Skip to main content

Full text of "Glossarium ad scriptores mediae et infimae latinitatis"

See other formats


\  '%'  >  *»V  **- 

L  «i^r  \  .'  *'*•  .■jBHjT'  * 

rO'«-  -jamm  (  f/A®n 

MPjr  hM.  -  '.•»■  . 

dgfLl-  ^wHTK^.V «MH^hk  A  «m  XX»  ,<“ 

. 

T-®V^  •/- ' '  yr 

\  . 

*  M-Jm  ^  -  .  A 

)  ^Sl*^  i j§5\  *.  /aLM 

*- :  iivn|v^ninna^Mi' 

■  ■'•  \  !iib 

L:  V  jEj 

w •  fW:  fi 

i  '•V# 

'"-T* 

\ 

.i-S« 

K  -•’  '  ..^B 

1mT'; 

i>^jir^| ' --W  •»  0'  ;S^gj 

1>''i?,J®\ 1  '  «ta» 
iiSl  JP 

W^£ 

)|  v^i  ■'.  f*- 

«flHB  - 

/■* SSga? 

D- 


t.  , 


•  • 


y. 


‘  .V' 


' 

•  ■  /  #.■ 


& 

■t  ■ 


**  'r  ■■■■• 


•  ,,  //  •" 


•'v  . 


V. 


w 


■  ■  ■) 


V  ' 


■  V 


/ 


\ 


S. 


•  ■  V 


T  *  )  '  ;r,  ir 


* 


7 


GLOSSARIUM 

AD 

SCRIPTORES 

MED  I  ET  INFIMAE 

LATINITATIS 


TOMUS  SECUNDUS. 


SCRIPTORES 

MEDIAE  et  infima 


LATINITATIS, 


Auttote  Carolo  Dufresne,  Domino  J)u  Cange, 
Regi  a  Conjilus ,  &  Francis  apud  Ambianos  Quojiore. 

EDITIO  NOVA  LOCUPLETIOR  ET  AUCTIOR , 


OPERA  ET  STVDIO  MONACHORUM  ORDINIS  S.  BENEDICTI 

e  Congregatione  S.  Mauri. 

TOMUS  SECUNDUS» 


PARISIIS, 


Sub  Oliva  Caroli  Osmont,  via  San-Jacobxa. 


M.  DCC.  XXXIII. 

C VM  APPROBATIONE  ET  PRITILEGIO  REGIS. 


t 


« 


\ 


k 


* 

•»  ♦ 


\ 


GLOSSARIUM 

AD  SCRIPTORES 

MEDIAE  ET  INFIMA 


LATINITATIS 

C  C 


LITTERA  numeralis ,  quae 
centum  denotat :  unde  ver- 
fus  : 

Non  plus  quam  centum  C.  lit¬ 
tera  fertur  habere. 

Qui  apud  Ugutionem  fic  le¬ 
gitur  : 

Non  plus  quam  centum  C.  con¬ 
flat  habere  conexum. 
Eidem  literae  fi  reda  linea fuperaddatur,  centum 
millia  fignificat. 

C  in  fuperfcriptione  cantilena  ,  ut  cito  vel  celeriter 
dicatur ,  certificat.  Notkerus  Balbulus  de  Notis  mu- 
ficis. 

OC?  C.  interdum  mutatur  inG.  8t  v iciffun :  Gambut- 
ta ,  pro  Cambutta;  Cabella  pro  Gabella.  Soepiffime 
in  K  ,  Calenda  vel  Kalenda,  Carolus  vel  Karclus  per¬ 
inde  legitur.  Haud  raro  in  QU.  Sic  ab  Incolendo 
dicitur  Inquilinus ,  Reliv.co  pro  Relinquo,  apud  Feli- 
bianum  Hili.  Sandion.  p.  x.  Sed  nulla  frequentior 
commutatio  ell  quam  cum  littera  T.  Portio,  Por¬ 
cio  ,  Nuncius ,  Nuntius ,  &c.  aut  cum  littera  S.  Boi- 
cellus ,  Boiffellus.  vel  Boifellus ,  dulciori  pronuntia¬ 
tione  :  pro  quo  fere  feribitur  C.  caudatum. 
CAABLUS,  a  Gallico  Cable ,  vel  Chable,  Funis , 
rudens.  Chartular.  S.  Vandregcfili  to.  i.p.  998. 
Concejferint . . .  defcarkagmm  fexaginta  doliorum  fico¬ 
rum  vel  aliorum  futs  infrumemis  fcilicet  Caabiis  & 
■vtindafo  tantum.  Vide  Cabulus. 
f  CAAG1UM.  Vide  Caja. 

CAANUS.  Vide  Chain  poli  Caganus. 

CABA.  Vi&g  Cava. 
f  CABALCATA.  Vide  in  Caballus. 

C  AB  ALE,  Capitale,  capitalis  fumma,  Cabal,  To- 
lofanis,  uteilapudGoudelinum  ,  [  quiCabalpo- 
Tom .  II, 


tillimum  interpretatur  bona  &  facultates  merca¬ 
toris,  ut  funt  merces ,  aliaque  id  generis  negotia*» 
torem  fpe&antia.]Ca£a/,  vel  Cabau,  in  Confue- 
tudine  Burdegalenli  art.  49.  5  o.  5  6.  &  Baionenli 
tit.  3. art.  21.  22.2  3. Statutum  Comitis Tolofani 
an.  1197.  in  debitores ,  apud  Catellum  in  Hili. 
Tolofana  pag.  227.  Confit  uno  talis  fuit :  Ji  aliquis 
refpondcat  fuo  creditori,  fe  non  habere  aliquid ,  quod  ei 
poffit  foivere ,  quod  vicarius  Ji  clamorem  inde  habuerit, 
eum  in  caftello  8.  diebus  teneat ;  &  Ji  ad  otiavam  diem 
creditor  potefl  probare ,  quod  debitor  aliquid  ei  pojft 
perfolvere ,  quod  debitor  ei  perfolvat.  Si  vero  creditor 
hoc  probare  non  potuit ,  vel  noluerit  ,Ji  debitor  ei  non 
fatisfeccrit ,  vel  cum  eo  non  convenit ,  quod  debitor  tra¬ 
datur  creditori,  ut  &  teneat  eum  in  fua  pote  fate ,  & 
quod  teneat  eum  in  ferris ,  abfque  ullo  alio  malo  ,  quod 
ei  non  faciat ,  fcilicet  pro  C  ab  ale ,  &  non  admittat  eum 
ire  extra  fuam  domum ,  &  non  teneatur  ei  dare  ad  co¬ 
medendum  nijt  panem  &  aquam,  ni/i  voluerit ,  &c. 
Ubi  C  ab  ale,  non  fcmel  infra  occurrit.  [Confuetud. 
Brageriaciart.  1  14.  Item  Ji  quis  tradat  alicui  bovem, 
vaccam  ,  roncinum  ,  jumentum ,  aut  alia  quacumque 
animalia  ad  nutriendum ,  &  Jibi  retineat  fuper  ditiis 
animalibus  certum  pretium jive  Cabale  ad  medium  lu¬ 
cri  Jive  damni  venturi  ,Ji  lucrum  aut  damnum  pro  tem¬ 
pore  appareat ,  id  lucrum  quod  excedet  ditium  pretium, 
Jive  Cabal,  feu  damnum,  Ji  emer ferit ,  inter  fe  com¬ 
muniter  dividetur .  Ibid.  art.  117»  Item  ...Ji  pofl  de¬ 
nuntiationem  praditiam  dicta  animalia  moriantur ,  ut 
fipra ,  ditius  nutritor  non  tenetur  de  morte  ip forum  ani¬ 
malium  ,  fed  duntaxat  refiituere  domino  pr aditio  me¬ 
dietatem  fui  Cabal.  Si  autem  moriantur  ob  culpam  ipjius 
nutritoris . . .  ditius  nutritor  domino  animalium  reflitne- 
re  tenebitur  totum  Cabal.  Charta  an.  7  5  8.  in  tradit. 
Fuldenf.  num.  14.  Sicut  inter  nos  complacuit  atque 

A 


3  CAB 

convenit  ut  inter  argento  &  Caballis  libras  duas  ,  & 
tertiam  dimidiam ,  c ire.]  Vide  Capitale  4.  [Et  In- 
veftitura  ad  lin.  Per  guat,onem,  andel  aginem ,  &c .  ] 

H  CABALIS  Mansus.  Vide  Caput  Alanji. 

CABALLACUM,  Cavallaticum  ,  Praeflatio  ave¬ 
na;  pro  caballis.  Tabularium  Prioratus  de  Domi- 
.na  in  Delphinatu :  Ad  Natale  Domini  alterum  re¬ 
ceptum  de  qtiatuor  membris  de  carne,  &de  tribus  dena¬ 
riis  pro  vino,&  de  tribus  panibus ,  &  fextarium  ordei  pro 
Cavallatico ,  &  obii  as  de  duobus  membris ,  &c.  Ibid. 
fol.  107.  Et  pro  porco  duos  folidos  &  dimidium ,  & 
4.  fextarios  avena  de  Caballaco ,  &  unum  cartallum 
de  fabis,  &  duas  focacias ,  &c.  Ita  fol.  108.  109. 
1 10. 1 1 3 .  114. &c.Fol.  129.  IVillelmus  Bofcario. 
den.  &  1.  cartal  de  civa  de  Cavalat,x*p  ,  &  tafebiam. 
Supra :  I{la  cabannaria  debet  4.  fefiarios  de  avena 
de  Cavala%.o.  [Vide  Cbevallagiam.  ] 
CABALLADA.  Vide  poft  Caballus. 

CABALLARIA  ,  Praedium  fervitio  militari  obno¬ 
xium,  apud  Maream  in  Hili.  Beneharn.  lib.  6. 
cap.  24.  §.  10.  Cavareria  Vafconibus  :  Cavalhai- 
riou,  CarcalTonenfibus:  aliis,  Cbevalerie :  Latinis 
inferioris  aevi  Alilitia :  ka»?o?  ,  in  veteri  In- 

feriptione  apud  Seldenum  ad  Marmora  Arunde- 
liana  pag.  1  5  6.  &  in  libro  de  Titulis  honorariis 
p.  8  3  9. Sabellicus  lib^.Hift.Venet.decad.  i.pag. 
248.  de  Creta  infula:  P  radi  a  quadam  in  infula  ejfe 
confiat ,  qua  equefiris  Alilitia  nomine  emeritis  tradun¬ 
tur :  infui  ani  Cab  ali  ari  as  vocant.  Aflifise  Hierofoly- 
xnitanae  MSS,  cap.  167.  ubi  de  haerede  agitu r , 
qui  anno  aetatis  decimo  quinto  feudum  tenere 
potefl:  Lt  feilneft  Chevaher ,  quantilfait la  preuve 
cie  fin  age ,  fe  ilfait  que  fage s ,  il  dira  au  feignor ,  quant 
tl  aura  fon  age  prove ,  Sire  ,  donnezj-moy  unrefpit  rei- 
nable  de  mh  faire  Ch evaller pour  fairevous  le  fervice , 
que  je  vous  dots  de  mon  fie ;  &  le  feignor  li  doit  doner 
le  refpit  de  40.  jours.  Cap.  145  .Par  1’afffe  ou  ufa- 
ge  de  cefiui  royaume ,  fie  qui  ne  doit  fervir  que  d’une 
Cbevalerie,  ne  fe  panmieentre  ferors.  Et  cap.  147. 
Jfiuant  fie  efebet  aplufieurs  feurs ,  qui  doivent  fervi¬ 
ce  de  pluftours  Chevaliers ,  le  fie  par  1’afiife,  oul'ufa - 
ge  de  cefiui  royaume  de  Hierufalem  doit  efire parte  en - 
tre  clles  ,  en  tel  maniere ,  queji  elles  font  deus ,  &  ily 
a  deux  Chevaliers ,  chafeune  doit  avoir  l’ une  des  Cbe- 
v  alter  s ,  &  la  tnaint  nes  des  feurs  qui  ont  par  t  f ait  la 
partifon,  &  les  aifnees  choijtffent ,  &c. 

^[Cavalheirujm  ,  Eadem  notione.  Tranfadio  inter 
abbatem  &  monachos  Craffenfes  an.  1  3  5  1 .  ex 
libro  viridi  fol.  5  3.  Conventus  habet ,  tenet  cfi  pof 
Jidet  botum  ,  fortium,  redditus  &  proventus  agrayra- 
les  cum  medietate  deama  &primici<s,  &  cum  jurifdi- 
cHors  alta  &  bafia  in  loco  &  terminalibus  S.  Martini 
de  Curribus .  . .  &  etiam  totum  illud  Cavalbeirium , 
quod  fuit  uxoris  Guillermi  Pilifortis  domicelh  quon¬ 
dam  cum  fuis  juribus ,  quod  ditia  uxor  .  .  .  habebat 
in  loco  &  terminalibus  de  Blumaco. 

Cavalleria.  Apud  Aragones  Ricis  hominibus  jus 
antiquum  erat  in  omnibus  civitatibus  atque  op¬ 
pidis  maxima  vedigalia  pro  Militibus  alendis  af- 
fignari  ,  quae  ftipendiariae  portiones  vocabantur 
Honores  8c  C  av  aliena.  Portto  unius  Ali  litis ,  apud 
Lucam  T udenfem  in  Chronico  aera  8  8  o .  [  Char¬ 
ta  Jacobi  Infantis  Aragoniae  an.  1256.  laudata 
tom.  5.  SS.  Junii  pag.  651.  qua  confirmat  & 
jurat  omnia  privilegia  ,  franquitates ,  Cavallerias , 
donationes  &  concefiiones  ,  habitatoribus  AI aj otica¬ 
rum  dat  as  &  fictas  ab  illufinjfmo  domino  <J 'ac  obo  Rege 
Arr agonum.']  Ufatici  Barcinonenfes  MSS.  editi  a 
Raimundo  Berengarii  &  Adelmodi  Comit.  Bar- 
cin.  cap.  4.  Ali  les  vero  Ji  Cavali  artam  dimittit ,  dum 


CAB  4 

eam  tenere  pojfit , nullo  modo  judicetur ,  nec  emendetur 
Jicut  Aliles.  Cavallariam  fatis  dimittit,  qui  cavalium 
&  arma  non  habet ,  nec  fevum  de  Milite  tenet ,  &  in 
bofles  &  cavalcadas  non  vadit ,  nec  ad  placitos  &  cu¬ 
rias  Jicut  Aliles  ,  ni/i  feneclus  eum  detinuerit.  Iidem 
Ufatici  cap.  18.  Omnes  homines  debent  firmare  dire - 
dium  femoribus  fuis ,  ubicunque  fentores  eorum  eis  man¬ 
daverint  in  fuo :  ad  Potefiatem  quoque  vicecomites  & 
comites  fui  per  unumquodque  cafirum  cum  honore  fuper 
100.  uncias  auri  valentia  :  Miles  vero  per  10.  per 
unamquamque  Cavalleriam  terra  ,  per  cafirum  cum 
adempr  amento  ejus  per  alias  1  o.  per  fevos  minores  fe¬ 
cundum  eorum  valorem  :  per  hominaticum  namque ,  per 
mediam  Cav alienam  terra  de  hoc  quod  ad  fidem  per¬ 
tinebit.  Vitalis  Epifcopus  Ofcenlis  apud  Hieron. 
Blancam  in  Comment.  Rer.  Aragon.  pag.  730. 
Ille  Ricushomo,  qm  habet  40.  Cavallerias ,  potefi Jibi 
reiinere  4.  &c. Infra:  Cafus  autem  amijfoms  honorum 
&  Cavalleriarum  funt  hi ,  &c. 

In  foris  Ara.goncnftb.  Cavallerias  tenentes  d  dom. 
Rege  tenentur  fervire  domino  Regi  ubique ,  falvo  in 
mari ,  &c. 

Quadruplex  autem  olim  fuit  Cavalleriarum 
fpecies :  qualdam  enim  Cavallerias  de  honor  vo¬ 
cabant  ,  alias  Cavallerias  accflumbradas  ddr  como 
de  honor  nonnullas  ;  poflremas  vero  ,  Cavallerias 
accflumbradas  dar  como  demefnada.  Eadem  namque 
officia  ,  diverfa  adjunbla  ratione  ,  dilparibus  or- 
■  dinibus  tribuebantur. 

Cavalerias  de  Honor  ,  Stipendia  illa  nominabant, 
quibus  Ilici  homines  Milites  fuos  ,  vel  Militum 
hlios  ,  Irfianciones  vocatos,  afficiebant :  eis  enim 
dari  poterant ,  vel  debebant  ,  dabanturque  vel 
in  pecunia,  vel  in  frudabus,  aut  vacuis  poffeR 
fionibus,  ut  cuique  Rico  homini  liberum  erat; 
ab  eo  autem  quod  vedigalia  Ricorum  hominum 
Honores  funt  vocata ,  &  ipfa  etiam  alimentaria 
Militum  ac  Infancionum  flipendia,  quia  in  iif- 
dem  illis  honoribus  decernebantur  ,  Cavallerias 
de  Honor  vocari  coi: fu cv erunt.  Jfiui  autem  tenent 
Cavallerias  honoris,  tenentur  fervire  dom.  Regi  tempore 
guerraper  tres  menfes  in  anno,  in  eundo ,  flando ,& 
redeunde  s  in  Obferv.  Foror.  Aragon 

Cavallerije  de  Mesnada  ,  prioribus  erant  dignitate 
infei  ■iores.  Ita  autem  appellabant  fingulas  eas  fli- 
'pendiarias  portiones,  quas  Reges  de  regalis  pa¬ 
trimonii  fubfidiis ,  domeflicis  fuis  ac  palatinis  ho¬ 
minibus  impertiebant.  Sed  de  Mefnadariis  agi¬ 
tur  fuo  loco. 

C  a  valleris  Acostumbradas  dar  como  de  Honor  / 
&  como  de  Alefhada  ,  ita  didae  ,  quod  interdum 
quae  unius  generis  erant  ,  ad  alteram  traduce¬ 
rentur  :  verbi  gratia  cum  Cavaleria  de  Honor  fie¬ 
bat  Cavaleria  de  Alefnada ,  vel  e  diverfo  ,  id  efl, 
mutabilis  aut  immutabilis.  Nam  Cavalleria  de  ho¬ 
nor  perpetuae  erant,  aliae  ad  libitum  a  Rege,  a 
quo  nude  pendebant,  conferebantur.  Vide  Fo¬ 
ros  Aragon.  lib.  7.  tit.  de  Cav  alie, iis. 

Cavallaria  occurrit  etiam  in  Charta  Caroli  C. 
Imp.  an.  3  7.  pro  Monaflerio  S.  Bertini ,  quae  efl 
prima  Chartularii  ejufdem  Monaflerii  :  His  re¬ 
bus  adjecimus  ad  villum  Fratrum  villam  nomine  He - 
gebort  cum  omni  integritate  fua ,  ut  olim  fuit ,  exceptis 
Cavallariis  tribus.  Vide  Militia,  &  Michaelem  dei 
Molino  in  Repertorio  Fororum  Aragon.  in  v.  Ca- 
v  ali  eri  a. 

A[Cavalleria  ,  Ars  equeflris.  Ars  de  Cavalleria  re- 
cenfetur  inCatalogo  Operum  B.Raymundi  Lulli, 
tom.  5.  Junii  pag.  699. 

•[  CABALLARII ,  Caballatio,  &c.  Vide  Caballus, 


CABALLATRIUM  ,  nude  in  Gloff  Arabico-Lat. 
videtur  effe  atrium  ,  in  quo  exercentur  caballi , 
feu  equi  ,  nili  legendum  fit  Caballarium ,  equile, 
quomodo  «aCaXXap/er  ufurpat  Codinus  deOffic. 

•fCABALLERITIA.  Vide  in  Caballus. 

CABALLI ,  Aves  nocturna ,  ha,  ulula  dicuntur.  Papias. 
Vide  Cauanna. 

^[CAB ALLIGARE  ,  Caballicatio.  Vide  Caballus. 

CABALLINUM  ,  Stercus  caballi,  feu  fimus  cabal¬ 
linus  ,  uti  nuncupatur  a  Marcello  Empir.  cap.  8. 

<Sc  10.  pag.  6  5.  85.  86.  vel  quodvis  ftercus , 
jL-srpcc  ;  unde  Caballini  cognomen  inditum  Con- 
flantino  Copronymo  ,  quod  equini  Ilercoris  odo¬ 
re  Sc  tadu  deledaretur.  Anaftafius  ad  Synodum 
VIII.  CP.  Stercoralts  nominis  prafulatim  ideo  ap¬ 
pellat  hos  ,  quos  nominavit ,  quia  cum  effent  Confian- 
tini  Imperatoris ,  qui  dicebatur  Caballinus ,  tempore, 
CPoleos  Prafules  hareji  ejus  favorem  pejfime  commo¬ 
dabant.  Idem  Anallafius  in  Hili.  EccJ.  Magicis 
maleficus  &  luxuriis .  . .  &  Caballinis  (lerconbns  at¬ 
que  lotio  dclettatus.  Theophanes  , 

Thcolleridus  in  S.  Niceta  Hegumeno  n.  29.  de 
eodem  Copronymo  :  Tctrxrov  It  tyjti^tv  rii  JWWVat 
T»?  aitaf  uberia;  'o  JWwcTeg-aTC?  ,  d;  y.al  t ct  dxio-yn/uodcc 
ruv  ctXsycov  tyietrQat,  mi  toi;  <rvv  ccvtw*  t£t3  Trcttiv  <srapx- 
y.iXtVtS-6cil  ,  tftpd.7rtvtv  ,  Y.div  TiST  a  quXotPfCriifAtVOi  ,  T  CLi; 
Ivo-uliait;  du  %ctigcvlcts.  Alii  lic  didum  cenfent , 
quia ,  dum  baptizaretur  ,  lavacrum  llercore  in¬ 
quinaverat  ,  quod  Graeci  ejus  sevi  xaCctX 7va  vo¬ 
cabant.  Vide  Glolf.  Meurlii ,  [  Sc  Gloff.  mediae 
Grcecit.  ] 

CABALLUS.  Ifidorus ,  &  ex  eo  Papias ,  Sc  Ugutio. 
Caballus ,  ditfus ,  quod  ungula  terram  cavet.  Ebrar- 
dus  in  Graecilmo  cap.  9. 

Jfiupd  pede  tellurem  [olet  ipfe  cavare ,  Caballus. 
Glolf.  Lat.  MS.  Regium ,  Sc  Ifidori :  Caballus ,  Ca¬ 
bo,  equus.  Cabo  ,  Caballus  ,  fonipes ,  equus.  Vox 
nota  Juvenali  Sat.  1 1 .  &  aliis  Scriptoribus.  Sunt 
tamen  qui  non  quofvis  equos  lic  appellalfe  Lati¬ 
nos  volunt,  fed  viliores  ,  cujufmodi  funt  qui  pi- 
ftrinis,  agriculturae ,  &  veduris  mercium  infer- 
viunt.  Jo.  de  Janua,  Caballus ,  vilis  equus.  Hefy- 
chius  :  > caGtXXc?  ,  t^ydrec,  'inore;.  S.  Hieroil.  Epiffc. 
ad  Heliodor.  Statimque  cernamus  fagittas  pilis ,  tia¬ 
ras  galeis,  Caballos  equis  cedere.  GregoriusTu- 
ron.  lib.  6.  Hili.  cap.  1 1.  Ipfumque  fuper  mifera- 
bilem  imponentes  Caballum  ,  &c.  Vide  Cafaubo- 
num  in  Perfium  pag.  7.  Promifcue  tamen  La¬ 
tini  Scriptores  recentioris  aetatis  pro  quovis  equo 
ufurpant.  VideGregor.  M. lib.  8 .  epifl.  46.  lib. 
9.  epifl.  38.  lib.  10.  epifl.  30.  [Novam  Gall. 
Chrifl.  Inflrum.  to.  2.  coi.  441.  Mineum  to.  2. 
pag.  806.  coi.  2.&c.  ] 

Caballus  Domitus  ,  in  Lege  Longob.  lib.  2.  tit. 
21.  §.  6.  7.  25.  Sc  in  Charta  Romualdi  Ducis 
Beneventani  in  Chr.  S.  Sophiae  pag.  607.  \  Cabal- 
hs  centum  inter  Domitos  &  domandos  ,zp>vtd  Marten. 
to.  1 .  Anecd.  coi.  801.  Caballus ,  fcutum ,  lancea , 
in  clientelae  fignum  quotannis  regid ata,  memo¬ 
rantur  in  duabus  Chartis  anni  1437.  pro  eccle- 
fia  Magdeburgend  ,  apud  Eccardum  in  Probat. 
Hifl.Marchionum Orientalium  coi.  1 36.  de  13  8.] 
Caballus  Medianus  ,  in  Tradit.  Fuld.  1. 1  .e.  149 
Sc  in  Lege  Alaman.  cap.  80.  C  2.  medii  pretii. 
Caballus  Spadatus  ,  in  Lege  Salica  tit.  40.  §.  3. 
caflratus. 

Caballus  Agrestis.  Vide  Equifer. 

Cavallus  ,  apud  Nicolaum  I.  PP.  in  Refp.  adCon- 
fultaBulgarorum  cap.  40.  Agobardum  in  lib.  de 
Difpenf.  cap.  28.  &  lib.  Contra  judicium  Dei 
Tom.  II. 


CAB  6 

c.  2.  [in  Concil.  Legion.  an.  1012.  can.  xi.]  &c. 

Caballorum  Pastus,  Saginationes.  Vi dePaftus. 

Caballarii  ,  Equites.  Glolf.  Lat.  Graec.  Caballarius 
Glolf.  Bafil.  KafaXXap/cc ,  tqaororc;  ,  0 
Iv  iTTTTie  xct(j>l[Mvc;  ,  xdCaXXc;  ya%  b  lornc 5.  [  Gloflar. 
Ifid.  Caballarius ,  Alaris ,  hoc  ell.  Eques  qui  in 
ala  militat ,  juxta  quod  ait  Vegetius  1 1 . 1.  Equi¬ 
tum  alii  Alares  dicuntur ,  quod  a  Jtmilitudine  alarum 
ab  utraque  parte  protegant.  Equites  in  caltris  fo- 
lebant  alas  occupare.]  Monachus  Egolifmenfis 
in  Carolo  M.  cap.  1  8 .  Erantque  in  ipfo  1  2 .  Cabal¬ 
larii  ,  qui  per  1  2 .  fenefir as  completis  horis  exibant . 
HincmarusOpufc.  5.  Per  villas ,  in  quibus  non  fo- 
lum  homines  Caballarii ,  fed  etiam  ipji  Coctiones  ra¬ 
pinas  faciunt.  [Parvum  Chartular.S.  Vidoris  Maf- 
fil.  fol.  1  9.  Donamus  S.  Viliori . . .  manfum  de  Ca- 
fteneto  ,  quem  accepimus  in  emendam  pro  Gauffmo 
noftro  Caballario  qui  fuit  occifus ,  ut  Monachi  orent 
pro  anima  ejus.  Tabular.  S.  Florendi :  Hamo  Ca¬ 
ballarius  de  Livnaco  multas  querelas  adverfiis  Mo¬ 
nachos  de  Livriaco  habebat.  Tabular.  S.  Vincendi 
Cenoman.  Cui  contulerat  unum  etiam  Caballarium 
cum  omni  beneficio  fuo  in  villa  qua  vocatur  Arduin 
&c.  Aclum  regnante  Roberto  Rege.  Breviarium  vil¬ 
larum  S.  Audomari  ex  MS.  Folquini  in  Tabula¬ 
rio  ejufd.  loci  :  Hlodeger  Caballarius  habet  man¬ 
fum  dominic atum  ,  &c.  Similia  non  femel  ibidem 
leguntur.  J  Vide  Otton.  Frifing.  lib.  1.  de  Geli. 
Friderici  cap.  24.  Concilium  Narbonenfe  anni 
1454.  cap.  20.  [Ekkehardum  Abb.  apud  Mar¬ 
ten.  to.  5.  Ampliif.  Colled.  coi.  5  24. ] &  V.  Cl. 
Jac.  Petitum  polt  PoenitentialeTheodori  p.  389. 
KaCaXxdg/o/  Theophani  in  Heraclio  ,  Theophyla- 
do  Simocattae  lib.  5.  cap.  13.  audori  Vitae  S. 
Nili  pag.  56.  Scc.  Praefertim  vero  ita  didi  Grae¬ 
cis  nuperis  Milites ,  feu  equeilri  dignitate  donati, 
quos  Chevaliers  appellamus.  Ita  Anna  Comnena 
in  Alexiade  pag.  4 1 1 .  Pachymer.  lib.  i.  cap.  3  o. 
31. lib.  4. cap.  31.  lib.  12.  c.  1 1.  Sc  Cantacuze- 
nus  lib.  1.  cap.  42.  lib.  3. cap.  27.  [Vide Glolf. 
mediae  Grascitatis.] 

«([Caballerius  ,  in  Charta  anni  1008.  ex  Archivo 
S.  Vidoris  Malfil.  Donamus  unum  manfum  Cabal- 
lerii  in  villa  ,  &c.  Occurrit  rurfus  in  Adis  SS. 
Benedid.  Eec.  6.  part.  1 .  pag.  312. 

Caballarii  interdum  ,  qui  Caballos  habent,  ut  efl  in 
Capitul.  Caroli  C.  tit.  3  i.§.  26.  &  cum  Comiti¬ 
bus  fuis  in  hofiern pergere ,  &  debitos  paraveredos  pr a- 
ftare  tenebantur.  Adde  Capitul.  an.  807.  cap.  6. 

Caballerius  ,  qui  equos  curat ,  Agafo.  Gloff.  vetus. 
Caballarius  ,  iv7rcy.bjuo;. 

Cavallerius, Miles,  Cavallero , Hifpanis.  Occurrit 
apud  Diago  lib.  2.  de  Comitib.  Barcin.  c.  162. 

Caballator  ,  Eques  ,  in  Gloffis  Arabico-Lat.  Ca- 
v aleatore ,  Italis. 

Caballarium  Feretrum  ,  Species  fedica?  feu  rhe- 
dae  caballis  vedae.  Feretrum  ejus  Caballarium ,  quo 
infirmus  vehi  folebat ,  in  Adis  SS.  April.  tom.  3 . 
pag.  780.  Cum  ad  pradicandum  populo  propter  de¬ 
bilitatem  corporis  in  Feretro  Caballario  duarum  rota¬ 
rum  duceretur ,  ibid.  pag.  782.  Agitur  de  S.  Er- 
conwaldo  Epifc.  Londin. 

Caballatio  ,  Munus  alendi  equos  publicos ,  vel  pe¬ 
cunia  ,  quae  ad  id  praedabatur  ,  idem  forte ,  quod 
fodrum  fequioribus  faeculis  didum  ,  in  leg.  1 4. 
Cod.  de  Erogat,  mil.  annon.  Vide  Cujae.  Sc  Ja- 
cobum  Gothofred.  ad  hanc'  legem. 

«{[  Caballata  ,  Quantum  caballus  ferre  folet.  Char¬ 
ta  anni  1234.  Bibi.  Sebufianae  pag.  5 1 .  Ego  Ro - 
dulphus  de  Thoria  pro  remedio  anima  mea .  ..  concejfs 

A  ij 


7  CAB 

unam  Caballatam  vini  puri ,  in  vinea  me  a  <le  AIou- 
vani ,  domui  de  Valone  annuatim  perfolvendam. 

Caballicare,  Cavallicare  ,  Caballo  vehi,  equi¬ 
tare  ,  Italis  ,  Cavale  are.  Lex  Sal  i  ca  tit.  25  .Si  quis 
caballum  fine  permiffu  domini  fui  afeenderit ,  &  cum 
Caballicaverit.  Edit.  Heroidi  habet  Caballavertt. 
Monachus  Sangall.  lib.  1.  cap.  22.  Per  campum 
ifium  Caballio ans.  Ufurpant  Edidtum  Rotharistit. 
t  o  5 .  §.  17.  Lex  Langob.  lib.  1 .  tit.  2  3 .  1 . 

Lex  Aleman.  tit.  7i.Anaftaf.  in  Conone  PP.Hai- 
mo  in  H-o mil.  Luitprand.  lib.  3 .  Hili.  cap.  4.  Vi¬ 
ta  S.  Vuhnari  Abbat.  cap.  1  3 .  <Scc.  Graeci  recen- 
tiores  uxCoeXXiKeveiv  dicunt.  Vide  GlolT.  Mcurfii, 
Fabroti  ad  Cedrenum  ,  [  &  mediae  Graecitatis.  ] 
Caballicare  /pro  Arare  ,  quia  Caballis  aratur. 
MS.  Codex  Folquini  ex  Archivo  S.  Audomari  in 
Breviario  villarum  ad  hanc  Ecclefiam  pertinen¬ 
tium:  Ifh  unaquaque  hebdomada  faciunt  duos  dies , 
fi  non  C  ab  allicant.  Et  infra :  Caballicat  de  terra  cen- 
fali  bun.  12. 

Caballicare  Super  Aliquem  ,  In  eum  incurrere , 
ei  bellum  inferre.  Statuta  Suavii  S.  Severi  in  Ca¬ 
pite  Vafconiae  Abb.  ann.  circiter  1100.  inter 
Anecd.  Marten.  tom.  1.  coi.  279.  Item  fiatutum 
fuit  ,  quod  fi  Abbas ,  vel  fui ,  injuriam  pajfi  fuerint 
ab  aliquo ,  &  injuriator  judicio  (lare  noluerit ,  &  Ab¬ 
bas  propter  injuriam  fiibi  illatam  Caballicare  fuper  eum 
voluerit ,  vel  contra  eum  exercitum  movere ,  burgenfss 
(S.  Severi )de praccpto  Abbatis,  fuper  injuriantes  ipfum 
fequantur ;  &  fi  quis  fine  licentia  Abbatis  a  Cavalli - 
canone  abfuerit ,  fex  folidos  Abbattperfolvat. 

Caballicata,  Incur  lio, Cavale  at  a  , Italis.  Luithpran- 
dus  lib.  4.  c.  14.  Cumque  eodem  pervenijfet ,  cfi  Ca¬ 
ballicat  as ,  ut  vulgo  aiunt ,  circumcirca  dirigeret. 

Interdum  pro  equitatione,  feu,  ut  aiunt, Exer¬ 
citu  fumitur,  id  eft,  obligatione,  qua  vaflallus  in 
exercitum  cum  domino  fuperiore  pergere  tene- 
tut. Charta  Joannis  Regis  Angi,  in  Monadico  An- 
glicanotom.  2.  pag.  1006.  Aut  quaflum,  aut  pro¬ 
curationem  ,  aut  Cabalcatam ,  aut  exercitum.  .  .exi¬ 
gere  prafumat. 

Caballicatio,  Eadem  notione.  Tabula  fundationis 
S. Severi  in  V alconia  :  Nec  in  hofiem ,  nec  in  Cabal- 
licationem  etfe  ducturos.  [Charta  Ricardi  Regis  An- 
glke,  quaejufdem  S.  Severi  privilegia  confirmat 
an.  1190.  apud  Marten.  to.  1.  Anecdot.  coi.  6  37. 
Concejfi  etiam  eidem  monafterio  ,  ut  nullus  Archi  -pi- 
fcopus ,  nec  Eptfcopus ,  nec  ego  ipfe  . . .  prafumat.  . . 
immiffiones  aliquas  facere ,  nec  in  hofiem  ,  nec  in  Ca¬ 
ballio  ationem  ducere  milites,  vel  pedites ,  drc.f  Decre¬ 
tum  Synodale  de  Trevia  Dei  poli  Concilium  Ifie- 
bo'nenfe  ann.  1080.  C  ai  erum  in  hac  pace  nullus , 
nifi  Rex  aut  Comes  hujus  patria  Caballicationes  aut 
hoflilitatem  faciat :  &  quicunque  in  Caballicatione  aut 
hofiilitate  Regis  fuerit,  &c. 

Caballeritia.  Polyptychus  S.  Remigii Remenfis; 
Hrobertus  ingenuus  tenet  manfiim  ingenuilem  1 .  qui 
habet  cenfumfimiliter,  facit  pro  eo  Caballeritia.  Id  eft, 
pro  eo  tenetur  ire  inexercitum,  feu  in  aciem  do¬ 
mini  ,  [vel  fultem  operam  caballi  praeftare.] 
Cabalcata.  Epiftola  Frederici  II.  lmp.  ann. 
1244.  in  Diftert.Hift.de  Comitatu  Comacli 
pag.  1  19.  Volumus  etiam  declarari  jura  noflra  in 
Ai  archia  &  Ducatu  .. .  videlicet  de  exercitu,  Cabal¬ 
cata  &  pari  amento  ,  mercato  &  proturatione,  qua  nos 
tanquam advocati, patroni  &  defenfores  Ecclefia  ha¬ 
bere  debemus.  Et  infra:  Super  declaratione  facienda 
fui  er  jure  qitcd  habemus  in  terra  Ecclefia ,  petivimus 
exprejfe  apponi  de  exercitu  ,  parlamento  ,  Cabalcata  , 
fodro  &  procuratione.  V  ide  Hoflis.  fub  finem. 


CAB  8 

Caballada  ,  Opera  caballi.  Tabular.  Celfiniacenfe: 
Unum  fextar.  de  civada  ,  &  2.  fext.vini ,  &  6.  den . 
pro  carne ,  &  Caballadam ,  &  conegium. 
Cavalagium,  Eadem  notione.  Inftrum.  an.  1294. 
Hift.  Dalphin.  tom.  2.p.  74.  T 'alliis ,  toltis ,  qua - 
Jlis,  ademptis,  vintenis,  cav aleatis,  ft  abititis ,  mero  (fi 
mixto  imperio  ,  &  omnimoda  junfditiione  ,  operibus  9 
manu  operibus,  cretifodinis,  lapidicinis,  argentifodinis, 
aurifodinis,  Cavallagiis,  coroatis,  fogagiis,  &c. 
Calvacada.  Charta  Oddonis  Epilc.  Vapincenfis 
an.  1271.  inter  Inftrum.  to.  1 .  novae  Gall.  Chr. 
coi.  8  8.  Et  pradiftis  faciet  ditius  dominus  eptfcopus 
Calvae adam  praditio  domino  regi  &  fuis ,  pramiffafibi 
denuntiatione  ante  per  tres  feptimanas. 

Cavalcata.  Statuta  Ludovici  Regis  Erane,  ann. 
1154.  apud  Marten.  tom.  1 .  Anecd.  coi.  438. 
Sed  etfiplures  emptores  (praepofiturarum,  bailliva- 
rum,  &c.  )  fuerint ,  unus  tamen  jmifditiionem  exer¬ 
ceat ,  &  immunitate  gaudeat  in  Cavalcatis ,  t  alliis  J 
feu  c  olle  tiis  ,  &  aliis  oneribus  publicis.  Charta  Gui- 
gonis  Comitis  Forenfis  ann.  1224.  tom.  1 .  Ma¬ 
ceriarum  Infulae  Barbarae  pag.  136.  Omnem  tal - 
liam  five  toutam  ,  exercitum  Jive  Cavalcatam.  Sta¬ 
tuta  Forojul.  an.  1  23  5.  ex  Archivo  S.  Victoris 
Maflil.  Statuimus  ut  barones  (fi  milites  cfi  homines 
faciant  domino  Comiti  Cavalcatas  fub  hac  forma ,  vi¬ 
delicet  ut  milites  (fi  homines  per  quadraginta  dies  ex - 
penfis  propriis  in  comitatu  Provincia  .  .  .  contra  eos  qui 
dominum  Comitem  offenderent.,  .pro  fex  focis  unus 
pedes ...  Si  dominus  Comes  obfidere  vellet  aliquod  ca • 
firum  ...  vel  faceret  ei  inimicus  bellum  campale ,  &c. 
Vide  Hoflis. 

Cavalcata,  Pompa  equeftris  ,  Ital.  Cavalcata } 
Hifp.  Cavalgada ,  Gall.  Cavalcade.  Procefius  de 
B.  Jacobo  Bitetftenfi  ,  tom.  3.  April. pag.  532. 
Ipfeque  afeenderit  in  folarium  quoddam  ,  ut  videret 
Cavalcatam.  Vide  Vitam  B.  Oldegarii ,  tom.  I. 
Martii  p.  490. 

Calvacata.  Charta  Philippi  Franc.  Regis  ann. 
1331.  pro  Monachis  Bomevallis  in  Chartulario 
ejufd.  loci :  Nccnon  in  pojfejflone  &  faifina  habendi 
afflem  cfi  Calvae atam ,  tallias  &  fubventiones  ab  ho¬ 
minibus  Bonavallis.  Arreftum  Pariam.  1 1.  Maii  an. 
1331.  pro  iifdem  Monachis :  Ad  folvendum  Comiti 
Carnotcnfi  centum  libras  Turon  .  .  .  &  adpraflandum 
eidem  Calvae  atam  progaerra. 

CalvachiA  ,  Eadem  notione  ,  Gall.  Chevauchee. 
Charta  iElidis  Duciflae  Britan.  an.  1  2  1 3 .  Homi¬ 
nes  didi  Prioris  ibunt  in  exercitu  meo  &  CalvachiA 
mea  cum  aliis  hominibus  meis  de  Lamb allia,  (fic. 

«5[Calvacaria.  Charta  Andrex  de  Calviniaco  pro 
hominibus  S.KarteriiapudThomaflerium  Con- 
fuetud.  Biturig.  pag.  90.  Immunes  erunt  talleis , 
charrets,  falc atiombits ,  fenacionib us  &  omnimodis  bien¬ 
niis, falvis  mihi  exercitibus  (fi  Calvagariis  meis, inquit 
bns  me  fequentur  per  tres  dies  tantum. 

*|[  Cavalcatus,  Eadem  fignificatione.  Litterae  Re¬ 
gis  Angi. an.  1324.  apud  Rymer. tom.  4.  pag. 
76.  Prafatus  Rex  (Tranciae)  exigit ,  (fi d  nobis  au¬ 
ferre  conatur;  videlicet  immediatam  jmifditiionem  di- 
tii  loci  S.  Sacerdotis ....  in  quo  reffortum ,  Cav  alea¬ 
tum  cfi  omnem  fuperiorit atem  nos  (fi  progenitores  no- 
ftri  habuimus. 

«f  Cavalcatus  ,  Expeditio  militaris ,  incurfio. 
Charta  Regis  Angi.  an.  1353.  apud  Rymer.  tom. 
5  .  pag.  773.  Inhibentes  ne  Cavalcatus  aliquos  fuper 
gentes  ipfius  Car  oli ,  vel  in  terris  fili  fub)  edis  Jaciant, 
velprifones  aut  redemptiones  capiant,  aut  aliadampnA 
vel  mala  aliqua  eis ,  vel  eorum  alicui ,  inferant t  duran» 
iibus  treugis  fupraditiis . 


I 


9  CAB 

Cavalcada  ,  Idem  quod  Cavalcata  feu  Calalli- 
cata.  Charta  Raimundi  Comitis  Tolofani  ann. 
ii  89. apud  Acher.  to.  8. Spicii,  pag.  204.  Salvo 
tamen  albergo  &  Cavalgada,  &  omne  hominium,quod 
Cardanenfes  nobis  facere  debent ,  &c.  Refponfum 
Concilii  Vaurenfis  ad  Petrum  Regem  Arrago- 
num  inter  Hifp.  to.  3*p.  481.  Ut  illa  jura  qua  ha¬ 
bebat  in  caftris  altorum  hareticorum ....  five  alberga , 
Jive  qnifta,  Jive  Cavalgada  eidem  integra  remanerent. 
Cavaltheia,  Eadem  notione.  Charta  anni  1194. 
inter  Inftrum.  tom.  3 .  no vaeGall.  Chr. coi.  80. 
Philippus  quondam  Flandria  Comes . . .  conceffit  Deo 
(fi  ecclejia  noftra  Atrebatenji inmanu  nojlra  ,  quidquid 
habebat  Axrebati  indiftrictu  noftro ,  fibi  tamen  de  af- 
fenfunojlro  retinuit  in  vita  fua  ,  in  parte  diftritti  qua 
dicitur  Strata  ,  exercitum,  Cavaltheiam  ,  talliam,  al¬ 
tam  juftitiatn ,  &c. 

^  Cavangada.  Charta  fundationis  Abbatiae  S.  Ma¬ 
riae  apudSantonas  inter  Inftrum.  tom.  2.  novae 
Gall.  Chrift.  coi.  48  o.  Nos  m  eo  ibi  arbergamentum, 
aut  exercitum  ,  quaftam ,  procurationem  aliquam ,  aut 
Cavangadam  vi  aut  terrore  aliquo  ulterius  ( non)  ha¬ 
beamus. 

Cavallattcum  ,  Eadem  fignificatione.  Charta 
anni  123  5 .  ex  parvo  Chartulario  S.  V i&oris  Mal¬ 
lii.  Petebat  Abbas  S.  Fictoris .  .  .ut  nobilis  vir  W- 
de  T uniis  ce  far  et,  d  Cavallatico ,  &  d  quiftis ,  &  t  al¬ 
liis.  Et  infra  ;  Dicimus  quocl  IV.  de  Turius  dififtat 
&girpifcat  domino  Abbati .  .  .Cavallaticum,  &  q in¬ 
flas,  (fi  toutas ,  (fi  omnes  alias  exaitiones. 

^  Campanella  de  Cavalcare,  Qua  populus  con¬ 
vocatur  ad  Cavalcatam.  Chron.Parm.  an.  12,95. 
Dominus  poteflas  fonari  fecit  Campanellamde  Caval¬ 
care  ,&.. .  convocavit  duo  millia  de  populo. 
CABALMUT.  Vide  Capilmut. 

CAB  AN  A.  Vi  deCapanna. 

%  CABANAR1A,  ut  mox  Cabannaria.  Charta  an. 
circiter  10  3  o.  ex  Archivo  S.  Viftoris  Mallii.  Dono 
etiam  locellum  aptum  officinis  monafterialibus  ....  & 
unamCabanariam  ,  quam  excolit  Kainaldus. 
CABANES1US.  Vide  Capanna. 

*f  CABANNALITiUS Terminus, Meta  cabannaria. 
Chartularium  Aptenfe  fol.  118.  Dono  in  ipfts  Ter¬ 
minis  Cabannalitiis  de  fundis  pofejfionis  ,  &c. 

CABANNARIA,  Aides  ruftic'a,CVi/>4w»<i,vel  Caban¬ 
na, vel  praedium  rufticum.  Vetus  precaria  apud  V. 
Cl.  Dion.  Salvaingum  :  Deprecatus  ejl  Monachos 
unam  Cabannariam.  Hoc  eft,  in  precariam  fibi  dari 
poltulav it.  Tabularium  Prioratus  de  Domina  in 
Deiphinatu  fol.  17.  1  8»  Dedit  pro  anima  fua  unam 
Cabannariam  fuper  caflrum  Aunacenfe ,  quam  tenet 
Petrus  Cabannellus.  Dedit  etiam  totum  alodum  fuum, 
quem  habebat  in  S  avola,  prater  unam  C 'ab  ann  ari  am> 
efic.  Infra :  Videlicet  Cabannariam  unam ,  Jitam  in 
loco  ,  qui  dicitur ,  &c,  Rurfum  :  Miniftr aliam  au¬ 
tem  hujus  Cabannaria  dedit  quidam  villicus,  &c.  Oc¬ 
currit  ibi  non  femel. [Guerpitio  decimae  tom.  1. 
Hift.Dalphin.p.  1  3  o. Petrus  Gorga  (fi  ejus  uxor. . . . 
guerpiverunt  Deo  &  B.  Maria  (fi  S.Vincentio  &  Epi- 
Jcopo Hugoni . .  .decimam,  quamipfi  habebant  in  Ca¬ 
bannaria  ,  quam  tenent  de  Amone  vetulofjV  idetur 
dedu&avox  a  Cannabi -;ut  fuerit  ager  in  quo  can¬ 
nabis  feritur  ;  indeque  praediis  ac  sedibus  rufticis 
nomen  manferit.  Tabular.  S.  Mauri  ad  Ligerim  : 
Pour  eux  amaifer,  pourmaifonnerjourfaire  curtils(fi 
Chenevieres,&  autres  cultwemens. 

Chabanaria.  Charta  Hugonis  Epifcopi  Gratiano- 
politani  ann.  10 94. in  Tabulario ejufdem  eccle- 
fiae  fol.  19.  Vendidit  mihi  unam  Cabanariam,  quaefl 
Jldijtreu ,  proiqo- [olidis ,  &c.  Fol.  24.  Et  accepi - 


CAB  10 

mus  de  omnibus  vineis  decimam,  qua  funt  fultus  viam 
in  omnibus  locis ,  excepto  de  condaminis  Epifcopi ,  vel 
de  Chabanaria,  qua  fuit  Petri  Aldiard  /fcilicet  de 
terris  ac  vineis,  in  quibus  nec  in  condaminis  ,  nec  in 
Chabanaria  praditta  non  accipimus,  <fic.  Fol.  2  5 .  De¬ 
cima  vero  de  aquis ,  de  pullis,  de  aliis  omnibus ,  car¬ 
nibus,  de  chanavis  ,  de  omnibus  annonis  ,  Jive  de  om¬ 
nibus  rebus ,  qua  decimari  debentur ,  medietas  efi  Epi¬ 
fcopi  ,  medietas  eft  Canonicorum ,  fcilicet  de  ecclejia 
S.  Imeni ,  de  ecclejia  de  Euien ,  dc  ecclejia  S.  Mar- 
ttni ,  Jive  de  parochiis  illarum  pr Victarum  Ecclejia - 
rum,  excepto  de  condaminis  Epifcopi,  Jive  Chabanaria, 
qua  fuit  Petri  Aldiard,  fcilicet  dc  terris  ac  vineis,  (fic. 
Fol.  3  i .  Excepto  de  condaminis ,  quas  tunc  habebam , 
&  de  vinea  ,  qua  fuit  de  Chabanaria  Petri  Aldiard. 
Fol.  41.  Nantelmus  de  fjerya  habuit  3.  Chabana- 
rias  pro  Epifcopo  Hugone  Gratianopolitano,  qui  reddit 
unaquaque  13.  fextarios  de  civata ,  &  \z.  denarios 
&  1 .  gallinam  ,  (fi  1.  pulunum ,  &  opera  ,  (fi  mano - 
opera.  Fol.  49.  Ante  me  confeffus  eft  ipfam  Chabana- 
riameffe  antiquum  feudum  Cellaria,  &c.  Fol.  53  .Et 
omnes  Chabanaria  pradiffa  debent  opera  (fi  manuum, 
operam ,  &  coroatam,  Jient  alia  terra  Epifcopi  vel  Co¬ 
mitis.  Fol.  60.  Medietatem  decima  milii  &  panitii , 
Jive  leguminis  &  chanavi ,  gurpijco  &  dono ,  &c.  Fol. 
75.  Excepto  Cb  ab  an  ari  ani ,  in  qua  eft  domus  mea , 
quam  pater  meus  dedit  B.  Laurentio  ,  decimam  de pra- 
dicla  Chanabaria.Vol.  7 6.  Excepto  unam  Chabana- 
riam  ,  five  tenuram ,  qua  eft  S.  Laurentii  Monafterii. 
Tabularium  Eleemolynae  S.  Pauli  Viennenfis: 
Dono  fantta  Viennenji  Eleemofyna  dealodo  meo  unum 
campum  rotundum  ,  &  duas  Jextariatas  terra  juxta 
eundem  campum, & duas  Cavenarias,  (fi  alterum  cam¬ 
pum,  &c.  Alibi  :  Unam  Chanavariam  vendimus  (fi 
donamus,  qua  eft  fit  a  in  villa ,  qua  vocatur  Plans. 

«[[  Chanvannarujs  Mansus.  Inquifitio  de  juribus 
Dalphinalibus  to.  1.  Hift.  Dalphin.  p.  123.  Item 
capiebat  fefcalcus  tafchias  in  Vaux.  in  pluribus  Man - 
Jis  Cb anv ann ariis  &  bor dariis ,  de  quibus  tangitur  in 
libro ;  de  aliis  vero  cerfibus  &  juribus  qua  capiebat  fiel- 
fcalcus  in  Manfis  Cbanvannariis  (fi  bordariis  pradi- 
tlis ,  tr affatur  m  libro  Domini. 

CAB  ARE,  Cavare,  fodere.  Tabular.  Cafaurienfe, 
annoOttonisImp.  1 6.  Concediftt  mihi  Majoni .  .  . 
unum  fedium  de  molino,  qui  eft  fuper  lacum . . .  ut  ha¬ 
beamus  ego  Adajo  licentiam  ipfum  fedium  Cabare  ,  (fi 
formas  facere ,  &  omnem  firmamentum  ad  ipfum  moli*- 
num faciendum.  In  veteri  inferiptione  apud  Gru-' 
terum  p.  6  2  2.  1.  Cubatores  pro  Cavatores  dici  qui¬ 
dam  opinantur. 

Scabare  ,  pro  Cavare,  non  femel  occurrit  in  Vita  S. 
Eiigii  lib.  2.c  .6.  Mox ,  ut  terram  farculo  Scabare. 
coepit.  Rurfum  :  Cumpaululumima  foffa  declinans  in 
latus  caverna  Scabare  humum  coepiffet. 

<|f  CABASTRAGIUS.  Litterae  Caroli  Regis  Jeru- 
falem  &  Siciliae  an.  13  07.  ex  Archivo  S.  Vi&oris 
Mallii.  Super  petitione  immittendi  averium  extraneum 
ad  pafcendum  in  dicto  territorio  ad  loquerium  ,  pete¬ 
bant  dicti  parem  quartam  partem  mutonorum ,  afto- 
rium  &  Cabaftragiorum.  Haud  difficile  crederem 
in  autographo  feriptum  fuilfe  Cabal.  tragorum , 
id  eft,  Caballorum  feu  equorum ,  &  Tragorum, {en 
hircorum  caprorumvea  Graaco  Tpayc; ;  male  au¬ 
tem  a  librario  minus  attento  deferiptum  fuifle 
Cabaftrafiorum. 

CABATG1UM.  Vide  Capitale  5. 

CABBALA ,  Hebraeis  ,  Dodrina  oretenus 
tradita,  &  fpecialius  Scientia  illa  abftrufior,quam 
Rabbini  in  Mofis  &  Prophetarum  libris  invefti- 
gant,  per  litterarum  &  fyllabarum.,  praefertilia 


CAB  CAB  1 2 


nominum  Dei,  numerum  ,  collationem  &  tranf- 
pofitionem  ;  unde  nafcitur,  Ii  eis  fides,  rerum 
arcanarum  multiplex  cognitio.  Dividitur  in  Spe¬ 
culativam  Sc  Pradicam  :  utraque fubtilis  fsepc, 
femper  autem  inanis  &  fuperRitiofa. 
Cabbause.e,  Hujus  fcientise  periti. 

CABECALAR1I,  Executorcs  teRamen  torum.  Fori 
Ofcenfes  Jacobi  I.  Reg.  Aragon.  an.  1 2.47.  fol. 
1  3.  De  fpondalariis ,  vel  Cabe  palar  iis ,  aut  tejlibus , 
qui  eos  fecit  aut  conflitutt ,  qualicunque  loco  facit  eos , 
ibi  habet  fe  juvare  de  iis ,  drc.  Infra  :  Et  fi  Cabepa- 
larii  volunt  partire  ,  pojjint  partire,  &c.  Et  fol.  14. 
In  quibus  te (l amentis  fpondalarii  debent  confcribi ,  qui 
Cabepalariifeu  Manumijfores  ab  aliquibus  nuncupan¬ 
tur.  In  Obfervantiis  Regni  Aragon.  lib.  5.  habe¬ 
tur  titulus  ,  de  Tutoribus ,  Manumijf oribus ,  &  Ca- 
bec  alariis > 

CABELGENSES,  ita  appellati  quidam  fadiofi  in 
Hollandiafub  annum  13  5  o.  Cabillaux,  Joan.Mo- 
lineto  pag.  46.  57.  11  7.  Joan.  a  Leydis  lib.  29. 
cap.  16.  Anno  D.  1350.  orta  funt  ,  proh  dolor  !  in 
Hollandia  diu  factiones  feu  partialitates .. . .  homines 
vero  unius  fatiionis  affump ferunt  nomen  a  quodam pi- 
fce  marino ,  qui  dicitur  A  felitis ,  i.  Cabbelyau,  ad 
denotandum  ,  quod  ficutpifcis  ille  in  mari  efl  devora¬ 
tor  aliorum  pifcium  ,fic  &ifti  ejfent  domitores  fuorum 
adverfariorum :  &  ifli  dicuntur  Cabelgenfes.  Alterius 
vero  fadionis  homines  nominati  funt  e  contra  Hoec- 
kenfis,  trahentes  vocabulum  ab  hamo  ,  quafi  dicerent: 
Hamus pifccm prendere  fcpe  filet,  drc.  Kilianus :  Ka- 
beliau ,  Kableau,  i.  Bollicf ,  A  filius  pifcis. 
CABELLA,  'pvoGabella,  Gall.  Gabelle,  Olim  tri¬ 
butum  omne  ,  nunc  illud  folum,  quod  fal i  im¬ 
ponitur.  Charta  Caroli  Regis  Franc.  Siciliae  & 
Jerufalem,  dataMolinis  24.N0vemb.an.  1497. 
Cum  eorum  cajlris ,fortaliciis. .. .  Cabellis ,  dohanis  ea- 
umque  juribus.  Computum  anni  13  3  3.HiR.Dal- 
phin.  pag.  285.  Pro  praconir^andis  Cabellis  Domini 
pro  quinque  diebus  ,  &  portandis  cartulariis  de  Bello - 
videre  apud  Gr atianopolim  ,  11.  flor.  vi.  den.  grofi 
Ogerius  Panis  lib.  4.  Annal.  Genuenf.  ad  ann. 
1214.  Confules  juraverunt  quod  ditii  introitus  de  ce¬ 
tero  in  perpetuum  non  poffent  vendi ,  excepta  Cabellx 
falis  domus  Me ff ana.  Utitur  ille  non  femel.  Vide 
Gablum. 

CABELLAN ARIUS,  pro  Capellanarius,  Capella- 
nus.  Chartul.  Roton.  laudatum  tora.  2.  HiR. 
Britan.  coi.  7  3 .  Habens  pro  mediatore  Doitanaupre- 
fbyterum  fjarnithini  Cabellanarium. 

<[f  CABELLARIUM ,  f.  Equile,  ftabuluin  caballo¬ 
rum  feu  equorum.  Litterse  Philippi  Flandriae  Co- 
mitisan.  1 1  88.  apud  D.  de  Laurierc  tom.  2.  Or¬ 
dinat.  Reg.  Fr.  pag.  4  2 1 .  Conceffi  &  eis ,  ut  liceat 
illis  m  perpetuum  furnos  de  cambas  facere  ,  de  etiam 
molendina  &  Cabellaria. 

CABELLATI ,  Cabelloti  ,  Cabellarnm  feu  ve- 
digalium  &  tributorum  redemtores.  Vide  in 

Gablum. 

CABELLATOR  ,  Minifler,  exador  Cabellarunt 
apud  Bartholom. Scribam  lib.6.Annal.Genuenf. 
ad  an.  1227. 

CABELLUM  ,  Organi  mufici  fpecies.  S.  AuguRi- 
nus  lib.  5 .  de  Mufica  cap.  1 .  Felut  cum  d  Sympho¬ 
niacis  Cabella  &  cymbala  pedibus  feriuntur. 

CABENTIA, Facultates, bona,  ex  Gallico  Chevance. 
Charta  ann.  1375.  data  Avenione  :  Et  teneatur 
dare  &  ajflgnare  tantum  in  dotem  &  nomine  dotis , 
quantum  fuit  datum  &  ajfignatum  matri  ipfius  f/oan- 
nis:  Et  aliis  vero  filiabus  dare  liceat  Cabentiam  juxta 
fui  voluntatem.  [Vide  Chevantia.'] 


^  CABERNATUS  Lapis  ,  f.  Lapis  erutus  ex  ca¬ 
verna.  Vid  eTabentum. 

CABERNUM  ,  7^710/0.0. ,  Foramen ,  caverna,  Sup-; 
piem.  Antiquarii. 

CABESCHOLIA.  Vide  Caput  fibola. 

<Jf  CABIA ,  Species  fellae  gellatoriae  a  Cavea,  cujus 
formam  quodammodo  referebat ,  fic  appellatae.? 
Nicolaus  de  Curbio  in  Vita  lnnocentii  IV.  Papae 
cap.  15.  Ufque  Cortomiliam  fuper  mulum  in  quadam 
Cabia  lignea  propter  debilitatem  ipfius  nimiam  fuit  ve¬ 
tius.  Cap.  30.  Ipfum  Dominum  cum  tanta  exuit a- 
tione  ac  tripudio  fufcepcrunt ,  quod  nunquam  effet  diti u 
facile  vel  notare ;  nam  fecerunt  fibi  quoddam  artificium 
m  modum  quadrata  Cabia  miro  ordine  excogitatum , 
contextum  de  connexum  d  lateribus  perticis  de  lignis 
aliis  politis  pariter  de  ornatis,  coopertum  quoque  fu- 
perius  contra  filis  aflum  de  fi  arieto  de  firico ,  quod 
quidem  ferebant  nobiles  milites  civitatis ,  de  infra  quod 
veniebat  ipfe  fummus  Pontifex  fuper  equum  ,  ne  d  cir¬ 
cumvenientibus  &  frequentia  populorum  ,  ob  plenam 
devotionem  irruentium  de  eidem  occurrentium  prejfuris 
aliquibus  laderetur. 

Cabia  ,  Cavea  qua  aves  concluduntur  ,  GalL' 
Cage.  Ital.  Gabbia.  Computum  ann.  1333.  HiR. 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  27  9.  Pro  emenda  Cabia  cum 
avibus  taren.  ir.  Ibici,  pag.  280.  Pro  reparatione  Ca¬ 
bia  pappagalli  iv.  denar. 

Cabia  ,  Locellus  in  carcere  fabricatus  ad  inRar 
caveae.  Memoriale  Poteflatum  Regienf.  ad  ann. 
1277.  Captus  efl  cum  vi.  vel  vn.  de  domo  fua  per 
partem  extrinfecam  de  Mediolano ,  de  per  illos  de  Co¬ 
mo  ,  de  in  ditia  civitate  de  Como  feu  in  caflellis  fluis 
detinentur  in  carceribus  .  . .  &  tres  Cabia  fatia  funt, 
in  quibus  praditii  detinentur  ,  fcilicet  duo  in  qualibet 
Cabia. 

CABIACES,  Nudi ,  apud  Papiam  MS.  Editus  habet 
Cabtedes,  [ut  &  MS.  Ecclelia:  Bituricenfis.  GlolT. 
Sangerman.  Cabielesfl 

CABIDARIUS,  Lapidarius.  GlolT.  Gr. Lat.  naCt- 
,  Cabidarius  ,  pro  Cavidarius ,  qui  gemmas 
excavat :  Cavatores  didi  caelatores  ,  qui  planam 
tabulae TuperficiemRylo  exarant ,  nondudusex- 
Rantes  &  eminentes  exprimunt :  Graveurs  de  pier - 
res  precieufes.  Xtfcv^yd,  Palladio  in  HiR.  Laufiaca 
cap.  5*  ^ifovpyoi  ,  cv  Xzyoviri  xaCAfiicv.  Monet  Cu- 
jacius  in  1.  1.  C.  de  Excufat.  artific.  lib.  10.  pro 
Clavicarii,  legi  inCodd.MSS.  Cabidarii,  vocem¬ 
que  (caf/cTap/c?  haberi  etiam  in  libro  56.  B 
adlib.12.de  Cohort.  Vide  Cabare. 

CABIEDES  ,  Cabif.les.  Vide  Cabi  aces. 
CABILLA  ,  Capillatio.  Papias  MS. 

CAB1LLINUS,  Vafis  genus.  Leges  Ethelredi  Regis 
Angi.  cap.  2  3 .  apud  Bromptonum  :  Et  m  flantia 
Natali  Domini  duos  grifengos  pannos  ,  de  unum  bru- 
num  ,&  10.  libras  piperis ,  &  chirotecas  5 .  hominum  , 
&  duosCabilltnos  colennos  aceto  plenos ,  de  totidem  in 
Pafcha. 

CAB1LLIS,  <Pi<Poi<TXcLh’ict ,  Trcthiutrli; ,  in  Gloflis 
Lat.  Graec. 

CABIMENTUM  ,  ut  habetur  in  Statutis  Ordinis 
HofpitaL  S.  Joan.  Hierof.  tit.  1  9.  de  verbor.  fi- 
gnif.  §.  iz.  vocabulum  efl  Gallicum  ,  dcabire,  quod 
fignificat  aliquid  ajfumere ,  de  quo  qui  fe  putat  rationem 
probe  reddere  poffle  :  fic  vocatur  Commenda  ,  qua. 
Fratri  fluo  ordine  comeditur.  Vide  tit.  14.  §.  55. 
[  &  Hierolexicon  Macri.] 

^1  CABISCHOLARIS  ,  Cabiscolus.  Vide  Caput 
Schola. 

f  CABISTERCUS.  Vide  Cabus. 

CABL1CIA ,  Rami  arborum ,  vi  ventorum ,  aut 


1 3  CAB 

tempeflate  ,  vel  alio  ea  fu  disjedi :  Bois  Chablis ,  ’ 
Gallis.  Inquifitio  de  forisfaduris  foreftarum  in 
Addit,  ad  Matth.  Paris  :  Inquiratur  qui  acceperint 
profectum  de  C  ablutis.  Vide  Arbor jacentia  a  ,  &  in¬ 
fra  in  C  ab  ulus. 

^[CABMASUS.  Vide  in  Caput  Afanji. 
i.  CABO.  Papias :  Cabo ,  equus  caftratus.  Gloffaelfi- 
dori :  Cabo ,  caballus ,  fonipes ,  equus.  Hinc  effidta 
vox  ,  Caballus.  VideMeurfium  in  xctGay. 

2.  CABO,  pro  Capo.  Chartular.  Landevenecenfe : 
Dedit  S.  IVingaloeo  unum  fefiarium  frumenti, &  unum 
Cabonem ,  &  duo  cafea ,  de  unaquaque  ipjius  pojfeffio- 
nis  in  unoquoque  anno  in  pridie  Nativitatis  Chrifti. 
f  CABOCELLUS,  Parvus  cabus ,  minor  menfura 
frumentaria.  Index  MS.  beneficiorum  Ecclehae 
Conflantienfis  fol.  86.  iii.  capones  &  vi.  gallin. 
&  ix.  Cabocelli  avene  annuatim. 

CABOS, Rhombus,  pifcis ,  vulgo ,  Cbabot ,  in  Char¬ 
ta  Raimundi  Comitis  Tolofani  an.  1 1  8  i.  apud 
Catellum  pag.  2  1 6  .  [  In  Amalthea  Cabos ,  Ebrius 
ex  Suida.  ] 

CABRARiUS,  pro  Caprarius ,  Caprarum  pallor,  in 
LegeLongob.  Heroidi  tit.  48. §.  3. 

CABRETA  ,  [  Gall.  Cabnole,  Levis  laltusad  inflar 
caprae  vel  haeduli,  quem  Galli  vocant  Cabri.  Lo¬ 
cus  efl  in  ]  Baudofa. 

•(f  CABREUM,  in  Statutis  Equitum  Melitenf.  Si¬ 
gnificat  Inventarium  bonorum  flabilium  alicujus 
Commendas  cum  illius  ichnographia  flatufque 
antiqui  &  recentis  relatione ,  una  cum  authenti¬ 
ca  atteflatione  melioramentorum  :  quod  omnes 
Priores,  Baillivi  &  Commendatores  in  quolibet 
xxv.  annorum  fpatio  renovare  &  praefentar e  te¬ 
nentur,  cum  tribus  fi  milibus  Cabreit,  ,  quorum 
unum  reponitur  in  Archivo  Comniendae,  aliud 

in  archivo  Conventuali  illius  linguae  ,  &  tertium 
.  •  .  ^  ' 
in  archivo  Prioratus.  Macri  fratres  in  Hierolexi- 

co.  Vide  Capibreviuni. 

CABRIC1US  ,  Haedellus  ,  Gall.  Cabri.  Locum 
vide  in  Carnalagium. 

CABRICUS,Eadem  notione.  Statuta  S.Vid.  Maf- 
fil.  an.  1531-  per  Cardinalem  Trivultium  :  De¬ 
bet  pitanciamis  dure  ue  duobus  in  duobus  religiftis  unam 
levatam  , Jiveunum  jecur  .  vel  unum  caput  Cabrici. 
^[CABRIONATUS  ,  Dillindlus  variis  coloribus, 
quibufdam  Gallo-Belgis  Gabriole.  Locum  vide  in 
G  ardae  or fiam. 

f CABRO  q-taji  vefpa  longa  ejl.  Papias.  Idem  MS. 
Cabro ,  vermis  dictus  a  cabone  ,  id  eft,  equo ,  quod  ex 
equo  creetur. 

CABSARICiUS.  Vetus  interpres  Juven.Sat.  8.  v. 
167.  Infcript  aque lintea,  hoc  eft  ,  piftis velis,  popina 
f.iccedit ,  aut  linteis  Cabfariciis  tergit ,  vel  ubi  efcn- 
lenta  publice  venduntur.  An  cannabicis  ? 
fT  C  ABSUM,  pro  Capfum  ,  Thorax.  Vide  Capfum. 
%CABUCA.  Vide  Cambuta. 

C  ABULUS ,  Petrariae  feu  balliflae  majoris  fpecies. 
Willelmus  Brito  lib.  7. Philipp.  pag.  182. 

...  Sex  mox  ingentia  fixa 
Emittit  Cabulus. 

Vetus  Interpres  Gallicus  Will.  Tyrii  lib.  6.  cap. 
1  5 .Una inter cater as  machina,  &c.  fic  vertit  ,  une 
grande  periere ,  que  l’on  claime  Chaable  ,Jigrojfe ,  &c. 
Caables  noflri  vocant  (Uvarum  arbores ,  vento¬ 
rum  vi  ad  terram  dejedas.  Rcgeflum  Philippi 
Aug.  fol.  1  24  .Milites  debent  habere  firmarium futim 
in  nemore  ad  mortuum  nemus  ,  &  ad  arbores  ver  fas  ,Ji- 
ve  Chaable ,  &  aci  branchias  volatiles ,  &c.  Sed  ho- 
'die  Chables  vocamus  funes  majores  &  craiiiores : 
quam  vocem  quidam  ab  Hebraeo  Chabel ,  quod  eft 


funis,  deducunt. Arabibus  Habclidefii  fonat ,  un¬ 
de  h  ab  ala  ,  vincire,  nedere.  Gefla  DD.  Am- 
bafiae  cap.  5 .  n.  1 .  Cabulis  impofttis  ad  fitnma  afteen - 
derunt.  Aliud  fonat  Chable  ,  in  Regeflocenfuum 
6c  feodor.  Carnotenf.  fol.  1 .  in  Camera  Comput. 
Parif.  ubi  de  muldis ,  feti  emendis :  Item  d’un  fang 
feit ,  1  5.  fol  s  torn.  Item  ddun  Chaable ,  60.  f  L’en 
die  que  c' eft  Chaable ,  quant  il  appert  trois  coups  orbes. 
Chadabula,  Idem  quod  Cabulus,  Guillel.  Armorico 
deGefl.  Philip.  Aug.  an.  1202.  Tribus  lapidibus 
magna  petraha ,  qua  Chadabula  vocabatur  ,  emiffis. 
CABUS,  Cabistercus.  Papias  :  Cabijlercus ,  vacuum 
&  inane ,  vel  illud  inteftimm  ,  quod  fleretis  capit , 

[  MS.  Cabijlercus  &  Capiftercus ,  &c.  J  Joan.  de  Ja¬ 
nua:  Cabus  ,  nomen  eft  menfura  ,  de  qua  Regum  lib . 

4.  c.  6.  quarta  pars  Cabi ,  fc.  ftercoris  columbarum  , 
& ,  ut  dicit  fjofepbus ,  hoc  condiebant  cibos  pro  fale. 
Item  in  Hi ftoriis  dicitur.  Tradunt  quidam  nomine  fter¬ 
coris  dici  vejiculam  columba ,  in  qua  recipiebantur  gra* 
na  de  fons  allata.  KefCec  ,  ulce  /jcItm  ,  Phavorino. 
Vetus  ChartaLufitanicaapud  Anton.  Brandaon. 
lib.  7.  cap.  30.  Proinde  quod  vos  feciftis  honorem  & 
Cabum  fuper  me  ,  &  feciftis  mihi  fervitium  bonum  & 
fidele.  Ubi  Editor,  comrefpeito &bon  acolhimento. 

•[[  CABUSSELLUS  ,  apud  Mafiilienfes  Cabuceau  , 
Operculum ,  Gall.  Couvercle.  Vetus  Inventarium 

5.  Vidoris  Mallii.  Item  unam  naviculam  argenteam 
pro  thure  tenendo  habentem  C 'abujfellum frechijfum. 

CABUTA.  Vide  Cambuta. 
f  CABWARFIDA.  Vide  Cadarfeda. 

•il  CACA  ,  Venatio.  Vide  in  Caciare. 

CACA  Ferri.  Vide  Cacaferri. 

CACABACIUS ,  Idem  qui  mox  Cacabatus,  Vide 
Panis  Cacabacius. 

CACABATUS,  Denigratus, cacabo fumofo illitus, 
C/;.i«r/rcwwe.PaulinusNolanus  Epift.  1  2.  Cumadf- 
ficia  qua  immaculata  adhuc  operis  tui  gratia  fplendent , 
obfcurata  nanus  infipientta  mea  ,  &  ut  digno  verjibus 
meis  utar  verbo ,  Cacabat  a  ridentibus  multis .. .  afpi- 
cies.  Pelagius  :  Appenderunt  in  collum  meum  Caca¬ 
bat  as  ollas ,  &  anfas  vaforum.  Fortunatus  lib.  6. 
Poem.  10.  de  Coco  regio: 

Corde  niger ,  fumo  paftus ,  fuligine  tinttus 
Et  cujus  facies  Cacabus  alter  adeft. 

Ibidem  : 

Cui  fua  for  dentem  pinxerunt  arma  colorem  ^ 
Frixura ,  cucuma  ,  fcafa ,  patella ,  tripes. 
Althelmus  de  Laude  virg.  c.  4  3 . 

Sed  praftante  Deo  cacatur  corde  malignus  » 

Bajia  Cacabis ,  dum  ftultus  tradidit  atris  , 

Sic  ollis  niger ,  &  furva  fartagine  teter  ,  &C. 
Apophtcgmata  Patrum  edita  nuper  a  V.  Cl.  Jo. 
Bapt.  Cotelerio  c.  4.  ubi  de  daemone ,  quem  Moy- 
fes  Monachus  expulerat :  o‘‘cTt  Ifyxjuv  tXtyiv  ictuTu" 
JtaXw?  <roi  tTToi.ia-uv  ,  <r7ro<I ccTfp^e ,  fXiXavt.  Quae  verba 
poflremafic  vertit  Palladius  in  MS.  Corbeienfi  : 
Cinerate  &  Cacabate,  uti  monet  idem  vir  dodiffi- 
mus.  Vide  Rofveidum  ad  Paulinum ,  &  Filefa- 
cum  lib.  1 .  Seled.  pag.  2  44. 

CACABOLUM.  Vide  Catabulum. 

CACABOSUS,  Homo  ventrofus.  Locum  vide  in 
Ponticus. 

CACABULUM,  Minor  cacabus.  Occurrit  apud 
Apitium  lib.  4.  c.  1  2 .  &c. 

1.  CACABUS,  Judicium  aquae  ferventis.  Vide 

Aqua  fervens. 

2.  CACABUS,  Genus  tributi,  f.  idem  quod  Foa - 
gium.  Charta  Narrioti  Domini  deTuciaco  anq. 
mo.  Dimijit  Abbati  Floriacenji  omnes  malas  con- 
fuetudines ,  quas  ufurparat ,  videlicet  talliam  denarie^ 


rum,  raptum,  incendium  .  ..vacant  de  fiarro  ,  tri¬ 
pe  dicam  ,  natellam  &  Cacabum. 

CACAFERRI.  Matth.  Silvaticus  :  Scoria  feni,  i. 
fquamma  ferri ,  quam  fabri  ferrarii  de  fornacibus  eji¬ 
ciunt  globatim  ,  Lat.  arugo  ferri  dicitur  etiam  Caca - 
ferri.  [  Statuta  Arelat.  MSS.  NecfcobilU ,  nec  aliqua 
turpia  vel  immunda  ,  nec  etiam  Caca  ferri  probiciant 
in  c arteriis ;  ubi  non  fortean  male  Caca  ferri  legi¬ 
tur  diverfis  vocibus.  ]  Vide  Angelum  Paleam  in 
Antidotar.  Mefuse  cap.  41.  extremo. 

CACANUS.  Vide  Caganus. 

CACARE  ad  Judicium.  Ugutio,  Vador,  aris ,  in 
vadem  ponere  ,  i.  vadem  dare ,  &  ego  vador  illum  , 
do  tibi  illum  in  vadem :  vel  vadari ,  i.  Cacare  ad  judi¬ 
cium  ,•  adplacitam  fidejubere  ,  vel  polliceri ,  &c. 

CACAVELLUS,  pro  Cacabellus,  Minor  cacabus. 
Charta  plenariae  fecuritatis ,  feripta  fub  Juftinia- 
no,  apud  Briflon.  lib.  6.Formul.  p.  6/pj.Cacur- 
rella  cum  manica  ferrea  vetere  penfante  libra  unafemis , 
Cacavello  rupto  penfante  libra  una,  &c.  [Mabill.  in 
Supplemento  Diplom.p.  9  1 .  legit ,  Caccavellus.  J 
CACCUBIRE  dicitur  de  clamore  no&uarum  , 
ut  habetur  fupra  in  Baulare.  Au<ftor  Philomelae 
dixit  eodem  fenfu  Cucubare. 

CACCULA.  Ugutio  :  Monedula ,  avis ,  qua  vulgo  di¬ 
citur  Gaccula.  Graculus ,  Gall.  CbUcas. 

CACEA ,  Arca ,  Gall.  Caijfe.  in  nova  Gall.  Chrift. 
tom.  3.  coi.  1142.  Moniales  confeffa  fuerunt  ba- 
buijfe  2  j.florenos  &  C aceam,  f.  muliebris  fupelle- 
«ffcilis  plenam.  Vide  Cacia. 

^JCACENTUS  ,  Gracilis ,  tabidus  ,  in  GlolT.  San- 
german.MS.num.  501. 

CACEPOLLUS,  Cachepolus,  Chacepollus  ,  Li¬ 
ator  ,  fatelles ,  Anglis  ,  a  Catcbpoll ,  quae  vox  oc¬ 
currit  apud  Willelmum  Thorn.  pag.  21  53.de 
2154.  Cambro-Britannis  ,  Ceifpvol ,  eft  lidtor  , 
[  vel  pollindor,  a  Cais  vel  Ceis ,  unde  Ceijio,  quaere¬ 
re  &  Pvpll ,  folia,  fovea.  Eft  igitur  Ceifp-wll  juxta 
vim  etymologicam  idem  quod  Quaerens  Foliam  : 
nili  mavis  vocem  derivatam  a  (Admittere,  <Sc  eo¬ 
dem  P«(//,  tuneque  idem  eflet  quod  Mittens  in 
foliam.  Utrumque  etymon  convenit  pollindtori. 
An  exempla  litftori ,  an  pollindtori  melius  conve¬ 
niant  ,  &  quaenam,  judicet  ledtor.  ]  GlolT.  .ZElfri- 
ci :  Exattor ,  haecepiol.Sed  nefeio  an  haec  huc  fpe- 
dtent.  Alii  volunt  vocem  compolitam  ex  to  catck : , 
apprehendere, &  pole  vel  polle, caput.  Leges  Ethel- 
redi ,  apud  Bromptonum ,  cap.  24 .  SiCacepollum 
advocet ,  quod  ei  te  Ionium  dedit ,  &  ille  neget ,  perne¬ 
get  ad  Dei  judicium ,  &  in  nulla  alia  lada.  Lamber- 
tusArdenlis  inHift.  Comitum  Guin.  Servientes 
etiam  &  Cachepoli  cum  virgis ,  &  afperis  virgis ,  ope- 
ratores  invie  em  provocantes ,  &c. 

Chacipolujs,  in  Bibi.  Sebulianacent.  i.cap.  56. 
Occurrit  non  femel  in  Charta  Ludov.  Dom.  Bel- 
lijoci,  pro  Libertatibus  villae  Bellijocenlis  ann. 
1  274.  Feodum  de  Cbafjipolerie  de  Dompmartin ,  in 
Probat,  Hift.  Breflenfispag.  5  2.fpecies  fergente- 
riae.  [  Hift.  Dalphin.  tom.  1 .  p.  1  47.  in  Litteris 
Humberti  Dalph.  an.  1  296.  Item  donamus  &  con¬ 
cedimus  Chacip ollariam  dich  loci  de  Balma  pradiclo 
Guillelmo  &  fuis  pradiclis  tenendam  &  exercendam, 
perpetuo; quandocunque  GuillelmusCbacipollus  qui  nunc 
efi ,  decefferit,  vel  ipfam  Chacip  ollariam  refignaverit, 
aut  eam  Chacipollariam  dimittere  ipfum  Guillelmum 
Chacipollum  contingerit  ,  cafu  aliquo  feu  caufa.  Vide 
Commentaria  Trevoltiana  Dee.  1709.  p.  2184.] 

Chassipullus.  Tabular.  Brivatenfefol.  197.  Baju¬ 
li  ,  Chajfipulus,&  cufiodes  Ecclejia,gayta ,  Praco  prin¬ 
cipalis  ,  &c.  Intra  :  Bajuli  &  Chajjipulli  terr aviorum, 


CAC  1 6 

qui  bajulum  &  Cbaffipulumab  antiquo  habuerunt, &c. 

f  CACERIA  ,  Venatio ,  Gall.  Cbaffe.  Charta  Phi¬ 
lippi  Franc.  Regis  ex  Tabulario  Compend.  ann. 
1 193.  Jjfuafdam  confuetudines quas  dicebat ,  fcilicet 
cercbiam  &  Caccriam  &  advocati am  &  cateras  omnes 
quit  as  clamavit.  Vide  Caciare. 

CACETU M.T urpinus  cap.  2  9 .  Beatum  autem  Roth- 
landum  fuper  duas  mulas  C aceto  aureo  fubveclum  pal- 
leis  tettumufque  Blavium  Karolus  deferri  fecit.  ItaMS. 
Codex ,  ubi  editus  ,  tapeto  aureo  fubveclum ,  palliis 
tettum ,  &c.  praefert. 

f  CACHEPOLUS.  Vide  Cacepollus. 

CACHERELLU S ,  Judex  pedaneus,  Baillivus  in¬ 
ferioris  ordinis  apud  Anglos.  Willelmus  Thorn. 
Senefc alius  &  Cufiodes  noftri  diligenter  inquirant  de 
injuriis  per  Baillivos  &  Cacbcrellos  Vicecomitis  ,  no¬ 
bis  vel  tenentibus  noftris  fallis.  Idem  :  Pauperes  tenen¬ 
tes  nofiri  defendantur  contra  Cacbcrellos ,  quantum  de 
jure pojfant.  Vetus  Charta  apud  Spelmannum:  jP^k- 
lus  de  St  anes  fuit  tunc  Cacberdlus  de  Hundredo  de 
Acfiane. 

CACHI ,  ut  mox  Caci.  Vetus  Scheda  de  Tran  latio¬ 
ne  S.  Auftremonii  tom.  2. Bibi. Labbei  pag.  505. 
Ubi  pro  reverentia  B.  Martyris  plurima  reliquit  inji- 
gnia  fcilicet  Cacbos  cryfiallinos  ,  &  lapides  pretiufos  , 
&c.  Sed  legendum  fcacos,  Vide  in  hac  voce  ,  & 
in  Caucus. 

^1 1 .  CACHIA  ,  Cachi are,  Venatio,  venari.  Vide 
Caciare. 

^  2.  CACHIA.  Regeftum  8  7.  Chartophylacii  Re¬ 
gii  :  Dominus  Aynardus  de  Bellacomba  fenior  perci¬ 
pit  C  acinam,  videlicet  qaatuorde  cimam  partem  fru- 
ttttum  pro  vinea  de  Pineto.  Sed  legendum  Tacbia  , 
ut  ibidem  non  femel.  Vide  Tafca ,  Prseftatio 
agraria. 

CACI,  Latrunculi,  Gall.  Echets.  Mabil.  Anale£t.‘ 
tom.  J-pag.  341 .  exGeftis  Guidonis  Cenoman. 
Epifcopi :  fjmiores  per  officinas  fratrumob errantes , 
tandem  in  cimeterio  ad  Cacos  &  aleam  ludendo ,  cotidie 
&  tota  die  rejidebant.  Vide  Scaci. 

1 .  CACIA  ,  Capfa ,  Chace ,  vel  Cbaffe  ,  arca.  Fride- 
ricus  II.  Imp.  lib.  2.  de  Arte  venandi  cap.  33. 
Accipiunt  ova  gallinarum  ,  &  rumpunt  ea  ,&  in  Cacia 
vel  c  apice  lignea  aut  ferrea ,  qua  tamen Jit  fiagnata  ,po-« 
nunt  ea ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries. 

«[  2.  CACIA  ,  Iter  ,  via.  Viae  in  Chace  a. 

3.  CACIA,  Venatio.  Vide  mox  in  Caciare. 

CACIARE,  Chaciare  ,  Venari ,  Italis  C  acciar  e  , 
Gallis  Chaffer  vel  Cbaper.  Capitula  Caroli  C.  tit. 
4  3 .  cap.  32  .In  Odreia  villa  porcos  non  accipiat ,  & 
non  ibi  Cacietniji  in  tranfeundo.  Cap.  3  3.  UtAde - 
lelmus  de  ferefiibus  diligenter  fciat ,  quot  porci  &  fe- 
ramina  in  unaquaque  d  filio  noflro  Caciata  fuerint.  Li¬ 
ber  donationum EcclefiseRatifponenfts in  Metro¬ 
poli  Salilburgenfitom.  1.  pag.  246.  Devenatione 
ita  fe  coadunaverunt ,  ut  utrifque  liceret  in  iftaparte 
commovere, &Jic  in  antea  Caciando  perfequi.  [Char- 
tular.  S.  MartiniPontifar.  ex  Litteris  Philippi  Au¬ 
dacis  Regis  Francorum  :  Inventum  efi  quod  Mona¬ 
chi  A.  Martini  Chaciaverunt  cum  cornu,  clamore  & 
canibus.  ] 

Chacea  ,  Chacia  ,  Chase  a,  Venatio ,  Gallis  &  An¬ 
glis  Chace,  unde  Chace  are,  venari ,  Cbacer.  Char¬ 
ta  Edw.  II.  into.  2.Monaftici  Angi.  p.  102.  & 
103.  Ac  conceffionem  ,  quam  eadem  Alicia  fecit  eif- 
dem  Ecclejia  &  Canonicis  de  libera  Chacea  in  omnibus 
terris  &  befeis  fuis  in  feudo  ipjius  Alicia ,  ad  omnimo¬ 
das  feras  Cbaciandas  &  capiendas.  Alia  ibidem  pag. 

1  07.  Cum  placitum  aliquando  motum  ejfet . . .  de  Cha¬ 
cia  habenda  inbofcis  &  moris  de  Hamelak.  Alia  anni 

1226. 


CAC 


1226.  in  Probat.  Hift.  Monmorcnciacae  p.  40  r . 
Cbacia.ni ,  quam  habebam  ad  magnam  bejliam  in  fo- 
reJlaCruya ,  videlicet  ad  cervum  ,  bicbam  ,  porcum  , 
capreolum ,  cb1  damam. 

Cachia.  Hift.  Beccenfis  MS.  pag.  596^.  1.  cx 
Archivo  ejufdem  Monafterii  :  Procuratores  didi 
Conventus ,  qui  pro  tempore  fuerint  perpetuis  tempo¬ 
ribus  ,  Cacbiam  unam  habeant  in  propriis  bofas  ipfo- 
rum  ad  leporem  ,  vulpem  (fi  murilegum  fine  recidis  & 
arcubus ;  ita  quod  in  bofcis  dicti  PVillelmi  ingreffum  non 
habeant  ad Cac hiandum ,  nec  etiam  in  propriis  ip forum 
ad  grojfam  befiiam,  (fic.  Charta  an.  1  2  3  1 .  apud  Mi- 
jaeum  tom.  i.pag.  750.  Nobis  &  haredibus  nojlris 
altam jufiitiam  (fi  Cacbiam  venationis  in  pr&dicto  ne¬ 
more  retinentes.  Charta  anni  1  2  3 1 .  ex  Chartulario 
S.  Martini  Pontifar.  Retenta  fibiCbada  in  nemore. 
Occurrit  iterum  in  Formulari  Angi.  Thomte  Ma- 
dox  pag.  384. 

CAfA.  Fori  Ofcae  an.  1247.  fub  Jacobol.  RegeAra- 
gon.  De  cane  de  Caca.  Si  alicujus  canis  occinerit  ip- 
fion  ,  q^antamcunque  Cacam  dominus  canis  mortui  po¬ 
terit  probare  ,  quod  una  die  occiderit  canis  ejus ,  tantam 
Cacam  debet  emendare  dominus  canis  unaquaque  die 
nomino  canis  mortui ,  aut  quod  reddat  canem  homici¬ 
dam  ,  q  natalis  efifaa  catonia. 

Chacf  a  interdum  fumitur  pro  ipfo  faltu,  &  iplafta- 
tione  ,  in  qua  venationis  gratia  aluntur  ferte  , 
nullo,  inquit  Spelmannus  ,  cin&a  fepimento  , 
fcd  privilegio  tuta,  vel  a  Principe  concelTo  ,  vel 
praefcriptione  adepto.  Differt  autem  Chacea  a 
Parco ,  quod  hic  anguftioreft,  &  palis  aut  muro 
circumclufus ;  &  aforefta,  quod  haec  multo  cft 
extenfior,  &  ampliftimis  legibus  in lignita.  Mo¬ 
nadicum  Anglic.  tom.  1 .  pag.  722.  Pajluram om¬ 
nium  animalium  fuorum  ubique  in  Ch acia  nofira  de  Tu- 
diham  ,  . .  .  &  de  fubbofco  ia  dicta  Chacia  ad  terram 
diciorum  Monachorum  meliorandam ,  (fic.  Tom.  2. 
p.  103.  In  dominicis  bofcis  fuis  &  Cbaceis.  Willelm. 
Thorn  :  Habeant  liberam  warennam  in  omnibus  do¬ 
minicis  terris , .  . .  dum  tamen  terra  ilDnon  fint  infra 
Chacias  autwarennas  nojlras.  Fleta  lib.  1.  cap.  20. 
§.  j  1  •  Jjjjfi  appropnaverint  fibi  liberas  Chacias  vel 
Vpanennasjine  iv aranto.  Statutum  Edw.III.  an.  21. 
Ut  malefactores  inforejlis ,  Cbaceis  ,  parcis  (fi  paren¬ 
tiis  ,  &c.  Adde  Statutum  2.  WeftmonafLr.  c.  25). 

^Chaceria,  Eadem  notione.  Chartular.  minusS. 
Benigni  Divion.  in  Inftrumento  venditionis  ann. 
1276.  Item  fuper  ea  omnia  qua  habeo  &  habere pof- 
fum  (fi  debeo  in  villa ,  finagiis  (fi  territoriis  de  De- 
mois ,  videlicet  in  terris ,  pratis ,  domibus ,  manfis  , 
nemoribus ,  aquis ,  juftitia ,  banno  ,  venaturis  ,  Chace- 
ria  ,  arboribus ,  juribus ,  bonis ,  (fit.  Chacerie in  Lit¬ 
teris  Roberti  de  Bafoches  an.  i  247.  fje  ne  puis  de 
ce  bos .. .  arbre  tranchier ,  fors  que  por  faire  haie  d  ma 
Chacerie  de  bonnefoy. 

Fractio  ChacejE  Regalis, in  Legibus  Canuti  Regis 
de  foreftisc.  21. 28.  29.  Ubi  rei  d  Icuntur  fractio¬ 
nis  forefta  Regis ,  qui  venationem  regiam  quovis  de- 
li&o  in  foreftainterturbanr.Galli  dicunt  ruiner  les 
plaifirs  du  Roy.  Entreprendre  fur  les  plaifirs  da  Roy. 
Chaicia  ,  Venatio.  Charta  Simonis  de  Piffiacoan. 
1212.  apud  Marten.  tom.  1.  Amplilf.  ColledE 
coi.  1105.  Praterea  eidem  Domitio  Regi  &  haredi - 
bus  ejus  quitto  in  perpetuum  omnem  Chaiciam  ejufdem 
forefla  &  befiiam  mortuam. 

Cassa  ,  Idem  quod  Cacia  ,  in  veteri  Inquefta  apud 
Columbum  in  Epifcopis  Valionenfibus  lib.  2. 
n.  26.29.  Caffa  falvafina  ,  ibidem  :  Chajfe  fauva- 
gine.  Vocabuli  etymon  cenfet  V.  Cl.  Aigid.  Mc- 
nagius  a  Captare  accerfendam  in  Orig.  Gall.  <5c 
Tom.  II. 


CAC  1 8 

Ital.  Certe  fi-oav  f  Captionem  &  Venationem ,  vertit 
Glofl.  Graec.Lat.  Silvius  a  Cajfibus,  deducit;  quip¬ 
pe  venatores  feras  in  calles  propellunt,  &  clathra- 
tas  feneftras ,  Chaffis  dicimus  ,  quod  callium  ,  feu 
retium  ,  formam  referant.  O&avius  Ferrarius  ab 
agere  ,  vel  agitare.  Alii  denique  a  Capftrn  ,  vel 
Cadum  ,  de  quibus  vocibus  infra  agimus,  quod 
quippiam  claufum  denotat  :  nam  Caceas  parci 
fpeciem  fu ilfe  docuimus  ,  in  quo  venatio  fera¬ 
rum  peragebatur.  Vide  Chacea. 

Cha^are  ad  Omnes  Bestias  ,  -in  Regefto  Philippi 
Aug.  f.  2  8. 

Cajor  ,  &  Chajor  ,  Equus  venatorius ,  un  Chaceur, 
in  Legibus  Normann.  Willelmi  Nothi  cap.  22. 

2  3.  quam  vocem  non  intellexit  Seldenus.  Kifto- 
ria  fundat.  Kingefwodenfis  Abbatix  in  agro  Glo- 
ceftrenli  in  Angi.  Dederunt  mihi . .  .  (fi  filio  meo  , 
qm  acibuc  fupereji ,  unum  Chaporem 4  aut  unam  m ar¬ 
cam  argenti.  In  alia  Charta  legitur,  unum  Caco - 
rem.  Le  Roman  du  Renard  MS. 

Et  li  veneres  vet  devant , 

Sor  un  grand  Chaceour  liart ,  (fic. 

Le  Roman  de  Garin  MS. 

Hues  es  chauciees  &  efperons  d’or  fin  , 

Si  efi  montes  el  Chaceor  de  pris  , 

Jfiue  li  dona  !  Emp  er  er  es  Pepin. 

•HCAC1QUES,  Caciqui.  Concil.  Hifpan.  tom.  4. 
pag.  26  i .  an.  1582.  Vitia  Primorum  inter  Indos , 
quos  illiC '  acique  s  aut  Cur  ac  as  vocant ,  facile  dijfnnu- 
lantur  ,  adulteria  inquam ,  ebrietates .. .  dum  ad  hac 
parochi  connivent  ,  ut  ad  fua  lucra  operam  Indorum 
promptam  habeant.  Et  pag.  76  1.  coi.  1 .  an.  1604. 
Jjfiiod  neque  Caciqui  feu  Indorum  Primores ,  nec  Pra- 
tores ,  nec  Fifcales ,  nec  alii  miniftri  pro  Indorum  do - 
lirinis  colligant  oblationes  in  domo  in  domum. 
CACOBUS ,  pro  Cacabus ,  in  Inftrumento  Maflll. 
an.  1525. 

CACODEUS ,  vox  hybrida,  Malus  feufalfus  deus. 
Chronicon  Novalicenfe  cap.  7.  In  quo  olim  tem¬ 
plum  ad  honorem  cujufdam  Cacodei ,  fcilicctgjsvis,  &c. 
CACODOXIA  ,  Graec.  , Prava  opinio, 

dogma  haereticum,  apud  Murator,  tom.  1.  part. 

1  .pag.  155.  coi.  2. 

•ff  Cacodoxus  ,  KcMcfiofyt; ,  Qui  prave  fentit ,  ibidem 
pag.  157.  coi.  2. 

f  CACOPRAGMON  ,  Ku.>ic7rpcty/jLM  ,  Maleficus. 
Candidus  Mon.  in  Vita  Venerab.  Eigilis  abbat. 
Fuld.  in  Addis  SS.  Bencdidl.  faec.  4.  part.  1  .p.  2  5  9. 

C acopr agmones  hic  rite  procul  expulit  a  fe. 
CACOSI ,  Leproli  vel  homines  miferandae  fortis 
qui  habebantur  quafi  eftent  leprofi.  WidcCagoti. 

<j[  CACOSOM1UM  ,  Domus  leproforum.  Epitome 
Chronici  Calin.  apud  Murator,  tom.  z.  p.  352. 
coi.  2.  Cum  Ecclefiis ,  villis ,  xenodochiis ,  cafinsy 
ptochotrophiis ,  Cacofomiis 3  brepbotrophiis.V ox  dudta 
a  ; lance,  malus  &  G-uy.ce.,  corpus. 

C  ACUERE ,  'ee-xpciy.xXlio-cii ,  yJdvocare ,  in  Supple¬ 
mento  Antiquarii. 

CACULATOR.  Vide  Cauculatores. 

CACUM  BEARE ,  &iaXhd.p-Giiv.  Glolf.  Lat.  Grxc. 
Permutare. 

CACUMINARE  , [Cruci  affigere.  ]  Vide  Incrocare. 
CACZEOLA,  Minor  menfura  frumentaria.  Elift. 
Dalphin.  to.  1.  p.  97.  coi.  2.  in  Inftrumento  an. 
1309.  Item  d  quolibet  vendente  bladum  qui  ejl  4e 
extra  villam  ,  levatur  de  uno  bicheto  una  CaciLeola 
raz.a,  (fi  de  duobus  biebetis  una  Cacs-eola  cumula,  (fi 
fic  deinceps  afeendendo. 

C  AD  A  ,  Arvina  :  Oleum  de  cada  ,  Oleum  oxy cedri ,  in 
GiolF.  Arabico-Lat.  VideMeurfiurain  KsuTcj. 


Cadala,  in  eodem  Gloff.  Arabico-Lat.  Infima, 
negotiatio  pinguedinis ,  ungui  nari  a ,  axungiaria. 

f  CAD  AB  ALUM  ,Proftratio  ad  terram.  Leges Nor- 
man.  apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  to.  7.  p.  303. 
De  percuftione  palme  v  [olidos.  De  percufftone  pugni 
xii.  denarios.  De  proftratione  ad  terram ,  quod  Ca- 
dabatum  dicitur  ,  xux.folidos.  Vox  du&a  videtur 
a  Graeco  nuluCdxxtiv ,  Dejicere ,  profternere. 

%  CADABOLUM.  Vide  Catabolum. 

CADABUNDUS,Cr^ror4^r«j,  Ugutioni:Caducus. 

IfCADAFALUS,  Cadafaubus,  Cadapallus  ,  Ca- 
daphallus  ,  Catafalius  ab  Italico  Catafalco , Ta¬ 
bulatum,  Gall .Ecbafaut,  unde  etiam  noftrum  Ca- 
tafalque ,  Tumulus  honorarius.  Vox  autem  Itali¬ 
ca  videtur  elle  a  Graeco  K ala  &  Latino  Palus, 
feu  Falas  Nonio ,  hoc  eft  ,  ut  ipfe  exponit ,  Turres 
lignea ,  . .  .  qua  m  circo  apud  veteres  propter  fpetia- 
tores  e  lignis  erigebantur.  Haec  de  vocis  origine  :  in- 
telledftus  haud  omnino  idem  eft.  i°.  lignilicat 
thronum,  folium  feu  locum  eminentiorein  ,  ubi 
Epifcopus  autfacerdos  nonnulla  peragebat  facra 
munia.  Marten.  Tr.  de  antiq.  Eccl.  Difcipl.  pag. 
192.  ubi  de  Benedictione  Ramorum  ex  Pontifi¬ 
cali  Narbon.  Quibus  ditiis ,  Dominus  faciens  officium 
exiftens  ibidem  m  Cadafalo ,  afpergat  aquam  benedi¬ 
ctam  fuper  ramos . . .  quofatio  defcendat  de  Catafalto. 
Et  pag.  190.  Jgjio  cantato  (  Evangelio )  fiat  ferino: 
deinde  Presbyter  faciens  officium  benedicat  ramos  in 
modum  qui  fequitur ,  legendo  voce  aliquantulum  eleva¬ 
ta  in  Cadapallo. 

Cadafaudus  denotat  praeterea  illam  ftruCturam 
materiariam  turrium  ,  in  qua  Campanae  fufpen- 
duntur.  Vetus  Regeftum  S.  Martialis  Lemovic. 
an.  1222.  Duo  Jigna  fecit  qua  conftitunt  d.  fi  hoc 
eft ,  quingentos  folidos.  Item  ,  Catafaudus  major 
Jignorum  confluit.  ix.  libr.  &  x.  fol. 

Cadaphallus  denique  notione  mihi  ignota  fumi- 
tur  in  Concilio Narbonenfi  an.  1  430.  apudMar- 
ten.  to.  4.  Anecd.  coi.  357-  Licet  nos  Epifcopi  no- 
ftros  habeamus  Officiales ,  qui  prafunt  juftitu  civiliter 
&  criminaliter ,  nec  de  juftitia  nos  intromittamus  , 
propter  quod  officialis  &  judex  vefter  appellationum fua 
mandata  debet  noftris  officialibus  dirigere  &  non  nobis ; 
nihilominus  ditius  officialis  &  judex  appellationum  no¬ 
bis  mandat  inhibendo  fub  poenis  pecuniariis  &  excom¬ 
municationis,  &  nos  adjornari  facit ,  licet  fciat  nos  de 
ipjis  caujis  nullatenus  intromijiffe ,  deprimendo  (latum 
dignitatis  pontificatis ,  &  aliquos  ex  nobis  mandat  ci¬ 
tari  &  Cadaphallis  ecclejiarum  noftrarum  ,  civitatum 
&diocefum:  Item  ,  &c.  Locum  hunc  me  doCliori 
exponendum  vel  'potius  emendandum  relinquo. 
Vide  Chaf alius. 

CADARFREDA,  in  Lege  Longobard.  lib.  2.  tit. 
1 4.  §.  2  5 .  &  tit.  23.  Ubi  Boherius ,  per  Cadar - 
fredam  judicare  ,  elTe  ait  ex  confuetudine  ,  &  ufu 
apud  omnes  recepto,  non  vero  ex  feripta  lege  : 
quod  velle  videntur  Leges  ipfae  ,  ac  praefertim 
Luitprandi  Regis  tit.  5  4.  Jjfuia  etji  adfitium  in 
Editio  proprie  non  fuit ,  tamen  omnes  [Judices  &  fi¬ 
deles  nofiri  Jic  dixerunt  ,  quod  Catarfreda  (fic)  anti¬ 
qua  ufqtte  nunc  fuit ,  id  eft  ,  confuetudo.  [Mura¬ 
tor.  legit ,  Cadarfedra.  ]  Unde  emendandus  Pa¬ 
pias  :  Caderfida ,  id  eft ,  verfus :  ubi  legendum  ufus. 
Idem Luitprandus- in  Praefat.  ad  tit.  60.  Alii  vo¬ 
lebant  per  ufum  ,  alii  per  arbitrium  judicare.  Ugutio  : 
Guadarfida ,  confuetudo  antiqua.  In  Legibus  Luit¬ 
prandi  Regis  tit.  1 04.  §.  4.  feribitur  IVadarfida. 
[ Cabvoaifida  apud  Muratorium  to.  1.  Scriptor, 
ltal.  part.  2.  p.  78.  coi.  2.  ex  codice  cathedralis 
Mutinenfis :  Caufa  ipfa  in  hoc  modo  femper  &  Ante- 


CAD  20 

ce  fibrum  noftrorum  tempore  ,  etiam  ncftro ,  per  Cabvoar- 
fidam  Jic  judicatum  eft.  Alter  codex  ,  Cadarfedam. ] 
qy  CADARSI,  id  eft,  antiquitas.  Sic  apud  Murator, 
to.  1 .  part.  2 .  pag.  6  6 .  coi.  1 . 

CADAX.  Vide  Cadiva  in  fani  a  ,  poft  Cadivus. 

%  CADELLARE.  Vide  Capdelare. 

CADENEUS.  Vide  Cumaeus. 

CADERFIDA.  Vide  Cadarfreda. 

<j[  CADES,  Species  juniperi  nothae.  Tineam  claudere 
de  Cades,  in  Tranfa&ione  ,  S.  Vi&oris  Maflil.  an. 
1461.  Socca  de  Cade ,  in  Statutis  Maflil.  pag.  519. 
CADESA.  Joan.  de  Janua  :  Cadefa  ,  fcortum.  Gen. 
38  .de  fjacob  dicitur  :  fftjiam  cum  vidijfet ,  fufpica- 
tus  eft  Cadefam ,  id  c(l ,  fcortum.  V ulgata  habet  me¬ 
retricem  ,  Graec.  nropvw.  [  Hebraice  Kaiefcb 
idem  eft.  ] 

CADETUS,  Natu  minor ,  a  Gallico  Cadet.  Uti* 
tur  Profper  San&acrucius  de  civilibus  Galiiaedif- 
fentienibus  apud  Marten.  to.  5 .  AmpiiiT.  ColleCt. 
coi.  1  44 1 .  Vide  Capdets. 

CADEX,  Caudex ,  truncus.  Joan.  de  Janua. 

1.  CADI ,  Sigilla,  Seaux,  in  veteri  Charta  apud  Bru- 
fchium  de  Monaft.  Germ.  pag.  4 1 . 

2.  CADI ,  Cadi  ai, i  ,  Cadianus  ,  Idem  qui  Cadius. 
A&a  SS.  Aprilis  to.  1.  pag.  53.  A.  de  quinque 
Martyribuf  Francifcanis  in  India  :  Ivit  ad  Cadi,- 
quod  fonat  Epifcopum  cujufdam  civitatis  .  .  .  Aftitit 
quidam  vir  de  Alexandria ,  qui  rogabat  Cadi. 

«[[  Cadiam  ,  [Juris  apud  Tureas  fumatus  Prafes  &  In¬ 
terpres,  apud  Ludexfig.  Reliq.  MSS.  to.  6.  pag. 
304.  ex  Hift.  Pacificationis  inter  Rudolphum  II. 
Imperat.  &  Imperatorem  Turearum. 
Cadianus,  Supremus  fueris  (l.  juris)  Interpres  & 
Pr&fes  cum  Alii  Baffa  Budenji  concilio  accejfit.  Ibi¬ 
dem  pag.  308. 

«ff  C ADIGLA ,  An  pro  Cavilla ,  hoc  eft.  Malleolus 
pedis,  Gall.  Cheville.  AdaSS.  Junii  to.  2.p.  378. 
E.  in  Miraculis  B.  Henrici :  Diodocus . . .  guttofus 
&  contractus  in  pede  Jintftro  &  C  adigi  a ,  &  habebat 
pedem  revolutum. 

C ADIMA.  Vide  Cidima. 
e{f  CAD  INUS.  Vide  mox  in  Cadius. 

CADIUS  ,  Judex,  praefedlus  ,  apud  Saracenos  & 
Tureos.  Wil.  Tyrius  lib.  io.cap.  16.  [Juridicus , 
qui  juri  dicendo  praerat ,  qui  etiam  lingua  eorum  Ca¬ 
dius  appellatur.  Matth.  Paris  :  Abducti  fiant  Procu¬ 
rator  civitatis ,  qui  lingua  eorum  Eniir  dicebatur ,  & 
[Juridicus ,  qui  Cadius  appellabatur.  Ducas  Hift.  cap. 
I  3  .  tvet  t m  dvTH  ypnwv  xcti  vc/ai/xotfu) v  ,  ov  aurei  ua- 

xSen  KxPtv.  Adde  Vincent.  Bellovac.  lib.,  31.  cap. 
141.  &  vide  Meurfium  in  KacNe ,  &  Gloflar. 
med.  Grxcit.  in  Kacf/5  &  Kaire?. 

C  adi  nu  s.  Epiftola  Pafchalis  Fratr.  Ord.  Minor.' 
apud  Wadding.  in  Annal.  Minor,  an. 13  42.  num. 
io.  Ad  quam  Alefquitam .  ..fiunt  congregati  Cadim , 
id  eft ,  Epifcopi  eorum,  &  Talifmani,  1.  Sacerdotes. 
Verum  legendum  ,  Cadii ,  ni  fallor. 

CADIVUS  ,  Qui  per  fe  cadit,  unde  Cadiva  poma, 
apud  Plinium  :  pnefertim  Caducus ,  qui  eo  morbo 
laborat  ,  qui  hominem  cadere  facit.  Agobardus 
in  epift.  ad  Bartholomaeum  :  In  quodam  loco  coe¬ 
perunt  fieri  quadam  percujftones  ,  ita  ut  Caderent  qui¬ 
dam  modo  Epilepticorum ,  &c.  GlofT.  Lat-Graec.  Ca¬ 
ducus  ,  ImKmluoc.  Sic  enim  ibi  emendandum. 
Glofi.  Lat.  MS.  Regium  :  Caducus  d  cadendo  di¬ 
tius  eft  ,  Vecors ,  Damoniaticus ,  Lunaticus.  Gario- 
pontus  lib.  1.  cap.  7.  de  Epilepfia:  Alii  Cadu¬ 
cum  exeo  ,  quod  cadunt,  appellavere.  Marcellus  Em- 
piric.  cap.  20.  Etiam  Caducis  datum  prode ft  :  nam 
Ji  vel  duos  cyathos  Cadivus  inde  foricas ,  &c.  Maf- 


2 1  CAD  CAD 


cui  fas  lib.  z-.  form.  z  z.  Vendidi  fervam  juris  Mei, 
aut  ancillam  nomine  illam ,  non  furem ,  non  fugitivum , 
neque  Cadivum  ,  fed  &  mente  &  omni  corpore  fanum. 
Quae  totidem  fere  verbis,  habentur  in  Formulis 
veter,  apud  Bignonium  pag.  377.  &  380.  ubi 
re&e  Spelmannus  Sc  Lindenbrogius  Cadivum,  Epi¬ 
lepticum  interpretantur,  quem  Caducum  vocat 
Firmicus  lib.  3.  cap.  6.  lib.  4.  cap.  1.  z.  7.  &c. 
&  Lex  Bajwar.  tit.  1  5 .  §.9.  ubi  ait  mancipii  aut 
caballi  venditionem  irritam  fieri  non  debere,  nifi 
forte  vitium  invenerit  emptor ,  quod  ilii  venditor  cela¬ 
verit  ,  hoc  efl ,  in  mancipio ,  aut  caballo  ,  aut  in  qua¬ 
licunque  peculio ,  id  efl ,  aut  coccum  ,  aut  herniofum  , 
aut  Caducum  ,  aut  leprofum.  [Juris  enim  erat  apud  ve¬ 
terescit  Acron  ad  Horatii  Sat.  3.  lib.  z.  ut  cum  fer¬ 
vam  diflraheret  quis ,  ejus  omnia  vitia  vel  animi ,  vel 
corporis  publicaret ,  ni  fi  forte  amaret  litem ,  quia  lice¬ 
bat  emptori  agere  contra  venditorem  ,  fi  inveniebatur 
pofiea  jervus  vitio fus.  Ita.  Caduci  in  VitaMS.  Caroli 
Magni  julfu  Friderici  Imp.  exarata  lib.  z.  c.  2  3. 
Vide  Lunaticus. 

CadivaInsania,  pro Epilepfia , in  V ita S. Prae- 
je£fci  cap.  2.  num.  6 .Cadiva  gutta ,  in  Gloffis  Bi- 
blicis  MSS.  Cadax  palfio ,  apud  Alexandrum  latro- 
fophiftam  lib  r.  Pafiionum  cap.  de  Cibis  frenetico¬ 
rum.  Ifidoro  in  Glolf.  Cadax  ,  eft  claudus ,  qui 
fape  cadit. 

CADONNA.  Ugutio:  A  cado  ,  hac  Caclonna ,  id  efl , 
acus ,  qua  mulier  caput  fcalpit ,  eo  quod  cadere  faciat 
immunda. 

f  CADRELLI  ,  Tela  brevia  &  fpifiiora  ,  a  forma 
quadrata  ficdi&i,  noftris  Carreaux.  Informatio¬ 
nes  civitatis  Mallii,  de  palfagio  tranfmarino  e 
MS.  San-German.  Secantur  arma  neceffaria  pro  ga¬ 
leis  .  . .  Item  lx.  balifle  &  lx.  trogni.  Item  viM.  Ca- 
drelli.  Item  ccc.  lanfcee ,  &c.  Vide  Jjhtadrelli. 

f  CADRtGiE,  pro  ffiuadriga ,  legitur  in  codice 
reddituum  Epifcopatus  Autilfiod.  MS.  Cadriga 
qua  vadunt  extra  urbem  onerata, &c. Et  apud  Rymer. 
to.  6.  pag.  218.  coi.  A.  med.  Capiat  per  fe  ,  vel 
fer  alium  ,  equos  ,  Cadrigas  ,  animalia  ,  &c.  Vide 
Computum  anni  1202,.  apud  D.Bruffel  Trad. 
de  Feodis  to.  2.  pag.  clx.  ad  calcem. 
CADUCA ,  Frufla  ex  adipe ;  Cada  enim  arvina  di¬ 
citur.  Papias.  Vide  Cada  Sc  Cadula. 

CADUC ANS ,  Epilepticus.  A&a  SS.  Junii  to.  2 . 
pag.  1078.  inVitaS.  Bernardi  Menthonenfis : 
Caduc  antes, fur  di,  muti .  .„  fanabantur.  V  ide  Cadivus. 

1 .  CADUCARII ,  Iidem ,  qui  Caduci  Sc  Cadivi.  S. 
Augull.  lib.  de  Beata  vita  :  Ifli  homines  Caducarii 
fiunt ,  quo  nomine  vulgo  apud  nos  vocantur ,  quos  co¬ 
mitialis  morbus  fubvertit.  Infra  :  Jjhii  fermone  vul¬ 
gari  quidem  &  male  Latino  ,  fed  'aptiffhno  fane  ,  ut 
mihi  videtur  ,  Caducarius  nominatus  efl. 

2.  CADUCARII,  Papiae  &Ugutioni  dicuntur, qui¬ 
bus  caducae  haereditates  contingunt.  Caducarius, 
inGlolT.Ifid .  Ad  quem  pertinent,  qua  cadunt  defuntto 
aliquo ,  cui  non  efl  qui  fuccedat.  Videleg.  ult.  D.  de 
Jure  immunitatis ,  Sc  mox  Caducum. 

f  CADU CITAS  Feu di  ,  dicitur  de  Feudo  ,  quod 
cadit  in  manus  Domini  propter  valfalli  feloniam. 
Sententia  Sigifmundi  III.  regis  Polonioe  de  felo- 
nia Ducum  Curlandiae ,  apudLudwig.  to.  6.  pag. 
217.  Inftitutam  fuiffe  coram  nobis  in  prafenti  gene¬ 
rali  conventu  regni  illufiri  Friderico  Curlandia  &  Se- 
rmgallia  in  Livonia  Duci ,  vaffallo  &  feudatorio  noflro, 
ab  infligatore  noflro  &  Reipublica  caufam  &  actio¬ 
nem  ,  ratione  Caducitatis  &  commiffionis  fetidi  Cur¬ 
landia  &  Semigallu ,  arciumque ,  oppidorum  ,  pa¬ 
gorum  .. .  ad  Ducatum  pradictum  [pedantium  amijfio - 
fFom.  II. 


vas  civ  privationis.  Vide  Icadum  perdere  m  voce 
Fetidum. 

CADUCTOR.  GloiToe  Graec.  I  at.  mfinicv ,  «  $*$■£- 
[wiv  oi  ,  hic  Caduceus.  ,  Caducifer. 

,  0  ump  Mwvtic;  a.rro^tZ.^ejxtvo^  ,  x.cti  to  khbumov  ql- 

pw  ,  Caducior.  Sed  legendum  caduceator. 

1 .  CADU  CUM ,  Haereditas  ,  efcaeta ,  quae  in  legiti¬ 
mum  haeredem  cadit.  [Tabularium  Calenfepag. 
6  2 .  Compromi [erunt  fuper  controverfia  ....  occafione 
cujufilam  racheti ,  quod  petebat  dicta  abbatiffad  dicta 
domina  ratione  feodi  de  Adoni  e  firmo  lio  ,  quod  eidem 
domina  obvenerat  ex  Caduco  feu  fucceffione  defuncti 
Draconis  quondam  fratris  ipfius  domina.  Necrolog. 
Ecclefioe  Autiiliod .  adi3«  Januar.  Obitus  Bernardi 
Epifc .  .  .  Dedit  xnn.  libras  fuper  Caducum  Tterii 
Canonici ,  &c.  Charta  anni  1221.  inter  Inltrum. 
Hili.  Meld.  tom.  2.  pag.  112.  Recognoverunt  fe 
dedtjfe  .  .  .  Caducum  Regmaldi  de  fihnnciaco ,  quod 
continet  viginti  arpenta  terra, &  duo  arpenta  prati,&c. ] 
Tabularium  Prioratus  S.  Nicafii  deMellento  an. 
1283.  fol.  45.  [Jure  communi ,  vel  fpeiiali ,  bare- 
(litagii ,  vel  Caduci ,  feu  aliquo  alio  jure  quocunque , 
&c.  Charta  an.  1291.  Petebant  pro  partagio ,  nec 
non  &  dimidiam  Caduci,  efebaetam  defuncti  fjo annis  de 
^/wffj/l^i/hE.AliaHugonisCadavenae  D.de  Beau- 
val  an.  12  06 .  Vendiderunt  D.  Ingerranno  Vice  domino 
Pmconii  quidquid  Caduci ,  vel  hareditaiis  devolutum 
erat  ad  pradittam  Agnetem.  Alia  an.  1214.  apud 
Roverium  inReomao  pag.  249.  Campum. . .  qui 
de  Caduco  meo  erat.  Alia  porro  notione  vox  hxc 
ufurpatur  apud  Jurifconfultos  [  &  Ifidorum  in 
Gloffis  ubi  ait :  Bona  Caduca ,  quibus  nemo  fuccedat 
hares.  ] 

2.  CADUCUM  ,  Manus  mortua.  Tabularium  S. 
Genovefoe  Parif.  in  Charta H.  Epifcopi  Silvane- 
dlenfis  :  Recognoverunt  fe  effe  homines  de  corpore  Ec - 
clefiaS.  Genovefa,  &  quod  ipfi  manum  mortuam ,  qua 
vocatur  Caducum ,  debent ,  &c.  Occurrit  in  eoderifc 
Tabulario  crebrius.  Vide  Manus  mortua. 

CADUCUS, apudErchempertum  in  Hift.  Longo- 
bard.  cap.  8.  vox  eft  convicii  :  Reddite  nobis ,  d 
Caduci  viri  &  proditores ,  quos  nequiter  interfeciflis. 
Vide  Cadivus. 

CADULA  ,  orum ,  Gutta,  qua  cadunt  ex  pingui  carne, 
cum  affatur.  Joan.  de  Janua.  [  Vetus  Gloffar.  San- 
German.  MS.  num.  501.  Frufla  ex  adipe.  ] 
CADUNATUS,  f.  Coadunatus.  Bartholom. 
Scriba  lib.  6.  Annal.Genuenf  an.  126  2 .  [Januen- 
fes  cum  tubis »  baccinis  &  cbordibus  Cadunatis ,  &c. 
C  ADURCENSIS  Denarius  ,  Mallia.  Vide  Mo¬ 
reta  Baronum. 

C^CIA ,  mtoTchvla. ,  in  Glolf.  Graec.  Lat.  MS.  Edi* 
tum  Cecia ,  habet. 

C  JP,  C I L I NG  IU  S.  nec  loquitur  ,  nec  audit . 
GloIT.  MSS. 

C^CITUDO,  Caecitas ,  dCxfilx  ,  in  GlofTar. 
Graec.  Lat. 

CiECORA,  Capitulare  de  Villis  cap.  44.  Her¬ 
bulas  ficcas ,  vel  virides  radices  ,  nepos  infuper  &  Ca¬ 
caram.  Forte  ceporam,  cepas.  [  Melius  cum  Valefio 
Cichorea  ,  Gall .Chicoree ,  quam  Graeci  Sc  u- 
pfipiov  appellant.  K «77-000?  Sc  uvorov poc  defignant  hor¬ 
tulanum  , ntcepora  nullibi,  quod  fciam  ,  legitur. 
Pro  nepos  autem  legendum  efle  napos  nemo  eft 
qui  non  videat.  ] 

C^CUBA,  Nodtua.  Vide  Cecua. 

CAELATURA  ,  inter  minifteria  facra  recenfetur 
in  Synodo  Exonienfi  an.  1287*  can.  12.  Cereus 
Pafchalis ,  duo  cerei  id  procejftonales  ,\celatura  fuper 
altare,  campanella  deferenda  ad  infirmos , 

B  ij 


C  M 


Onera  omnium  ornamentorum  pradiftorum . .  .  [appor¬ 
tabunt  ,  libris  matutinalibus ,  umeo  ficilicet  pfalteno , 
fenefiris  vitreis  in  cancello  ,  &  Celatura  [uper  majus 
altare  duntaxat  exceptis  ,  qua  Rectores  vel  Vicarii 
[•apportabunt.  Forte  id  ,  quod  tabernaculum  vulgo 
dicimus :  incertum  tamen  an  eadem  notione  vo¬ 
cem  hanc  ufurpet  Laurentius  Lcodienlis  in  Epi- 
fcopis  Virdun.  pag.  3 45 .Tigna , laquearia ,  tecta, 
&  Celaturam  e  c  cie  fi  a  ,  cum  turri ,  .  .  .  refiauravit. 
Infra:  Tectum  ecclefia,  Calaturam  ',claufiuram  quo¬ 


que  cuna  reparavit. 

f  CiELESTINUS ,  Caelicola  .  C^hloquus,  &c. 

Vide  Coclefiinus ,  Coelicola  ,&c. 
f  CiELIA  Vide  Celia. 

C./ELIO  .  Cilio  ,  [Caelum ,  fcapellum ,  Gall.  Eurin  , 
Circle  t.  ]  Papias:  Calatum  ,  infculptum ,  d  Calio  , 
quod  e  fi  ferramenti  genus  ,  quod  ifulgo  Calionem  vo- 
cant. [Unus  MS. habet,  Cilicionem.]  Alibi :  Calium , 
ferramenti  genus ,  unde  calare ,  id  efi ,  fi culper  e  dicitur. 
Rurfum  :  Cilium, unde  argentarii  vel [culptores  ope¬ 
rantur  ,  d  quo  calata  vafa  dicimus  ,  qui  vulgo  Cilio 
dicitur. 

f  CREMENTARE,  a  Cmentum ,  REdificare  ,  ex- 
Rruere.Trandat.  S. Geminiani Epifc.  an.  1 106. 
apud  Murator,  to.  6.  coi.  89.  Fundamentum  Ca- 
mentari  coeptum  efi  eodem  anno. 

^CiENABIUM  ,  pro  Coenobium ,  apud  Moretum  de 
Antiquit.  Navarrae  p.  6  1  o.  ex  libro  veteri  S.  Sal¬ 
vatoris  Oxienfis. 

f  CiEN ARIUS,  Nomen  Ofliciarii  in  Monalterio 
S-  Dionyfii  ,Gall.  Cenier.  Huic  ,  cura  erat  coena 
hofpites  reficere,  qui  eo  fefe  conferebant  Epi¬ 
taphium  F.  Joannis  de  Verdun  apud  Felibian.  in 
Flillor.  S.  Dionyfii  pag.  581.  Placuijfe  etiam  illi 
putamus  egregii  doctons  E.  fio  annis  de  Verdun ,  quon¬ 
dam  hujus  domus  quarti  Prioris  &  Canarii  eruditam 
[apientiam  ,  &a.  Vide  Coenaclarius. 

<f[  CREPiA  ,  pro  Cepa.  Stephanotius  to.  1.  Fragm. 
Hili.  eX-Codice  MS.  Grandimontenfi  :  Alyenor 
D.  G.  humilis  regina  Anglia  ,  Ducijfa  Nor  manni  a 
&  Aquitania  Comitififa  confirmavit  unum  militarium 
Captarum  annis  fingidis  pauperibus  fratribus  Grandis- 


montis. 

CREPTUS  ,  [  pro  Septum  ,  Ambitus.  ]  Traditiones 
Fuldenfes  lib.  2.  Ch.  4  3 .  Sicut  ad  nos  jus  proprie¬ 
tatis  pertinet  extra  illum  Captum  (id  efi,  bifang)  qui 
efi  in  Giufungon,  Captum  illum  furas  dimitto.  Et  Ch. 
7  7.  Et  in  Eunahu  talem  Captum ,  qualem  ibi  habuimus. 

^fC/EREMONIARI,  Caeremoniis  feu  cultu  exte¬ 
riori  colere  ,  adorare.  Macer  in  Hicrolexico  ex 
Addis  S.  Cypriani :  Gallienus  dixit  Cypriano  :  fiuffe- 
runt  te  [acratijjimi  Imperatores  Carernoniari. 
C^RILLA  ,  f.  Candela  ,  inq.  Janfifonius  in  fu  is 
adlfid.  Glolfiarium  colle'daneis.  Verum  in  Glolfis 
Ifid. legendum  non  elt,  ut  ipfe  legit  Janllonius, 
Lucerna  ,  genus  catilla  ,  fed  cum  aliis  ,  Lucerna  , 
Genus  coculla  ,  pro  quoGrsevius  cenfet  reponen¬ 
dum  ,  Lacerna  ,  Genus  cuculla:  quam  in  rem  lau¬ 
dat  Felium  &  Scaligerum. 

«J[  CERIMONIA ,  cPv/axTpia. ,  Cereris  [aera.  Supplem. 
Antiquarii. 

CRESARIA  ,  Alulier  cauponia  ,'Ugutioni ,  ut  vi¬ 
dere  potes  in  Clepfedraria  poli  Clepfydra. 

CaE SARIANT  ,  Officiales  Procuratoris  Oefaris , 
qui  &  Catholiciani  dicuntur  in  1.  penul.  §.  ult. 
Cod.  de  Bonis  profeript.  Ii  rationes  fifcales  tra- 
dlabant,  &  bona  ad  Principem  devoluta  veluti 
vacantia  occupabant.  Vide  Petrum  Fabrum  lib. 
3.Semeflr.  pag.  364.  &  tit.  10.  de  Cafiarianis 
Codicis  Theodofii  lib.  7.  &  Arrianum  lib.  3.  in 


CAF  24 

Epidlet.  cap.  24.  Ab  hac  Csfarianorum  appella¬ 
tione,  dedudlam  vocem  Gallicam  Sergent ,  &  Ger¬ 
manicam  Schariantben  ,  opinatur  Cujacius  ad  1.  7. 
Cod.  de  Jure  fifei ,  [quam  propius  &  melius  a  vo¬ 
ce  ferviens  accerfunt  alii.]  Vide  Serviens. 

Cazsariani.  Sandus  Cyprianus  Epilt.  82.  Senatores 
&  viri  egregii ,  &  Equites  Romani ,  ...  fi  ademptis 
facultatibus  Chrifiiani  ejfie  perfieveravennt ,  capite  quo¬ 
que  mulclentur...  Caf Atiani  quicunque  vel  prius  confeffi 
fuerint ,  confifcentur  &  vinili  in  Cafarianas  pojfejfiiones 
deferipti  mittantur. 

f[  CRESULUM  ,  uvctvov ,  Ceruleum.  Supplem.  Antiq. 
CAEX1A  ,  Armorum fpecies,f.  Ca.iTis,G 3]. Cafique, 
Flifpan.  Caxco.  Appellatio  conventus  S.  Vidoris 
Malfil.  ad  Concilium  generale  an.  142  4.  ex  Archi¬ 
vis  ejufd.  Confidet  antes  expenfas  pro  cuftodia  Mona - 
fieriiS.  Victoris  ncceffarias, tam  in  vallatis  quam  in  adi- 
ficiis ,  bomb ardis ,  balifiis ,  tr abacis ,  viratoriis ,  Caexiist 
lanceis  &  bombardis  ,  curafflis  &  lafijidilibus,  loricis  & 
aliis  armorum  generibus. 

^CAFARDUS,  Caffardus,  Gall.  Caffard,  Hypo¬ 
crita  ,  pietatis  fimulator.  Statuta  Andegav.  ex 
concilio  Pentecoiles  anni  1512.  pag.  215.  Per 
alios  filios  fatana  C 'af ardos  nuncupatos ,  &c.  Menoti 
Serm.  Quadragefim.  fol.  147.  verfo  coi.  1.  Sed 
foliCafifardi  eas  (  indulgentias)  pradicaverunt  cum 
infinitis  mendaciis  ,  ut  populum  decipiant  ,  qui  fiepe 
fiunt  parvi  diaboli ,  quando  fiunt  in  taberna  ;  quod  non 
efi  quafiio  nifi  de  luxuria,  de  ludo ,  &c.  Vocis  ety¬ 
mon  arcefiit  Menagius  ab  Arabico  Caf  ara  ,  quo 
nomine  vocatur  is,  qui  luam  deferit  religionem, 
ut  aliam  fcquatur.  Prima  vocis  origo  elt  Hebrai¬ 
cum  Caphar ,  Renuntiare :  hinc  Capher  eidem  Me- 
nagio  fumitur  pro  eo  ,  qui  fidem  catholicam 
ejuravit. 

C  A  F  F  A.  Charta  Caroli  Calvi  pro  Ecclefia  Pari- 
fienfi  exPaltorali  minori  ejufdem  Ecclef.  num. 
1  7.  defcripta  etiam  a  Sammarthanis  :  T dm  pro 
immunitatis  anterioris  quondam  Regibus  ,  quam  &  pro 
reliqua  infinanenta  fipecies  Cafifarum  (  vel  casfarum  ) 
ipfius  ditia  Ecclefia  Parifiaci,  &c.  [  Rultici  Dom- 
benfes  cafftrni  vocant  peram  ,  facculum.  An  quid 
fimile  polfiet  hic  intelligi  ?  Ita  Cl.  D.Aubret  in 
Adverfariis.  Potius  crederem  efle  genus  vafis,' 
qualis  elt  menfura,  de  qua  mox.] 

CAFF1UM ,  Menfurae  feu  vafis  fpecies.  Tabula¬ 
rium  S.  Vidoris  Malfil.  ubi  de  Barcinone  ;  Tres 
cafiublas  de  purpura  ,  fex  (lolas  &  fex  manibles  .... 
fieptem  dolia ,  quatuor  cupos ,  &  ocio  Caffia  de  vino  y 
duos  tripodes ,  &c.  Vide  Caficium. 

CAFICIUM,  Menfura:  Hifpanicte  fpecies.  Jacobus 
I.  Rex  Aragon.  in  Conllitutionibus  Catalanisa 
MSS.  I n  locis  Catalonia ,  ubi  currit  moneta  fiaccenfis , 
veniatur  Caficium  Ilerda  frumenti  ad  pretium  2  5  . 
fiolid.  &  in  altis  locis  ubi  fiunt  diverfa  menfura ,  ven¬ 
datur  menfura  in  illa  fecundum  quantitatem  Caficii 
Ilerda.  Chronicon  Petri  VI.  Regis  Aragon.  lib.  3. 
cap.  2  3 .  Nos  donaren  mil  Caffipos  de  forment.  Rai- 
mundus  Montaner.  in  Chron.  Aragon.  cap.  236. 
E  en  Rocafort  trames  me  en  bon  cavali ,  e  una  mula , 
e  100.  Cafifos  de  civada.  Vide  Foros  Aragon.  lib. 
4.  de  Depofito. 

^ICAFOTIUS  ,  Vox  ab  Analtafio  Bibliothecario 
fida.  Vide  Exafoci. 

CAFS1S,  ex  Grsec.  ««JV»?,  calor,  x.uvy.ct  apud  Petr. 
Chryfol.  Serm.  124. 

CAGA,  Gall.  Cage ,  Pyxis.  Chron.  FolEe  novte  an. 
1196.  Duodecim  cruces  argentea  ,  &  quatuor  Caga 
cum  reliquiis. 

CAGANUS,Cacanus.  Sic  Avares,feu  Hunni, Reges 


2  5  CAF 

fuos  vocabant.  Corippus  lib.  3.  de  Avaribus  : 

Ergo  Jigna  mei;  Cagan  contraria  Jtgnis 

Ferre  parat. 

Gregorius  Turon.  lib.  4.  Hift.  cap.  28.  Sed  & 
Fex  Cb unoruin  ,  vocabatur  autem  Caganus  :  omms 
enim  Reges  gentis  illius  hoc  appellantur  nomine.  Poeta 
Suxonicus  lib.  2.  de  Gefl.  Caroli  Magni  an.  782. 

. . .  Pariter  que  Caganus  ad  ipfum 

Hunnorum  mi  fere  duces  pro  pace  tenenda. 
Sigebertus  an.  5  ro.Ab  hinc  regnum  Hunnorum  anno¬ 
tare  ceffabo  ,  qui  annis  gentis  illius  Reges  Caganos  vo¬ 
catos  lego.  Occurrit  paffim  apud  Paulum  Diae. 
Theophanem,  Zonaram,  Cedrenum,  &  alios Scr  - 
ptores  Byzantinos.  Vide  Gloilar.  med.  Grxcit. 
in  K cerne,  Sc  Kvs^w;. 

Cacanus.  Paulus  Warnefridus  lib.  4.  de  Geft.  Lan- 
gobard.  cap.  3  9.  Rex  Avarorum  ,  quem  fu  a  lingua 
Cacanum  Sed  «Sc  Rudorum  feu  Mofco vi¬ 

tarum  Principes  hac  dignitate  donatos  teftantur 
Annales  Francorum  Bertiniani  an.  839.  Miftt 
etiam  cum  eis  quofdam ,  qui  fe  ,  id  eft,  gentem  fuarn 
Fhos  vocari  dicebant :  quos  Rex  illorum  Cbacanus 
vocabulo  ,  ad  fe  amicitia,  Jicut  afterebant,caufa  dire¬ 
xerat.  Neque  alterius  eft  originis  ac  notionis  vox 

Cham,  vel  Can,  qua  Tartari  Principes  fuos  indi- 
gitant  ,  qux  Imperatorem  ac  Regem  fonat,  ut 
autftor  eft  Vincendus  Belvac.  lib.  3  2.  cap.  10. 
Jjluem  etiamCan,  id  eft ,  Imperatorem  appellabant. 
Et  cap.  3  2,  Jftifi  &  Gog  Cham  ,  id  eft  :  Imperator , 
vel  Rex  dicitur ,  / ublimatus  eft  in  Regno  Tartarorum. 
Caanus ,  in  Epiftola  Quoblexi  Tartarorum  Im¬ 
peratoris  ,  apud  Odoricum  Rainaldum  in  An- 
nalib.  Eccleliaft.  an.  x  278.  num.  20.  Chanis  vel 
Hani  ,  inquit  Leunclavius  in Pand.  T urcico  ntim. 

3 .  afpiratione  forti ,  appellatio  perquam  ufitata 
Perfis  «St  Tartaris  eft ;  apud  quos  Reges  «Sc  Prin¬ 
cipes  etiam  minorum  gentium  Chanes  dicuntur. 
Atque  inde  filii  Principum  Chanoglani  vocantur. 
Reperitur  in  Hiftoriis  Graecis  &  Latinis  nomen 
Cb  agant  Avarum,  quod  idem  eft  cum  hoc  Chan , 
vel  Chaan.  Nam  Avarum  ,  five  Chazarorum  pa¬ 
tria  Cherfonefus  eft  Taurica,  quae  hodicque  fuos 
habet  Cbaanes.  Maximus  vero  Tartarorum  om¬ 
nium  Chan,  cuifubjedfci  Cunt  Chanes  exteri,  qui¬ 
que Chitauxus adpellari  folet.  Turcici  quoqueSul- 
tani  poft  Ofmanem.Gafim  fe  Chanes  dici  volue-, 
runt,  idque  retinent  in  hodiernum  ufque  diem. 
Porro  qui  paffim  Cham  vel  Can  ,  interdum  ali¬ 
quot  Scriptoribus 

Canis  appellatur.  Chronicon  Nangii  an.  1  299.  de 
Ufuncaftano  Tartarorum  Rege  :  JjF  i  &  Magnus 
Canis  dicitur.  Ita  Graecis  feu  Byzantinis  Kam  Sc 
Kavis  Tartarorum  Princeps  dicitur ,  atque  in  pri¬ 
mis  Pachymeri  lib.  3 .  cap.  2  5 .  lib.  5 .  cap.  4.  lib. 
10. cap.  2  5. lib.  11.  cap.  1  6.  quain^vocem  dido 
libro  5 .  cap.  4.  Imperatorem  fonare  ait  :  ifiyyit 
ycip  to  ovsy.ct,  ode  Kcivtt; ,  B  cttriXeug.  Utlib.  9>cap,26. 
exteros  Toparchas  Canes  etiam  vocatos  fatis  de¬ 
clarat  :  ©/  ydq  kclt  olvcltoXuv  rov  Ka^uvuv  tiyov  ,  dv- 
t ol<pcaevM>  Kalviv.  Ita  Principes  Tartaricx  gentis 
K avidi?  eidem  dicuntur  lib.  5  .  cap.  4.  quos  Cane - 
Jios  nuncupatMagifterRogerius  inDeftrud.Hun- 
garix  cap.  3  3.  Alteri  vero  ip forum  Canejio,  id  eft, 
majori ,  volenti  proftrato  fuccurrere ,  &c.  Cap.  3  5 . 
Confttituerunt  Canejios ,  id  eft,  Ballivos ,  qui  juftitiam 
facerent.  Infra  r  Procurator  meus  de  iftis  dominis  erat 
unus ,  &  pane  mille  villas  regebat ,  &  erant  Canejti 
fere  centum. 

Ab  hac  igitur  origine  ,  aliquot  ex  Scaligero- 
rum.gente ,  qux  Veronenfem  Principatum  diu 


CAG  26 

poffedit ,  Canes  appellatos  cenfuit  Paulus  Jovius, 
quam  vocem  nomini  proprio  interdum  prxpo- 
nebant:  v.  gr.  Can- Franci fcus ,  Can-Grandis,  Can- 
Signorius.  Neque  Veronenfes  Principes  dumta¬ 
xat  id  fibi  arrogavere  prxnomen  ,  cum  in  fami¬ 
lia  Dandula  apud  Venetos  ufurpatum  doceat 
Sanfovinus  in  Venetia  lib.  1  3.  fub  ann.  1328. 
qui,  ut  verbis  utar  Jofephi  Scaligeri  in  Epiftola 
de  Vita  Julii  Patris  pag.  1  9.  non  ab  illo  latranti 
animali  didi  funt;  fed  quod  lingua  Winidorum, 
feu  Sclavorum  ,  Cahan  idem  fit ,  quod  Rex  aut 
Princeps.  Quam  quidem  fententiam  non  minime 
firmat  ipfa  olim  Scrvix  Principis  appellatio  ac 
nomenclatura : 

Knes  enim  appellabatur,  feu  ylyzt;  Kvify?,  vel  K nv- 
fyi?  77-ao-H?  tifCia?  ,  ut  eft  in  Codice  Regio  MS. 
202  3.  ex  quo  defcripfit  Goarus,  qux  habet  poft 
Codinum  de  Officiis  aulx  Conftantinop.  p.  414. 
415.  Idem  autem  valet  ac  Dominus :  nam  ea  fuit 
vocis  IChes ,  notio  apudSclavos.  Ditmarus  lib. 7. 
pag.  10  6.  Uxor  autem  ejus  Beleknegim,  id  eft,pulcra 
domina  vocabatur.  [ Knefos  Servix  Principes  appel¬ 
lat  etiam  Prefbyter  Diocleates  in  Hift.  Dalmat. 
Sed  «Sc  apud  Mofcovitas  ea  obtinet  appellatio. 
Sigifmundus  Herberftenius  de  Reb.  Mofcovit. 
Nomen  Ducis  apud  eos  dicitur  Knerc :  nec  alium  ma¬ 
jorem  titulum  unquam  habuerunt,  adjunlta  illa  di- 
Itione ,  Magnus.  Nam  omnes  alii  qui  unicum  prin¬ 
cipatum  habent ,  dicebantur  Knet,  :  qui  vero  plures 
principatus ,  atque  alios  Knex,  fubjeRos  fuo  imperio 
habebant  Weltki  Kneji,  id  eft,  Magni  Duces  appel¬ 
labantur.  Deinde  addit,  InCroatia  Primores Jimi- 
liter  Knex.  vocari.  Apud  Tlmrocz.  in  Salomone 
cap.  50.  Princeps  Bi fenorum  nomine  I(az.ar.~\  Apud 
Cantacuzenum  lib  2.  cap.  5.  occurrit  Tuy»pyotvni 
Phrygix  Princeps. 

CAGELUS.  GloffxMSS.  Scelides,  Cageli.  Sunt  au¬ 
tem  Grxcis  o-Kixldi?,  Pernx,  femora  porci. 
CAGIA  ,  pro  Cavea ,  Septum  ,  ut  opinor  ,  in  fil- 
vis ,  ne  ferx  poffint  egredi.  Polyptych.  Fifcann. 
an.  1235.  Nicolaus  de  Monte  tenet  unum  borda- 
gium  .  .  .  &  debet  capere  nammia  &  ducere  apud  Vi- 
tefteur  ,  excubare  grangiam .  .  .  relevare  fojfata ,  Ca- 
giam  facere  in'  bofco  &  deferre  polagium  apud  Fif- 
C annum.  Sufpicor  Cagiam  hic  idem  elfe  quod  Cha- 
ceam  ,  faltum  ferarum  ftationi  accommodum , 
de  quo  fupra  in  Caelare  ,  vel  Viam,  qua  anima¬ 
lia  aguntur  ad  pafcua,  vel  forte  Ambulacrum, 
de  quo  infra  in  Chacca  2. 

f  CAGGTI,  de  quibus  Confuetud.  Beneharn.  tit. 
1.  art.  2  3 .  tit.  5  5.  art.  45.  non  fuerunt  Monachi, 
Anachoritx  aut  Leproli,  ut  quidem  opinati  funt, 
fed  genus  quoddam  hominum  exteris  odiolum. 
Dehis  audiendus  eft  Oihenartus  in  fuaVafconix 
notitia. Cxterum,  inquit,  eaquxBelleforeftus  in 
Cofmographia  ,  &  Paulus  Merula  part.  2.  lib.  3. 
cap.  3  8.  narrant  de  eo  genere  hominum,  quiVa- 
fconibus  Cagots ,  nonnullis  Capott ,  Burdegalenfi- 
bus  Gahetiy  afeis  Sc  Navarris  Agoti  dicuntur, ipfos 
pro  lepra  infeftis  haberi  aliofque  inficere :  in  fa¬ 
cie  &  a&ionibus  eorum  apparere  aliquid,  quod 
eos  contemptui  ,  deteftationique  reddat  obno¬ 
xios  ,  omnibufque  halitum  «Sc  os  grave  olere,  ipfe 
vera  prxftare  nolim;  vereor  enim  ne  praejudica¬ 
tis  vulgi  opinionibus,  potius  quam  certis  expe¬ 
rimentis  horum  fides  conftet.  Non  abnuerim  ta¬ 
men  illos  publico  contemptu  laborare  ,  Sc  adeo 
etiam  in  propria  natali  humo  peregrinorum  loco 
haberi,  ut  neque  ad  Reipublicx  munera  vel  ho¬ 
nores  ipfis  adituspateat ;  neque  rebus  inter  ejuf- 


2  7  C  AH 

dem  vici  aut  pagi  incolas  promifcue  ufquequa- 
que  uti  concedatur.  Connubio  autem  &  com¬ 
muni  vidu  cum  nodris  non  tantum  iis  interdi¬ 
citur;  fcd  infuper  decreto  Curi»  Burdigalends 
in  publicum  prodire  ,  praeterquam  calceati  & 
praetexto  vediti  perlpicue  panni  rubri  Tegmento, 
interpofita  verberum  poena,  prohibentur.  In  ple- 
rifque  municipiis  femota  a  vulgo  domicilia,  in 
templis  quoque  fegregatas  dationes,  &  peculia¬ 
res  aquae  ludralh  hydrias  afdgnatas  habent :  ita¬ 
que  lordidis  &  illiberalibus  artibus  dediti,  vilem 
&  ab j edam  vitam  ducunt.  Chridianorum  olim 
nomine  nuncupatos  fuide  ,  e  pluribus  vetudis 
monumentis  liquet  ,  neque  hadenus  apud  nos 
ea  nomenclatura  obfolevit.  Ipd  viciffim  nodros 
Pellutos ,  hoc  cd,  piloTos,  vel  comatos  vocant. 
Unde  a  nonnullis  non  inepte  conjicitur  ,  eos 
Gothorum  qui  olim  Aquitaniam  habuere,  reli¬ 
quias  ede  ;  &  tam  grave  in  Vafconibus ,  horum 
vilium  capitum  fadidium  a  veteris  idius  gentis 
in  Gothos,  perpetuos  fui  nominis  hodes,  odio 
natum.  Chridianorum  etiam  appellationem  ,  ab 
eadem  gente  nondum  Chridiana  Religione  im¬ 
buta;  Gothis  impolitam,  in  hac  Gothorum  ve- 
luti  faece  ,  ad  nodram  memoriam  ,  integram  re- 
mandde.  Pelluti  demum  d ve  Comati  nominis  ra¬ 
tionem  ,  adprifcum  Aquitanorum  comam  alendi 
morem  ,  referendum  ede.  Haec  ille.  De  iifdem 
Cagotis plura  habet  Petrus  de  Marea lib.  i.  Hid. 
Benehar.  cap.  16. 

CK?  Simile  genus  hominum  exdatinBritanniaMi- 
nori ,  quos  Caco/os  appellant ,  lingua  patria  Ca- 
queux : ,  Cacousve  1  Caqfins.  De  his  ita  legimus  in 
Statutis  Radulphi  Epifc.  Trecor.  an  i  43  6. apud 
Lobinell.  tom.  2.  Hid.  Britan.  coi.  1610.  &  Mar- 
ten.  tom.  4.  Anecd.  coi.  11  42.  Item,  quia  cognovi- 
mus  in  ditta  civitate  &  dioCcfi  f  lares  homines  utriuf- 
que  fexus ,  qui  dicuntur  effie  de  lege,  (ided,  Judaei) 
&  in  vulgari  verbo  Cacofi  nominantur  ,  quorum  condi¬ 
tio  &  habitatio  debet  effie  feparata  ab  altis  hominibus 
fanis ,  puta  in  e fu ,  potu  &  aliis  participationibus  mu¬ 
tuis  ;  nihilominus  dicti  Cacofi  indebite  &  irreverenter , 
&  ultra  quam  deceat ,  fe  immifeent  cohahitationi  & 
communioni  ceterorum  hominum ,  &  maxime  in  eccle - 
fiis  parochialibus  &  aliis  locis ,  in  quibus  divina  cele¬ 
brantur  officia ,  prafumunt  precedere  alios  homines  in 
pacis  &  Reliquiarum  ofculo  ;  &  exinde  contentiones 
&  fc  and  ala  oriuntur.  Et  ideo  J latuimus  ut  didi  homi¬ 
nes  legis  five  Cacofi  debeant  in  divinis  officiis  ftare  & 
refidere  in  parte  inferiori  ecclefiarum  ,  &  non  prefu - 
tnant  fandos  calices  aut  aliavafa  ecclefiafiica  tangere, 
tiec  etiam  ofculum  pacis  ante  alios  homines  fanos  pre- 
fumant  recipere ,  fed  pofiquam  fuerit  tradita  pax  aliis, 
tradatur  eifdem  Cacofis  ;  &  hoc  fub  pena  c.  folid. 
Refert  idem  Lobinellus  coi.  1350.  excerptum 
e  Regedis  Cancellari»  Britanniae  ann.  1474. 
&  1 47  5  .quo  jubentur  Cacofi  per  Ducatum  iter 
agentes,fegmentum  panni  rubri  vedibus  affuere; 
mercaturam  vero  facere  prohibentur  ,  praeter¬ 
quam  dii  &  cannabis  ,  quod  folam  exercerent 
artem  redionum.  Jpfis  quoque  interdicitur  agro¬ 
rum  cultu  praeterquam  hortorum  fuorum.  Sed 
hoc  pofterius  interdidum ,  quo  ad  fummam  ege- 
datem  redigebantur ,  immutatum  fuit ,  Cacods 
tradus  Maclovienfis  data  licentia  agros  habita¬ 
tionibus  fuis  viciniores  conducendi  &  colendi, 
certis  tamen  atque  onerods  conditionibus  adjun¬ 
gis,  quas  videre  potes  coi.  1362.  in  Edido 
Franciici  Ducis  Britan.  ann.  1  477.  Cacoforum 
fortunam  miferatus  Hevinus  celebris  Jurifcon- 


C  AH  2  8 

fultus  iniquum  ede  eorum  odium  nulloque  ido¬ 
neo  innixum  fundamento  comprobavit,  atque 
decretum  non  multis  ab  hinc  annis  in  eorumdem 
gratiam  obtinuit  a  fupremo  Britanniae  Senatu  ; 
verum  cum  vix  exuat ,  quae  femel  imbiberit  ani¬ 
mus  ,  eadem  fere,  quae  olim  ,  hodie  durat  Ca~ 
cofae  plebis  apud  Armoricos  alienatio. 

q  CAEIAN.  Vid eCham  pod  Caganus. 

f  CAHARIE.  Vide  Caja. 

CAHILLA  ,  Cafula  Sacerdotalis.  Indrum.  anni 
1377.  ex  Archivo  S.  Vidoris  Madil.  Item  unam 
Cabillam  veluti  rubei  cum  flola  &  manipulo.  Credo 
legendum  Cafulla. 

C AHSLITE,  Muldae  fpecies apud  Anglos.  Vox  Sa- 
xonica.  Concilium  Wintonienfean.  1  07 6. Stan¬ 
tem  poft  excommunicationem  &  fatisf actionem  venerint , 
forisf acturam  fuam,  qua  A nglice  vocatur  Dferhjrneffe , 
feu  Cabflite,pro  unaquaque  vocatione,  Epifcopo  redclant . 

CAHUA,  Vinum  album  &  debile.  Matthaeus  Syl- 
vaticus. 

CA1A,  Caiagium.  Vide  Caja. 

^|CAIANI,CAiNiT7E,Elomines  inter  Gnodicos  per- 
ditildmi  qui  perditiflimos  quofque  vita  fundos 
fummo  cultu  venerabantur,  ut  Cainum,  a  quo 
nuncupati,  Core,  Dathan  ,  Abiron,  Sodomitas 
&  maxime  Judam  proditorem.  Innumeros  fin¬ 
gebant  Angelos  confpicuos  flagitiis  ,  ut  haberent 
quos  imitarentur.  De  his  confulendi  Tertull. 
de  Praefcript.  cap.  3  3 .  &  47.  Hieron.  lib.  1.  cap. 
3  3  .Epiph.Hter.  3  3 .  Augudin.  de  Haer.  cap.  18. 

•  &  Baron.  ad  annum  145. 

f  CAIBA  Ferri  ,  f.  Clathri  ferrei,  Gall. Balujlra- 
des ,  dedidi  abltal  .Gabbia,  Cavea,  Gall.  Cage, 
quia  clathri  majorum  cavearum  formam  quodam¬ 
modo  referunt.  Regimina  Padux  ad  ann.  1381. 
Kal.  fjan.  dominus  Bertolinus  de  Mardis  de  Brixia  Po- 
tejlas  Padua.  Hic  fecit  fieri  Caibam  ferri  propter  Cle¬ 
ricos.  Et  fadumfuit  fundicum  bladi. 

CAILLER.  Arredum  Parif.  9.  Maii  1321.  Item  3. 
cjphos  de  Caillier  pretii  3  o.  folid.  Vide  Adamer. 
CAIRATUS,  pro  Jfijcadratus ,  ut  conjedo.  Sta¬ 
tuta  Madil.  pag.  395.  Omnes  bodii  botarum five  ve¬ 
getum  ,  qua  vendentur  dc  catero  in  Maffiilia  a  dictis  bo- 
teriis fint  bironati ,  &  quod  gargaillus  fit  Cairatus. 
CAIRELLUS,  [Telum  fpilfius  &  breve,  forma 
quadrata,  Gall.  Carreaud]  Vide  uadrelli . 

H  CA1RO,  f.  pro  Carto,  Menfura frumentaria  :  hic 
autem  d  bene  conjicio  ,  Modus  agri  capiens  tan¬ 
tum  feminis  quantum  in  Cartone  poted  contineri. 
Donatio  Bernardi  Atonis  an.  1138.  apudBaluz. 
Hilf.Arvern.  to.  2.  p.  489.  Campum  de  via  majore 
&  duos  Cairones  de  terra,  qua  funt  juxta  condaminam 
Monachis  S.  Baudilii. 

%  CAISN1NUS,  Quercinus,  Gall.  deCpefne.  Vide 
locum  in  Cqvile. 

CAISSIA,  Arca,  capfa,  Gall.  Caiffie.  Flid.  Dalphin. 
tom.  2. pag.  5  1  o.  ex  Conventione  anni  1  345. 
de  Galeis  indruendis ,  in  quibus  dnt  cc.  lancea , 
cccc.  dardi  xx.  Caiffia  viretonorum ,  in  quarum  qua¬ 
libet  ad  minus  fint  D.viretoni,  &c.  Vide  Cafcia. 

C  AIUS,  Caia, Dominus, Domina,in  libris  Hifpa- 
nicis.VideJoannem  Gardam  d cAcquefla  conjugali. 
CALA,  in  Hid.  Dalphin.  to.  1 .  pag.  5  3 .  eoi.  1 .  in 
Litteris  anni  1  340.  Muniri  faciatis  &  provideri 
arnefiis  pro  Cala  &  d  e fir  ultione  arborum ,  vinearum 
&  bladorum  opportunis,  utpote  de  guoys,  falcibus ,  dey- 
traux  feu  fecuribus ,  &c.  Ubi  Cala  videtur  ede  pro 
Tala ,  T.  in  C.  mutato,  ut  alibi  non  femel.  Ed 
autem  Tala  hic  idem  quod  Vaftatio ,  fciffiio ,  a  Sa- 
jion.  talon  ?  Carpere,  detrahere  ,  vel  f.  aGal- 


29  CAL 

lico  TmI!ct,  Scindere,  amputare.  Vide  Talare 
6<.  Maleficium.  Cala  mendofe  legitur  apud  M ar¬ 
te  n.  Anecdot.  tom.  3 .  coi.  358. 

Indomita  fiam  Cala  ferit  colloque  protervit. 
Audoripfe  redereftituit  pofl  editionem  abfolu- 
tam ,  Indomita  flans  calce  fer  it ,  cclhque  protervit. 
CALABRA.  S.  Columbanus  Epift.  4.  Vigilate, quia 
mare  procellofum  efi ,  &  flagris  ex  afperatur  feralibus , 
quia  non  a  fila  minax  unda  ,  qua  etiam  permota  pon¬ 
tum  femper  cautis  fpamojis  concava  vorticibus  ,  hy¬ 
perbolae  e  licet  de  longe  turgefeens  extollitur ,  &  ante  fi 
Calabra  fulcatis  oilo  millibus  trudit ,  &c.  Apud  Fe¬ 
lium  de  verbis  veteribus  Calabra  dicitur  Curia 
ubi  tantum  ratio  facr  orum  gerebatur.  [Verum  hic  for- 
tean  eft  pro  falebra .] 

CALABRE,  f.  Pelles  ex  Calabria ,  apud  Rymer. 
tom.  7-pag.  3  56.  coi.  2.  Indumentum  foder  atum 
cum  Calabre . 

CALABRI,  Verfius obficceni.  Gloff.  Ifid.  Papiasha- 
bet  Calabrii. 

CALABRIS,  Ventis  ficcis.  Ifid.Gloflf.  Quia,  in¬ 
quit  Gravius,  Calabria  eft  aeft uola ,  ut  ab  Hora¬ 
tio  dicitur  1 .  3  1. 

CALAFATARE,  Refarcire|,  proprie  de  navibus, 
Calfater. Legatio  Ambafliatorum  Ducis  Andcgav. 
ad  Judicem  Sardiniae  an.  1 3  7  8.  Licet  duo  carpen¬ 
tarii  &  nonnulli  alii  de  dicta  galea  ihcejfanter  fijfuras 
&  dijfuturas  antedittasteto  eorum  pojfe  clauderent  & 
Ci/<*/.m*mn.GaufredusMa]aterralib.  3.  cap.  14. 
Obducunt  imas  alii  languine  rimas , 

Atque  picem  liquidamproperant  fiuper  addere  quidam. 
Calafatus,  Ital.  Calafate, Navium  ftipator,  qui  na¬ 
vium  rimas  &  commifluras  folidat  &  componit, 
apud  Sanutum  lib.  2.  part.  4.  cap.  1 5 .  &  20.  xa,- 
Xu<pu.T%  Heroni  :  unde  Michaeli  Imp.  cognomen 
inditum  apud  Zonaram  pag.  193*  [Statuta  Maf- 
fil.  pag.  286.  Decernimus . .  .  quod  magiftri  fiu  car¬ 
pentarii  d'aijfa  vel  Calafati  operantes  in  mari ,  &c. 
Ibidem  pag.  445.  Statuimus ,  ut  omnis  Calafatus 
qui  fit  major  capit  aneus  alicujus  operis  navis,  ante¬ 
quam  incipiat  opus  facere  dicta  navis ,  juret  d-c*]De 
vocis  etymo,  vide  Gorop.  Bekanumlib.  4.Her- 
math.  pag.  74. 

f  CALAMACUS,  Calamancus,  Calamantus.  Vi¬ 
de  Came  lancum. 

I .  CAL  AMARE,  Calamos  pofi  meffores  colligere.  U  gu- 
tio. 

%  2.  CAL  AMARE,  utmo  x  Calamarium ,  apud  Ry¬ 
mer.  tom.  7.  p.  357-  Unum  Calamare  de  fianno. 
CALAMARIUM  ,  Vas,  in  quo aflervantur encau- 
fta,  vel  atramenta,  atque  adeoipfi ,  quibus  Icri- 
bimus ,  calami ,  unde  nomen.  W-  Britto  in  Vo- 
cab.  Atramentarium  Grace  Calamarium ,  quia  in  eo 
calami  reponuntur.  Joan.  de  Janua  :  Calamarium , 
cornu ,  ubi  tenetur  encauftum.  S.  Hieronym.  in  cap. 
10.  Ezechiel.  KuXa.yd.picv ,  ab  eo ,  quod  illo  calami  re¬ 
condantur.  Nos  Atramentarium  ex  eo,  quod  atramen¬ 
tum  habeat,  dicimus.  Multi  Jignific  antius  Thecas  vo¬ 
cant  ,  ab  eo,  quod  theca  fiunt  ficribentium  calamorum. 
Petrus  Diae.  lib.  4.  Chron.  Cafin.  cap.  1 3 .  Cala¬ 
marium  aureum  margaritis  &  pretiojiffimis gemmis  tn- 
Jignitum.  NicetasinManuelel.  3.  num.  4.  ScxSov 
fpu(WaV«  FidxiQcv  zfirecv.  Concilium  Calchedo- 
nenfe  ad.  I.  a7riixei"\.av  UUTW  t«;  @i€X'd(  ,  . ..  feXcv- 
Te;  XaCeTv  xul  rd  KuXuyu^iu. 

f  CALAMATUS ,  Calamauca  ,  Calamaucum.  Vi- 
de  Camelaucum. 

1.  CALAMELLA  ,  Calamellus,  Calamaula,  Ca- 
lamaulis  ,  Fiftulatorius  calamus,  quo  in  bellis 
etiamnum  utuntur  Helvetii.  Papias :  Calamaula , 


canna,  de  qua  cantatur.  C alam  aulis ,  in  Notis  Ty- 
ronis  pag.  173.  Euftathio,  KuXuyuvXvx ,  qui  ca¬ 
lamo  in  tibiam  formato  canit.  Calamella ,  apud 
Ugutionem  ,  Canna ,  cum  qua  quis  canit ,  unde  Ca- 
lamellarius ,  qui  ea  cantat.  Jacobusde  Vitriacolib. 
3.Jdift.  Orient.  &  Oliver.  Schol.  Volebant  enim 
Jibi  facere  nomen,  cum  tubis ,  Calamellis ,  &fiigms  mul¬ 
tis  progreffi.  A  calamis  effidavo xCalamellus ,  fiftu- 
la,  noftris  Chalumeau  ,  hodie  :  Chalemelle ,  olim. 
Chron.  MS.  Bertrandi  du  Gueficlin: 

Trompes  &  Cballcmelles ,  &  cors  SaraCinois.^ 
Alibi  : 

N’y  ot  trompe  fionnee ,  ne  autre  cor  baudi , 

Ne  nulle  Cballemie ,  ne  bembarde  ofifi. 
Cannamella  dixit  Dantes  in  Infern.  Cant.  2  2.  Ne¬ 
que  aliae  funt  Calamella ,  ajlageolis ,  feu  ,  uti  ap¬ 
pellamus,  Flageolets.  Guill.  Guiart  an.  1  270. 

Lors  roifjicz.  trompes  fionner , 

Cors ,  tabours ,  Flageus ,  &  chevretes. 

Idem  an.  1 3  04. 

Tabours  forment,  &  Flagiex  pipent. 

Un  Roman  MS. 

Les  tropes ,  li  Flajol ,  li  cor ,  &  li  tabour. 

IT  2.  CALAMELLA,  vel  Calamellus.  Vita  S.  Pa¬ 
ronis  num.  1 1 4.  inter  Ada  SS.  Benedid.  fec.  2 . 
pag.  621.  Dum  quadam  dies  infelicem  quemdam  vi¬ 
rum  hujus  Bajilica gremiis  officio  membrorum  deflitutum 
cbtulijfet ,  &  reptantem  manibus  &  Calamellis  tibiam, 
rum  contractum  vix  oftium  ecclefia  eum  intus  recepijfet . 
Mabillonius  fufpicatur  legendum,  Columellis.  Si 
retinendum  eft  Calamellis ,  crederem  hujus  miferi 
tibias  fic  appellatas  fuifte ,  quod  graciles  eflent, 
inftar  calamorum,  Gallice  Greles  comme  des  Fla¬ 
geolets. 

CALAMELLUS  Mellitus  ,  Saccharum.  Vide 
Cannamella  poft  Canamella, 
f  CAL  AMEU  S ,  Januarius  menfis.  Papias  in  MS.  Bi- 
turicenfi. 

CALAMI.  Papiae :  Hafia  candelabrorum ,  in  modum 
calamorum  facta.  V  ide  Exod.  cap.  25.  30.  37. 
CALAM1NA  ,  Cadmia,  lapis  aerarius  feu  fpecies 
terrae  foflilis ,  quae  cum  cupro  commifcetur  ,  ut 
flavum  fiat,  Gall .Calamine.  Confuetud.  Lemovic. 
art.  71.  Sciendumefi,  quia  de  cupro,  fiamno  &  plumbo, 
&  de  terra  Calamina,  &filo  lana  redduntur  centum 
&  fex  libra  pro  quintali. 

^yCALAMITES,  Genus  ranarum,  vocate,  quoniam  in¬ 
ter  arundines  frutice fique  vivunt.  GlofT.  San-German, 
MS.  num.  501.  Vide  Gutta ,  Macula. 
CALAMIZARE,  Lata  cantare ,  a  calamus.  Joan.de 
Janua,  &  Gloflf.  Lat.  MS.  ex  Graeco  xuXuyl^ttv. 
[Papias  MS.  habet :  Calamjfiare ,  Non  lata  canere. 
CALAMULdl,  Fifiula  organorum,  Ugutioni. 
CALAMUS,  Fiftula,  qua  fanguis  Dominicus  hau¬ 
ritur.  Tabular.  Monafterii  S.  Theofredi  Velaven- 
fis :  Calices  argenteos  auroque  decoratos  fex ,  cum  iwq 
Calamo  argenteo.  Vide  Canna  argentea  in  Canna  4. 
CALANDRA.  Jacobus  de  Vitri^co  lib.  4.  an.  1218. 
Majores  congregati  fiunt  ad  Calandram  templi ,  quid 
facerent,  deliberaturi.  Alias  Calandra  ,  Italis ,  eft 
alaudae  fpecies ,  quam  a  Galerita ,  de  qua  fuo  loco, 
didam  putat Odav. Ferrarius. Eadem,  quae 
C  ALANDRUS,  Gryllus,  cicada,  curculio ,  vulgo 
Calandre ,  Italis  Calandra ,  apud  Fridericum  lib.  1. 
de  Venat.  cap.  3  5.  Conradus  de  Monte  Puella¬ 
rum  in  VitaS.  Erardi  Epifcopi  cap.i.  Et tanquam 
Calandrus  dulcifonans  in  myrica,  &  fic  ut  philomela 
nolturna filentia  decorans.  Ubi  Bollandus :  Curculio 
vulgo  Calandra  dicitur ,  Teutonibus  Kalander.Vids 
'  Menagium  in  Origin.  ling.  Franc.  &  Ital. 


q|  CALANGIA.  Vide  Callengia. 

CALANNUS.  Vide  Chelandinm. 

«[  CALANTICA,  Tegumentum  capitis  ad  ufum 
mulierum.  BlofiusOrtyzius  in  Itinerario  Adriani 
VI.  c.  16 .  Mulieres  hujus  civitatis  ornamur  mundo  fa¬ 
tis  honefto,abfque palliis , crinibus  folutis  fub  Calanticis. 
s.  CALARE.  Papiae:  Ponere,  vocare.  GloIL  Graec. 
Lat.  MS.  vts-  y.u,  Kalo,  cio ,  voco.  Editum  habet 
Calcio  ,  quae  vox  ad  Graecam  refertur.  [  Fridego- 
dus  inVitaS.  WillridiEpilcopi : 

Et  coiere  Jttntil ,  Berthvoaldo  jure  Calante. 
Utitur  Gellius.]  Vide  infra  Calatores, 
z .  CALARE,  Demittere,  laxare,  defcendere.  Ex 
Italico  Calare.  GloiT  Graec.  Lat.  x«*®  trxo~vav,Ux°, 
demitto.  Hilt.  Cortufiorum  lib.  6.  cap  5.  Calata 
porta  levatura ,  feu  Saracenefca.  Ibidem  :  Captis  cu- 
fiodibus ,  aperuerunt  portam  A.  fjoannis ,  cr  pontem 
Calaverunt ,  i.  pontem  demiferunt,  iis  ont  baijje  le 
pont-levisf  Jacobi  Auriae  Annal.Genuenf  lib.  10. 
an.  1286.  apud  Murator,  tom.  6.  coi.  592.  Ec- 
ce  naves  ....  onerata ....  quibas  obviam  ivit ,  CX  eas 
fecit  Calare.  Coi.  6  04.  Jfluumqueilli  de  nave  exqui- 
fui  effent  pluries  per  mercatores  &  homines  galearum 
dictarum  ut  Calare  deberent, &c.  Lt  coi.  606.  Jjduinn 
galeas  fj 'anuenfum  d  longe  vidi ff e nt,  velis  &  arboribus 
fejlinanter  ad  terram  Calatis ,  ver fus galeas  ffanuenfes 
diverterunt.  Memoriale  Potebatum  Regienf.  ad 
an.  i2t8.  apudeumd.  Murator,  to.  8-  coi.  1  096. 
Scalas  appujuerunt  &  Calavit  fuper  murum  civitatis. 
StatutaPifcatorum  Mallii.  MSS.  Nullus pifcator  au¬ 
deat  neque  po/ft  Calare  certam  artem  pif canui  Tor.aira 
de  pofta  d  loco  de  l’ E (lac a  in  mari  ufque  adgargatatn 
portus  M a  filia  ;  idcll,  Retia  laxare,  quxdicun- 
tur  Tonaira  de  pojla.  Ibidem:  Neque  licitum  ju Ca¬ 
lare  diebus  nec  vigiliis. 

CALARI  A  ,  Joanni  de  Janua,  Navis ,  qua  ligna  por¬ 
tat.  Calo ,  ille ,  qui  ligna  portat. 

CALASNEO ,  Conterminus,  qui  agrum  collimita¬ 
neum  polfidet.  Lex  Bajwar.  tit.  21.  §.  1.  Nullus 
de  alterius Jilva ,  quamvis  prius  inveniat ,  aves  tollere 
pr  fumat ,  niji  ejus  ccmmarchanus  fuerit ,  quem  Ca¬ 
la  fnco  dicimus. 

CALATA  Comi cia  ,  etpxaipena ,  Jh  th  ime  yao- 
fjAva. ,  Sacra  pontificalia.  Supplem  Antiquarii.  Vide 
Calatores. 

CALATICUM.  Papias  [Edit.  &  MS.  Bituric.]  Di- 
fiycbum ,  genus  ordei  dictum,  quos  duos  ordines  habeat; 
hoc  plerique  Calaucum  vocant.  Vide  eumdem  Pa¬ 
piam  in  Cdrlaticum. 

CALATORES,  Fello,  Servi,  atro  7 5  y.ute?v ,  quod 
eji  vocare ,  quia  femper  vocari  poffent  ob  nece f  tutem 
fervitutis.  GloiT. Lat. Graec.  Calatores,  SSxoi ehi^c,- 
aci ,  77-«(VcXc<.  Calator,  jtA»T&;p.  Calatores  ,  Ik(Zi[Zxs-cii 
Jepeav.  GloiT.  lfidori :  Calator,  Minifier  facrorum.  Sed 
aliud  fonat  apud  Leonem  Oil.  lib.  3.  Chr.  Cafin. 
cap.  5  8.  Gualterius . . .  reddidit  B.  Benedicto  fluvium 
Lauricum  tota  pifcaria  fua,&  ipfamfocem  S.  Benedi- 
tti  cum  tot  a  pifcaria  ^Calatoribus  fuis,  tam  intus,  quam 
foris,  cum  introitu  &  exitu  fuo.  Ubi  forte  Calatores , 
remiges  funt:nam  Italis  Calarremi,  ell  navigare. 
[Malim  Pifcatcres  intelligi  a  Calare  z.  quod  vide.  ] 
«[CALATUM,  Lignum  pileatorum ,  feu  Pifcaria  e 
lignis  confeda.  Ada  SS.  Julii  tom.  1 .  pag.  168. 
in  Proceflu  de  B.  Petro  de  Luxemburgo  :  Molen¬ 
dinarii  vero  unum  Calatum  Jive  lignum  pifcatorum  , 

.  quod  impediret  illud  molendinum  f  mantes ,  magnas 
lanas  fufie as  acceperunt. 

CALATURA,  pro  Theclatura :  quod  vide. 

<[[  CALATUS,  Poculi  genus ,  in  vet.  Gloffario  San- 
German.  MS.  mira.  501. 


CAL  3  2 

<|[  CALBAi.  Vide  in  Calbares. 

CALBARES.  Chronicon  Fontanell.  c.  9.  Unde  mi¬ 
lites  Chrifli  alimoniam  confequebantur ,  mde  nunc  pa- 
fius  exhibetur  canibus ,  .. .  inde  armilla,  balthei,  &. 
Calbares  fabricantur.  Ubi  iorte  legendum  Calbci. 
Nam  Feitus  Calbeos  ait  clTe  armillas ,  quibus  trium¬ 
phantes  utebantur :  unde  poftmodum  quaevis  orna¬ 
menta  ita  dida,  etiam  equorum.  GloiT.  Lat.  Gr- 
C alba, Coa- /luci  /7 ruruv,  uhi  Rigaltius  ad  Onofandrum 
Calbei  reltituendum  cenfet ,  vel  Calbea ,  ut  Sal- 
mafius  ad  Hilt.  Aug.  pag.  227.  Papias :  Calba,  ar¬ 
milla  ,  qua  militibus  ob  virtutem  dantur. 

CALBASIUS.  HiT.Mifcellalib.18.  pag.  \  6o.  Se¬ 
ricum  copiofum,  ac  piper,  &  Calbafias  camifas  multas. 
Sed  reponendum  CarbaJias  fuadet  1  heophanes, 
qui  y.cifctmx  habet. 

f  GALBEUS.  Vide  Calbares. 

GALBINO,  Memor.  Papias. 

%  CALBISTIA,  Meror.  Gloflar.  San-German.MS. 
num.  501. 

CALCACREPA.  Will.  Brito  in  Vocab.  MS.  Saljun- 
ca  ,  efl  quadam  herba  fpinofa  ,  d  filio,  quod  falir  e  fa¬ 
ciat  calcantes ,  &  propter  hoc  vulgariter  Calcacrepa 
dicitur ,  quod  calcantes  facit  crepare.  GlolTe  Biblicae 
MSS.  Palliolus ,  Calcacrepa.  At  Ruellius  lib.  2.  de 
Natura ftirpium  cap.  1 1  7.  &  lib.  3 .  cap.  84.  Cal- 
cacrepam ,  Gall.  Chaucetrape  vocari  ait.  Hunc  con- 
fule,  Ii  lubet. 

CALCAGIUM.  Vide  Calcea. 

CALCALENTER1S.  S.  Columbanus  Epill.  4.  de 
Pafchate :  Jfljttd  ergo  dicis  de  Pafcha  21.  aut  z  2.  lu¬ 
na,  quod  jam  ( tua  tamen  pace  ditium  ft,)  non  effe  Pa¬ 
fcha  ,  nimirum  tenebrofum  ,  d  multis  comprobatur  Cal- 
calcnteris.  Ubi  forte  legendum  calculatoribus  :nifi 
chalcenteris  legatur ,  idelt,  viris  dodis.  Nam 
nivhi >ov  cognominatum  Originem  notum.  [Hoc 
ell,  juxta  vim  nominis,  Pedus  aeneum  :  quocirca 
Cangius  nonnihil  a  fcopo  videtur  aberalTe.  Ob 
immenfos  labores  potius  ,  quam  ob  dodrinam 
Graeci  ^aXjtgVrep cv  dixerunt  Origenem,  Latini  La - 
boriofum.  Si  Calcalenteris  mendofe  feriptum  efl, 
mallem  Calendariis ,  qui  fupputant  Kalendas  & 
tempora,  quam  quodvis  aliud  vocabulum.  ] 

H  CALCANEUS  Locus,  f.  Locus  calculofus.  Char- 
tular.  S.  Crucis  Quemperleg.  fol.  8  2.  verfo:  Et 
fatim  iterum  (  folTa )  curvat  quaf  ad  caudam  ipfius 
villa  ad  ipftm  petram  jacentem ,  in  quo  Calcaneus  lo¬ 
cus  efl. 

CALCAN1UM,  Simili  notione.  AdaSS.  Maiito. 
2.  pag.  183.  in  Miraculis  S.  Joannis  Beverlac. 
Tandem  per  loca  paluflna  gr adiens  . . .  planta  pedum 
ipfus pellifque  interior  acutis  Calcaneis frutetifque  pun¬ 
gentibus  ita  terebrata  funt.  In  eegrapho  feriptum  erat 
calonicaniis :  quod  correxit  Continuator  Bollandi. 

1.  CALCAR,  Boiae  feu  Collarii ferrei fpecies ,  vel 
colliltrigium  ,  in  Miraculis  S.  CatharinaeSuecicae 
num.  12. 

Calcarium  Rfdditus.  Charta  Odonis  Archiepifc. 
Rotomagenf.  menf.  Jul.  an.  1266.  Redditus  in 
frumento ,  avena ,  blado  communi ,  nucibus ,  denariis 
caponibus ,  gallinis ,  anferibus,  ovis,  panibus ,  garbis  y 
Calcaribus ,  mutonagiis ,  &c.  [Codex  MS.  Nobiliac. 
apud  Stephanotium  Antiquit.  Pidav.  to.  3 .  pag. 
528.  De  quibus  reddunt  viginti  &  quinque  [olidos  an - 
nuatirn ,  &  tenent  ad  homagium  planum  &  ad  una  Cal¬ 
caria  de  placito  ad  mutationem  Abbatis  &  ad  mutatio¬ 
nem  de  patre  &  filio.  Charta  anni  1409.  inter  Sche¬ 
das  D.  de  Ai az. angues  :  Pro  pramijjis  libertatibus. . . 
gratiis . . .  h  are  des ...  in  fgnum  noftri  majoris  dominii 
unum  par  Galquarium  deauratum  ...fervire  teneantur.'] 

Calcaria 


3  3  CAL 

Cai.caria  Aurf.a,  Militum  propria  erant :  cum 
enim  armis  accingebantur,  ipforum  pedibus  ap¬ 
tabantur.  Joannes  Monachus  Majoris  Mona!!,  de 
Gaufridi  Ducis  Normanniae Militia  agens  :  Calca¬ 
ribus  aureis  pedes  ejus  aflridifunt.  Hili.  Caroli  VI. 
deLudovici  II.  Regis  Siciliae  &  Caroli  fratris  Mi¬ 
litiis  ;  Eos  accingit  baltheo  militari,  &  per  Dominum 
de  Cb auvigniaco  Calcaribus  deauratis  juj fu  Rex  Caro- 
lus  in/igniri.Cavaliere  a  Spron  dVo,apud  Joan.  Vil- 
laneum  lib.  8'.  cap.  1 3 .  lib.  10.  cap.  1.  Eques  Aura¬ 
tus,  Scriptoribus  recentioribus.  Raimundus  Mon- 
tanerius  in  Hift.  Aragon.  cap.  240 .  Lo  Compte  ba- 
ta/lla  arengada  ab  200.  cavallers  Francefos,  tots  ab 
Efperons  d’or,  e  molt  d’altres  dei  pays ,  ab  les  gens  de 
peu  vench  vers  la  companya.  Huc  pertinet ,  quod 
olim  obtinuit,  proverbium,  apud  Boncompa- 
gnum  in  Arte  di&aminisMS.  Plus  fulgent  Calca¬ 
ria,  quam  altaria.  Ita  fuifle  veterum  Francorum 
calcaria ,  au&or  eft  Joannes  Puricellus  in  Monu¬ 
mentis  ArabrofianaeMediolanenlisBalilicae  p.  71. 
uo  loco  tumulum  dete&um  &  apertum  Bernar- 
i  Regis  Italiae ,  Pipini  filii ,  defcribit  :  Sed  & 
Perna  di  pedibus  ita  calceatis  Aurata  induerunt  Cal¬ 
caria  ,  ex  are ,  quod  nos  vulgo  Rame  nominamus.  Fi¬ 
gura  tamen  illa  erani  parum  admodum  ab  hodiernis  & 
noflratibus  aiverfc :  in  exterioris  cornu  extremitate  par¬ 
vum  erat  &  rotundum  foramen  ,  e  quo  fiperne  fibula , 
inferne  autem  an  fui  a  eodem  ex  are  pendebant.  An  fui  a 
confuta  clavicula  erat  corrigiae  corio,  rubri  pariter  co¬ 
loris  ,  qua  de  fub  pede  per  alterum  inferioris  cornu  fora¬ 
men  modice  longum  dedutta ,  &  illi  fibula  inferta ,  Cal¬ 
car  pedi  afringebat.  Rotulavero  &  Calcaris  dorfo  mo¬ 
dice  prominens  fenis  &  perbrevibus  circum  radiis  acu¬ 
minata  vergit  deorfum.  Vide  Notas  noftrasadStabi- 
lim.  S. Ludovici lib.  1.  cap.  1  18. 

Calcaria  Argenif.a, Scutiferorum erant.  Regeftum 
Homagiorum  Nobilium  Aquitaniae  an.  1  27  3.  ex 
Camera  Comput.  Parifi.  Etji  aliquis  eorum  non  effet, 
Jldiles ,  debet  fervire  domino  regi  cum  caligis  albis  de 
fcarleto  ,  &  Calcaribus  Argentatis.  Chron.  Franc. 
ex  Bibi.  Memmiana:  Nous  avons  trouve  la  baiaille 
contre  le  plus  vaillantefcuier ,  qui  oncquesen  fon  temps 
chauffa  Efperons  EI  anes. 

Calcaria  Amputari  folebant  Militibus ,  cum  de¬ 
gradabantur.  Thomas  Walfingham.  de  Andreadc 
Harclep  ,  Comite  Carlilenfi ,  exau&orato,  &  pro¬ 
pter  laefae  Majeflatis  crimen  fufpenfo  :  Nempe  pri¬ 
mo  degradatus  ef ,  Amputatis  fecun  ad  talos  fuos  Cal¬ 
caribus  ,  &Jic  vicijfm  difeinttus  ef  baltheo  militari. 
Le  Roman  de  Garin  MS. 

Li  Efperons  li  foit  Copeparmi 
,  Eres  dei  talon  au  branc  acier  forbi. 

Statuta  pro  Militibus  Balneaticis:  Si  vous  f ait  es 
chofe  contre  l’ordre  de  cbevalerie ,  ( que  Dieu  ne  verni¬ 
le)  je  Couperay  vos  Efperons  de  deffus  vos  talons.  In 
Stabilimentis  S.  Ludovici  lib.  1.  cap.  128.  dici- 
citur  de  ignobili ,  qui  militari  cingulo  donari  fe 
pafius  eflet ,  quod  le  ponat  prendreli  Rois ,  ou  li 
Bers,  en  qui  cbafiellerie  ce  feroit,  &Trencher  fes  Efpe¬ 
rons  feur  un  fumier. 

Calcaratus, Calcaribus  pedes  indutus,  apud  Matth. 
Paris  an.  1247.  pag.  484. 

£.  CALCAR,  Prora  galea,  quae  lignum  praefixum 
habet ,  quo  rates  holtium  transfiguntur  percuflae. 
Vulgo  illud  Calcar  dicitur ,  ait  Anonymus  audior 
Hift.  Hierofol.  pag.  1167.  noftris  Efperon. 

CALCARE  Lectum  Alterius,  in  Lege  Bajwar. 
tit.  7.  cap.  1.  §.  3.  Conjugium  alterius  violare  : 
Lectulum  herilem  afeendere ,  inlib.  3.C.  Theod.  de 
Lib.  caufa.  Speculum Saxoji.  lib.  3«art.  45.$.  6. 
Toni.  II. 


CAL  3  4 

U xor,  cum  mariti  lectum  afcenderii,&C.  Vide  Culeare. 
H  Calcare  Litfm  ,  Eam  finire.  Clotfiarii  III.  Prae¬ 
ceptum  pro  Monafterio  S.  Dionyfii  to.  1.  Annal. 
Bencdi£t.  pag.  693.  coi.  2.  Jftiod  &  in 'prafentt  ju¬ 
dicia  nojira  utrafque  partis  pro  Calcanda  lite  vife  fu&- 
runt  accepiffe  ;  fed  dum  m  ipfa  caufatione  intende¬ 
rent  ,  c rc. 

Calcare  Equam,  Equus  dicitur,  feu  admiflarius 
quando  eam  init :  noftris  Couvrir.  In  Curia  Gene¬ 
rali  Catalaniae  ,  adla  Cen  ariae  fub  Petro  III.  Rege 
Arag.  an.  1359.  MS.  ftatuitur :  Equam ,  quam  ille3 
■  cujus  fuerit ,  Calcari  fecerit  per  equum  aut  ronjfnum  , 
non  poffe  pro  debito  ,  vel  alia  caufa  ,  pignorari ,  feu 
recipi. 

51  Calcare  Solum  ,  mLege  Salic.  tit.  40.  pag.  74. 
edit.  Eccardi :  Jjhfl  vero  per  veftigium  fequitur ,  quod 
fe  agnofeere  dicit,  illo  alio  reclamante  non  offerre  per 
tertiam  manum  voluerit ,  nec  folum  fecundum  legem 
Calcaverit.  Ubi  do&iflf.  editor  cenfet  legendum 
eiTe,  folem  collocaverit,  i.  e.  diem  conftituerit. 
CALCARIA ,  Calcarienses.  Vide  Calx. 

^f.  CALCAR1U M.  V ide  Caldarium. 

CALCATA,  Atramentum  ciinnum ,  Joanni  deGar- 
landia  in  Synonymis  Chymicis.  [Vide Calcea.'] 
CALCATORIUM,  Torcular.  Ita  Gloff.  Lat.  MS. 
Reg.  Addit  Ugutio  :  Jguya-uv&vel oleum  Calcentur , 
vel  extorta  exprimantur.  [Grcg.  M.  lib.  1.  Dialog. 
Tunc  vir  Dei  vineam  kigreffus  racemos  collegit ,  ad 
Calcatorium  detulit ,  &c.  Thomalius  in  Didtiona- 
rio  fuo  Lat.  Anglico  Calcatorium  exponit,  a  li- 
mekillor  pit ,  alfo  the  place ,  were  tbey  ftampe  grapes , 
idelt,  Calcaria  fornax,  aut  fovea,  &  locus  ubi 
calcant  uvas.  Amalthea  -.  Calcatorium ,  femita  in  cel¬ 
la  vinaria  inter  duos  lacus.  Item  ,  locus  ubi  calx  coqui¬ 
tur  ,  &  ubi  uva  calcantur.  V  ide  quae  ex  Palladio 
laudantur  in  voce  Calcea.  ] 

CALCATUM ,  f.  Agger.  Recognitiones  de  Vou- 
ta  Vivarienlis  Diceceiis  in  Archivo  Principis  de 
Roban  num.  18.  cap.  41.  fol.  49.  Item,  plus  pro  me¬ 
dietate  quorumdam  Calcatorum  terre  [citorum  in  dicio 
manfo  de  Riparia  confront.  cum  molendino  pradiclo  & 
cum  aqua  Gluvie.  Vid e  Calcea. 

CALCATURA}  Tus  ,  Illud  quod  domino  com¬ 
petit,  cum  ejus  fubditi  tenentur  uvas  fuas  pre¬ 
mere  in  illius  Calcatorio  feu  torculari.  Nova  Gall. 
Chrift.  tom.  3.  coi.  1  2.22.  ex  Inftrumento  anni 
1321.  Ecclejia fuajura  quartanis  &Calcaturalocide 
Gatteriis  comparavit  jib  Ifnardo  de  Cornilham  anno 
13  2 1. Statuta Ecclef.GlandatenfisMSS. an.  1327. 
Prapojitus. . .  habet  jtirif dictionem  in  hominibus  brevis 
prapojitura  &  ab  ipjis  fervitium  recipit ,  &  alias  fcha- 
budias  &  alia  jura  in  eis  &  in  eorum  bonis . . .  habet  in 
frenagiis  (furnagiis )  mauturis ,  Calcaturis ,  bannis , 
&  c  at  er  is  aliis,  prout  e  f  affuetum. 

CALCEA,  Calcei  a  ,  Calceata  ,  Calceatum  ,  Via 
ftrata, noftris  Chaucee.  Itinerarius  agger,  Marcellino 
lib.  19.  Agger  nude ,  Sidonio  Carm.  24.  &  lib.  1. 
Epift.  5.  [Occurrit  pro  via  ftrata  in  Tabulariis 
Monaftcriorum  Tironenfis  &  S.  Florentii.  Calcea, 
ftagni  in  nova  Gall.  Chrift. to.  2  .Inftrum.col.4  2  1 .] 
Calceia  ,  in  veteri  Areftomox  laudando  &  in  vete¬ 
ribus  Chartis  apudDoubletum  ift  Hift.  Sandion. 
pag.  107.  in  Probat.  Flift.  Monmorenciac.  pag. 
409.  in  Hift.  S.  Mariae  Sueffion.  pag.  43  3 .  [  in  no¬ 
va  Gall.  Chrift.  to.  2.  Inftrum. coi.  71.]  &c. 
Calceata,  in  Epift.  S.  Ludov.  de  liberatione  fua  : 
Jfluia fluvius  Thaneos  non  erat  vadabitis ,  propter  pro¬ 
funditatem  aquarum  &  riparum  altitudinem  ,  fecimus 
fuper  eum  Calceatam ,  ut  per  eum  pateret  tranjitus  exer¬ 
citui  Chrifliano.  Adde  Vincentium  Belvac.  lib.  32. 


35  CAL 

cap.9  9.FwC4/cwfrt  ,  littas  Calciatum ,  in  Charta 
Ottonis Comitis  Viromanduor.  ann.  1045.  apud 
Hemereum.  [  Cheminus  Calciatus,  apud  D.  Brufiel 
Trad.  de  Feodis  tom.  x.  pag.  125.  ex  Regeilo 
Campaniae  fol.  34.  ] 

Calcata.  Lambertus  ArdcnfisapudLudewig.  to. 

8  •  Reliq.  MSS.  pag.  603.  Juxta  Calcatam  qua  du¬ 
xit  apud  Nivennam. 

alcetum.  Ingulfus :  De  lignis  &  fabulo  Calcetum  fo- 
lidum  viatoribus  fieri  fecit.  Occurrit  praeterea  apud 
Will.  Thorn.  an.  1285. 

Calceta,  in  Monadico  Angi.  tom.  1.  pag.  924.  to. 

2 .  pag.  980.  tom.  3 .  pag.  263.265.  &  in  Fleta 
lib.  i.cap.  20.  §.  41 . 

Calceda  ,  in  Chronico  Andrenli  pag.  408. 

Calcedxa  ,  in  Inflrumento  anni  1085  -  Tabularii 
S.  Florentii. 

%  Calcedonia.  Charta  Radulphi  Viromand.  Co¬ 
mitis  ann.  1163.  in  Tabulario  Compendienfi : 
In  pofiefiionem  molendini  ajfociavit ,  ut  idem  Albericus 
fuo  fumptu  fi  agnum ,  Calcedoniam  &  molendinum  ex- 
firueret . . .  molendinum ,  vivarium  atque  Calcedo¬ 
niam  in  commune  debent  reparare.  Ibidem  iterum  at¬ 
que  iterum  recurrit. 

^TCalceria  ,  apud  Marten.  tom.  3.  Anecdot.  coi. 
45  6. Stratam  publicam  de  Cameraco  ad  Atrebatum 
. .  .fecit  ,  qua  Calceria  Brunechildis  nominatur. 
Calchia.  T abularium  Calenfe  pag.  162.  Tenemus 
&pojfidemus . .  .  ortos  cum  foffatis ,  Calcbias  ,  medie - 
taym  prati ,  &c. 

f  Calciata,  apud  eumdem  Marten.  to.  1.  Anec- 
dot.  coi.  648.  Calciata  &  firata  regia,  qua  tendit 
ad  villam  de  Sotavilla.  Hifl.  Dalph.  to.  1.  p.  97.  in 
Inflrum.  ann.  1309.  Stagnum  quod  nihil  valet. .  . 
nam  Calciata  rupta  fuit ,  jam  diu  efl  ..  .  &  habet  ibi 
fubtus  Calciatam  fi  agni  unum  falicetum.  Occurrit  ite¬ 
rum  in  Chartulario  B.  M.deBono  Nuntio  Aure- 
lianenfi ,  & c. 

Calciatus  ,  Calcea feu  aggere  munitus.  Index  re¬ 
dituum  Monaflerii  Corbeienf.  e  Codice  MS.  ejuf- 
dem  :  In  omnibus  aquis  nofiris  &  marefcis  &  eorum 
foris  factis  nihil  habet ,  nififli  marefci  Calciati  fuerint ; 
medietas  vicecomitatus  nofira  efi ,  &  altera  Balduini 
de  Dours. 

Vocis  etymon  varie  affertur.  Spelmannus  'a.  cal¬ 
ceando  didas  Calceias  putat ,  quod  quafi  calceo  mu¬ 
niantur  contra  injuriam  plauftrorum  &  itineran- 
tium.  Somnerus  a  calce  Reducit,  quia  ejufmodi 
viae  calce,  quam  Galli  Chaux  dicunt,  lapidibus 
muniuntur.  Bergerus  lib.  3.  de  Viis  Rom.  cap. 

5  4.  didas  cenfet  a  calcibus ,  feu  pedum  plantis  , 
quibus  teruntur  ;  ut  calles  ,  a  callo  pecudum  vo¬ 
cati,  ut  ait  Ifidorus.  Quo  fpedantillaDudonis  de 
Adis  Normann.  lib.  3 .  pag.  144.  Pervia ,  viaque , 

6  femita  ignorantur ,  quia  a  nemine  calcibus  atterun¬ 
tur.  Stephanus  Pafchafius  in  Difquifit.  Francicis 
lib.  8 .  cap.  6  2 .  corrupte  Chaufice  ,  pro  Haufiee  di¬ 
dam  putat ,  id  efl  aggere.  Alii  eodem  modo  cal¬ 
ceas  appellatas  volunt,  quo  calcatoria  vocat  Palla¬ 
dius  lib.  1 .  de  Re  rufi.  cap.  18.  Ita  enim  in  cel¬ 
lis  vinariis  femitas  quafdam  vocat  editiores  inter 
duos  lacus  :  in  bajiltcis  enim  illis  vinariis  ut  Calca¬ 
toria  altior  e  loco  conftrutta  Jint ,  praecipit :  ad  qua  in¬ 
ter  lacus  y  qua  ad  excipienda  vina  hinc  inde  deprejfi 
funt,  gradibus  tribus  aut  quatuor  afcendatur.  Mox  ad¬ 
dit  :  Jfiuod  Ji  cupis ,  locum  fuum  deputabimus.  Is  La¬ 
cus  ad  C aleatorii fimilitudinem  podiis  brevibus  &  tefta- 
ceo  pavimento  folidetur.  Ubi  non  defunt,  qui  calca¬ 
toria  hoc  loco  appellari  cenfent  a  calcando ,  id  efl , 
eundo,  vel  ab  opere  calcato,  feu  loricato,  quo 


CAL  3  6 

conficiebantur.  Quo  referri  poffunt  ifla  Sidonii 
lib.  1  .Ep.  5 .  Ad  ufque  aggerem  Calcabili  filice  cru- 
fiatum.  Ita  Calcabilem  filicem  dixit  audor  libri  de 
Conflrudione  Ambafise  n.  2.  VideTurneb.  lib. 

1 1 .  Adverf  cap.  5. 

Calcagium, Tributum, quod  pro  calcetis  reficiendis 
a  praetereuntibus  exigitur  :  Droit  de  chaucee ,  no¬ 
firis  :  Cauciage,  in  Confuet.  Hannonienfi  c.  106. 

[  Calciage  ,  in  Charta  anni  1213.  apud  Miraeum 
tom.  1 .  pag.  736.  coi.  1 .  ]  Calceia  ,  in  Charta  Pe¬ 
tri  Epifcopi  Atrebatenfis  ann.  1194.  apudSam- 
marthanos  :  Sibi  tamen  retinuit . . .  altam  jufiitiam , 
portam ,  &  Calceiam  in  porta ,  &c.  Id  efl ,  tributum, 
quod  ad  urbis  portam  pro  calceia  exigitur.  Rege- 
ftum  Peagiorum  Parifienf.  Chaufiee  efi  une  c  vu fu¬ 
ni  c  ,  afiifie  &  eftablie  anciennement  fur  chars ,  fur  cha- 
rettes ,  fur  fommes  chargees ,  auquel  h  chauffeurs  pr  e  li¬ 
nent  leurs  Chaufiees  ,  d  l’un  plus,  d  V autre  moins , 
lefquelles  Chaufiees  prinfes  &  demandees  ....  par  la 
raifen  de  faire  appareiller  les  Chaufiees ,  les  pons ,  & 
les  pafiages  dedansla  Banlieue  de  Paris.  Charta  Ra- 
dulfi  D.  Codiciaci  ann.  1187.  Dedi  medietatem 
Calcagii  mei  de  Crecy  ,  tali  conditione ,  quod  de  karro 
ferrato  unum  denarium  accipiet  talis  moneta  ,  qualis 
per  guionagia  non  accipietur.  Areftum  Curiae  Parif. 
an.  1 3 08. apudLoifell.  in  Bellovaco :  Dicentes  fe 
efie  in  faifina  capiendi  &  levandi  pecuniam ,  qua  levari 
confuevit  apud  Belvacum  pro  calceis  faciendis ,  ac  con¬ 
vertendi  eandem .  .  .  in  Calceis  difta  villa  reparandis. 

Calceata  ,  Eadem  notione.  Charta  Stephani  Epifc.1 
Noviom.  ann.  1 1  29.  in  Tabui.  Lehunenfi  :  Ab 
omni  confuetudine  ,  qua  d  tranfeuntibus  per  eumdem- 
pontem  exigitur ,  prater  Calceatam  abfolvit.  Charta 
1  x  7.  in  Tabular.  S.  Bertini  ann.  1327.  Difoient , 
que  il  avoient  &devoient  avoir  &  queillir  Cauchiage 
en  leur  ville  &  S eigneurie  d’  Arques. 

CALCEAMENT A  Deferre  ,  Praebere.  Gregorius 
Turon.  de  Vitis  Patr.  c.  1  6.  JOjfii  dum  e  fiet  juvenili 
atate  florens ,  d  parentibus  fponfali  vinculo  obligatur 
cumque ,  ut  at  ati  huic  convenit,  amori  fe  pueli  ari  pra- 
ftaret  affabilem  ,  &  cum  poculis  frequentibus  etiam 
Calciamenta  deferrret,  contigit ,  ut  &c.  Idem  cap. 
20.  Denique  dato  fponfa  annulo porrigit  ofculum  ,pra - 
bet  Calci  amentum ,  celebrat  fpohfalum  diem  fefium. 
Alludit  forte  ad  id,  quod  legitur  in  libro  Ruth 
cap.  4.  v.  8.  Hic  autem  er  at  mos  antiquitus  in  IJrael 
inter  propinquos ,  ut  fi  quando  alter  alteri  fuo  juri  cede¬ 
bat  ,  ut  efiet  firma  concefiio  ,  folvebat  homo  Calcea¬ 
mentum  fuum  &  Dabat  propinquo  fuo  :  hoc  erat  tefii- 
monium  Ceffionis  in  Ifrael.  Sed  &  nefeio,  an  huc  fpe- 
dent ,  quae  habet  Chronicon  Regum  Manniae  , 
de  Olao  Magno  RegeNorwagiae :  Murecardo  Re¬ 
gi  Hibernia  mifit  Calciamenta  fua ,  pracipiens  ei ,  ut 
ea  fuper  humeros  fuos  in  die  Natalis  Domini  per  me¬ 
dium  domus  fua  portaret ,  in  confpeclu  nuntiorum  ejus  , 
ut  inde  intelligeret ,  fe  fubjettam  efie  Ad  agno  Regi.  Ita 
forte  apud  Gregorium  Turonenfem  fponfus 
fponfae  calceamenta  deferebat  &  praebebat,  in 
obfequii  fymbolum. 

Calceamenta  fecundum  Romanum  ufum  habere  juben¬ 
tur  Prefbyteri  in  Capitulari  3.  ann.  789.  cap.  8. 
Eginhardus  in  Vita  CaroliM.  de  eodem  Princi¬ 
pe  :  Longa  tunica  &  chlamyde  accinttus ,  Calceis  quo¬ 
que  Romano  more  formatis  induebatur.  Vide  Armiger , 
Campagus. 

CALCE  AMENT ARIUS  ,  Sutor,  qui  calceos 
conficit,  Gall.  Cordonnier.  GlofT.  Grsec.  Lat.  voro- 
In/xaTolfioi;  ,  Calce  amentatius  ,  Caligarius. 
CALCEARETUS  ,  Calceus.  Ccmputum  anni 
1 3  3  3. Hifl.  Dalph.  to.  2.p,  277.  Item  diepenul- 


3  7  CAL 

timoejufdem  (  Augufti )  liberavit  cuidam  mulieri  fa¬ 
tua  pro  Calcearetis Jui sin  camera  Domini  taren.  i.  Vi¬ 
de  Calciarettus. 

i .  CALCEARIUM,  Penfio  ad  emenda  calcea¬ 
menta.  Privilegium  Ludovici  Imperatoris  indul¬ 
tum  Abbati  <Sc  Monachis S/Sulpitii  Bitur .Prxterea 
concedimus  inveftiaria  &  Calcearia  fratrum  -Mona¬ 
chorum  ,  jicut  fuerat  olim ,  omnes  feras  annuales  mer¬ 
cati  cum  integritate  &  diftriclum ,  &c.  Vide  Calda¬ 
rium. 

CALCEARIUM ,  Minilierium  aliorum  calceos 
purgandi  in  Monafleriis.  VitaS.  Marinas:  Et  hoc 
tibi  jubeo  ,  ut  omnes  munditias  Monafierii  tu  folas 
quotidie  facias ,  &  aquam  ad  neceffaria  purganda  por¬ 
tes  ,  &  Calcearium  omnibus  per  jingulos  dies  tu  perfi¬ 
cias.  Ubi  neceffaria  funt  latrinae.  [  In  MS.  legitur 
Caldarium  vel  Caliclanmi ,  quod  poliet  dici ,  11 
utravis  ledio  vera  elfet,  munus  vel  caldam  pree- 
parandi,  vel  caliculos  eluendi.  ] 
f  CALCEATA.  Vide  in  Calcea. 

•f  CALCEATOR,  Calceatorius ,  Sutor,  in  Adis 
SS.  Aprilis  tom.  z.  ex  Miraculis  B.  Simonis  Ere¬ 
mitae  Auguft.  Petri  Calce atoris  de  Mutina. 

«[[  CALCEDA ,  Calcedia  ,  Calcedonia,  Calceia. 
Vide  Calcea. 

CALCEOLARIUS,  Sutor, in  AdisSS.  Apr.  to.  i . 
p.  1 3  z.  &  to.  7.  Maii  pag.  374.  Vide  CaltLolarius. 
f  CALCERIA.  Vide  Calcea. 

«[[CALCES,  Gallica  militum.  GlolTar.  Ifid.  ad  quod 
Grasvius  5  Excerpta :  C alliga  militum  ,  pro  Caliga. 
Caligas elTe militum  Romanorum  nemo  ignorat, 
fed  eas  calces  didas  elTe  nemo  legit. 

®[  CALCET  A.  Vid  e  Calcea. 

CALCETENUS.  Lambertus  in  Vita  S.  Heriberti 
Arch.  Colon,  n.  zz.  Fugit tanquamCalcetenus pro- 
fequatur.  Galli  dicerent ,  comme  Jionle  talonnoit. 

^  CALCEUS ,  Tributum  in  calceis ,  vel  pro  calceis 
folvendum.  Charta  Philippi  II.  Marchionis  Na- 
murc.  ann.  1  z  z  1 .  apudMiroeum tom.  1 .  p.  300. 
coi.  1.  Ego  Philippus  Marchio  Namurc. . . .  Eccle- 
Jia  S.  Albini  Namurc.  in  eleemofjnam  perpetuam ,  af- 
fettu  benigno  contuli  omnes  Calceos  qui  mihi  debebantur 
omni  anno  duobus  terminis  de  fiallagio  Namur cenfi ;  j al¬ 
vis  tamen  illis  qui  de  jure  debentur  Scobinis  Namurcen- 
Jibus  ,  &  tribus  horofeopis ,  duobus  portariis  cafiri ,  & 
duobus  prae  onibus  vili  a  ,  falvis  quoque  aliis  Calceis ,  Ji 
qui  judicio  Sc alitiorum  Namurcenjium  alias  de  jure  de¬ 
leantur.  De  his  quidem  Calceis  infiitui ,  ut  omni  anno 
in  perpetuum  ,  in  die  anniverfarii  parentum  meorum 
pia  memoria  ,  Canonicis  S.  Albini  qui  prafent es  erunt 
anniverfario  difiribuantur  quindecim  [olidi  Valence- 
nenfis  moneta.  V ide  Calciaticum. 

Calcei  Fenestrati  ,  in  quibus  certas  erant  incifu- 
rae, vetantur, utpote  qui  Monachos  dedecebant, in 
Statutis  Capituli  general.  Cillere,  an.i  5  29.  apud 
Marten.  to.  4.  Anecdot.  coi.  1642. 

Calcei  Incisi  &  ferici  aut  alterius  coloris ,  fimili 
modo  prohibentur  Clericis  in  Concilio  Tolet. 
ann.  1581. 

Pedem  Uni  m  in  Duobus  Calceis  Habere.  Ada¬ 
gium  didum  de  homine  duas  vias  ingredienti , 
ut  eaminlilht ,  quam  cognoverit  utiliorem.  An¬ 
geli  Pechinolii  Litterae  ad  Innocent.  VIIEPP*  de 
legatione  HungaricaapudFontaninum  ad  calcem 
Antiquit.  Hortae  pag.  485.  Puto,  Pater  Beatijfi- 
me  ,  quod  Majeftas  fua  inter  fpem  &  metum  naviget , 
&  Pedem  unum  in  duobus  Calceis  habere  velit ,  ad  ef- 
fettum  ut  videat ,  quid  &c. 

CALCHERA, Fornax,  in quaumur calx,  in  Con- 
trad.  Datior.  Bergom.ljb.  s.cap*  2,7.  2.9. 

Tom.  II. 


«;  CALCHIA.  Vide  in  Calce. 


1 .  CALCI  A ,  Tibiale,  crurum  tegmen  ,  ita  didum  , 
quodinterdum  calceis  conjungeretur ,  &  una  c.l- 
cearetur  &  indueretunnoftris  Chauce,  ve!  Chaujfc ; 
Caliva  Italis.  Scio  aliter  videri  viris  dodis  de  vo¬ 
cis  etymo.  Theodulphus  lib.  6.  Carm.  1  8. 

Follicat  ampla ,  quibus  turgenti  Calcia  panno , 
Vdocique  pedi  vilis  in:  fi  caliga. 

Vetus  Scheda  Th  uana  :  Calcios  filtrinas  paria  1. 
Calcia:  vendanas  paria  1  ,&c.  [Mabill.  legit  rene- 
lenas ,  pro  venelanas ,  in  Adis  SS.  Bened.faec.  3. 
part.  1.  pag.  102.]  De  caligis  follicantibus  Mo¬ 
nachorum  ,  agunt  S.  Ferreolus  in  Regula  cap. 
3 .  &  S.  Elieronymus  in  Epilt.  ad  Euftoch.  dcVir- 


gmit. 

«[[  2.  CALCIA,  Calx,  Gall.  de  laChaux.  Tabular. 


S.  Florentii :  Hac  conventione  ,  ut  Monachi  feciffent 
caput  ejufdem  Ecclejia  de  Calcia  &  petra. 

^[  3.  CALCIA,  ,  Calx.  Supplem.  Antiquarii; 
Iiocell ,  Planta  pedis,  feu  ca  pars  plantae  quae  in 
digitos  delinit. 

CALCI  AMENTA.  Y  Ide  Cale  e  ament  a. 

C  ALCI  A  MEN  T  A  G  IUM ,  Tributum  a  praeter¬ 
euntibus  folvendum  pro calceti  reficiendis,  arud 
Lobinell.  tom.  2.  Hili.  Britann.  pag.  1 6z.  Item 
concejfit  idem  B  em  ardus  S.  Gildajh  medietatem  cera- 
gii ,  &  medietatem  Calce  ament  ani ,  &c.  Vide  Cal- 
cagium ,  in  Calcea. 

CALC1AMENTARIUS.  Vide  Caligarius  in  Ca¬ 
liga. 

1.  CALCIARE,  Calceus.  Epillola  Theodofii  Pa¬ 
triarchae  Hierofol.  in  VIII.  Synodo  CP.  ad.  1 .  ex 
verfione  Anallafii  Biblioth.  Pederem  &'fnpcr hu¬ 
mer  ale  cum  mitra ,  Pontificalem  fidam  S.  fac  obi  Apo- 
fioli ,  . .  .  &  [anctum  Calciare  . .  .  tranfiniji ,  &c. 
f  2.  CALCI  ARE  ,  pro  Calceare  ,  apudMart.  Anec¬ 
dot.  tom.  3.  coi.  1943.  in  VitaS.  Philippi  Ar- 
chiep.  Bituric.  Facta  adeo  infenfata  per  quatuor  an¬ 
nos  ,  quod  neminem  nec  matrem  cognofcebat ,  nec  fe 
induere  nec  Calciare  fidebat. 

*[[  3.  CALCIARE, Calcare,  calcibus  impetere. Ada 
SS.  Martii  tom.  2.  pag.  166.  de  S.  Francifca  Ro¬ 
mana  :  Alter  vero  damon  afeendebat  fiuper  eam ,  dum 
fu  raptaretur ,  &  cum  pedibus  uncis  eam  Calciabat. 
Concilium  incerti  loci  apud  Marten.  to.  4.  Anec- 
dot.col.  158.  Ad  horas  B.  Alaria  .  .  .  cantentur  in 
Ecclefia  cum  nota  &  devotione ,  non  infttrgendo  &  Cal- 
ciando  ,  hoc  ell  pedibus  liando. 

«[f  4.  CALCIARE ,  Aggerem  feu  viam  liratam  fa¬ 
cere.  Vide  Calceatam  Calcea. 

^  CALCIARETTUS,  Calceus.  Hili.  Dalphin.  to. 
2.  pag.  278.  Pro  paro  uno  C  alci  arett  orum  pro  nutri¬ 
ce  filii  Domini ,  gr an.  xv.Vide  Calcearetas  <5c  Cal- 
zdarettus. 


CALCIARIUM,  Certa  pecunia:  penfio,  quae  in 
calceos  emendos  erogabatur.  GregoriusM.  lib.  4. 
Epill.  3  7.  Volo  autem  ,  ut . . .  offeras  ad  Caldarium 
puerorum  [olidos  40.  &  tritici  modios  400.  Id  ell, 
ut  quidam  interpretantur ,  pro  calceis.  Sane  ita 
vocem  hanc  ufurpant  Sueton.  in  Vefpaf.  cap.  8. 
&  JC.  in  leg. 8.D.  de  Tranlad.  leg.  2 1  .deAlim. 
leg.  vetus  Interpres  Juvenal.  Sat.  9.  v.  67.  Re¬ 
gula  Magidri  cap.  1 6 .  &c.  Sed  nefeio,  an  genera- 
tim  hoc  loco  Gregorii ,  Caldarium  non  fumatur 
pro  quovis  munere ,  feu  quavis  penlione,  utapud 
Leonem  III.  PP.  Epill.  9.  Interrogate  quidem  fideles 
vefiros ,  &  omnia  vobis  nota  erunt ,  eo  quod  t  Ili ,  qui  vo¬ 
bis  eum  collaudant ,  hoc  per  munera  &  Caldaria  fa¬ 
ciunt.  Charta  Athanafii  III.  Epifc.  Neapolitani  : 
Et  nullum  impedimentum  nos  aut  poflei  i  nofiri  eis  facere 

Cij 


3  9  CAL 

prafhmamus ,  aut  aliquod  Caldarium  ,  aut  pr anitum 
qimere  per  nullum  modum,  &c.  Hinc  depravata  vox 
Calcarium  &  Calgarium,  in  Diplomate  Caroli  II. 
Regis  Sicilite  ann.  1305.  apudUghellum  in  Epi- 
fcopis  Cafert.  Frater  quam  de  forf aduris  caferta,  & 
Calcariis  ,  &  tranjituns  ,  &c.  Mox  :  de  forf  aduris 
in  Limatula  ,  &  Calgariis  terrarum ,  &c.  Ibidem  : 
De  Calcariis  terrarum.  Charta  ann.  1105.  apud 
eumdemUghellum  tom.  7. Ital-  facr.  pag.  1072. 
Concedimus  etiam ,  ut,...  cum  rebus  &  beftiis  eorum  , 
&  fuis  ,  libere  &  quiete  utatur  terris,  herbis , aquis, 
lignis ,  petris  ,Jine  Calz^ao  &  ajfidatura  ,  &  omni  jure 
tributario.  Legendum  Calcario. 

Calci  ARIUM  ,  Calcf.arius,  Calceus  ipfe.  Joannes 
Monachus  lib.  2.  dcVitaS.  Odonis  Abbatis Clu- 
niacenfis  :  J?fid  ergo  fentiendum  ejl  de  Caldariis  , 
qua  funtfuo  pretio  cara ,  &  pavimento  Ecclejia  adha - 
renda  ?  Statuta  Corbcienfis  Monad.  lib.  1 .  cap.  3 . 
Soccos  filtrinos  duos  ,  C alce arios  quatitor  cum  f 'olis  no- 
vis.  Petrus  Venerab.  in  Statutis  Cluniae,  cap,  28. 
Pluviis  &  lutojts  diebus  Monachi  Caldarios  fuos .. . 
luto  plerumque  infettos  adClauftrum  revertentes  lava¬ 
bant.  Occurrit  praeterea  in  Regulis  Monadicis  S. 
Lruduofi  cap.  4.  &  Magidri  cap.  19.  &  8  3 .  &  in 
VitaS.  Vtilmari  Alabatis  Silviacenfiscap.  3 . 

CALCIAR1US  ,  Calceantis ,  Sutor.  Vetus  Interpres 
Juvenal.  Sat.  4.  Caldarii ,  cum  feflinant ,  &  anfas 
caligarum  prateretint  nonnullas. 

f  CALCI  AT  A  ,  Viaftrata.  Vid  e  Calcea. 

CALCIATICUM, Praebitio  calceamentorum. Chro- 
degangus  inRegula  Canonicor.  Metenfium  cap. 
29.  Edit.  Labbei :  Ut  illas  cavas ,  &  illos facciles  , 
(  al.  camjiles )  &  illa  calceamenta  de  illos  tellaneosfu - 
peritis  nominatos ,  quod  exinde  fitper at ,  &  de  illo  Cal- 
ciatico ,  quod  ille  Epifcopus  annis Jingulis  ad  illum  Cle¬ 
rum  reddere  confuevit ,  &  decorum  eleemofyna ,  quod 
ad  ipfum  Clerum  fpeci aliter  Deus  dederit  ,Jint  compa¬ 
rata.  [Vide  Calceus.  ] 

f  CALCIATURA,  Calceamentum  ,  Gall.  Chauf- 
fv.re.  Hid.  Dalphin.  tom.  1.  pag.  140.  JSuinque 
(olidos  proCalciatura  fua.  Madox  Formul.  Anglic. 
pag.  425.  Ad  Calciattiram  pauperum  ,feu  ad  calcian- 
dos  pauperes.  Legitur  etiam  in  Chartulario  S.  Vin¬ 
cendi  Cenoman.  fol.  32.  &  in  Computo  anni 
i  2  02. apud  D.  BruJJel  deFeudorum  ufu  tom.  2. 
pag.  lvi.  ad  calcem. 

^  CALCIATUS.  Vide  Calcea. 

«f  CALCIFEX,  Sutor,  apud  Ludcwig.  Reliq.  MSS. 
to.  6.  pag.  126.  ex  Laurentii  Byzinii  diario  belli 
Huflitici:  Item  SutoresvelCalcificcs ,  &c.  Legitur 
iterum  in  Onomadicoad calcem  tomi  3.  Adorum 
SS.  Junii. 

CALCIFURNIUM.  Vide  Calx. 

«{f  CALCINA  ,  Voxltalica,  Calx  ,  Gall.  de  laCbaux. 
Occurrit  apud  Ogerium Panem  lib. 4.  Annal.  Ge- 
nuenf.  ad  ann.  1  21 5.  dcAnonynum  in  Memoriali 
Poteitatum  Regienf.  ad  ann.  1233. 

«I  CALCINATGRIUM  Vas  ,  Ubi,  ni  fallor,  me¬ 
talla  in  calcem  rediguntur.Vide  locum  in  Bifcota. 

<51  CALCINATUM  Majus ,  quod  arte  dulce  facium 
ejl,  ut  fal ,Caldnatum  Minus ,  quod  natura,  ut  fac- 
cbarum,  in  Amalthea.  Sunt  voces  Spagyricoe  ,  pro 
quibus  Rochus  le  Baillif  habet  Calcin amentum. 
CALCINLUS  ,  Ex  calce,  vel  lateritius,  ut  vertit 
Boilandi  Continuator,  in  Adis  SS.  April.  to.  3. 
p.qSo.deS.  Alpiano:  Vineam  muro  Calcineo  cinxit. 

CALCIO,  Femorale  lineum  interius,  nodris  Cal- 
con.  LTariulfus  lib.  3  .Chr.  Contui,  cap.  3  .Concha 
2.  f 'and  ali  a  cumCaltionibus  6.  Sed  legendum  Cal- 
.(ionibus :  [  quos  lubentius  intelligerem  udones  la- 


CAL  40 


neos,  lineofve,  Gall.  Chaujfons,  quam  feminalia. 
Indrum.  anni  1  217.  tom.  5.  novae  Gall.  Chrid. 
coi.  9  8 .  Sub  annuo  cenfu  Jibi perfolvendo  per  unos  vi¬ 
delicet  Calciones  ...  quotiens  nova  Abbati jf a  a  Capi¬ 
tulo  conflituetur ,  mihi  &  haredi  meo  duo  paria  Cal¬ 
ciorum  pro  relevatione  dicti  rnanji folvere  tenebuntur. 
Charta  Agnetis  AbbatilLe  Strumenfis  in  Artefia 
ann.  1225.  Sexaginta  fol.  ad  bot as  hiemales  &  fotu- 
lares  aftivales ...  &  ad  Calciones  feptem  libras.  ] 

CALCIOCALIGA  ,  Calceus  in  caliga:  formam  fa- 
dus.  Occurrit  in  notis  Tyronis. 

CALCIRL  ,  Vocare.  Vide  in  Calare  1 . 

5F  CALCITIOmcndofe ,  pro  Calcitro ,  oriis ,  in  Glof- 
fis  Ifid.  <fhfi  ferit  Calcibus  ,  Calcitro  legitur  hoc 
fenfu  apud  Plautum  &  Nonium. 

CALC1TIS ,  Gemma  aerei  coloris, in  Gloifis  Sanger- 
man.  MSS.  num.  501. 

^[CALCLUS,  pro  Calculus,  Lapis.  Abbo  de  Obfi- 
dionc  Lutetia:  apud  Chefnium  Llid.  Norman. 
pag.  44.  coi.  2. 

Caditur  alloflo  de  portatoribus  unus 
Nomine  Goi-bertus ,  Calcio  per cuffor  inumbras 
Tartareas  fugit  rnoriens ,  &c. 

^  CALCULARE,  Calculos fubducere  ,  computa¬ 
re  ,  Gall.  Calculer ,  Compter  ,non  legitur  quidem 
apud  melioris  notae  Scriptores,  fed  tam  frequen¬ 
ter  occurrit  apud  alios,  ut  loca  pigeat  exferibere. 
Vide,  fi  vis,  Sidonium  1. 9.  Epift.  7. Prudentium 
in  Hymno  S.  Laurentii  v.  1  3  1.  Ada  SS.  Aprilis 
tom.  2.  pag.  47.de  Junii  tom.  3.  pag.  liii.  Mu¬ 
tatorium  Scriptor. Ital. tom.  3 . pag.  320.  coi.  1 . 
D.  &c. 


CALCULATIO  ,in  Jure  Hungarico,TeftiumIn-' 
quifitionis  examen  :  Hungaris :  Ai^feleletne forga- 
■  tafa.  [Apud  alios  fumitur  pro  ipfa  adione  calcu¬ 
landi.] 

CALCULATOR.  Vide  Abecedarius ,  8c  Compotifla  " 
[  pod  Compotus.  Vox  Calculator  omitti  potuilfet ; 
habetur  enim  apud  Martialem  1  o.  Epigr.  6  2. 

Nec  Calculator  ,  nec  notarius  velox,  j 
CALCULCARE  ,  pro  Calculare,  apud  Marten. 
Colled.  Amplilf.  tom.  i.pag.  947*  Verum  etiam 
cum  de  hofpitio  carnis  exeundum  erit ,  actus  noftros  Cal¬ 
cule  antes  vita  occupatione  (ludii  bene  alta ,  voluptuofa 
memoria  perfruemur. 

CALCULO  ,  Magifier  ludi ,  Ifidoro  in  Gloflis,  hoc 
ed  ,  qui  docet  arithmeticam.  S.  Aug.  lib.  2.  de 
Ordine  cap.  1  2.  Ergo  utilitas  numerandi  magna  ne - 
ceffitate  animadverfa  ejl ,  quibus  difabus  repertis ,  na¬ 
ta  librariorum  &  Calculonum profe/fio,  &c.  Laurentio 
in  Amalthea,  Calculones,  CauculoneSi  funt  Gram- 
matifla  prima  elementa  docentes.  Ulpiano  lib.  1 .  de 
Extraord.  Cognit.§.  6.  dicuntur  Calculatores.  Vi¬ 
de  Calculator. 


f  CALCU  LOSIT Morbus  calcularis.  Sup- 
plem.  Antiquarii. 

CALCULOSUM,  pro  dubium,  apud Ermanricum 
in  Vita  S.  Soli  cap.  7. 

CALCULUM ,  Ubi  mortui  feruntur.  Papias  MS.  Vi*, 
de  Caltulam. 

CALCULUS,  Minima  pars  ponderis.  Geminis  granis 
hntis  appenditur.  Papias  MS.  Vi  de  Caicus. 
CALCUM  ,  Calcatio  frumenti  dum  menfuratur. 
T  abular.  Abbatiae  Dalonenfis  in  Lemovicibusfol. 
1  7.  ann.  1  240.  Dedit . . .  conventui  Dalonis  tinum 
[extarium  avena  cumulatum  cum  uno  Calco  renduales , 
&c.  Ita  fol.  46.125.126.  127.128.  Rurfum, 
fol.  81.  Retento  nobis  uno  modio Jiliginis ,  &  dimidio 
avena  cenfualibus  ad  menfuram  de  Fompedors  ,Jiligi- 
ncfemel  percuffa  &  raja ,  &  avena  femel  una  manu 


Calcata  ,fcd  cumulata.  Eodem  fol.  Retentis  tantum 
fex  fextariis  Jiliginis  rajis  &  femel  Concujjis.  Fol.  82. 
Retentis  ibidem  1  2.  denariis  de  ac  apt  amento ,  &  pleno 
dominio  ,  &  uno  fextario Jiliginis  Calcato  &  rafo.  De¬ 
nique  fol.  91.  Frumenti  unam  eminam  rajam  cum 
una  Succujfione. 

«[CAECUS,  Minima  pars  ponderis ,  quarta  pars  oboli 
ejl  ,  conflans  lentis  geminis  granis.  Appellatur  autem 
Calens ,  quod  Jit  parvulus  Jient  &  lapis  calculus ,  qui 
adeo  minimus  efl  ,  ut  Jine  moleflia  fui  calcetur  :  liid. 
lib.  16.  cap.  24.  Vide  Calculus. 

CALDACIA  ,  Calda  aqua  ,  a-uhcipag-cv ,  in  Glofi.Gr. 
Lat.  Codex  MS.  S.  Germ.  Parif.  habet  Caldativa. 
Vide  Caldus. 

CALDAC1NIS,  e^y-oa-Trccdidc.,  in  GloiT.  Graec.  Lat. 
[id  efl ,  Cinis  calidus.] 

CALDII,  Vide  Cbaldai. 

CALDARA  ,  Vox  Italica  ,  Hifp.  Caldera ,  Gall. 
Cbaudiere ,  Idem  quod  Caldaria.  Occurrit  inEpi- 
Itola  Innocentii  III.  PP.  toin.  3 .  Conciliorum 
Hifpan.  pag.  456.  pro  quo  Cangius  infra  legit 
Caldaria. 

CALDARARTA.  Vide  Calderaria ,  in  Caldaria. 

CALDAR ARIUS,  ex Ital.  Caldaraio ;  noflris ,  Cbau- 
dronnier,  Orarius  faber.  Anonymus  de  Rebus  ge- 
ftis  Friderici  II.  Imp.  pag.  687.  de  Manfredo  : 
Et  dum  vix  credere  poflet  narrationem  rumoris  ejuf- 
modi,  qui  ex  continua  follicitudine  nuntii ,  vel  Cal- 
dararii  malleus ,  qui  ictum  ad  cudendum  focii  non  ex- 
pectat ,  denuo  flatim  perflrepebat  auditum  3  &c.  [  Hift. 
Dalphin.  to.  2.  pag.  277.  Primo  folvit  Andre <t  ju¬ 
veni  Caldar  arto  pro  certis  vajis  hereis  fattis  ad  opus 
pauperum  unc.  u.  taren.  xil.] 

Calderarius  ,  Eadem  fignificatione  ,  Ital.  etiam 
Calderaro,  Hifp.  Calderero.  Vita  S.  Franci  Abb. 
tom.  3 .  SS.  Aprilis  pag.  393-  Poli-agallo  Calde- 
rario  Placentia  ,  facienti  cajam  unam  pro  fundenda 
manibus  aqua  &c. 

CALDARIA,  Caldarium,  Aenum,  vas  majus  ex 
aere  caldario  feu  fufili  confedtum  ,  in  quo  aqua 
igni  admovetur ;  noflris  Cbaudiere ,  Italis  Caidaia , 
[Caldaio  &  Caldara,  Hifp.  Caldera.  }  Anaftafius 
inS.  Hadriano  PP.  pag.  111.  Caldaria  plena  de  pul¬ 
mento  erogemur  omni  die  per  manus  unius  fdelifflmi 
Paiaccllarii  eifdem  pauperibus ,  &c.  RobertusMo- 
nach.  lib.  9.  Hili.  Hierof.  Lebetes  ,  &  Caldaria, 
cacabi ,  &c.  [  S.  Willelmus  lib.  1.  Conllit.  Hirfaug. 
cap.  98.  Cuppa  cum  oleribus ,  quando  f  mt  inCalda- 
itum  mittenda.  Cogitofus  in  Vita  fanda;  Brigidae , 
apud  Canilium  tom.  5.  pag.  628.  Nam  cum  illa 
aliquando  in  Caldario  lardum  advenientibus  hofpiti- 
bus  coxerat.  Sed  Vitruvius  utitur  voc e  Caldarium.] 
Caldaria  lignea ,  apudGfeg.  T uron.  de  Glor.  Con- 
feffi  cap.  98.  Ferrum  Caldariarum ,  apudlnnocent. 
III.  lib.  1  3 .  Epift.  6  1 .  [  Jof.  de  Agnine  legit  C<t/- 
dararum,  ut  paulo  ante  obfervabamus.  ] 

«jj  Calderia  ,  in  Indice  utenfilium  deRuminiaco  ex 
Chartulario  Compendienfi :  Una  Calderia, & unum 
rotberium  &c.  Rolandinus  Patavin.  de  fadis  in 
Marchia  Tarvifina  lib.  7.  cap.  7.  Pofl  captionem 
ipjius  inventa  efl  intrinfecus  in  quodam  angulo  domus 
ejus  Calderia  quadam  fuper  terra  pojita ,  venetialibus 
plena ,  qua  capax  erat ,  ut  dictum  fuit ,  duorum  fta- 
riorum  &  ultra. 

Calderia  ad  coquendum  falem  ,  qua  alio  nomine 
Bagemd  vocantur ,  in  Charta  an.  103  7.  apud  Du- 
chcfnium  in  Probat.  Hifl.  Vergiac.  p.  77.  inTe- 
flamento  Bernonis  Abbatis  in  Bibi.  Clun.  p.  1  o. 
inChron.  Hugonis  Flaviniae,  p.  270.  &c.  [  Has 
caldarias  olim  ferreas  fuiffie  nos  docet  Praeceptum 


.  CAL  4.2 

Radulfi  regis  Eurgund.  an.  1 029. apud Marten. 
Anccdot.  to.  1.  p.  1  47.  JJj^atuor  Ferreas  Calda¬ 
rias  Jltufque  earum  mjalims.  "J 
Caldaria  ,  Eadem  notione.  Epillola  Flugonis 
Abb.  Cluniae. ad  Imperatorem  an.  1 1  5  2. Spicii. 
Acher.  tom.  2.  pag.  400.  Rogamus  autem  obnixe , 
ut  ipfum  prioratum  &  pojfejfiones  ejus  &  Caldariam 
.  .  .  reflitui  faciatis. 

Caldariis  Decoquere,  Supplicii  genus.  LucasTu- 
denlis  in  Chr.  p.  1 10.  Latrones  fufpendebat ,  alios 
igne  cremabat,  alios  Caldariis  Decoquebat ,  alios  vi¬ 
vos  comburebat.  Heremannus  lib.  deReflaurat.  S. 
Martini  Tornacenlis  cap.  2  2.  de  quodam  Milite, 
qui  vaccam  pauperculae  feminae  abllulerat :  Pro¬ 
tinus  vero  [Comes  FlandriaaJ  vasaneum  maximum , 
quod  vulgus  lebetem  feu  Caldariam  vocat ,  publice  in 
foro  ,  videntibus  cunctis  in  fublime  appendi ,  &  aqua 
impleri  pracepit ,  igneque  magno  fuppojito  ,  dum  nimis 
foveret  aqua  ,  Militem  illum  cum  omnibus  indumen¬ 
tis  fuis ,  etiam  gladio  accinctum ,  in  Caldariam  pro¬ 
jici  fecit ,  Jtcqne  eum  in  aqua  fervente  necavit.  Joan- 
nesaLeidis  lib.  31.  Chr.  Belg.cap.  43.  de  quo¬ 
dam  falfo  Epifcopo  ;  jflnj  judicans ,  ipfum  ejfereum 
mortis ,  condemnavit  mediante  fententia  fcabinorum  , 
Bulliendum  ejf e  in  ferventi  aqua.  Le  Roman  dePa- 
ttije  la  Duchejfe  MS. 

y*  ne  lert  Ji  aus  hom ,  Jije  l' ai  en  baillie , 
ffliflil  ne  foit  ars  au  feu  ,  ou  en  Cbaudeire  bolie. 
Philippus  Mouskes  de  Caroli  Comitis  Flandriae 
interfectoribus  : 

Mais  puis  furent  cil  cnroet , 

Boulit ,  pendut ,  &  trainer. 

Haec  porro  poenae  ac  fupplicii  fpecies  potiffimum 
decreta  in  falfariosdc  monetarum  adulteratores. 
Chronicon  Colmarienfe  1 .  part.  an.  1  279.  Fal- 
farius  moneta  coctus  in  Caldario  Columbaria.  Et  ann. 
feq .In  Sultz.  prope  Rebeacum  Decottus  fuit  moneta¬ 
rius  ,  cW.  Joannes Butilerius lib.  i.cap.  3 9 . Ceulxy 
qui  s’ e nb ardi flent  de  faire  fauffe  monnoie ,  &  contre- 
faire  la  monnoie  du  Prince ,  ou  fes  quins  ,  fans  fon  auto- 
rite  ,  &  que  de  ce  iis  natent  lettres  ,facbez. ,  quils 
encourent  enpeine  capitale  ,Ji  comme  d’eflre  Bouilli , 
&c.  Adde  veterem  Confuetud.Turonenfem  tit. 
ult.  art.  1 . 

Caldaria  Judiciaria.  Vide  Aqua  Judicium , 
in  Aqua. 

Caldarium.  Matth. Silvaticus ;  Calda,  i.  Calida. 
Inde  Caldarium,  quando  Jimpli  citer  ponitur  ,  pro  cali¬ 
da  aqua  intelligitur. 

Calderaria  ,  vel  Caldararia  ,  Locus ,  ubi  confi- 
ciunturvel  aiTervantur  caldariae.  Officina  aeraria, 
Hifpan.  Caldereria  lugar.  Occurrit  apud  Innoc. 
III.  lib.  1  5 .  Ep.  5  5 . 

Caldear,  Idem  quod  Caldaria.  Specui.  Saxon, 
lib.  1.  art.  24.  Caldear  ,  feu  patellam  pro  coquenda 
cerevijia. 

f  CALDARIUS,  Gloffi.  Lat.  Gr.  Caldarius , ■Sejjuo- 
<Tc't»c  ,  Qui  praebet  calidam. 

fCALDELLUS.  Vide  in  Caldas. 

«[[CALDERARIA  ,  Calderia.  Vide  in  Caldaria. 

f  CALDERARIUS.  VideC4/rf«r4rww. 

fCALDEUS.  Vide  Cbaldai. 

CALDICER.  Fragm.  Petronii :  Titus  nofter  magnum 
animum  habet  efl  Caldie  er  ebrius.  Vid  e  Caldus. 

CALDICUM,  Foris  deambulatorium  ,  quod  &  Peri- 
bulum  dicitur.  Gloffi.  Ifid.  Ugutio  &  Papias.  [Sal- 
mafius  adSpartianum  pro Caldicum  reftituit  Chal + 
cidicum  ,  Graecis  U77ep uov  ,  maenianum  Latinis  , 
Gallis  &  Italis,  Balcon  :  id  dicitur  Foris  deam¬ 
bulatorium  ,  quod  in  illo  deambulantes  foris  con- 


fpiciantur.  Vide  Reinefium  Var.  Lcfl.  3*  5-  Sic 
fere  Graevius  adGloflanum  Ihdori.  ixxcerptu  i  i- 
thoeana  pro  Citi  dicunt  habent  Canaaium.  ] 

«i  CALDUNA  ,  Species  ferculi.  Cod.  MS.  Confue- 
tud.  Eccl.  C  olon.  in  Bibi.  Cathcdralis  Airebat- 
De  novem  ovibus  fiunt  fercula  qua  vocantur  Calduna. 

CALDUS, Genus  vafis,aut  poculi.  Regula  Magi- 
ftri  cap.  2  5 .  Antequam  ultimum  fera  Caldum  bibunt. 
Ibidem  :  Sic  uliitnum  Caldum  decipientes  fargant. 
Cap.  1 7.  Poft  primos  meros  afiivo  tempore  ad  refectio¬ 
nem  tam  Sexta ,  quarti  Nona  Caldi  omnibus  quaterni 
fnjjicia.nt.  Habetur  item  cap.  30.  &  5  3.  Effi&ane 
vox  a  Cadus ,  incertum  :  eft  enim  Cadus ,  Latinis 
vafis  genus ,  apud  Columellam ,  Martialem  ,  &c. 
An  vero  a  Calda  vel  Calidus ,  quod  in  eo  potus 
calidus  hauriretur.  GlofT.  Lat.  Gr xc.  Calda  fipfxcv. 
Sed  &,  ut  audior  eft  Varro  lib.  4.  de  lingua  Lat. 
Calix ,  d  caldo  didus  ,  quod  in  eo  calida  puls  appone¬ 
retur  ,  aut  calidum  eo  biberent.  Calda  vero  in  con¬ 
viviis  veteres  ufos  teftantur  paffim  Scriptores  , 
etfi  id  in  dubium  revocet  Hieron.  Mercurialis 
1. 1 .  Var.  led.  c.  8.  Atque  in  his  Plautus  in  Milite 
Gloriofo , Sueto, nius  inTiberio  c.  42.  Vidor  in 
•eod.  Tiberio ,  Martialis  lib.  1 .  Epigr.  1  2.  lib.  8. 
Epigr.  6  7.  1.  1  2 .  Epigr.  6  1 . 1. 14.  Ep.  105.  Ari- 
fbenetus  1. 1.  Epift.  5.  p.  18.  Eunapius  inP-roae- 
refio  pag.  1  5  7.  &  alii ,  quos  laudant  Lip  fi  us  lib. 
i.Eled.  cap.  4.  Gretzerus  lib.de  Vino  myrrato 
cap.  18.  &c.  Locum  vero,  ubi  calda  vendebatur, 
Thermopolium  vocat  idem  Plautus  inPleudolo,  & 
in  Rudente :  quo  fpedat  illud  Dionis ,  fermentis, 
Claudium  vetuifle  carnes  a  cj^fxlv  tiFu  p  vendi  in 
foro.  Vide  Vincentium  Brutium  iib.  de  Calido , 
frigido  ,  ac  temperato  antiquorum  potu ,  &  quomodo 
calido  in  delicus  uterentur  ,  editum  Romre  an.  16  5  3 . 
&  Guillelm.  Stuckium  iib.  3.  Antiquitat.  convi- 
val.  cap.  6. 

Caldellus  ,  diminutivum  a  Caldus.  Regula  fandi 
Cie  far  i  i :  Biberes  ad  refectionem ,  id  e  fi ,  in  aft.it  e ,  me¬ 
rum  ,  &  tres  Caldellos ,  ad  prandium  tres  tantum. 
Ejufdem  Regula  ad  Virgines  cap.  16.  Ad  pran¬ 
dium  in  afiate  binos  Caldellos yad  refectionem  ternos  Cal¬ 
dellos  accipient.  Regula  S.  Aureliani  ad  virg.  cap. 
40  .Ad  refectionem  m  afiate  rnenfe  fifulio  &AugnJlo 
Caldellos  tres. 

CALEBR  A.  Gloff.  Lat.  Graec.  Calebra  ,  /2«x«  fasi - 
aiics/,  [id eft,  Confilium, curia,  vel fententia Re¬ 
gis  feu  Imperatoris.  ] 

«[CALECIA,  pro  Calcea  velCalceia,  Agger, moles, 
Gall.  Cbauffee.  Chartular.  Ecclefise  B.  M.  de  Bono 
Nuntio  Aurelian.  Quadraginta  [olidos  ab  eo  qui 
molendinum  feu  Caleciani  haberet ,  requiret.  Conven¬ 
tio  anni  1230.  apud  Marten.  tom.  1 .  AmplifT. 
Colled.  coi.  1245.  Fient  expenfie  ad  confervatio- 
tiern  dictarum  terrarum  &  nemorum  &  cajlrorum,  & 
ad  reparationem  domor um ,  molendinorum  ,  furnorum , 
grancbiarum&  Caleciarum, vivariorum  &  ballivorum. 
Vide  Calcea. 

1.  CALEFACTORIUM  ,  inter  minifteria  facra  in 
Inventario  Ecclef.  EboracenfisinMonaftico  An- 
glic.  tom.  3.  pag.  173.  Item  unum  Calefactorium 
argenti  deauratum,  cum  nodis  curiojis  infculptis ,  pon¬ 
deris  unius  uncia.  Item  unum  Califaclonum  de  cupro 
deaurato  cum  nodis  infculptis ,  ponderans  1  o.  uncias. 

2.  CALEFACTORIUM,  Locus,  ubi  Monachi  ca¬ 
lefiunt,  Gall.  Chauffoir,PoeJle,  de  quo  liberUfuum 
Ord.  Ciftercienfis  cap.  4.  15.  55.  73.  Tabula¬ 
rium  Vindocincnle  Ch.  268.  ann.  1078.  Qui, 
cum  corpus  epulis  rcfecijfet ,  juffit  lectum  parari  Jibi, 
ut  paululum  fecrete  jute f ceret ;  cui  mox  in  Calefacto- 


GAL  44 

rio  parati  juffitnus.  Chronicon  Trudonenfe  lib.  10. 
Dua  domus  pauperum,  ali  er  a  aftivalis  ad  habitandum , 
altera  hiemale  Calefactorium  ad  reficiendum.  [  Gui- 
dor.is  Difciplina  Farfenfislib.  1  i.cap.  1.  Calefa¬ 
ctorium  xxv.  pedes  latitudinis  ,eademque  menfura  lon¬ 
gitudinis.  Mavten.  to.  4.  Anecdot.  coi.  1  224.  ex 
antiquis  Confuetud.  Canonicorum  Regul.  S.  Ja~ 
cobi  deMonteforti :  Calefactoria  pojfunt  ingredi . . . 
ad  fotui  ares  ungendos ,  ad  fe  minuendum ,  ad  calefa¬ 
ciendum.  ] 

Cj  3.  CALEFACTORIUM,  Certum  balnei  genus  1 
quo  herba;  in  aqua  coquebantur.  Guidonis  Dif- 
ciplina  Farfenfis  lib.  1  1 .  cap.  42.  Famuli  ipjius fo¬ 
lia  praparent  ,  t amer,  in  t-.no  angulo  cum  magna  caute¬ 
la  ,  &  quando  Calefactoria  ft,  turi  fi. ut ,  famuli  cella- 
rarii  praparata  folia  habeant. 

CALEFACTUM,  [Idem  quod Calefagium']  in  Chro¬ 
nico  S.  Launomari  de  Magenciaco  num.  14.  In 
filva  fua  amplijjlma ,  qua  vocatur  Borno,  unde  fem- 
psr  habeatur  Calefactum. 

CALEFAGIUM ,  Jus  annua1  lignationis,  quod  quis 
habet  in  filva,  ad  familiae  fua1  ufum,  Gallis, Chauf- 
fage.  Charta  Ricardi  Regis  Angliae:  Confirmamus 
pafnagiurn  fitum,  &  herbagium ,  &  Calefagium  m  fo- 
refia  iiofira  de  Goffet.  Vide  Sammarthan.  in  Ab- 
bat.  Fontanell.  pag.  44  1 .  &  Probat.  Hiftor.  Ble- 
fenfis  pag.  7.  [Occurrit  praeterea  in  Statutis  Mo- 
nafteriiS.  Claudii  ann.  1448-  pag.  79.  lin.  ult. 
in  Hift.  Domus  Harcuriae  to.  4.  pag.  1  3  5  9.  &  in 
Charta  anni  1  202.  Alani  Comitis  ,  ex  Archivo 
Abbatiae  Belli  portus.] 

«UCalfagium,  Eadem  notione.  Charta  Guillelmi 
de  Guirchia  in  Archivo  Caftri  Brientii';  Dedi  Ca¬ 
nonicis  B.  M.  de  Guirchia  Calfagiumin  forefla  de  Guir¬ 
chia.  Chartular.  S.  Vincenti!  Cenoman.  fol.  17. 
Sufficientiam  nemoris  ad  Calfagium  Monachorum.  Oc¬ 
currit  iterum  in  Charta  4 4.  Pancartae  titulorum 
Monafterii  S.  Stephani  de  Vallibus  apud  Xanto- 
nes  &  in  Anecdot.  Marten.  tom.  1.  coi.  6  2  7.  in 
Charta  Theobaidi  Blefenfis  Comitis  apud  Ma- 
bill.  in  A&isSS.  Benedift.  fiec.  4.  pag.  249.  &c. 

C ALEFAT ARE.  Vide  Calafatare. 

CALEFICARE  ,  pro  Calefacere ,  apud  Eckeardum 
juniorem  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  1  o.  pag.  8  1 . 

^[CALEFIERI,  pro  Calefacere.  PafchafiusRadber- 
tus  in  V ita  W alae Abb.  inter  A&a  SS.  Benedidt.  fec. 
4.  pag.  1.  pag.  472.  Hinc  ergo  claruit  Ji quando  vice 
fua  hiemalem  fratrum  Calefiebat  domum.  Ibid.  Nul¬ 
lum  igitur  ,  quem  non  fuis  Calefieret  fomentis ,  tepen¬ 
tem  reliquit. 

«[  CALEMAUCUS  ,  apud  Graevium  in  notis  ad 
Gloftar.  Ifid.  in  voce  Galeros ,  Genus  pilei.  Vide 

Camelaucum. 

CALENDJE,  Calendi.  Vide  Kalenda. 

CALENDARE.  Chronicon  Andrenfe  :  Terram  f 
quam  Calendaverat  dimifit.  Sed  legendum  calenga - 
verat ,  id  eft  vindicarat ,  calumniaverat,  ex  Gal¬ 
lico  Calenger. 

CALENDARIUM.  Vide  Kalendarium. 
CALENDARIUS  Panis.  Vide  in  Panis. 

®1  CALENGARE.  Vide  Calendare ,  &  Callengia. 

®1'  CALENGE1UM ,  Calengia.  Vide  Callengia. 
CALEON ,  Quaji humilis  leo. GlofT.  San-Germao. 
MS.  n.  501. 

CALEP  FRA ,  Alitra  tegens  caput ,  Joanni  de  Ja¬ 
nua.  Vide  Capedulum. \J gutio  :  Caleptra proprie  di¬ 
citur  cuphia  equi.  Vide  Caleftra. 

CALERARE ,  Properare ,  vel  ligna ■  portare ,  d  calon 
lignum ,  Joanni  de  Janua. 

Caler arius,  Minifier  ferens  tigna ,  eidem. 


45  CAL 

f[  CALERE ,  Dejidere ,  otiari.  Barthii  GloIIar.  ex  Li- 
fiardi  Hift.  PalseR. 

^[CALERIUM,  An  machinae  quaedam  ligneae  a 
Graeco  KaAcv ,  lignum?  Apud  Baluz .Mifcell.  to.  6 . 
pag.  3  <5  5  -  £Jaa  in  baliflarum  &  Calenorum  &  ma¬ 
chinarum  &  aliorum  armorum ,  &c. 

CALESTRA  ,  Genus  initu.  GloiT.  Ifid.  Feflus : 
Caliptra ,  Genus  veftimenti  quo  capita  operiebant.  Le¬ 
gendum  Calyptra  a  Graeco  KaAt/VIga,  quod  idem 
fignificat.  V ide  Calyptra. 

JfCALETRA,  Ubivefpa  nutriuntur.  GloiT.  Ifid.  In 
Excerptis  additur ,  Celetra  ,  kciav/^.  Papias :  Ca- 
letra  ,  ubi  vefpa  nafcuntur.  De  vocis  etymo  vide 
Lex  icon  Martinii. 

CALFAG1UM.  Vide  Calefagium. 

CALFURNIUM.  Vide  Calcifurnium  poR  Calx. 
CALGAR1UM.  Vide  Caldarium. 

CALIA ,  Coturnix.  GlolTar.  Gr.  Lat.  Reg.  Cod.  8  5 . 
0’jro^  }Coturnix ,  Cadia.  o’pTi^c/x»Tp« ,  recte  ,  [^Ma¬ 
trix]  coturnicum  &  c aliarum.  Vide  Qualia. 

CALIBA,  Chalybs,  catena  ferrea,  ferrum.  Hino- 
xia  de  exilio  S.  Martini  PP.  apud  AnaRafium  Bibi, 
pag.  p  5 .  Pofuerunt  in  fcamno  indutum  Calibis  &  ca¬ 
tenis.  Ubi  Baron.  an.  6  5 1 .  «num.  1 6.  pro  Calibis , 
habet  ferro.  Althelmus  de  Laude  virg.  cap.  2  5 . 
Ecce  repentino  pios  nodatos  arbiter  artus 
Eripit  e  Chalybis ,  mox  firixta  ligamina  rupit. 
CALIBOSUS ,  Ex  chalybe  ,  apud  Muratorium 
tom.  8.  coi.  530.  Vide  Tulibofis. 

CALIBURNE,  Gladius  celeberrimi  Arthuri  Regis 
Britann.  fic  didus  ,  ut  ille  Caroli  Magni  apud 
Turpinum  Durendal ,  pag.  6  88  -  Hovcdenus  & 
Bromptonus  in  Ricardol. Contra  Rex  AngliafKic.) 
dedit  Regi  Tancredo  gladium  illam  optimum  ,  quem 
Caliburne  vocant.  [Spelmannus  addit ,  quem  Brito¬ 
nes  ,  &c.  Hincque  fufpicio  eR  vocem  efle  Britan¬ 
nicam  ,  vel  potius  hibridam  ,  a  Latino  Chalybs  & 
Britannico  Hoiiarn  Ferrum.]  Vide  Galfridum  Mo- 
nemuthenfem  1.  7.  c.  7.  &  Florilegum  an.  520. 
C  ALICA,  pro  Caliga.  AnaRafius  in  Epitome  Chro¬ 
nici  Cafin.  apud  Murator.  Scriptor.  Ital.  tom.  2. 
pag.  369.  coi.  1.  Hic  Ludovicus  Italiam  dum  in- 
gre/fus  fuijfet  cum  Clothario  patre  ad  Cajhenfe  cceno 
bium  poffejfones  univerfas  ablatas  refiituit ,  &  pari - 
nos  nativos  & grifios ,  Calicafque  cumguindis  &  ocreas 
fratribus  conceffit. 

f  CALICELLCJS.  Vide  Calix  1. 

CALICLARE ,  Caliclarium,  Abacus ,  Delphica, 
menfa  ,  in  qua  calices  reponuntur. -GloiT.  Lat. 
Grsec.  Caliclare ,  Tpa.7rtCc<pc%ov.  GloiT.  Grsec.  Lat.  Ca¬ 
lidarium  ,  ^cT»po8»Vw.  k uXuucv  Luciano  in  Lexipha- 
ne  ,  Poculorum  menfa,  Servio.  Suidas  :  KvXimcv  , 
h  fmn  tm  'moTKpiiov.  [^Vide  Calcearium  2.J 

•[[  CALICODIMIA,  Eadem  notione,  ut  videtur, 
fed  mendofepro  Calicotheca ,  fi  bene  conjicit  Mo¬ 
ratorius  to.  2.  pag.  179.  coi.  1.  ubi  ex  Agnelli 
libro  Pontificali :  Tunc  pincerna  accipiens  ex  Cali- 
codimia  impleta  mero  ,  porrexit  pontifici. 

f  CALICULUS.  Vide  Calix  1.. 

CALIDUM  ,  Potionis  dulcis  genus.  Vifio  Wetini 
Monachi  Augienfis ,  apudMabill.  in  Adis  SS.  Be- 
nedid.  fec.  4.  part.  x .  pag.  293. 

Interea  dulcis  fertur  mihi  normula  pifcis 
Afconis  calidi , /equitur  vas  denique  mufii , 
Optatum  &  Calidum ,  large  de  principe  miffum. 

CALIENDRUM  ,  Operimentum  capitis  ,  Kctryatcv 
KiQcthvt; ,  in  GloiT.  Lat.  Grsec.  Birretum :  Mitra  , 
vel  generaliter ,  quidquid  caput  involvit  ,  ut  majorem 
calorem  contrahat ,  &  dicitur  d  Caleo  ,  les.  Ita  Joan* 
de  Janua.  Papias;  Caliendrum Capillatura ,  fitppo- 


CAL  .  46 

Jitus  crinis  pro  naturali  ornatu  capitis ,  vel  quo  ad  or¬ 
nandos  crines  capitis  utuntur.  Vita  B.  Torrelli  Pup- 
pienfis  num.  2  3  .  Pro  tegmine  capiiis  habebat  Calien¬ 
drum,  quod  hujufmodi  fratres  gerunt.  Aeroni  adHo- 
rat.  1.  ferm.  Caliendrum  eR  ornamentum  capitis 
muliebris,  vel  coma  afeititia.  Vide  Capillatura. 

CALIFA.  Vide  Cbahfa. 

CALIF ACTORIUM.  Vide  Calefactorium. 

CALIGA ,  Militare  olim  calceamentum  ,  5 -qcOudnuv 
uTroIxjuict  Dioni ,  fic  appellatum  ,  quod  pluribus 
ligulis  annederetur,  uti  pluribus  docent  Bene- 
didus  Balduinus  in  Calceo  antiquo  cap.  1 3 .  Ca- 
faubon.  ad  Sueton.  &  caeteri  Criticorum  filii. 

Caliga  ,  Monachorum  etiam  propria  fuit ,  ut  patet 
ex  Regula  S.  Benedidi  cap.  62.  Caffiano  lib.  1. 
cap.  1  o.Gregorio  M.lib.  1.  Dial.  cap.  2.  4.  Re¬ 
gula  S.  Pachomii ,  &c.  VideMenard.  adConcord. 
Regul.  pag.  890.  &  Haeftenum  lib.  5.  Difquilit. 
MonaR.  trad.  5 .  difq.  3 .  &  4.  Erant  porro  caligae 
Monachorum  elevatae ,  ut  tefiantur  idem  Grego- 
riusMagn.  lib.  1.  Dial.  cap.  4.  &  Regula  Magiltri, 
quemadmodum  olim  militum  ,  ut  Plinius  lib.  9. 
cap.  1  8. Juvenalis  Sat.  3.  &  16.  Jofephus  lib-  7. 
de  Bello  Judaico ,  &  Egefippus  lib.  5 .  de  Excidio 
Hierof.  cap.  30.  ubi  de  caede  Juliani  Hccanton- 
tarchi.  Eaedem  erant  &  follicantes ,  id  eR ,  laxae , 
neque'  nimis adRridae.  S.  Ferreolus  in  Regula  cap. 

3  2.  Et  hoc  curandum  e  fi ,  ne  pes  it  a  Jit  ligamentis  tem¬ 
peratius  vinculatus ,  ut  nor.  jactantia Jignum  multos  ad- 
ftridus  habeat  ;  fed  fandius  vinculo  laxiori  follefcat. 
[Antiq.  GloiT.  in  Regulam  S.  Benedidi  e  Bibi. 
Abbatiae  S.  Amandi:  Caliga  vel  a  Calo  pedum  dida, 
vel  quia  ligantur.  Nam  focci  non  ligantur ,  fed  tantum 
intromittuntur.  Calo  enim  vocatur  lignum  ,  fine  quo 
confui  calceamenta  non  poffunt ,  apud  Marten.  Iti¬ 
ner.  tom.  2.  pag.  99.]  Vide  fupra  in  Calcia  ,  6c 
in  Subtalaris. 

C  a  n  g  a  ,  praeterea  propria  eR  Epifcoporum  :  nam 
priufquam  fandalia  induant,  caligis  ad  genua  uf- 
que  protenfis  crura  revinciunt.  Vide  Durandum 
in  Ration  lib.  5 .  cap.  8 .  [  De  alia ,  nec  facra  ,  ca¬ 
ligarum  fpecie  intelligendus  eRGregoriusTuron, 
cum  ait  lib.6.HiR.  Franc.  Attamen  laffatis  foetorum 
equis  ,  folus  pertendit  epifeopus ,  tanto  timore  perterri¬ 
tus  ,  ut  unam  Caligam  de  pede  elapfam  colligere  non 
curaret.  Pro  Capellanis  depernitur  in  Statutis  Eccl» 
Trecor.  an.  1380.  apud  Marten.  tom.  4.  Anecd. 
coi.  1128  .ut,  cum  mi/fas  celebraverint ,  Caligas  de- 
ferant  honeftas ,  fib  poena  decem  folidorum.~\ 

Caligae  Brugenses-  Will-  Britto  lib.  2.  Philipp. 

Brugia  ,  qua  Caligis  obnubat  crura  potentum. 
Caliga  Cathenat^e.  Statuta  Eccl.  Cadurc.  apud 
Marten.  to.  4.  Anecd.  coi.  7  28.  Prohibemus  etiam , 
ut  clerici  prafertim  beneficiati  Caligis  Cathenatis  rubeis 
feu  viridibus  publice  utantur. 

Caligae  Scacat^e  ,  Eadem  notione.  Statuta  Eccl. 
Tutel.  ejtifdem  tomi  coi.  794.  Hoc  idem  de  clericis 
prafertim  beneficiatis ,  Caligis  S  cacatis  rubeis  ac  viridi¬ 
bus  publice  utentibus  dicimus  effe  cenfendum. 

Caligae  Serica  ,  Turgidae  et  Dissecte  prohi¬ 
bentur  Clericis  in  Concilio  Mexicano  anni  1585. 
Calige  Nocturnales.  Spicileg.  Fontanell.  MS. 
pag.  422.  Monachus  defundus,  Corpore  lavato , 
vefiitur  flamine  a  .  .  .  &  cuculla  ,  Caligis  Nodurna- 
libus  &  fudario ,  quod  efi  de  eodem  panno ,  de  quo  fta- 
minea  &  Caliga ,  qua  in  extremitate  non  fiunt  patula , 
fed  confuta. 

Caligas  Circinare  ,  Fafciolas  caligis  aptare.  For¬ 
tunatus  in  V ita  fandi  Germani  Parifienfis  Epiico- 
pi  cap.  3  5.  Cum  die  Dominico }  ut  loquimur  ex  con- 


fuetudine  ,  Caligas  Circinajfet  ,  debilitatem  manuum 
vel  pedum  incurrit.  Vide  Armiger  ,  Eafiiola. 

Caligae  Alatae  ,  quibus  aves  capiuntur.  Pfeudo- 
Ovidius  lib.  i . 

Nuncvolucrum  turmis  mihi  mos  erat  infidi  ari , 
Ventilabro  moto  paffim  fabulone  ligato  , 

Fila  fup  er  tracturus  eis  ,fi  forfitan  illic 
Oblectarentur ;  per  equum  deducere  quafdam 
Donec  in  Alatas  Caligas  &  pyramidales 
Intrajfint  ,  minime  reditura. 

Infra : 

Nunc  &  erat  mihi  mos  pifces  captare  marinos , 
Retibus  his ,  illos  hamis ,  illofque  fagena , 

Alatis  quo  fiam  Caligis  in  pyramidalem 
Co n  '< m  pro ten jis. 

Caligula  ,  Caliga  levior  ,  qua  in  aeflate  utebantur. 
Vita  S. Fulgentii  Epifc.  Rufpenfis  num.  38.  Sic 
ftudis  humilitatis  ambitionem  vejiium  fugiebat ,  ut  nec 
ipfa  calceamenta  fufcipiens  clericorum  aut  Caligis  in 
tempore  hiemis  ,  aut  Caligulis  in  tempore  aftatis  fim- 
pliciter  uteretur.  S.  Bernardus  Epilt.  41.  fj ument  a 
gradiuntur  onttfta  gemmis ,  &  nsjira  non  curatis  crura 
nuda  Caligulis.  [  Caligula  vox  haud  ignota  Latinis 
pro  minori  caliga  militari.  Norunt  omnes  Caium 
Tiberii  nepotem  &  fucceflbrem  cognominatum 
fuide  Caligulam  a  Caligulis ,  quibus  adolefcentior 
ufus  fuerat  in  exercitu  Germanici  patris  lui.Gre^ 
gorius  Mag.  lib.  1 .  Dialog.  cap.  2 .  de  S.  Honorato 
Abb.  Fundenfi:  Caligulam  de finu protulit ,  &  fuper 
cxtinffi  pueri  pedtus  pofiit.  Bollandus  ex  verfione 
Zachariae  qui  y.uxViyiov  vertit ,  Crepidam  hoc  in  lo¬ 
co  intelligendam  putat.  ] 

Caligarius  ,  Sutor,  Caligarum  confedor.  GlofT. 
Graec.  Lat.  Cmdu/j.uTfitoz  ,Calciamentanus ,  Caliga¬ 
rius .  Papias  :  Caligarius  ,  Artifix  ,  Caligaris  vero , 
clavus.  Mox  :  Caligarios  ,  a  calo ,  id  eft ,  ligno  vocant y 
unde  fiunt :  fine  iis  calciamenta  fieri  non  poffunt.  Ve¬ 
tus  Infcriptio  :  C.  Attilius  C.  F.  fjufius  fator  Cali¬ 
garius  fibi  &  Cornelia,  &c.  Julius  Firmicus  Math. 
lib.  3.  cap.  12.  Coriorum  confiltores  feu  Caligarii. 
Lib.  4.  cap.  7.  Faciet pellarios ,  coriarios ,  Caligarios. 
T abular.  Ecclef.  Autiliodor.  fol.  8  o.  Vinea  fjoan- 
nis ,  dicti  Notarii ,  Caligarii.  Adde  Lamprid.  in  Alex. 
Severo.  KuXiydptci ,  Graecis  Scriptoribus  aevi  me¬ 
dii  ,  unde  Porta  Caligariorum  Conllantinopoli , 
apud  Phranzem  lib.  3.  cap.  1  1.  &  Leunclavium 
in  Pandede  Turcico  num.  200. 

2.  Caligarius  ,  Ugutioni ,  dicitur  Mimfter  ferens  li¬ 
gna  :  caligare  ,  ligna  portare  ,  d  calon ,  lignum :  unde 
calo  ,  qui  fert  ligna. 

^  1.  CALIGARE ,  Ligna  ferre,  ut  jamjam  didum 
ell  in  Caligarius  2. 

2.  CALIGARE ,  pro  Coecutire  ,  vox  Latinis  notif- 
lima;  fed  eam  adive  fumunt  inferioris  aevi  Scri¬ 
ptores  pro  Caliginem  obducere,  tenebras  olfun- 
dere,  obfcurare.  Ildephonfus  Epift.  ad  Quiricium 
Epifc.  concil.  Hifp.  tom.  2.  pag.  535.  Illuminet 
me  provenienti  mifiricordia  ,  quem  Caligavit  malorum 
culpa.  Petr.  Chryfolog.  Serm.  41.  Sicut  terra  nu¬ 
bes  Caligant  caium  ;  fic  obfcurant  animos  intemperata 
convivia. 

«[  CALIGARIS,  Clavus.  Vide  fupra Caligarius  1. 

«{[  CALIGATUS  ,  id  eft  ,  miferrimus.  Incle  Caligatus 
miles  dicitur ,  qui  habet  ferreas  ocreas ,  vel  caligas  de 
corio.  Etiam  idem  eft  quod  Infirmus  vel  obfcurus ,  &c. 
Vocabular.  Juris  utriufque.  Vide  Caliga. 

CALIGO ,  Alveus.  Sanutus  lib.  3 .  part.  1 1 .  cap.  9. 
fififia  S  araceni  de  tertio  ramo  (Nili,  )  qui  Rafith 
dicitur ,  per  Caliginem  unum  fid  eft ,  alveum  ,  quo  ter¬ 
ram  rigant ,  galeas  ad  ramum  Damtata  induxerant. 


CAL  48 

CALIGOSUS ,  pro  Caliginofus  ,  apud  Milonem  Mon.’ 
Elnonenfem  in  Serm.  deTrandat.  corporis  fan¬ 
di  Amandi. 

«If  CALIGULA.  Vide  in  Caliga. 

C ALINU  S  Major,  Magiller  hofpitalis  pere- 
grinorum  ,  ut Breydenb ac b  exponit  pag.  192.  Iti¬ 
nerarii  Flierofol.  lin.  1  1.  Igitur  convenientes  cum. 
profecto ,  feu  locum  tenente  Sol  dani  in  fjerufalem  & . .. 
majori  Calino  ,  id  eft ,  Magifiro  hofpitalis  peregrino¬ 
rum.  Idem  audor  ibidem  meminit  Calini  pag. 

1 9  3 .  &  pag.  195. 

<[[  Calinus  Minor,  ibidem  pag.  192.  Item  ,  quoit 
nobis  unum  de  fuis  familiaribus  deputaret ,  qui  nos  loco 
fui  comitaretur  d  Galera  ufque  ad  finitam  Catherinam , 
C*  inde  ufque  Cbayrum  ;  qui  fic  deputatus  Minor  Cati¬ 
nus  cognominaretur  ,  cui  nos  per  viam  illam  de  victua¬ 
libus  provideremus  juxta  condignum  &  fecundum  me¬ 
rita  ejus. 

CALIS,  pro  Callis ,  Via. GlofT.  Lat.  Graec.  Calles  , 
TflCoi ,  aTp*7 Tol.  Calle ,  Danti  &  Petrarchae.  GlolLc 
iiid.  Callis ,  via  trita  pecorum  veftigiis.  Statuta  Ve- 
netor. an.  1242.  lib.  3.  cap.  61.S1  unus  voluerit 
meliorare  Calem  vel  viam ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries. 
C ALIU S  ,  c-TTodcc ,  Tityce ,  Cinis ,  in  Supplemento 
Antiquarii.  Sic  dicitur,  quia  Galet. 

CALIX ,  Calices  anfati ,  majores  fcilicet.  Chronicon 
Moguntinum  pag.  384.  Calix  major ,  quot  mare  as, 
habuerit ,  nefeio.  Certum  autem  eft ,  quod  fpijfitudo  ejus 
erat  digiti ,  habebat  autem  idem  Calix  duas  anfas ,  quA 
poterant  manus  repplere  levantis ,  ficut  folent  habere 
mortarii  ,  in  quibus  piperata  &  falfa  praparaniurJ 
Ejufmodi  fuit  calix,  quo  ufus  Chrillus  in  Cce- 
na,  li  qua  fides  Adamnano  de  Locis  SS.  lib.  1. 
cap.  8.  Inter  illam  quoque  Golgothanam  Bafilicam  & 
Martyrium ,  quadam  itiefi  exedra ,  in  qua  eft  Calix 
Domini ,  quem  d  fe  benedictum  propria  manu  tn  Cana 
pridie,  quam  pateretur ,  ipfe  conviva  Apoftolis  tradi¬ 
dit  convivantibus:  qui  argenteus  Calix  fe xt ani  G allici 
menfuram  habens  ,  duafque  anfulas  in  fi  ex  utraque 
parte  altrinficus  continens  compofitas.  Vide  Chroni¬ 
con  Fontanell.  cap.  1  8. pag.  2  3 6. &  Anaftafium 
in  Vitis  PP.  pag.  126. 

Calix  Appensor ius  ,  Idem  qui  Anfatus ,  ut  proba¬ 
biliter  conjicit  Muratorius  to.  2.  pag.  6 4.  coi.  2. 
C.  ex  Agnelli  libro  Pontif.  Et fi  diligenter  inquiras 
multus  ornatus  far  alitius  majorum  vafiulorum  ,  tam 
corona  quamque  &  Calices  Appenforii ,  &c. 

Calices  Aurei  et  Argentei  in  facris  Liturgiis  f 
quando  -in  ufu  efie  coeperint  ,  docet  Honorius 
Augultod.  lib.  1.  cap.  89.  Apoftoli  &  eorum  fuc- 
cejfires  in  quotidianis  veftibus  &  ligneis  Calicibus  Mif- 
fas  celebrabant . .  .  Zephyrinus  autem  Papa  &  martyr 
Aureis  vel  Argenteis  Calic  ibus  &  panis  offerri  inftituit. 
Florum  etiam  ufus  fuit  tempore  perfecutionis 
ut  docent  Ada  Concilii  Cirtenfis  apud  Augulli- 
num  contra  Crefcent.  lib.  3.  cap.  29.  Walafri- 
dus  Strabo  lib.de  Reb.  Eccl.  cap.  24.  Bonif actus 
martyr  efiEpifiopus  interrogatus  ,  fi  liceret  in  vafis  li¬ 
gneis  facr amenta  conficere  ,  refpondit:  Jjjhiondam  Sa¬ 
cerdotes  aurei  Ligneis  Calicibus  utebantur,  nunc  e  corte 
tra  lignei  S  acer  dotes  Aureis  utuntur  Calicibus. 

Calices  Baptismi  ,  in  quibus  recens  baptizatis ,  poffc 
perceptam  fandam  Euchariltiam  ,  Dominicus 
fanguis  hauriendus  dabatur.  Liber  Damafi  inln- 
nocentio  I.  PP.  Calices  argenteos  5 .  penfantes  libras 
3 .  Calices  argenteos  Baptifmi  numero  tres  penfantes 
libras  2. 

Calix  Diatretus  ,  Vas  torno  politum  &  detorna 
tum,  in  Vocabulario  Suflannaei ,  a.  Graeco  <hclr^»%S} 

Perforatus ,  vel  t<?ruQ  fadus. 


«f  Caucem 


49  C AD  ■ 

f  Calicem  Eburneum  cum  patena  paratum  unum ; 
Calicem  Vitreum  auro  paratum  unum  ;  Calicem  de 
Nuce  &  argento  &  auro  paratum  unum  legere  elt  in 
TeffamentoEvcrardi  Comitis  an.  8  3  7.  apud Mi- 
rscum  tom.  i .  pag.  2  1 . 

Calices  Lignei  primitus  fuere  ii,  quibus  ufi  Apo- 
ftoli  in  facris  Liturgiis ,  uti  fupra  obfervatum. 
Vetantur  in  epiftola  Leonis  IV.  PP.  dc  Cura  pa¬ 
ftorali  ,  &  Canon.  Saxon.  Edgari  cap.  41.  Vide 
Vitam  S.  Benedidi  Abbat.  Anian.  num.  1 3 . 

Cali  ces  Ministeriales  ,  Majores  vino  pleni ,  in 
quos  refundebat  Archidiaconus  guttulam  San¬ 
guinis  Chrifti  de  calice  fando,  quo  populus  con¬ 
firmaretur ,  id  eft,  communicaretur  de  Sanguine 
Dominico  feu  complementum  acciperet  communionis , 
utloquitur  Micrologus  cap.  1 9.  Ordo  Romanus : 
Ipfe  Pontifex  confirmatur  ab  arcbidiacono  in  Calice 
fantto  ,  de  quo  parum  refundit  archidiaconus  in  Ma¬ 
jorem  Calicem  ,Jive  in  fcyphum ,  quem  tenet  acolythus, 
ut  ex  eodem  facro  vafe  confirmetur  populus :  quia  vinum 
etiam  non  confecratum,  fed  Sanguine  Domini  commix¬ 
tum  ,fantttficatur  per  omnem  modum.  Quem  quidem 
inorem  effundendi  parum  Sanguinis  in  calicem 
majorem  vino  repletum  ,  attigiffe  videtur  S.  Re- 
migius  Remenfis  Epifcopus  apudHincmarum  in 
illius  Vita,  in  iftis  verfibus,  quos  circa  ejufmodi 
calicem  minifferialem  inferibi  julfit: 

Hauriat  hinc  populus  vitam  de  Sanguine  facro 
Injetto,  aternus,  quem  fudit  vulnere,  Chrifius , 
Remigius  reddit  Domino  fua  vota  facerdos. 
RabannsMaurus  lib.  i.de  Inftit.  Cleric.  cap.  7. 
de  Diaconis  :  Sicut  in  [acer dote  confecratio  ,  ita  m 
miniftro  difpenfatio  facr amenti  eji.  Ille  oblata  fanch- 
ficat ,  hic  fanclificata  difpenfat.  Ado  in  YTita  S.  Do¬ 
nati  Epifcopi :  Cum  quadam  die  Miffam  celebrajfet 
populo,  &  de  Corpore  Chrifti,  ac  de  S  anguine  ipjius 
populus  venerabiliter  recrearetur ,  diaconus  quidam  no¬ 
mine  Antbimus  tradebat  facrum  Sanguinem  Chrifti , 
qui  fubito  paganorum  impulfu  cecidit ,  &  facrum  Ca- 
licem  comminuit.  Vide  Concil.  Neocaefar.  cap.  1  3 . 
&  S.  Ambrofium  lib.  1 .  de  Offic.  cap.  4 1 .  Ana  - 
ftafius  in  S.  Silveflro  pag.  1  z.  Calices  Minifteriales 
j.penf.  Jinguli  libras  binas.  Infra  pag.  1  3.  Calices 
minores  Minifteriales  5  o .  penf  Jinguli  libras  binas. 
Idem  in  S.  Hilaro  PP.  pag.  29.  Obtulit  Calices  ar¬ 
genteos  Minifteriales  1  2.  penfantes Jing.libr.  2.  Vi¬ 
de  Scyphus. 

Calices  Offertorii  videntur  fuiffe,  in  quos  re¬ 
fundebantur  amulae,  quae  a  fidelibus  offereban¬ 
tur.  Amalricus  in  Eclogis  de  Officio tyliffae:  Poft 
lettum  Evangelium  venit  fubdiaconus ,  ferens  in  bra¬ 
chio  Jiniftro  Calicem ,  in  quo  recipiuntur  Amula  popu¬ 
lorum  ,  &  fuper  Calicem  corporale  ,  quod  accipiens 
diaconus  ponit  fuper  altare  ,Jimilit  er  Calicem  poft  rece¬ 
ptas  Amulas.  S.  Cyprianus  deLapfis :  Ubi  vero  fo- 
lennibus  adimpletis ,  Calicem  diaconus  offerre  prafen- 
tibus  coepit,  &c.  ItaS.  Clemens  lib.  2.  Conftitut. 
Apoft.cap.  6  1.  Diaconorum  alios  oblationi  Eu- 
chariftiae  intentos  effe  debere  ait.  Iidem.qui  Mi- 
nifteriales,  uti  vult  Durandus  de  Ritib.  Ecclefilib. 
I.cap.  7.  Antiq. Fuldenfes  lib.  2.trad.  38. Tra¬ 
do  .  •  .  id  eft,  patinas  argenteas  ,  &  Calices  Offerto- 
rios ,  &  thuribula ,  &c. 

Calices  Stannei  interdicuntur  a  Leone  IV.  PP.  de 
Cura  paftorali ,  &  in  Provinciali  Ecclefiae  Can- 
tuar.  lib.  3 .  tit.  2  3.  Vide  Vitam  S.  Benedidi  Ab¬ 
bat.  Anian.  num.  1  3 . 

Calices  Vitrei.  S.  Honoratus  Malfilienfis  inVita 
S.  Hilarii  Arelatenfis :  £hji  eo  credidit  omnia  diftra- 
benda ,  quoufque  ad  patenas  vel  Calices  Vitreos  ve- 

Tom.  II. 


niretur.  Vide  Miracula  S.  Stephani  Epifcopi  Ca¬ 
latini  m Sariduario  Capuano  p.  184.  Ardonem 
inVita  S.  Benedidi  Abb.  Anian.  num.  t  3.  Vi¬ 
tam  S.Winoci  Abbat.  cap.  12.  &c.  lnterdicuntut 
pariter  ab  eodem  Leone  IV.  de  Cura  paftorali. 

OE?  Calices  Vitrei  primis  Ecclefiae  temporibus  irt 
ufu  fuiffe  videntur  ex  Tertulliano  lib.  de  Pudi¬ 
citia  cap.  10.  ubi  de  Calice,  in  quo  paftor  depi- 
dus  erat ,  quique  facile  frangi  poterat ,  loquitur} 
fiaecCalici  Vitreo  apprime  conveniunt.Rem  etiam 
probant illufiones  Marci  cujufdam  haeretici,  qui 
quod  in  Calice  confecraverat ,  purpureum  &  ru¬ 
bicundum  ut  appareret,  proeftigiis  fuis  efficiebat. 
Vide  Nicetam  Choniatem  lib.  4.Thefauricap.6* 

Calices  ex  Lapide  Pretioso.  Hift.  Abb.  Condom. 
pag.  1 3. Spicii.  Acher.  pag.  509.  Item  unum  vas 
argenteum  cum  lampadibus  ,  in  quo  eft  pojitus  Calix 
Lapidis  Pretioji ,  cum  quo  B.  Petrus  Apoftotus  cele¬ 
bravit  primam  Miffam  m  Antiochia.  Ejufmodi  fuit 
calix  Onychinus ,  auro  &  gemmis  ornatus,  quem 
Laudunenfi  Ecclefiae  Francorum  Rex  donave¬ 
rat  ,  utefl  in  Synodo  Duziacenfi  a  Cellotio  edita 
parte  5.  cap.  5. 

Calicellus,  Parvulus  calix.  VitaS.  Lupicini  Abba¬ 
tis  Jurenfis  num.  1  2.  Calicello,  quo  cyathum  aqua, 
accepturus  erat,  &c. 

Caliculus,  [Parvus  calix,  apud  S.  Auguffinum  lib. 
9.  Conf.  cap.  8. in  AdisSS.  Benedid  fec.  2.  pag, 
8  3  5 .  &  fec.  3 .  part.  2.  pag.  2  5  1  d]A  Caliculis ,  Cui 
calicum  feu  vaforum  potoriorum  cura  elt.  Pallio 
S.  Bercharii,  apud  Camufatum:  Traditur  Jiqui- 
dem  per  id  tempus  hunc  in  eo  loco  facium  aliquando 
miniftrum  a  Caliculis  ,  in  curam  promptuarii ,  rectoris 
nutu ,  vicibus  fucceffijfe. 

CALIX.  Jacobus  de  Vitriacolib.  3 .  pag.  1126.de 
filiis  Sapphadini:  Jftuatuor  habent  redditus  de  calice , 
qui  omni  anno  in  menje  Augufto  ungat  totam  terram 
Aegypti.  Vl 

^[CALIXT  A.  Charta  Letgardis’Comitiffae  inter 
Jnltrum.  tom.  2.  novae  Gall.  Chrift.  coi.  8.  Offe - 
rimas .  .  .  eidem  Domino  Martino  patrono  noftro  .  .  . 
Calixtam  novam  cum  ecclejia  in  honore  S.  Gregorii 
conftrutta ,  &  in  omnibus  rebus  ad  ipjius  poteftatem  af 
pictentibus ,  hoc  eft ,  cum  villa  &c.  Dionyfius  Sam- 
marthanus  conjicit,  nomine  Calixta  fignificari 
chartam  novam  ,  qua  jam  prius  donata  confir¬ 
mantur  ;  Calixtam  ad  verbum  effe  ligamentum , 
chartam  Calixtam  feu  ligamentum ,  appellari,  quod 

*  illis  aevis  concederetur  poffelfio  doni  vel  celfionis 
alicujus  traditione  corrigiae  inftrumento  alligatae. 
Verum  Calixta  non  tam  videtur  charta  donatio¬ 
nis,  quam  res  ipfa  donata  ;  deinde  parva  vel  nulla 
videtur  eil eCalixta  &  ligamenti  necelfitudo  :  fere 
crediderim  Calixtam  mendofe  feriptum  effe. 
CALIXT1NI,  apudBohemos  feculo  xv.  didi  qui 
Calicem  in  Euchariltiae  facramento  appetebant , 
ur  refert  Profper  Sandacrucius  de  Civilibus  Gal¬ 
liae  diffentionibus,apudMarten.tom.  5.  Ampliff. 
Collcd.  coi.  1452. 

CALIXTUS  ,  Summus  Pontifex  Saracenorum  , 
aliter  Calypha.  Jacobi  de  Vitriaco  Hifforia  Orien¬ 
talis  apud Marten. tom.  3.  Anecd. coi.  270.  Jftui 
tenet  regnum  de  Baldaco ,  ubi  eft  Papa  S dracenorum  f 
qui  vocatur  Calixtus. 

f  CALL.  Vi deClep. 

CALLA  ,  Callis ,  femita ,  Ital.  Calle.  Charta  anri. 
1246.  ex  parvo  Chartul.  S.  Vidoris  Mallii,  pag.* 
187-  Uftjue  ad  fummitatem  CalUbajfa  ditti  montis, 
quaCalla  eft  quafi  media  inter  rupem, &c. 

CALLA  CA.  Vide  Calluca. 

D 


5 1  CAL 

«fCALLAS.  Vide  Collus. 

^[CALLATA,  Voxltalica,  Ambulacrum,  Gall. 
Promenade.  Locus  commodus  ad  ambulandum 
animi  gratia.  Statuta  Maffil.  pag.  443 .  Ordinamus 
hoc  prafenti  capitulo ,  ut  nullus  de  c&terofit  aufus  mit¬ 
tere,  vel  imponere  fimum ,  vel  terram,  vel  fcobillas .. . 
in  viis  qua. . . .  protendunt  a  portali  C allata  ufque 
ad  collam. 

CALLEGA,  Colleda,  exadio  tributorum  & 
etiam  coetus,  ut  videtur,  ubi  de  cjulinodi  col¬ 
legis  agitur.  OgeriusPanislib.  4.  Ann.Genuenf. 
ad  an.  1214.  Callega  denariorum  quatitor  per  libram 
colle  tta  maris  fuit  fumma  librarum  38050.  Et  in¬ 
fra  :  Introitus  Tyri  ,  fcribania  Septa  &  Buz*ea,  qua 
pofifint  vendi  in  publica  Callega  ufque  ad  annos  duos 
tantum  &  non  plus.  JacobusAuria  lib.  10.  eorumd. 
Annal.  ad  an.  1293.  Colligebantur  etiam  a  navi¬ 
gantibus  &  redeuntibus  denarii  iv.  per  ballam ,  qui 
in  ditto  anno  fuerunt  venditi  pro  uno  anno  tantum  in 
publica  Callega  libr.  xlix.  millibus  &  plus.  Reditus 
etiam  communis  &  pedagia  &  alia  Callega  vendita 
fuerunt  in  public a  Callega  ,  ditiis  denariis  iv.  compu¬ 
tatis  ,  lib.  c x.  millibus ,  fine  eo  quod  per  commune  fja- 
nua  Jingulis  annis  percipitur  de  venditione  falis,  quod 
efi  librarum  xxx.  millium  &  plus. 

C ALLEGI  ,  Semita  angufla.  GIoIT.  Sangerman. 
MS.  num.  501. 

CALLENGIA,  Calumnia, adio, qua  quis  rem  repe¬ 
tit.  Callenge,  in  Confuet.  Hannon,  cap.  49.  69. 
&ult.  Valentian.  art.  6.  i2.Hefdin.  art.  8 .  aliis 
Monafticum  Anglic.tom.  2.pag.  603. 
Remifit  nobis  Callengiam  ,  quam  habuit  in  vafia  terra 
pofi  parcum.  Vide  Calumnia. 

«1  Calangia,  Ead.  notione.  Charta  Godefridi  dc 
Lovanio  ann.  1238.  apud  Miraeum  tom.  1.  pag. 
42 1.  coi.  2.  Omne  jus  hareditarium  quod  contingebat 
ei  ... .  ad  opus  ditia  priorijfa  &  conventus  loci  memo¬ 
rati  libere  refignavit  &  abfolute ,  omni  reclamatione 
feu  Calangia  ,  qua  a  ditio  fjoanne  vel  fuis  ad  prafens 
vel  inpofierum  fieri  pojjet,  velexatlione  qualibet  om¬ 
nino  remota. 

«{[  Calf.ngeium.  Charta  Roberti  Pifcis  ex  Chartula¬ 
rio  S.  Fromondi :  Reliqui  omne  Calengeium  ,  quod 
ego  vel  aliqui  antecefjorum  meorum  mi  feramus  in  ec- 
clejia. 

^  Calengia,  apudMartcn.  Anecd.to.  1.001.1094. 
Nos  poft  illud  ditium  pofuimus  in  Calengia  ,Jive  recla¬ 
mavimus  terram  de  W 'averes. 

CALLERE, Per fraudemmachinari.Gafp.  Barthii 
Gloflar.  apudLudewig.  tom.  3  Reliq.  MS.  pag. 
3  4  5 .  ex  Hili.  Palaell.  Fulcherii  Carnot. 

CALLES  ,  Ilidoro  in  Gloliis,  Via  trita  pecorum  ve - 
ftigiis.  Vide  Callis. 

CALLIA,  Simia ,  in  Vocabulario  SuiTannaei. 

n  CALLI  ANUS.  Vide  Colli  anus. 

%  CALLIATOR ,  f.  Quierat  a  poculis ,  quaenoltri 
Catiller  s  vocabant.  Vide^/^z-mTeltamentuman.- 
12 1 7.  ex  Chartul.  S.  Martini  Pontifarenlis :  Item , 
lego,  Theobaldo  qui  cuftodit  parcum  centum  fol.  Parif. 
Item  f/ohanni  Calliatori  centum  fol.  Parif. 

CALLICINATUS.  Epitaphium  Willelmi  Abbatis 
Metenlis  in  Analedis  eruditi  Jo.  Mabillonii  tom. 

1.  pag.  430. 

Hoc  quoque  perletlo  verborum  Callicinato 
V cftr orum  fratrum  Chrifti  fub  lege  piorum 
Plangere  didicimus  vos  lamentabile  funus. 

Vox  ufurputa  pro  brevi  mortuorum  ,  fed  incertae 
originis.  Videconjeduram  viri  dodiffimi  to.  1. 
Monumentor.  Ecclef.  Graecae  p.  816. 

H 1.  CALLICULA,  Atramentarium,ut  Macro  vide- 


CAL  52 

tur  in  Hierolexico ,  fignificat.  Imperfedus  ho- 
mil.  5  4.  in  cap.  1  5 .  Matth.  Ante  confpettum  fuum 
ponit  fuper  menfamCalUculam,.  unde  tribus  digitis  mor¬ 
tem  hominum  fcribit  aut  vitam.  Carolus  Frater  fufpi- 
catur  legendum  efle  Caliculum. 

2.  CALLICULA,  Genus  vellis.  Vide  Gallica. 

«if  CALLICU LARIUM ,  Medium  aftatis  vel  hyemis. 
Gloff.  Ifid.  Viri  dodi  cenfent  fcribendum  elfe 
Canicularium, quod  fumma  aeltatein  rabiem  agan¬ 
tur  canes,  ut  &  in  intentillirais  frigoribus.  Vide 
Graevium  ad  eafd.  GlolT. 

CALLIGRAPHUS.  Gr.  ^«AX/^pa'40?,  Scriptorac- 
curratus,  apud  Paul.  Diae.  lib.  17. 

CALLIOM ARCUS,  Herba  lic  dida  Gallis  veteri¬ 
bus,  quae  Latinis  Equi  ungula.  Marcell.  Empiric. 
cap.  1  6.  [Britannis  Calhon-march,  equitelliculi.] 

CALLIS,  pro  via  Regia,  apud  Latinos  vix  ufurpa- 
tur:  fecus  apud  Scriptores  inferioris  aetatis.  Sche¬ 
dae  antiquae  apud  Camdenum  in  Britannia:  Die¬ 
bus  Honorii  &  Arcadii  fatti  funt  in  Britannia  Calles 
ad  mare.  Vetus  Charta  apud  Seldenum  ad  Ead- 
merum  :  Concordatum  efi  de  retiis  Callibus ,  qua  ha¬ 
buerint  per  civitatem  introitum  &  exitum,  quicunque 
de  illis  forisfecerit ,  Regi  emendabit.  Similiter  de  Cal¬ 
libus  retiis  extra  civitatem  ufque  ad  unam  leugam  & 

3 .  perticas ,  &  3  .pedes.  Si  quis  ergo  infra  has  publi¬ 
cas  vias  intus  civitatem  vel  extra  foderit ,  vel  palum 
fixerit ,  fequitur  illum  Prapofitus  Regis ,  ubicunque 
abierit,  &  emendam  accipiet  ad  opus  Regis.  Ubi  Callis 
idem  valet  ,  quod  apud  nos  Cbaucce.  Henricus 
Huntindon.  lib.  1.  Tanta  autem  gratia  inhabitan¬ 
tibus  fuit  Britannia ,  quod  quatuor  in  ea  Calles  a  fine 
in  finem  confiruerent  regia  fublimatos  autloritate  ,  ne 
aliquis  in  eis  inimicum  invadere  auderet.  Warman- 
nusinVita  S.Pirminii  cap.  21.  Etjic  ad  Horbrt- 
cenfe  Coenobium  reverfus  efi  per  fuam  femitam ,  qua  ob 
pia  privilegium  memoria  ad  imprafentiarum  vocatur 
fandi  Callis  Pyrminii.  Tabularium  Ecclefice  Car- 
notenfis  an.  1138.  Ch.  74.  Videlicet  a  Novo  vico , 
&  d  calciato  Calle  Blefenji ,  qui  tranfit  ante  Mer- 
laium  ,  &c.  Mox:  Quacumque  femita  irent  vel  redi¬ 
rent  C amotum,  niji inciderent  in  pradiUum  calciatum 
Callem  ante  Vallem  brachiorum.  V ide  T 'ric  alium.  Sta¬ 
tuta  Veneta  lib.  3.  cap.  6t.  &  Probat.  Hifior. 
Blefenfis  pag.  5  .[Concil.  Hifpan.  tom.  4.  p.  76  4. 
coi.  1.  ubi  Callis  ellpro  Vicus,  platea.] 

IT  CALLITUS,  UJitatus, in  Vet.  Gloffario  Sangerm. 
MS.  num.  501. 

•[f  CALLOMELINUS,  f.  Flavus  fplendens,  rutilus,' 
aGroeco  itaXc?  Sc^ex/v»,  Panicum,  a  ^«xi  Mei.  Va- 
lef.  in  lib.  6 .  Hift.  Evagrii  cap.  2 1 .  pag.  127.  ex 
vetere  Charta  donationis  Ecclefiae  Cornutianen- 
fis :  V eia  linea  paragaudata  Perfica  elavatur  a  Callo - 
melina  prafina  duo,  &c. 

H  CALLORUS,  Malitiofus.  Glofl.  Ifid.  Conllan-’ 
tienfis  :  Callofo,  Maculofo.  Hanc  ledionem  verio¬ 
rem  putant  Martinius  &  Graevius. 

CALLUCA,  Gemma  colore  viridis ....  nafeitur  in 
India  vel  Germania  in  rupibus  gelidis  oculi  modo  ex¬ 
tuberans.  GlolT.  Sangerman.  MS.  num.  5  01.  legen¬ 
dum  Callaica  cum  Ilidoro  lib.  1  6.  Orig.  cap.  7. 
vel  potius  Callais ,  ut  apud  Plinium. 
CALLULARE.  Jonas  inVitaS.  Eultafiii  Abbatis 
Luxovienfis  n.  12.  Comperendinanti,  microloga  & 
frivola  Callulanti,  Euftajius  r e fpondit.  Ubi  viri  dodi 
Callulare ,  verbum  elfe  effidum  a  Longobardico 
vel  Teutonico  Kallen,  i.  effutire,  garrire, cenfent; 
vela  Kakelen,  quod  idem  fonat:  led  legendum  ca¬ 
villanti  probabilius  videtur.  [Nili  forte  quis  inalit 
Callulanti  efle  pro garrulanti,  blateranti.  Quam  IV. 


5  3  C  AL 

cilc  C.  pro  C.  Sc  R.  pro  L.  fcribatur  nemo  efi  qui 
nefciat.  ] 

CALLUMPedis,  Tarfusfive  fu  perior  pars  pedis. 
Guidonis  Difciplina  Farfenfislib.  2.cap .^.Sta- 
minia  delet  talem  menfuram  habere  ,  ut  pojfit  Callum 
Pedis  cinBa  pertingere.  Galli  dicunt  lecou  depied. 

CALLUS  ,  Fabrorum  foramina.  Papias  MS.  [lfido- 
rus  &  Conflantienfis  Epifc.  legunt  ,  Callas :  ad 
quos  Graevius  ait,  Sed  fides  fit  penes  illos.  Pa¬ 
pias  1V1S.  Bituric.  etiam  habet  CallasJ 

CALMA.  Charta  Chlotarii  Reg.  an.  6  ex  Tabu¬ 
lario  S.  Benigni  apud  Perardum  p.  6.  Et  Jilvas  de 
ipfo  agro  devafiaffent ,  &  terram  exinde  aut  prata  per 
hc a  plurima  invajijfent,  vel  vineas  deplantajfent ,  aut 
C  almas  rupi ffent ,  &c.  AliaCaroli  M.  an.  790.  pag. 

3  3.  ibidem  :  Sicut  ab  ipfajam  dilta  Orba  ,  parti 
lus  Occidentalibus  venitur  in  Cabnibus  ,  Merrenfes 
vocabulo  yiifquequo  perveniatur  in  planitiem  parochia 
Scgonciacenjis.  Notitia  vetus  apud  eumdem  pag. 
18.  Albericus  dedit  de  ratione  S.  Benigni  partibus 
Tulcrici  Calmam  unam  ,  qua  efi  in  centena  Ofca- 
renfe  .  .  .  habet  ipfe  camplis  vel  Calma ,  de  uno  late¬ 
re  ,  &c.  Alia  pag.  9  3.  Verberatorum  canabi ,  quod 
habetur  in  Calma  juxta  molendinum.  Denique  alia 
an.  1147-  pag.  1 1  6.  In  fine  vero  forefia  de  Lumini , 
efi  pratum  ipforum  Militum ,  quod  efi  inter  Calmas  de 
Ance  &  Blafeio  ,  &  pradittam  foreflam.  Qujbus  in 
Jocis  Calma  videntur  appellati  agri  aratorii ,  in 
quibus  meffeseffe  folent ,  quae  Calamis  frumenta¬ 
riis  conflant, quos  inde  nofari  Cbaumes  vocant.  Vi¬ 
de  Odt.  Ferrarium  in  Orig.  linguae  Ital.  in  Calma. 

| Alter  efi  locus  in  Charta  Ludovici  Regis  Franco¬ 
rum  fuper  judicio  de  querelis  Godefridi  Lingon. 
Epifcopi  &  Odonis  Ducis  Burgund.ioe  an.  1154. 
inter  Inftrum.  to.  4.  novaeGall.  Chrift.  coi.  174. 
cui  notio  Cangiana non  poteft  accommodari.  Sic 
fe  habet.  Jjfiuaro  ,  inquit  Dux,  ut  Epifcopus  de - 
firuat  mihi  Calmam  ,  &  fofiatum  quod  faBum  efi  apud 
Mujfi.  Ad  quod  Epifcopus  refpondet  pofl  pauca: 
Calmam  deftruere  nolo :  tum  quia  frater  meus  eam  adi- 
ficavit ,  ipfo  Duce  juvante ,  &  iturus  in  fjerofolymam 
inpaceab  eo  difcefjit  utpote  homo fitus :  tum  quia  in  alo - 
dio  S.  Mammetis  facta  efi  ,&  ad  eum  nihil  pertinet ,  & 
aha  munitio  infinagio  ejus  patris  (  prius )fuit  &  propior 
Cafiellioni.  Hic  Calma  videtur  effe  cafa  vel  etiam 
munitio  quaedam  fic  forte  didla ,  quod  flramentis 
feu  Calamis  frumentariis  tegeretur.Pari  modo  pof- 
funt  intelligi  exempla  pleraque  a  Cangio  laudata. 
Chalma.  Inftrum.  venditionis  an.  x  276.exChar- 
tulario  minori  San-Benigniano-.^^ai  f  ditias  quin¬ 
que  eminas  bladi  percipiendas  &  reddendas  in  dicto gra¬ 
naria  affecli.  . . .  Item  fuper  Ch almam  Jitam  au  Ceri¬ 
ficer  noirien  ,  Jitam  juxta  terram  Roblini.  Et  in  al¬ 
tero  venditionis  Inflrumento  ejufdcm  anni  .-  Et 
fuper  unam  peciam  terra  qua  fuit  in  Chalma  Jitam  t&c. 
Ch  lms  ,  in  Charta  Joannis  de  Creflo  ann.  1294. 
apud  Balumim  tom.  2.  Hifl.  Arverni*  p.  ^  20. 
Tradidit  manfum  de  Melet  fuperiorem  &  fubteriorem. 

. .  .  Item  las  Chalms  de  Fenayrols . . .  cum  molendinis, 
furnis ,  pratis ,  &c. 

CHAUMA,in  Inllrumento  anni  1  2  7  6 .  ex  Chartu- 
lar.  minoriS.  Benigni  Divion.  Super  Chautfiam  qua 
partitur  cum  Perrecter  &  fuper  omnes  arbores  ejus. 
^[Chaumota  ,  ibidem:  Super  Chaumotam  Jitam  fuper 
virgultum  D.  Marcelli  Militis. 

CALME.  V ide  Jonam  in  S.  Columbano  c.  1 5 .  &  1 7. 
CALMEDIN  A>  [Praetor  urbis.  ]  Vide  Zavalmedina. 
CALMERLUM.  Statuta  Veron.  lib.  4.  cap.  74.  Ul¬ 
tra  quantitatem  ordinatam  vel  ordinandam  in  Calme- 
rio  faciendo  quolibet  anno , . . . .  pro  ipfiis  pretiis  in  dicto 
Tom.  II. 


.  CAL  54 

Calmerio  contentis ,  &c.  Fuit  itaque  indiculus  pre¬ 
tiorum  rebus  vendendis  flatutorum.  Contradi. 
Datior.  Bergom.  lib.  7.  c.  18.  vocant  Calmedrium. 
®1T  CALMIS  ,  Culmus,  Gall.  Chaume.  Ager  demef- 
fus ,  ubi  foli  fuperfunt  culmi ,  &  ubi  licet  peco¬ 
ra  pafcere. Charta  anni  871.  inter  Inflr.  to.  1 .  no¬ 
vae  Hifl.  Occitan.  coi.  123  .Ut  cunila  pecora  gregum 
fuorumper  cunctas  colles  &  Calmes  ,Jive  pafcuana  , 
abfque  ullo  homine  blandicnte  pafcant.  Vide  Calma. 
CALN  ABIS,  [  Caln  ape,  Stragulofum  villofum.]  V  i- 
de  G  ai  nabis. 

CALO,  Calceus  ligneus ,  Gall.  Sabot.  AdlaSS.  Ju¬ 
nii  tom.  5.  pag.  167.  Vigilium  Calonibus  interem¬ 
ptum  fuijfe ,< quo  genere  calceamenti  ferrati  gens  monta¬ 
na  utitur.  Vox  nota  Fcflo, eadem  notione. 

H  CALOD /EMON  ,  a  Gr.  xuXa(  Sc  ePaljum ,  Bonus 
Angelus.  AdlaSS.  Junii  tom.  2.  pag.  614.  in  Vi¬ 
ta  B.  Placidi:  SiiutCalodarnones  nomina  trahunt  (  ab 
operibus )  qua  exercent ;  ita  Cacodamones  ab  operibus , 
qua  nequiter  operantur  ,  nuncupantur. 

CALOGERI ,  Monachi ,  praefertim  fenio  Sc  retate 
venerandi.  Tabularium  Monaflerii  S.  Savini  Levi- 
tanenfis  :  Congregatis  fub  Normam  BenediBi  Patris 
non  mediocriter  Calogeris.  Perperam  Cologeris  edit, 
apud  Maream  in  Hifl.  Beneharn.  pag.  8 05. Phi¬ 
lippus  Mazerius  in  Vita  S.  Petri  ThomafTi  Patriar¬ 
chae  Conflantinopolitani  n.  130.  Et  alii  diviji  ab 
Ecclefiia,  maxime  Graci ,  <jr  Calogeri eorum.  VitaS. 
Severi  Abbatis  Agath.  cap  1  6.  Adolefccntiores  Ca¬ 
logeri  tam  quotidiani  operis  ,  quam  labore  jejunii  vilti. 
Hifl.  Cortufiorumlib.  9.  cap.  1  6.  Ubi  efi  Mona- 
fierium  ,  in  quo  funt  Alonachi  1500.  Caloceri  nomi¬ 
nati.  KaXcyt^wv  apud  Graecos  mentio  paffim  occur¬ 
rit  ,  Palladium  in  Hifl.  Laufiaca  cap.  20.  Joann.. 
Mofchum  cap.  27.  inVitaS.  Nili  junioris  pag. 
1 6.  inVita  S.  Bafilii  junioris  n.  20.  apud  Nice- 
tamin  Alexio  lib.  3.  n.  2.  Anonymum  de  Locis: 
Hierofol.cap.  14.  Joannem  Cananum  pag.  191. 
in  Hiftoria  Grxco-Barb.  Apollonii  T yrii  pag.  1 9. 
&  apud  alios  Scriptores ,  laudatos  a  Meurfio.  Ka-' 
>.oyioo<j  epitheton  Epifcopo  Theffalonicenfi  tri¬ 
buit  Palladius  in  Vita  Chryfoflomi  pag.  26.  Vi¬ 
de  Steph.  Pafchafium  in  Difquifition.  Francicis 
lib.  8.  cap.  5  o.Ita  KaXc^pa/a?  Moniales  vocabant. 
Corona  pretiofa  :  Ku^cypia,  ,  Momalis  ,  /ucovd^x. 
Joan.  Cananusdc  Bello  Conflantinop.  O i  leTcu?- 

y.ostctKoyr^on d;  KctXcy%a.iac,  hfxuv  nflcc  xaixodptris  edep yt~ 

o-lctvvd.  iyfivv.  Conflantin.  in  Hifl.  ApoIloniiTyrii: 

Ka<  novojXcf.  r»v  KctXoypid. .  kcii  t  at  [aclXioItus. 

Tfs^xcmXcyfcui;  Monachos  Turcicos,  qui  vul¬ 
go  Dervijii ,  vocat  etiam  Ducas  cap.  2  1 .  Tapicot*- 

Xoyfoix;  d.7raVTct;  TT/jj^wfaraTWTrapEcTMKeCap.  42»  E  hr- 
»A0civ  ....  cv  t «  t oov  Ma.yya.vuv  jucvti  ToupxsxaXcyHgci- 

Idem  Cananus  :  HNOet'  0  Mv^trairrc  >cai  n«rp)ap^;«c 

tuv  Tcv^nuv  /aera.  7riVTaKo<rloi<;  'Tispx.ona^cy/^ci^  eV»  hjjAi- 

va  KajfjLtva;  ,  &C.  Adde  pag.  193. 

CALONES  ,  Negotiatores ,  navicula  qua  ligna  mili¬ 
tibus  portant.  Gloff.  Sangerman.  MSS.  n.  501.  Pa¬ 
pias  MS.  Calones ,  Navicula  qua  ligna  militibus  por¬ 
tant.  Alter  ejufd.  Papiae  Cod.  MS.  Calones, Negotia¬ 
tor  es  ,  naviculavel  cella  militum ,  vel  homines  qui  ligna, 
militibus  portant.  Hoc  ultimo  fenfu  legitur  apud  Ci¬ 
ceronem.  EflaGr.  ««Acv,  Lignum.  Vid zCahga. 

<|f  CALONGIA  ,  Idem  quod  Colongia ,  villula ,  prae¬ 
diolum.  Charta  Henrici  Campaniae  Comitis  ann. 
1149.  ConceJfi  . . .  grangiam  S.  Eufebii  cum  homini¬ 
bus  fuis  c 't  Calongus  &  aliis  poffeffienibus ,  ac  jufiitiam 
ejufdem  villa  cum  atrio.  Vide  Colonus. 

CALONIA.  Vid q  Calumnia. 

CALONICA.  Vide  Colonica  in  Colonus. 

Dij 


CAL 


5[  CALONICAN1UM.  Vid e  Calcatuum. 

CALOPARE  ,  Citato  curfu  equitare  ,  Gallis  Calo - 
■per ,  apud  Petrum  de  Crefcentiis  lib.  9.  deAgri- 
cult.  cap.  6.  Vocis  etymon  a  Grxco  ,  vel 

HuhTra.fyiv ,  Currere  ,  accerfit  Sahnafius  ad  Capito¬ 
lio.  pag.  245. 

% CALOPEDES ,  Calcei  lignei,  aut  faltem  calcei , 
quorum  pars  inferior  lignea  elt,  fuperior  vero 
coriacea ,  Gall.  Sabots  vel  Galoches.  Bulchius  de 
Reformatione  Monafteriorum  apud  Leibnitium 
tom.  2.  Scriptor.  Brunfwic.  pag.  818.  Vides  fju- 
dautn  in  foro  feu  ante  oftium  domus  tua  flantem ,  calceos , 
panes  tuos  ,  Calopedas  & fimilia  emere  volentem. 
Calopodes  ,  Lignei  fubtales ,  in  Glolfis  MSS. 

%  Calopodium  , in  Regefto Capituli  Au tilfiod.  15. 
Decembris  ann.1460.  Non  portentur  Calopodia  in 
choro  fub  poena  diftributionum  unius  diei.  Statuta  MSS. 
Capituli  S.  Audomari  :  Item  inhibemus  ne  aliquis 
deambulet  per  chorum  cum  Calopodiis ,  Jive  patinis  fer¬ 
ratis  ,  vel  non  ferratis  ,  dum  hora  cantantur.  Bulchius 
apud  Leibnit.  to.  jam  laudato  p.  913.  Portavi  ergo 
Calopodia  fua  ,  &  libenter  etiam  portafiem  pelliceum 
futim.  K  xho&ofiov  vel  Graecis  pes  ligneus  effc 

feu  formalignea,  qua  lutores  utuntur  in  calceis 
faciendis,  unde  forfitan  origo  vocis  Galoche.  Vide 
Menagium  ad  hanc  vocem ,  &  Cangium  nollrum 
ad  vocem  Gallica. 

Cai.opeta  ,  Calopodiis  feu  ligneis  calceis  indutus. 
AitaSS.  Aprilis  to.  2.  pag.  469.  in  Vita  S.  Guil- 
lelmi  Polit,  ffio  fe  verteret  infelix  non  videbat ,  ititer 
acuta  cornua  ,  ob  fcintillantes  oculos ,  ad  virulenta  gut¬ 
tur  a  fub  rapacibus  unguibus ,  contra  Calopetas  mon- 
ftr  orum  piant  as ,  &c. 

^[CALORATIOR  Sol,  Calorem  multum  habens. 
Gloff.  Sangerman.  MSS.  num.  501.  Calorati  impe¬ 
tus  ,  i. e.  calidi ,  apud  Apuleium  lib.  6.  p.  1  8  2. 

CALORTA.  Tabularium  Cafaurienfean.  iq.Lud. 
lmp.  Lotharii  filii :  Cum  filvis  ^pafcuis ,  ftalariis , 
cetinis  ,  Cal ortis ,  rivis ,  rupinis ,  &c. 

CALOTA, Pileolus,  verticis  tegumentum  ,  Gall. 
Calotte.  Statuta  Mallii,  pag.  515.  Statuimus  quod 
omnes  fjudai  dfeptem  annis  fupra  portent  Calotam  cro¬ 
ceam  ,  vel  fi  noluerint ,  portent  in  pedore  unam  rotam 
latam&  magnam  admodum  palma  hominis.  Et  fimi- 
liter  omnes  fjudaa  maritata  undecumque  fint ,  portent 
ora  les  Occurrit  ibid.  pag.  130. 

*J[  cALPiE  ,  Calpes.  Papias  :  Calpa ,  Armilla  qua  mi¬ 
litibus  ob  virtutem  dantur.  Vet.  GlolTae  :  Calpa,  ko<t- 
fxta  Nam  mulieres  quoque  iis  utebantur.  Lau¬ 
rentius  in  Amalthea:  Calpa,  Clitellariorum  mulo¬ 
rum  pugna.  Motus  temperatus  &  compofitus.  ^uatuor 
ftellain  fitmma  Aquarii  dextra. 

Calpes  ,apud  1  fidorum  in  Glolfis,  Galea  militum. 
In  Excerptis  additur ,  imo  Armilla.  Fellus,  Cato, 
Suetonius  legunt  Calbei,  eadem  notione. 

f  CAL  QUERI  A  ,  Moletrina  ubi  quernei  cortices 
calcantur  ,  &  teruntur ,  vel  officina  ubi  coria  quer¬ 
neo  cortice  inficiuntur.  Statuta  Malfil.  pag.  306. 
Confiituimus  ut  omnes  illi  qui  erunt  conftiiuti ,  tam  fu- 
per  'mmfterio  curateria  quam  blancaria ...  ne  pertur¬ 
bent  vel  mifceant ,  vel  tribulent  fuas  Calquerias,  vel 
torcularia ,  quando  eas ,  vel  ea ,  curabunt ,  vel  facient 
curari  feu  allargari ,  imo  aquam  paufatam  &  claram  , 
quanto  plus  poterunt  inde  ejiciant ,  necum  aqua  pr  adi¬ 
it  a  fimus  feu  lutum  in  didis  Calqueriis  feu  torcularibus 
contentum  ad  portum  pofit  decurrere. 

%  CAESATTATUS.  Vide  Cratera. 

•f  CALSIDON  iUS  ,  pro  Chalcedonius,  Gr.  ^ctXxuLciv , 
Gemmae  fpecies.  Vide  locum  in  Sctcifioil  verius 
ibi  citatos. 


CAL  56 

CALSOLAR1US,  Calceorum  artifex,  futor,  Ita¬ 
lis  CaNolaiq ,  qui  noftris  Cordonnier.  Bulia  Hono¬ 
rii  111.  PP.  an.  3  .  apud  Ughellum  tom.  1.  Italiae 
facr.  pag.  823.  fiMicunque  ejl  vel  erit  Cal folarius, da¬ 
bit  annuatim  Epijcopo  unum  futtellarium  ad  fenfum 
Epifcopi.  Vide  Caldarius. 

Calsolakia,  Sutrina, live  officina  calcearia, Ital.  Cal- 
‘L.oleria.  Occurrit  in  Procedit  de  Vita  S.  Thomae. 
1  .CALT A,Caltes,  Caltades.  GlolTae  Biblicae  MSS. 
Calta  dicuntur  ,  qui  divinam  legem  intclligunt  &  per¬ 
ficiunt.  Caltes  eft  ,  qui  per  altum  bonum  divinis  refpon- 
detverbis.  Caltadesvero  ,  qui  non  folum  operibus  bonis 
divinis  verbis  refpondet ,  fed  &  in  ipformn  verborum 
myfiicos  fenfus  Aios  introducit. 

H  2.  CALT  A  ,  Tributum  per  vim  &  contrajusexa- 
ilum  ,  fortean  pro  ‘Tolta.  Charta  ann.  1062.  in¬ 
ter  Inftrum.  tomi  x.  novae  Gall.  Chrilt.  pag.  57. 
Malos  vero  ufus  ,  Caltas ,  tortitudines ,  ctift  dictiones , 
fidejujfoiias  &  lucra  qua  per  Simoniacam  fadionem  in 
eodem  Monajierio  ,  &  in  ejus  dominicaturis ,  man- 
fis  )  villis  &  cellis  ufque  ad  hoc  tempus ,  nos  vel  nofiri 
parentes  accepimus  vel  exegimus  ,  omnino  relinquentes 
funditus  abrenuntiamus.  Vide  Groffclla. 

CALTERIA  ,  Calteriatus  ,  Glaber  Rodulfus 
lib.  3 .  Hift.  cap.  9.  Ajferebat  igitur  idem  Abbas ,  hac 
omnia  molimina  Calteria  ejfefathana,  ac  fi  quis  horum 
talibus  infigniis  Calteriatus  ex  hoc  fac  alo  migrajfet ,  dif¬ 
ficulter  d  diaboli  vinculis  po/fe  eripi.  In  cultum  julto 
mundiorem  invehitur ,  &  in  novum  atque  inde¬ 
centem  veftium  morem  .-quare  Calteria  mihi  vi¬ 
detur  veftiarium  fymbolum  ,  Gall.  Livree.  Sed 
unde  vox  illa? 
f  CALTIO.  Vi  de  Calcio. 

«[CALTUDIA,  Diesfefius.  Papias  MS.  Gloff.  Lat. 
Graec.  Caltudia,  iepT». 

^[CALTULUM ,  ubi  mortui  feruntur.  Gloff.  Sanger¬ 
man.  MS.  n.  501.  Fufius  Papias  MS.  Caltulum7 
Vinculi  genus ,  vel  ubi  mortui  feruntur  :  d  coacto  loro 
dicitur.  Vide  Calculum. 

CALVACADA,  Calvacata,  Calvachia.  Vide 
in  Caballus. 

^[  CALV  JB ,  novTiuct  Tntyvyfxiva.  >  Nuces  avellana  to - 
fla.  Supplementum  Antiquarii. 

CALV  AG ARIA.  V ide  in  Caballus. 

^[  CALVANUS.  Vi  de  Cauanna. 

^[  CALV ARE,  Calvum  facere.  Verbum  hac  no¬ 
tione  obfoletum  :  pro  Decipere  legitur  apud  Pa¬ 
piam.  Vide  Cavillare. 

CALV  ARIA  ,  Detonfio ,  decalvationis  poena.  Urfi- 
nus  in  V ita  S.  Leodegarii  c.  1  4.  Condemnatus  ab  ip- 
fa  Synodo ,  calvariam  accepit  in  capite ,  &  expulfus  fe- 
gregatur  d  fanda  Congregatione.  Vide  Decalvare. 
CALVARIES,  Sinciput ,  in  Glolfis  MSS.  ad  Alexan¬ 
drum  Iatrofophiftam. 

CALV ARIOLA.  V etus  Interpres  Juvenal.  ad Sat.  5 . 
'Ut f 'olent  in  urbe  calices  frados ,  Jive  Calvar  io  l  as  com¬ 
ponere ,  i.  fragmenta  vel  calculi  inftarCalbariarum. 
^[  CALVENTES,  Frufira  calummantes ,  in  Gloffa- 
rio  Sangerman.  MS.  num.  501. 

CAL  VET  A,  Montana  fatis fruticibufque  nuda.  Vc- 
bularium  Suffannaei. 

CALVETUM,  in  veteri  Gloffario  Saxonico  ; 
Mejfipc,  exponitur,  quae  vox  marifeum  5  feu  pa¬ 
ludem  etiam  fonat. 

CALVI ATUS  ,  pro  Claviatus  ,  qui  &  pro  CLtt/,*- 
tus,  Clavis  vindus ,  vel  munitus.  Vide  locum  in 
Soccus  poli  Soccia. 

CALV.IT IA ,  Meror.  Gloff.  Sangerm.  MS.  n.  5  01 . 
unde  corrigendum  arbitror  Ilidori  Gloffarium  , 
ubi  Calvitio ,  Memor . 


5  7  CAL 

CALVITCJS ,  Moratus,  Calvitiis  ,  Fruftatus  ,  Gloffi. 
'  angerman.  MS.  nam.  501. 

CALUMBUM  ,  Finde.  Vocabularium  Suflannaei. 
1.  CALUMNIA,  Adio  in  jure ,  qua  quis  rem 
quampiam  fibi  per  folemnes  juris  formulas  afle- 
rere  conatur,  aut  pro  qua  litem  intendit:  Calen- 
ge ,  in  Chron.  Flancir.  cap.  80.  &  apud  noftros 
paffim.  Lex  Burgund.  tit.  89.  Liber  abfce.lat,  ne- 
c/ue  Calumniam  pro  eo  ,  quod  ligatus  ,  aut  captus  eft  , 
movere  prafumat.  Lex  Longobard.  3ib.  2.  tit.  27. 
Non  poffumus  in  una  caufa  duas  imponere  Calumnias. 
Marculfus  lib.  x.  form.  22.  Nec  h&redes  eorum 
exinde  quamlibet  Calumniam  aut  repetitionem  ullam 
penitus  habere  non  debeaht.¥ovmv\?i  vetus  fecundum 
Legem  Roman.  c.  5 .  Jjhpahbct  perfona ,  qua  contra 
hanc  venditionem  aliquam  Calumniam  ,  vel  repetitio¬ 
nem  generare  prafump ferit  ,  illud,  qued  repetit ,  non 
vindicet.  Sirneon  Dunelmenf.an.  1  1 16.  Spondens 
Legi  &  Archiepifcopo  ,  fe  ,  dum  viveret ,  illum  non  re¬ 
clamaturum  ,  nec  aliquam  Calumniam  inde  moturum . 
[  Calumpnia  pro  Calumnia  legitur  in  Flift.  MS.  Bec- 
cenfi  pag.  439.  &  alibi-  ]  Calumniam  inferre ,  di¬ 
mittere  ,  paffim  in  vett-  Tabular.  apud  Beflium 
pag.  448.45  7 . 47  3  f  Calumnia  finem  facere  apud 
IVlarten.  tom.  3.  Anecd.  coi.  1192.  cujus  locus 
eft  in  Aftipulare.  Clamare  Calumniam  quietam  apud 
Lobinell.  inGloflario  Hift.  Britanniae.  ] 

In  Calumnia  Poni  ,  esse.  Tabular.  Ecclcfiae  Gra- 
tianopolitanae  fub  Hugone  Epifcopo  fol.  75. 
Notum  eft  Ecclejia  Gratianopolit ana  filiis ,  quod  diu 
eft ,  quod  decima  in  profato  Epificopatu  in  Calumniam 
pojtta  funt ,  &  illi  ,  qui  funt  laici  qui  extra  jus  Eccle- 
Jiafticum  decimas  tenent ,  in  interdictum  pijiii  funt.  In¬ 
fra  :  Ante  autem ,  quam  ipfe  fepultura  traderetur , fra¬ 
tres  ejus . . .  decimam  ,  videlicet  totam  tertiam  partem , 
pro  qua  frater  eorum  Pontius  in  Calumnia  erat ,  red¬ 
diderunt  &  donaverunt  Epifcopo  Hugoni  &  Ecclejia 

*  Gratianopolit  ana. 

In  C  *lumnio  Tenere  ,  f.  legendum  Calumnia. 
Chartular.  S.  Vandregefili  to.  2.  pag.  2084.  E g » 
Clemens  agnomento  Picardus  . . .  terram  i1.  Wandre- 
gejtli  in  Albavia . . .  quam  in  Calumnio  tenebam, quie¬ 
tam  &  fulidam  dimitto. 

Calumniare  ,  &  Calumniari  ,  Adionem  intende¬ 
re,  movere,  in  jus  vocare,  noftris  Calenger.  Chron. 
Llandr.  cap.  6  1 .  Et  Calengea  la  Comte  de  Flandres 
comme Jtenne.  [  Chartular.  S.  Vandregefili  tom.  1. 
p.  609.  ex  Charta  anni  1283.  Et  ne  pourront  def¬ 
er  en  avant  rienreclamair  ,  demandeir ,  ne  Calenger. ] 
Elodoarduslib.  4.  Flift. Rem.  cap.  io.  Hucboldus 
quidam.  . .  munus  ejufdem  Abbatis  Calumniabatur  , 

6  ab  Eccljia  Dei  genitricis  conabatur  auferre.  Char¬ 
ta  ann.  1060.  apud  Beflium  :  Calumniavit  Abbas 
Odo  ,  qui  in  Abbatiam  fucceffit ,  &  m  tantum  Calum¬ 
niando  profequutus  eft ,  quod  ,  &c.  Alia  apud  eum¬ 
dem  :  bVtllelmus  Ficecomes ,  . .  .  querimoniam  inde 
faciendo  Calumniabatur  hoc  donum  ,  conte flans  &  af¬ 
firmans, nullatenus  debereeffc  ratum. Occurrit  paffim. 

^1  Calumpnizare  ,  Eadem  notione.  Madox  Formul. 
Anglic.  pag.  168.  Jftood  Ji  forte  contingat  in  even¬ 
tu  ,  quod pradichts  Ricauuts  de  IGrkennj  ,  haredes  vel 
ajfignati  fiii,  Calumpnhventur  ,  implacitentur ,  mole- 
ftentur ,  perturbentur  in  aliquo  ,  feu  graventur  ,  &c. 

Calumniator  ,  Ador.  Charta  ann.  1080.  apud 
eumdem  Beflium:  Calumniator  querelam  deponit. 

Calumnia  ,  Calonia  ,  Poena  pecuniaria,  Calumnia 
mulda,  qua  damnatur,  qui  calumniandi  animo 
litem  intendit,  proinjufte  inftitutaadione  vel 
objeda  exceptione  ,  leg.  2.  C.  de  Jurejur.  pro¬ 
pter  calum.  dand.  Hifpanis  Calona  &  Caluha. 


CAL  53 

Concilium  Legionenfe  ann.  lon.c.  4  .Si  autem 
extra  coemeterium  abjlulerit  rem  Ecclejia  ,  reddat  eam 
&  Calumniam  cultoribus  ipjius  Ecclejta  ,  more  terra. 
Cap.  5 .  Dividant  per  mediam  Calumniam  homicidii. 
[  Et  c.  4 1 .  Mandamus  ut  majorinus  vel  fayo  aut  domi¬ 
nus  foli . . .  non  intrent  in  domo  alicujus  hominis  Legio¬ 
ne  commorantis  pro  ulla  Calumnia ,  nec  portas  auferant 
d  domo  illius.  ]  Charta  Aldegaftri ,  filii  Sylonis  Re¬ 
gis  Gvetenfls  an.  781.  apud  Sandovall.  Et  quan¬ 
ta  Calumnia  fuer  int ,  pellent  &  emendent ,  &c.  Con- 
cil.  Coyacenfe  ann.  1050.  cap.  7.  Jfiuale  eft  con- 
ftitutum  in  Decretis  Adefonji  Regis  pro  homicidio ,  pro 
raufo  ,  pro  fajone ,  aut  pro  omnibus  Calumniis  fuis. 
Charta  Fcrdinandi  Regis  aeree  1081 .  Si ....  aut 
plagaverit  vel  occident ,  nullam  Calumniam  proinde 
perfolvat.  Alia  Sandii  Regis  Aragon.  srxioyo. 
in  Hift.  Pinnatenfi  lib.  3  .  cap.  9.  Id  eft ,  de  lesvda , 
de  cenfu ,  de  homicidiis ,  de  judiciis,  de  Calomniis  ,  & 
de  omnibus  omnino  rebus ,  &c.  Charta  U rracos  Regi¬ 
nae  Hifpaniae  ann.  1  1  1  6.  apud  eumdem  Sando- 
vallium  :  Jjftucd  Ji  perfeveraverit ,  &  intra  terminos 
hos  violenta  manu  intraverit ,  quod  rapuerit ,  duplat , 
&  Calumnia  Abbati  &  fenioribus  exfclvat  cum  fex 
millia  folidos.  Vitalis  Epifcopus  Ofcenfis  :  Etre- 
fpondeant  eis  de  Calentis  ,  hoc  eft  ,  de  poenis  pecuniariis 
ufque  ad  mediam  mortificat  uram.  Alibi :  St  quis  acce¬ 
perit  Militem  de  equi  balenis ,  folvet  de  Calonia  quin¬ 
gentos  folidos.  Idem  :  Habent  Infantiov.es medietatem 
Calonia  homiciuii.  Occurrit  paffim  in  Chartis  Hi- 
■  fpanicis.  Perperam  Cholonea  pro  Calonia  ,  in  veteri 
Diplomate  Oldegarii  F.pifc.  Barcinon,  feriptum 
rede  obfervant  viri  dodi  ad  Vitam  ejufdem  Ol¬ 
degarii.  Vide  Maream  in  Kiftoria  Beneharn.  lib. 
4.  cap.  4-§.  8.  &  Obfervant.  Regni  Aragon.  lib. 

6 .  tit.  de  Conditione  Infantionat.  §.  2  3 . 
Calumniam  Complere,  Perfolvere.  Concil.  Com- 
poftell.  an.  1114.  can.  4.  Pauperes  &  imbecille smife- 
ricor diter  Calumnias  Compleant ,  &  beneficiis  fuis  pe¬ 
nitus  non  priventur. 

2.  CALUMNIA,  Injuria.  VitaS.  Anfcharii  in 
Adis  SS.  Bened  d.  fec.  4.  part.  2.  pag.  92.  Di¬ 
centes  unum  quemlibet  negotiatorem  plus  ibi  habere, 
quam  Jibi  oblatum  fuijfet ,  &  nullo  modo  fe  tantam  Ca¬ 
lumniam  fufferre  pofte. 

3 .  CALUMNIA  ,  Conftitutio ,  ftatytum ,  difpo- 
fitio.  Annal.  Benedid.  tom.  4.  pag.  698.  coi-  1. 
ex  Donatione  S.  Flori  fada  S.  Odiloni  :  Jftui- 
cumque  autem  aliter  fecerit ,  aut  contra  Calumniam  no- 
ftram  fuperbo  aufit  ftatuta  hac  violaverit ,  &data  no- 
ftra  ,  vel  in  futuro  danda  c  affare,  aliove  detorquere  pr& - 
fumferit ,  veniant  fttper  eum  omnes  novi  &  veteris  Te- 
ftamenti  maledictiones. 

H  CALUS,  a  Grteco  jcaAcc ,  Bonus.  Vide  locum  in 
Pifticus. 

CALUSUM,  pro  Claufum ,  Gallis,  Cios ,  Cios  de  vi- 
gne.  Tabularium  Monafterii  S.  Andreae  Viennen- 
fis :  Hanc  donationem  facimus,  &  adicimus  particulam, 
vinea  Orientem  ver fus  inncftro  Calufo. 

CALUSUS,  mendofe  pro Callofus.  Vide  Plemina. 
CALUTOR  ,  Minifter  factorum.  GlofT.  Ifid.  Sed 
mendofe  pro  Calator.  Vid e  Calatores. 

CALVUS,  f.  Callidus,  cavillofus,  fraudulentus, 
Gall.  Rufe ,  trompeur.  Ottoboni  Scribae  Annal.  Ge- 
nuenf.  lib.  3.  an.  1195.  Contigit  auteni quod ,  quia 
Imperator  Calvas  occajiones  quarendo ,  &  jimulando 
fe  velle  adimplere ,  qua  fjaniienjl  promi  fer  at  civitati ? 
dicendo  quod,  quando  videret  Pote  flatem  ftjanua  . . . . 
omnia  qua  promiferat ,  in  integrum  adimpleret. 

CALX  ,  feu  Calcis  pr&ftatio ,  &  Calcis  exctttio  ,  inter 
munera  publica  recenfentur,  quibus  certa  prae- 


5  9  C  AL 

dia  obnoxia  erant,  quae  Cefpites  Caldarii  dicuntur 
in  Novella  Valentiniani  de  Pentapolis,  quorum 
poffeffores  calcem  fubminilirare  tenebantur,  ut 
Terracinenfes  in  Campania,  leg.  3.  Cod.  Th. 
de  Calcis  codor.  de  quibus  etiam  Symmach.  lib. 
10.  Epift.  5  2.  &  Tufci ,  d.  leg.  3 .  alii  eam  exco¬ 
quere,  alii  vehere,  de  quibus  in  leg.  2.  3.  Vide 
Cod.  Theod.  d.  tit.  de  calcis  codoribus  urbis 
Romae  <$c  Conllantinop.  &  ibi  Jacob.  Cothofrc- 
dum  ,  ut  &  Michaelam  Attaliatam  in  Synopli  Ju¬ 
ris  tit.  78. 

Calcaria,  apud  Ammianum  lib.  27.  ed  Calcaria 
fornax,  uti  appellatur  a  Plinio  lib.  17.  cap.  9.  in 
qua  calx  excoquitur;  vel  calx  ipfa.  Anallafius  in 
Gregorio  II.  PP.  Hic  exordio  Pontificatus  fui  Calca¬ 
rias  decoqui jujjit ,  .  hujus  civitatis  matos  refiau- 

rare  decreverat.  Romualdus  Salernitanus  in  Chro¬ 
nico  MS.  an.  1  1  49.  Tunc  mandantibus  juflitiariis , 
equi  indomiti  ■pedibus  alligatus ,  ufque  ad  Calcariam  , 
qiu  ante  palatium  erat ,  cjl  violenter  attractus.  Hinc 
quidam  putant  Forcalcarienfe  oppidum  in  Pro¬ 
vincia  nuncupari,  quafi  Furnum  Calcarium,  itaque 
appellari  inTabular.  S.  Vidoris  Maffil.  aiunt. 

Calcaria,  interdum  pro  ipfa  penlitatione,  quae  proe¬ 
liabatur  pro  calcis  codione.  Capitulare  Sicardi 
Principis  Beneventani  an.  836.  §.  14.  Ut  nulla 
nova  (confuetudo )  eis  d  parte  Reipublka  impona¬ 
tur  ,  excepta  antiqua  confuetudine ,  boc  ejl ,  refponfati- 
cum ,  &  angarias ,  &  Calcarias. 

Calcarienses,  in  leg.  3  6.  Cod.  Th.  dc  Decur.  qui 
calcis  excoquendae  obfequio  obftridi  erant. 

Calcifurnium  ,  in  lege  Baj  war.  tit.  1.  cap.  14.  §.  5 . 
Calcefurnium  in  Edit. Heroidi.  Furnus,  in  quo  calx 
coquitur,  Gallis,  Cbaufour.  [ChartaEngelelmi  de 
Mortemare  pro  Bertranno  Abb.  Nobiliac.  apud 
Stephanot.  tom.  3 .  Antiquit.  Pidav.  MSS.  pag. 
605.  Ufque  ad  viam  qua  incipit  d  Plangua  ufque  ad 
Calf urnium  ] 

Calfurnium  ,  Calcis  coquendae  onus,  Cbaufour,  re- 
cenfetur  inter  onera  &  fervitia, in  Tabulario  S.Vi- 
toni  Virdunenfis  :  In  vinea  fimor are  debeant ,  de 
tertio  in  tertium  annum  Calfurnium  facient.  Alibi :  Pro 
banno  den.  adfejlum  S.  fjoannis ,  Calfurnium  de  tertio 
in  tertium.  [Gloff.  Badl.  &  Michael  Attalia  tit.  7  8. 
Uoivri  I5 ~l  to  ud ladmccerf^val  r ivci  ds-jie^ov  Tsroitiv, 

v  Jucv  opvr]uv.  J 

•jf  CALYPHA,  ut  Chalifa  ;  quod  vide. 
CALYPTRA ,  Diadematis  genus ,  ab  eo  ,  inquit 
Macer  in  Hierolexico,  quod  fert  Yenetus  Dux 
non  abiimile.  Niceph. Gregor. Hid.  lib.  5.  cap. 7. 
Calyptram  in  capite  panno ,  purpura  &  auro  intextam 
circumdat amgeftaret ,  quatenus  fur fum  vergit  ad  pyra- 
midem  fuperficiei  funditur.  Graecis  xaAvVIpa  effc  teg¬ 
men  capitis  muliebre. 

CALYR1CE,  Affabilis  mulier ,  in  Vocabulario  Suf- 
fannaei. 

H  CALZARETTUS ,  Calceus.  Locus  ed  in  CaHu- 
larius. 

CALZARIUM.  Vide  Caldarium. 

C ALZET  ARIU S ,  Caligarius,  ab  Italo  CaHa,  T i- 
biale.  Ada  SS.  Julii  to.  3.  pag.  828.  in  Oratione 
de  S.  Bonaventura  :  Margarita  Gruelle  uxor  Hugo- 
nis  Francifci  Burgundi  CaHetarii ,  habitatoris  Lug- 
dunenfis ,  int en  fo  podagra  dolore  cruciabatur . 

^  CALZIARETTUS, Calceus, ab  Ital. CaHare, Cal¬ 
ceare.  Hifl.Dalph.to.  2.p.  2  78.  Item,  pro  duobus 
paribus  de  Calciarettis  proDominaD alphina  taren.vn. 

^[CALZINA,  Ital.  Calcina ,  Ca\x,Ga\\.de  laCbaux. 
Legitur  inChronico  Parmenfi  apud  Murator,  to. 
9. coi.  804. 


CAL  60 

CALZOLARIUS,  Sutor.  Italis  CaHolaio.  Legi¬ 
tur  in  Adis  SS.  Martii  tom.  3 .  pag.  2  o  6 .  in  Mira¬ 
culis  B.  Ambrohi  Senenf.  &  Aprilis  tom.  2.  pag. 
820.  in  Miraculis  B.  Simonis  Eremitae  Auguft. 
nccnon  SS.  Junii  to.  3 .  p.  9  3  <5.  deB.  Michelina; 

Quarto  accedere  debeant  CaHolani  cum  eorum  pallio. 

f  CALZULAR1US,  Idem.  Hid.  Dalphin.  tom.  2. 
pag.  274.  Lamberto  CaHulano  Domini  pro  paribus 
vigwti  quatuor  de  CaHarettis  &  una  paro  de  fiivali- 
bus  de  mandato  Domini ,  &c.  taren.  xxn. 

CAMA.  Papias :  Cama ,  lectus  brevis.  Ugutio:  Camat 
genus  lecti  brevis ,  &  circa  terram ,  quod  &  Cama, 
atis,  invenitur  in  Ambrojiode  Officiis,  lfidorus  lib.  19. 
cap.  2  2.  Camijias  vocamus ,  quod  in  bis  dormimus  i» 
Camis ,  id  e/i,  in  noftns  J iratis .  GlolT.  Saxon.  JEl- 
frici :  Cama:  pceopt  befc>pi$  eoppan.  Ebrardus 
in  Graecifmo  : 

Dormit  inops  Cama  ,  combuffit  Pergama  cauma. 
Hifpanis  Cama  ed  ledus. 

CAMAEUS,  Sardonyx,  Gallis  Camayeu.  Vitae  Ab¬ 
batum  S.  Albani :  Nobilibus  lapidibus  mfculptis,  quas 
Camaeos  vulgariter  appellamus.  Infra:  Allati  funt 
quidam  ampli  lapides  ,  quos  fardios  or.ycheos  (Tic  leg. 
pro  onicleos )  appellamus,  &  vulgariter  Camaeos  nun¬ 
cupamus.  Ubi  perperam  feriptum  Cadeneos.  [In¬ 
ventarium  Ecclefiae  Anicienfis  ann.  1444.  Item 
mus  anulus  auri  pontifici  alis  cum  uno  Camayeu  cum 
quatuor  imaginibus.  ] 

Camabuius,  non  femelin  Vifitatione  Thefaurariae 
S.  Pauli  Londin.  an.  1  2  9  5  .  in  tom.  3 .  Monadici 
Anglic.  [  Mabillon  Analed.  tom.  3 .  pag.  3  9  1 .  ex 
GedisGaufredi  de  Loduno  Epifcopi :  Dedit  etiam 
decem  &  feptem  anulos  auri,  novem  cum  fapbyns  . . . 
unum  cum  Camabuto  ,  &c.  J 

Camahelus.  Aredum  Parif.  9»Maii  1321.  Item  lore- 
nos  garnitos  de  feneo feminato  s  de  boutonis ,  &  Cama - 
helis pretii  20  fol.  De  vocis  etymo  confule  Nicol. 
Guibertum  lib.  de  valis  murrhinis  c.  10.  Salmaf. 
ad  Solinum  p.  562.  Gaffarellum  in  Curiofitati- 
bus  inauditis  c.  y.  §.  1.  2.0dav.  Ferrarium  in 
Orig.  Ital.  V.  Camaglio.  [  &  Menagium  in  Gall.  J 

11  CAMALE,  Humerale,  Gall.  Camail.  Vox  in  re- 
centioribus  libris  ritualibus  fatis  frequens,  fed 
notior,  utejusfenfum  oporteat  exemplis  confir¬ 
mari.  Vide  Camelaucum. 

H  CAMALLOTUM ,  Gall.  Camelot,  Pannus  £  villo 
caprino  contextus.  T edamentum  an.  1  3  7  5 .  apud 
Baluz.  tom.  2.  Hid.  Arvern.  pag.  616.  Lego  Con¬ 
ventui  Fratrum  Minorum  Claromont.  omnes  raupas 
corporis  mei ,  qua  funt  de  quibufeumque  pannis  fericeis 
&  deCamalloto  &  defatallin,  una  cum  fuis foraturis. 
V  idc  Camelotum. 

H  CAMALLUS,  Humerale ,  Gall.  Camail.  Capitu¬ 
lum  generale  S.  Vidoris  Maffil.  an.  1  3  'jft.Hofia- 
larius  habeat  quatuor  focos  &  quatuor  alamitias  vel 
Cam alios  pro  hofpitibus.  Vide  Camelaucum. 

CAMARA  ,  ex  Graeco  ««/«.dpa,  Fornix,  camera.Ve- 
tus  Scholiades  Juvenalis  Sat.  14.  in  haec  verba: 
Arida  cum  tota  (  Mundentur  parietes  vel  Camara,  j 
Fragmentum  Petronii :  Sophos  univerfi  clamamus, 
&  fublatis  manibus  ad  Camaram ,  juramus  Hippar¬ 
chum  Aratumque  comparandos  illi  homines  non  fuiffe. 
Adamnanus  in  Itinerario  Terrae  fandae  lib.  1.  cap. 
2  3 .  Ecclefia  interior  domus  fine  tecto ,  &  fine  Cama¬ 
ra  ,  ad  coelum  fub  aere  nudo  patet. 

Camara,  Cubiculum,  camera,  Hifpan.  Camara. 
Formulae  vett.  apud  Bignon.  cap.  1 3 .  Dum  diceret, 
eo  quod  cellaria ,  vel  Camara  &granica ,  quicquid  in 
eis  habuit  repofitum  ,  hoc  efi,  aurum ,  argentum ,  dra- 
paliay  arma ,  vinum ,  annonam ,  vel  vitalia  fua  ,&c. 


6 1  CAM 

Camara  ,  Aquxdu&us,  capalis fornicatus.  Glofll  , 
’  Gr.Lat.  Camara,  v&ovofMs.  [Gellio  io.  2  5  .fpecies 
ell  navigii,  pro  quo  Laurent.  in  Amalthea  legit 
Camare.J 

Camara,  Vagina.Leges  &  Confuetud.  Furnenfes 
ex  Archivo  $.  Audomari :  In  cuyuf cumque  domo  ca¬ 
mpulus  Jive  machue  lortuofe  inventa  fuerit  extra  Ca¬ 
maram  vel  cifiatn  emendabit  Comiti  tres  libras.  ^ut¬ 
cumque  arma  defenfa portaverit  intra  coram  emendabit 
Comiti  tres  lib. 

CAMARADUM.  Epillola  Adriani  PP.  ad  Carolum 
Magnum  in  Codice  Carolino  Epilt.  61.  De  Cama- 
rado  autem,  quod  efi  hypocartofa ,  ad  renovandum  in 
Bajilica  B.  Petri  Apofloli  nutritoris  ve  fici,  prius  nobis 
unum  dirigite  Adagifirum ,  qui  conjiderare  debeat  ipf  um 
hgnanien  ,  quod  ibidem  nec  e  (f e  fuerit ,  ut  Jlcut  antiqui¬ 
tus  fuit ,  ita  valeat  renovari.  Infra  :  Deipfo  lignami - 
r.e ,  quod  in  prsditto  hypocartojin ,  hoc  efi,  Camarado 
nece  ([e  fuerit.  Eli  autem  hjpocartofis,  tectorium,  five 
crufta ,  qua  parietes  &  camerae  inducuntur.  GlolT. 
Graaco-Lat.  tWo^apW^ ,  Tettoria.  De  hujus  vocis 
notione  ac  etymo  nonnulla  habet  Salmafius  ad 
Vopifcum  pag.  293.  De  T edlorio  opere  egit  V  i- 
truviuslib.  2.  cap.  4.  8.  lib.  5 .  cap.  10.  lib.  7. cap. 

3 .  Accipitur  porro  hoc  loco  Hypocartojis ,  pro  ipfo 
ligneo  fornice  &  ipfa  concameratione,  indudta, 
aut  inducenda :  cujufmodi  ejus  fabrica  deferibi- 
tur  a  Vitruvio  didlocap.  3.  Elt  igitur  Camaradum, 
pro  Camaratum.  Ab  eodem  fonte  voca¬ 

runt  Graeci  recentiores  tentorium  ,  quod  in  mo¬ 
dum  camerae ,  feu  fornicis,  arcuatum  ftt :  qua  vo¬ 
ce  utuntur  Leo  in  Tadticis  cap.  10.  §.  12.  cap.  20. 
§.  194.  &  Mauricius  lib.  5.  cap.  3.Undenoltri 
Camarades ,  Hilpani  Camarada,  vulgo  vocant  mi¬ 
lites  ,  qui  fub  eodem  te£lo ,  aut  tentorio ,  &  in  ea¬ 
dem  camara  degunt. 

CAMARARIUS,  pro  Camerarius,  de  quo  infra. 
Camay  arius  Regis  Francis,,  apud  Murat,  to.  8.  coi. 
1098.  in  Memor.  Potellat.Regienf.  ad  an.  1218. 
CAMAR1UM.  Charta  Alfonli  III.  Reg.  Portugal- 
liae  an.  1  279.  apud  Brandaonum  tom.  4.  Mo- 
narch.  Lufitan.pag.  279.V0.  £Jincumque  acceperit 
Carnarium  ,  pellet  Dom.  Regi  2.  Ai  orabit.  &illi>  cu¬ 
jus  fuerit ,  medium  Adorabit. 

CAMARLENGUS,  Camerlengus  ,  Italis  Camerlen- 
go ,  Camerarius ,  aerarii  quaeltor.  Bertoldus  Camer¬ 
lengus  Imperatoris ,  in  Charta  Lotharii  linp.ann. 
1137.  apud  Ughellum  in  Epifcopis  Veronenfi- 
bus.  Ita  ufurpant  Joannes  Villaneuslib. 4.  cap.  2. 
lib.  7.  c.  17.  Matth.  Villan.  lib.  3.  c.  78.  &  Scrip¬ 
tores  Itali  paflim.  [  V ide Camerlengus  fuo  loco.] 
«I  CAMARLENTUS,  Camerlentus,  ut  Camarlen- 
gus.  Memoriale  anni  1  400.  apud Marten.  tom.  1. 
Anecdot.  coi.  1660.  Scribatur  iftis  qui  funt  de  con- 
Jiho  illufiriffimi  Domini  Regis  Sicilis. . . .  Item ,  no¬ 
bili  viro  de  Crudillis  Conjtliaria  &  Camarlento.  Item , 
nobili  Domino  de  Apulia  Conjtliario  &  Camarlento. 
Infra  legitur  Camerlentus  &  decies  repetitur  vox 
Camarlentus  vel  Camerlentus ,  femper  praepofita  vo~ 
ceConJtliarius ;  at  ubi  habetur  Conjiliarius  non  fem¬ 
per  adjungitur  Camarlentus,  ex  quo  conficitur  plu- 
res  fuilfe  Conjiliarios  ,  quam  Camarlentos ,  atque 
duplici  voce  non  eamdem ,  fed  diverfam  fignifi- 
cari  dignitatem. 

^{CAMASELE,  f.  Lamina  denticulata  fufpenden- 
dis  in  foco  lebetibus,  Gall. Cremaillere ,  vel  Cre¬ 
mii  Iere,  alias  Cramaillere.  Memoriale  bonorum  mo¬ 
bilium  Prioratus  S.  Michaelis  de  Fallio  in  Archivo 
S.Vidoris  Mallii.  Duos  tripodes ,  duosafiers  &  duas 
lojfas }  &  unum  Cama fele ,  unum  mortariolum,  &c. 


CAM 

qfCAMASIL  ;  Species  lapidis  pretiofi ,  Gall.  Ca- 
maieu ,  Flilp.  Camafeo.  Inventarium  Abbatis  S.  Vi¬ 
lioris  Mallii,  an.  1358  -In  mitra  inter  quatuor  grof- 
fos  lapides  efi  Camajil  habens  faciem  hominis  refpicicn- 
tis  ad  fini  (Iram.  Vide  Cumaeus. 

•[  CAMASINUS,  Ex  fubtili  lino,  ut  interpretatur 
Papebrochius ;  verum  an  dici  poted  melote  feu 
pellis  ex  fubtili  lino  ?  Potius  crediderim  Camaji- 
nus  a  feq.  voce  Camafus  derivari ,  &  meloten  Cama- 
Jinam  efie  pellem  qua  pro  velle  feu  camafo  uteban¬ 
tur.  AdlaSS.  Maii  to.  5 -pag.  414.  in  VitaS.  Mar- 
thse  matris  Symeonis :  Invijione  confpicit  Reliquias 
fjufts  intra  meloten  fuam  Camajinam  e  dextera  parte 
fufpenfas.  Vide  Melote. 

CAMASUS,  Vellis  fpecies.  GlolT.  Ifid.  Camafus , 
amfimallus.  Lexicon  Graec.  MS.  Reg.  Cod.  2062 . 
K ct[xci<rc(  ,  xai  xd/autrev  ,  to  ttixot^x^ov.  [Teflamen- 
tum  S.  Gregorii  Nazian.  Bd^c/aat  ainfi  «Tcfiwa»  xa- 
fj.cxrov  u.  s-t%ctpicv  a.  vrctKxia.  /3.  Quae  Baronius  fic 
vertit :  Volo  ei  dari  Camajium  unum ,  tunicam  unam, 
pallia  duo.  ]  Vide  Meurfium  in  k dy,a<roi. 
CAMAURUM,  Mitra  Papalis.  Supplement.  Vitae 
S.  Petri  Coelell.  num.  158.  inter  A£la  SS.  Maii 
to.  4.  pag.  535.  Cum  Camauro  feu  mitra  papali  ha¬ 
benti  tres  coronas. 

%  CAMAX ,  Sudis,  pertica,  xovVc ,  GlolT.  Lat. Gr. 

H  CAMAYNUS,  Lapis  pretiofus, Gall.  Camateu.Hitt, 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  568.  coi.  1.  Cum  fmaltis  ac 
lapidibus  ,  margaritis  feu  perlis ,  nec  non  faffiris ,  Ca¬ 
may  nis.  Vide  Camaeus. 

CAMAYX,  Idem. Hili.  Dalphin.  tom.  i.p.  196. 
coi.  2 .  Lapidem  meum  pretiofim,  qui  vocatur  Camay x, 

1.  CAMBA ,  Inflexa ,  tortuofa  ,  Papiae.  [  Britannice 
Cani  vel  Camm  fumitur  eadem  notione  :  fed  elt  a 
Graeco,  u.d.[X7r% ,  Infledto.  Vide  Cambus.] 

2.  CAMBA.  Charta  an.  1231.  apud  Catellum  in 
Hili.  Occitan.  pag.  901.  Duo  b  acini ...  &  qusddm 
C amb a  ventilabri ,  &  2.  candelabra  deaurata  ,  &c. 
[Hoc  ell,  ventilabri  manubrium.  Quod  iterum 
firmatur.  Inllrum.  anni  1 3  77.  ex  Archivo  fandti 
Victoris  Mafiilienfis :  Item  ,  unum  fuedalb  cooper¬ 
tam  de  veluto  rubeo  pro  defendendo  mufeis.  Item  una 
Camba  ventilabri  de  argento.  Elie  agitur  de  orna¬ 
mentis  Ecclefiallicis  ,  inter  quae  recenfetur  ven¬ 
tilabrum  ad  arcendas  mulcas  ,  ut  inhac  voce  di¬ 
cetur.  Vi  de  Canea.  ] 

3.  CAMBA  ,  B  radiatorum  officina ,  feu  locus,  ubi 
cerevifia  coquitur  &  conficitur,  quem  vulgo  Braf- 
feriam,  vel  Braxatoriam  nuncupamus.  ChartaLu- 
doviciUltramariniFranc.  Regis  apud  YalTorium 
in  Annalib.  Noviomenfis  Ecclefiae  lib.  3 .  cap.  48 . 
Ft  cum  omni  integritate  largitus  efi,  excepto  fettico 
uno ,  cum  Camba,  &c.  Alia  Leonis  PP.  in  lib.  1. 
Hili.  Bcllovacenf.  cap.  18.  Cire  a  prsdiclnm  c  afirum 
hofpites  quindecim ,  C  amb  as  tres.\3b'x  loci  perperam 
Louvctus  Cambam  cum  Cambio  confundit.  Paflim 
occurrit,  apud Baldricum  Noviom.lib.  i.c,  52. 
66.  in  Statutis  antiquis  Corbeienfib.  lib.i.  c.  9. 
ubi  Cambia ,  pro  Camba  ,  apud  Loifellum  in  Bel- 
lovaco  pag.  246.  2  5  3 .  in  Hiftoria Ecclefialtica 
Abbavillenfi  cap.  2  6.  inNotit.Ecclef.  Belg.  pag. 
80.  99.  113.  &c.  in  Donat.  Belg.  pag.  $97.  in 
Hili.  San-DionyJian.  Doubleti  pag.  724.  apud 
ValTorium  in  Noviomo  pag.  924.  in  Cfironico 
Andrenfi  p.  474.  in  Geltis  Abbat.  Gemblacenf. 
pag.  533.  &  c. 

Cambagium,  [Tributum  quod  dominis  exfolve- 
bant  fubditipro  coquenda  cerevifia.]  Chartular. 
Corbcienfe:  Nusne  puet  faire  Cambe  ne  brajfer  cher- 
voife ,  ne  goudale  fans  fon  congie.  Id  juris  Cambage 


% 


6  3  CAM  . 

appellatur  in  Confuetudine  Bononienfi  art.  4 6. 
&  Herliacenfi  art.  3.u'oi  perperam  Gambagefc ri- 
bitur.  Tabularium  S. Michaelis  Ulterioris  portus 
an.  1 141.  Monachi  totidem  Deo  fervientes  &  Camba- 
gio  panem  &  cervifiam  facient  ad  fuum  ufum.  [Charta 
an.  1250.  apud  Miraeum  to.2  .p.12  3 1  .Tali  tamen 
modo  quod  ferviens  Epifcopi  femper  quando  voluerit , 
redditus  Epiftopi ,  Jitie  cenfum,  Cambagiwn ,  introitum 
&  exitum ,  &  alia  jura  . . .  ab  hofpitibus  manentibus  in 
dictis  terris  Epifcopi  &  Canonicorum  accipere  poterit. 
Charta  Guidonis  Comitis Flandrice  an.  1137.  in 
Tabulario  S.  BarthoJomaei  Bethunienfis:  Item  de¬ 
bent  habere  ibidem  dicli  Prapojitus  &  Capitulum  tbe- 
lonia,foragia  ,  Cambagia  &  omnes  emendas ,  &c.~\ 
Vocis  originem  a  Germanico  Cam  ScCammer, 
accerfitKilianus.  Cam  etiam  hodie  Flandris  idem 
fonat,  ut  auftor  efb  Buzelinus  lib.  3 .  Gallo-Fland. 
cap.  20.  At  Germani  haufifle  videntur  a  Latinis, 
quibus  Carnum  potio  eft,  quae  fit  ex  hordeo  &  aliis 
frugibus,  eftque  cerevifias  fpecies.  Simeon  Ja- 
nuenfis  apud  Cujacium  lib.  24.  Obfervat.  c.  3  9. 
Cervejia ,  Camum ,  foca.  Alibi :  Camum  ,  Jicera ,  po¬ 
tus  factus  ex  hordeo  &  altis  rebus  calidis ,  ut  re.inz.ib er 
&  Jimilia ,  qua  ponuntur  in  tofaceis  parvis  bene  obtu¬ 
ratis  ,  &  cum  aperiuntur ,  f  dit  in  altum ,  &  vocatur 
cerevijia.  Cami  vero  foli  fere  meminere  Ulpianus 
leg.  S.  dc  Tritico  ,  vino  vel  oleo  legat.  &  Caelius 
Aurelianus  lib.  3 .  qui  Camum  eam  potionem  effe 
ait,  quae  Lora  Romanis  dicitur  :  fed  de  Camo, 
confidendus  idem  Cujae,  lib.  5.  Var.  cap.  i.FIanc 
conje&uram  noftram  firmat,  quod 

Camma,  etiam  feribitur ,  feu  ex  camo  Ulpiani ,  feu 
ex  Germanico  Kam  &  Kammir ,  ut  eft  apud  Kilia- 
num.  Tabularium  S.  Remigii  Remenfis  in  capite 
Cenfuum  de  Marfna :  De  Camma  130.  maldros  de 
qiuflu  cervifia  ,  &  quifqais  illic  cervifiam  fecerit ,  da¬ 
bit  4.  den.  Occurrit  ibi  pluries. 

Cambam  Aperire  ,  Apertam  habere  dominicam  vil¬ 
lam,  in  qua  vicatim  ac  tributim  panis  ac  potus  ex 
hordeo  coquebatur,  lucro  domini.  Flaec  Browe- 
rus  lib.  8.  Annal.  Trevir.  ex  Caefarii  Abbatis  Pru- 
mienfisGloifis  MSS. pag.  473.1. Edit. 

Cambarius,  Brafiator,  potifex,  feu  cerevifioe  con- 
fe&or.  Lambert.  Ardenfis :  Jjdujdam cervi/ia  brajia - 
tor ,  vel  Cambarius.  Charta  Balduini  Frandriae  Co¬ 
mitis  an.  1  o  3  8.  apud  Buzclinum  p.  527.  Cocus 
Ecclejia,  magijler  pifiorum,  Cambarius.  [Charta  alte¬ 
rius  Balduini  Comitis  Flannoniae  an.  1084.  in¬ 
ter  Jnftrum.  novae  Gall.Chrift.  to.  3 .  coi. 2  i.Alar- 
dum  Cambarium  ,  quem  de  manu  Segardi  Ceoes  fufeepi. 
Chron.  Watinenfe apudMarten.  tom.  3.  Anecd. 
coi.  826.  Vade ,  inquit,  fli,  ad  fratres  nojlros  ,  & 
Cambarium  eorum  ante  hoc  aliquod  tempus  rebus  hu¬ 
manis  exemptum  intolerabiliter  cruciari  nuntia ,  dfc.] 
Vetus  Charta  de  Teloneis  urbis  Ambianenfis: 
Chafcune  cambre  d  cechtne  des  Cambiers  de  la  ebite 
d’  Amens  ,Jt  ele  n  eft  en  franc  lieu ,  aoit  chafcune  fe- 
maine  3 .  feptiers  de  chervcife  de  cambage. 

CAMB  AGUS  ,  pro  Campagus.  Vide  in  hac  voce. 

CAMBALE.  Vetus  Charta ,  feripta  circa  an.  13  20. 
de  Infante  Majoricar.  ex  Camera  Comput.  Parif. 
Et  duo  frena  argenti ,  &  2.  arejfoni  argenti  cum  ftrepis 
&  Cambalibus ,  &  picrahbus,  &c.  forte  pectoralibus. 
CAMBALENTUS  ,  Cambellanaius  ,  Cambf.l- 
laniatus  ,  Cambellantus.  Vide  poft  Cambellanus. 

fCAMBELLA.  Cambellarum  Miles,  an  idem 
qui  Cambellanus  ?  Confoederatio  inter  Henricum 
Caftella:5c  Carolum  V.  Franc.  Reges  an.  1  369. 
apudMarten.  to.  1.  Anecd.  coi.  1504.  Inpra- 
fentia  dilectorum  fjoannis  de  Bignejes  Militis  Cam - 


GAM  ,  64 

bellarum ,  &Tvonis  de  Cacemlras  hoJHarii  armorum 
&  Nuntiorum  didi  Regis  Fr ancta ,  &c. 

CAMBELLANUS  ,  Noftris  idem  qui  Romanis  Cu¬ 
bicularius  ,  vel  Prapojitus  fucri  cubiculi ,  diverfus  a 
Camerario  ,  penes  quem  cura  trax.  Camera,  feu 
Thefauri  Regii  :  Cambellano  autem  fuit  cura 
cubiculi.  Le  Roman  de  Rou  MS. 

Toufiains  qui  f  ut  fon  Chambellajns , 

De  fa  chambre  meftre  gardains. 

Le  Roman  de  Renant  MS. 

Chambellain  de  ma  chambre  tousjours  mesen  ferez 
Le  Roman  de  Garin  MS. 

Les  Senefcbaux ,  &  tuit  li  Chambellan 
Environ  lui  chafcun  fon  oflcl  prent. 

Cameeilani  praecipuum  munus  fuit  in  vaftallorum 
hominiis  admittendis  ac  recipiendis  :  domino 
enim  aderant ,  cum  ii  ea  proeliabant ,  ac  ejus  vice 
vafallum  rogabant  eidemque  refponiebant.  Prae¬ 
terea  huj ufee  dignitatis  jure  pallium  vafalli  eo¬ 
rum  erat ,  uti  obfervat  Gallandus  lib.  de  Franco 
alodio  pag.  6  z.  6  3 .  Ordo  ad  benedicendum  Du¬ 
cem  Aquitaniae  ,  fub  finem  :  Sicut  enim  fpulia  Mi¬ 
litum  ,  quando  dominis  exhibent  hominum ,  tranfeunt 
in  jus  Camerariorum  ,Jtmili  conditione  Ducis  vefttmen- 
tum  cedit  his  hoftiartis  juxta  jus  confuetudinarium.  Sed 
id  poftea  in  fummam  pecuniariam  ratam  ac  de¬ 
finitam  pro  modo  feodorum  deinceps  commuta¬ 
tum  fuit  ,  quod  Cambellagum  vocant  Confuet. 
municipales,  locis  a  Ragucllo  indicatis.  Rrge- 
ftumS.  Jufti  fol.  1  3.  ex  Camera  Computor.  Pa¬ 
rif.  En.l' an  dc  Vincarnution  de  N.  S.  1272.  le  Mer - 
credi  apres  la  Decollation  de  S.  fjean  Baptifte  d  No- 
gentle  Rembert  fut  ordenne  par  devant  le  Roj  ,prefens 
M.  /’  Abb e  de  S.  Denys  ,  Monf.  fjean  d' Acre  Bouteil- 
ler  de  France ,  Monf.  Er  art  Chamberier  de  France 
Monf.  Maheu  de  Mailly  Chambellan  de  France 
plujieurs  autres  ,  que  quiconques  fefoit  ou  avoit  f  ait 
homage  au  Roy  Plnlippes  qui  ores  ejt ,  dont  il  ne  fu  pas 
donns  en  homage  au  Roy  Liys  fon  Per  e  ,  que  li  plus . 
polires  boms  payeroit  20,  fols  de  Par.  au  Maiflre  Cham¬ 
bellan  ,  [  Lauhere  legit ,  Chamberlenc.  ]  Chevalier  j 
&  d  totis  les  autres  Chambellans ,  &  li  autres  de  1 00. 
II.  de  terre  de  quiconque  il  les  tiegne  ,  paieroit  5  o.f.de 
Parijis ,  & cil  de  5  00.  II.  de  terre  de  quiconque  il  les 
tiengnent ,  paieront  100 .  f.  de  Par.  &  li  Baron  &  li 
Evefque  paieront  10.//.  de  Par.  aufdits Chambellans. 
[Lauriere  Chambellens ,  fcilicet  tom.  1.  Ordinat. 
Regum  Franc.  pag.  2  9  7.  ] 

Cambellano  praeterea  Annuli  Regii  privati, 
quem Jtgiilum  fecreti  vocabant,  cuftodia  incubuit, 
qui  inde  apud  Byfantinos  •nra^cty.oiixd>[xtvoi  r «5  a-epev- 
Jovw;  appellatus  fuit ,  ut  diftingueretur  ab  alio 
Officiali  aulse  Palatinae ,  qui  'r^ct^cvioi/aoo/xivcc  tQ” koi- 
Tmc<s  dicebatur,  uti  docuimus  ad  Villharduinum. 
Guili.  de  Lannoi  Dominus  de  Villerval ,  in  Itine¬ 
rario  fuo  MS.  ad  annum  1420.  Lors  par  le  trefpas 
de  Mejf.  Athies  de  Brimeu  premier  Chambellan  (de 
Ph.  Duc  de  Bourg. )  le  Seau  de  fecret  de  mon  tres  re- 
doubte  Seigneur  me  fu  baillie ,  fans  ce  que  il  y  eut  au- 
tre  premier  Chambellan  ,  couchay  devant  luy  Vefpace 
de  trois  tnois  ,  &  porte  fa  bamiiere  deux  fois ,  la  cotte 
d.' armes  veflue  en  bataille  avec  luy. 

Haec  &  coetera  Cambellanorum  munia  ac  jura 
attigere  etiam,  qui  de  hac  dignitate  ex  profeffio 
fcripferunt,  Joannes  Tillius  de  Regibus  Franciae, 
&  Bardinus  in  eo  opufculo,  quod  de  Cambellani 
dignitate  confcripfit ,  qute  potiffimum  comple- 
ditur  fequens  Diploma,  quod  ex  Joannis  Bellii 
Adverfariis olim  eruimus:  Franpois  de  A4ontb er on 
Ficomte  d’  Aunay  &  Chambellan  de  Poitou ,  &c.  Pre- 

mieremenf 


6  5  vJAM 

mieremCnt  toute  fots  que  ye  T icottite  feray  aiiditpays  de 
Poitou  devers  ledtt  Monfeigneur  fil  me  doit  fure  de- 
livrer  pour  rnoy  ,  mes  gens  ae  cbevaux  que  fauray ,  & 
felcn  ce  quii  appartiendra .  Item  quant  led.it  Monf 
fera  audit  pays  de  Poiiou  ,  jedois  porter  }oufaire  por¬ 
ter  fonfeel  de  fecret ,  duquel  feci  doivent  eftre  feellees 
tontes  les  Latres  des  hommages ,  &  d’ avoir  lesproflts 
&  emolumens  des  Lcltres ,  qui  en  doivent  eftre  feellees , 
&  tout  ce  ,  qui  de  lui  fera  a  caufe  dudit  Chambellagc. 
Jtemquand  mondit  Seigneur  viendra  premier  ement  d 
Poitiers  ,  que  je  deis  de  mon  droit  avoir  fon  lit  gar ni  de 
totis  les  paremens,qui  feront,  efquels  il  coucbera  la  pre- 
miere  nuit.  Item  quand  APadame  laComteffie  viendra 
premier ement  d  Poitiers ,  je  ladois  mener  par  le  frein , 
de  la  portepar  oii  elle  entrera  'a  Poitiers  ,yufques  d  la 
falle,  &  U  dois  defcendre,& le  manlel  ou  cbappe  quelle 
aura  ve  fla  ,  &  le  cheval  fur  lequel  ehe  fera  vemie  ,  fit 
deflrier  ,  cotirfier  ,palefroy  ,ou  autre  monture  qnclcon- 
qtte ,  en 'l' e  flat  ,  &  aufii  garni  comme  fera,  dr.it  eftre 
Cr  fera  mien.  Et  fi  l  adite  Aladame  venoit  en  litierc  ou. 
enebaire  ,je  ladois  femblablcment  mener jufques  d  la- 
dite  falle’,  &  defeendre ,  &la  litiere  ou  c-bnire  gar  me 
comme  elleferoit ,  &  les  cbevaux  dsmouront  &  feront 
miens  de  nion  droit.  Item  jedois  fervir  ladite  Darne  de 
vin  la  premier  e  fois ,  quelle  fera  d  table  ,&le  hanap 
ou  couppe ,  ou  autre  vaijfel ,  d  qttoy  elle  boyvra  ,  fera 
mien  &  de  mon  droit.  Item  leht  &  les  par  emens  dela 
cbambre  de  la  dite  Dame ,  en  laquelle  die  coucbera  la 
promere  nuit ,  ainfi  garni  comme  il  feroh, feront  mien  , 
&  demon  droit.  Et  efl  le  devoir  a  la  muniere  de  Vhom - 
matre  tieux :  carje  dois  fairemon  hommage,  ledtt  Mon- 
feigneur  eftant  d  la  Acie f e  ,  quand  il  vm  a  Vuffrandc, 
e fi iny  bailler  an  denier  d' or  ponr  tout  mon  devoir  ,  le¬ 
quel  demer  il  doit  officir  d  la  Aciejje  ,  <yc.  Le  5 .  fijui- 
let  1410. 

Cameeixanus  Mapp>e  ,  feu  de  la  JStappa  ,  & 

Cambfi  lanus  ScutiferijE  ,  feu  della  Scuteria  teaie  , 
dignitates  in  Regno  Neapolitano,  de  quibus  Sci¬ 
pio  Ammiratus  in  Fannius  Neapolitan.  tom.  1. 
pag.  5  5  • 

Camberlanus.  Gefta  Confulum  Andegav.  cap.  3. 
n.  2.  Habebat  autem  tunc  temporis  Rex  Paranym¬ 
phum  .  fiveCamberlamm  ,  nomine  Ingelgerium. 

%  Cambellanaius  ,  Dignitas  Cambellani.  Charta 
Joannis  Regis  Francorum  pro  Joanne  Vicecom. 
Meloduni  an.  13  51.  Hift.  Harcur.  to.  4.  p.  1.46  9. 
Jfiiu  antea  Comes  percipiebat  &  percipere  confueverat, 
ratione  officiorum  fuorum  ad  Cambellanatum  &  Confa¬ 
bulatum  Normannia  fpecl antium. 

^[Cambellanus  in  Monafterio  S.  Claudii  de  cujus 
officio  haec  habentStatuta  pro  Reformatione  ejuf- 
dem  fub Nicolao  V.  Papa  an.  1448.  fol.  7  z.  Et 
primo  eidem  cflicio  per  omnes  Nobiles  terra  S .  Eligendi , 
Cambellano  vr&diffo  ,  quia  eft  &  e fj e  fol  et  eorumdem 
Nobilium  fjitdex  ,  debentur  de  annuo  cenfu  quinque  fo- 
lidi.  Tenetur  idem  Cambell  anus  Domino  Abbati  &  fio 
Monafterio  fideliter  fervire  ,  &  pro  quibitfcumque  fais 
negotiis ,  ubilibet ,  quo  placuerit ,  &  ei  licitum  &  pojji- 
bile  fuerit  laborare.  Ibidem  :  Cambellanus  Monafle- 
rii ,  ratione  bujufmodi  fui  officii  miniftr ari  facete  debet 
manutergia  ad  mandatum  pauperum  Cbrijli. 

fCAMEALENTU  S  ,  CAMBELLANI  US  ,  CameENTUS  , 
Camblentxjs,  Idem  qmCambellanus ,\n  ChartaGe- 
raldi  Abbatis  S.  Joannis  Angeriac.  ann.  1  3  8  5 .  ex 
Chartulario  ejufdem  Monallerii  fol.  4^4'  Eifefto 
Pentecoftes  ducenti  (  pauperes )  quorum  centum  elee- 
tnofy narius  dat  panem  frumenti ,  aliis  centum  Dominas 
Abbas fimilitet  panem  frumenti ;  Cami  alemus  dat  cen¬ 
tum  ex  iflis  carnes  unius  bovis.  Ibidem  :  Ifti  fiunt  dies 
in  quibus  reficiuntur  centum  pauperes  in  eleemofyna,  qui 
Tom.  II. 


debeat  recipere  d  C.vnbell.vnto  carnes  unius  lovis.  Et 
fol.  459.  Item  ipfd  die  dare  (debet)  Cambellentus 
illis  centum  pauperibus  carnes  unius  bovis..  Ibidem  : 
Carnblentus  debet  facere  per  medietatem  Jfjgadr agefi- 
nu  .  .  ..tentum  pauperibus  cuilibet  duo  alie  da. 
Cambellaniatus  ,  Officium  Cambellani,  in  Char¬ 
ta  mox  laudata  Geraldi  Abbatis  fol.  442.  Char¬ 
tularii  citati :  Et  fratrem  Aymericum .  . .  ratione  fui 
Cambell  amatus  defendentem  ex  parte  altera. 

11 CAM CELLINIJS ,  corrupte  pro  Camelinus ,  Gall» 
Camelin  vel  Camelot.  Hift.  Dalph.  to.  2.  p.  283* 
Item  ,  Dructto  drapperio  pro  duabus  alenis  &  tribus 
quartis  de  panno  Cambel lino  albo  pro  Domino . .  m ./. 
vni.  den.gr.  Vide  Camelotum. 

CAMBERARIUS  ,  Gallice Cbambrier  vel  Grani 
Cbambrier ,  Idem  qui  Cambellanus.  Annal.  Bene- 
didi.  tom.  5.  pag.  27.  num.  66.  Adfcripta  fune 
regiis  litteris  figna  Nugonis  fratris  Regis ,  Radulfi  Co¬ 
mitis  ,  tum  Quater  anni  Carnberani ,  Adelelmt  Confla- 
bularii Aladox  Formuiare  Anglic.  pag.  242.  Te - 
fles  Aluredus  de  Benneun . .  ■  Hamelinus  Chmberarius , 
Ernoldus  Eoreflarius  Regi  < ,  &c. 

CAMBERIA.  Charta Theodofii  Epifcopi  Firmant 
an.  887.  apudlFghell.  to.  z.  pag.  747*  Cum. .. 
eorum  libertatibus ,  feryitiis ,  Camberiis ,  vineis ,  arbo¬ 
ribus  ,  prc.  Forte  Camidberiis. 

CAMBERLANUS,  Idem  qui  Cambellanus ,  apud 
Lobinellum  in  Gloffario  Hift.  Bricann.  <5;  fupra 
in  Cambellanus . 

CAMBERLARKJS ,  Eadem  notione.  Annal.  Ee- 
nedid.  to.  5.  pag.  3  1  1.  Gunteni  Camberlarii Regis, 
IVillclmi  Camberlarii  Regina. 

51  CAMBERE1NGUS,  Officiarius  in Monafteriis, 
idem  qui  Camerarius  potius  quam  Cambellanus ; 
hujus  enim  mentio  rariffima  in Mon^fteriis.  Con¬ 
cordatio  inter  Abbatem  J.  Montis  &  Conven¬ 
tum  de  partitione  fuorum  redituum  inter  fe  , 
apud  Marten.  tom.  1.  Anecd.  coi.  859-  St  per 
diem  vel  poft  c cenam  potum  in  camera  mea  voluero ,  ha¬ 
bebo  fextanum  Camberlingi. 

51 CAMBEROTA ,  Crurum  armatura  ,  Gall.  fjam- 
'viere.  Edidum  Philippi  VI.  Francor.  Regis  ann. 
1338.  Item,  Nobilis  homo  pedes  armatus  tunica  ,  Caru- 
berota  &  bajfineto ,  capiet  duos  fclidosT uronenfes.V ide 
G  amberia. 

51  CAMBIA.  Vide  mox  in  Cambiare  ,  &  fuperius 
Camba  1 . 

CAMBIARE ,  Rem  re  permutare  ,  Italis  Cambiare , 
Latinis  C  ambire.  Siculus  Flacc.  de  Condit,  agror. 
Emendo ,  vendendaque ,  aut  Cambiando  ,  mutandoque 
fimtlia  finitionum  genera  inveniri  poffunt.  Occurrit 
apudColumellam lib.  2.  cap.  2.  in LegeSalicatit. 
39.  §.  1.  tit.  49OP  Lege  Bajwar.  tit.  1  5.  §.  8. 
in  Capitul.  Caroii  C.  tit.  28.  in  Lege  Athelftani 
cap.  1  5.  apud  Bromptonum,  in  Chronico  An- 
drenfi  pag.  459.  <5cc.  De  vocis  etymo  videOd. 
Ferrarium  in  Cambiare. 

Prje  came  ire.  Vetus  Charta  in  Bibliot.  Sebufiana 
pag.  •) .  Non  diftrabat,  non  minuat ,  non  Pr  ac  ambiat , 
non  benefleiet  alicui  ,  &c. 

Cambia  ior  ,  Campfor ,  nummularius  ,  in  Charta 
Ludov.  Regis  an.  1  1  3  7.  in  Hift.  S.  Martini  de 
Campis  p.  28.  inEpift.  1  20.  ex Sugerianis ,  &c. 

Scambiator,  apud  Matth.  Paris  pag.  586. 

Cambirf,  ,  Prifcianuslib.  1  o.  Cambio  ,  d/xdCcfxcti ,  po¬ 
nit  Charifius,  &  ejus  P  rate  ritum  Campfi:  quod  hro  ~Q 
yJ/xAlu ,  exct/xftx ,  G raco  effie  videtur.  U nde  &  Campfo , 
Campfas  ,folebant  vetuftiffinni  dicere. Ugutio  :  Cam¬ 
bio  facit  Campfi  ,Campfu  Supinum,  u.in  0.  fit  Campfo, 
are ,  id  eft  ,  frequenter  Cambire  ,  &  inde  Campfor, 


67  CAM 

GIofT.  Graec.  Lat.  AVaXXaWw ,  Summuto ,  Cambio* 
Alibi:  E WxaWa ,  Immuto ,  Muto ,  Commuto  ,  Oiw- 
,  Campfi.  Leges  Athelredi :  LTr  Cambiat  ali¬ 
quid,  fine  teflimonio  Prapofiti.  Petrus  Blefenfisde  Eu- 
chariflia  cap.  9. 

Jgni  nova  vafa  creans  ea  Cambit  &  apttus  ornat. 
Utuntur  praeter  veteres  Scriptores ,  Anonymus  de 
Miraculis  S.  Ludgeri  Epifc.  num.  3  9.  Chronicon 
Andrenfe  pag.  348.  3  64.  Caefarius  Heiflerbach 
lib.  4.  cap.  6.  &c.  Vide  Cafaubon.  in  Notis  ad 
Apuleii  Apolog.  pag.  137. 

Cambitio,  Permutatio.  Leges  Athelflani Regis 
Angi,  apud  Brompton.  cap.  15.  Manum  mittat 
dominus  ad  eam  C ambitionem.  Albertus  Aquenfis 
lib.  3  •  cap.  57  .In  auri  vel  argenti  Cambitione.  [  No¬ 
titia  Fundationis  Ciflercii  ann.  1098.  inter  ln- 
ftrum.  to.  4.  novae  Gall.  Chrill.  coi.  233  .In  ea¬ 
dem  Cambitione  conc  effit  ei  &  filiis  fiuis  ipfie  Dux  quan- 
tumcumque  vinearum  in  p  ago  Belnenji  poffient  plantare 

6  colere.  Cambitione  s  qua  fatta  fiunt  inter  Ecclejias 
Dei ,  apud  Ludewig.  to.  1 .  Reliq.  MSS.  pag.  8 .  ] 

Cambtio,  in  Charta  Waldemari  Regis  Daniae  an. 
1 180.  apud  Steph.  Stephanium  in  Prolegomenis 
ad  Saxonem  Grammaticum  pag.  16. 

Cambitor  ,  Permutator.  Guillehnus  Andernenfis  in 
Chronico  :  Et  pro  eo  ,  quod  bonorum  datores  ,five 
Cambit or es ,  tunc  temporis  Jigilla  non  habebant ,  &c. 
Vide  Campitor. 

^[Cambitor  ,  Nummularius  ,  Gall.  Changeur ,  Ban- 
quier.  Charta  Communias  Divion.  apud  Per  ar¬ 
dum  pag.  335.  Reddent  mihi  vel  prapofito  meo  an¬ 
nuat  im.  . .  quingentas  marchas  talis  'argenti  quale  Cam¬ 
bitor  es  in  nundinis  inter  fie  dant  &  recipiunt. 
Cambitoria:  Littera  ,  Gall.  Lettres  de  change. 
Nummularii  feu  Menfarii  chirographum  ad  pe¬ 
cuniam  ab  alio menfar io  alicui  alibi  numerandam, 
apudRymer.  to.  8.pag-98.  coi.  1.  Cum  fiuis  gen¬ 
tibus  ,  familiaribus ,  jocatibus ,  auro ,  argento ,  equis , 
vefiuris ,  Literis  Cambitoriis  &  aliis  bonis ,  rebus  & 
hernefiis  fiuis ,  &c. 

Cambitus.  GlolT.  Graeco  Lat.  aVt iKaraXAet^»,  Cam¬ 
bit  as  ,  permutatio.  Leg.  Cambitus,  Gallis  Change ,  vel 
nummulariorum  officina.  Charta  Gauffeai  Co¬ 
mitis  Andegavenfisan.  1047.  proEcclefiaN.D. 
Santonenf?$  ,  apud  Sammarthanos :  Adjunximus 
autem  donis  nofiris  monetam  &  monet agium  per  C  ambi¬ 
tum  totius  Epificopatus  Xantonenjis ,  &c.  AliaLudo- 
vici  VII.  Reg.  Franc.  ann.  1 140.  in  Tabulario 
ejufdem  Ecclefiae  :  Concedimus  tibi  &  Ecclcjia  B. 
Maria ,  cui  auttore  Deo  prajides ,  Cambitus ,  fraclio- 
nemque  moneta  veteris  ,fi  novam  fieri  jujfierimus ,  per¬ 
petualiter  habere  ,ficut  Autbertus  monetarius,  &  fiVil- 

*  ielmus  Autberti  filius  ejus  longis  temporibus  abEcclefia 
B.  Maria  feudali  pofifefifione  tenuerunt ,  hac  videlicet 
ratione ,  ut  nullus  homo  vivens  in  toto  Epificopatu  Xan- 
tonico  abfique  tua  licentia  Cambire  audeat.  In  eodem 
Tabulario  fit  mentio  in  Charta  an.  1141.  Ta¬ 
bularum  Cambitus  Santonica  civitatis. 

'Cambium  ,  Permutatio,  Italis  Cambio  ,  nofiris  E  fi¬ 
ci)  ange.  Leges  Partitae  part.  5.  tit.  6.  §.  1.  Cam¬ 
bio  ,es  dare  0  togar  unacofia  fiennalada  por  otra.-  yen 
jeft  a  finificacion  C ambiar ,  vale  tam  fiolamente  trocar, 

7  permutar  una  cofia  por  otra.  Lex  Longob.  lib.  3 . 
tit.  8.§.  4.  Ut  nullus  militum Cambium  aut  preca¬ 
riam  aut  libellum  fine  eorum  confienfiu  facere  prafiu- 
mat.  Lib.  t  .  Feud.  tit.  22  .Si  quis  fecerit  inveftitu- 
ram  ,vel  Cambium  de  beneficio  fui  militis ,  &c.  Adde 
lib.  4.  tit.  i.[  &  Chartam  commutationis  inter 
JVloroaldum  Farfenfem  &UfualdumS.  Salvatoris 
Abbates  in  Annalibus  Bened.  tom.  2»  pag.  714. 


CAM  68 

Et  fi  ipfium  Cambium  minime  facere  potuerimus ,  aliud 
tantum  de  terra  ad  fimile  illius  vobis  in  congruo  vefiro 
dare  debeamus ,  ] 

Cambia,  Eadem  notione.  Lex  Bajvrar.  cap.  2  o.' 
tit.  8.  Edit.  Heroidi.  Commutatio ,  hoc  eftquod  Cam¬ 
bias  vocant,  &c.  Vetus  Charta  apudHenfcheniuna 
2  6.  Mart.  p.  6  34.  Accepi  hovam  illam  a  Luidger » 
in  Cambia  contra  terram  aratoriam  roebi  fiupradicli. 

Cambium  Publicum  ,  Tabula  nummularia.  Exflac 
in  Regeflo  36.  Chartophylacii  Regii  n.  199. 
Diploma  Philippi  Pulcri  Regis  Franc.  quo  Cam¬ 
bium  Panfienfie  in  Magno  Ponte  teneri  ftatuit  : 
JjEuod  Cambium  Parfiis  erit  &  tenebitur fiuper  nojlrum 
magnum  Pontem  fiolummodo  a  parte  Gravia ,  inter  Ec - 
defiam  S.  Leufi-edi  &  majorem  arcam  ,five  defettum 
ipfius  Pontis ,  prout  hactenus  ante  corruptionem  pontis 
ejufidem  quondam  lapidei  e xfiitit  confiuetum.  Item  quod 
nulli  omnino  liceat  alibi  quam  in  loco  illo  Cambiare , 
feu  Cambium  tenere  Parifiis ,  &c.  Alt.  Parifi.  menfi. 
Febr.  an.  1  3  04.  In  eodem  Regeflo  Charta  232. 
233.  234.  Cambium  ,five  tabula  nummularia  di- 
citur.Exflat  etiam  ibidem  Statutum  ejufdem Phi¬ 
lippi  an.  1  3 05. quo ejufmodi tabulas  nummula¬ 
rias  in  quatuordecim  Regni  locis  haberi  praecipit. 
[  Codex  MS.  redituum  Epifcopatus  Autiffiod. 
Cambium  Autiffiod.  debet  Epificopo  die  Sabbati  ante 
Natale  quatuor  libras.  Hifl.  Mediani  Monaflerii 
pag.  3 6  8. e  veteri  Necrologio  ejufdem  loci :  Obiit 
D.  F alentinus  Abbas  hujus  loci, qui  contulit  nobis  qua¬ 
tuor  libras  moneta  Argentinenfis  Jupr a  Cambium  Ar- 
gentinenfe  pro  anniverfiario  fuo.~\ 

Camium  ,  Idem  quod  Cambium,  Permutatio.  Charta 
San&ii  Regis  Aragon.  apud  Hieron.  Blancam : 
Jjhpaliacunque  fandus  g/ob  annes .  .  .  dono  ,  vel  com¬ 
paratione  vel  Camio  acquifivit.  Hinc  Camiare  ,  in 
eadem  Charta.  Vide Hifloriam  Pinnatenfem  pag. 
269.  &  Sandovallium  in  Epifcopis  Pampilon. 
pag.  40.  41 . 

Scamium,  in  Tabulario  Prioratus  de  Paredo  fol.  91. 
Hoc  Scamium  laudavit  nobis  domnus  Pontius. 

Escambium  ,  Permutatio,  Gallis  Efichange.  Charta 
Ricardi  I.  Regis  Angi,  apud  Kadulfum  deDice- 
to :  InEficambium  autem  pradicli  manerii  deAndeli. . . 
concefifiimus. . .  omnia  molendina ,  &c.  Palfim.  Vide 
Cambium. 

Escambi  ator  ,  T  rapezita ,  argentarius ,  apud  Radul- 
fum  de Diceto,  8c Matth.  Paris  an.  1190. 

Scambiaria  Charta,  quaaliquid  commutatur,  in, 
Tabulario  Conchcnfi  in  Ruthenis  n.  98.  298. 

Scampsari  a  Charta  ,  in  eodem  Tabulario  Ch.  13 

Concameirf.  ,  Permutare.  Tabularium  Monaflerii 
Brivatenfis  apud  Juftellum  ?  ann.  8  64.  fifiuam 
exalcdes...  inter  fie  communicare  &  Conc  ambire  de- 
buijfient ,  quod  ita  &  fecerunt . 

Concambiare  ,  in  Lege  Salica  tit.  3  9.  apud  Marcul- 
fum  lib.  2.  form.  2  3 .  Eckeardum  Jun.  deCafib. 
S.  Galli  cap.  1.  Baldricum  lib.  3.  Chr.  Camerae, 
cap.  49.  [Marten,  to.  1.  Colleft.  AmplifT.  coi. 
2  2  8 .  &  coi.  281.  Miraeum  to.  1.  pag.  5  7,  coi.  1. } 
&c.  GlofTae  Philoxeni :  Cacumbeat,  ch^xuo-o-tr,  ubi 
legendum  concambiat. 

Concamiare  apudPcrardum in Burgundicis p.  163. 
Concammiare,  apud  Stephanotium  to.  3 .  Antiquit. 
Pitflav.  MSS.  pag.  259.  Vide  Praeceptum  Caroli 
Mag.  to.  1.  Colledl.  Amplill.  col.  36. 

ConcambiUm  Argenti  ,  in  Capit.  Car.  C.  tit.  31. 
cap.  1  3.  Odo.  deDiogilo  lib.  4.  de  Profedl.  Lu- 
dov.  in  Orient.  In  tentoriis  habebamus  congruum ,  fi 
duraret ,  Conc  ambiam.  Alibi :  Et  ipfi  forum  idoneum, 
Csncambium  competens ,  &  alia ,  qua  nofiiis  utilia  vifiqi 


6  9  CAM 

funt  pro  fuo  Imperatore  f aeramento  fimili  firmaverunt. 
Rurfum  :  In  hac  (  terra)  pro  voto  no bis  fuerunt  &  fo¬ 
rum  &  Cone  ambiunt.  Occurrit  apud  Marculfum  lib. 
i.  for.  3  o.  lib.  2.  for.  2  ; .  in  Lege  Aleman.  tit.20. 
inVita  S.  Erminoldi  Abb,  &  Mart.  cap.  5 .  n.  1  1 . 
apudPetr.  Damian.  inVitaS.  Romualdi  c.  8.n. 

3 9.  in  Chr.  Calin.  lib.  3 .  c.  40.  al.  42.  1.  4.  cap. 
14.  apud  Jacob.  de  Vitriaco  in  Hdlor.  Orient. 
cap.  73.  &c. 

Concamium  ,  &  Concamiatura  ,  Commutatio.  For¬ 
mulae  veteres  apud  Bignonium  :  Concamiatura  in¬ 
ter  duos  Abbates.  In  ipfa  formula :  In  commutatione 
vel  in  Concatnio. 

Concambio,  Commutatio.  Vetus  Notitia  an.  834. 
apud  Beflium  in  Regib.  Aquitan.  Data  Coneam -> 
Ino  in  menfe  Maio  ,  &c. 

Concamberia,  Eadem  notione,  in  Tabulario  Bri- 
vatenfi  Ch.  210. 

Charta  Concambaria  ,  in  Tabulario  Abbat.  Con- 
chenfis  in  Ruthenis  n.  3  0  4. 

Costracambium  ,  Gall.  Contrefchange ,  apudGrego- 
rium  VII.  PP.  lib.  2. Epifl.  7 1 . 

Concambiatio  in  Adis  S.  Gregorii  VII.  Papae  cap. 
2.n.  7.  inter  AdaSS.  Maii  to.  6.  pag.  1  56.  &  in 
Praecepto  Caroli  Calvi  tom.  3  .  Concil.  Hifp.  pag. 
143.  coi.  2.  ] 

Concamiatio  in  Contradu  inter  Monalteria  S. 
Facundi  ac  S.  Petri  de  Exlonza  in  regno  Legio- 
nenli  tom.  3.  Concil.  Hifp. pag.  153.  coi.  1. 
Procamium,  Idem  quod  C  ambiunt ,  Permutatio. 
Charta  an.  828.  apud  Perardum  in  Burgundicis 
p.  16.  iq.Et  hoc  Procamium  inter  ipfios  factum  ...fla¬ 
bile  permaneat.  Alia  ibid.  Emptionem  vel  Procantia. 
Procam  1  are  ,  Permutare.  Charta  Willelm  i  Comitis 
Arvernorum  pro  fundatione  Abbatiae  Cluniacen- 
fis :  Non  difirahat ,  non  minuat ,  non  Procamiet ,  non 
beneficiet  ,  &c.  Vetus  Charta  apud  Perardum  in 
Chartis  Burgundicis  pag.  20  .Ut  aliquid  de  terris 
inter  fe  commutare  vel  Procamiare  deberent.  Occur¬ 
rit  apud  eumdem  praeterea  pag.  22.  143.  144. 
145.  151. 

CoNCAMius,CoNCAMMiARE.VetusNotitia  apud  Bef¬ 
lium  in  Comitib.  Pidavenfib.  pag.  1  49.  Prout 
Gratiano  ipfium  locellum  Concammiaverat . .  .  Poftque 
'tpfe  Cone ammius  fuit  f altus  Gratiano.  [Commutatio 
Godelenum  Abb.  Nobiliac.  inter  &  Conventum 
S.JunianiapudStephanotium  to. 3. Antiq.Pidav. 
MSS.  pag.  227.  Sig.  -e  Hemmenone  qui  hanc  Con- 
cammio  ijto  fieri  vel  adfirmare  rogavi.. .  Hic  e (l  Con- 
cammius  quam  Emenus  fecit  inCulnago.  ] 
Concannium  fibi  invicem  tradiderunt ,  in  Chartula¬ 
rio  S.  Sulpicii  Bituricenfis  fol.  1 4. 

Congamius.  Charta  anni  1078.  apud  Stephano- 
tium  tom.  3.  Antiq.Pidav.  MSS.  pag.  624.  Ut 
tandiu  retineret . . .  medietatem  recepti  degerberia ,  ufi- 
que  dum  Abbas  redderet  Petro  Congamium  valentem. 
Cambio,  Idem  quod  C  ambiunt ,  Hifpanis  Cambio. 
Tabularium  Vindocinenfe  Thuani  fol.  1.  Dicens , 
quod  non  dederit  ei  memoratus  Epificopus  fuam  Cam- 
bionem  pro  altaris  parte  ,ficut  promifierat.  Et  infra  : 
Ut  etiam  fi  non  daret  ei  'Epificopus  Cambionem  ,  non 
tamen  reverteretur  ad  altare. 

C  a  m  b  1 1 ,  Menfae  Cambiatorum.  Miracula  S.  Aigulfi 
Abbatis  Lerinenlis ,  cap.  1  o.  Ante  fores  EcclefixB. 
Martyris  fiubter  menfias ,  quas  Cambios  vocant ,  hofipi- 
tatus  efi. 

Campsor.  Ugutio  :  Nummularius ,  monetarius ,  men- 
fiarius ,  Campfior.  Noltris  Changeur\  qui  Grscis  re- 
ccntioribus  v.arraXhd.Ydvc, ,  apud  Nicetam  in  Alexio 
Ang.  Thomam  Magiitr.  pag.  5 .  Edit.  Rom.  Joan. 
Tom.  II. 


CAM'  70 

Cananurn  p.  191.  &c.EbrardusinGraecifmo  c.12. 
Alea  ludentis ;  ludentis  menfia  :  tabella 
Cleri :  Campfioris  trapevetum  liquet  ejfie. 
GobelinusPerfonain  Cofmodromio  aetate  6.  cap. 
76.  Camp fores  etiam  pecunias  per  platearum  theatra 
fipar ferunt.  ,r  In  Statutis  Maffil.  pag.  137.  integrum, 
exftat  capitalum  de  fiatifidatione  a  Camp  foribus  com¬ 
muni  feti  cuna  Mafjilu  prafitanda :  quo  in  capitulo 
flatu  itu  r  ,  quod  nullus  pojfiitvel  debeat  ejje  Campfior 
vel  nummularius ,  nifii  fuerit  civis  Maffil.  &  fatisderit 
idonee  .  . .  per  300.  marchas ,  ficilicet  quod  bene  & 
fideliter  exerceat  officium  futim ,  &  tute  &  fiecure 
cum  eo  contrahatur ,  &c.  Occurrit  rurfus  apud  Ste- 
phanotium  Fragm.  Hili.  MSS.  to.  4.  in  Narra¬ 
tione  de  rebus  geltis  apud  Clarummontem  Lu- 
dewig.  Reliq.  MSS.  tom.  4.  pag.  248.  to.  7.  pag. 

8  9.  Rymer.  tom.  1 5 .  pag.  46  1 .  Jof.  de  Agnine 
Concil.  Hifp.  tom.  3 .  pag.  616.  coi.  2 .  Vincent. 
Mariam  in  Conflitut.Dominican.  coi.  66.Meno- 
tum  Serm.  in  fer.  2.  pofl  quartam  Dominicam 
Quadrag.  in  Catalogo  MS.  Sodalium  Confraterni- 
tatis  B.  M.  Deauratae,  in  Hift.  Dalphin.  to.  2 .  pa$j. 

5  1 6.  &  apudLeibnitium  to.  2.  Scriptor.  Brunf- 
wici.  pag.  57.  &c.J  LeRoman  deGann: 

Li  Changeor  i  vindrent  de  Paris. 

Cam  b  sor.  Eadem  notione.  Philippus ( Pulcher ) 
Dei  gratia  Francorum  Ilex  ,  notum  facimus  . . .  quod 
cum  capit aneus ,  univerfitas  &  fiocietates  mercatorum 

6  Cambfiorum ,  &c.  apud  D.  de  Lauriere  to.  1 .  Or¬ 
dinat.  Reg.  Franc.  pag.  326. 

«[[  CAMPsoRiiE  Officium  ,  in  Statutis  Maffil.  p.  1 3  8 . 
Exquamiare  ,  Excamiare  ,  Commutare ,  Efcbanger. 
Vetus  Charta  apud  Perardum  in  Burgundicis  pag. 

6  2.  Page  nardus  Vice  dominus  Exquammiavit .  .  . . 
campum  unum.  Infra  :  Signum  Ragenardi ,  qui  hoc 
Procamium  fieri  &  firmari  rogavit.  Alia  apud  eum¬ 
dem  pag.  145.  Excamiare,  vel  commutare  habet. 
Vide  Carnium  fupra. 

CAMBILEGUS.  Litterae  Froterii  Albienfis  Epifc. 
sn.  972.  inlnftrum.  novae  Gall.  Chrifl. tom.  1. 
coi.  2 .  Monafterio  G alliacenfi dono  &  concedo  Vallem 
Caninam  ,  illos  pinos  &  Cambilegos ,  &  Salheriam. 
Hic  haereo  poli  D.  Sammarthanum. 
f  CAMBIO ,  pro  Cambium.  Vide  in  Cambiare. 

•J[  CAMBIONES ,  pro  Campiones ,  Pugiles ,  pugnan¬ 
tes  lingulari  certamine.  Ada  SS.  Junii  to.  1 .  pag. 
308.  in  Miraculis  S.  Lifardi  :  Cambiones  in  area 
relinquuntur ,  concurrunt  communiter ,  &  pugnant  acri¬ 
ter.  Vide  Campiones. 

CAMBIPARTIA,  C  amb  i  partit  a  ,  JC.  Anglis, 
Champertie ,  ell  defenfio alterius  in  judicio  a  quota 
litis  praeftita.[  Rymer.  tom.  1  3 .  pag.  233.  coi.  2. 
Confoederationes  ,  impetitiones  ,  deceptiones  ,  extortio- 
nes .  . .  manutenentias ,  Cambip artias ,  &c.  ] 
CAMBiPERTiA,pro  Cambip artia,  apud  Rymer.  to.  7. 
pag.  166.  coi.  1.  Confoederationibus  ,  confipirationi- 
bus ,  Cambipertiis ,  &c.  Eadem  iifdem  verbis  ha¬ 
bentur  to.  8.  pag.  27.  coi.  2. 

Cambipartores,  Champertores,  Rallallo  dicuntur, 
qui  alienas  controverlias  fuis  expenfis  quotam  pa¬ 
di  rei  evidae  profequuntur.  HaecCowellus  lib. 
4.  Inllit.  cap.  1  8 .  §•  52.  vox ,  inquit ,  compofita 
a  Cambio  &  pars ,  vel  a  Gallico  Cbampart.  Vide 
Campipars. 

CAMBIPARTICEPS.  Vi deCampiparticeps. 
«IfCAMBIRE,  Cambitio,  Cambitor,  Cambitus  5 
&c.  Vide  Cambiare. 

^[CAMBITOR,  pro  Cambarius , Brafiator ,  Confe- 
dor  cerevifiae  ,  apud  Marten.  to.  4.  Anecdot.  coi. 
8  5  3 .  in  Statutis  Synodal.  Eccleliae  Leodienf.  an, 

E  i j 


CAM 


1  287»  Ne  Clerici  exerceant  negotia  turpia  .  .7  of¬ 
ficium  Cambitoris ,  carnificis,  tabernarii,  proceneta ,  fic. 
•j[  CAMBLENTUS ,  Idem  qui  Cambellanus ,  in  Mo- 
nafteriis.  Vi  de  Cambalentus  in  Cambellanus. 
GAMBO  ,  Modus  agri.  Campus.  Tabularium  Bri- 
vatenfe  Ch.  2  3  9.  Dederunt . . .  cultura  de  villa 
Cambones  duos ,  qui  habent  fines  de  uno  latere,  &c. 
Supra,  Campi  duo  dicuntur.  Tabularium  Priora¬ 
tus  de  Paredo  fol.  59.  Dedit  Domino  in  hoc  loco  in 
villa  Angleduris  terram  arabilem ,  quam  rufticiCam- 
bonem  vocant ,  rejidetque  ipfa  terra  juxta  fluvium  Li¬ 
geris,  &c.  Fol.  6  1 .  Et  in  alio  loco  Cambonem  unum 
dedit ,  qui  terminatur  de  una  parte  terra  S.  Vincentii, 
de  alia  Liger  fluvius ,  fic.  Fol.  63.  Et  medietatem 
deCambone  ,  qui  refidet  non  longe  a  fluvio ,  qui  voca¬ 
tur  Burbentius ,  terminatur  de  tribus  partibus  S.  Sal¬ 
vatoris,  dc  quarta,  via  publica.  Fol.  25.  Terram , 
quam  vocant  Cambone,  cum  terra  fubj acente  ;  &c.  Fol. 
z6.  Item  in  alio  loco  i.curtillum  ,  in  quo  fiotbaldus 
manebat.  Eu  in  alio  loco  Cambonem  unum  juxta  flu¬ 
vium  Borbontia,&c .Tabularium  Conchenfe  in  Ru¬ 
thenis  Ch.  6  4.  Et  ultra  hos  fines  Cambonem  de  Pont- 
vilares ,  &c.  [Ruflici  Dumbenfes  Cambonem  ap¬ 
pellant  quemlibet  campum  fertilem  &  aquis  op¬ 
portunis  irriguum  ,  live  ager  cultus  fit,  five  pra¬ 
tum.  Huic  notioni  conveniunt  optime  loca  ci¬ 
tata.  Gallis  Cham-bon  ,  vel  Bon  Champ,  Bonus 
campus.] 

Cameomum  ,  Eadem  notione, occurrit  pafhm  in  Ta- 
bular.  Abbatiae  Dalonenfis  in  Lemovicibus  fol.  2. 
5.19.  &c.  Interdum  Chambo  fcribitur. 

CAMBOCA.  V ide  Cambuta. 

CAMBGRT A ,  Frutex  incurvatus ,  repandus ,  Cam- 
brec  ,  Germanis,  unde  Kammerladen ,  per  quem 
vites  curvantur  &  repanduntur.  Ita-Goldallus. 
Certe  Cambus  in  veteri  doliario ,  ua/aTrlcc  reddi¬ 
tur.  Cat-boort ,  Flandris  ,  efl  extrema  ora  margo. 
Gloflarium  laudatum  a  viris  dodlis  :  Camborta , 
qua  fepem  defuper  firmant.  Hoc  eft,  tres  illae  virgae 
plexiles  ,  reliquis  ramalibus  craffiores ,  quae  lu- 
perne  fepem  connexant.  Lex  Salica  tit.  36.  Si 
quis  tres  virgas ,  cum  quibus  fepes  fuperligata  eft,  vel 
retortas ,  quibus  fepes  continetur  ,  capulaverit  ,  vel 
Cambortas  excervicaverit,  &c.  Lex  Ripuar.  tit.  4  3 . 
Si  quis  tres  virgas,  unde  fepis  ligatur  ,  vel  retortas , 
unde  fepis  continetur  ,  capulaverit ,  aut  tres  Cambor¬ 
tas  involaverit  ,&c.  Editio  Heroidi :  Aut  in  Cam¬ 
bortas  involaverit.  [  Eccardus  Cambortas  explicat 
per  baculos  incurvos  oblique  terrae  infixos  ,  ut  fe¬ 
pem  contineant ,  ne  in  latus  inclinare  pollit,  aut 
corruere.] 

<5fCAMBOTTA.  Vide  in  Cambuta. 

CAMBRA,  Camera  ,  cubiculum  ,  Gallis  Chambre. 
Afferus  de  Reb.  geftis  ^Elfredi  :  Cum  quodam  die 
ambo  in  regia  Catnbra  re  fideremus ,  undecunque  ,fic- 
ut  folito  ,  colloquia  habentes.  Et  infra :  De  aulis  (fi 
Cambris  legalibus ,  lapideis  (fi  ligneis  fuo  jujfii  mirabi¬ 
liter  conftruttis.  Cambra  Abbatis  ,  in  Monadico  An- 
glic.  tom.  1 .  pag.  1  4 6. 

^fCAMBRERlUS,  Cubicularius,  Gall.  Chambrier. 
Hili.  Dalphin.  to.  2.  pag.  313.  coi.  2.  Item ,  quod 
aliis  dominabus  cum  prafata  domina  Dalphina  exiften- 
tibus  (  ad  menfam  )  ferviatur  per  omnia,  fient  de 
aliis  militibus  fimplicibus  (fi  domicellabus  ,ficut  de  fcu- 
tiferis  fi  Cambreriis.  Vide  Chambrerius. 
CAMBSOR.  Vide  in  Cambiare. 

«fCAMBUCA,  Cambucarius.  Vide  Cambuta. 
CAMBULA ,  Campulum,  Ital.  G ambula ,  Tibiale, 
ab  Italico  Gamba  ,Tibia..  Hift.  Dalphin.  tom.  2. 
pag.  280.  Pro  paro  uno  Cambularwn  pro  Domina 


CAM  tl 

(fi  copcrtorio  de  feta  pro  capite  fuo  flor.  xi.  Ibidem 
paulo  fuperius :  Pro  paro  uno  C ambularam  pro  Dom . 
Burga  demandato  Domina  Dalphina  flor.  111. 
CAMBULUM,pro  Canipulus ,  Enfis  brevior.  Hift. 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  2-7-7.  ^te,n  »  Stephana  de 
S  anclo  Germano  pro  C ambulo  fuo  fraclo  per  Dominum, 
taren.  1  . 

CAMBUS,  Inflexa,  (f.  inflexus)  tortuofus.  GlofT. 
Sangerman.  MS.  num.  501.  Graecis  ,  In- 

fledto.Vide  Camba. 

CAMBUTA  ,  Cambutta  ,  Cambuca  ,  Gameutta, 
Baculus  incurvatus  ,  virga  pafloralis  Epifcopo- 
rum.  Adrevaldus  deMiracul.  S.  Benedidti.  lib.  1. 
c.  2  2 .  Baculo ,  qued  geflabat ,  incurvo  ,  more  veterum 
Antiflitum.  Ita  enim  Pallorum  pedum  elfidtum 
fuit.  Scholiaftes  Theocriti  ad  ldyll.  4.  v.  49.  ait, 
paCe/V  Qtray  caflv,  i7reu%erftti  yevirfat  xa./x.7rvXUx,  Ilva 
fxli  cyxuov  xtrctv  r»v  Q cvv. 

Cameuta.  Papias :  Cambuta,  fuflentamen,vel  baculus 
flexus ,  pedum,  crocia.  Vetus  Gloffar.  Corbeienfe: 
Cambuta  ,  Baculus  Epifccporum.  Teflamentum  S. 
Remigii  apudFlodoardum:  Argenteam  Cambutam 
figuratam.  Perperam  Cabutam  in  MSS.  Editio  Lab- 
bei  Cabulam  habet  pro  Cabutam ;  BrifTonius  C4?w- 
btitam.  Ordericus  Vitalis  lib.  3.  Per  Cambutam  Ivo- 
nis  Epifcopi  Sagienfis  exteriorem  Abbatia  poteftatem 
tradidit.  Infra  :  Eique  per  Cambutam  Maurilh  Ar- 
chtepifcopi  curam  Uticenfis  Abbatiacommendavit.  Ad¬ 
de  pag.  604.  622.  694.  776.  877.  [Mabillon. 
Analedt.  tom.  3.  pag.  390.  ex  Gc-flis  Gaufredi 
Epifcopi  Cenoman-  Cambutam  argenteam  magni 
ponderis  deauratam  fi  opere  decoram  cum  baculo  pa- 
florali.  Quo  in  loco  Cambuta  videtur  effe  a  ba¬ 
culo  paflorali  diltinguenda,f.  quiahic  vilior  erat, 
illa  pretiofior.  Vide  ibidem  pag.  2  3  1 .  in  Praece¬ 
pto  Childerici ,  &  pag.  2  5  o.  in  Geftis  Jofephi 
Cenoman.  Epifcopi.  ]  Occurrit  non  femel  apud, 
Scriptores  ,  inSacrament.  Gregorii  M.  in  Ordine 
Romano  in  Vita  S.  Emeranni  apud  Canifium  to. 
1 .  in  Hifloria  Epifcoporum  Autifiodor.  cap.  6  3  . 
in  Chronico  Mauriniacenfi  lib.  3. in  VitaS.  Ur¬ 
bani  Lingonenfis  Epifcopi  cap.  2.  apud  Wolfar- 
dum  Prefbyter.  in  Miraculis  S.  Valburgis  lib.  3. 
Mirae.  5 .  in  Miraculis  S.  Urfmari  n.  5.  &c. 

Cambutta  ,  in  Ordine  Romano.  Petrus  Diae.  lib. 
4.  Chr.  Cafin.  c.  74.  Ejufdem  claudi  Cambuttat 
ante  fores  Ecclefia  fufpenderum.Ubi  quidam  Codd. 
praeferunt  Gambuttas ,  ut  habet  VitaS.  Conftabi- 
lis  AbH.  Cavenfis  n.  25.  Theodorus  Campedo- 
nenfis  de  S.  Magno  c.  12.  Baculum  tpfius  ,  quem 
vulgo  Cambuttam  vocant,  per  manum  Diaconi  tranfi- 
miferunt.  Habetur  &  cap.  7.  &  1  8.  [  necnon  in 
Charta  Drogonis  Epifcopi  Terwanenfis  proRo- 
derico  AbbateS.  Bertiniex  Archivo  hujus  Coe¬ 
nobii,  &  apud  Mabillonium  tom.  3.  Analedt.  p. 
77.  &  xo 5.  in  Geftis  S.  Innocentii  Epifcopi 
Cenoman.  necnon  in  Adlis  SS.  Benedidt.  fec.  3* 
part.  2.  pag.  627.] 

Cameotta,  in  Hifloria  Tranflat.  S.  Germani  Epifc. 
Parifienfis  cap.  1  }.[&  inVita  S.  Galli  Abb. inter 
A  dia  SS.  Benedidt.  fec.  2.  p.  245.  Occurrit  ite¬ 
rum  fec.  3.  part.  2.  pag.  192.  &  627.  Cam-bot 
vel  Bot-cam.  Armoricanis  Britonibus ,  Ramus  eft 
a  fummitate  recurvus.  Hinc  ducenda  vocis  ori¬ 
ginatio.  ] 

Gabuta,  apud  LandulfumdeS.  Paulo  in  Chronico 
Mediolanenfi  cap.  1  t  . 

Camputa  ,  apud  Crodegangum  Metenf.  Epifcop. 
in  Regula  Canonic.  cap.  2  6. 

Cambucca.  Vita  S.  Defiderii  Epifcopi  Cadurcenfis 


CAM 


c.  i  9.  Dum  baculus  B.  viri  ,  quia.  Gallis  Cdmbucca 
vocatur ,  ad  caput  fepulcri  illius  fedule  dependeret. 
Perperam  Cambucia  ,  in  Edit.  Sammarthanorum. 
Adainus  Brem.  c.  101.  Cambuccam  paftoralem  d 
Conrado  C  a  far  e  meruit.  [Ada  SS.  Julii  tom.  1.  pag. 
41  5 .  de  S.  Ottone  Epilcop.  Bamberg.  In  medium 
turba  fefe  fortiter  intrudens ,  Cambuccam  fuam  manu 
geftabat. ] 

Comvccd  ,  apud  Andream  Iib.  2 .  Vitae  S.  Ottonis, 
Epifcopi  Bamberg.  cap.  1 7. 

Cabuca  ,  in  Adis  Vifitationis  Simonis  Archiepifc. 

Bituric.  p.  208.  lib.  4-Mifcellan.  Baluzii. 
Cambuca,  apudHugonema  S.  Vidore  in  Speculo 
Iib.  1 .  cap.  2 .  in  V ita  S.  W inoci  Abbat.  c.  1 3 .  &c. 
Vifitatio  Thefaurariae  sedis  S.  Pauli  Londin.  ann. 
1295.  Baculus  Ricardi  Epifcopi  tertius ,  cujus  Cam- 
luca  de  arcento  deaurato ,  &c.  . . .  baculus  ejufdem , 
cum  Cambuca  cornea ,  continens  interius  vineam  cir¬ 
cumplectentem  leonem  de  cupro  deaurata.  Occurrit 
ibi  pluries, in  Monaflico  Anglic.  tom.  3 .  pag.  314. 
Vide  Sabuta ,  [yihiCambuca  vel  cambuca  aliofenfu 
fumitur,  fcilicet  pro  Curru  feu  vehiculo  ,  qaio 
nobiles  mulieres  alias  utebantur.  Rocho  le  Bail- 
/i/in  Didionario  Spagyrico ,  Cambuca,  Bubo  vel 
panus  inguinis.  ] 

Camboca.  Eckeardus  Junior  de  Calib.S.  Galli  cap. 
3 .  Aram  S.  Galli  adiens ,  Cambocam  fuam  . . .  rapuit. 
Occurrit  etiam  in  libro  Miraculorum  S.  Quin- 
tini  cap.  1  3. 

Sambuca,  apud  Durandum  lib.  1.  Ration.  c.  6.  n. 
24. Iib.  3.C.  1  5«n.  2.  Willelm.Thorn.an.  1179. 
pag.  182  Will.  Hedam  in  Theodorico  Epi- 
fcopo  Trajedenfi  3  1. 

-wAmbucarius,  Qui  cambucam  aut  crucem  defert. 
GlolT.  vetus  Anglic.  laudatum  a Spelmannoc  Cro¬ 
cer ,  Pedarius ,  Cambucarius ,  Cruiifer. 

CAMEA.  Vide  Canava.  1. 

CAMELARIUS,  Qui  camelorum  curam  gerit.B. 
Dorotheus  Dodr.  I  I .  HgXcvro  nv  oi  %tvci,  xezi  ttnrl- 
ft^ov  jj.tT  cvjtIv  ,  xai  ttczTkiv  h.ujj.kXcz%ioi ,  uct)  t7rolnv  thV 

^ps/ai'  dvTuv.  Palladius  in  Hili.  Lauf.  c.  3  9.  x«a- 

uuq  17TTU  ,  T IxTOVCZZ  TfViyapat?  ,  KX./LMlXa.fvZ  IfdStZaL  , 

xvaquz  de/.xTrtvTi.  [  Brejdenbach  Itiner.  Hierofol. 
pag.  20  7.  Camelarii  noflri  impedimento  nobis  fuere 
fuis  rixis  &  contentionibus. ] 

CAMELASIA,  a  camelis  dida,  Munus  quoddam 
perfonale,  ad  quod  quivis  tenebatur,  ut  nempe 
camelarius  edet ,  Ka^unAHAtm;?  ,  vel  camelos  exhi¬ 
bere  teneretur,  ut  docet  1.  1.  D.de  Muneribus. 
Sed  vocem  hanc  a  P.  Caflello  infertam  in  Ammia¬ 
no  Marcellino  lib.  1  7.  contendit  Valefius,  &  ab- 
effe  ab  omnibus  MSS.  Vide  Cujae,  lib.  9.0bferv. 
c.  9.  deeumdem  Valefium  adEufebii  librum  de 
Martyribus  Paleflinse  cap.  1  2. 
CAMELAUCUM,  Calamaucus,  Calamaucum, 
Graecis  recentioribus  xAjj.t\a.m\oi ,  Capit  is  integu¬ 
mentum  ,  &  piiei  genus  ex  camelorum  pilis  con- 
fedum  ,  unde  nomen  ,  ut  audor  efl  Cedrenns: 

Hat  tTt°X  KctTctC-XiVH  CTTuflcPcZ  ,  drTJ  7nAH  TtT  Kt~ 
QctXyr fftjxivH.  KctXiiTcii  cTt  iraf  \tolKc!z  xtzjxtXet ,  cu 
xocl  xa.jjAha.Uia..  In  eadem  etiam  funt  fententia, 
quoad  vocis  etymon  Leo  Allatius  &  Goarus. 
[Suffannxus  in  Vocabulario :  Camelaucium ,  Gale- 
riculus  ,  quia  calorem  defendat.  ]  Papias:  Camelau- 
cus ,  vefiimentum  Papa.  Anaflafius  inConflantino 
PP.  Apoftolicus  Pontifex  cum  Camelaucio  ,  ut  folitus 
efl  Roma  procedere  ,  d  palatio  egreffus ,  &C.  Idem  in 
Kifl.  Eccl.  Occidit  Totilam,  &  vefiimenta  ejus  cruen¬ 
tata  ,  cum  Camilaucio  lapidibus  pretiojis  ornato  tnifit 
Conflantinopolm.  Theophanes  de  eodem  Totila  : 


Ka/mXcivzicv  c/Wa/^-GIoIT.  Gr.  MS.  Regium  Cod. 

1673.  KiJ' ctjit;  ,  >cp dvoz  ,  Tifi^ijj.x  «Tt 

tflcz  Kcijj.i\ca)Aa  ,  0  xaiTicLpu  voiirctt.  Lexic.  Gr.  MS. 
Reg.  Cod.  2062.  KcaijMFiBi,  KctfxvhcKJZiov, In fraiKciu- 
jj.iXai.xiov ,  Vti>/j.atzii  »  A ,  pjjfie?  tt  av  xai  tXXxvKrt 
utto  xatjjja  lA auveiv  xxvjJtiXxvxiov.  In  voce  xldaou; ,  i* 
Tpi^wV  Kct/xiXctuziov.  Vide  Glolfas  Bafilic.  Ada  SS. 
Abrahami  Sc  Mariae  num.  31.  EWVa^a/e?  cPe  to 

ig-pctTtOOTIXOV  C~  ffjJ.CZ  ,  KUl  xczjxczkczw.lcv  pafv  t7Tl  Tl)V  Ki- 
SpaXuv  cEtu. 


At  plerique  e  Latinis  Scriptoribus  pro  Came¬ 
laucium  mutatis  literis,  Calamaucum  dixerunt,  fic- 
que  feribendum  contendit  Salmafius.  Gloliae  an¬ 
tiquae  M  SS.  G  aleros,  C  alam  au  cos  pelliceos.  G 1  olf.  I  fr- 
dori :  Galeros  ,Calamaucos.  Eaedem  :  Pileum  ,  Ca¬ 
lamaucum.  Papias  :  Pileum  ,  Calamaucum  ex  bjffo 
rotundum ,  quaji  fpara ,  caput  tegens  facerdotale  ,  in 
occipitio  vitta  conflrictum.  Hoc  Graci  &  noflri  Tiaram 
vocant.  aElfricus  :  Calamattca  ,  haet  ,  i.  galerus. 
Ugutio  :  A  caleo ,  hic  Calamacus ,  i.  quoddam  genus 
mitra  firiche,  &  dicitur  Calamacus,  quafi  caloremma- 
chinans ,  eo  quod JlrittaJit ,  &  capiti  hnpreffa.  Ana- 
ftafius  in  Hift.  Eccl.  Pracepit  Abdelasradi  barbas 
eorum  &  fieri  Calamaucos  cubiti  unius  &  femis.  Beda 
de  T abernac.  lib.  3 .  c.  8  •  &  Rufinus  haec  verba  Jo- 
fephi  lib.  3 . c.  8.  t'  7Tlg  X£<^)«A«V  (pcpsT  7z7A0V  clxUVOY, 
fic  vertunt;  Super  caput  autem gefiat  pileum  in  mo¬ 
dum  p arv uli  C diam auci ,  Jive  cajjidis.  Perperam  Ca- 
lamati  editumapudJo.de  Janua.  Odo  Folfat.in 
Vita  Burchardi  Comitis  Corbolienfis  :  Dum  ali- 
xubi  voluntas  pergendi  adeffet ,  depofitis  monachatibus 
indumentis ,  pretiofarum  pellium  tegmentis  exornaba- 
tur ,  Calamaucumque  optimum  pro  capitio  humili ,  capiti 
imponebatur.  [  Perperam  in  Adis  SS.  Maii  tom.  7. 
pag.  691.  Cal amant umque  optimum.] 

Audor  eft  Allatius  lib.  3 .  deUtriufque  Eccle- 
fiae  confenlionelib.  3.  cap.  8.  n.  12.  apud  Orien¬ 
tales,  Sacerdotes  Monachos  camelaucis  etiam- 
numuti.  Sic  autem  ab  illo  deferibuntur :  Caput 
operiunt  Camelaucio  ,  quod  capitis  tegmen  efl  ex  lana 
nigricante  ,  ut  natura  illam  dedit ,  textum ,  rotundum , 
altitudine  femipalmare,  in  formam  concha  finiens,  qua 
caput  ingreditur  ,  non  undequaqtie  rotundatur  ,  fed 
ubi  aures  funt ,  plagula  unguntur  ,  quibus  aurium  in¬ 
commodis  medentur.  Nomen  habent ,  ut  ipfe  exiftimo 
quidquid  alii  dicant ,  quod  ex  pilis  camelorum  ut  plu¬ 
rimum  texatur.  Camelaucio  caput  operire  Epifco- 
pos  Armenios,  cum  facra  peragunt ,  audor  eft 
Ifaacus  invediva  fecunda  in  Armenios  pag.  414. 

Non  defunt  denique  ,  qui  a  Camelaucio  ,  a  no- 
Itrisdidum  putant  Camail ,  Italis  Camaglio ,  eam 
vellis  partem,  quae  olim  caput  &  humeros  tege¬ 
bat,  quos  inter  funt  Theophilus  Raynauduslib. 
de  Pileis,  &  Cl.  Menagius.  At  cum  Camelaucum 
vix  legatur  humeros  texifle,  fed  folum  caput, 
praeterea  quod  noflri  Camail  vocant ,  accenfea- 
tur  vulgo  armatura: :  probabilius  videtur,  hanc 
vocem  effidam  ex  Cap  de  maille ,  ut  fuerit  Capi¬ 
tium  ex  maculis  confedum.  Nam  Carnalium  fuit 
capitii  fpecies  hamulis  &  maculis  contexta,  quae 
totum  caput,  excepta  facie,  &  humerorum  fupe- 
riorem  partem  operiebat ,  cujufmodi  paffim  vi¬ 
dere  efl  in  veterum  Militum  noflrorum  imagini¬ 
bus  ,  quae  in  figillis  &  alibi  deferibuntur, ut  apud 
Edw.  Biffeum  in  Notis  ad  Uptonump.  32.62. 
77.  Capitio  ifli,  fi  quidem  integrum  effet,  le¬ 
vior  galea  aptabatur.  At  fi  belmus ,  vel  callis  lpif- 
fior ,  caput  tegeret,  tum  Carnalium  ita  callidi 
annedebatur,  ut  collum  &  humeros  tegeret,  & 
ab  adverfariorum  idibus  tutaretur.  [  Froiffarte* 


7  5  CAM 

vol.  2.  cap.  66.  Et  coda  tout  oittre  le  Camail ,  qui 
eftoirde  bonnes  mailles  :  &  hij  entra  an  coi .]  Com- 
putum  Srephani  de  la  Pont  alne  Argentarii  lvegii 
i .  Jan.  an.  i  3  49.  Pourfix  onces  de  fote  de  diverfes 
couleurs  d  faire  les  las  d  mettre  les  Camaux  aufdits 
bacinets,&c.  Chronicon  MS.  Bertrandi  G  uefclini : 

Et  voit  [es  Chevaliers  bien  armet,  de  Camail. 
Alio  loco  : 

Bertrand  tenoit  1’ efpee ,  qui  lefer  ot  trenebant, 
Ou  Camail Ji  bo  ut  a  fi  er  ement  en  pouffant. 
Proinde  Carnalium ,  nihil  aliud  fuit  quam  ea  arma¬ 
turae  fpecies,  quam  hodie  Hauffeco! dicimus,  quae 
collum  tegit,  praeterquam  quod  Carnalium  ex  ha¬ 
mulis  confedum  effet;  hauffecollum  vero  ex  lolido 
ferro  fit  compadum. 

Neque  aliter  Carnalium  effidum  confpicitur  in 
torqui  Ordinis  equeftrisCamalliJeuHijhicts  didi, 
a  Carolo  Aurelianenfi  &  Vadenfi  Duce  inftituti , 
in  cujus  ima  parte  pendet  bi/lnx ,  furredis  echi¬ 
nis  horrida ,  virentihumo  infiftens ,  cujus  collum 
Camallo  tegitur  :  hiftrici  vero  impendet  Corona 
Ducalis ,  uti  in  Cafulis  &  Dalmaticis ,  olim  ab  eo¬ 
dem  Duce  Caeleftinis  Parifienfibus  donatis  vide¬ 
re  eft.  Ordinis  vero  illius  meminere  Monftreile- 
tus  1.  vol.  pag.  60.  &  cap.  z  5 .  2.  vol.  pag.  1  7 6. 
JoannesaS.Gelafio  in  Hi  t.  I  udovici  XII.  p.  25. 
Petrus  Sanjulianus  in  Mifcellaneis  Hili.  p.  428. 
Andreas  Fauynus  in  Theatro  Honoris  pag.  7  $  4. 
&c.  Denique  ab  ejufmodi  Camallis  militaribus  no¬ 
men  manlit  epomidiilli ,  quam  deferunt  Epifco- 
pi ,  quae  non  modo  humeros ,  ut  hodie ,  fed etiam 
olirp  caput  tegebat  :  ex  quo  etiamnum  capitium 
eidem  anneditur.  Vid eCamilla. 

%  C  AvlELINUM.  Vide  Camelotum. 

CAMELLUM.  Gaufridus  Vofienfis  in  Chronico 
part.  1.  cap.  3  7-  de  \  onachis  fui  temporis:  Pro 
(randengis  froccos  capcllatcs  abfque  cuculla  ,  capellas 
Camello  &  altos  circumdatos  pelle  adinftar  [capularis , 
pannos  irregulares  in  leftv,efus  carnium  i.difcrete  & 
enormiter  infectamur.  Videtur  elbe  nollrum  Camail. 
Vid eCamelaucus  poli  lineam.  Non  de[unt ,  &c.  & 
Camilla. 

%  C  AMELLU  S.  V  ide  Camelus. 

CAMELOTUM,  Pannus  ex  camelorum  pilis  con- 
fedus ,  cujufmodi  fuit  ille  ,  de  quo  Ailianus  lib. 
1  7.  de  Anim.  cap.  34.  &  Fortunatus  lib.  4.  de 
Vita  S.  Martini: 

....  AEodo  [ubit  a[pera  tela , 

Hifpida  Cameli  rigido  quafi  vellere  texta. 
StatutaRaimundiComitisTolofani  &  Legati  PP. 
contra  haereticos  apud  Catellum  :  Caligis  de  aliqua 
bnineta  etiam  vel  nigra ,  vel  etiam  [lanio  forti ,  vel  Ca- 
melato ,  vel  aliquo  alio  colorato  panno . . .  non  utantur. 

Camelinum.  M.  Robert.  deSorbona  inferm.de 
Confcientia :  Supertumcale  rotundum  cum  magnis  & 
latis  tunicis  de  Camelino.  Statuta  Ord.  Praemonftrat. 
dift.  r.  cap.  13.  Ita  quod  ipft  cappa  grifea  non  fint 
Camelina.  [Computus  reddituum  Regis  Franco¬ 
rum  an.  120  2.  apud  D.  Brufjel  de  Ufu  feudorum 
tom.  2 .  pag.  clvi.  ad  calcem  :  Pro  capa  de  Camelino 
furato  de  v.  ofto  diebus  pofi  medium  Auguftum  c .[. . . . 
Pro  roba  Camelino  furata  de  ver  ad  omnium  Saucio¬ 
rum  viii.  /•  ]  Fin  Camelw,  apud  Joinvillam  in  S.  Lu- 
dovico  pag.  8.  Camelin  d’ Amiens ,  in  Computo 
Steph.  de  la  Fontaine  an.  1351.  Camelin  de  Cam- 
braj ,  in  Poem.  MS.  de  Vulpe  coronato  : 

De  vert  de  G  and ,  ne  de  Douaj , 

Ne  de  Camelin  de  Cambray. 

[Statuta  pro  Opificibus  panni  urbis  Commercii  e 
Cod.  MS.  ejufdem  loci :  Item ,  Camelins  marcbans 


CAM  7  6 

pignez.  en  fain foient  fait  en  xxi.fils  que  foient  a  trois 
[It.  [ur  les  mains.  ]  VideScalig.  contra  Cardanum 
exercit.  189.  num.  14.  &  V.  Ci.  Menagium  in 
Orig.  linguae  Francic:e& Italicae ,  &  Odi.  Ferra¬ 
rium  in  Ciambelotto.  Cambro-Britannis  Camlad  <5c 
Camlod,  eft  pannus  undulatus,  cymatilis,  qui  e 
pilis  camelinis  fieri  folet. 

Olim  Monachi  velles  e  camelorum  pilis  con¬ 
fodias  deferebant.  Sulpitius  de  Vita  S.  Martini 
c.  7.  in  deferiptione  Ordinis  Monaftici  aS. Mar- 
tino  inftituti :  Plerique  Camelorum  fetis  vefticbantur , 
mollior  ibi  habitus  pro  crimine  erat.  Paulinus  lib.  2. 
V itse  ejufdem  S.  Martini : 

Multis  veftis  erat  fetis  contexta  Cameli , 

Jfiua  levibus  fi imulis  vigiles  contegeret  artus • 
Excludens  tenuem  compuntla  carne  foporem  y 
Mollia  ne  fluxum  nutrirent  mollia  corpus , 

Lafciva  &  tenui  veftis  fluitaret  amiftu. 

Adde  eumdem  Paulinum  in  Epift.  ad  Severum. 

1 .  CAMELU  S ,  in  Glolf.  Arabie.  Funiculus ,  Camel¬ 
lus.  Papiae,  Funis  nauticus.  Vulgo  Chable  [Vulg. 
Interpres  Matthaei  19.  24.  Facilius  eft  Camelum 
per  foramen  acus  tranjire ,  quam  divitem  intrare  in  re- 
gnum  coelorum.  De  rudenti ,  non  de  animali  didlum 
volunt ,  ad  tollendam  fermonis  abfurditatem. 
Graecum  Ka/anXc;  Camelum  animal  &  rudentem 
perinde  fignificat.  Suidas  uu/xihc;  pro  rudente 
fcripfitad  notandam  differentiam.  Hunc  imitan¬ 
tur  Recentiores  Grammatici ,  qui  n  cum  1  plerum¬ 
que  confundunt. 

2.  CAMELUS.  A<dta  SS.  Maii  tom.  7.  pag.  6 4.  in 
Vita  SS.  Voti  &  Felicis :  Nullus  praf umeret  in  to¬ 
tum  illum  terminum  intrare  vel  pafcere ,  neque  tento¬ 
rium  pecorum  figere  :  quod  Ji  aliter  feciffent ,  haberent 
inibi  habitantes  poteftatem  occidendi  vaccas ,  porcos  , 
Camelos  fine  ulla  dubitatione  &  fine  ull  >  pleyto  regali . 
Ne  putem  hic  de  camelis  proprie  didlis  agi  vetat 
Elifpania ,  in  qua  nulli  funt :  crediderim  ergo  po¬ 
tius  intelligendaseffe  capras,  quae  vox  fatis  con¬ 
gruit  cum  Gallica  Ch  anteis,  Rupicapra. 

1.  CAMERA  ,  Modus  agri.  Tabularium  Eccle  fx 
Gratianopolitanas  fub  HugoneEpifcopo  fol.  6 8. 
Ego  Silvio  de  Vir  eu  &  filii  mei  Siebodus,  Higo  atque 
Guitfredus ,  reddimus  Hugoni  Epifcopo  Gratianopcli- 
tano  . . .  tres  Cameras  de  vinea ,  qua  funt  de  fevo  Pra- 
pcfitali,  in  loco  ultra  pontem,  &c. Occurrit rurfum 
fol.  70.  Camera  de  vine  a.  Et  fol.  72.  Ego  Bene  dift  a 
uxor  Chatberti  Verbigarii  vendo  unam  Chameram  ter¬ 
ra  ,  cum  vinea ,  qua  in  pradifta  terra  eft  plantata,  &c. 
Ibidem  :  Eft  autem  pradifta  vinea  in  claufo  Epifco- 
pali ,  juxta  Cameram  Riperti  de  Valriav. ,  qua  Came¬ 
ra  fuit  de  pradifta  terra  data  S.  Donato ,  &  eft  verftts 
meridiem  conjunfta  cum  vinea  Epifcopi.  Tabularium 
S.  Andreae  Viennenfis :  Hoc  eft.  Cameras  3  .  de  vi¬ 
nea  m  villa  de  Arboriano  ,  &c.  Paffim  ibi. 

2.  CAMERA,  Domus,  cubiculum ,  coenaculum , 
conclavis ,  Gall.  Cbambre.  Papias :  Camera  d  curvi¬ 
tate  dift  a,  eft  enim  velumen  intror fum  refpkiens.  Item: 
Camera ,  quia  Camura  ,  i.  curva ,  dicitur  lapidea  do¬ 
mus.  Ifo  Magifter  in  Glolfis :  Camiron ,  Grace  Cur¬ 
vum  ,  inde  Camerata  domus ,  cujus  teftudo  curva  eft : 
inde  Camelum ,  animal  tortuofum.\_  Chronicon Tri- 
vetti  ad  an.  1  2  77-Spicileg.  Acher.  tom.  8.  pag. 
63  9.  [Jo annes  Papa  XXI.  cum  fibi  vita  [patiunt  in 
annos  plurimos  extendi  crederet ,  &  hoc  etiam  coram 
aliis  aftereret,  fubito  cum  Camera  nova,  quam  fibi  Vi¬ 
te  rb'u  circa  palatium  confiruxerat ,  f 'olus  corruit ,  & 
inter  lapides  &  ligna  collifus  fexto  die  poft  cafum  Sa¬ 
cramentis  omnibus  ecclefiafticis  perceptis  moritur.  Vita 
S.  Pardulfi  Abb.  inter  A<fta  SS.  Benedid.  ftec.  3 . 


77  CAM 

pare,  i .  pag.  575  .Et  ubicumjue  ipfe  L  antarius  per 
fumi  comitatum  vel  in  fua  propria  loca  ambulabat , 
jpfam  femper  fecum  ambulare  faciebat ,  &  in  fua  Ca¬ 
mera  ,  ubi  fuus  proprius  fiebat  ledas ,  femper  eminus 
virum  Derrequiefcere  faciebat.  Occurrit  rurfus  hac 
notione  in  Vita  B.  Alcuini  inter  eadem  A&aSS. 
Bened.  fec.  4.  part.  1 .  pag.  159.] 

3 .  CAMERA,  Conclavis,  ubi  thelaurus reponitur 
&  fervatur.  Ockam  cap.  Jjftid Jit  Scacanum :  Ca¬ 
mera  efl  locus ,  in  quem  tbefaurus  recolligitur ,  vel  con¬ 
clave  ,  in  quo  pecunia  refervatur.  Gefta  Dagoberti 
Regis  cap.  3  3 .  Aras  quafdam .  * .  cum  omnibus  telo¬ 
neis,  quemadmodum  ad  Cameram. fiam  deferviri  vi¬ 
debatur,  ad  eorum  bajilicam  tradidit.  Capitularia  Ca- 
roli  C.  tit.  2 1 .  c.  14.  Penfam  argenti ,  quam  ex  Ca¬ 
mera  noftr a  accepit.  Eckehardus  Junior  de  Calibus 
S.  Galli  cap.  1  o.  Camerarius  fuus  illum  crebro  iticu- 
fabatfecretius,  quaji  Camera  fua  difperjiones  ejus  ferre 
mnpojfet.  Utuntur  paffim  hac  notione  Scriptores, 
Monachus  Sangallenfis  lib,  2. cap,  29.Domnizo 
lib.  1.  de  Vita  Mathildis  ComitilTae  cap.  4.  Pe¬ 
trus  de  Vineis  lib.  1 .  Epift.  1  o.lib.  2.  Epift.  3  1 . 

3  2.  HiftoriaEpifcoporum  Bremenfium  p.  169. 
Matthaeus  Paris  pag.  255.857.  Monadicum  An- 
glic.  tom.  1.  pag.  148.  &c.  Ita  Graeci  vocem 
jco/twV  ufurpant ,  uti  docuimus  ad  Alexiadem. 

Camera.  ,  praefertim  praeterea  fumitur  pro  fifco  Im¬ 
peratoris,  vel  Regis.  Fridericus  I.  Imp.  apud  Hel- 
modum  lib.  1.  cap.  80.  &  in  Hift.  Archiepifc. 
Bremenfium  an.  1155.  Magna  requiritis ,  b  viri 
Romani,  exinanita  Camera  noftr  a.  Teftamentum 
CaroliM.  apudEginhardum :  Jbuidquid  in  Camera 
Atque  vefhario  ejus  eo  die  fuiffet  inventum.  Camera 
Regia,  in  Diplomate  Hugonis  &  Lotharii  Re¬ 
gum  Italiae  apud  Joannem  a  Bofco  in  Vienna. 
Hac  notione  non  femel  occurrit,  inVitaLudo- 
vici  Pii  an.  840.  in  Capitul.  Caroli  C.  tit.  3 1. 
cap.  14.  [  in  Privilegio  ejufdem  Monachis  Ve- 
daftinis  conceflo  an.  867.  apud  Marten.  Colleift. 
Amplifl'.  tom.  1 .  coi.  i  8  3 .  J  apudlngulfum  pag. 
897.  Helmodum  lib.  1.  cap.  32.Anonymum 
deGcftis  Friderici  II.  Imp.  p.  765.  794.  Tho- 
raarn  Walfinghamum  pag.  226.  Matthxum  Vil- 
laneum  lib.  9.  cap.  4  6.  [in  libro  nigro  Scaccarii 
pag.  134-]  &c.  Hinc  in  Chartis  Imperatorum , 
&  Regum  crebro  hsec  formula  exarata  legitur; 
Libras  auri  100.  muUletur,  medietatem pradido  Mo- 
tiafterto,  alteram  Camera  noftra ,  &c.  apudBellium 
in  Hiftoria  Comitum  Pi<ftav.  p.  251.  260.  Gui- 
ehenonum  in  Bibliotheca  Sebufiana  pag.  196. 
Perardum  in  Burgundicis  p.  171. 189.  190.  &c. 
Camera  Denariorum,  in  Francia,  FifcusfeuThe- 
faurus  regius.  Exftat  de  hac  Camera  Statutum  fe- 
quens  Philippi  Magni  pro  Hofpitio  regio  .  exara¬ 
tum  in  urbeLorriacenfian.  1  3  1  7.  En  la  Cbambre 
aux  Deniers  Alaiftre  Guillaume  de  Peronne  fera  les 
payemens  par  derny  an :  &  Maiftre  Brice  par  autre 
demy  an ,  &  commencera  led.it  Maiftre ,  &  ne  vendra 
point  k  court  iun  tant  comme  l’  autre  fera  C  office.  Sil y 
vient,  ilny  pretulra  riens ,  &  celuy ,  qui  fera  l' office , 
mangera  a  court ,  &  aura  deux  provendes  d’avoine , 
fer&clou  ,  &  aurapour  fes  varlets ,  qui  ne  mangeront 
pas  a  court,  1  6.  den.  de  gaiges  par  jour ,  avecques  ce 
1  2 .den.  pourfoing  &  autres  chofes.  Maiftre  Brice  ne 
fe  mottvera ,  &  aidera  a  Maiftre  Guillaume ,  &  au- 
ront  unes  bouges ,  ohily  aura  2.  clefs  ,  oh  l’ en  mettra 
Vargent,  & tout l' argent ,  quienladite  Chambre  fera 
receus ,  ils,fonttenus  ledire  a  Maiftre  Ernoul  de  Soif- 
fons  Clere  pour  le  Roy  en  ladite  Cbambre ,  &  ainji  ne 
pourront-ils  faire  nuis  payemens ,  que  ledit  Ernoul  ny 


CAM  78 

f  it  appellem,  &c.  Itent  il  plaift  au  Roy  que  ledit  Ernoul 
monftre  par  eferit  toiitesles  femaines  la  recepte  faite  en 
la  Cbambre ,  tout  e  ladepenfe  de  fon  hoftel ,  &  totites 
autres  mifes  comptees  par  ladite  Cbambre ,  &c.  II y 
aura  z.fommeliers  pour  ladite  Chambre ,  qui  feronten 
Vefcuierie ,  &  porter  a  un  des  fommiers  les  bouges  a 
C  argent  par  cbemin  ,  &  ira  &  vendra  pour  querre  ar¬ 
gent.  Et  f  autre  fommer  porter  a  les  efcrits  du  Clere  de 
la  Cbambre  en  un  coffre ,  &  en  l' autre  coffre  les  regiftres 
&  efcrits  du  Contrerolleur ,  &  les  deux  fommeliers,  qui 
merront  les  2.  fommiers,  auront  bouche  'a  court ,  &c. 

Camere,  Provinciae  etiam ,  aut  urbes,  quae  imme¬ 
diate  Principi  fuberant ,  &  fifei  proprii  erant  3 
didlae.  Leges  Edwardi  Confefloris  :  Impetravit 
temporibus  illis  Rex  a  D.  Papa ,  &  a  Curia  Romana , 
quod  confirmata  Jit  Norveia  in  perpetuum  Corona  Bri¬ 
tannia,  in  augmentum  regni  hujus,  vocavitque  illam 
didus  Artburus  Cameram  Britannia.  Charta  Stephani 
EpifcopiMetenfisapudMeuriffium  p.  415.  Cum 
Ecclejia  GorCienfiis  prima  Camera  Jit  Metenjis  Epi- 
fcopi,& principale  membrumEccleJiaAdetenJis.Ma.tth. 
Paris  an.  1  242.  de  urbeSantonenli ;  Jjfuia  ab  an¬ 
tiquo  jure  fpecialis  proprietas  Regis  Anglia  ejfe  dinofei - 
tur ,  &  Camera.  Vita  S.  Benedifti  XII.  PP.  apud 
Bofquetum  pag.  5  2.  Camera^enfem  civitatem,  qua 
eft  Camera  Imperii,  voluit  intrare.  Chronie.  Cafau- 
rienle  lib.  4.  de  Lothario  Imp.  Cum  cognovijfet , 
quod  ipfa  Abbatia  (  Calaurienfis )  ab  antiquo  fuijfet 
Imperialis  Camera,  promifit  fe  cumD.Augufta  venire 
ad  Monafterium ,  &  ei  reftituere  omnia  jura  fua.  Alio 
loco  de  Willelmo  Rege  Siciliae;  Mandavit ,  ut  di¬ 
mitteret  quietam  Abbatiam  S.  Clementis ,  Cameram 
fuam  propriam ,  beneficio  cumulatam  fui  genitoris.  Ita 
Rigordus  ann.  1185.  Monafterium  S.  Dionyfii 
propriam  Cameram  Regis  Franciae  vocat,  ut  Aquas 
Sextias  ,  Petrus  Aledtenfis  Epifcopus,  Senogal- 
lienlis  in  Itinerario  GregoriiXI.  PP.  initio.  Ta¬ 
bularium  Aufcienfc  ,  apud  Maream  lib.  4.  Hift. 
Beneharn.  cap.  7.  n.  5 .  Jjfuia  fupraferiptus  locus , 

. . .  quamvis  in  alodio  &  dominatu  didi  Comitis  foret , 
tamen  Camera  AufcienJis  Archiepifc.  Ecclejiafticojure 
femper  erat.  LeRoman  deGarin: 

Langres  efl  Chambre  l'  Emp  er  er  es  Pepin. 

Le  Roman  de  Girard  de  Vienne  MS.  fub  finem  : 
Etvous ,  beans  Sire ,  Dans  Hernaus  de  Bellande , 
Vos  Comant,  je  la  terre  de  Provence , 

La  tor  d’ Anfois ,  la  cite  de  PlaifanCe , 

Et  Lombardie  ,  que  fon  claimc  ma  Cbambre. 

Sic  paffim  apud  Albertum  Stadenfem  an,  1205. 
Petrum  de  Vineis  lib.  5.  Epift.  82.  lib.  6.  Epift. 
9.  Goldaftum  tom.  1 .  Conftit.  Imper.  pag.  2 6  5. 
Petrum  Diacon,  lib.  4.  Chronie.  Cafin.  c.  104. 
107.  108.  m.  IJ2.  118.  Joan. Villaneum  lib. 
1.  cap.  41.  5  7.  Joan.  Columbum  inEpifcopisVi- 
varienfibus  lib.  3.  num.  6.  Rodericum  da  Cunua 
in  Hift.  Epifcoporum  Portenfium  2.  parte  pag. 
3  t.  in  BullarioCafinenfi  to.  2.  p.  15  4.  178-250. 

4.  CAMERA ,  pro  Curia  Imp.  aut  Regis.  Vita  fan- 
(fti  Adalberti  Pragenfis  tom.  5.  Ant.  le&ion.  Ad 
hunc  modum  plurima  fervitiaegit  in  Camera. 

5 .  CAMERA,  Antra  cxcifo  fale  cavata.  Joan.  Lon¬ 
ginus  in  Vita  B.  Kinga;  Virg.  Julii  to.  5.p.  743* 
Montes  faltnos  feu  cuppas  falis  ....  cum  incendijfet 
ignis ,  latiufque  manans  incendium  ,Jingul as  Cameras 
montium  irremediabiliter  torreret. 

6.  CAMERA  ,  pro  officio  Camerarii  in  Monafteriis. 
Vide  Monafticum  Anglic.  tom.  1.  pag.  148. 

7.  CAMERA,  Officina  monetaria  Principis.  Charta 
Guillelmi  Ducis  Aquitania;  apud  Bellium  pag. 
539.  Viderunt  ac  cefferunt  tertum  partem  Camera 


CAM 


feu  moneta,  Jive  etiam  omnium  Telonterttfn ,  &c.  T  o- 
tidem  occurrunt  in  Chartis  Sancii  &  Berengarii 
Ducum  Vafconiae  in  Adverfariis  MSS.  ejufdem 
Bellii,  [ atque  Richardi  Ducis  Aquitaniae  in  nova 
Gall.  Chrifl. tom.  2,.  coi.  285  Inflrum.]  Tertium 
partem  mjh  a  Camera  jcu  moneta.  Vide  Florentis. 

-8.  CAMERA,  Dotalitium  uxoris:  vulgo  etiam  la 
Cbambre  dc  la  femme  appellamus  fupelledtilem  , 
qure  poti  excetium  conjugis  eidem  addici  folet. 
Pa&um  nuptiale  inter  Ludovicum  II.  Regem  Si¬ 
cilire  &  Yolandam  filiam  joan. Regis  Aragpnum 
an.  1590.  Ncc  non  redditus  annuos  &  quaj  cunque 
villas ,  loca ,  &  cajlra  pro Jlatu  Camera  ,  feu  dotalitb 
ipjiits  Tolanda ,  &c.  [Tetlam.  Tacobi  Regis  Aragon. 
apud  Acherium  tom.  9.  Spicilcg.  pag.  252.  Fi¬ 
liam  nofiram  Dominam  Tolant,  Dei  gratia  illuftrem 
Reginam  CajiclD ,  inflituimus  barcdem  In  Camera  & 
ornamentis  ac  aliis ,  qua  eidem  dedimus  fuarum  tem¬ 
pore  nuptiarum.  ] 

%  9.  CAMERA,  f.  Opus  ligneum  elegantius ,  Gall. 
Boiferie ,  Afenuiferie.  Greg.  Turon.  Hitl.  lib.  2. 
cap.  14.  Et  quoniam  Came c a  cellula  illius  pi  toris  ele¬ 
ganti  opere  fuerat  fabricata ,  indignum  duxit  Sacerdos , 
ut  opera  ejus  deperirent ,  fed  in  honore  beatorum  Apo- 
fiolorum  Petri  &  Pauli  aliam  conftruxtt  bajillcam ,  in 
qua  Cameram  Illam  affixit. 

®[  Camera  Aeostouca,  Romanis,  Reverenda  Came¬ 
ra  ,  quam  fpedlat  cura  pecuniarum  acthefauri  Ec- 
clefiae  Romanae.  Vide  Camerarius  Apoftolicus. 

Camera  Calceamentorum,  in  Monafteriis,  apud 
Sugerium  de  Adminillrat.  fuacap.  15.  Vide  infra 
Camerarius ,  Offic  Monaft. 

Camera  Clericorum  ,  in  Francia  dicebatur ,  qure  in 
Anglia  Garderoba.  [Hoc ,  ni  fallor ,  fenfu  fumitur 
.apud  Baluzium  Hitl.  Arvern.  tom.  2.  pag.  183. 
in  TeflamentoGuidonis Cardinal.  deBoloniaan. 
1373.  Item  ,  Cardinali  Gebennenji  nepoti  meo  do  & 
lego  Cameram  meam  novam ,  quam  dedit  nubi  Dominus 
Guido  de  Campo-diverfo ,  &  unam  aliam  Cameram 
cum  liliis.']  Vide  Fletam,  lib.  2.  cap.  14.  $.  1. 

®1  Camera  Competorum,  Gall.  La  Cbambre  des 
Comptcs,  Curia  fuprema,  in  qua  quidquid  ad  fif- 
cum  feu  thefaurum  regium  pertinet,  tradatur. 
Plures  funt  hujufmodi  Curiae  in  Francia  variis 
temporibus  inftitutae.  Parifienfis,  prima  tempo¬ 
re  &  dignitate,  Philippo  Pulcro  fuam  refert  ori¬ 
ginem. 

Camera  Crosseria.  Sic  in  Tnftrumento  an.  1295. 
relato  tom.  2.  Hitl.  Dalphin.  pag.  75 .  &  76. ap- 
pellatur  locus,  in  quem  tradandorum  negotio¬ 
rum  ecclefiafticorum  gratia  convenit  Archicpi- 
fcopus  Ebredunenfis  cum  fuis  Canonicis  :  an 
Crojferia  dida  etl  haec  Camera,  quod  ibi  Canonicis 
difiribui  tolerent  praecipui  praebendarum  frudus, 
quos  Gallice  Gros  nuncupant!  Vide  Camera  Panis. 

^1  Camara  Fornelli , Camera  cum  fornello.y ide  For- 
nellum. 

Camera  Panis  Matutinalis  ,  Ubi  panis  mane  Ca¬ 
nonicis  diftnbuebatur.  Charta  anni  15  05. inter 
Intlrum.  Hitl.  Mcld.  pag.  192.  Et  groffos  fructus 
anni  decimi  percipiet  Camera  Panis  Afatutinalis ,  quia 
ditius  dominus  Nicolaus ,  quando  fuit  electus  Epif  co¬ 
ptis  ,  for  anetis  erat ,  &  non  fecerat  fiagium. 

Camera  Papagalli.  Sic  appellata  in  Vaticano  par¬ 
iatio  camera,  ubi  habebatur  confiftorium  fecre- 
tum.  Caerem.  Rom.l.  1. fed.  9.  cap.  3 .  apudlvla- 
crum  in  Hierolexico- 

■4$  Camera  Paramenti  ,  f.  Camera  parata ,  feu  tribu¬ 
nal  paratum.  Baluz.  Flitl.  Arvern.  tom.  2.  pag. 
204.  in  Charta  Caroli  Regis  Franc.  an.  a  395. 

»  >  ' 


■CAM  8  o 

Atia  fuerunt  hac  Avenioni  infra  palatium  apoflohcum 
&  in  Camera  Paramenti  Domini  nofiri  Papa  coram  fan- 
clifjimo  in  Cbijlo  Patre  &  Domino  noflro  D.  Gregorioy 
digna  Det  providentia  Papa  undecimo.  Charta  Viva- 
rienfis  Ecclcfiae  foeculi  xv.  Atia  fuerunt  hac  in  civi¬ 
tate  Vivaricnji  in  domo  Epif copalt  &  in  Camera  nova 
Paramenti  ejufdem  domus ,  videlicet  in  aula  minori 
ipfius  domus.  Vide  Par  amentum  in  Parare. 

Camera  Requestarum  ,  apud  D.  Bruffel  de  Feo- 
dis  tom.  2.  ad  calcem  pag.  cxxxi.  ex  Memoriali 
Camerae  Comput.  Parii*,  fol.  70.  an.  1364.  Et 
ditio  negotio  Dalpbinatus  completo ,  ditius  dominus  Rex 
furrexit  de  Camera  Requeftarum,  qua  tunc Jibi  fiebant , 
&  ivit  ad  aliam  mitiorem  Cameram  bene  prope. 
CAMERAG1UM ,  Stallagium,  Jus  exponendi  mer¬ 
ces  in  Camera,  feu  apotheca. Regettum  Contlabu- 
lariae  Burdegalenfis  fol.  3  7.  Item  de  quolibet  mer¬ 
catore  extraneo  veniente ,  qui  emerit  &  vendiderit  ibi¬ 
dem  ultra  v  alor  em  3  5  .fol.  infra  annum  &  unam  diem , 
1  6.  den.  T 'ur.  pro  Cameragio.  Praterea  ditii  Archtepi- 
fcopus  &  dominus  II  fontis  leonis  percipiunt  de  quolibet 
mercatore  extraneo  pro  Cameragio  8.  aen.&c. 
CAMERAL1S  ,  Puella  amanuenfis ,  Abra ,  Femme 
de  Cbambre ,  Chambriere.  Eckehardus  junior  de  Ca- 
fib.S.  Galli  cap.  13  .Cum  ei  urinam  muliercula  cujuf- 
damCamer alis  pro  fua  fufpiciendam  mitteret.  Matth. 
Paris  an.  1  2  5  2.  fnfiintiu  &  fuafu  Regina  uxoris  fua 
Cameratis.  Breviloquus :  Camerarius ,  id  efl ,  Cubi¬ 
cularius ,  Pedif equus ,  &  Cameraria ,  Pediffequa. 

1 .  CAMERARIA  ,  Jdem  quodCd  nera,  feu  cubicu¬ 
lum  in  Charta  Beatricis  Comitiflae  Frovinciaean. 

1  248.  quae  fic  clauditur :  Atium  f  ut  hoc  in  Camera¬ 
riis  ditia  Comitiffa  apud  Siflarcium.  V  ide  Camerarius. 

2.  CAMERARIA  Pediffequa,  in  Breviloquo.  Apud 
Papiam,  Ins  dicitur  fui ife  Cameraria  f/ unioni s .[ Ser¬ 
vi*  rix  Cameraria  ,  in  Hitl.  Dalphin.  to  2.p  405. 
'coi.  1.  Paulo  ante  vox  Cameraria  nude  ponitur  ea¬ 
dem  notione,  atque  pluries  ibidem  legitur.]  V ide 
Cameralis. 

CAMERARIUS,  Dignitas  in  palatiis  Regum,  cui 
Camerae  Regiae,  id  etl ,  Thefauri  feu  Cimeliorum 
Regis  cura  incumbebat.  Hujus  apud  Reges  no- 
tlros  munus  fic  deferibit  Flincmarus  Remenfis, 
de  Ordine  Palatii  cap.  22.  De  honeftate  vero  Pala¬ 
tii  ,feu  fpecialiter  ornamento  regali ,  nec  non  &  de  donis 
annuis  militum  ,  abfque  cibo  &  potu  ,  vel  equis ,  ad 
Reginam  pracipue ,  &  fub  ipfa  ad  Camerarium  perti¬ 
nebat  :  &  fecundum  cujuf que  rei  qualitatem ,  ip  forum 
follicitudo  erat ,  ut  tempore  congruo  femper  futura  pro- 
fpicerent,  ne  quid ,  dum  opus  ejjet,  ullatenus  opportuno 
tempore  defai/fet.  De  donis  vero  diverfarum  legationum , 
ad  Camerarium  refpiciebat ,  niji  forte  jubente  Rege  tale 
aliquid  ejfet  ,  qued  Regina  ad  tractandum  cum  ipfo 
congrueret.  Ockam  cap.  JTnd  Jit  Scacarium  :  Offi¬ 
cium  Camerariorum  in  recepta  conjijht  m  tribus ,  fcili~ 
cet  claves  arcarum ,  &c.  bajulant ,  pecuniam  numera¬ 
tam  ponderant ,  &  per  centenas  libras  in  forulis  wif- 
tunt.  Gregorius  Turon.  lib.  4.  Hili.  cap.  2  6.  Diri¬ 
gens  quefaam  de  Camerariis  fuis ,  qui  exactis  d  Leontio 
Epifcopo  mille  aureis ,  reliquos  juxta  pojjibilitatem  con¬ 
demnarent  Epifcopos.  Idem  lib.  6.  cap.  45.  Cateri 
autem  judices  &  Camerarii ,  qui  cum  co  properaverant , 
de  Pitiavo  regreffi  funt.  Unde  patet  apud  notlros 
non  unicum  fuifle  in  palatio  Camerarium ,  niti  ii 
fuerint  Camerarii  Provinciarum ,  quos  nofiri  Nun¬ 
tios  Camera  appellabant,  uti  mox  docebimus. 
fxy  Quae  autem  huic  Dignitati  annexa  fuerint  jura 
difeere  licet  ex  Regelto  Memorialium  Camerae 

O  t 

•Computorum  not.  G.fol.  137. 

Premierement ,  leChamberier  deaufede  fa  Cham - 

berie  ^ 


8 1  CAM  CAM  82 


lerie ,  a  plnjieurs  cens  &  rentes  ajjis  tant  en  la  ville  dc 
Paris  &environ,  comme  ailleurs,  'a  Ctinfe  defqitcls  cens 
ila  telle  jufiicc  &  ccntrainte  comme  d  S cigneur  foncier 

app  artient. 

Item ,  fur  le  Aiefiier  des  Freppiers  d  Puris ,  a  ledit 
Cbambencr  les  droits  qui  enfuivent , 

Premierement ,  jftue  aucun  ne  puet  efire  Freppier 
dedatis  la  Banlieue  de  Paris ,  c'eft  ajfavoir  vendeurs  ne 
Acbeteurs  de  Robbes  vielles ,  linges  ou  l anges,  ne  de 
Aucune  efpeffe  de  evrain,  vieil  ou  nuef ,  fe  il  ne  ac  bete 
icelui  meftier  du  Roy ,  ce  efi  d  entendre  du  Cbamberier 
de  France ,  qui  ladite  Cbamberie  tient  du  Roy ,  excepte 
le  Haut-Banier  du.Roy ,  qui  ne  doit  ejlre  contraint  de 
acheter  ledit  mejlier  de  Frepperie  dudit  Cbamberier , 
ne  de  fonMaire  pour  luy ,  puifquil  fe  foit  f  ait  Haut- 
Banier  du  Roy  nojlredit  Seigneur ,  &  que  de  lity  il  ait 
acbete  le  Haut-Ban. 

Jtem,  Jjfue  ledit  Haut-Banier  ejltemidc  acheter 
fondit  Haut-Ban  du  Roy ,  ou  de  fes  Officiers pour  luy, 
&  non  d' autres ,  & Ji  efi  tenus  de  efire  eftagier  dedans 
la  Banlieue  de  Paris  ,  &  de  payer  au  Roy ,  ou  fon  Re- 
(eveur  pour  luy  ,Ji-toJl  quii  efi  fait  Haut-Banier ,  2  5  • 
d.  &  audit  Cbamberier  1 4.  d . 

Item ,  Les  Freppiers  de  Paris ,  leurs  V allex*  &  leurs 
Apprcntifs ,  font  jtifticiables  du  Cbamberier  de  France , 
eu  de  fon  Maire  pour  luy ,  de  toutes  cbofes  qui  appar¬ 
tiennent  au  Mejlier  de  Frepperie  ,  de  quelque  terre  ou 
nation  quils  foienf,  c’ efi  ajfavoir  de  lamarcbandife  de 
Frcpperie  ,  dedebte  faite  en  la  marcbandife  dudit  me- 
fiier ,  de  perte  ougaigne  faite  en  icelle  marcbandife ,  ou 
dfaucune  mefprenture  faite  audit  mejlier  &  marcbandi¬ 
fe  de  Frepperie. 

Item ,  Et  toutes  &  quantefois  que  il  advientque  au- 
eun  dudit  mejlier  de  Frepperie  injurie  en  jugement  le 
Maire  dudit  Cbamberier  ,  ou  aucune  autre  Partte  : 
pour  occajion  d’ icelle  s  injures,  iceluy  Maire  condamne 
des  Parties  delinquam  en  aucunes  amandes ;  ou  s'ily  a 
auciines  Requefles  de  gagnees ,  en  ce  cas  iceluy  Maire 
puet  deffendre  le  partir  aufdites  Parties  ainji  delinquam 
ou  coudamnex * ;  &  fe  pardeffus  icelles  deffenfes  iceux  de¬ 
linquam  s’en  vont,  ou  ne  veullent  obeir ,  ou  font  refu- 
fans  ou  contredifans  de  payer  icelles  amandes ,  audit 
cas  ledit  Maire  doit  ce  faire  fpavoir  au  Prevoft  de  Pa¬ 
ris  y  lequel  Prevofl  luy  doit  faire  raifon  &jufiice. 

Item y  Le  Cbamberier  de  France  a  fur  les  Pelletiers 
la  vijitation  &  correttion  de  la  marcbandife  de  Pelle- 
terie ,  felon  ce  que  il  efi  contenu  en  1’arrejl  ou  accort  fur 
ce  pieca  fait  entre  le  Procureur  du  Roy  d’une  part ,  & 
feu  Monfeigneur  de  Bourbonjadis  Cbamberier  de  Fran¬ 
ce  d’  autre ,  &  fu  ledit  Arrefl  donne  le  deux  jours  de 
Mars  f  an  378.  (1 378.) 

Item ,  Le  Cbamberier  de  France  vent  le  mejlier  de 
Cordoiiamuer  d  Paris ,  &  Ji  cree  &  fait  les  fjurcxpour 
ledit  mejlier :  mais  Ji  les  Cordduanniers  de  Paris  mef- 
pr  ement  en  leurs  mejlier  s  ,  ou  tranfgrejfent  ou  font  au¬ 
cunes  cbofes  contre  les  Ordennances  de  leur  mejlier ,  les 
Amandes  en  appartiennent  au  Roy ,  &  aujfi  les  rapports 
desfautes  trouvees  par  les  fjurex,  fur  lefait  dudit  mef- 
tier  y  fe  doivent  faire  devant  le  Prevofl  de  Paris ,  & 
non  devant  ledit  Cbamberier ,  ne  fondit  Maire ,  &  en 
doivent  efire  les  amandes  tauxees  par  ledit  Prevofl.  au 
profit  du  Roy. 

Item ,  Le  Cbamberier  a  fur  les  Seintomiers  &  Ba- 
xanniers  de  Paris ,  le  droit  qui  s’enfuit. 

C’eft  ajfavoir ,  que  il  vent  ledit  mejlier  d  ceux  qui  le 
veulent  acheter  ,&  doivent  1 6.  fi.  au  Roy,  tant  pour  leur 
lettrey  comme  pour  ledit  meftier,  lefquels  1  6.  f.  ledit 
Cbamberier  &  ledit  Cbambellan  repoivent ,  c’eft  ajja- 
voir  ledit  Cbamberier  6 .  fi.  &  ledit  Cbambellan  10 .  f. 
T outes-voyes  iis  doivent  chacun  en  droit  fioy  au  Roy  Ia 
Tom.  II. 


fepmene  peneiife  7.  d.  parijis ,  lefquels  font  recens  par., 
les  Fermiers  du  Roy ,  &c. 

Item ,  Au  Roy  ,  &  au  Prevofl  de  Paris  pour  luy ,  ap- 
p  artienti  a  connoijfance ,  correttion  &  vijitation  des  Sel- 
liers  &  Lourmiers ,  font  les  fjurex*  dudit  mejlier 
fais  &  creex*  par  le  Prevoft  de  Parts ,  &  Ji  leur  donne 
ou  vent  ledit  Prevoft  de  Paris  pour  le  Roy  leurdit  mef¬ 
tier  ,  & payentd'entreepour  raifon  d’ iceluy  10.  f. pari¬ 
jis  auprofitdu  Roy,&  16  .fi  parijis  au  profit  dudit  Cbam¬ 
berier  pour  raifon  du  Corcloiian  quils  mettent  en  befioi- 
gne  ;  mais  toutes  les  amandes  appartiennent  au  Roy. 

Item  ,  Ledit  Cbamberier  vent  le  mejlier  aux  Boure - 
liers ,  s’ils  veulent  ouvrer  du  Cor  doti  an  ;  mais  toute  la 
connoijfance  y  &  les  amandes  dependaris  dudit  meftier , 
appartiennent  au  Roy ,  avec  la  punition ,  correttion  & 
vijitation. 

Item ,  le  meftier  des  Gantiers  fe  doit  vendi  e  par  le 
Roy  &  le  Cbamberier  enfemble ;  &  doit  cil  qui  Pacbete 
ledit  Meftier  3  9.  d.  c’eft  ajjavoir  au  Roy  2  5.  d.  &le 
rejidu  au  Cbamberier. 

Item,  Les  rapports  &  mal-fapons  fe  doivent  faire 
devers  le  Prevoft ,  coquant  aucunes  amandes y  efcheanty 
lefquelles  font  &  doivent  efire  felon  les  Regiftres  de  10. 
f.  parijis,  le  Roy  y  prent  4 .  J'.  parijis ,  le  Cbamberier 

4.  f.  parijis ,  &  les  fjurex*  z.f.  parijis. 

Camerarii  vero  Regum  Franci*  1.  &  z.  ftirpis 

aliquot  recenfentur  aScriptoribus : 

Talio  ,  fub  Dagoberto  Kege,  a  Ratperto  de  Ca¬ 
libus  S.  Galli  cap.  1  • 

Vandalmarus,  fub  Guntranno  Rege,  aFredegario 
cap.  4. 

Reginardus  Prapojitus  Camera  regalis  fubLudovico 
Pio,  in Vitaejufdem  Ludov.  an. 8  17.  dcinAn- 
nalib.  Bertinianis,  &c. 

Tanculfus,  fub  eodem  Ludov.  ab  Ardone  inVita 

5.  Benedifbi  Anianenfis  Abbatis. 

Bernardus  Comes  Barcinonenfis  &  Dux  Septima¬ 
ni*,  in  ead.  Vita  Ludovici  Pii,  &  ab  Egmliardo, 
Nithardo,  &  aliis  an.  819.83  o. 

Ingelrannus  Comes  fub  Carolo  Calvo  ,  ab  Aimoini 
Continuat,  lib.  5.  cap.  3  2.&  in  Annalib.  Franc. 
Bertinianis  an.  875. 

Theodoricus  fub  LudovicoII.  in  iifdem  Annalib. 
an.  878.  879. 

Alios  deinde  fub  3 .  Regum  llirpe  hac  digni¬ 
tate  donatos recenfent  paflim  veteres  Chartae,  & 
Scriptores,  quorum  feriem  contexuere  aliquot  ex 
nollris  Scriptores ,  quas  quidem  dignitas  tandem 
fupprdfa  eft  a  Francifco  I.  Rege  poli  mortem 
Caroli  Ducis  Aurelianenlis,  filii,  qui  ea  donatus 
fuerat  poli  obitum  Caroli  Ducis  Burbonenfis. 
Vide  Tillium. 

0^?*  Camerariorum  feriem  hic  attexere  operae  pre¬ 
tium  duximus,  quia,  quod  ad  nollrum  inftitutum 
vel  maxime  pertinet ,  litteras  Regias  olim  fub- 
fcripferunt.  Sub  3  .  llirpe  primus  occurrit : 

R.A1NALDUS  an.  1060.  ex  diplomate  Henrici  I.  pro 
fundatione  S.  Martini  de  Campis. 

WALERANNUsqui&  Galerandus  an.  10 6  5. &  108  5, 
ex  Inltrum.  S.  Joannis  Angeriacenfis. 

Willelmus  an.  1085. 

Wido  an.  1 1  06.  ad  an.  1 1  2 1 . 

Aleericus  I.an.  1 1  27.6;  1128. 

Manasses  an.  1130. 

Hugo  an.  1134- 

Wido  alter  an.  1 1  3  6  . 

Matthaeus  I.  an.  i  i  3  9.  ob.  an.  i  i  5  i  .  vel  1 1  5 1« 

Albericus  II.  an.  1162.  vivebat  an.  1 1  8 1  • 

MatthjEusII.  an.  1160.  ex  Archivo  Bonevallenfi, 

&1174, 

E* 


83  CAM 

Reginaldus  an.  i  17 6. 

Radulphus  an.  1186. 

Matthaeus  III.  an.  1 190.  &  1  207.  ob.  ante  an. 
1214. 

Ursio  an.  1  209. 

BartholomjCus  de  Roya  an.  1  206. 1210.1217. 
1  2  2  6.  in  Chartis  Archivi  Bonevallenfis  &  aliis. 

Joh  annes  de  Bello -monte  in  ejus  locum  fuffe- 
dus  ed. 

Joh  annes  de  Nantolio  an.  1  240.  ad  an.  minimum 
1248. 

Aleonsus  de  Brienne  an.  1  2  5  8.ob. an.  1  270. 

Erardus  Dominus  de  Valery  an.  1271.  ob.  an. 

I277* 

Roeertus  II. Dux  Burgundiae  an.  1287.  adhuc  in 
vivis  an.  1  297. 

Johannes  II.  Drocenfis  Comes  ob.  an.  1  3  09. 

LudovicusI.  DuxBorbonius  an. 13  12. ob.  an. 13  41. 

Petrus  I.  Dux  Borbonius  ob.an.  1356. 

Ludovicus  II.  DuxBorbonius  ob.  an.  141  o. 

Philippus  Burgundii  an.  i  41  o.  ob.an.  1415* 

Johannes  de  Chilon  III.  Araufionenfis  Princeps  an. 
14 1  5.  ob.  an.  1418. 

Guillelmus  Dominus  de  Chadeauvillainan.1419. 
ob.  an.  143  9 . 

Carolus  I.  Dux  Borbonius  ob.  an.  14  5  6. 

Johannes  II.  Dux  Borbonius  an.  1456.  ob.  an. 
1488. 

Petrus  II.  Dux  Borbonius  an.  148  8 .  ob.  an.  1503. 

Carolus  III.  Dux  Borbonius  ob.  an.  1 5  2  7. 

Henricus  Aurelianenlis  &  Engolifmenfis  Dux,dein- 
de  Rex  fub  nomine  Henrici  II.  an.  1 5  2  7. 

Carolus  Aurelianenlis  Dux  ob.  9*Sept.  an.  1545. 
Quo  mortuo  fupprefla  ell  haec  dignitas,  ut  jam 
monuimus. 

Camerarii  Provinciarum, in  Regno  Siculo  &  Nea¬ 
politano,  dicebantur,  ut  opinor,  qui  fifcalium 
redituum  curam  habebant ,  qui  in  Cameram  feu 
bfcum  inferebantur.  Hinc  legere  ed  apud  Hu- 
gonem  Falcandum ,  Camerarios  Calabria,  Apulia, 
&c.  Apud  Chridianum  Archiepifcop.  Mogunt. 
in  Chronie.  Mogunt.  Camerarius  urbis.  Romual- 
dus  Salernitanus  Archicp.  in  Chron.  MS.  ann. 
1143.  Rex  autem  Rogerius  in  regno  fuoperfetta pacis 
tranquillitate  potitus ,  pro  confervanda  pace  Camera¬ 
rios  &  fjufitiarios  per  totam  terram  inflituit.  Geda 
Innocentii  III.  PP.  pag.  1  8.  Inftituebat  pfuftitiarios, 
&  Camerarios,  Secretarios,&  Stratigatos.  Idem  Fal- 
candus  :  Inde  redemptionis  onus  importabile ,  qua  to¬ 
tam  Apuliam  Terramque  Laboris  ultima  jam  defpe- 
ratione  concuffierat ,  omnino  cenfait  amovendum :  feri- 
pjitque  Magifins  Camerariis ,  ut  d  nemine  deinceps 
quicquam  nomine  redemptionis  exigerent.  Petrus  Dia¬ 
con.  lib.  4.  cap.  104.  meminit  Carneo  lini  Capuani 
Principatus  Camerarii.  Vide  praeterea  Condit.  Si- 
cul.  lib.  1 .  tit.  17.  3  6.  41 .  57.  60.71.  84.  89. 
92.  &  Hili.  Longobard.  Camilli  Peregrini  pag. 
254.  ubi  plura  de  officio  Camerarii,  feu  Magidri 
Camerarii. 

Camerarii  porro  ejufmodi ,  iidem  videntur  , 
qui  fub  fecunda  Regum  nollrorum  ftirpe  Nuntii 
Camera  appellabantur  ,  quibus  provinciarum  & 
urbium,  quae  ad  fifcum  regium,  Cameram  didum, 
proprie  fpedabant,  cura  demandabatur,  erant- 
que  veluti  procuratores  fifei  in  iis  provinciis  & 
urbibus,  eorumque  cum  Ducibus  aequata  habe¬ 
batur  potellas  :  fic  appellati,  quod  a  Camera  Re¬ 
gia,  feu  Camerario  Regio  in  provincias  mitteren¬ 
tur  ,  elfentque  quali  Miffi  Camera.  Eckehardus 
Junior  de  Cafibus  S.  Galli  cap.  1 .  Nondum  adhuc 


8  4» 

illo  tempore  Saevia  v,i  Ducatum  erat  redacta ,  fed  fifco 
Regio  peculiariter  parebat, Jicut  hodie  &  Francia.  Pro¬ 
curabant  ambas  Camera,  quos  Jic  vocabant ,  Nuncii. 
Ibidem  :  Huic,  Jicut  diximus,  cum  aliqua  Potamum 
Camera  N unciorum  juris  oppidum  pertinentia  d  Regt- 
/  bus  darentur  ,  &c. 

Milites  Camerarii  dicuntur  ,  qui  pro  Camerario 
miniftrant,  apud  Edw.  Cokum  ad  Littletonem. 

Camerarius  ,  Officium  monadicum ,  quod  deferi- 
bitur  in  libro  Ordinis  S.  Vidoris  Parifienfis  MS. 
cap.  1  o.  Ad  officium  C amer arii  pertinent  omnes  cenfus 
&  reditus  Monajlerii ,  Jive  de  villis ,  Jive  de  terris  , 
Jive  de  molendinis ,  Jive  de  aliis  rebus  quibuflibet ,  ut 
ipfe  eos  tempore  fiatuto  &  perquirat,  &  recipiat.  Hor¬ 
rea  etiam  &  aratra,  &  terra  arabiles ,  &  catera  cul¬ 
tura  Alonajlerii ,  nec  non  &  pecora ,  &  omnes  nutri¬ 
tura  communes  ad  ejus  curam  [pectant ,  ut  ipfe  provi¬ 
deat  ,  qua  in  his  omnibus  injlaurandis  &  exercendis 
Jive  confervandis  necejfaria  funt,  &c.  Lanfrancus  in 
Decretis  pro  Ord.  S.  Benedidi ;  C amer  ani  ejt, pro¬ 
curare  omnia  veflimenta  &  calceamenta,  &  lectos, & 
Jlr amenta  lectorum  .  .  .  raforia  &  forfices ,  terforiaad 
radendum . . .  dat  ferra ,  quibus  f errantur  equi  Abba¬ 
tis  &  Prioris  omnium  hofpitum,  &c.  Hugo  Abb.  in 
Statutis  Cluniae.  Statuimus >  ut  unaquaque  provincia 
unum  aut  duos  habeat  Provifores,  quos  Camerarios  ap¬ 
pellamus.  Adde  pag.  1473  .  &  1479.  Petrus  Ve- 
nerab.  lib.  2.  de  Mirae,  cap.  25.  Camerarii ,  hoc 
cft ,  fratrum  procuratorio  officio  f  antius.  V  ide  Statuta 
antiqua  Abbatiae  Corbeienfis  lib.  2.  cap.  1.  Udal- 
ricum  de  Confuetud.  Clun.  Monad.  lib.  3  .  cap. 
11.  Eckehardum  Jun.  deCafib.  S.  Galli,  cap.  5. 
Innocentium  III.  PP.  lib.  1.  Epid.  pag.  3  o.  Edit. 
Venetae,  Browerumin  Annalib.Fulcblib.  1.  cap. 
11.  Monadicum  Angi.  tom.  1.  pag.  148.  Tabular. 
Foffiatenfe  fol.  1 1 1.  112.  &c. 

Camerarii  dignitas  in  Eccleliis  Cathedralibus.  Vi¬ 
de  Statuta  Ecclefke  Londinenfis  in  Monadico 
Anglic.  tom.  3  .  pag.  340. 

Camerarius  Apostolicus,  Qui  pecuniarum  &  the- 
fauri  Ecclefiae  Romanae  curam  gerit.  Id  officii 
inditutum  tempore  Gregorii  VII.  PP.  Archi- 
diaconi  exdindo-nomine, tradit  OnuphriusPan- 
vinius. 

Camerarius  Episcopi  ,  Cubicularius,  in  Tranf- 
latione  S.  Gorgonii  Mart.  inter  Ada  SS.  Bene- 
did.  fec.  3  .  part.  2.  pag.  210. 

Subcamerarius,  Dignitas  in  Monaderiis ,  cui  in¬ 
cumbit  Camerarii  vices  fungi  eo  abfente,  ut  & 
cudodia  cellarii,  granarii,  &  horrei,  &  dabuli,& 
ei  fubfervire,  uted  in  libro  Ordinis  S.  Vidoris 
Parifienfis  MS.  cap.  10. 

Cameraria  ,  Officium  Camerarii ,  apud  Willelm. 
Thorn.an.  1146 . &  12 0 6 .[Officium Cameraria  mo¬ 
najlerii  ,  in  Maceriis  Infulae  Barbarae  to.  1.  p.  a  01. 
ex  Charta  anni  13  2  2.  &  p.  261.  in  Bulla  Pauli  III. 
Papae  pro  faecularifatione  ejufd.  Monaderii.]  Le 
Reclus  de  Moliens  le  Vidame  in  Miferere,  MS. 

JJuj  (en  Signor  fert  fans  boifdie  , 

Ch’  eft  chil  qui  a  nom  Efperanche , 

A  qui  append  la  Chamberie  , 

Au  nom  famble  fans  tricherie, 

Camerari  a,  in  Conditut.  MSS.  Clun.  an.  13  01.  ex 
Archivo  B.  Mariae  Deauratae  Tolofanae:  Jjfupad 
Camerarias  feu  Provincias  Anglie ,  Hifpanie ,  Lam¬ 
bar  die  ,  Alemannie ,  &  alias  conjimiles  remotas  d  Clu- 
niaco ,  &  diflantes  Abbates  Cluniacenfes  fape  pro  vi- 
Jitando  perfonaliter  accedere  deceret ,  &  locis  ejufmodi 
expediret ,  propter  quod  decet  &  expedit,  ut  per  dictes 
Abbates  ad  ditia  loca  quinque  Vijitatores  generales 


8;  CAM 

mittuntur  pro  domibus  ordinis  in  illis  partibus  vijltan - 
dis-  Qup  in  loco  Cameraria  idem  fere  eft  quod  Pro¬ 
vincia  ,  cum  hoc  tamen  difcrimine,  quodplures 
in  eodem  regno  Provinciae,  unica  dumtaxat effet 
Cameraria.  Deinde  Cameraria  non  videntur  in- 
flitutae  in  regno,  in  quo  Caput  ordinis  exfiftebat; 
nulia  quippe  memoratur  Galliae  Cameraria. 

^Camerarii  ,  Vilitatores  ,  qui  Cluniacenfis  Ab¬ 
batis  vice  fungebantur  in  Camerariis  leu  Provin¬ 
ciis.  Eaedem  Confli tutionesMSS.  In  locis  vero  no¬ 
bis  immediate  fubjetlis,  Camerariis  nojlris  per  eandem 
obedientiam  firmiter  injungentes,  ut  vel  Priores  bujuf- 
modi  ajfentes  (”abfentes)  ad  Prioratus  fuos  revocent: 
vel  foli  monacho  remanenti  focium  adjungant  qui  cum 
eo  moretur ,  quamdiu  erunt  tales  Priores  fcolares.  In- 
fuper  cum  propter  negligentiam  &  dejidiam  Vjitato- 
rum  Ordinis  &  Camerariorum  provinciarum  ,  qui  pro¬ 
pter  timorem ,  vel  alias  libere  loqui ,  corrigere ,  aut  re¬ 
ferre  dampnabiliter  pertimefcunt ,  Jint  in  Ordine  Clu- 
niacenji  quamplures  majores ,  mediocres  &  minores , 
qui  hoc  &  conjimilia  Ordinis  nojlri  ftatuta  ob fervar  e 
renuunt ,  vilipendunt ,  etiam  &  contempnunt :  necnon 
&in  pluribus  aliis  in  fuarum  animarum  periculum,  & 
Ordinis  obprobrium  excedunt  multipliciter  ,  &  offen¬ 
dunt  :  eifdem  Vijitatonbus  &  Camerariis  conjunctim 
&  divijim  per  obedientiam  pracipimus,  &c. 

‘^[  Camerariatus,  Officium  Camerarii.  Charta Ge- 

1  raldi  Abbatis  S.  Joannis  Angeriac.  an.  i  3  8  5 .  ex 
Chartulario  ejufd.  Monafterii  pag. 442.  Ratione 
fui  cambellaniatus  feu  Camerariatus  officii  defenden¬ 
tem  ex  parte  altera  :  ubi  Cambellaniatus  <5c  Camera¬ 
riatus  idem  fonant  :  atdiflinguuntur  in  Statutis 
Monafterii  S.  Claudii  pag.  72.dk:  74. 

«Camerarius,  in  Regno  Anglico,  idem,  qui  in  Fran- 
cico  Cambellanus ,  feu  Cubicularius.  Fleta  lib.  2. 
cap.  6.  §.  2.  Debet  Camerarius  decenter  difponere pro 
letto  Regis ,  &  ut  camera  banquer iis  ornentur  ,  &  quod 
ignes  [efficienter  fiant  in  caminis ,  &c.  [Eadem  no¬ 
tione  pluries  habetur  in  Hift.  Dalphin.  tom.  2. 
pag.  40  5 .  coi.  1 .  &c.] 

Camerarii  dignitas  in  Regno  Scotiae  ,  eadem  fere 
eft,  quae  Juftitiarii  itinerantis  in  Regno  Anglise: 
is  enim  certis  anni  tempeftatibus  totam  Scotiam 
peragrat,  dk  in  forefadla  burgenfium  &  forinlc- 
corum  inquirit,  praefertim  artificum  ,  utbrafia- 
torum ,  piftorum  ,  carnificum  ,  appretiatorum 
carnium,  guftatorum  cervifiie, tabernatorum  vi¬ 
ni  ,  cuftumariorum  tam  parvae  quam  magnae  cu- 
flumae  ,  cuftumariorum  tronae  ,  cuftodum  gau- 
geriae,pifcatorum  molendinariorum,  &c.  de  fla¬ 
teris,  ulnis  &  ponderibus  cognofcit,  muldlas  im¬ 
ponit,  &c.  Quae  quidem  regni  peragratio,  Iter 
Cameraria ,  vel  Camerarii  nuncupatur  in  Legibus 
Scoticis  a  Skenaeo  editis  ,  in  quo  ejus  cognitio 
&  jurifdidtio  pluribus  deferibitur.  Camerarii 
Scotici  mentio  eft  praeterea  in  Legibus  Malcolmi 
II.  cap.  5 .  dk  Davidis  II.  cap.  38. 

<J[  CAMERATUS,  Tedlus,  involutus. AdlaSS.  Fe¬ 
bruarii  tom.  1.  p.  898.  in  Miraculis  S.  Amandi; 
Non  aliquem  quaris  verbis  uti  Cameratis. 
CAMERLARIUS,  Idem  qui  Camerarius  in  Mo- 
nafteriis.  Annal.  Bened.tom.  5.  pag.  6  2 7.  coi. r . 
Teftes  funt  ipfe  Archiepifccpus  jjoannes  (Rotomag. ) 
RcbertusCamerlarius  Abbatis  (S.  Audoeni )  &c. 

^JCAMERLENGUS,  Idem  ac  Camerarius  inHie- 
rolexico  Macri  ,  Praefedtus  cubiculi  ,in  Legibus 
Palatinis  Jacobill.  Regis  Majoric.  inter  Adta  SS. 
Junii  tom.  3.  pag.  xxvii.  De  Officio  Came rlingo- 
rum ....  Ordinamus  igitur  ad  praditta  pracipuos  effe 
Camerlengos ,  fi  quidem  quos  pracipue  nojlri  lateris  co- 


CAM  86 

rrinatus  illuftret ,  quique  Jint  ad  noftra  perfona  cufilo - 
diam  fpeciahter  deputati.  Ibid.  pag.  xxvm.  Major 
Camerlengus ,  Ji  prafens  fuerit ,  fuum  debebit  officium 
perfonaliter  exercere ,  videlicet Jigillum  nojlrum  fecre- 
tum portare,  oblationem  nobis  in  Mijfia,  juxta noftram 
ordinationem  fuper  hoc  editam  ,  quam  in  [criptis  ha¬ 
beat  ,  debeat  tradere  ;  [pecies  &  confectas,  &  fruttusj 
&  Jimilia  ad  officium  Apothecani  pertinentia ,  qua  ex¬ 
tra  menfam  comederemus  ,  facto  gufiu  nobis  rmmftrare; 
necnon  femper  cum  commode  fieri  potefi ,  prope  nos  ad 
penes  lecti  nofiri  jacere ;  ac  in  fecretis  natura  nobis  afift- 
fiere  ut  incumbet.  Vide  Camarlengus. 

C AMERL INGlTS ,  Qjji  ex  vaftallo  dk  ferva  feu 
cenfualinafcitur,  fic  fortalie  didlus,  quod  ad  in- 
flar  Camerlingi  fervitio  Domini  fpecialius  addi¬ 
ceretur.  Leges  Feudales  Ottonis  Comitis  in  Teck- 
lemburg  art.  1 9  -  pag.  305.  tom.  2.  Reliq.  MSS. 
Ludewigi  .•  Item  ,  Ji  Minifierialis  [erva  vel  cen- 
[uali  condormient ,  puer  qui  ex  eis  nafeitur ,  Camer- 
lingus  erit :  Jivero  confequenter  cum  Minifteriali  con¬ 
traxerit ,  legitima  libertatis  jura  retinebit. 
^fCAMERUL/V  Parva  camera  ,  cellula  ad  collo¬ 
quendum,  Gall.  Farloir.  Capitulum  generale  Ci¬ 
llere,  an  1429.  apud  Marten. to.  4.  Anecd. coi. 

1  578.  Quamplures  monachos  &  moniales  Ordinis 
nofiri  [ua  [alutis  immemores ,  in  Camerulis  comme f- 
[ationes  extraordinarias  cum  fi 'u alaribus  &  aliis  per- 
[onis  habere  ad  libitum ,  horis  quibus  prandere  &  cos- 
nare  in  Conventu  confuetum  eft  &  hactenus  obferva- 
tum->  in  ditiis  Camerulis  edunt  &  bibunt.  Occurric 
etiam  in  Statutis  Monafterii  S.  Claudii  pag.  3  7. 
Fantoni  Flift.  Avenion.  pag.  177.  In  quo  [olaris 
eft  coquinula  cum  Camerula. 

^[CAMESANEUS  ,  Appellativum  nomen  indu¬ 
menti  juxta  Macrum  in  Hierolexico.  Blond.  de- 
cad.  r.l.  10.  Conftantino  Pontifice  ad  ott avum  lapident 
Conftantiriopoli  appulfo ,  Tiberius  fijuftmiani  Imp.  fi¬ 
lius  &ip[e  Imperator  cum  Patriciis  &omni  nobilitate , 
Cyrufque  Patriarcha  cum  Clero ,  obvii  procefiferunt . 
Pontifex  Rom.  Camefaneum  Papalem  amiti um  indu¬ 
tus  ,  folemni  tonus  Conjlantinopolitana  urbis  pompa  in 
Regia  1  eft  profectus.  Vide  Camifa. 

CAMEUNDE  ,  apud  Papiam,  Stonaletli ,  redlius  in 
MS.  Storia  letti.  Rurfum  ;  Came  unia ,  vigilia  in  hye- 
me ,  ex  Graec.  V ide  Chameunia. 

CAMFWIC  ,  Duelium  decretorium  ,  Germanis 
Kampffj  pugna ,  &  Danis  Viig  ,  homicidium.  De¬ 
cretum  Taffilonis  Ducis  Baj^ar.  cap.  2 .%.  6. 
Qui  fupra  dicio,  pugna,  quod  Camfwic  dic  mus,  peracto 
judicio  ,  &c.  Cambro-Britan.  Cammayvn  eft  prae¬ 
lium  ,  pugna,  confiidlus. 

CAMI  ARE,  Camium.  Vide  Cambiare. 

CAMICE.  Vide  Camifa. 

CAMIGIA, Interula  linea .  in  Onomaftico  ad  cal¬ 
cem  tom.  3 .  Adorum  SS.  Junii.  Vide  Camifa. 
f  CAMIL  ABO  ,  P  annus  utrinque  dependens  e  pileo 
Patriarcha-  Lex.  Graec.  apud  Macrum  in  Hierolex, 
%  CAMILAU  ClU  M.  Vide  Camelaucum. 
CAMILLA.  Theodulfus  lib.  6.carm.  i8.deVefti- 
bus  Epifcoporum : 

Pallia  Apoftolica  dat  a  tunc  de  fede  vigebant , 
[Jufque  potefilatis  vefilis  &  ordo  fuit. 

Fluxa  Camilla  caput ;  mentem  tegit  atra  voluntas 9 
Ajperalana  artus ,  vefilis  ovina  lupum. 

Sed  legendum  puto  capella,  minor  c.ipa, qua  caput 
tegebant:  nili  fit  idem  quod  Carnati  dicimus,  de 
Epifcopali  velle  a  dium  fupra  in  Camelaucus}6c  Ca¬ 
mellum. 

CAMILUS.  Vide  Camelus  1 . 

1.  CAMINA ,  ChartaLotharii  Regis  Franc. an.  977- 

Fij 


8  7  CAM 

apudLocrium  in  Chronico  Belgico  :  Simili  modo 
manfa  duo  in  praditta  villa  ,  &  f edes  z .  in  terra  ara¬ 
bili  &  bonaria  24.  ad  opus  fratrum  ipjius  loci ,  medie¬ 
tatem  etiam  Camina  datam  ab  Andremaro  Prapofito 
ipjius  loci ,  &c.  Forte  Camina ,  feu  Cumba. 

z. CAMINA.  Jura  Ecclefiae  Bambergenfis  pro  Ad¬ 
vocatis  in  Metropoli  Salifburgenfi  tom.  3 .  pag. 
49.  Lex  ejl famulorum  curia,  qui  nec  habent  bene¬ 
ficium  quod  deferviant  ,  nec  funt  redempti  de  Camina 
Epifcopi.  [f  pro  Camera,  curia.] 

f -CAMINADA.  Vide  poli  Caminata. 

f  CAMIN  ARIUS  ,  Viator  ,  mercator  Caminum  feu 
iter  agens.  Charta  Caroli  Corditis  Provinciae  de 
pignoribus  an.  x  290.  e  MS.  D.Brunet:  (  Ne  pi- 
gnoret )  falem  &  merces  per  vias  publicas  venientes , 
qua  vulgo  appellantur  de  camino ,  nji  Cami  nani  vecti¬ 
gal  .  .  .  fubtraherent f  Vid e  Caminus  z. 

CAMINATA  ,  Caminatum  ,  Camera  ,  conclave, 
coenaculum  quodvis ,  in  quo  caminus  exftat  j  Ita¬ 
lis  Caminata.  GlofT.  Saxon.  aElfrici :  Caminatum, 
'pyp.-hup ,  id  eft ,  ignis  domus.  Anaflaf.  Bibliot. 
in  Valentino  II.  PP.  pag.  167.  Et  alia  nova  (  aedi¬ 
ficia  )  adjecit  ,  in  quibus  tres  Caminatas  fieri  jujfit. 
Monachus  Sangall.  lib.  i.cap.  3  3.  Expletis  hymnis 
matutinalibus  ,  ad  Caminatam  reverfus  imperialibus 
veftimentis  pro  tempore  'ornabatur.  Cap.  5.  Finitis 
laudibus  matutinis  ,  cum  Rex  ad  palatium  vel  Cami¬ 
natam  dormitoriam  calefaciendi  fe ,  &  ornandi  gra¬ 
tia  rediret.  Charta  Geraldi  Epifcopi  Cadurcenf. 
an.  1248.  Invaferunt  domum  Jive  Caminatam  Ec- 
clejia  B.  Maria  de  Sobiros.  [  Statuta  Synod.  ejufd. 
Ecclefiae  apud  Marten.  tom.  4.  Anecd.  coi.  728. 
Statuimus  etiam  ,  quod  filii  presbyterorum ..  .in  Eccle- 
Jiis  feu  Caminatis  patrum  florum  mittantur ,  nec  nutriti 
Jine  aliis  clericis,  officient  in  divinis.  ]  Utuntur  etiam 
Helmoduslib,  i.cap.  1  3.  Ditmaruslib.  2.  4.  5. 
6. pag.  22.41.  53.  76.90.  Eckehardus  jun.  de 
Calib.  S.  Galli  cap.  1.  1 1 . 12.  1 6.  GerhohusRei- 
cherlperg. cap.  io.Gaufred.  Vofienf. lib.  i.c.  4. 
Burchard.  Notar.  de  Excidio  Mediolan.  pag. 2  3  8. 
Bincmarus  to.i.  p.731.  to.  2.  p.2  9  z.Analiaf.Bi- 
bliothec.  in  Nicol.  I.  pag.  2x7.  Clironic.  Abbat. 
S.  Trudonis  lib.  6.  pag.  41  o.Hermannus  de  Ler- 
beke  in  Chron.  Comit.  Schawenburg.  pag.  41 .  Vi¬ 
ta  S.  Wunebaldi  cap.  1  7.  Petrus  de  Crefcentiis 
lib.  8.  de  Agrie,  cap.  3.  Bullar.  Cafinenfepag.  54. 
[  Charta  WolkeriPatavienfis Epifcopi  an.  1192. 
apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  to.  4.  pag.  247.  & 
248.  Ada  SS.  Maii  tom.  7.  pag.  689.  ubi  de  S. 
Maiolo,  &  SS.  Benedid.  fbec.  4.  part.  1.  pag. 
761.]  &c. 

Caminata  ,  ubi  Monachi  in  commune  convivantur, 
feu ,  ut  cenfetHaeftenus ,  calefiunt :  unde  noftri 
Cheminee.  ChroniconFontanell.  cap.  1 5.  Camina¬ 
tum  fratrum  a  fundamentis  achficavit.  Cap.  16.  Fecit 
domum  egregiam  conftrui , ...  ubi  cameram  &  Cami¬ 
natam  adificari  mandavit. 

Caminada  ,  Eadem  forte  notione,  apud  Crodegan- 
gum  in  Regula  Canonic.  cap.  3  6.  Poftquam  de  Re- 
fettorio  exierint ,  in  Caminada  bibant  duabus  vicibus, 
aut  tribus,  &c.  Landinus  ad  Dantem  ait ,  caminatas 
dici  in  Lombardia  fale  depalagi, palatiorum  oecos. 

U  Cammenata  Navalis  ,  Navis  coenaculum  in  quo 
caminus  exftat.  Guerra  Palatini  Comitis  apud 
Marten.  tom.  4.  Ampliff.  Colled.  coi.  206.  Ma- 
giflrum  quoque  jjarlandmn  Bifuntinum  &  magiftrum 
Theodoricum  Carnotenfem ,  duos  fama  &  gloria  dotto- 
res  excellentiffimos ,  fecum  in  fua  ducens  Navali  Cam¬ 
menata  ,  in  illorum  difputatione  &  collatione  valde  de¬ 
lectatus  eft. 


CAM  8  8 

^[CAMINATOR,  Ad  caminum  feu  ignem  cale¬ 
faciens  fe.  Verfus  Alcuini  in  Codice  Regio  MS. 
1236.  ad  Samuelcm  Senon.  Archiep. 

Sis  memor  Albini  calidus  Caminator  ad  ignem 
Dum  fedeas  ,  &c. 

1.  CAMINUS ,  Idem  quod  Caminata.  Ada  SS.  Ju¬ 
nii  to.  1 .  p.  779.  deB.  Bertrando :  Attam  Utini  in 
Camino  palatii  communis ,  in  conjilio  ad  fonum  cam - 
pana  more  folito  congregato. 

2.  CAMINUS ,  Via  ,  iter ;  Italis  &  Hifpanis  Camino 1 
Gallis  Chemin.  Notitia  Epifcopatuum  Hifpan.  a 
WambaRege  confeda  :  Oxoma  teneat  de  Furca  uf- 
que  ad  Aylanx,on ,  quomodo  currit  in  Camino  S.  Pe¬ 
tri  ,  qui  vadit  ad  S.  fjacobum.  Ufatici  Barcinonen- 
fes  cap.  5  5 .  Camini  &  J Irata  per  terram  &  per  mare 
Jint  de  Poteftate  ,  &  per  illius  defenjionem  debent  effe 
in  pace  &  treuga  per  omnes  dies  (J-  nottes ,  &c.  Oc¬ 
currit  pluries  in  Chartis  Hifpanicis  apudHieron. 
Blancam, pag.  607.627.  to.  8.  Spicilegii Ache- 
rianipag.  369.  in  Epift.  5  7.  ex  iis,  quse  haben¬ 
tur  to.  4.  Hift.  in  ChartaGuntranni  Regis  apud 
Sanjulianum  in  Cabilone  pag.  382.  in  Concilio 
Avenionenfi  an.  1  27 9.  can.  1.  [  in  Hift.  Dalphin. 
to.  2. pag.  94.  coi.  i.exlnftrum.  anni  12 71. in 
Statutis  Arelat.  MSS.  art.  40.  Chartis  Mallii.  ]&c. 
Vide  [  Caminarius  fupra  ,  &  ]Od.  Ferrarium  in 
Orig.  Ital.  V.  Caminare. 

Chaminus  ,Idem.Chronicon  S.  Medardi  SueffionJ 
apud  Acheriumto.  2.  Spicii,  pag.  794.  Reflituta. 
funt  ei  quinque  civitates  cum  Ch amittis  &viis  publicis 
conftitutis  inter  ipfas. 

U  CAMIS,  Lignum  fne  ferro  ,  qua  cantum  dicitur'. 
Papias  MS.  forte  legendum  Contus.  Arabibus  Ca¬ 
mis  idem  eft  ac  tunica,  eaque  voce  ftepius  utun¬ 
tur  in  fua  Novi  Teftamenti  verfione.  Haec  notio 
congruit  cum  inferiori  voce  Camifa. 

CAMiSA  ,  Camisia.  Papias  ex  Scholiafte  Lucani : 
Interula  ,  interior  tunica  ,  hoc  eft  ,  fupparum ,  quod 
vulgo  dicitur  Camijia.  lfidorus  :  Camifias  vocamus , 
quod  in  his  dormimus  in  camis  ,id  e[t ,  in  (Iratis  noftris. 
Paulus  Diae,  in  Epit.  Fefti :  Supparus , ve (tmentum 
puellarum ,  quod  &  fubucula ,  id  eft  ,  Camijia  dicitur , 
Joan.  de  Garlandia  in  Synonymis : 

Camifiam  vel  Interulam  rem  dicimus  unam  ; 
Additur  his  alias  fubitura  Subucula  veftes. 
[Camifa ghz,una ,  apud  Anonymum  S.  Galli  in 
VitaCaroli  M.j  In  Camijia  difeinttus ,  in  L.  Salica 
tit.  6o.LiberOrd.  S.  Vidoris Parif.  c.  18.  Dtuin- 
teruU ,  id  eft, Camijia.  Vidor  Uticenfis  dePerfecut. 
Vandal.  1.  x.  Depalliis  altaris ,  proh  nefas,  Camifias 
Jibi  &  femoralia  faciebant.  Guibertusl.  3.  Hiftor.’ 
Hierof.  cap.  1  3.  Intra  lineam  interulam,  quam  nos 
Camifiam  vocamus.  Lib.  7.  cap.  41.  Concifa  Cami¬ 
jia  ,  quam  fubuculam  dicunt ,  bafta  pro  vexillo  appo- 
fuit.  Adde  Vitam  S.  Agricii  Epifc.  Trevir.  n.  2.* 
Fortunat,  in  Vita  S.  Radegundis  cap.  1 3 .  Egin- 
hardum  in  Carolo  Magno,  Vineam  Benedid.  cap. 
22.  &  c.  Kct/xlertcv  dicunt  Gr*ci.  Gloftae  Bafil.  K«- 
fxhnov ,  0  tori  Kct/xctTW  ynm.  Ubi  loci  ndfxa,  pro  le¬ 
do  interpretor.  Utitur  &  Ccdrenus  pag.  418.* 
ka.fx.lmv  dixit  Chronicon  Alexandr.  pag.  902. 
Camisale  ,  Eodem  fenfu ,  in  VitaS.  Udalrici ,  to. 

2.  Julii  pag.  120.  &  in  Adis  SS.  Benedid.  fec. 
5.  pag.  456. 

Camisia,  Vellis  facerdotalis,  eadem  ,  quse  Alba  di¬ 
citur.  Alcuinus  de  Divinis  Offic.  Tunica,  linea 
veftis  er  at  interior  ,quam  Camifam  dicimus ,  vel  fup¬ 
parum.  [  Vdus  expolitio  divinorum  Offic.  ad 
calcem  libri  Johannis  Abrinc.  de  Offic.  Ecclef. 
pag- 41 6  -  Camijia  linea ,  qua  Alba  vel  Pectoralis  vel 


8  9  CAM 

Talaris  nuncupatur ,  quod  ad  modum  corporis  acia  to¬ 
tum  corpus  abfquc  ruga  operit.]  GloffixBiblicaeMSS. 
j Poderis  ,e(lfaccr dotalis  linea  corpori  aftricta,  &  ufque 
ad  pedes  defendens ,  unde  Er  nuncupata  ,  quam  vulgo 
Camijiam  vocant.  Papias  :  Alba,  vefiis  fucer  dotalis 
ufque  ad  talos ,  unde  &  talaris  dicitur :  dicitur  vero  a 
Jimilitudine  Camijia  quotidiana ,  quia  ligno  (1.  Uno  ) 
fit  ,ft  cingens  fiperiora  &  inferiora.  GregoriusMagn. 
lib.  6.  Epill.  2 7.  Duas  autem  Camijias ,  &  4.  ora¬ 
ria  vobis  tranfmiji ,  qua  pradiclis  viris  ex  benedictione 
S.  Petri  peto  humiliter  offerri.  S.  Hieronym.  de  ve¬ 
lle  Sacerdotali  ubi  de  talari  tunica :  Volo  pro  le¬ 
gentis  facilitate  abuti  fer  mone  vulgato.  Solent  militan¬ 
tes  habere  lineas  ,  quas  Camijias  vocant ,  Jic  aptas 
membris ,  &  adftrittas  corporibus ,  ut  expediti  Jint  vel 
ad  curfurn,  vel  ad  pralia  ,  dirigere  clypeum ,  enfem  li¬ 
brare ,  &  quocumque  neccfftas  traxerit.  Petrus  Ble- 
lenfis  ferm.  41 .  Indutus  Cami/ia  line  a,  qua  commu¬ 
ni  nomine  dicitur  Alba. 

Vellem  hanc  Lectorum  propriam  fuiffie  ait  Si- 
meon  Theffalonicenfis  lib.  de  Sacrament.  O  dret- 
ryvdg-m  yJIhilcii  tvlu/xa.  to  xuKxfJLivov  na/xltrlov ,  ocreg  Kctjct 
rrvTrct’  qnXodvla  «V<  /am^ov  ,  »  scapia  ««  XiVa ,  tw  «7r«p- 
pjv  t»?  itgoo-wtit  cT»*SV ,  &c.  Lector  vefte  ornatur , 
quamCamiJium  dicunt ,  qua  ad  parva  cafula ,  vel  certe 
tunica  modum  elino  conficitur  ,primamque  Sacerdotii 
delibationem  demonfirat.  Ejulmodi  Camijia  ,  vel 
Camijias  Le&oribus  adferibit  etiam  Codinus  de 
Offic.c^p.  6.  num.  3.  apud  quemGretzerus  ve¬ 
lles  eas  effie  opinatur,  quas  fupra  velles  ,  Irravu 
TW  ijuetlJav ,  Clerici  vulgo  deferunt ,  &  fuperpelli- 
cia ,  appellamus.  Unde 

jCAMisATi  didi  illius  ordinis  Clerici  apud  Grxcos , 
quorum  officium  erat,  ferre  ad  altare  carbones, 
&  facris  lebetibus  calefaciendis  occupari ,  ut  illic 
more  folito  aqua  fervens  facris  calicibus  tempe- 
llive  infunderetur  ,  ut  eft  apud  Citrium  in  Re- 
fponfis,&  in  Catalogo  Official.  Ecclefiae  Conftan- 
tinop.  de  quo  more  plura  Gretzerus  ad  Codin. 
&Goarus  adEucholog. 

f  Camisea  ,  Eadem  notione  ,  apud  Marten.  to.  4. 
Anecdot.  coi  5  44.  e  Statutis  Synod.  Eccl.  Ar- 
gentin.  Superpelliciis  quoque  &  Camifeis  albis  tem¬ 
pore  divinorum  utantur. 

-^[Camisium  Album,  Idem.  Hili.  Dalphin.  tom.  2. 
pag.  274.  Pro  unaplaneta  &  uno  Camijio  albo  pro 
capella,  unc.  1.  taren.xu.  Alium  locum  vide  in 
Leviga. 

Camisia  Librorum.  T ellamentum  Riculfi  Epifcopi 
Elelenenlis  an.  915.  Etvoantos  parta  1.  Cami  fas  ad 
Textum  &  Miffulem  4.  unum  cum  auro  purpureum. 
Statuta  antiqua  Ord.  Cartuftenfis  1.  part.  cap.  4 1 . 
§.36.  deSacrilla  :  Librorum  Camijias ,  univerfaque 
Jerforia  Jimiliter  lavat.  Manutergia  ,  quibus  libri 
involvuntur  ,  vocat  Theodemurus  in  Epill.  adCa- 
rolum  M.  Vide  Armigeri  coi.; 7 1  o. 

Gamisia  Romana.  Vide  Dalmatica. 

Camisiae  UltramarinjE.  Vide  Bernifcrifi. 

Camisus,  Alba.  Leo  Ollienf.  lib.  3  .  cap.  73 .  Camiji 
magni  deaurati  cum  amictis.  2.  Charta  an.  1197. 
apud  Ughell.  tom.  7.  pag.  1275.  Unum  amictum 
cum  f  ifo  magno,  unum  Camifum  cum  gr amatis  &  Cri- 
Jis,  &c.  [Chronicon  Cavenfe  apud  Muratorium 
-  tom.  7.  coi.  951*  Camifos  paratos  iv.  cum  amictis 
paratis.  ] 

Cami  si  alis  V  estis  ,  T  unica  longior ,  hodie  S  outane. 
Concilium  Colonienfe  an.  1260.  can.  7.  Sacer¬ 
dotes  autem  ipji,  quotiefeunque  cclebr aturi  funt  Mijfam , 
Vefte  Camijiali  fub  Albis  non  c areant ,  ne  Albam ,  qua 
conjecrata  eji  vefiis ,  ipforum  tunica  valeant  immedia- 


CAM  90 

je  contingere,  necipfe  tunica  apparere.  Cap. 8.  Campa- 
natrii ,...  nunquam  abfquc  Vefte  Camijiali  comp areant. 

Camisize  ,  Saga  militaria ,  quae  armati  milites  fuper- 
induunt.  S.  Elieronymus  Epill.  ad  Fabiolam  : 
Solent  militantes  habere  lineas ,  quas  Camijias  vocant , 
Jic  aptas  membris ,  Er  adftrittas  corporibus ,  ut  expediti 
Jint  vel  ai  curfurn ,  vel  ad  pr  alium,  Ere.  Vide  Sagum. 

Camisiae  Ferreas  ,  Loricae,  in  Chronico  Colmarienli 
an.  1  298.  Vide  Armati. 

CAMisciA,Idem  quod  Camifa,  Italis  Camifcia.  Con¬ 
cilium  Budenfe  can.  3 .  Statuimus ,  quod  Pr  alati  de 
catero  ,  cum  equitant ,  vel  etiam  in  publico  pedeftres 
incedunt  ,  habeant  &  deferant  cappas  rotundas,  fub 
quibus  habeant  &  deferant  Carnificias  albas  Jive 
rofetas ,  quas  femper  fub  cappis  Jive  mantellis ,  ante 
pedtus  vel  poft  collum  hinc  inde  connexis ,  cum  in  pu¬ 
blico  ,  hoc  eft  ,  extra  fecreta  habitationis  eorum  ipfos 
contigerit  ire  vel  ftare. 

Camix,  Alba;  Italis  Camice  ,  vel  Camicio  ,  aCanti- 
lia  ,  quam  Itali  etiam  Camicia  vocant.  Teftamen- 
tum  Guallae  Bicherii  Cardinalis  Vercellenlis  an. 
1227.  apud  Augullinum  de  la  Chiet-a ,  in  Hili. 
Eccleliae Pedemont.  cap.  36.  &UgheIlum  to.  4. 
Do  . .  .  unum  apparatum  de  meis ,  fcilicet  planetam , 
Dalmaticam  ,  tunicam  de  v.ameto  rubeo ,  cum  Camice, 
amittu  ,ftola ,  Er  manipulo.  Etf  infra:  Relinquo  ap¬ 
paratum  Cape ll ani  communem ,  videlicet  calicem  ,  pla¬ 
netam  ,  C  amicem  cum  amittu  &  ftola  Er  manipulo . 
Hillor.  Tranllat.  S.  Antonini :  Tunica  Er  fcapulati , 
cum  manicis  ex  filaticio  Jimiliter  albo  ,  &  amittu  Er 
Camice  ex  byffmo,  &c.  VideOffiav.  Ferrarium  in 
Orig.  Ital.  V.  Camice. 

f  Camisiatus,  Indutus  Camijia.  MiracuIaS.  Arral- 
bergse ,  to.  3  .Julii  pag.  1 1 1 .  Vovit  feriare  quam - 
diu  viveret  B.  Amelberga,  &  pro feftum  ejus  in  pane 
&  aqua  quolibet  anno  jejunare ,  &  Camifiatus  cum 
feretro  circuiie  villam  ejus. 

C  amisile,  Camisilis ,  Camisilus ,  Camsile ,  Ve¬ 
llis  fpecies ,  eadem ,  quae  Alba ,  feu  camilia ,  vel 
certe  tela  quaevis  linea  aut  cannabina,  quomodo 
Camijiam  videtur  ufurpare  Caefarius  lib.  8.  cap. 
3  2.  Catholicon  Armoricum  :  Camps ,  Gall.  Aube 
de  Preftre ,  Alba.  Monachus  Sangall.  de  Reb.  Ca- 
roli  Magni  lib.  2.  cap.  29.  Cumque  tet  linea  veftes 
non  ejfent  in  promptu  ,  juffit  incidi  Camijilia  ,  Er  in 
modum  fepium  confli ,  vel  in  modum  vitium  paftinart. 
Capitulare  2.  ann.  813.  cap.  1  9.  Et  ut  femina  no- 
ftra  . .  .  habeant  ex  partibus  noftris  lanam  Er  linum  , 
&  faciant  farcillos  &  Camjilos ,  Ere.  Charta  Ludo- 
viciPiipro  Abbatia  S.  Amandi :  De  f oeno ,  de  for- 
matico  ,  de  porcis ,  de  poledris ,  de  Camjilis ,  de  paftis , 
de  vino,  &  de  ovis.  Charta  Abbatis  Laurishamen- 
lis  apud  Freherum  in  Originibus  Palatin-  pag.3  9. 
Huba  Jingula  folventes  nummos  30.  <w  ffto  S.  Mi¬ 
di  aciis  ,  in  Pafcha  1  o.  ova  Er  pullum ,  infuper  1 1. 
Camijilia ,  quorum  unum  Villico  ajftgnatur.  Hiftoria 
de  Fratribus  confcriptis  tom.  2.  Rerum  Alam. 
Goldalli pag.  1  8  1 .  182.  Jftuibuflam purpuras Ty- 
riacas ,  quibufdam  autem  palliola  viridia  ,  cum  Cami- 
Jilibus ,  feu  gliris  donavit.  Et  mox  :  Jftjiana  autem 
die  cuntti  ('Monachi)  per  ordinem  iterata  ab  eo  mu¬ 
nera  perceperunt ,  fcilicet  aut  fagum  laneum  album,  aut 
'Camijile  fubtile  ac  grande ,  feu  cov.Eor.etn ,  Jive  lanam 
opere  plumario  contextam.  Chronicon  Mofom^nfe : 
Unum  Camijilem  ,  quem  optimum  habuit  de  doiho  fua , 
fumpjit.  Infra :  Camijilem ,  quem  fecum  detulerat ,... 
fuper  corpus  Sancit  pofuit.  Charta  Theoderici  Ab¬ 
batis  S.  Maximini  Trevireniis  apud  Nico!.  Zylle- 
fium  :  T  ali  modo  placitare  cum  permiji  ,  fcilicet  ut 
ex  praditto  bono  1  2.  manfosmihi  Ecclejiaque  redde- 


CAM 


ret ,  &  deinceps  Jingults  annis  12.  porcos  faginatos  & 
totidem  C 'amijilia  Fratribus  pro  invejlitur a  perfolveret , 
&c.  [  Annal.  Benedid.  to.  2.  p.  7  5  2.  coi.  2.  ex 
Caroli  Diplomate  pro  partitione  Monachorum 
S.  Amandi :  Cenfuimus .  .  .  ut  de  villis  dominicis  no¬ 
tia  pars  totius  fupellettilis  ABonacbis  tribuatur  ,  hoc 
eft ,  de  annona ,  legumine ,  cafeo ,  feno  ,  pullis  equinis , 
porcis ,  Camifilibus  ,  altilibus ,  vino.  ] 

^[Camsila.  Tabular.  Rothon.  Adriano  Papa  Salomon 
Brittonum  Dux  . .  .  Mijimus  xxx.  Camjilas  &  xxx 
laneas  drapeas  variis  coloribus  intertinttas. 
Camsilis,Camshllus.  Chronicon  Fontanell.  cap.  16. 
Lintea  ad  manus  tergendas. .  .  Camjiles  5  .  ad  map¬ 
pulas  faciendas  longitudinis  ulnarum  13  .Vetus  Char¬ 
ta  apud  Buzelinum  lib.  2.  Gallo-Fl.  cap.  2  5.  & 
tom.  1  2.  Spicilegii  Acheriani :  De  vino  libra  2.  & 
omni  anno  in  veftimento  folidi  5 .  &  Camjil.  1 .  [  Co¬ 
dex  MS.  Irminonis  Abb.  San-German.  fol.  99. 
coi.  1 .  Solvit  unus  ex  illis  de  annona  in  anno  mod. 
cxxx.  Camjilem  unam ,  pajlas  quinque.  Et  fol.  101. 
coi.  1.  Angeraldis  ancilla ...  facit  Camjilem  de  lino 
dominico ,  pafcit  paflas  vi.J  Ex  iis  emendandus 
locus  luxatus  in  Traditionibus  Fuld.  lib.  2.  trad. 
3  8.  Leftaria  ,  Jive  villoji  ,  Jive  manutergia  ,  Jive 
Camfelli  ,Jive  cujufcunque  Jintveflimenta ,  linea ,  vel 
lanea.  Perperam  Edit.  Canifelli. 
f  C  a  m  s  1  l  u  s ,  in  Codice  MS.  Irminonis  Abb.  San- 
German.  fol.  72.  verfo  coi.  3.  Ifie  funt  Lidie  3 
‘ Teudrada ,  Ho(lravolda,Teutberga,Framengadis,  &c. 
omnes  ifte  aut  faciunt  Camjilos  de  otto  alnis ,  aut  fol - 
vunt  denar.  iiit, 

ICampsilis.  Chrodegangus Epifcopus Metenf.  in 
Regula  Canon,  cap.  4 1 .  Unufquifque  Cleri  fenioris 
annis  Jingulis  tres  Campjiles  accipiunt.  Quo  loco  Edi¬ 
tio  Labbei  cap.  29.  habet  farciles ,  infra  vero  Ca- 
mifiles  :  Camijiles  autem  accipiant  illi  Presbyteri  & 
Diaconi  annis  Jingulis  binos.  [  Breviarium  villarum 
S.  Bertini  inFolcuini  gedisMSS.  ex  Archivo  Au- 
domar.  S ervi  quatuor faciunt  in  hebdom.  dies  3.  An¬ 
cilla,  quatuor  faciunt  Campjiles  4.]  Cheinfe,6i  Cheinjil, 
noftratibus.  Vetus  Poeta  MS. 

Trayes-vous  arrier , 

N’ atoucbies  pas  a  mon  Chainfe , 

Sire  Chevalier. 

Alius : 

Et  Rogier  s' amie  apele , 

Si  l’a  par  la  Chain fe  pris. 

Le  Roman  de  Garin : 

JJhn  plus  efl  blancbe  que  nui  pans  de  Cheinjil. 
Rurfum  : 

Dras  de  Cheinjil  li  ont  fet  endojfer , 

Chcmifes  ,  &  braies  ,  chaupes  de  pailles  cler. 
Alio  loco : 

De  fil  de  foie  le  reflreint  &  couji , 

Si  l’env elope  el  pendant  d’un  Cheinjil . 

Le  Roman  de  la  Violette  MS. 

Enfin  vint  cbantant  lapucele, 

Jjtui  mult  iert  avenant ,  &  belel 
Mais  riot  vejlu  c’un  Chaifel  blanc. 

Infra : 

Et  tert  fes  iols  &  fa  veue  , 

Jgue  il  avoit  tot  plain  de  fanc  , 

La  pucelle  fon  Chainfe  blanc. 

Cheincerie.  Ufatica  MSS.  Vicecomitatus  Aqua¬ 
rum  Rotomagi :  Cbincberie  unefois  par  an  z.den. 
£G?Praedidarumharumce  vocum  omnium  originem 
retegir,  applaudente  Menagio  in  Didionario  Ety- 
mol.  Gall.  ad  vocem  Chemife ,  Scaliger  in  Paulum 
Fefti  abbreviatorem  ad  vocem  Supparus ,  ubi  ait: 
Omidara  ufurpat  Paulus :  verbum  fuae  itatis  ac 


CAM  91 

fuorum  hominum  elegantia  dignum.  Cama  elt 
barbarum  vocabulum  :  id  lignificat  Ledum  ;  ho- 
dieque  in  idiotifmo  fuo  retinent  Hifpani :  Camas 
enim  ledum  vocant.  Abeo  tunicam  lineam  no- 
durnam  vocarunt  Camifiam.  Audor  lddorus  Sc 
ipfe  Flifpanus.  Voffius  Camifiam  a  Gallico  Che¬ 
mife  dudam  credit ,  fed  errat  eodem  Menagie, 
judice  loco  citato. 

CAM1UM.  Vide  Cambium  'mCambiare. 

CAM1X.  Vide  in  Camifa. 

H  CAMIX1 A ,  pro  Camijia.  Locum  vide  in  BragA 
pofl  Braca. 

^[CAMIXTUS.  Vide  Comixius. 

CAMLWRW,  Muldatio  ,  forisfadum,  W aliis  3c 
Boxhornio.  Occurritin  Legibus  HoeliBoniRe- 
gis  Walliae  cap.  24. 

CAMMA.  Vide  Camba  i. 

^[CAMMENATA.  Vid ^Caminata. 

CAMOCA,  Camucum  ,  Panni  ferici  vel  pretiofioris 
fpecies.  Monadicum  Anglic.  to.  3.  part.  2.  pag. 
8  1 .  Unum  vejlimentum  pro  ferialibus  diebus :  album 
de  Camoca ,  cum  cafula.  Pag.  86.  Unum  mantellum 
• .  .de  Camoca  duplici  cum  alba  taffatm.  Paulus  Ve¬ 
netus  1.  2.  deRegionib.Oriental.  cap.  14.  Qui¬ 
bus  Jingulis  Rex  donat  aureas  i*onas  magni  valoris 
calciamenta  de  Camuco  parata ,  filo  confuta  argenteo  ' 
&c.  Lege  camuca.  [  Inventar.  ornament.  &  Re- 
liq.  Ecclef.  Noviom.  an.  1 4 1  9. ex  Archivo  ejuf- 
dem  :  Item ,  una  pecia  panni  deCamocas .  ]  Malaxus 
in  Hid.  Patriarch.  E  %xpi£t  kx ttuo-icv  IvJ vy.tcv  y.s  reV 
KX/XOVX^V  }  U.XI  IXXV<F»  fXi  TOV?  '&CTX/ULCVI;,  Computuni 
Stephanide  Fontana  Argentarii  Regii  an.  1351, 
Pour  6  z.aunes  deCamocas  blanc  &  vermeil  pourfaire 
cotes  blanches ,  furcos  &  manteauxy&c.  Camocas  d’Ou- 
trerner, apud  eumdem.  FelvelCamocas,  in  Regello 
Peagiorum  Bapalmoe  MS.  FroifTart.  2.  vol.  cap. 
74.//  font  vejlus  de  veloux  &  de  Camocas  fourrez.  de 
vair  &  de gris.  Vide Od.  Ferrarium  in  Camoccia. 

CAMOCCIA ,  Rupicaper ,  Gall.  Chamois .  Declara¬ 
tiones  Congregat.  S.  Juftinae  Cafinenfis  ad.  cap. 
5  5 .  Regulae  S.  Benedidi :  Prohibemus  autem  ufunt 
pellium  caprarum  aut  Camocciarum ,  aliarumve  hujus 
generis  quarumcunque ,  &c. 

CAMOMILLA ,  Graec.  xx[xal/x> iXcv ,  Lat.  Chamae- 
melum ,  Gallice  Camomille.  Herbx*  genus  unde 
oleum  exprimitur :  hinc  Oleum  CamomilU, in  Hift» 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  5  24.  coi.  2.  Pfeudomacer 
lib.  2.  cap.  1  5. 

Anthemidem  magis  commendat  laudibus  autor 
Afclepius  :  Cham&melam  ,  quam  nos ,  vel  Camo- 
millam , 

Dicimus.  Hac  multum  redolens  efl ,  &  brevis  herba  • 
Herba  tam  fimilis ,  quam  juflo  nomine  vulgus 
Dicit  Amarifcam ,  quod  foeteat  &  Jit  amara ; 

Ut  collatajibi  vix  difeernatur  odore. 

Quem  in  locum  Cornarius :  Anthemis  herba, Cha- 
mamelum,  quafi  humile  malum  appellata  efl:  quoniam; 
ut  ait  Plinius ,  odorem  mali  habet.  CamomilU  autem 
appellatio  vulgaris  efl ,  ex  Graea  corrupta. 
CAMPAGUS,  Genus  calceamenti,  quod  Regibus 
&  Imperatoribus  adferibunt  Trebellius  in  Gallie- 
nis ,  &  Capitolinus  in  Maximino  juniore :  Praeto¬ 
ribus  &  Palatinis  Scholiaftes  Juliani  AntecelToris 
in  Condit.  1  7.  cap.  6  3 «  qui  Campacos  vocat  :  de¬ 
nique  quibufvis  aliis ,  atque  adeo  ipfis  militibus 
Chronicon  Alexandrinum  pag.  666. 

Podmodumfummorum  Pontificum  proprium 
fuit.  Hypomnedicum  de  Anadado  Apocrifiario; 
Et  uno  ex  Campagis  ejus ,  id  efl,  caligis ,  quos  nullus 
alius  inter  homines  portat ,  mft  fanilus  Papa  Romanus . 


9  3  CAM 

Hinc  legimus  apud  Anaftafium  in  Stephano  IV. 
de  degradatione  Conftantini.  apoftolicae  fedis  in- 
vaforis ,  agentem  :  Mauri  anum  Subdiaconum  ora¬ 
rium  de  ejus  collo  abfluliffe ,  &  ante  pedes  ejus  proje- 
cijje ,  &  Compages  (leg.  Campagos )  ipfius  abfcidiffie. 
Idem  mendum  occurrit  in  GlofTis  MSS.  Compa¬ 
ges  ,  fandalium.  Hift.  de  Exilio  S.  Martini  PP.  de 
Martyris  :  Cum  ergo  incidifiet  pfacbnion  beati  viri 
Excubitor, &  corrigiam  Campagiorum  ejus,fiatim  tra¬ 
didit  eum  S ac  ellarius  Prafettombis,&c.  GeorgiusMe- 
tochita Orat,  i.hiftorica  ait,  Michaelem  Ceru- 
larium  Patr.  Conllantinopol.  fibi  arrogaffe  cal¬ 
ceos  phoeniceos  ,  qui  foli  fummo  Pon¬ 

tifici  competebant.  Idipfum  tradit  audior  Dia¬ 
logi  de  Procelf.  Spiritus  S.  editus  fub  nomine  Ma¬ 
ximi  Margunii ,  lcribens  ,  Michaelem  ab  Ecclefia 
Romana  lecelfilfe  ,  hd.  rc  i  lau^o-^cci  av tcV  \hCum7v 
xcxxcfiocqsti  7reihXa. ,  iy  xu\vof/.tvov  vaso  rx  rrctTct  th? 
Vd/Mt; ,  u>t;  dv tx  fjJvx  e%oVTO(  t^xrlciv  lyzctX\a>7rlZ)w'fa.l 
•rxloiC ,  Xj  /ah  t oie  dxXcit;  tuv  UctTfiiupyfiv  tpfiivcti  txtq 

vroiftv.  Denique  Balfamon  in  Meditat.  de  Patri- 
arch.  privileg.  pag.  4  5 1.  de  Patriarch.  Conftanti- 
nopol.  kT€  ya.%  tw  TH?  ]8 atriXtlcn;  Awpw  xctTct  to  tx  ctylx 
K avg-avrlvx  vo/M^c/aevov  feo-7rtrpia  zctTug-lqxTctt  xls  xok - 
KcfixQsn  TrellXoi?  xa.ro.  to  r vrrufiv  fiardi^trai  ,  dec. 

Utebantur  praeterea  Campagis  Diaconi  Roma¬ 
ni,  Cardinales  nempe  Diaconatus  ordine  dona¬ 
ti,  vel  quibus  id  juris  a  fummo  Pontifice  indul¬ 
tum  erat.  Papias :  Campage ,  (leg.  Campagi)  genus 
calciamenti ,  quo  utebantur  Diacones  Romani,  vel  qui¬ 
bus  d  Pontifice  licentia  daretur ,  cateri  non.  Concilium 
Tolet.  IV.  Campagis  vero  calceari  abfque  Apffiolica 
licentia  non  permittitur  Diaconis  ,  Jicut  &  mappulis 
uti ,  abfqucejus  audoritate ,  quibujlibet  Clericis  conce¬ 
ditur.  Gregor.  M.  lib.  7.  Indidi.  1 .  Epift.  28.  Per¬ 
venit  ad  nos ,  quod  Diaconus  Ecclefia  Catinenfis  cal¬ 
ceatus  Campagis  procedere  prafumpfijfet. 

Omnium  deinde  fuit  Epifcoporum.  TheoduI- 
fus  lib.  5 .  Carm.  Epifcoporum  ornatum  deferi- 
bens  : 

Linea  crufque  pcdefque  tegant  talaria,  ut  apte , 
Jflui  fuper  addatur,  Campagus  ipfe  decens. 
Ordo  Romanus  in  Ordinatione  Epifcopi  fecun¬ 
dum  Gallorum  inftitutiones  :  Et  induant  ipfunt 
Eletlam  Campagos ,  fandalia,  manicas ,  Dalmaticam , 
planetam.  Ubi  e&itiMbnCambagos  habent. 

Interdum  etiam  Abbatum ,  quibus  Epifcopo¬ 
rum  ornatus  a  fummo  Pontifice  concedebatur. 
Bulla  Urbani  II.  PP.  ad  Hugonem  Abbat.  Clun. 
p.  5  1  7.  Dalmatica,  Campagorum ,  chircthecarum , 
&  mitra,  ufum. . .  tibi  concedimus.  Adde  Chronicon 
Benevent.  S.  Sophiae  pag.  6  83.  Vide  Salmafium 
ad  Infcript.  Herodis  Attici  pag.  1 02.  ex  Joanne 
Gazenfi. 

Gambagus  feribitur ,  pro  Campagus ,  in  Ordine  ad 
confecrandum  Epiicopum  ,  in  Cod.Thuano  n. 
773 .  quafi  vox  deducatur  a  Gamba ,  quod  crura 
tegat.  Vide (7 &  Gamacba. 

Compagus,  perperam  pro  Campagus ,  non  femel  oc¬ 
currit  in  Bullario  Cafinenfi  to.  i.p.  1 5.  2<?.to. 
2.  pag.  246.  &c.  Vocis  porro  Campagus  etymon, 
aGr.  xoLfxrrx,  i.  Crus ,  deducunt  quidam  ,  quod 
crura  tegeret.  Vide  Gamba. 

CAMPALE  Bellum.  Vide  Bellum. 

%  CAMPALIS  Lex.  Vide  Lex. 

1. CAMPANA.  Papias:  Campana,  ponderatio.  Hac 
tamen  2 .  lances  non  habet ;  fed  efi  virga  fignata  libris 
&  unciis. Unicuique  autem  ponderi  certus  efi  modus  pro¬ 
priis  nominibus  defignatus,  didi  a,  quia  prius  in  Campa¬ 
nia  reperta  efi,  [  MS.  Bituric.  pro  Campana  legit 


94 

Campania .]  Eadem  ferme  Ifidorus  lib.  16.  cap.2  4. 
Anaftafius  Bibiioth.  in  Verfione  Vitae  S.  Toannis 
Eleemolynarii ,  Icriptae a.  Leontio  Epifcopo,cap. 
1.  n.6.  Non  permifit  menfuram  qualemcunqne  ;  vel 
pondus  parvam  vel  magnum  in  tota  civitate:  fed  omnia 
in  una  Campana  flater  a  ,  modio  &  artabe  ,  vendere  & 
emere  conteflabatur.  Vide  Gloffar.  Meuriii  in  ««/*- 

7TctVc;. 

2. CAMPANA, Campanum, Tintinnabulum  aereum, 
quo  Occidentales  Latini  utuntur  ad  populum  in 
Eccleliam  convocandum.  Tintinnabulis  vero 
Uios  veteres  ad  danda  rerum  aliquarum  figna.  vel 
ad  homines  convocandos  ,  pluribus  docent  Ha¬ 
drianus  junius  lib.  3.  Animadverfion.-cap.  11. 
Cafaubonus  in  Sueton  i  Auguft.  c.  9 1 .  Rhodigi- 
nus  lib.  1  9.  c.  11.  Polydor.  Virg.  de  Invent.  rer. 
lib  3  .  c.  18.  Baron.an.  5  8.  n.104.  Haeftenus  lib. 
7. Difquifit.Monaft. tradi. 3 . difq.  3.$.  3.Cardin. 
Bona  lib.  1.  Rer.  Liturgic.cap.2  2.  num.  4.  &  alii. 

Campana.  Anaftafius  Bibi.  inSteph.IH.  Idem  Bea- 
tijfimus  P apa  fecit  fuper  Bafilicam  B.  Petri  Apofi.  tur¬ 
rem  ,  quam  ex  parte  inauravit,  &  ex  parte  argento  ve- 
fiivit ,  tn  qua  tres  pofuit  Campanas,  qua  clerum  &  po¬ 
pulum  ad  officium  Dei  convocarent.  In  Leone  IV. 
Fecit  ibi  ipfum  campanile ,  &  pofuit  Campanam  cum 
malleo  ai  eo.  Albertus  Aquenfis  lib.  6.  cap.  40.  Sic 
divino  decenter  obfequio  refiaurato  d  Duce  Catholico , 
Cbrifiiamfque  principibus ,  Campanas  ex  are  caterifque 
metallis  fieri  jujf erunt ,  quarum  fignum  Fratres  dum 
caperent ,  mox  ad  Ec clefiam,  laudes  Pfalmorum  Mif- 
farumquevota  celebraturi  fefiinarent ,  &  populus  hac 
auditurus  una  properaret :  non  enim  bujufcemodi  foni 
aut  figna  vifa  vel  audita  funt  ante  hos  dies  infferufa- 
lem.  Occurrit  apud  Bedam  lib.  4.  Hift.  Eccl.  c. 
2  3 .  in  V  ita  S.  Lupi  T  recenfis,  &  c. 

Campanum  ,  neutro  genere.  Papias :  Campanum,  ge¬ 
nas  aris ,  a  Campania.  Abbo  de  Bellis  Parif.  lib.  2. 
Templorum  Campana  boant.  Monachus  Sangallen- 
fis  de  Carolo  M.  lib.  1 .  cap.  3 1 .  Erat  autem  alius 
opifex  in  omni  opere  aris  &  vitri  cunelis  excellentior. 
Cumque  Tancho  Monachus  S.  Galli  Campanum  opti¬ 
mum  conflaret ,  &  ejus  fonitum  Imperator  non  medio¬ 
criter  miraretur ,  dixit  ille  praftanti [fimus  in  are  Ma- 
gifler :  Domine  Imperator  ,  jube  mihi  cuprum  multum 
adferri,& excoquam  illud  ad  purum,&  in  vicem  (lamii 
mihi  opus  efi  de  argento  dari ,  faltem  centum  libras,  & 
fundo  tibi  tale  Campanum  ut  ifiud  in  ejus  comparatione 
fit  mutum ,  &c.  Walafridus  Strabo  lib.  2.  de  Mi- 
racul.  S.  Galli  cap.  4.  Ecclefia  Campanum  infonuit. 
Adde  cap.  1  1 .  Hift.  de  Fratrib.  confcriptis  to.  2. 
Alaman.  Goldafti:  Campanum  quoque  mira  magni¬ 
tudinis  &  eximia  fonoritatis  loco  contradidit.  Utun¬ 
tur  etiam  Adta  Murenfis  Monafterii  pag.  9.  Au¬ 
dior  Vitae  S.  Pirminiin.  28.  &c.  Occitani  Cam¬ 
pano  dicunt. 

Campana  autem  proprie  eft  illa  ,  quae  in  tur¬ 
ribus  appenfa  eft,  utobfervat  Beletus  c.  86.  & 
ex  eo  Durandus. 

Tradunt  Campanas  a  Paulino,  Nolano  in  Cam¬ 
pania  Italica Epifcopo,  primum  inventas,  inde- 
que  non  femel  Scriptoribus  Nolas  appellatas :  vel 
fanePaulinum  earum  ufum  in  Ecclefiam  inve- 
xiile  ,  cum  prifeis  Latinis  Graecifque  longe  antea 
eftet  notus,  utifupra  indicatum.  Alii,  ut  Pan- 
vinius  &  Polydorus  Virgilius ,  harum  inventio¬ 
nem  Sabiniano  PP.  adfcribunt, nullo  uterque  fun¬ 
damento  certo  fulti.  Honorius  Auguftoa.lib.  1. 
c.  141.  Signa  ,  qua  nunc  per  Campanas  dantur,  olim 
per  tubas  dabantur.  Hac  vafa  primum  in  Nola  Cam¬ 
pania  funt  reperta ,  unde  fic  ditta.  Majora  quippe  vafit 


9  5  CAM 

■dicuntur Campana,  d  Campaniareghne :  minora  Nola 
4  civitate  Nola  Campania.  Eadem  habet  Y^alafri- 
dus  Strabo  lib.  de  Reb.  Eccl.  cap.  5.  [  Johannes 
de  Janua:  Campana  dicitur  d  Campania  provincia  , 
quia  ejus  ufusprimum  ibi  repertus  ejl  (  vel  potius  in 
Ecclefiam introductus.)  IndeCampanula  &  Cam- 
panella,  ambo  diminut.  inde  etiam  Campanarius ,  qui 
facit  Campanas ,  Campanaria  ejus  uxor,  vel  qua  Cam¬ 
panas  facit ,  &  hoc  Camp  anile  ,  turris  in  qua  moran¬ 
tur  Campana.  ]  Flodoardus  de  Pontificib.  Roman. 
in  StephanoII. 

JErc  tubas  fufo  attollit,  quibus  agmina  plebis 

Admoneat  laudes  &  vota  referre  Tonanti. 

Campanas  Baptizari,  dicimus,  huicdidatas  ufui, 
quas  benedicere  &  ungere  ,  eifque  nomen  impo¬ 
nere  folet  Ecclefia  Romana:  quam  benedictio¬ 
nem  Baptifmi  nomine  indigitare  folent  Scripto¬ 
res  ,  non  quod  revera  baptizentur  campanae  eo 
baptifmo,  quo  remilfio  peccatorum  confertur; 
fed  quia  praecipuae  ,  quse  in  puerorum  baptifmo 
oblervantur,  ceremoniae,  iniis  benedicendis  per¬ 
agantur:  unde  non  tam  baptifmus,  quam  bapti¬ 
fmi  lignum  feu  fymbolum,  iis  confertur,  quem¬ 
admodum  etiam  Ecclefiis ,  quae  baptizari  dicun¬ 
tur  ab  Ivone  Carnotenfi  Epifcopo  de  Sacrament. 
dedicat,  cum  primum  dedicantur.  Helgaudus  in 
Roberto  Rege  :  Signa  quinque  :  unum  ex  his  mira¬ 
bile  ,  in  quo  duo  millenaria  metalli  &  fexcenta  libra 
fuerunt ,  cui  imprimi  jujfit  Jtgnum  Baptifmi  de  oleo  & 
thrifmate  fatti ,  Jtcut  Ordo  depofeit  Ecclejiafticus ,  & 
ut  vocaretur  R^bertus ,  attribueret  Spiritus  f ancius. 
[  Sebalbanus  Perulinus  in  Vita  B.  Columbae  Rea¬ 
tinae,  tom.  5 .  Maii  pag.  5  9  3 .  Eam  (Campanam) 
folenniter  &  devote  Baptr-avit ,  facravit  Deo,  ac  be¬ 
nedicens  Claram  Columbam  mtitulavitf  Vide  Chro- 
nicon  Abbat.  S.  Trudonis  lib.  <?.p.  460. 

Exftat  formula  baptizandi  campanas  in  Ordine 
Romano,  cujus  auctorem  antiquiilimum  clfe  con¬ 
fiat,  ex  quo,  inquit  Alcuinus,  novum  videri  non 
debet  Campanas  Benedici  &  ungi ,  eifque  nomen  im¬ 
poni.  Quod  vero  in  Capitulari  CaroliM.  an.  787. 
c.  1  8-  campanse ,  qu xCloca,  ibi  dicuntur,  bapti¬ 
zari  vetantur  ,  rcCte  ait  Amerbachius  prohiberi 
fuperftitionem  non  vero  legitimam  &Ecclefiafli- 
cam  benedictionem.  Sed  &  virorum  aut  mulie¬ 
rum  nomina  indi  folere  Campanis ,  notum  exHel- 
gaudo.  Iogulfus :  Fecit  ipfe  fieri  duas  magnas  Cam¬ 
panas,  quas  Bartbolomaum  &  Bettelinum  cognomina¬ 
vit.  . .  &  duas  minores,  quas  Pegam  &  Begam  appel¬ 
lavit. Chronlcon  Montis-Sereni  an.  1  2  o  6  .Campa¬ 
nam  de  5  o.  centenariis  fudit ,  quam  Hellembertus  Ha- 
velbergenfis  Epifcopus  confecravit  ,  Petronellam  no¬ 
minans.  Vide  inflitut.  Capituli  Cidercienf.  di- 
ftinCt.  2.  c.  8 .  &  Delrium  lib.  6.  Difquilit.  magic. 
c.  2.fubfin.  Ed  &  hoc  notandum ,  quod  de  Ec- 
clefiae  campanis  habet  Letaldus  Mon.  lib.  de  Mi- 
racul.  S.  Maximini  Ahb.  Miciacenf.  n.  3.  Signum 
11/ibus  Ecclefia praparari  jujferat,  quod  fecundum  que - 
r undam  morem  per  teclum  Ecclefia  elevatum  ejl. 

Campanarum  Usus  in  Ecclefia  Orientali  prorfus 
ignotus  fuit  prifeis  temporibus,  in  qua  populus 
percudis  malleo  tabulis  ligneisad  preces  &  officia 
divina  convocari  folebat.  Jacobus  de  Vitriacolib. 
j.c.  77  .Unde  cum  omnes  alii  Orientales  Prolati,  ex¬ 
ceptis  dumtaxat  Latinis ,  annulis  &  mitris  Pontifica¬ 
libus  non  utantur  ,  nec  baculos  Paflor ales gefient  in  ma¬ 
nibus  ,  nec  ufum  habeant  Campanarum ;  fed  percuffis 
baculo  vel  malleo  tabulis  populum  ad  Ecclejiam  foliti 
funt  congregare  ,  hi  Maronita  ,  in  Jtgnum  obedientia , 
confuetudines  &  ritus  cbfervant  Latinorum.  Liber 


CAM  96 

"Miraculorum  S.  Anaftafii  Martyris:  Tsm  <%pa£vA* 

trxjuacvaVTtf  ,  o-uvdf^ciTfwctv  «Vam?  ev  TwVava-fVlw  vaw. 

Synaxaria  ad  undecimum  diem  Scptemb.  in  S. 
Euphrofyno:n<  to  tyXov  eaaaitri  rw;  tufuvoi;  uuywdiac, 
&c.  Id  multis  praeterea  adllruit  Leo  Allatius  in 
Differt,  de  recentiorum  Graecorum  templis  pag. 

1  o  4.  &  feq.  etfi  fateatur  ,  probetque  id  ex  Mi- 
chaele  Pfello  &  Pachymere  lib.  7.  c.  5 .  lib. 5».  cap. 

5 .  IO  .  cui  c i  iHAhtiffias  ruveutrilplei  xdchaie;  dicun¬ 
tur,  poflremis  faltem  temporibus ,  campanas  in 
ufu  fuiffie  apud  Graecos  ,  quem  accepiffe  a  Ve¬ 
netis  fuban.  874.  auCtor  eft  Andreas  Dandulus 
in  Chron.  MS.  &  ex  eo  Sabellicus  Ennead.  9 . lib.i. 
[Hinc  Balfam.  de  convoc.  ad  aedes  facras  Kz.fj.7ra.- 
vav  deferibit  <ni/j,zvhipicv  fKiTa.K)\rtrv*>e,  tS  Acta  uc  t a; 
vaC?.]  Vide  Gabrielem  Sionitam  &  Joann.  Hefro- 
nitam  in  TraClatu  de  nonnullis  Orientalium  urbi¬ 
bus  poft  Geogr.  Nubienf.  cap.  6. 

Campanarum  Succinctio,  cumferiaq.  majoris  he¬ 
bdomadae  campanarum  funes  in  altum  tolluntur, 
ut  earum  ceffet  pulfatio.Galbertus  in  Vita  Caroli 
Comitis  Flandriae  n.  8  4.  Temo  Kl.  April.  feria  4. 
in  Succinttione  Campanarum.  Leges  Oflrogotho- 
rum  de  Jure  Ecclefiaflico  cap.  zz.Nunc  ingredie¬ 
tur  pax  Pafcbahi  die  Mercurii,  muta  hebdomada , 
quando  Campana  afiringuntur.  VideUghellum  to* 
i.Ital.facr. p.  876. 

Campanarum  fonitum  intermilfum  in  lu£lu 
colligitur  ex  Matth.  Paris  an.  1  1  7  2 .  p.  8  8  • 

Campanarum  Pulsationem  Prefbyteros  fpedtafle  ex 
Capitulari  Epifcopor.  c.  8  •  &  ex  Capit.  Carol.  M. 
lib.  6.  c.  168.  colligitur ,  ubi  llatuitur ,  ut  S  acer - 
dotes  Signa  Ecclejiarum  fonent ,  vel  tangant  horis  ca¬ 
nonicis  ,  &  competentibus  :  fed  &  Amalarius  lib. 

3 .  c.  1 .  hoc  officium  a  Prefbytero  non  elfe  fubter- 
fugiendum  ait.  Certe  in  Ecclefiis  Cathedralibus 
illud  Prefbyteros  quofdam  fpeftat ,  quos  inde 
Clokemannos  vocant,  ut  in  Ecclefia  Ambianenli. 
Vide  mox  Campanarius. 

Campanarum  Pulsatio  ,  in  adventu  Epifcoporum 
&  Abbatum  in  Ecclelias ,  quoe  iis  fubditoe  funt, 
in  Charta  compolitionis  inter  Archiepifcopum 
Cantuarienfem  &  Abbat.  S  Aug.  Cantuar.  apud 
Willelm. Thorn.  p.  1  88 2. 1 88 3 -  Vide  V.  Com¬ 
pilat.  Decretor.  tit.  6.  c.  1.  Monadicum  Anglic. 
tom.  3 .  p.  164.  3  3  4.  &  Matth.  Paris  an.  1  2  4  $  j 
p.  463 .  Idem  Paris  an  1240.  ait,  Ricardum 
Regem  Angliae  Accone  in  Campanarum  clajfico  & 
cantu  Ecclejiafiico  receptum  fuijfe.  Le  Roman  de  Ga~ 
rin  MS. 

Li  Loherans  a  nofire  D.tms  vint , 

Et  la  Roine  moult  grant  joie  li  fifi, 

Li  Seint  fonnerent  tofi  contreval  Paris 
Nes  Dex  tonant  n  i  poit-on  oir. 
VideGregorium  Turon.  lib.  6.  cap.  1  i.Rigor- 
dum  pag.  6  5 .  Henricum  Huntindon.  lib.  7.  cap. 
381.  Matth.  Wellmonail.  pag.  3  1 1 .  312.  31  6. 
Willelmum  Neubrig.  lib.  3. cap.  1  9.  Concilium 
Ravennenfean.  1314.  cap.  6.  joannem  Mona¬ 
chum  lib.  1.  Hili.  Gaufredi  Ducis  Norman.  pag. 

2  1 .  Alexandrum  Abbatem  Cclelinum  lib.  3 .  ae 
Vita  Rogerii  Regis  Siciliae  c.  9.  Levoldum  Nort- 
hovium  in  Chronico  Markano  pag.  zp.Chroni- 
con  Hannonienfe  vetus  3  .  vol.  cap.  2  5.  Pachy-1 
merernl.  7.C  5.  Sguropolum  in  Hiltor.  Conci¬ 
lii  Florent,  fedl.  4.  cap.  1  2.  Froilfart.  1 .  vol.  cap. 
1 04.  Monllrelletum  1.  vol.  cap.  107.  202.  Au- 
gull.  Thuanumlib. 3. Hili,  p.3  87.uk. Edit.  &c. 

Tradit  Continuator  Nangii  an.  1378.  Caro- 
lura  IV.  Imperatorem,  cum  in  Galliam  venit 

nullo 


nullo  campanarum  fonitu  exceptum  in  urbibus, 
quod  id  fit  fignum  dominii :  Et  eft  ajfavoir,  que 
en  ladite  ville ,  &  femblablement  par  toutes  les  autrcs 
villes ,  oh  il  a  efte ,  tant  en  venant  a  Paris ,  comme  en 
fon  retour ,  il  na  e  fle  receu  en  quelque  Eglife  a  pro- 
cejflon ,  ne  cloches  fonnees  a  fon  venir,  ne  } ait  aucun  fi- 
gne  de  quelque  domination  ne  feigneurie ,  comme  a  nui 
autre ,  que  au  Roy  ,  ou  a  ceux ,  qui  ont  la  caufe  de  lui , 
n  appartienne  a  eftrefait  au  liojaume  de  Er  ance. 

Campanetta,  Eadem  notione.  Vide  in  Cafcaviellus. 

Campanas  Pulfare  in  deteflationem  violatorum  Pacis , 
in  Concilio  Monfpelienfi  an.  1214.  cap.  41.  tan- 
quam  fcilicet  ab  Ecclefia  excommunicatorum. 
Ita  ad  felicia  nuntia  campanas  pulfatas  fcribit  idem 
Willelmus Neubrigenfis lib.  2.  cap.  33.34. 

Campana  Bannaus,  apud  Hocfemium  in  Hugone 
Epifc.  Leod.  cap.  2  3 .  &  2  7.  dicitbr  illa,  quae  in 
turribus  urbicis,  qua s  Berfreda  vocant,  pendet, 
quae  recenfetur  inter  jura  Communiae :  fic  appel¬ 
lata,  quod  cum  pulfatur,  quicnmque  intra  Ban- 
num ,  feu  diftri&um  urbis  commorantur ,  ad  con¬ 
ventus  publicos  ire  teneantur :  Campana ,  qua  po¬ 
pulum  folet  ad  conveniendum  urgere ,  inquit  Radul- 
phus  de  Diceto  an.  iicji.  Charta  Communiae 
Tornacenfis  an.  1187.  Praterea  eifdem  hominibus 
concejjimus,  ut  Campanam  habeant  in  civitate  in  loco 
idoneo  ad  pulfandum  ad  voluntatem  eorum  pro  negotiis 
villa.  Libertates  conceflae  urbi  Riomenfi  in  Ar¬ 
vernis  a  Philippo  Rege  Franc.  an.  1 3  45.  Conce¬ 
dimus  ,  quod  poflint . . .  habere  ibidem  quandam  Cam¬ 
panam  pro  fafto  &  congregatione  dilti  Confulatus. 
Charta  Caroli  Comitis  Vadenfis  pro  manumiffio- 
ne  fervorum  ejufdem  Comitatus  9.  April.  13 11. 
ex  47.  Regefto  Tabularii  Regii  num.  118.  Et 
voulons ,  que  les  Bourgeois  de  ladite  ville  puiffent  tous 
malfetours  en  (adite  ville  commune  ou  banlieue  bannir 
au  fon  de  la  Campane  ,  Jt  li  cas  de  bannir  s’y  ojfre.  Le 
Roman  d’ Aubery  MS. 

La  Bancloche  retenti  &fonna , 

Et  la  quemungne  toute  s’  appareilla. 

Bancloque ,  in  veteri  Charta  apud  Harsum  inCa- 
flellanis  Iflenfibus  pag.  1 41 .  Joannes  Abbas  Lau- 
dunenfis  in  Speculo  Hiflor.  MS.  fcripto  an.  1388. 
lib.  1  2.  cap.  2 6.  Et  fift  fonner  la  Bancloche,  &  le 
peuple  affembler  pour  aller  combattre.  Cloche  duBan , 
in  Chronico  Flandr.  cap.  9  5.  Cloche  du  Belefroyr 
cap.  1 1  2.  &  in  Confuet.  locali  Ambian.  c.  1  9. 
Motbel ,  Saxonibus ,  qua  folebat  conventus ,  qui 
Eolcmote  dicitur ,  indici ,  a  voce  mot  ,  conventus , 
&  bell,  campana,  in  Legibus  Edwardi  ConfelT. 
cap.  3  •) .  Campana  Communitatis ,  apud  Continuat. 
Nangii  ann.  13  58.  Campana  Communia ,  in  Chro¬ 
nico  Andrenfi  ann.  1 179.  ubi  defcribit,  utHef- 
dinienfibus  ob  rebellionem  reipublica  feu  Com¬ 
muniae  dignitas  ablata  fuerit  a  Philippo  Augufto, 
qui  praecipuam  illius  notam  Campanam  Communia 
apud  Ariam  tranflniflt.  Ita  ob  feditionem  quam¬ 
dam  Laudunenfes  privati  fuerunt  jure  Commu¬ 
nis  ,  Campana,  Jigillo ,  ac  arcapublica ,  Arefio  an. 
1  2 9  5.  quod  habetur  in  Regefto  Pariam.  B.  fol. 
i  o  8 .  Sic  etiam  Y prenfibus  olim  a  Rege  Philippo 
Valefio  adempto  jure  Communiae  ann.  1318. 
campana  a  Belfredo  ablata  legitur  in  Chron.  Flan¬ 
dr.  cap.  6  7.  Commanderent ,  que  tous  ceux  de  la  vil¬ 
le  leur  apportajfent  leurs  armeures  ,  &  iis  le  feirent  : 
puis  abatirent  leur  Cloche  ,  qui  pendoit  au  Belefroy. 
[Simili  modo  DuxAndegav.  apudLafallium  to. 
1 .  Annal.  T olof.  Probat,  p.  105.  decernit:  £>upd 
(  Montifpeffuli)  Confules  feuConfiliarii  ac  Univer- 
jitas  dicta  villa  nullis  unquam  temporibus  pojflnt  Cam- 
Tom.  II. 


CAM  98 

panam  communem  habere ,  nec  etiam  campanillum.  ] 
Ad  ejufmodi  Campanas  Bannalcs  fpe&ant ,  quae 
habet  Ditmarus  lib.  6.  pag.  63.  Audiens  in  urbe 
proxima...  Campanas  cives  ad  bellum  fonitu  hortan¬ 
tes  ;  nam  cum  hofles  ingruunt,  aut  confpiciun- 
tur ,  pulfantur  campanre  iftae.  Adde  Will.  Neu- 
brigenfem  lib.  2.  cap.  3  5. 

Campana  Dupla.  Vide  Nola. 

Campana  Fugitiva.  VideGiraldum  inTopogr.  Hi- 
bern.  difl.  2.  cap.  3  3. 

Campana  BajuljE  ,  quae  prae  manibus  haberi  &  de¬ 
ferri  poliunt.  SilvefterGirald.  inTopogr.  Hibern. 
eodem  cap.  3  3.  Hoc  etiam  non  pr ater eundum puto  , 
quod  Campanas  Bajulas ,  baculofque  S  an  florum  in  fu - 
periore  parte  recurvos ,  auro  &  argento  vel  are  cortte- 
ttos ,  in  magna  reverentia  tam  Hibernia  &  Scotia, quam 
Gvpallia  populus &Clerus  habere folent :  ita  ut  facra- 
menta  fuper  hac  longe  magis ,  quam  fuper  Evangelix 
&  praflare  vereantur  pejerare.  Adde  eumdemin 
Itinerar.  Cambriaelib.  i.cap.  1.  &  2. 

Campanae  Manuales  pro  Mortuis  ,  in  Concilio 
Mertonenfi  ann.  1300.  cap.  4.  &  in  Monaflico 
Anglic.  tom.  3.  pag.  333. 

Campanellum  ,  Campanula  ,  tintinnabulum  ,  in 
Hift.  Cortufiorum  lib.  10.  cap.  2.  Eft  vero  Anto¬ 
nius  ,  cujus  nomine  porci  portant  Campanella. 

•Jf  Campanella  ,  Idem.  ChartaOdonis  Abb.  S.  Dio- 
nyfii  anni  1231.6  Cod.  MS.  B.  Mariae  de  Argen- 
tolio  :  Statuimus  quod  fratres  ibi  manentespro  pitan- 
tia  de  Campanella  refettorii  comparanda  habeant fingu- 
lis  diebus  tres  [olidos  :  ubi  pitantia  dicitur  de  Cam¬ 
panella,  ni  fallor,  quod  campanellae  fonitu  fra¬ 
tres  convocentur  ad  pitantiamfeu  refectorium. 
Campanela.  Hift.  Harcur.  tom.  3.  pag.  327.  Fie « 
ri  curavit  tresCampanelas  in  choro  ditta  Ecclefia. 

Campanarium  ,  Turris  Ecclefiae ,  in  qua  campanx 
pendent-  Campanaria  f«rm,Willelmo  Armorico  in 
Philippo  Augufto  an.  1219.  Leo  Oft.  lib.  3.  cap. 
28.  In  ejus  quoque  fronte  prope  valvas  Ecclefia  de 
quadratis  &  maximis  faxis  mirificam  arcem ,  qua  vul¬ 
go  Campanarium  nuncupatur  , erexit. Utuntur  Mona- 
chusSangall.  lib.  i.cap.  3  i.VitaHugon.  Abbatis 
Cluniae,  p.426.  Honorius  Augufl.  lib.  3.C.  44. 
&  alii  paffim.  Anonymus  de  Locis  SS.  p.  8  •  nat 

xct/u.7rctvdpiov  apuiOTctlev  KiKohufxtvov  nara,  rov  uytcv  vaov. 

In  fummitate  crucis ,  quae  campanario  vulgo 
imponitur  ,  galli  gallinacei  effingi  folet  figura, 
quae  Ecdefiarum  redtores  vigilantiae  admoneat. 
Quippe,  ut  ait  Honorius  Augufl.  lib.  i.c.  144. 
Per  gallum  admonetur  Presbyter  Gallus  Dei ,  ut  per 
campanam  dormientes  ad  Matutinas  excitet.  Rayne- 
rus  contra  Valdenfes  cap.  5.  Mjfticum  fenfum  in 
divinis  Scripturis  refutant ,  pracipue  in  dictis  &  aciis 
ab  Ecclefia  traditis  :  ut  quod  Gallus  fuper  Campanile 
fignifteat  Dottorem.  Eckehardus  Jun.  de  Cafib.  S. 
Galli  cap.  5  •  Duo  ex  illis  afcendttnt  Campanarium  , 
cujus  cacuminis  G alium  aureum  putantes,  &c.  Gui- 
bertus  lib.  1 . de  Vita fua  cap.  22.  Uluruente gran¬ 
di  fono  fulminis  hoc  modo  penetratur  Ecclefia ;  Gallum , 
qui  fuper  turri  erat,  crucem  columque ,  aut  difpergit , 
aut  cremat.  Adde  Will.  Armoricum  in  Philippo 
Aug.ann.  1219.  Ughellum  tom.  4.  Italiae  Sacrae 
pag.  73  5.  &  Durandum  lib.  1.  Ration.  cap.  1. 
n.  22.  Vide  Ventilogium. 

Campanal  ,  Eadem  notione.  ACta  SS.  April.  tom. 
3.  pag.  460.  inMiraculis  S.  RichariiauClore  An- 
gelranno  :  His  Pafc ha  in  feriis  templi  Campanal  adi¬ 
vit  ,  figni  difruptum  funem  religare  rogatus. 

Campanile  ,  Idem  quod  Campanarium.  Joann.  da 
Janua  :  Campanile ,  turris ,  in  qua  pendent  campana . 


99  CAM 

Anaftafius  inLeonelV.  PP.  Fecit  ibi  ipfum  Campa- 
nile  ,  &  po fuit  campanam  cum  malleo  areo  ,  &  cruce 
exaurata.  Occurrit  apud  Thwroczium  ,  &  alios. 

Campanarius  ,  Cultos  campanarii  ,  qui  campanas 
pulfare  folet:  Camp  an  aio  Joanni  Villaneolib.  1 1, 
c.  9  2.&  Matth.  Villaneo  lib.  io.c.  64.  Occurrit 
apud  Caefarium  lib.  2.  c.  1  z.  lib.  5 .  c.  56.  lib.  7. 
c.  2 1 .  lib.8.c.  2  5 . lib.  9.  c.5  r .  60. 6  5.  inSynodo 
Sodorenfi  to'.  1 .  Monaft.  A ngl.  p.  7 1  6 .  in  Charta 
Jacobi  Archiepifcopi  Upfalienfis  an.  1280.  apud 
Joann.  Schefferum  ad  Chronicon  U  pfalienfe,apud 
Michaelem  Scoturn  lib.  4.  Menfse  Philofophicae 
cap.  38.  &c.  Alias Joanni  de  Janua,  Campanarius 
eft  is ,  qui  facit  campanas. 

Campanarii  ifti  vulgo ,  in  Ecclefiis  maxime  Cathe- 
dralibus,  ex  ordine  Cleri  funt,  ut  in  noftraEc- 
clefiaAmbianenfi,  ubi  Clocmans ,  voce  Germani¬ 
cae  originis  appellantur.  Concilium  Colonienfe 
ann.  1260.  can.  8.  Ut  Campanarii  Ecclejiarum  t 
quorum  fervitus  Jive  onus  circa  altare  ver  fatur ,  nun¬ 
quam  abfque  vefte  camifiali  compareant  ,  firmiffme 
prohibemus .  Vide  Excerpta Egberti  Archiepifcopi 
Eborac.  c.  2.&  Leges  Prefbyterorum  Northum- 
brenfium  c.  3  6 .  Synodus  Colonienfis  an.  1300. 
can.  7.  Prohibemus  item  ,  ne  deinceps  Campanarii  in 
villis  &  Ecclefiis  parochialibus  ibidem  ajfumantur ,  nifi 
litterati ,  qui  in  defectu  refpondentis  ad  altare  cum  ca- 
mifiis  lineis  affijlant  in  Miffis  defervientes  Presbytero  , 
ne  miniftrator  careat  focio  ftbi  refpondente.  Ita  etiam 
Concilium  aliud  Colonienfe  an.  1  3  1  o.can.  1  6. 

<f[  Campanaria  ,  Uxor  Campanarii ,  vel  qua  facit  cam¬ 
panas  ,  Joanni  de  Janua. 

Campanator  ,  Idem  qui  Campanarius ,  fi  ve  fuma¬ 
tur  pro  eo  qui  pulfat ,  five  pro  eo  qui  facit  cam¬ 
panas.  Diarium  belli  Huffitici  apud  Ludewig. 
Reliq.  MSS.  tom.  6.  pag.  157»  Sacerdos  quidam 
Taborienjis ,  dittus  W anci~ek^cum  Hromadka  quodam 
Campanatore  ...  in Jilvis  tempore  carnifprivii  pro  ac¬ 
quirenda  civitate  Uftia  latitant.  A<ftaSS.  April.  tom. 
2.  pag.  71  o.  in  Miraculis  B.  Wernheri :  fjoanne 
TCmgkCampanatore  ,  &c. 

Campanista  ,  in  Vita  S.  Yvonis  inter  A&a  SS. 
Maii  tom.  4.  pag.  598.  Dum  Campanifta  ad  Matu¬ 
tinas  pulfaret.  Obituar.  MS.  Eccl.  Morin.  fol.  21. 
Magiftro  cantus ,  vicanis  Ecclejia. ..  2  4..  fol.  Cam¬ 
panifta  4.  fol. 

Campanulare  ,  Pulfare  campanulam  ,  in  Ordina- 
nario  Nivern.  MS.  annorum  circiter  40  o . 

%  3.  CAMPANA  ,  Domus  Pauper.  Papias  MS.  Lege 
&  vide  Capanna. 

^CAMPANEA,  Campaneus.  Vide  Campania  1 . 

1 .  CAMPANIA  ,  Campeftris  locus ,  planus ,  Italis 
Campagna ,  Gall.  Campagne.  Glolf.  Lat.  Graec. 
Campania ,  77 Innocentius  Gromaticus  de  Ca- 
fislitterar.  Nigriores  terras  invenies ,  fi  in  Campantis 
fuerit.  Campanea  loca ,  apud  eumdem.  Campanea 
Placentina  ,  apud  Ruffinum  Monachum  Coeno¬ 
bii  S.  Sabini.  Gregor.  Turon.  lib.  7.  Hift.  c.  3  5. 
Omnifque  phalanga  in  fuburbana  urbis  Campania  ca- 
ftrametata  efl.  Idem  de  Vitis  Patrum  cap.  7.  In 
Campania  illa  ,  qua  d  parte  Aquilonis  habetur  haud 
procul  d  caftro.  Vifiofandti  Baronti  num.  1  8.  De¬ 
fendimus  in  amoenam  Campaniam. Otio  Frifing.  lib. 
1.  de  Geft.  Eridericicap.  3  1 .  Maximam  venatio¬ 
nis  copiam  habente  ,  fed  vomere  ac  raflro  pane  experte 
Campania.  Charta  ann.  846.  in  Tabulario  Abb. 
Bejliloci  in  Lemovicib.  num.  49.  Cedimus  quoque 
Jimiliter  in  illa  Campania  campum  unum ,  &  habet  fi¬ 
nes  de  uno  latere ,  &c.  [  Praeceptum  Carlomanni 
an.  884.  apud  Mabill.  Diplom.  p.  5  5  o .  Sunt  au- 


CAM  100 

tem  nomina  vel Jitus  ipf arum  rerum  vel  villarum  adip- 
fos  fervos  Dei  pertinentium  ,  tn  primis  manfella  in  gy¬ 
ro  Monafterii  (  S.  Germani  Autiffiod.  )Jita ,  &  om - 
nes  clauji ,  indominicati ,  fcilicet  ille  qui  adharet  Mo- 
nafterio  ,  &  Campania  ,  planta ,  b  ab  undanti  a  ,  &c. 
Eadem  habentur  in  Confirmatione  bonorum, 
ejufdem  Monafterii  ann.  874.  apud  Acherium 
Spicii,  tom.  2. pag.  588.] 

Campani iE  nomen  Romani  olim  ifti  Italia;  regio¬ 
ni  ,  quae  Neapolim  &  Capuam  habet,  attribuere, 
quod  planafit  &  campeftris ,  uti  feribunt  Eufta- 
thius  ad  Dionyf.  Strabo  lib.  5.  vetus  Interpres 
Eloratii,  Feftus,  &  alii.  Sic  in  Gallia,  ifti  Belgi¬ 
cae  parti,  quae  Remos  &  Catalaunum  continet , 
Campania  appellationem  inditam  conftat  poft 
Francorum  adventum,  eadem  de  caufa,  ut  <3c 
aliis  aliquot  regionibus  planis.  Hinc 

Campania  Remensis  ,  appellatur  apud  eumdem 
Gregorium  Turonenf.  lib. 4.  Hift.  cap.  17.  lib. 

5 .  cap.  1  9.  Aimoinum  lib.  3 .  cap.  12.  15.  8  2.  in 
VitaS.  SilviniEpifcopinum.  1  2.  &  in  alia  Char¬ 
ta  Alcuini  apud  Mabillonium  tom.  5.  pag.  177. 
inVita  S.  Bafoli  cap.  2.  &c.  VideMarlotum  in 
Remenfi  Metropoli  lib.  2.  cap.  34. Campus  magnus 
Remenfs ,  apud  Theganum  cap.  1  6. 

Campania  Tullensis  ,  apud  Fredegar.  Scol.  cap. 
3  8  •  Aimoin.  lib.  3 .  cap.  9  8 . 

Campania  Catalaunensis,  apud  eumdem  Aimoi- 
num  lib.  4.  cap.  1. 

Campania  VocLADENsts,  in  Colleft.  Hift.  apud  Ca-* 
nifium  tom.  2 .  Antiq.  le<ft. 

Campania  Arciacensis,  apud  Fredeg.  cap.  19. 

Campania  Maciacensis,  apud  Aimoinum  lib.  3? 
cap.  8  7. 

Campania  Cordubensis,  apud  Eulogium  lib.  2.  Me-» 
morial.  SS.  cap.  9. 

Campania  ,  nude ,  Liguria  dicitur  a  planitie  cam¬ 
porum,  apudEddium  in  Vita  S.  WilfridiEpifcJ 
cap.  27.  uti  poft  Valefium  probat  Mabillonius in 
Atftis  SS.  Beneditft.  fi»c.  4.  part.  1.  pag.  6  75. 
&  69  1 . 

Campanea,  pro  Campania ,  occurrit  non  femel  in  Hf- 
ftoria  Cortufiorum  ,  [  &  apud  Albertinum  Muf» 
fatum.  ] 

2.  CAMPANIA  ,  Supremum  navis  tabulatum ,  ex 
quo  velut  campo  pugnatur,  in  Notis  ad  V  itam  S.  Ray- 
nerii,  tom.  3  .Junii  pag.  466. 

%  3 .  CAMPANIA.  Inventarium  Ecclefiae  Noviom. 
an.  1419.  Item ,  duo  panni  pro  par  amento  altaris  ope¬ 
rati  ad  leones  aureos ,  unde  Campania  rubea  eft  \  hoc 
eft,  pannus  ipfe  leonibus  diftin&us  ruber  eft, 
Galli  diceremus,  d’une  etoffe  d  fond  rouge . 

5[  4.  CAMPANIA,  Statera;  fpecies.  Vide  Campanaid 
CAMP  ANILE,  Campanillum  ,  Campanista.  Vi¬ 
de  Campana  2 . 

«J[  CAMPANIUM ,  Locus  praelii ,  ut  exponit  V.CI.’ 
Eccard.  in  notis  ad  Leg.  Salic.  tit.  6  6 .  n.  2  .Si  quii 
hominem  ingenuum ,  qui  Lege  S  alica  vivit ,  inbofte  in 
Campanio  de  companei  fuorum  occiderit. . .  in  triplo  com *> 
ponat.  Cangius  nofter  paulo  aliter  explicat,  &  pro 
Campanium  legit  Companium.V  ide  in  hac  voce. 
CAMPANULARE.  Vide  in  Campana  2. 

CAMP  ARCIUM,  [  Campardus.  ]  Vide  Campipars.' 

n  CAMP  ARE,  Contendere  ,  Modus  purgandi  fe  d  ca¬ 
lumnia  feu  /wyam.Hierolex. Macri.  V  ide  Campiones.' 
CAMPARIA,  Munus  Campani.  Synodus  Perga¬ 
mi  an.  1 5 1 1 .  rubrica  2.  apud  Murator,  to.  9.C0I- 
5  48 .  Sancimus  quod  aliquis  clericus  ,Jive  ecclejiafticx 
perfona  ,  abfque  Dioecefani  fui  licentia  officium  publi¬ 
cum  .  ..  exercere  vel  fufeipere  de  cetero  non  prafumat  > 


ioi  CAM  CAM  102 


fcilicet  confutatus ,  tabellionatus  ,gaftald'u ,  Campana, 
vicariatus ,  vicedominatus ,  &c . 

CAMP ARIUS,  Qui  campos,  feu  agros  fervat,  &  ne 
vallentur,  aut  furtis  pateant,  invigilat:  Antonio 
Nebrilfenli,  Campero.  Campar ia,  quod  proeliatur 
Campariis  pro  mercede.  Charta  an.  1345.  Item 
quod  Poteftas  teneatur  omni  anno  facere  colligi  &  colli¬ 
gere  Campariam  ufque  per  totum  menfem  Augufli ,  & 
folvere  Camparios  medietatem  in  medio  Augufli  ,  & 
aliam  mediet atemin fine  officii  Campar 'u,  &  qui  folvere 
noluerint  ad  terminum  Jibi  datum ,  folvant  pro  poena  pro 
qualibet  die po(l terminum  folidum  unum.  Infra:  Item 
quod  omnes  Camp arii  de  Rocha  poftquam  fuerint  eletli, 
teneantur  bona  fide  fine  fraude  falvare  &  cuftodire  res 
bona  ditiorum  dominorum, ...  &  quod  non  vendent 
bufehum ,  vel  ligna  alicui  extraneo  fecreto ,  &c.  De 
ejufmodi  Campariis  vide  Statuta  Mediolan.  part. 
2.  cap.  3  09.  310.  3  6  5.  3  97.  &  feqq.  In  Confue- 
tud.  Menetovii  ad  Carum  amnem  art.  2  5 .  &  Altoe 
rupis  cap.  2.  Champaier ,  elt,  cum  licentia  datur 
pafcendi  pecora  in  campis ,  feu  arvis.  Vide  Jus  Vi- 
centin.  lib.  1.  &  Contradi.  Datior.  Bergom.  lib.  18 . 
cap.  7.  [Vide  Camperius.~\ 

CAMP  ARS,  Campart,  Campartagium,  Campar- 
tus,  &c.  Vi deCampipars. 

CAMP ATGIUM. Charta Occitanica  an.  1 305.  in 
Regeflo  Philippi  Regis  Franc.  an.  1  3  o  1  •  ex  Ta¬ 
bulario  Regio  n.  7  5 .  Cum  vendis,  fubvendis ,  mutat- 
glis,  c ardis,  obleis,  &  Campatgiis,  &  cum  omnibus  aliis 
juribus ,  &c.  Apud  Odi.  Ferrarium  in  Orig.  Ital. 
Campatico  dicitur  vedligal  agro  impolitum ,  live 
campis :  agrarium,  Campipars.  [  V ide  in  hac  voce.] 

%  CAMPAYGNIA  ,  pro  Campania.  Hift.  Dalphin. 
to.  2.  pag.  306.  coi.  2.fub  finem,  ex  Computo 
anni  1336.  Item  ,  tradidit  eidem  Guillelmo ,  qui  ac- 
c  effit  quajitum  unum  falconem  perditum  in  Campajgnia 
de  Roma  11.  flor  en. 

CAMPE,  Gr.  xa/a.7r»,  Vermis,  qui  herbas  &  arbo¬ 
rum  frondes  infeftat,  Cbenille.  Fragm.HiflLon- 
gobardor.  editum  a  Camillo  Peregrino  :  Demum 
Jequuta  eft  plaga  Camparum, qua  cunttas  teneras  fruges, 
etiam  &  frondes  arborum  in  quibufdam  locis  funditus  ab - 
fumpferant.  Hirfuta  Campe ,  apud  Columell.  lib.  10. 
CAMPEATOR.  Vide  Campiator. 

CAMPELLUS,  Campicellus,  Campulus,  Gall. 
Champeau.  Concil.  Aurelian.  IV-  can.  18 ■  InCam- 
pellis ,  vel  in  vineolis.  Charta  Flugonis  D.  deOyfi , 

C  altellani  Cameracenlis ,  in  Tabulario  Abbatiae 
Montis S.  Martini :  Campellos  quoque  quofdam,  an¬ 
tequam  cenfura  ifia  facta  fuerat ,  emerat  Jibi  prafata 
Ecclefia  in  territorio  de  Hargival  ...in  bis  Campelhs 
a  quocunque  culti Jint.  Vita  fandli  Amati  Abb.  c.  7. 
Abfcijfo  nemore ,  Campellum  fecit.  Hinc  locus  ita  di- 
dlus  Pariliis ,  ubi  commune  coemeterium  fuit. 
WiH-  Brito  lib.  1.  Philipp. 

Parijiis  locus  eft,  Campellos  nomine  dicunt , 

In  quo  communi  tumulantur  corpora  jure , 
Jftjgotquot  defungi  vita  contingit  in  urbe. 
[Occurrit  apud  Mabillonium  to.  3 .  Analedl.  pag. 
12  2.&  inCod.  MS.  lrminonis  Abb.San-German. 
fol.  6o.verfo  coi.  1.  ]  Vide  Rigordum  an.  1180. 
1183.  Prex.  Champeaux ,  in  Confuetud.  Santon. 
art.  15.  Vide  Probat.  Hili.  Breifenfispag.  231. 

Campicellus,  apud  Innocentium  Gromaticum  da 
Calis  literar.  Sub  fe  autem  Campic  ellum  h  ab  ens. 

CAMPENSES,  Qui  in  campis  &  agris  degunt.  Adla 
Proconfularia  fub  Zenophilo  de  Traditoribus , 
apud  Baron.  an.  303.  num.  2  7.  Nundinarius  Dia¬ 
conus  dixit  :  Campenfes  &  b arenarii  fecerunt  illum  Epi- 
fcopum.  Ita  etiam  didliDonatiftae  haeretici ,  S.  Hie- 
Tom.  II. 


ronymo  Epill.  5  7.  quos  Campitas  vocat  fub  finem 
libri  adverfus  Luciferianos.  Vide Campita. 

^[CAMPERIUS  ,  Cultos  camporum  ,  etiamnum 
Campie ,  in  quibufdam  Provinciae  locis.  Privilegia 
Raymundi  de Agouto  an.  1  3  48. concelfa  Johan- 
nide  Mafalgis,  ex  Archivo  D.  de  Mataugues.  Con - 
ftituit  bannerios  fuos Jivc  Camperios ,  &c.  Vide  Cam¬ 
panus. 

CAM  P  E  S  T  R  AT  U  S ,  Campellribus  fuccindlus. 
Sunt  autem  Campeflria  fucciniloria,  quibus  ii ,  qui 
in  campo  contendunt,  genitalia  tantum  operiunt: 
haec  &  'srepi^djuaclcc  dicuntur.  S.  Augullinus  lib.  14. 
de  Civit.  Dei  cap.  17.  Campeflria  Latinum  quidem 
verbum  eft  ,  fed  ex  eo  ditium ,  quod  juvenes ,  qui  nudi 
exercebantur  in  campo ,  pudenda  operiebant :  unde,  qui 
ita  fuccintli  funt,  Campeftratos  vulgus  appellat.  Luith- 
prandus  lib.  6 .  cap.  4.  Addutti  funt  duo  pueri  nudi , 
fed  Campeftratifid  eft ,  fuccintloria  habentes. ]oa.nnes 
Sarifberienfis  lib.  8 .  Policrat.  cap.  1 2 .  Ille  nunc  uti¬ 
tur  penula,  nunc  Campeftri,  &c.  Vide  lib.  4.  Mifcel- 
laneorum  Baluzii  pag.  418. 

%  CAMPESTRE,  Campestria.  Vide  Campeftratus : 
CAMPESTRIS,  Idem  quod  Campus  vel  Campel- 
lus.  Hili.  Monallerii  Novientenfis  apud  Marten. 
tom.  3.  Anecd.  coi.  1147-  Cuno  quidam  de  familia 
S.  Mana  tradidit  S.  Mauritio  curtim  unam  ,  &  fex 
juger  a  vine  arum  in  villa  Odanbacb  &fex  Campefires . 
V  ide  Campellus. 

Campestre  Bellum  ,  in  Charta  Henrici  Du«is  Si- 
lefiae  an.  1337.  apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  to.  6. 

CAMPHIO ,  Camphius  ,  Campio  ,  ex  Germanico 
Kampff,  certamen  :  occurrit  in  Lege  Longobard. 
lib.  2.  tit.  5  5 .  §.  11.  &  24.  [&  in  Legibus  Caroli 
M.apudMuratoriumto.  1.  Scriptor.  Ital.  part.  2. 
pag.  102.  coi.  2 .  Ut  nemo  furem  Camphium  de  man¬ 
cipiis  aut  de  qualibet  caufa  recipere  pr&fumat.  Hanc 
legem  fic  explanat  Murator.  Quoties  controverlia 
ell  de  mancipiis  aliifve  caulis ,  obquas  pugna  fic 
tentanda,  nemini  liceat  Campionem  recipere  auc 
fufeipere ,  qui  furti  fit  arceffitus.  Y  ide  Campiones.'] 

f  CAMPI,  Callra, Gall.  Camp.  Marten.  to.  3 .  Anecd. 
coi.  71.  in  Epillola  Roberti  Regis  ad  Catalanos : 
Datum  in  Campis  in  objidione  Trapani fecundo  Septem¬ 
bris  xrii.  Inditi. 

CAMPIATOR ,  Hifpanis  Campe  ador ,  Vir  genero- 
fus ,  militia  praeclarus  :  ita  cognominatus  apud 
Hifpanos  Rodericus  Didaci ,  vulgo  Cid etiam  di- 
&us.  Rodericus  Tolet.  lib.  6.  de  Reb.  Hifpan. 
cap.  1 6.  Erat  autem  cum  Rege  Sancio  Miles  ftrenuusj 
ditius  Rodericus  Didaci  Campiator.  Adde  cap.  19. 
29.  &  in  Hift.  Arab.  cap.  ult.  Charta  Alfonli  VI. 
Imperatoris  Hifpan.  apud  Antonium  de  Tepet,  in 
Chron.  Ordinis  S.  Benedi&i  tom.  3 .  pag.  40  3. 
Vobis  Roderico  Diaz.  Campeatort ,  &c.  Alia  Exime- 
nae  ejufd.  uxoris ,  aerae  1139.  tom.  6.  pag.  494. 
Per  remedium  anima  domini  &  viri  mei  RudericiCam - 
pidatoris.  Vetus  Poeta  apud  Sandovallium : 
DonNunno  Rafura  ome  degrand  valor. 

Vino  de  fu  linage  el  Conde  batallador  , 

EI  otro  dom  Lapio  el  buen  guerreador , 

Vino  de  aquefte  el  Cid  Campeador. 

f  CAMPICELLUS.  Vide  Campellus. 
CAMPIDATOR.  Vide  Campiator. 

CAMPIDOCTORES,  Qui  fcientiam  armorum  * 
&  omnes  armaturae  numeros  militibus  tradunt. 
Glolf.  Graaco-Lat.  Campidotlor ,  bTThoIitLxitbti;.  Ve¬ 
tus  Interpres  Juvenalis  Sat.  5 .  Difcit  ab  hirfuta ,  a 
fene  Magiftro.  Capella  ,  Campidottore.  Eucherius 
Lugd.  Epifc.  in  Adlis  SS.  Agaunenfium :  Jjfuicum 
Exuperio  (jut  m  exercitu  appellant )  Campidottore ,  &c,4 

Gij 


io3  CAM 

Petrus  Diae.  lib.  4.  Chronici  Catini  cap.  1 18. 
Adveniente  autem  Brunone  Campidodore  Imperatoris 
cum  exercitu  ingrejfus  eft  Monasterium.  Adde  cap. 

1  24.  Campidodorum  meminerunt  Vegetius  lib.  x. 
cao.  3 .  &  Ammianus  lib.  1 5 .  ubi  coniulendi  prae¬ 
terea  Lindenbrogius  &  Valefius  ad  eumdem  Am- 
mian.  Cafaubonus  ad  Theophrafti  Chara&eres 
pag.  17.  Scaligcr  ad  lib.  4.  Manilii,  &  Salmafius 
ad  Lampridium  pag.  2 3  2 .  &  feqq. 

CAMPIDUCTOR.  Breviloq.  Camptdudor ,  id  eft , 
Pugil  ,Jiv e  dudor ,  vel  Capit aneus.  VitaS.Erminol- 
di  Abb.  lib.  1.  cap.  9.  Unus  talium  (  pravorum  ho¬ 
minum  )  Campidudor  infelix ,  &c.  Fiiftoria  Epilco- 
por.  Frifingenfium  fub  an.  1381.  in  Metropoli 
Salifburgenfi :  Cum  enim  armata  manu  verfus  Fri- 
Jingham  properaret ,  fuis  quatuor  Campidudor  ibus  vi¬ 
debatur  ,  quod  eorum  hafta  arderent.  Palladius  in  Vi¬ 
ta  Chryfoftomi :  E^JintoWi'  du]ctKciTci<r>ifuti^ovTWV ,  01 
«x  vo-%ovcvlo  Ka/a7r»cTcuxTopa?  doni  twv  heocovw  7rpotiycu- 
fjitvuf  I1);»?,  pag.  9.  Edit.  V.  Cl.  ac  dodtifiimi 
Emerici  Bigotii.  Vide  Salmafium  ad  Lamprid. 
CAMPIDUCTRIX ,  in  Adis  SS.  Aprilis  tom.  2. 
p.  304.  de  B.  Lidwina:  Hanc  quoji  Campidudri - 
cem  primiceream . . .  Deus  eduxit  in  lucem  gentis  fua. 
CAMPIGENARE ,  Poftrema  vox  Abbatis ,  qua 
veneficum  quemdam  Campo  nomine  moriens  af¬ 
fatus  eft,  ut  ei  veneficii  crimen  exprobraret.  Gre- 
gorii  monachi  Chron.  Farfenfe,  apud  Murator, 
tom.  2 .  part.  2 .  coi.  458.  Sufpirans  voce  qua  pote¬ 
rat  ,  allocutus  efi  Camponem  ,  dixitque :  C  ampigenans 
Campo ,  male  quam  me  C dmpigenafu  ;  ftatimque  ex- 
fpiravit.  Allufio  eft  ad  ipfum  nomen  Campo  ,  ac 
fortalfis ad  ,  qui  Vegetio  lib.  2.  cap.  7. 

funt  Antejignani ,  ideo  Jic  nominati ,  quia  eorum  opera 
atque  virtute  exercitii  genus  crefcit  in  campo. 

q[  CAMPINASII.  Libertates  Vilfie-franchae  in  Tra- 
du  Petrocoricenfi  an.  1 3  5  8.  Item, concedimus  quod 
homines  dide  Ville  ,  licet  extra  claufuram  dide  Ville , 
in  ejus  tamen  onore  five  territorio  commorantes ,  duos 
folidos  &  fex  denarios  monete  Turonenjis  tantum ,  Jic  ut 
ceteri  ejufdem  Ville  municipes  vel  incole ,  pro  clamore 
folvere  teneantur ,  Campinajiis  tamen  in  territorio  dide 
Ville  antiquitus  conftitutis ,  exclujis  ab  omni  libertate. 
Forte  legendum  Capmajiis.  Vide  Caput  manji. 

CAMPIO  ,  pro  Cambio  ,  Permutatio.  Cambionis  li¬ 
ber  ,Jive  eftimii ,  in  Jure  Vicentino  lib.  1 .  Debeat 
bene  &  rediffime  didos  &  afiimandos ,  &  in  libro  C am~ 
pionis  Jive  eftimii  civitatis  Vic entia  confcribi facere,  &c. 

CAMPIONES ,  Qui  in  campum,  arenamve  defeen- 
dunt ,  &  duello  feu  monomachia  ,  vel  ,  ut  tunc 
loquebantur ,  campo  decertant :  Pugiles ,  athletae. 
GlofT.  Ifidori :  Campiones,  gladiatores ,  pugnatores. 
Joan.  de  Janua:  Campio,  gladiator ,  vel  in  campo 
duellum  exercens.  Conftantinus  Afric.  lib.  5 .  Pan- 
techn.  cap.  12.  Venatorum  &  Campionum  exercitia 
refrigerant  corpora.  Guill.  de  Podio- Laurent.  cap. 
14.  Dicens ,  quod  defedu  unius  Campionis  nequaquam 
Dei  negotium  remaneret. 

Campiones  praefertim  ita  didi,  qui  pro  aliis,  qui 
duellum  inire  ex  lege  jubebantur ,  &  quapiam  ex 
iis,  quas  jus  admittit,  caufis  excufabantur ,  cer¬ 
tamen  &  duellum  fufeipiebant ,  cum  reus ,  vel 
ador,  qui  accufabatur ,  vel  accufabat,  ad  id  te¬ 
neretur.  Leges  Willelmi  I.  Angi.  Regis  cap.  62. 
Si  Francigena  appellaverit  Anglum  de  perjurio,  aut 
murdro ,  &c.  fe  defendat ,  per  quod  melius  voluerit , 
aut  judicio  ferri  aut  duello.  Si  autem  Anglus  infirmus 
fuerit ,  inveniat  alium ,  qui  pro  eo  faciat.  Itaolim  gla¬ 
diatores  ad  ludos  fe  vendebant,  &  audorabant: 
unde  Audoratus  in  GlolT.  Latino-Graeco  exponi- 


CAM  104 

tur  M orofxaxcc.  Ulpianus  in  Collat.  Legis  Mofai- 
cae  :  Jgjii  depugnandi  caufa  audoratus  erit.  Manilius : 

Nunc  caput  in  mortem  vendunt  &  funus  arena. 

Vide  Legem  Bajwar.  tit.  8.  c.  2.§.  3.  tit.  9. cap. 
4.  §.  4.  tit.  x  i .  cap.  5 .  tit.  1  2 .  cap  9 .  §.  2 .  tit.  1 5 . 
cap.  11.  §.  2.  tit.  17.  cap.  2.Leg.  Longobard.  lib. 
i.tit.  1.  §.  7.  tit.  3«§.  6.Leg  Anglior.  tit.  14. 
Burchardum  in  Lege  familiae  fub  finem ,  Chron. 
Ufperg.  pag.  233.  Edit.  1  540  Aitr.oinum lib. 
4.  de  Mirae.  S.  Bened.  cap.  11.  Ejufmodi  vero 
pugiles,  ut  homicidae  damnantur, cap.  2.  de  Cle- 
ric.  pugnant. 

Camptones  vero  dare  poterant ,  quos  juvenilis  aut 
decrepita  atas ,  feu  infirmitas  pugnare  prohibebat,  ut 
efi; in  Lege  Longobard.  lib.  2.  tit.  5  6.  C.  38.  39. 
&  lib.  1.  tit.  10.  §.  4.  quod  pluribus  habetur 
apud  Philippum  Bellomanerium  cap.  6  1 .  hifce 
vernaculis:  Se  cil  qui  appelle ,  ou  efi  appelles ,  veut 
avoir  Avoiie ,  quifecombateporli ,  il  doit  monftrer  fon 
ejfoine ,  quant  le  bataille  ferajugie.  Et  plufor  efjoine 
font ,  parlefquiex ,  ou  par  l\n  defquiex  on  peut  avotr 
Avoe.  Li  premier  des  enfoines  Jiefi  ,fe  cil ,  qui  veut 
avoir  Avoe ,  montre  ,  quii  li  faille  aucun  defesmem - 
bres ,  par  lequel  il  efi  apperte  cofe ,  que  li  cors  en  foit 
plusfoibles.  Li  fecons  ,Ji  efi ,  s’on  a  pajfe  C  a  age  de  lx. 
ans.  Li  tiers  enfoines  ,Ji  eft ,  s’tl  eft  accoufiumes  de  ma - 
ladie ,  qui  vient  foudainement ,  come  de  goute ,  arteri - 
que  ou  *  dentin.  Li  quars ,  Ji  efi ,  son  eft  malades  de 
quiniaine ,  de  tierchame ,  ou  d’autre  maladie  aperte - 
ment ,  fens  fraude.  Li  quins  enfoines,  Jt  efi ,  fe  fame 
apele ,  ou  efi  apelee ,  car  fame  ne  fe  combat  pas.  Afii- 
fiaeFlieroiolymitanae  cap.  3  9.  Se  font  lesgens ,  qui 
fe  peuvent  dejfenare par  Champion :  f eme, horne  mahai- 
gne ,  horne  ,  qui  a  pajfe  aage  de  6  o .  ans ,  &c.  Adde 
Capit.  Ludov.  Pii  ad  Legem  Salic.  §.  1 .  &  Leges 
Guillelmi  Nothi  cap.  6  2.  Conliit.  Sicul.  lib  2. 
cap.  3  7.  De  Campionibus  mulierum  agunt  prae¬ 
terea  Lex  Longobard.  lib.  1  .tit.  3.  §.  6.  tit.  16. 
§.  2.  & Flonoratus  Bonnor  4  part.  c.  15.  Exem¬ 
pla  vero  habentur  apud  Fredegarium  cap.  51.  in 
VitaLudovici  Pii  an.  831.  apud  Aimomum  lib. 
4.  cap.  10.  Ademarum  in  Chron.  pag.  1  8  3  -to.  2. 
Au&orem  M.  Chronici  Belgici  pag.  108.  &c. 

Campiones  prxterea  dare  poterant  Milites,  feu 
Magnates,  cum  aliquem  de  furto ,  aut  raptu ,  aut 
alio  maleficio,  per  quod  duellum  poflet  oriri, 
impetebant,  ut  eft  in  Statutis  DavidisII.  Regis 
Scotiae  cap.  28.  Vide  Nicolaum Uptonum  lib.  2. 
deOffic.  milit.  cap.  7. 

Campiones  dabant  etiam  Monachi ,  Canonici ; 
Clerici,  &c.  neque  tamen  inconfulto  Epifcopo, 
ut  eft  in  Concilio  Iflebonenfi  cap.  19.  Vide  Atto- 
nem  Vercellenf.  lib.  de  Prefturis  Ecclefiaft.  to.  8. 
Spicilegii  Acher.p.  5 1.&  5  5 .  Duchefnium  in  No¬ 
tis  ad  Bibi.  Cluniae,  p.  1  60. Probat.  Hift.Luxem- 
burg.  p.  S.Perardum  in Burgundic.  pag. 76.  &c„' 

Campiones  praeterea  dare  poterant,  qui  hocce 
privilegio  gaudebant  ex  induito  Principis  :  verbi 
gratia,  Dux  Auftriae,  ut  eft  in  Charta  Friderici 
I.  Imp.  an.  1156.  apudMiraeum  in  Donat.  Belg. 
lib.  2.  cap.  5  2. 

Campionem  denique  generatim  dare  quivis  po¬ 
terat,  fi  cafus ,  de  quo  ageretur ,  vitae  amiflionem 
aut  membri  mutilationem  non  inferret ,  ut  eft 
in  Confilio  Petri  de  Fontaines  cap.  2  2.num.  6. 

At  Campiones  dare  non  poterant  parricidae ,  &  alii 
atrocioris  criminis  accufati ,  niji  decrepita  at  as  aut 
juvenilis ,  aut  infirmitas  pugnare  prohiberet ,  in  Lege 
Longobardor.  lib.  1.  tit.  9.  §.  38.  tit.  10.  §.  4. 
Praedones  ac  latrones ,  in  Speculo  Saxon,  lib.  1 , 


io5  CAM 

art.  48.  apnd  Honorat.  Bonnor  4.  parte  cap, 

1  16.  Homines  infimae  conditionis  ,  prae  fer  tim , 
fi  de  fiatu  ac  libertate  controverfia  edet ,  in  Sta¬ 
tutis  Davidis  II.  RegisScotiae  cap.  28. §.  3. Prae¬ 
terea  ii ,  qui  a  Lege  non  eximebantur ,  utell  in 
Wichbild  Magdeburg.  art-  82.  §.  3.  ubi  ,Ji  'ille , 
contra  quem  duellum  trarjit ,  oftendere  &  jufiifi care , 
ut  juris  e fl,  poterit ,  quod  duellator  pugil,  vel  pro  pe¬ 
cunia  decertans  ejl,  duellum  per  fententiam  juridicam 
rectifarc  poterit. 

Erant  enim  Campiones  ut  plurimum  mercede 
condudli.  [  Campio  condullitius,  in  Charta  commu¬ 
nias  Ambianenfis  an.  1 190.  apud  Blauziumto. 

7.  Mifcell.  pag.  321.]  Pugil  conduclitius ,  in  Charta 
an.  1150.  mox  laudanda.  LexFrifionum  tit.  14. 

§.  4.  In  hac  tamen  contentione ,  licet  unicuique  pro  Je 
Campionem  mercede  conducere.  Speculum  Saxon,  lib. 

I .  art.  48 .  §.  2 .  Vel  pugilem,  quem  [altem  fuis  poterit 
ad  hoc  nummis  comparare,  habeat.  Wichbild  Mag¬ 
deburg.  art.  3  5  .§.  4.  art-  82.  Duellator  ,  Pugil  pro 
pecunia  decertans.  Vide  Bradton.  lib.  3.  tradi.  2. 
cap.  18-  §•  4.  cap.  3  2.  §.  7.  Fletam  lib.  1 .  c.  38. 

§.  8.  Edw.  Biffeum  adUptonum  pag.  3  6.  &  Fo¬ 
tos  Bigorrenfes  art.  20.  apud  Maream  in  Hili. 
Beneharn.  lib.  9.  cap.  6.  Si  vero  campio  condu- 
dlus  occideretur,  tum  qui  eum  conduxerat,  prae¬ 
ter  muldtam,  quae  ad  Regem  fpedlabat,  leudem 
occiji  hominis  exfolvere  tenebatur,  ex  eadem  Lege 
Frifion.  loco  citato. 

Cum  igitur  emptitii  ac  condudlitii  edent  Cam¬ 
piones ,  ideo  inter  perfonas  infames  habebantur. 
Wichbild  Magdeburg.  art.  129.  Percutiat  Ji  quis 
hominem  infamem ,  hoc  ejl ,  luforem ,  vel  Pugilem,  aut 
mulierem  publicam  abfque  vulnere ,  &c.  Adde  Spe¬ 
cui.  Saxon,  lib.  1.  art.  3  8  .§.  1 .  Atque  inde  ftatuit 
Lex  Frifionum  tit.  5 .  cap.  1.  Campionem  &  eum , 
qui  in  pr  alio  fuerit  occifus,  &  adulterum  &  furem,  &c. 
aquibufvis  polle  occidi  Jtne  compojitione,  aut  mul- 
dla  :  tametfi  hoc  loco  occifus ,  pro  victus  fumi  de¬ 
bere  videtur. 

Ea  etiam  lege  Campiones  interdum  dominis 
fuis  fefe  addicebant,  ut  fi  pugilum  opera  indige¬ 
rent  pro  rebus  fuis  tutandis  ac  afferendis ,  hoc 
munere  fungerentur,  <5c  bellum  vadiarc  pro  iis  te¬ 
nerentur  ,  accepta  ab  eifdem  dominis  certa ,  de 
qua  convenerat,  pecuniae  quantitate,  in  duelli 
cafibus  perfolvenda,  ratione  cujus  Campiones  ho- 
magium  faciebant.  Exemplum  hujufmodi  Cam- 
pionum  homagii  ex  veteri  Charta  profert  Edw. 
Biffeus  in  Notis  ad  Nicol.Uptonum  pag.  3  6. 

Neque  tamen  femper  per  femet  pugnare  tene¬ 
bantur ,  fed  pugiles  dare  poterant ,  qui  hocce  mu¬ 
nere  fungerentur.  Charta  Caroli  Comitis  Flandr. 
an.  1  1  2  1 .  pro  AbbatiaS.  WinociBergenfis  apud 
Miraeumin  Donat.  Belg.  hb.  2.  cap.  3  5  .Pratered 
noverit  unufquifque ,  Ji  opus  fuerit ,  jam  dicla  Ecclejia , 
Ifaac  de  Formefellis ,  vel  hares  illius ,  cum  fumptu 
proprio  pro  ea  pugnabit ,  vel  Pugiles  providebit ,  quos 
defio  nihilominus  faciet  pugnare ,  &  hoc  debet  defeo- 
do ,  quem  ffoannes  de  Schotetha  de  eadem  tenuit  Ec- 
clejia.  Adde  cap.  59.  Ejufmodifeodum/m/b  fer- 
jantu  accenfetur  a  Bradtono  lib.  2 .  tradi.  1 .  c.  3  5 . 
C  6.  ubi  ait,  admitti  quandoque ,  quod  Campiones 
faciunt  homagium  dominio  fio ,  Jed  hoc  effe  non  debere, 
niji  tantum  pro  domino  fio  :  nec  valere  homagium ,  Ji 
redditus  Jit  annuus  &  de  Camera ,  niji  conflit uatur  & 
proveniat  ex  certo  tenemento.  Et  Fleta  lib.  3.  c.  16. 
§.  19.  Campiones  autem  &  fervientes  quandoque  ho¬ 
magium  faciunt ,  hoc  tamen  ratione  nudi  dominii  re¬ 
putatur. 


CAM  1 06 

Priufquam  in  arenam  defeenderent Campiones , 
corporalia  fubibant  facr  amenta,  quod  juxta  probabilem 
credulitatem  eorum  credebant  dominos ,  pro  quibus  pu¬ 
gnam  intrabant ,  veritatem  fovere ,  &  non  per  calum¬ 
niam  ,  feu  per  aflum ,  ad  accu f  itionem  propojitam ,  vel 
defenjionem  adhibitam  procefflffe ,  &  quod  cum  omni 
virtute  &  potentia ,  ftudio  &  vigore  partes ,  pro  quibus 
pugnaverint ,  adjuvabunt,  ut  eft  in  Conflit.  Sicul. 
lib.  2.  tit.  37.  §.  2.  Et  in  Statutis  MSS.  Caroli  I. 
Regis  Siciliae  cap.  135.  Sacramento  praeterea  fe 
purgabant,  nullis  fe  herbis  aut  maleficiis  ufuros 
in  ipla  pugna,  in  Lege  Longobardor.  lib.  2.  tit. 

5  5*  §•  1  1  •  in  veteri  Confuetudine  Normanniae 
cap.  68.  &c. 

Sed  &  priufquam  in  campum  defeenderent, 
capite  tondebantur.  Statutum  Ricardi  I.  Regis 
Angi,  apud  Rogerum  Hoved.  pag. 6  6  6  .&  Brom- 
ptonum  pag.  1173.  Latro  de  furto  convittus ,  ton¬ 
deatur  ad  modum  Campionis,  &  pix  bulliens  fuper  ca¬ 
put  ejus  effundatur.  Charta  Anglicana a  Byffeo  de- 
feripta  in  notis  ad  Uptonum  pag.  36.  qua  qui¬ 
dem  Henricus  de  Fernbureg  fe  in  Campionem  Ec- 
clejh  Glaftonienjis  offert ,  pro  3  o .  marcis  ellerlin- 
gorum  :  De  quibus  3  o .  marcis  dittus  dominus  Ab¬ 
bas  .  .  .  mihi  folverit  in  vadiatione  didit  duelli  10. 
mare  as ,  in  tonjione  mea  5 .  mare  as ,  &  rejiduum  fupra- 
dittarum  3  o .  marcarum  ,  die  amationis  mea  ,  &c. 
Alfifiae  Hierof.  MSS.  cap.  1  o  1 .  Toutes  manieres  de 
gens  ,  autres  que  Chevaliers ,  pour  quelque  quarelle 
que  cefoit ,  fe  doivent  combattre  a  pied  en  bleaut,  011 
en  cotes  rouges ,  &  chauces  d  eftrier,  &  braies  &  braier , 
tel  com  efl  ufe  ,  que  Champion  a  pied  les  ont ,  &  eflre 
rongnes  d  la  reonde ,  &  avoir  chanevas ,  &  baflons  de 
Champions ,  &  qui  avoir  ne  les  peut  ,Ji ait  autres  ba¬ 
flons  ,  qui  foient  d  un  lon.  Quod  vero  hic  fbatuitur 
deCampionibus ,  ut  fupra  aures ,  capillos  rotun¬ 
de  adaequatos ,  &  in  coronas  figuram  attonfos  de¬ 
ferant  ,  habetur  praeterea  in  veteri  Normanniae 
Jure  municipali  cap.  68.  Et  cbafcun  doit  avoir  les 
cheveux  rongnespar  defjus  les  oreilles.  Quin  etiam 
Miles  homicidii,  vel  furti  accufatus ,  duello  pe- 
dellri  purgare  fe  tenebatur  ,  &  tonfus  pariter  ad 
inflar  Campionis  in  arenam  defeendebat.  E^dem 
Affiliae  :  Les  Chevaher ,  qui  fe  combate  por  nturtre , 
ou  por  homicide  ,fe  doive  combatre  dpie ,  &fans  coiffe , 

6  eflre  roignes  d  la  reonde. 

Campiones  pedites  pugnabant ,  nunquam  equites. 
Philippus  de  Beaumanoir  cap.  61.  Se  li  homme  de 
poefle  appelle  le  Gentilhomme  ,  il  fe  combat  dpie  dguife 
de  Campion.  Et  cap.  6  3 .  £humt  homme  de  poefle  ap¬ 
pellent  ! un  l  autre  ,  il  fe  doivent  prefenter  aujor9 
qui  lor  efl  dffigne  apres  les  gages  receus ,  d  pie  &  en 
armes  de  Campion. 

Quo  vero  expeditiores  effent  Campiones ,  cin- 
dli  in  arenam  defeendebant.  LexBajwar.  tit.  12. 
§.  8.  Etji  negare  voluerit ,  cum  1  2.  facr  ament  alibus 
juret ,  aut  cum  Campione  cintto  defendat  fe  ,  hoc  efl , 
pugna  duorum. 

Campionum  arma,  erant  fullis  feu  baculus ,  &  cly- 
peus.  Capitula  Ludovici  Imp.  ad  Legem  Salicam : 
Eligantur  duo  ex  ipjis  ,id  efl,  ex  utraque  parte  unus , 
qui  fcutis &fuflibus  in  campo  decertent.  Lex  Longo- 
bard.  lib.  2.  tit.  51.  C  10.  Etilliduo  difeernant cum 
fcutis &fuflibus.  Adde  lib.  1.  tit.  2  5.$.  7  6.  tit.  5  5. 
§.29.  Capit.  Caroli  M.  lib.  4.  cap.  29.  Conllitut. 
Siculae  lib.  2.  tit.  3  7.  §.  1.  Statuimus  prxterea,  ut 
amodo  Campiones  habeant  clavas  aquales  ,  non  fpino- 
fas ,  nec  cum  agasonibus  ,  nec  habentes  cornua ,  nec 
ex  parte  fuflis  ad  modum  unguis.  Adde  Statuta  MSS» 
Caroli  I.  Regis  Siciliae  cap.  120.  Saxo  Gramma- 


io7  CAM  CAM  108 


ticus  lib.  5.  Hift.  Dan.^iw  autem  quavis  de  re  Pu¬ 
gilem  popularis  impeteret ,  ipfum  armatus  exciperet ,  cu¬ 
bitali  duntaxat  ftipit  e  pugnaturum.  Charta  an.  1244. 
ex  Tabulario  S.  Albini  Andegav.  de  Duello  per 
Campionem  :  Et  vidit  Guillelmum. . .  armatum  co¬ 
rio  unclo  de  oleo  ,  &  habentem  cljpeum  &  baculum , 
prout  moris  ejl.  Tabularium  S.  Sergii  Andegavenf. 
Cum  nec  Epifcopus ,  nec  proceres  ,  qui  aderant ,  con¬ 
cordiam  invenire  potuijfent ,  duos  Pugiles  pojl  Sacra¬ 
menti  fidem ,  fcutis  &  baculis  decertantes  magna  parte 
diei ,  licet  inviti  conjpexerunt.  T abular.  Vindocinen- 
feTh«ani  Ch.  8  7.  Fulbertus  de  LavarCmo ,  qui  cen- 
fum  illam  motatici ,  dum  ejfet  in  fieculo ,  annis  multis 
reddiderat,  &  nunc  nofter  Monachus  fattus  erat ,  de¬ 
fendi  fecit  contra  illum  per  quendamnofirum  hominem 
fcuto  &  baculo  cum  Campione  ipjius  Conftantii  decer¬ 
tantem  , pro  palo  illo  cenfum  nec  fe  unquam  reddidijfe, 
&  omnem  in  perpetuum  reclamationem  illius  palatici 
fuperato  in  ipfa  decertatione  fuo  Campione  guerpivit. 
Tabular.  S.  Stephani  Lemovicenf.  Et  convenientia 
inter  I clcrium  Epifiopum  ,&  Aymericum  fuit ,  ut  am¬ 
bo  venijfent  in  burgo  S.  Juniani  caufa  amicitia  inter 
ipfos  ,  &  per  auttoritatem  antiquorum  hominum  de 
ipfa  villa,  vel  de  parochia  perquijijjent ;  &Ji  ipfos  cre¬ 
dere  noluijfent,  bellum  inter  duos  homines  cum  fcuto  & 
baculo  firmajfent  Jine  ira,  &  fine  deceptione:  &  ipfa 
lege  in  Lemovic a  civitate ,  aut  in  burgoS.  Juniani, 
vel  in  cafiro  Niolio ,  ubicunque  Epifcopo  de  iftis  tribus 
locis  placitum  fuijfet ,  Jirie  ira ,  &  Jine  ulla  contraria , 
vel Jine  deceptione  bellum  peractum  fuijfet.  Et  de  ipjis 
caujis  ,Ji  mijfus  Aimerici  vicius  fuerit ,  pro  ipjis  con¬ 
ventis  amiffionem  tenuijfet  Aimericus  contra  Epifco - 
pum ,  vel  contra  Ecclejiam  fandi  Juniani ,  omnibus  die¬ 
bus  vita  fua  per  fidem  ,  &c.  Britto  de  Jure  Angli- 
cano  fol.  4  x .  Puis  voifent  combattre  armes  fans  fer , 
&  fans  longue  arme  ,  a  tefies  defeouvertes  &  d  mains 
nues ,  &  pies ,  ovefque  deux  bafions  cornus  d’tm  lon- 
gueur  ;  &  chafcun  de  eux  d'un  efcu  de  quatre  corners 
fauns  autre  arme  ,  dont  nui  ne  puijfe  autre  griever. 
Vetus  Confuetudo  Normanniae  cap.  68.  Aujour , 
qui  e  fi  afis  d faire  labat  aille  ,fe  doivent  les  Champions 
offrir  d  la  Jufticc ,  ains  que  midy  foit pajfee  ,  tous  ap- 
pareillez.  enleurs  cunees ,  ou  en  leurs  cotes ,  avec  leurs 
efcus  &  leurs  bafions  cornus  ,  armet,  Ji  comme  meftier 
fera  de  drap  ,  de  cuir  ,  de  laine  &  d’efioupes.  Es  ef¬ 
cus  ne  es  batons  ,  ne  es  armeures  des  jambes  ne  dcit 
avoir  fors  fufi  ou  cuir ,  ou  ce  ,  qui  cfi  par  devantdit : 
ne  il  ne  peuvent  avoir  autre  infirument  d  grever  l’un 
V autre  ffors  l'efcu  &  le  bafion.  Praeallatis  addenda 
Charta  Philippi  Phegis  Franciae  ex  Libro  Princi- 
pum  :  Philippus  D.  G.  Francor.  Rex  ,  dilecta  &  fi¬ 
deli  fua  B.  Comitijfa  Treceufi  falutem  &  dilectionem. 
Noveritis ,  quod  nos  conjilio  bonorum  virorum ,  &  pro 
communi  omnium  utilitate  flatuimus ,  quod  Campiones 
non  pugnent  de  catero  cum  baculis ,  qui  excedant  lon¬ 
gitudinem  trium  pedum  ad  pedem  manus ,  fed  cum  ba¬ 
culis  trium  pedum ,  ....  vel  minoris  longitudinis ,  li¬ 
ceat  eis  pugnare  ,ji  voluerint.  Proinde  vobis  manda¬ 
mus  per  fidem  ,  quam  nobis  debetis ,  d  vobis  requiri¬ 
mus  ,  quatinusper  totam  terram  vefiram  id  publice 
publicari  faciatis ,  & firmiter  obferv ari.  Ait.  Parijius 
an.  D-  1115.  menfe  Auguflo.  Adde  lib.  2.  Mira- 
cul.  S.  Bertini  cap.  1  5.Adrevaldum  de  Miracul. 
S.  Benediifti  cap.  z  5 .  Rodulphum  Tortarium  in 
Miraculis  ejuldem  S.  Benedi&i  n.  24.  eumdem 
lib.  5 .  n.  11.  Hift.  Pontificum  &  Comitum  En- 
golifmenfium  cap.  2  5 .  Capitula  Caroli  Mag.  lib. 
4.  cap.  29.  CaTarium  1.  3.  cap.  1 8.  Nicol.  Upto- 
lium  de  Offic.  rnilit.  lib.  2.  cap.  8.Sirmondunx 
ad  Gaufridum  Vindocincnf.  pag.  6  5.  praeterea 


veteres  Notitias  apud  Charlonium  in  Notis  ad 
Hift.  lnculifmenfem  Corliaei  pag.  41.  43.  An¬ 
gelum  Portenarium  in  Felicitate  Patavina  lib.  2 . 
cap.  8.  & c. 

Campionis  duello  fuccurnbentis  poena  ,  varia  fuit. 
In  Capitulo  Ludov.  Pii  ad  Legem  Sal  icam  decer¬ 
nitur,  ut  Campioni,  qui  victus  fuerit ,  propter  perju¬ 
rium  ,  quod  ante  pugnam  commijit ,  dextra  manus  am¬ 
putetur.  Eamdem  poenam  ftatuunt  Lex  Longo- 
bard.  lib.  2.  tit.  5  1.  §.  10.  &  Conftitut.  Siculae 
lib.  2.  tit.  3  7.  §.  3 .  Philippus  Bellomanerius  MS. 
cap.  6  1 .  Cafcuns  par  le  Coufiume  de  Clermont  en 
gages  de  meuble  ou  de  catix  ,  pot  avoir  Avee ,  s’il 
le  requiert  ,foit  qu  ii  ait  enfoine  ,  ou  qu  ii  nen  aitpoint: 
&  li  Campions  vaincus  d  le  point  cope :  carce  n’efioit 
pour  le  mehaing,  qu  ii  emporte  aufques  le  barat ,  fe 
porroit  faindre  por  loier  ,&  fe  clameroit  vaincus  ,par- 
quoi  fes  maifires  emporteroit  la  damage  &  le  vilonnie , 
&  cil  emporteroit  Pargent,  &  pour  ce  e  fi  bons  li  juge- 
mens  du  mehaing.  At  in  crimine  capitali  longe  gra¬ 
vior  fuit  poena  Campionis ,  capitis  fcilicet  ,  ut 
eft  in  Conftitut.  Sicul.  lib.  2.  tit.  3  7.  §.  3.  in 
Wichbild  Magdeb.  art.  82.  §.  i.&c.  Aftifiae 
Hierofol.  cap.  3  7.  Si  la  bataille  efi  de  chofe ,qu’on 
a  mort  defervie  ,  &  le  garant  efi  vatneu  ,  il  & 
celui  ,  pour  qui  il  fait  la  bataille  ,  feront  pendas  : 
&fe  legarent  efi  tel ,  que  il  puijfe  mettre  Champion 
pour  foi  ,  &  fon  Champion  efi  vaincus ,  il  feront  tous 
trois  pendas.  Et  fe  feme  fait  l'apeau  ,  &  fon  garent 
&  fon  Champion  efi  vaincu  ,  elle  fera  arfe  ,  &  le  ga¬ 
rent  fe  combat ,  &  efi  vaincu ,  fera  pendus  ;  &  fe  il 
met  Champion  pour  foi,  &il  eft  vaincu ,  il  feront  tous 
deux  pendus ,  &  la  feme  arfe.  Et  fe  l a  bataille  efi 
pour  la  quarele  tel ,  que  l’on  ne  doit  mort  recevoir 
qui  en  fera  attaint ,  celui  oucelle ,  pour  qui  il  combatt 
de  qui  le  Champion  eft  vaincu ,  pert  la  quarelle ,  &  vois 
&  refpons  en  Court ,  &  le  Champion  doitefire  pendus . 
Et  in  cap.  98.  ftatuitur,  ut  muliere  per  Cam- 
pionein  de  quacumque  querela  decertante  ,  <9e 
Campione  devifto  ,  illa  in  ignem  mittatur,  Sc 
Campio  furcae  addicatur.  Praeterea  fepultura 
Ecclefiaftica  carebat.  Summula  Raimundi  Ord. 
Praedic. 

Pro  mercede  Pugil  iniens  cum  fure  duellum  , 

Si  cadit  in  pugna  Pugil ,  extra  nos  tumuletur. 

Id  etiam  obfervatur  in  eadem  Summula  de  iis  ’ 
qui  in  torneamentis  lsefi  interibant. 

Campio  £e mei  devi&us  ad  monomachiam  am¬ 
plius  non  admittebatur, nifi  ipfeab  alio  impetitus 
fuiftet,  ex  Conftitut. Sicul.  lib.  2.  tit.  37.  §.  1. 

[  &  Statutis  MSS.  Caroli  I.  Reg.  Siciliae  c.  120.] 

Sed  &  is  ,  cujus  Campio  vi&us  fuerat ,  fi  de 
capitali  crimine  non  ageretur ,  re ,  pro  qua  pu¬ 
gnatum  fuerat ,  non  modo  excidebat ,  fed  &  ma¬ 
nus  abfeiflione  mul<ftabatur.  Ita  Philipp.  Bello¬ 
manerius  cap.  6  7.  Cil ,  qui  combat ,  ou  met  Campion 
por  h  ,  por  autre  cas ,  que  por  cas  de  crieme  ,Ji  comme 
defaus  jugement  fans  ajoufier  vilain  cas  en  1'appel,  ou 
por  debouter  tefmoins  de  lor  tefmoignage ,  ou  por  fon  he- 
ntage,  s’il  eft  vaincus, il  ne  pert  fors  que  le  querelle ,  & 
fon  ceval ,  &  les  armes,  que  lifires  a,  &  Vamende  es  ho- 
mes,  fe  li  apiaxfu  de  faujfer  jugement:  mes  fe  le  bataille 
fu  de  Campion  ,  il  pert  le  poing.  At  in  Allifiis  Hiero¬ 
fol.  cap.  6  2.  infamis  habebatur ,  &  iis  accehfe- 
batur  ,  qui  ne  pouvoient  porter  garentie  en  la  haute 
Court  ,&  qui  nont  vois  ne  refpons  en  Court ,  uti  Per¬ 
juri  ,  Fidementiti,  Proditores,  Nothi,  &  Adul¬ 
teri.  Id  etiam  habet  idem  Bellomanerius  cap.  13. 
Li  S  ires ,  qui  fes  Campions  eft  recreans ,  pert  refpons  en 
Cour.  Vide  Wichbild  Magd.  art.  8  2.  §.  1. 


lop  CAM 

Sed  Sc  omnes  Campiones  condu&itii  infames 
quodammodo  habebantur :  unde  inter  Privilegia 
indulta  Rotomagenfibus  ab  Henrico  II.  Duce 
Normanniae  an.  1 1  50.  in  nova  Conciliorum  £c- 
clefiae  Rotomag.  CoILdlione  pag.  148.  illud  efl, 
quod  nullus  eorum  duellum  faciat  contra  aliquem  ,  qui 
teftifi  catus  Jit  Pugil  conduchtius  per  [aeramentum  de¬ 
cem  legalium  civium  Rotom.  5 .  intra  civitatem  &  5 . 
de  burgo:  illi  vero  decem  cives  Jint  inelettione  fjuftitia. 

Interim  dum  Campiones  in  arena  decertabant , 
ii ,  pro  quibus  dimicabatur ,  in  carcere  detineban¬ 
tur,  fi  quidem  de  crimine  capitali  ageretur,  ut 
efl  apud  eumdem  Bellomanerium :  vel  certe ,  ut 
efl  in  Affifiis  Hierofol.  cap.  94.  II  doit  efire  en 
une  part  doucbamp  tout  defeouvert  ,&  fe  il  y  a  homme 
ou  femme  ,  qui  ait  fait  Pappe  au  par  Champion ,  il  doit 
efire  dele  les  corps  en  tel  manter  e ,  que  il  ne  nuife  ne 
aide  a  nui  des  z.  parties ,  ne  en  dit ,  ne  en  fait ,  ne  en 
contenance  ,  fors  de  Dieuproier ,  en  tele  manter  e ,  que 
les  Champions.  ne  le  puijfent  oir.  Vide  Legem  Ba- 
jwar.  tit.  2.  cap.  1  2.  §.  1.  &  Gregor. Turon.  lib. 
io.Hiftor.  cap.  1  o. 

In  Regeflo  Joannis  de  S.  Julio ,  Camerae  Com- 
put.  Parif.  hxc  leguntur,  inScacarioPafch.  1218. 
< Judicatum  efl ,  quod  Campio  cruce  jignatus  vadtans 
duellum  de  c  at  alio ,  non  potefl  illud  facere ,  petens  ca- 
tallum  amittit.  In  Scacario  Pafchae  1221.  Prace- 
ptum  efl ,  quod  Pugiles  de  duello  de  catero  veniant  in¬ 
fra  meridiem  ad  dies  JibipoJitas,  alioquin  Jintin  defettu. 

Campionum  Oblationes,  in  Charta  Manafhs  Epifc. 
Lingonenfisan.  1185.  quas  ii ,  priufquam  in  are¬ 
nam  defeenderent ,  Ecclefiis  offerebant ,  quo  in 
duellis  Deum  Ubi  propitium  conciliarent.  Vide 
GeflaConfulum Andegav.  cap.  3.  n.  Notas 
ad  Alexiadem  pag.  563. 

Atque  haec  obiter  de  Campionibus  perflrin- 
ximus.  Sed  cum  univerfam  hanc  materiam  ac¬ 
curate  omnino  exequantur  vetera  urbis  Ambia- 
nenf.  Ufatica  MSS.  ex  iis  fequentia  decerpere 
operae  pretium  vifum  efl,  etfi  forte  prolixiora, 
ut  mores  noflros  veteres  &  jam  obtoletos  inde 
Le&ori  addifeere  liceat  :  Derekief  quiconqties  ait 
jour  de  loi  de  bataille  'a  venir  ,Jt  comme  il  doit  venir  a 
fon  jour  dedens  miedi ,  ou  il  perd  fa  querelle  ,Ji  na  con- 
tremande  ;  &  fedoit  prefenter  d  fon  avotie  &  fon  tef 
moing  pour  tant ,  comme  il  doit  d  cbelui  jour  contre 
fon  averfaire ,  &  contre  fon  avoiie  ,fe  cbil  aavoue  ,& 
fe  doit  le  teflmoing  d  fon  avoiie  &  d  fon  averfaire  nou- 
mer  par  nom  &  par  feur  nom  ,  &  cbil,  qui  a  le  tef¬ 
moings  leve,  fe  doit  ainffy  prefenter ,  &  li ,  sen  avoiie , 
sil  a  avoiie  pqurtant ,  car  il  doit  d  chu  jour  contre  fon 
averfaire  &encontre  fon  teflmoing  &  fon  avoiie ,  fe  ctl 
a  avoiie ,  &  doit  autreji  fon  adverfaire  &  fon  teflmoing 
&fon  avoiie  par  nom  &  par  feurnom  nommer ,  &  puent 
les  parties  retenir  au  prefenter  amendement  d’ avoiie  & 
d’ armes ,  &  d' aparelleurs ,  &  de  tous  aaijfemens  ,  & 
de  toutes  cofes ,  kil  convient  d  jours  de  plait ,  &  d 
loi  de  bataille ,  &  ainffy  tous  aaiflemens  &  tous  amen- 
demens  porroit  avoir  jufques  d  cbe  ,  qu  ii  aront  les 
grans  fair emens  jures ,  &  carcbie  leur  avouerie  &  leur 
avoiie ,  &  puis  ne  porroient  avoir  amendement  ne  d’a- 
voir  ne  d’ armes  ne  d'autres  cofes  d  cel  jour  ,  fe  jours 
n7eft  par  droit  de  juflice  alongiez.  &  avant  continues , 
&  fe  cbu  jours  eftoit  alongiez.  &  avant  continues  , 
il  porroient  avoir  tous  amendemens  plainement  de  tou¬ 
tes  cofes ,  ki  convient  djour  de  plait,  &  d  loi  de  ba¬ 
taille  ,  puis  kil  requiffent  au  prefenter  &  au  carcbier 
leur  avouerie.  Et  fe  jours  eftoit  alongies  ,  il  aroient 
amendement  de  can  kil  convient  plainement  d  jour  de 
plait  &  d  loi  de  bataille,Jil /’ avoient  au  prefenter  re- 


CAM  1 1  o 

tenti,  &Jil  ainffl  r eienu  ne  l’ avoient,  il  ne  porroient 
mie  avoir  au  jour  ,  qui  flroit  alongies  ou  continues  d 
avoir  nui  amendement  fe  retenu  au  prefenter  ria- 
voient  ces  cofes  y  il  n  aroient  amendement ,  fors  ainffl 
comme  il  fe  feroient  pr  e  flente ,  ou  avoir  ne  porroient 
ams  leur  converoit  ainji ,  comeil  fe  feroient  prefente  d 
tendre  loi ,  &  parfuir  loi  &  camp  de  bataille.  De¬ 
rekief  fe  les  parties ,  qui  funt  en  loi  &  en  camp  de  ba¬ 
taille  ,  fe  font  pardevant  fjuflice  en  droit  prefentees 
contre  les  autres  ,&veulent  aler  avant  en  la  querelle, 
&  floient  ligage  jttgie  d  bataille  de  chele  querele  ,leur 
parties  doivent  jurer  expreffeement  enji  come  il  iert 
apres  dit.  Les  deus  parties  &  li  teflmoing  &  li  avoiie 
d  genoux  vienront  ,  li  teflnomgs  tout  avant  doit  jurer , 
kjl  aporte  bons  tefnoignages  &  loial ,  &  Jil  a  contre- 
mande  ,  kil  afais  bons  contrematis  &  loiaux ,  &  doit 
prendre  cbil  qui  claime ,  fon  avoiie  par  puing ,  &  dire, 
que  par  cbelui ,  qui  eft  fes  avoiies ,  le  monftrera  &  fon 
droit ,  &  s’ avouerie  d  fon  avoiie  baillera  ,  &  en  foi  le 
baifera,  &  li  avoiies  1’avoiierie  de  cbelui  retenra,&puis 
exprejfement  juera ,  que  fes  maiflres  a  bon  droit  en  le 
querelle ,  &  que  sil  a  contremande  kil  afais  bons  con- 
tremans  &  loiaus,  &  que  fes  tefmoings  a  tefmoignie  pour 
fon  maiftre  bien  &  loiaument  ,  &  bien  envers  cbelui 
&  envers  fon  avotie  le  monftrera ,  &  par  fen  cors ,  & 
par  fes  armes  en  eure  de  jor  mort  011  recreant  lerenderaj 
fe  par  jour  ou  par paisfaifant  ne  demetire  ,<& cil  feur 
qui  on  claime ,  juera ,  que  cbil  na  droit  en  le  querelle , 
&  que  il  &  fes  tefmoings  a  tefmoingne  faus ,  &  porte 
mauvais  tefnoingnage  &  fairement  mauvais  &  def- 
loial ,  &  quejil  meimes  a  fait  contrematis ,  kil  ne  font 
ne  bon  ne  loial ,  &  prendera ,  dont  cbil  fen  avoiie  parle 
poing,&  dira  que  par  cbelui  le  monftera  &  fon  droit, 
&  fon. avouerie  d  fon  avotie  baillera  ,  &  fon  avotie  en 
foi  baifera ,  &  li  auoues  adont  juera  ,  que  fes  maiflres 
a  droit  en  le  querelle ,  &  que  il  a  fait  bon  fairement  & 
loial ,  &  que  cbil ,  qui  claime  feur  fon  maiftre,  na  droit 
en  le  querelle ,  &  qu  ii  &  fes  tefmoings  &  fen  avoiie 
a  jure  faus ,  &  fait  mauvais  fairement  &  defloial ,  & 
en  prendra  1'avoue  par  le  pomg  deftre  ,  &  l’enlevera 
comme  par  jures  de  dejloiaus  &  par  fon  corps  &par  fes 
armes  quiebi  funt  en  pre flent ,  telle  fera  ou  mort  ou 
recreant  en  une  eure  de  jour  le  rendra  ,  fe  par  refpit 
de  jour  ou  de  juflice ,  oii  par  pais  fatfant  ne  remaint. 
Adone  fe  trairont  les  parties  ariere  ,  &  demoueront 
li  avoiie  fans  leur  confeil ,  &  feront  li  avotie  aillie  & 
delivre  d  la  jufticbe  pour  fair  e  cbe  ki  doivent ,  ne 
porrontli  avoiie  avoir  confeil  ne  aide  amendement  d’ ar¬ 
mes  ne  d' autres  cofes ,  fe  cbu  jours  neft  par  droit  de 
jufticbe  alongies.  &  continuez. ,  &  fon  vait  avant  en  le 
querelle  le  jufticbe  fera  jurer  ad  avo  ties  expreffeement, 
&  leur  efclaiera  qui  nont  brokes  ne  coutiaus  feur  aus 
ne  autre  anneure ,fors  les  baftons  &  les  efcus ,  quiebi 
funt  en  prefent ,  &  qui  par  droit  &  par  loi  doivent 
avoir ,& kil  nontyve  ne  autre  berbe  beue  ne  mangie, 
ne  nont  herbes  ne  brief  ne  car  audes  fur  aus ,  ne  fait  for 
ne  forcberie ,  nc  art  ne  car  audes ,  porcoi  il  puijfent  efire 
aides  en  aucune  maniere ,  ne  fen  averfaire  nuire.  Apres 
leur  doit  le  fjuftich e  quemander  ki  f 'acent  cbe  qui  doi¬ 
vent  ,  adont ,  feront  le  bataille.  Derekief  tant  come 
efpoufailles  durent  &  con  puet  efpoufer  ,  puet  en 
faire  bataille  d’iretage  &  de  quelconques  pojfefftons  que 
cbe  foit ,  &  de  toutes  autres  cofes ,  qui  ne  funt  de  laide 
euvre ,  de  murdre ,  d’omechide,  de  rat ,  d' arfon ,  de  trai- 
fon ,  de  toutes  males  euvres  puet-on  faire  bataille  fors 
es  haut  jors  principaus. 

Praeallatis  addere  lubet,quae  in  hanc  rem  habet 
alia  vetus  ac  manufcriptaejufdem  urbis  Confue- 
tudo  :  Selonc  l’ ancicnne  couflume  d' Amens  s' aucuns 

demande  catel  pardevant  le  Prevoft ,  &  cbil  d  qui  le 


V 


in  CAM 

dete  efi  demandee ,  le  fornte  ,  &  die  qu  ii  tiorra  nui 
tefmoing  fors  par  Ici  de  bataille,  il  convient ,  que  cbil 
qui  le  dete  demande ,  l’ aramiffc  a  prouver ,  &  qu  ii  por- 
cbe  fen  Vpage  en  le  main  du  Prevojl,  &  ke  cbe  foit  fuis 
en  le  prefencbe  de  2 .  Efquevins ,  &  li  Prevos  afflgnee- 
ra  jour  au  demandem  d’ amener  fes  prueves  a  le  quam - 
z.. aine ,  fe  plus  brefjom  li  demanderres  ne  veut  avoir : 
mai's  fi  bref  jour  quii  vaurra  avoir  ,  il  ara ,  &  au  kief 
de  le  quainz,awe,  il  venra  &  amenra,  fen  tefmoing , 
&  le  tenra  li  avocas  par  le  pan  du  fercot ,  &  li  avocas 
auffi ;  &  fe  taira  tous  cois  cbil  qui  le  dete  donande ,  & 
li  tefmoins  auffi ,  &  li  avocas  parier  a ,  &  dira  tous  les 
propres  mos  du  claim  &  de  le  demande  mot  d  mot ,  & 
diraque  ches  propres  mos  li  tefmoins  quel  pan  il  tenra  le 
tefmoigne ,  &l’offre  li  tefmoins  d  prouver  par  fen  fai- 
rement  que  chefi  verites ,  &  devera  li  tefmoins  tendre 
famain  as  S ains  pour  jurer.  Et  fi  tofi  come  li  tefmoins 
fera  agenouillies  pour  jurer ,  &  ara  fe  main  feur  les 
Sains ,  cbil  d  qui  on  demande  le  dete ,  ou  fes  avocas , 
devera  aler  avant ,  &  prendre  le  tefmoingpar  la  main 
quii  ara  rnife  feur  les  S  ains ,  &  lever ,  &  dire  quii  efi 
faus  tefmoins ,  &  qu  ii  ne  fu  onques  veus  ne  ois  en  lieu 
ne  en  efire  debe faire  quii  tefmoigne  ,  &  quii  veut  ju¬ 
rer  contre  lui ,  &  l’ en  puet  lever  comme  faux  tefmoing , 
&  en  doit  porter  fon  ve  age  en  le  main  du  Prevofi ,.  & 
effrir  d  monfirer  fes  par  olle  s  contre  le  tefmoings  par  li  & 
par  bome ,  &retenir  avoiie  &  amendement  d’ armes,  & 
de  dire  &  de  faire ,  &  de  quanques  il  ap  artient  d  loy  de 
bataille  pour  cors  d'oume  voarder ,  fauver  &  deffendre. 
Et  li  demanderres  ches  parolles  oies  &  faites  ,  doit 
ploier  fen  vpage ,  &  porter  en  le  main  du  Prevofi  ,  & 
dira  quii  fera  fen  tefmoing  boen  &  loial  par  li  &  par 
horne  &  doit  retenir  avoiie  &  amandement  &  retenan- 
cbes  d'  armes ,  &  quanques  il  ap  artient  d  la  loi  de  ba¬ 
taille  pour  cors  d’oume  fauver ,  voarder  &  deffendre.  Et 
li  Prevofi  doit  les  wages  recbevoir ,  &  prendre  feurte 
des  parties  d  porfievir  droit  &  loi :  &  doit  li  Prevos 
faire  noumer  d  cafcune  partie  une  maifon  dedans  les 
murs  de  le  vile  ou  il  feront  leur  oflel.  Id  oupuifl  faire  les 
contremans.  Et  ches  cbofes  faites ,  li  Prevos  leur  doit 
affigner  jour  d  quint.aine  d  ches  parties.  Et  pueent  les 
parties  contremander  lejour  folel  luifant ,  &  venir  len- 
demain  d  leur  jour  dedens  midi.Et  fe  cbil  qui  contreman- 
deroit  ,eftoitveus  bors  de  fe  maifon,  puis  le  contremant 
faitdefques  d  lendemain  que  le  Cours  fut  departie  ,  il 
perdroitfe  querele:  fe  cbil  s1  en  aidoit  contre  cui  il  aroit 
contremande ,  mais  qu  ilsen  aidaft  d  le  premiere  jour- 
nee  apres  enfievant.  Et  fe  adonc  ne  s’en  aidoit ,  jam  ais 
tii  recouvenroit.  Et  quant  les  parties  aroient  f ais  tous 
leurs contremans ,  ou  tantqui  leur  plairoit,  ilvenroient 
encourt  orne  d' armes  de  cuir  &  d’efioupes  &  de  feutre 
&  de  toile ,  &  les  gambes  afielees  &  vearnies  de  cau- 
ches  de  balaine  ou  de  fufi ,  &  leur  efcu  de  cuir  &  de 
fufi  &  de  ners ,  &  fen  bafion  auffi :  mais  point  de  fer  ne 
d'achter ,  ne  broques ,  ne  de  fufi ,  ne  d’os ,  ne  de  nule 
autre  defpoife  ne  puet  feur  li  avoir ,  fe  nefi  le  blouque  de 
fen  braieul ,  &  cele  blouque  come  on  a  acoufiume  d  avoir 
d  braies ,  fi  come  autre  gent  les  portent :  &  s'  autre  cofe 
avoir  feur  li,  il  per  droit  fe  querelle.  Et  convient  que 
cbil  qui  apelle  feprefente  avant  par  devant  le  ffufiicbe, 
&  tenra  li  avocas  C  apeleur  par  le  pan  du  fercot ,  &  le 
Campionpar  l’efcu,  dira  li  avocas,  Sire,  acui  fapoion 
ch aiens  dejufiicbe ;  &  li  Prevos  doitrefpondre ,  ou  il  ou 
cbil  qui  le  jufiicbe  cenra ,  fjetienglejuftiche  de  parle 
Xoj.  Et  luee  il  atendra  tantque  li  deffenderes  foit  venus 
ou  camp ,  &  tenra  li  avocas  le  deffendeur par  le  pan  du 
fercot. &Udeffenderres  tenra  fen  tefmoing  par  le  pan  du 
fercot  &  tenra  li  deffenderes  fe  main  d  l' efcu  du  Camp  ion. 
Et  quant  avocas  d  L’ apeleur  verra  que  le  partie  iert  de¬ 
vant  le  jufiicbe ,  il  nmera  fen  mafire  &  dira ,  que 


.  CAM  m 

tnaifires  avoit  jour  die  jour  ne  e  contre  fen  av  er faire  & 
contre  fon  tefmoing ,  &  les  nomerapar  non  &parfeur- 
non  ,  d  prouver  par  li  &  par  boume ,  que  le  demande  que 
fes  adverfair  es  f  ait ,  nefi  bocne  ne  loiaus ,  neli  tefmoi- 
gnages,  &  recorder  a  lesparoles  du  claim,  &  le  maniere 
de  1'appel  &  du  lever  qu  ii  afait  ,fi  come  il  efi  par  def- 
feure  dit,& requerra  auCampion  qu  ii  recboive  /’ avoiie- 
rie  du  camp  &  de  le  bataille,  quant  ele  iertjugte  d  faire, 
&  li  appelleres  doma  /’ avouerie  au  Campion ,  &  li  Cam- 
pions  le  recbevera.  Et  puis  fi  fe  pr  e fenter  a  li  Alaifires 
&  li  Campions  d  faire  fe  bataille  par  l’  Jvocat.  Et  apres 
li  deffenderres  fe  prefentera ,  &  li ,  &  fen  tefmoing ,  & 
fen  Campion ,  &  recorder  a  les  propres  mos  de  fen  claim, 
&  le  tefinoignaige  de  fen  tefmoing,  &  offerra  par  li  ou 
par  fen  avoiie  fen  tefmoing  d  faire  boen ,  &  requerra  au 
Campion  qu  ii prenge  l' avouerie  de  faire  le  bataille, pour 
li  &  pour  fen  tefmoing ,  &  li  Campions  le  recbevera ,  & 
puis  fe  prefenteront  d  faire  le  bataille ,  s’ele  efi  jngie,  & 
tout  cbe  fera  fait  par  avocat.  Et  adonc  demander  a  le 
jufiicbe  as  parties  s'ilvoelentoir  droit ,  &  il  refponde- 
ront ,  Ouail :  &  adonc  les  parties  fe  trairont  d/une  part 
par  le  congie  de  le  jufiicbe  en  fon  camp,  &  li  Prevos  con- 
juerra  asjugeurs ,  foient  Efquevin,  ou  bome  de  Fieffeur 
leur  ferment ,  quii  jugent  le  bataille.  Et  la  doivent  li 
jugeur  faire  jugement  de  le  bataille  sele  efi,  ou  s' ele 
nefi  nue.  Etfe  li  jugeur  ne  voelent  faire  leur  jugement , 
il  puent  prendre  leur  refpit  d  quim-aine ,  &  ainfipuent - 
tl  avoir  trois  quin^aines  de  refpit ,  &  une  quarant aine  , 
&  j.jours  y  &  apres  trois  jour  s ,  &  d  le  deerr  aine  jour- 
nee  des  trois  jour  s  il  convient  quii  jugent ,  ou  qutl  de¬ 
mearent  en  court.  Et  quant  il  prendent  leur  refpit ,  il 
doivent  apeler  les  parties,  &metrejour  d  quim.aine,& 
ainfi  d  tous  les  refpis  que  li  jugeur  prenderont ,  fi  come  il 
efi  par  deffeure  dit.  Et  toutes  les  fois  que  les  parties  fe 
partiront  de  court ,  il  puent  3  .fois  contremander ,  fe  fo- 
me  il  efi  par  deffeure  dit.  Etfe  li  jugeur  jugent  le  batail¬ 
le, on  doit  apeler  les  parties  devant  aus,& devant  le  Pre¬ 
vofi,  &  doivent  defploir  leur  jugement  ,fe  hjugemens  efi 
tels  par  les  parolles  du  deffendeur  quii  ara  propofe  d 
deffaire  les  I Vages ,  qu  tl  n  i  ait  nui  rvage.  Se  chefi  de 
c  atel ,  cbil  qui  a  deffendu  les  i  vages ,  &  qui  a  demande 
le  demande ,  ara  fe  demande :  &  fc  chefi  a  autre  cofe ,  fi 
aura-  il  Je  demande  de  quel  cbofeque  cbe  foit ,  &  fera  ab- 
fols  des  1  vages ,  &  fera  contrains  cbil  qui  les  i  vages 
aporie  ,  d  le  demande  con  afait  feur  li,  &  fi  demourra  en 
60.  f  d’  amende  envers  le  Roy  de  Franche.  Et fi  leju- 
gemens  efi ,  que  le  bataille  foit ,  &  qit  tly  eftvoages ,  li 
Prevos  comandera  as  parties  qu  ii  fe  traient  arriere ,  & 
fera  li  Prevos  aperter  les  Sains,  &  feront  mis par  devant 
Ii,ouil  les  tenra  en  fe  main fil  veut,&  fera  apeler  les  par¬ 
ties,  &  fera  jurer  a  cbeli  qui  demande,  feur  Sains,  qiCil 
a  loial  caufe  en  cbe  quii  demande ,  ne  que  dfen  tefmoin 
on  na  done  ne  promis  pour  porter  en  le  querele  autre  te f- 
moignage  que  boen ,  &  puis  li  fera  les  Sains  baifier ,  & 
puis  fera  jurer  au  tefmoing  qutl  a  porte  loyal  tefmoigna - 
ge,  &  quii  na  eu  don  ne  prome ffe  pour  porter  le ,  &  li  fe¬ 
ra  les  S  ains  baifier.  Et  apres  il  fera  jurer  le  Campion  , 
que  il  loiaument  d  fen  pooirfera  le  bataille  pour  fen  mai - 
fire  &  pour  le  tefmoing,  &  loiaument  a  recbut  l’ avouerie, 
&  li  fera  les  S  ains  baifier.  Et  venra  li  Campions  luee  en- 
droit  as  Sains  fans  efcu  &  fans  bafion ,  &  les  lairra  en 
lieu  dedans  le  camp,  &  tout  cbifi  fair emens  feront  f  ais  x 
genous  ,&fe  chefi  de  cas  de  cr  terne ,  il  ni  a  point  de  tef¬ 
moing.  Apres  li  Prevos  appeller  a  Cappelleur ,  &liferx 
jurer  qu  ii  a  loial  caufe  en  fen  apel ,  &  baifera  les  Sains, 
&puis  apres  s  apeler  a  le  Campion ,  &  li  fera  jurer  feur 
Sains,  quii  fera  le  bataille  d  s’enpooir  pour  fon  mafire, 
&  que  loiaument  il  a  recbeut  iavotierie.  Et  fera  li  Cam¬ 
pions  f <tns  efcu  &  fans  bafion ,  auffi  comme  li  autre  s ,  & 
puis  les  fera  li  Prevos  traire  arriere.  Et  apres  li  Prevos 


1 1 3  C  AM 

fera  crier  pa7  S  er j  antas  par  le  Roy  de  Franche ,  &  nom¬ 
iner  a-ton  le  nom  du  Roy ,  &dira  li  crierres ,  Oies ,  oies 
de  par  le  Roy  de  Franche  le  banle  Roy  ,  que  cafiuns  & 
cafcune  fe  traie  arriere ,  defques  adont  que  li  Prevos  ait 
fait  che  quii  appartient  d  li  de  s  ofiche  de  la  bataille 
qui  efi  jugie  de  ches  parties  ,Ji  les  nominer  a  par  non  & 
par  fur  non ,  le  demandent ,  le  tefmoing,  fe  te  fmoing  i  a , 
&  Vavoiie,  &  l' apeleur  &  Vavoue.  Et  chu  crifait  , 
li  Prevos  rapelera  les  parties  ,  &  leur  fera  derektef 
les  parties  jurer  feur  Sains ,  quii  ont  droit  cafcuns  en 
fe  caufe ,  &  quii  atendrontle  droit  par  bataille>  fi  co¬ 
me  il  efcarra ;  &  pius  les  doit  faire  aler  arriere  ,  & 
apres  li  Prevos  doit  aler  avec  pluifeurs  des  jugeurs  d 
chelui  qui  les  ve  ages  a  donnes  ,  &  doit  refiearder  les 
armes  d  fen  Campion  qu  ii  n  i  ait  nient  de  fer  ne  d’a- 
chier ,  &  doit  refwarder  que  li  baftons  ne  li  efcus  ne 
foientne  quajfe  ne  depichie ,  ne  que  li  denianderres  ne 
ante  de  fe  part  n’ait  armes  nules  qu  ii  puifi  baillier  au 
Campion ;  &  auffi  doit-on  faire  d  Vautre  partte.  Et 
apres  che  fait,  li  Prevos  doit  faire  crier  de  parle  Roy,le 
camp  le  Roy  &le  bataille ,  &  qui  ne  foit  tius  des  ligna- 
ges  as  partiesqui  ait  nule  arme,  &  doit prendre  h  Pre¬ 
vos  boene  feurte  des  parties  qiCil  atendront  le  droit  de 
la  Court.  Et  che  fait  li  Prevos  doit  rapeler  les  parties , 
&  mettre  les  deux  Campions  Vun  de  cofie  Vautre  ,  & 
fe  doivent  entretenir  par  les  mains  &  agenouillier  en- 
Janle  devant  les  Sains ,  &  jurer  feur  Sains,  premiere - 
tnent  li  Campions  dei  apeleur ,  car  il  ne  fet  armes  ne 
feur  li  cofe  qui  foientne  defer ,  ne  d’acier ,  &  quii  n’a 
ames  fors  de  cuir  &  defujt,  &  quii  na  feur  li  nule 
broke,  &  quii  ne  fet  ne  car  audes  ne  forcherie  qui  doie 
fen  compagnon  nuire ,  fors  le  for  che  de  fen  cors  &  fes 
armes.  Et  aihjile  jura  li  apeleres,  &  au  tel  ferment 
fait  li  Campions  dudeffendeur  ,  &  li  deffenderres  &  li 
tefmoins ,  s'il  i, efi ,  &  li  Prevos  les  fait  aler  ariere,  & 
apres  li  Prevos  doit  faire  le  pare  &  faire  ajfeirgens  en - 
tour  le  pare ,  &  doit  prendre  warde  qu'il  n  i  ait  arme 
des  lignaiges  as  parties.  Et  fe  le  bataille  efi  de  murdre 
eu  des  cas  de  crieme ,  li  Prevos  doit  envoier  les  parties 
en  prifon ,  &li  Campion  doivent  demourer ,  &  doivent 
les  parties  latffter  gent  pour  aus performes  a  cui  on  puife 
parier  de  pais  &  de  concordanche,  &  doivent  recognoi- 
fir e  par  devant  les  jugeurs  qu  ii  aront  ferme  &  efiaule 
che  qu’il  en  fer  ont.  Et  che  fait  li  Prevos  doit  prendre 
les  Campions  warnis  de  toutes  leurs  armes ,  &  les  doit 
mettre  ou  pare  Vun  contre  Vautre,  cafcuns  au  res  du 
pare,  &doit  cafcuns  avoir  partiedu  pare  &  dufolel, 
Ji  que  li  uns  n  ait  nient  plus  davantage  que  li  autres. 
Et  che  fait  li  Prevos  doitfa.tr  e  crier,  &  doit  dire  li  Ser- 
janspar  3 .  fois,Oies ,tout  de  route,de  par  le  roy  de  Fran¬ 
che  ,  &  nommera  le  nom  du  Roy ,  qui  ne  foit  Ji  h  ardis 
horne ,  ne  f eme,  ne  du  lignage  de  Vune  partie  ne  de  Vau¬ 
tre  qui  ne  demeure  au  pare ,  ne  entour ,  qui  ait  armes 
deffendaules ,  fe  ne  font  les  wardes  qui  font  efwarde  d 
che  faire  ,  &  qui  ne  foit Ji  bardis  ne  Ji  hardie ,  Ite  hom 
de  le  Court ,  ne  jugerres,  ne  ve  arde ,  ne  ferjans  qui 
entre  dedans  le  pare ,  ne  qui  die  mot,  ne  fache  Jignes 
por  cofe  qu’il  voie ,  ne  qit  il  oie,fe  n’efi  li  Prevos  qui  tient 
le  juftich  e,  &  lijugeur  qui  fer  ont  efwarde  pour  le  pare 
Vearder.  Et  fe  nus  entreprenoit  en  ches  cofes ,  ou  en  au- 
cunes  d' ic belles ,  il  feroiten  le  merchi  le  Roy  de  cors  & 
de  catel  &  d' iret  age.  Et  che  fait  li  Prevos  doit  ejwar- 
der  parle  confeil  des  jugeurs  qui  demourra  avoecliou 
pare  pour  warder  le  ,  &  doivent  efire  nomme ,  ne  ni 
en  doit  nient  mains  avoir  de  quatre.  Et  doit  li  Prevos, 
ou  chil  qui  tient  le  jufiiche ,  &  li  efwardeur  aler  au 
Campion  dei  appelleur ,  &  demander  s*il  aquanques 
mefiiers  li  efi  ,  d' armes  ,  d'eintures ,  &  de  roigneure ; 
car  ilnc  fe  fera  mie  oindre,  ne  reoigner  s'il  ne  veut. 
Et  fe  li  Campions  difi ,  Oieje  fuis  lien ,  &  ai  quanqnes 
Tome  II. 


CAM  1 14 

mefiier  m  efi ,  m  s’il  difi ,  fje  me  veutlle  alaskier ,  ou 
efiraindre ,  ou  oindre, ou  reoigner,  li  Prevos  doit  foujfrir 
tam  qu  il  ait  fait.  AI  ais  fe  li  Campions  &  fes  appeller— 
res  font  fage,  toutes  ches  chofes font  faites ,  ams  que  le 
jufiiche  ne  li  efwardeur  i  viengnent.  Et  che  fait  li  Pre¬ 
vos  doit  commander  a  V dparelleur ,  qu’il  voifi  hors  du 
pare ,  &  ne  ledoit  mie  feir  au  pare.  Mais  Ji  enfus  outre 
les  gens,  qu'il  ne  puifi  faire  Jignes ,  ne  cofe  nule  dont  li 
Campions  fe  puifi  aidier  d’armes ,  car  li  apareillierres 
en  fet  plus  Vautre  gent:  &ainfi  doit-on  faire  au  Campion 
&  a  V appareilleur  du  deffendeur.  Et  che  fait  li  pre¬ 
vos  doit  vemrenmi  moilon  des  z .  Campions, & doit  nom- 
mer  cafcun  par  nom,  &  doit  dire  Ji haut,  que  les  wardes 
du  pare  Volent,  faites  cafcuns  che  que  vous  deves .  ,  &fe 
doivent  li  Prevos  &  les  Wardes  traire  ariere  ,  &  li 
Champion  doivent  aler  enfanle,&  faire  cafcuns  fen  de - 
voir.  Et  quant  il  font  ale  enfanle ,  comlienqueche  foit 
un  efiour  ou  pluifeurs,  li  Prevos  &les  Wardes  en  Ve  fiat 
qif  ils  les  volent ,  les  putent  prendre  fans  mouvoir  ,  & 
commander  qvdils  ne  fe  muevent :  mais  iis  ne  doivent 
nient  plus  laskier  Vun  come  Vautre ,  ne  faire  avantage , 
&  puet-on  &  doit  on  qui  veut  parier  de  le  pais ;  &  fe 
pais  efi,on  doit  les  Campions  traire  Vun  enfus  de  Vautre, 
&  doit  li  Prevos  de  par  le  Roy  les  cans  le  Roy,& doit  li 
Prevos  ofier  as  Campions  leur  gros  baflons ,  &  leur  doit 
baillier  cafcun  une  vergue,qui  ait  de  lonc  cafcune  3 .  pies 
&  demyjfx  tout  d’ une grojfeur  &  d'unelargeur,  &  cVun 
bos ,  &  auffi  ounie  Vune  come  Vautre, Ji  Con  les  pourroit 
onniement  efiimer.  Et  doit  li  Prevos  comander  as  Cam¬ 
pions  &  deffendre  le  broke  &  le  dent,  &  comander  qidil 
fachent  leur  devoir.  Et  chil  qui  kietdes  Campions, efi  i 
6  o.fols  envers  le  Roy  pour  le  camp ,  &fes  efcus  &  fes 
gros  baftons  demeure  au  Roy,  convient  queli  unskieche 
&  envers:  &  s'il  votent  feur  cofte,  ou  d  deus,  toudisles 
feroit-on  raler  enfanle:  &  s’il  getoient jus  leus  efcus  par 
cautele,li  Prevos  leur  feroitreprendre.  Alais  Ji  uns  li 
per  doit  anchois  que  li  autres,  on  ne  li  rendroit  mie,  ne  fe 
vergue  auffi.  Et  fe  pais  eftoit  fait  e,  ams  kfele fufi jugie  t 
ongeteroit  les  cans  le  Roy,Ji  come  il  efi  par  dejfeure  dit , 
&  en  aroit  li  Rois  de  drotture  ,Ji  come  il  efi par  dejfeure 
exprejfe.  Et  fe  pais  nefi ,  les  wardes  qui  tiennent  les 
Campions  en  Vefiat ,  s’il  efi  eure  dejour  con  puifi  veir , 
fe  doivent  traire  arriere ,  &  laiffier  les  Campions  conve • 
nir ;  &  s  il  efi  nuis,  con  ne  voie  goute,  on  doit  les  Cam¬ 
pions  en  Vefiat  con  les  treuve,  mener  en  prifon,  &  cafcun 
mettre  d  par  li  fans  def armer,  &  fans  boire  &  fans  men - 
ger,ne  fansplaie  qu'il  aie  tenter, ne  iniere  baillier.  Alais 
fe  le  plaie  efi  Ji  crueus  qu’il  i  ait  perii  de  mort,  ouqidl 
fe  peufi  effaner,  on  li  puet  bien  bender ,  &  Ji lon  puet - 
on  biendonner  d  couvrir  pour  che  qiCil  ne  refroident,  & 
les  doit-on  Uijfier  coukier  &  dormir  s  ilvoielent ,  &  len¬ 
dem  ain  on  les  doit  ramener  ou  pare ,  &  doit  li  pars  fais 
&  li  deerains  eris  cries,Ji come  il  efi  par  dejfeure  dit,& 
doivent  aler  enfanle.  Et  s’il  efi  Jigrantjours  quant  le 
pais  ne  puet  efire  con  puifi  veir,on  ne  les  doit  pas  mener  en 
prifon,  ne  faire  les  cofes  dejfus  dites,  ains  les  doit-on-laijier 
aler  enfanle, & refwarder  che  qu'ilferont  Vun  d  Vautre', 
&  quant  il  font  enfanle,  chil  qui  efi  recreans,  doit  efire 
jufiichies.  Alais  il  efi  recreans  par  dsuxmameres,Vunt 
par  dire,  fjeme  rench  recreans  &  coupaules  &  atains 
dufait ,  ai  tort ,  je  &mes  maiftres  en  le  querelle.  Et 
Vautre  maniere  de  recreans  efire ,  s'efi  de  mort ,  que 
chil  foit  qui  recreans  efi:  &  chil  cui  le  camp  a  waigne 
doit  apeler  le  jufiiche  ,  &  les  efwardeur  s  du  camp ,  & 
doivent  oir  lereconnoijf ance  dejfeure  dite,ou  veir  le  mort 
du  recreant ,  &  doit  chil  qui  a  vencu ,  prendre  d  fen 
bafion ,  oudfesbras  ou  xfeforche,  le  mort  recreant,  & 
trainer  jufques  feur  leur  du  parc,&  le  doit  metre  bors  du 
pare ;  mais  il  ne  doit  mie  ijfir  bors  du  pare.  Alais  s’il 
efi  vis  recreans ,il  le  doit  mener  par  le  poing  defques  feur 


1 1 5  CAM 

leur  du  pare,  &  mettrehors  duparc,  &  ledoit  delivrer 
'ale  jufitehe ,foit mort ou  vis,  &  puis  doit  demander  d 
lejufiicbe  s  il  a  lien  fait  che  qu  ii  dut ,  &  le  juftiche 
&  li  jugeur  doivent  dire ,  Oiiail,  &  li  Campions  doit  de¬ 
mander  congie  d' aler  fent,  &  d’ avoir  fen  efcu  &  fen  ba- 
fion,& con  li  renge  fen  maifire  &  fes  pleges  quite s  &  de- 
livres ,  &  fen  tefmoing ,  sil  i  efi  ,  &  la  jufiiche  le  doit 
rendre  quites  &  delivres ,  &  fenpueent  aler  Id  ou  il 
voelent  fans  mejfaire.  Et  le  bataille  outree ,  li  Prevos 
ne  doit  riens  avoir  du  eamp ,  fors  les  armes  du  recreant , 
fecheftdemurdre ,  oud'cmechide ,  ou  de  traifon,  ou  de 
rat ,  ou  de  cofe  ou  il  apartiegne  mort.  Et  fe  chejl  de  ches 
cofesoud’aucunes,  it  Prevos  doitjufiichier  cheli,  cui  les 
Campions  efi  recreans ,  &  le  Campion ,  dependre  &  de 
trainer  enfale.  Et  fe  ch' efioit  de  larrecbin ,  il  ne  feroit 
point  traine ,  mailil  feroient  pendu.  Et  fe  cbefi  de  ca- 
tel  ou  d’ iret  age ,  li  Prevos  doit  confitraindre  laperfonne 
dont  li  Campions  efi  re  creans,  d  che  quii  delivre  d  fen 
averfaire  toute  fe  demande)  &  doit  li  Prevos  avoir  6  o. 
fols  di cheli  cui  le  Campions  efi  recreans ,  &  s’il  na 
dontpaier,il  ledoittenir  es  Aniaux  tantqu  il  ait  aempli 
la  demande ,  &  pate  iamende ,  &  le  doit  delivrer  d 
ifttti,  quifaitle  demande,  &lidoitli  Prevos  ballierles 
Aniaus ,  &  chil,  qui  a  fait  le  demande ,  doitpaier  au 
Prevos  6 o.  fols ,  oufaire  feur ,  qu’il  li  rendera  avant 
qiSil  li  efcape  s’il  veut.  Et  s  il  ne  veut  rendre  les  6  o . 
folsfii  Prevos  le  wardera  s’il  veut  pour  fes  6o.fols,oule 
laira  aler  fans  rien  rendre  audemandeur  de  fe  deman- 
de ,  ne  fans  li  mejfaire ;  &  doit  li  Prevos  le  Campion , 
qui  efi  recreans,s’il  li  plaifi  &  asjugeursjaire  defarmer 
&  mener  pendre ,  &  s'il  ne  plaifi  d  le  jufiic e  ne  asju- 
geurs,  quii  ne  foit  pendus  ,& il  reftvardentle  caufe  dele 
petite  querelle  ou  dele  grande,  il  lepuent  punir  par  tolir 
membre  quel  qu’il  leur  plaifi,  &  d  banir  de  la  ebite  &  de 
le  banlieue  feur  le  bart,  pour  cbe  que  li  jugemens  en  ap- 
p artient  au  Majeur  &  as  E fquevins, pour  che  que  cbefi 
de  catel  ou  d’yretage,mais  que  li  yr  et  ages  foit  par  dedens 
le  banlieue ;  &  fe  liyretages  efioit  dehors  le  banlieue,  le 
juftiche  &  li  horne  le  Roy,  lepourroient  banir  du  Royau - 
me  feur  le  bart ,  ou  tolir  membre  ,  ou  pendre,  s  il  leur 
plaifoit.  Et  en  chefie  maniere  doit  faire  li  Rois  ou  fes 
Comans  le  juftiche,  enle  prefenchedcsjugeurs:  &tele 
efi  la  coufiume  anchiene  des  voages  de  bataille,quiiveut 
&  puetvenir  &  pour  cbou  que  memore  d’ omne  ne  puet 
mie  bien  retenir  tout ,  &  que  chefie  Lois  neft  mie  fou - 
ventusee,la-on  chi  notee  &  mife  eneferit.  Praeallatis 
adjungenda  omnino  quae  habet  vetus  Confuetu- 
do  Normanniae  cap.  6  8. 

Campio  Regis.  Charta  Henricil.  Regis  Anglor.  in 
Monaft.  Angi.  tom.  2.  pag.  973. lubferibitur  a 
Roberto  de  Bajocis  Campione  Regis.  Ita  autem  appel¬ 
latur  in  Anglia  Miles ,  qui  coronato  Rege  ,  dum 
ille  menfae  cum  proceribus  accumbit,  admono- 
machiam  provocat,  quotquot  Regem  illum  elTe 
negant :  quam  quidem  ceremoniam  ita  deferibit 
Thomas  Walfinghamus ,  ubi  agit  de  coronatio¬ 
ne  Ricardill.  pag.  191.  Interea  prap aravit  fe  qui¬ 
dam  Miles  Dominus  fjoannes  cognomento  Dimmeck [, 
qui  clamabat  fe  habere  jus  ad  defendendum  jura  Re¬ 
gis  illo  die ,  &  etiamji  opus  effet  duello  configendum, 
Ji  aliquis  prafumeret  affirmare  Regem  non  habere  jus 
in  regno  Anglia.  Froiffartes  4.  vol.  cap.  1 1 4.  ubi 
de  inauguratione  &  coronatione  Henrici  Lanca- 
ftrenfis :  En  lamoitie  dece  dtfner  vint  unCbevalier, 
qui  fe  nommoit  Diuretb ,  tout  arme ,  monte  fur  un  che- 
val  tout  couvert  de  mailles  de  vermeil ,  Chevalier  & 
cheval ,  &  eftoit  arme  pour  gage  de  bataille ,  &  avoit 
unCbevalier  devant  lui,  quiportoit  fa  lance,  &  avoit 
ledit  Chevalier  d  foncofie  l’efpee  toute  nue ,  &  fada- 
gne  d  fautrecofie  &  bailla  ledit  Chevalier  un  libelle 


CAM  1 1 6 

ait  Roy ,  quifut  leu :  lequel  libelle  contenoit ,  que  s'il 
efioit  Chevalier  ,  Efcuier ,  ouGentilbomme ,  qui  vou- 
Jift  dire  ne  maintentr ,  que  le  Roy  Henry  nefufi  vray 
Roy  ,  il  efioit  tout  pr  efi  dele  combattre  prefent  le  Roy , 
quand  il  plairoit  au  Roy  affignerjournee:  &  Id  fit  le  Roy 
crier  par  un  beraud  d’ armes  par  Jix  lieux  en  ladite  vil¬ 
le  ,  &  auffi  en  la  fale.  Thomas  Milies  lib.  de  No- 
bil. Polit,  vel  Civili  pag.  109.  deferibens  ceremo¬ 
niam  coronationis  Edwardi  VI.  Regis  Angliae: 
Poft  fecundum  ferculorum  apparatum.  Regius  Agonifix 
( Dimmocus  cognomine  )  eques  auratus  undique  arma¬ 
tus,  equo  infidens  bellico  ,  pannis  aureis  phalerato,  pa¬ 
ludato  feciali  comitatus  ingre/fus  efi ,  qui  primo  grejftt 
glomerante  fuperbo  ad  Regem  fe  contulit  ipfumque  fum- 
ma  obfervantia  adoratus  efi.  Deinde  equum  concitando 
ovantem  quater  per  aulam  clangente  tuba  ad  duellum 
provocavit ,  Ji  quis  nimirum  Edveardum  ejus  nominis 
VI.  Anglia,  Erancint,  &  Hibernia  verum,  indubita¬ 
tum  ,  legitimumque  Regem  negaret  :  totiefque  chiro- 
thecam  militarem  arrham  projecit  humi ,  quam  quum 
nemo  attolleret,  fecialis  ipji  reddidit.  Videtur  autem 
Miles  ille  patriam  repraefentare,  quia ,  inquit  Bra- 
tton.  lib.  3.  tradi.  2.  cap.  21.  §.  11.  Rex  non  pu¬ 
gnat  ,  nec  alium  habet  Campionem,  quam  patriam.  Id 
porro  muneris  Marmionorum  familia  competiit, 
a  qua  per  filiam  in  Dimocorum  gentem  in  agro 
Lincolnienfi  tranfiifle  feribit  Camdenus  in  De- 
feript.  Staffordenfis  Comitatus. 

Campio  S.  Ecclesia  RoMANiE ,  Id  efi ,  defenfor  & 
advocatus.  Joan.  Villaneus  lib.  6.  cap.  90.  Pro- 
pofe  che  Carlo  Conte  di  Angio  e  di  Proventa  fojfe 
Campione  di  ftntta  Chiez.a.  Adde  lib.  7.  cap.  2  3. 

CAMPIP  ARS,Frudluum  fundi,  quam  colonus  par¬ 
tiarius  folvit  domino ,  pars  &  portio  :  Agrarium^ 
vedtigal  agro  impofitum.  Sugerius  de  Admini- 
flrat. fua cap.  2 .  In  introitu  villanovam curiam,  cum 
granebia  nova  erigi  fecimus  ,  ut  in  ea  Campipars  uni- 
ver falis ...  &  decima  terrarum  reponerentur.  Cap.  xo. 
Totius  terr  a  Campipartem. . .  nobis  retinuimus  .[Char¬ 
ta  Godefridi  &  Milonis  Officialium  M.  Belva- 
cenfis  eledli  ann.  12  2  o.  ex  Tabulario  Corbeienfi: 
Terras  vero ,  ficut  prius  ad  Campipartem  tenuerat  de 
Ecclejta  Corbeienji ,  tenebit .]  Vetus  Franciae  Con- 
fuetudo  :  Par  les  ufeiges  &  couftumes  des  terres  te¬ 
nues  a  Champart ,  le  Seigneur  d  qui  efi  deu  le  Cham- 
t  part ,  ne  doit  avoir  los  ne  ventes  des  terres,  qui  lui  doi¬ 
vent  Champart,  quand  elles  font  vendues,  fe  celui  Sei¬ 
gneur  nefi  chief  Seigneur  ,  c'eft  d  dire ,  Seigneur  fon- 
cier  ;  mais  les  aura  le  chief  Seigneur  foncier.  Et  ou 
cas  ,  qui  ny  auroit  autre  chief  Seigneur  ,  c’efi  d  dire , 
Seigneur  foncier  ,  celui  d  qui  le  Champart  efi  deu , 
auroit  lots  &  ventes. 

Campars.  Charta  Walteri  abb.  Corbeienfi  ann. 

1  20  2.  ex  Tabulario  ejufd.loci:  Reddidit  &  in fa- 
tisfattionera  unum  modium  bladi  annuatim  recipiendum 
in  quadam  terra  fua  de  Nourafi .  . .  &  Camp artem , 
&  cenfus  fuos  de  Mainencourt  nobis  in  fatisfaclionem 
legavit . 

«![  Campipartum.  Charta  anni  12  3  5.  inter  In  (Irum, 
tomi  4.  novae  Gal.  Chrifi.  coi.  9  6 .  Item  omnes  ter¬ 
ras  ganapii  villa  de  Mani  cum  pratis  meis ...  &  om¬ 
nes  cenfus  &  Campipartum  parochia  ejufdem  villa  de 
Mani. 

Camp  arcium.  Charta  Bartholomaei  Epifcopi  Bello- 
vacenfi  apud  Loifellum  :  Abfque  ulla  retentione  do¬ 
minii  Camp  arcti ,  Jive  cujuflibet  exadionis. 

%  Campartum  ,  apud  Marten.  tom.  4.  Anecd.  coi. 
1  7  6.  Solutionem  campariorum  pracedat  folutio  deci¬ 
marum  ,  vel  faltem  qui  Camparta  percipiunt  ea  deci¬ 
mare  cogantur. 


1 1 7  CAM  CAM  1 1 8 


Campart,  in  Charta  anni  1 1  8 1 .  ex  Archivo  Ee- 
cleliae  Dolenfis  :  Fcudum  Badoas  reddebat  unam  mi¬ 
nam  frumenti  &  xn.  den.  &  decimam ,  &  Campart. 

Campartagium ,  in  ChartaHugonis  deGornaio  to. 
2.  Monaft.  Angi.  pag.  9  7  9.  Alia  an.  1253.  in 
Hiftoria  Durdancnfi  pag.  5  5  .  Saifines ,  amende  , 
cbampart ,  &  Cbampartages ,  mefurages  ,  &  boura- 
ges ,  &  les  courfes  ,  qui  appartiennent  audit  cbampart, 
&c.  [  Charta  anni  1264.«  Tabulario  Monafterii 
Portus  Regii :  Campipartis  &  Campartagii ,  dominii, 
cenfus ,  &c.  Polyptych.  Fifcamn. an.  1  2  3  5 .  Reddit 
de  qualibet  aera  terra  unum  [extarium  frumenti  de 
decima  &  Campartagio.  Occurrit  etiam  in  Char¬ 
tulario  SS.  Trinit.  Cadom.  fol.  61.83.  ] 

Campipartitia.  Charta  anni  1193.  Hift.  Har- 
cur.  tom.  4.  pag.  1637.  Contulit .  . . .  dimidium 
bladii  in  Campipartitia  fua  apud  Boijfemontem.. .  omnes 
terras  arabiles  emptas  ab  eo  &  earum  Campipartitias , 
terras  etiam  ab  aliis  eidem  Ecclefia  in  eleemofynam 
datas  &  earum  Campipartitias ,  terram  etiam  ejf orto¬ 
rum  ( elfartorum )  cum  ejus  Campipartitia. 
CAMPARDUs.Chartular.  S.  Vandregefili  to.  2.  pag. 
1  5  9  5 .  ex  Charta  anni  1261.  Venuidi  iterum  Cam- 
pardum  cujufdam  pecbia  terra  .  .  .  in  qua  terra  difii 
Religiofi  Campardum  percipiunt,  &  unum  caponem, &c. 
Campipertagium  ,  in  Charta  anni  1  2  2  5 .  ex  Ar¬ 
chivis  B.  M.  de  Argentolio. 

Campartus.  Ordericus  Vitalis  lib.  5 .  Refervato  tan¬ 
tummodo fibi  Campartof Polyptych.  Fifcamn.  ann. 
1235.  Radulfus  de  IVidemare  tenet  unam  mafuram 
cum  duabus  acris  terre  ad  decimam  &  Campartum , 
&  reddit  duo  quarteria  braifis.  ]  Campartum  Crajfi 
pifeis ,  in  veteri  Charta  Normannica  apud  Colum¬ 
bum  in  Blancalanda ,  pag.  550. 

Campiperho.  Charta  anni  1  205.  in  Tabulario 
Calenfi  pag.  54.  Nihil  pojfet  reclamare  vel  heredes 
fui  neque  in  agricultura ,  neque  inCampipertione ,  ne¬ 
que  in  decima ,  &c. 

Campipartiri  ;  Campipartis  jurefrui.  T  abular.  Mo¬ 
nafterii  S.  Vidoris  Parif.  Charta  20.  Campipartiri 
vero ,  aut  metas  figere  ,  vel  aliam  jurifdifiionem  exer¬ 
cere  ,  pars  una  fine  confenfu  alterius  non  poterit.  Cham- 
parter  ,  in  Confuetudine  Stampenfi  &  Aurelian. 
Champartir ,  inNivernenfi  tit.  1  i.art.  2.Montis- 
argi  cap.  3 .  art.  3 .  Terra  Campipartibilis  ,  Cam- 
piparti  obnoxia ,  in  Charta  Ifembardi  Abbatis 
S.  Mauri  Foflat.  an.  1274. 

^[  Campi p artare  ,  Eodem  ienfu,  in  Chartulario  S. 
Vandregefili  tom.  1 .  pag.  1151. 
CAMPARTATOR,Qui  eo  jure  gaudet.  Charta  anni 
1 1 80  .Unius  cujufque partis  Campart ator fine  alterius 
Campartatore  Campartare  non  audeat. 

^[  Campartura.  Vi  de  Crafpifcis. 

Campipartitor  ,  [Cujusofficium  eft  mergites  Cam¬ 
pipartis  numerare.  ]  Vide  Numeratores. 

CAMPIPARTICEPS,  vel  Cambiparticeps  ,  &  ad 
Campipartem  capere  dicitur  per  metaphoram  ,  in 
re  forenfi ,  judex  fordibus  corruptus,  qui  quotam 
partem  litis  a  litigatore, five  adore, live  reo,  accipit 
vel  qui  lites  alienas  fuis  fumptibus  promovet ,  ut 
padam  rei ,  ceu  campi  evidi ,  quotam  lucretur , 
quafi  campum  cum  alio  partiatur.  Prima  Statuta 
Roberti  I.  Regis  Scotice  cap.  2  2 .  §.  2 .  Nec  terram 
feu  aliquam  rem  aliam  capiat,  ad  Champarte  ,  ad  de¬ 
fendendum,  differendum  ,  [eu  prolongandum  jus  alte¬ 
rius  extra  formam  juris.  Statutum  de  Confpiratio- 
nibus  an.  33.  Edward.  III.  Cambiparticipes  funt , 
qui  per  fe  ,  vel  per  alios  ,  placita  movent ,  vel  moveri 
faciunt ,  &  ea  fuis  fumptibus  profequuntur ,  ad  Cam¬ 
pipartem  ,  vel  pro  parte  lucri  habendam.  Ubi  Spel- 
Tom.  II. 


mannus  obfervat  in  veteri  Codice  legi  Campipar- 
ticipes ,  fed  aliam  ledionem  paflim  recipi.  Vide 
Statutum  primum  Weftmonafterienfe  cap.  25. 
Statut.  2.  Weftmon.  cap.  49  .&  Articulos  fuper 
Chartas  editos  an.  2  8 .  Edw.  I.  cap.  1  1 . 

^[  CAMPIPARTIRI,  Campipartitor,  Campiper- 
tio.  Vide  Campipars. 

CAMPIRE.  Vide  Campus. 

CAMPITiE  ,  didi  Donatiftac  haeretici,  quod  in 
campis  fu  os  colligerent ,  qui  poftmodum  quod  in 
montibus  conventus  agerent  ac  rupibus,  Alonten- 
fes ,  8c  Rup^ itant  appellati  funt.  VideHieron.  ad- 
verf.  Luciferianos  in  fine. 

%  CAMPITER ,  Fundus  qui  in  campo  efl.  Glolfar,. 
San-German.  MS.  num.  501.  Idem  habet  Papias 
MS.  Bituric.  editus  vero  Campitum ,  ut  mox  dice¬ 
tur  in  hac  voce. 

CAMPITOR  Equus  ,  Curfor  ,  ftradiodromus 
equus,  Cheval  de  manege,  deCourfe.  GlolfaeMSS. 
Campo  ,  verto :  hinc  Campitor ,  equus  vertibilis.  Dudo 
de  Morib.  &  adisNorman.  lib.  3 .  pag.  94.  Conce¬ 
dam  vobis.  .  .  armillas  &  balteos ,  loricas ,  &  galeas, 
atque  Campitores  Equos ,  fecures  enfefque ,  &c.  Per¬ 
peram  editum  Cambitores.  Redius  pag.  1  24.  His 
difiis  torquens  Campitorem  Equum  ,  &  irruens  fuper 
Regem  Ludovicum,  per  habenas  freni  cepit  eum.  Vide 
Differt.  8 .  ad  Toinvillam  pag.  185. 

C  AMPITUM,  Papiae,  Fundus,  qui  in  campo  eft.  [Vide 
Campiter.  ] 

IT  CAMPMANSIONILIS,  Campmasium.  Vide  Ca¬ 
put  manfi. 

^1 CAMPOF1NIS ,  Finis ,  terminus  campi.  Vide  lo¬ 
cum  in  Rivora. 

CAMPOLUS,  pro  Campulus.  Hift.  Epifc.  Autifiod. 
cap.  20.  Item  fcutellam  anafieam  penfantem  lib.  2. 
habet  in  medio  homuncionem ,  &  Campolum  cum  arbo¬ 
re.  Gregor.  Magn.  lib.  1  o.  Epift.  12  .Id  eftfundost 
Campulos ,  cum  conduma  una ,  &c. 

H  CAMPOMA1US.  Vide  Campus  9. 
CAMPONES.Charta  an.  1  2  28.  in  parvo  Chartu¬ 
lario  Gemeticenli :  Vendidit  &  concejfit  duos  Campo- 
nes  ad  Natale  Domini  annuatim.  Legendum  Capones. 

^[CAMPORA ,  Vox  Italica ,  Campus.  Charta  anni 
1177.  apud  Murator,  to.  2.  part.  2.  coi.  1012. 
Donamus  etiam  falinam  unam  in  Pantanello  S.  Ni¬ 
colai  .  . .  cum  cocitcis ,  Camporis  &  vallone. 

^1  CAMPS.  Vide  Canevarius  in  Canava  1 . 

CAMPSA,  Campsarius.  Glolf.  Gr.  Lat.  K«/xw7pet, 
Campfa  ,  Kct/Lt7r\%o7roio(  ,Campfarius.  lnMS.  xa 
nctfHpo7rcio(.  Glolf.  Lat.  Graec.  Arca  &  Arcella , 
xiGwloc ,  rapee ,  xufA7f\yct,  A«pv«?  Hefychius:  xd/ue^ctj 
Jtnui  ,  y\u<r<rcKoixov.  Alibi  :  Aetyva. ,  xd/u7r\p*,  KtCoo]c(. 

,  in  Menaeis  ad  2  3.Januar.  in  S.  Mayfi- 
ma.  Glolfar.  S.  Benedidi  cap.  de  Supelledile : 
Capfa, Ktljulpix.  Ubi  legendum  Ka^7r)f«,utinGlolf. 
Graeco-Lat.  Eft  igitur  Campfa  ,  idem  quod  capfa. 
Atque  ex  iis  locis  conjicere  eft,  quid  vox  xdfx7r\u. , 
feu  m/x7T5-pa,  uti  interdum  feribitur,  nefeio  an 
mendofe,fonet  invita  S.  Eudociae  Martyr,  cap.  8. 
n.  2  4.  ubi  xd/U7r\^ai  i rtignais ,  hrG«Vec 

fxoo-yu  l 'vFikh,  &c.  nihil  aliud  funt  quam  arcae 
&  capfae  hifcae  mercimoniis  refertae  :  nos  Caijfes 
vulgo  dicimus.  Apud  Hefychium  xa/2 4«,  eft  ^x«<r- 
trox.ofJ.ucv.  Vide  leg.  3 .  in  fine  D.  de  Offic.  Praef. 
Vigil.  [  &  Glolf.  mediaeGraecit.  in 

1.  CAMPSARE,  Flettere  ,  Joanni  de  Janua,  ex 
Graec ,  KcI/ulvIuv  ,  fledere  ,  defledere.  Glolf.  Ifid. 
Campfat  ,  flettit.  Regula  Magiftri  cap.  56.  Cum 
fratres  fpiritales  fine  laico  ambulant  junlti  ad  fe ,  Cam- 
pfantes  modice  devia ,  fte  fiant  genua.  Vide  ibi  Me- 

Hij 


1 1 9  CAM 

nardum.  Hinc  Canflare  ,  pro  cedere  ,  locum  dare 
flecftere ,  defledlere  ,  apud  Dantem  Infer,  can.  1 2 . 
inPurgat.  can.  1 5 .  &  Matth.  Villaneum  lib.  1.  c.  r. 

2.  CAMPSARE,  Frequenter  permutare.  Vide 
C  ambire ,  poft  Cambiare. 
f  CAMPSAR1US.  Vide  Campfla. 

CAMPSILIS.  Vide  Camijile  poft  Camifa. 

CAMPSOR  ,  Campsoria.  Vide  in  Cambiare. 
fl  CAMPTAULES ,  a  Grtec.  ,  fledto  &  «uXoc, 

tibia  vox  effidta ,  Graecis  tamen  iplis  ignota :  quod 
haud  prorfus  infolens.  Efl  ergo  Camptaules ,  qui 
tibia  canit  inflexa.  Si  plura  cupis  adi  Martinium 
in  Lexico.  Vide  Cerataula. 

CAMPULUS,  Navis  fluviatilis  fpecies.  Ebrardus 
in  Graecifmo  cap.  1  o. 

Campulus ,  &  lembus,  feu  linter ,  cimba  ,  carabus. 
Sed  legendum  Caupulus.  Gloflse  Ifldori :  Caupilus , 
navicula  brevis.  Caupulus ,  navis.  Vide  Campolus. 
s.  CAMPUS, Bellum ,  praelium.  Joannes  Biclarien- 
lis  in  Chronico  :  Cunicmundus  Rex  Campo  occubuit. 
Gregorius  Turonenf.  lib.  5. Hift.  cap.  i^.^uod 
Ji  differret ,  Campum  prapararet  ad  bellum.  Fortuna¬ 
tus  lib.  9.  Poem.  1. 

Omnibus  his  datus  efl  timor  illo  judice  Campo. 

2.  CAMPUS ,  Caftra ,  Gall.  Camp.  Diarium  belli 
Huflitici  apudLudewig.  Reliq.  MSS.  to.  6.  pag. 
156.  Dominus  autem Bohuflaus  de  Svoambergff  ipfos 
die  quadam  invadere  volens  ,  de  Campo  cum  fluis  efl 
depulfus ,  non  Jine  fluorum  damnis.  Vide  Hringus. 
Campum  Obtinere  ,  noftris ,  Eflre  maiire  du  champ 
de  bataille.  Valerius  Flaccus  : 

Dux  Campi  Martiflque  potens ,  &c. 

Sidonius  Carm.  5. 

Cum  (poliis  Campum  retinent ,  &  Marte  f  'ruuntur. 
Item  paulo  ante: 

H<(libus  expuljis,  Campum  qui  maximus  extat , 
fljam  luflrare  vacat. 

Campum  Tenere,  noftris  ,  Tenir  la  Camp  agne.  Will* 
Brito  lib.  8.  Philipp. 

Jffufli  cum  majorem  jam  partem  exifle  vadojis 
Ijiorum  vidiffet  aquis ,  Campumque  tenere  ,  &c. 
[  Paulo  di verfa  notione  fumitur  in  Breviario  Hift. 
Pifanae  ad  annum  1173-  apud  Murator,  tom.  6. 
coi.  188.  fcilicet  pro  certaminis  locum  immoto 
gradu  defendere  :  Per  totam  diem  Piflani  &  Lucani 
flunt  invicem  pr aliati ,  &  utrique  certantes  viriliter 
Campum  tenuerunt  egregie  ,  &  neutra  pars  fluccubuit , 
quamvis  plures  hinc  inde  occifi  fuiffent.  1 
^  Campum  Levare  ,  Caftra  movere  ,  Gall.  Lever  le 
Camp.  Parifius  in  Chron.  Veronenfi  ad  an.  1  2  1  5 . 
Eodem  anno  Veronenfles  iverunt  in  auxilium  Mantua¬ 
norum  ad  caftrum  Gow-aga  obfleffum  per  Cremonenfles 
&  Reginos ,  &  per  fluccurflum  Veronenjium  Levave¬ 
runt  Campum  ad  recuperationem  ditti  caftri  ,  quod  efl 
recuperatum  per  Mantuanos.  Deinde  Veronam  reverji 
flunt  cum  honore  &  vittoria. 

3.  CAMPUS,  Duellum  ipfum  ,  quod  in  campo  feu 
arena  initur.  Charta  Robc-rti  Regis  Francioe  in 
Tabulario  Monafterii  S.  Dionyfii :  hoc  efl  b annum 
hominis  vulnerati  vel  interfetti ,  &  infracturam  intra 
vel  extra  caftellum  ipjius  Coenobii ,  duellum  &  legem 
duelli ,  quod  vulgo  dicitur  Campus ,  &c.  Baldricus 
Noviom.  lib.  i.cap.  10.  Ad  Jingulare  certamen, 
quod  ruflice  dicimus  Campum  ,  provocaverunt.  Re¬ 
gino  lib.  2.deEccl.  difcipl.  77.  De  pugna  duorum , 
quod  noflri  Campum  vocant.  Charta  Willelmi  Co¬ 
mitis  Lutzemburg.  an.  1122.  Si  pugna  Campi , 
id  efl  ,  duelli  ,  adjudicata  fuerit  ,  &c.  Gregorius 
Turon.  lib.  10. Hift.  cap.  10.  Cumque  uter  que  in 
praflentia  Regis  intenderent ,  &  Cbundo  diceret ,  nun- 


CAM  120 


quam  d  fle  hac  prafumpta  ,  qua  objiciebantur ,  Rex 
Campum  dijudicat.  Et  mox  :  In  Campo  uterque  fle- 
terunt.  Adde  lib.  2.  cap.  27.  Charta  Caroli  Magni 
pro  divifione  Imperii  cap.  9.  Tunc  volumus ,  ut  ad 
declarationem  rei  dubia,  judicio  Crucis  Dei  voluntas , 
&  rerum  veritas  inquiratur  ,-nec  unquam  pro  tali 
caufla,  cujuflibet  generis  pugna,  vel  Campus  ad  exa¬ 
minationem  judicetur.  Chronicon  S.  Benigni :  Ad 
hoc  denique  ventum  efl ,  ut  reflpectum  caperent  utraque 
pars  fluper  ipflam Jilvam  ,  indeque  Campum  feri  decre¬ 
verunt.  Charta  Alfonli  Imperatoris  Hifpaniae  an. 
1086.  apud  Antonium  de  Tepet,  tom.  6.  Homi¬ 
cidium  de  notte  fattum ,  qui  negaverit  ,  Ji  accuflatus 
fuerit ,  litiget  cum  illo  ,  qui  dixerit :  Jffjia  ego  vidi : 
&  Ji  ceciderit ,  petet  centum  flolidos ,  &  quod  ultra  ex¬ 
pendit  in  armis  &  operariis ,  &  60.  flolidos  de  Campo. 
Tabularium  Brivatenfe  Ch.  19.  Sane  Ji  quis  mu¬ 
tare  voluntates  noflras  elaboraverit  ,  feu  hares  ,  feu 
qualibet  alia  perflona  ,  auri  libras  1  o .  perfolvat ,  & 
affirmatio  Campi  permaneat.  Occurrit  paffim  hac  no¬ 
tione  ,  in  Capit.  Ludov.  lmp.  ad  Legem  Salicam 
§.  1 .  in  Lege  Bajwar.  tit.  2.  §.  2.  in  LegeAnglior. 
tit.  7.  §.  4.  tit.  14.  1  5 .  in  Lege  Saxon,  tit.  1  5 . 
in  Lege  Longobard.  lib.  2.  tit.  2.  §.28.  tit.  5  5. 
§.23.  tit.  46.  in  Capitul.  Caroli  Mag.  1. 3 .  c.  4 6, 
1. 4.  c.  2  7.  Append.  cap.  3  3 .  apud  Baldricum  in 
Chron.  1.  3.C.  5  7.  in  Ch  irta  Bald.  Comit.  Flandr. 
an.  103  8. apud  Buzelinum  lib.  3.  Gallo-Flandr. 
cap.  20.  in  Charta  Roberti  Regis  Franc.  apud 
Doubletum  in  Hift.  Sandion.  pag.  826.  &c. 

Duellum  autem  Campus  dicitur ,  quod  in  area 
ampliori  &  undique  claufa  ,  quam  Campumv o  a- 
bant,  iniretur.  Hinc  in  Campo  decertare,  in  Capitul. 
1.  an.  8.9.  c.  1  o.  &  1. 4.  Capitul.  cap.  2  3.  Aflifiae 
Hierofolym.  MSS.  cap.  96.  Et  ains  que  laquaran - 
taine  floit ,  le  Seignor  doit  avoir  fait  faire  le  Champ  de 
40.  c  annes  de  careure,  &bienjgale ,  &  clos  de  fojfe 
&  de  palis ,  qui  flont  entour  p affle  &  lajfe  de  cordes  , 
Ji  que  aucuh  des  chevaus  ne  porte  flon  Seignor  hors  de 
Champ, eu  qu’il  n  en  floit  gette,tant  que  pais  en  floit faite. 
Campum  Duelli  Tenere, dicitur  dejudice  Duello 
pnefidcnte,  in  quadam  inquefta  fadta  audtoritate 
Domini  Regis  Philippi  ex  Archivo  B.  Mariae  de 
Bono  Nuncio  Rotomag.  Guillelmus  de  S.  Audoeno 
haberis  annos  circa  feptuaginta .  .  .  dicit ,  quod  vidit 
quoddam  duellum  de  felonia  in  terra  dittoruni  Reli - 
gioflorum  . . .  &  quod  Sene  fle  alius  dictorum  Religiofo-r. 
rum  tenebat  Campum  duelli ,  &  plures  milites  &  ar¬ 
migeri  &  alii  fuerint  ibidem. 

Campo  Coniendere,  Singulare  certamen  inire, 
apud  Muratorium  to.  1.  Scriptor.  Ital.  part.  2.  pag. 
1  o  1 .  coi.  2 .  B. 


Campire  ,  Duellum  inire ,  in  campo  &  arena  mono- 
machia  decertare.  Chronicon  Befuenfe  :  Fidelium 
fluorum  fattus  efl  conventus ,  influper  etiam  Campiendi 
efl  dies  flatutus. 

4.  CAMPUS  ,  Ager  ,  modus  agri ,  noftris  Champ , 
Italis  Campo.  Origenes  in  Cantica  Cantic.Homil. 
3.  Campus  planities  terra  dicitur ,  cui  cultura  adhi¬ 
betur,  &  qua  excolitur  ab  agricolis.  Tabularium  S. 
Remigii  Remenlis  :  Sunt  ibi  Campi  1  7.  ubi  femi¬ 
nantur  frumenti  modii  Jigili  3  o .  Alibi :  Sunt  ibi  aflpi- 
eientes  inter  majores  &  minores  Campi  4  6.  continentes 
mapp.  centum  ,  ubi  pojfunt  feminari  de  frumento  mo¬ 
dii  24.  de  Jtgilo  modii  30.^  flentis ,  de  flpelta  modii 
8  3 .  Occurrit  ibi  pluries.  Charta  an.  1153.  apud 
Ughellum  inEpifconis  Patavinis :  Offero  illud  feu- 
dum  ve  (irum  antiquum  Camporum  triginta  fex.  Infra: 
Secunda  pecia  Camporum  undecim. Adde  eumd.to.  5. 
p.  742.  Occurrit  paflim  in  Chartis.VideCo/^e. 


ia  i  CAM 

5.  CAMPUS,  Mercatus,  nundina:;  quia  in  Campo , 
&loco  publico  fiebant.  .Charta  Ecclefise  Narbo- 
neniis  an.  1250.  Idem  Amalricus  m  diminutionem 
junfdicHonis  nojlra fecit  bis  teneri  Campum  de  Sarace¬ 
nis  venalibus  ,  &  aliis  quibufdam  rebus ,  de  quo  Cam¬ 
po  habuit  15.  millia [olidorum  ,  &  amplius :  qui  Cam¬ 
pus  debet  ejfe  comquinis. 

Campus  arvus.  Vide  Foffinagar. 

CAMPUS,  Circulus,/-/^.  Vid  e  Hringus. 

7. CAMPUS,  Locus  juxta  urbem  ,  in  quo  rei  ulti¬ 
mo  fupplicio  multabantur.  S.  Augullinus  lib.  1. 
contra  Epift.  Parmeniani  cap.  8.  J^idnetiam  au¬ 
det  conqueri  P armentarius ,  quod  vos  Conjlantinus  ad 
Campum  ,  tU  ejl ,  ad  fupplicum  duci  jujfit.V  ide  Cam¬ 
pus  Martii. 

f  8.  CAMPUS,  infcutis  gentilitiis ,  Gall.  Champ  ; 
in  pannis  vero  Fond ,  ut  cum  dicimus  Etoffe  dfond 
d’ argent ,  d  fond  d’or  ,  Pannus  argenteus  aureufve 
figuris  diftindlus ,  apud  Rymer.  to.  7.  pag.  577. 
Unum  lectum  de  panno  aureo  de  rubeo  Campo  cum  fo¬ 
liis  aureis  operatis  in  quodam  frecto  albo.  Inventar. 
Ecclefite  Noviom.  an.  1415.  Item  unus  altus  pan¬ 
nus  aureus  novus  ad  Campum  afureum.  Inventar. 
Ecclefite  Anicienf.  an.  1444-  Item  pannus  aureus 
in  Campo  feminatus  cum  magnis  compas ,  &c. 

9.  CAMPUS  Martii,  &Madii,  vel  Magi  ,  Co¬ 
mitia  publica  ,  feu  generales  Conventus ,  quos 
folebant  primi  Francorum  Reges  quotannis  cir¬ 
ca  anni  principium  &  Martio  menfe  indicere, 
qui  in  patenti  campo ,  &  fub  dio  peragebantur , 
ex  quo  Campi  Martii  vulgo  appellantur  a  Scri¬ 
ptoribus.  Gregorius  Turonenf.  lib.2.Hifl.  Franc. 
cap.  2  7.  &  ex  eo  Flodoard.  lib.  1 .  Flifl.  Rem.  cap. 

1 3 .  Aimoin.  lib.  1 .  cap.  12.  Audior  Vitae  S. Re¬ 
migii  ,  &  Gelta  Francor.  cap.  10.  de  Clodoveo 
Rege:  Tranfacto  vero  anno  jujfit  omnem  cum  armo¬ 
rum  apparatu  advenire  phalangam  ,  ojlenjuram  in 
Campo  Martio  fuorum  armorum  nitorem.  A  Marte  , 
quem  Pagani  Deum  belli  credebant,  didlos  ejuf- 
modi  Conventus  lcripfit  Flodoardus  loco  lauda¬ 
to, &  AudlorVitaeS.  Remigii  Epifcopi.Sed  potior 
videtur  eorum  fententia ,  qui  a  Martio  menfe  , 
quo  peragebantur ,  didlum  volunt.  Chron.  Fre- 
deg.  juliu  Nibclungi  feriptum  ,  dePipmo:  Evo¬ 
luto  anno  prafatus  Rex  d  Kal.  Mart.  omnes  Francos , 
Jient  mos  Francorum  ejl ,  Bernaco  villa  ad  fe  venire 
pracepit.  Charta  Qagoberti  Regis  in  Chron.  Fon- 
tanell.  cap.  1.  Die  Calendarum  Maniarum  ,  in  Com¬ 
pendio  Palatio.  Nec  fcio,  an  ab  hoc  die  annos  fuos 
aufpicarentur  Franci ,  quod  certe  teflari  videtur 
Decretum  Talfilonis  Bajwar.  Ducis  cap.  2.§. 12. 
Nec  in  publico  mallo  tranfattis  tribus  Kal.  Marius  pojl 
hac  ancilla  permaneat.  Vide  Decretionem  Childe- 
berti Regis  cap.  8. 

Quod  vero  publicum  mallum  dicitur.  Placitum 
appellatura  Fredegario  an.  7 66.  Conventus  ab Ai- 
moino  lib.  4.  deGeftis  Franc.  cap.  67.  Bituricam 
veniens ,  Conventum ,  more  Francico ,  in  Campo  egit. 
Conventus  generalis ,  ab  eodem  cap.  68.  70.  71. 
8  5.  Conventus  maximus  ,  in  Chron.  Moifiiac.  ann. 
777.  Curia  Gallorum  ,  in  Diplom.  Caroli  Cralli. 

Sed  id  obtinuit  prima  flante  Regum  flirpe : 
poflmodum  enim  ,  qui  Kl.  Martiis  indicebatur 
Conventus  ,  ad  diem  Kl.  Maiarum  relatus  efl  a 
Pipino.  Fredegar.  an.  7  66.  Ibi  placitum  futim  Cam¬ 
po  Madio  ,  quod  ipfe  primus  pro  Campo  Martio  ,  pro 
utilitate  Francorum  inftituit  tenens,  multis  muneribus 
d  Francis  &  Proceribus  fuis  ditatus  ejl.  Annum ,  quo 
haec  primum  fadla  mutatio ,  notant  Annales  Fran¬ 
cor.  veteres  tom.  2.  Duchefnii  pag.  7.  ApudLab- 


CAM  122 

beum  to.  2.  Biblioth. pag.  734.  Anno  75  5 .venit 
Fajftlo  ad  Martis  Campum ,  &  mutaverunt  Martis 
Campum  in  menfe  Mato.  Unde  poflmodum  paifim 
appellatur  MagiiCampus ,  in  Chron.  Moidiac.  an. 
777.790.  in  Chron;  Monafl.  S.Gall.  ann.  775. 
776.  77 n.  781.  &  Campus  Madii  apud  Frede¬ 
gar.  an.  761.  7 66.  Mutationis  vero  caufam  af¬ 
fert  Audior  Vitae  S.  Remigii  Epifc.  quod  videli¬ 
cet  hac  anni  tempeflate  potiffimum  bellorum  ex¬ 
peditiones  fierent  :  JjFiem  Conventum  pojleriores 
Franci  Mah  Campum  ,  quando  Reges  ad  bella  folent 
procedere  ,  vocari  injlitucrunt.  In  his  enim  publicis 
Conventibus  Reges  milites  fuos  recenfebant.Gre- 
gorius  T uronenf.  loco  citato :  fjujjit  omnem  cum  ar¬ 
morum  apparatu  advenire  phalangam ,  ojienfuram  in 
Campo  Martio  fuorum  armorum  nitorem.  Fredegar. 
an.  7 66.  de  Pipino  :  Ufjue  ad  Nievernum  urbem 
cum  omni  exercitu  veniens ,  ibique  cum  Francis  &  Pro¬ 
ceribus  fuis  placitum  fuum  Campo  Madio  tenens.  Re- 
ccnfebant ,  inquam  ,  Reges  milites  fuos ,  quos 
nonnifi  provedla  tempeflate  in  expeditiones  edu¬ 
cebant,  cum  ut  plurimum  a:  fjulio  menfe  fumerent 
Gallicani  procinctus  exordia  ,  ut  efl  apud  Ammia¬ 
num  lib.  i  7.  In  iis  etiam  tradlabatur  de  rebus  pu¬ 
blicis  ,  &  quae  ad  Regum  &  regni  flatum  fpedla- 
bant.  Fredegar.  an.  76  1.  Omnes  optimates  Franco¬ 
rum  ad  Dura  in  pago  Riguerinfe  ad  Campo  Madio 
pro  falute  patria  &  utilitate  Francorum  tr  ali  and  a  pla¬ 
cito  injlituto ,  ad  fe  venire  pracepit.  Reges  ipfi  a  pro¬ 
ceribus  &  fdbditis  dona  &  xenia  accipiebant. 
Marianus  Scot.  an.  7  5  o .  Reges  quippe  fMerovingi,) 
dicebantur ;  fed  poteflas  Regni  tota  apud  Majorem  do¬ 
mus  habebatur ,  excepto  quod  charta  &  privilegia  Re¬ 
gis  nomine  feribebantur  ,  &  ad  Martis  Campum ,  qui 
Rex  dicebatur ,  plauftruni  bubus  trahentibus  vettus,  at¬ 
que  in  loco  eminenti  fedens ,  femcl  in  anno  d  populis  vi- 
fus ,  publica  dona  folenniter  Jtbi  oblata  fufeipiebat, flan¬ 
te  coram  Majore  domus ,  &  qua  deinceps  eo  anno  agen¬ 
da  ejfent ,  populis  annuntiante.  Chron.  Hildeshei- 
menfe  eodem  an.  In  die  autem  Martis  Campo  fe¬ 
cundus  antiquam  conftetUdincm  dona  illis  Regibus  d 
p  pulo  l  ferebantur ,  &c.  Eadem  habent  Annal.FuId. 
fed  errant  Theophanes  pag.  337.  Andreas  Syl- 
vius  an.  662.  &  audior  Chron.  Turonenf.  ann. 
670. qui  dum  id  ipfum  narrant,  CampumMaii , 
pro  Campo  Manii  habent. 

Tranfierunt  poflmodum  ejufmodiConventus 
a  Francis  ad  Anglos.  Leges  Edvyardi  ConfefT.  cap. 
3  5.  Statutum  ejl  ,  quod  ibi  debent  populi  omnes  & 
gentes  univerfa  Jtngulis  annis  ,  femel  in  anno  fcilicet 
convenire ,  fcilicet  in  capite  Kal.  Maii,  &  fe  fide  & 
facr amento  non  fracto  ibi  in  unum  ,  &  Jtnful  confoede¬ 
rare  &  confolidare  ,  Jicut  conjurati  fratres  ,  ad  de¬ 
fendendum  regnum  contra  alienigenas ,  &  contra  ini¬ 
micos  ,  una  cum  domino  fuo  Rege  ,  &  terras ,  &  hono¬ 
res  illius  omni  fidelitate  cum  eo  fervar  e ,  &  quod  illi 
ut  domino  fuo  Regi  intra  &  extra  regnum  univerfum 
Britannia  fideles  ejfe  volunt.  Cui  quidem  Conven¬ 
tui  ,  etfi  Kl.  Maii  iniretur,  manfit  tamen  Campi 
Martii  appellatio.  Simeon  Dunelm.  de  Geflis 
Angi.  ann.  1094.  Denuo  in  Campo  Marcii  conve¬ 
nere  ,  ubi  illi ,  qui  facr  amentis  inter  illos  pacem  confir¬ 
mavere  ,  Regi  omnem  culpam  impofuere.  Eadem  ha¬ 
bet  Bromptonus. 

1  o.  CAMPUS  Martius  ,  ita  didla  amplior  planities 
juxta  majora  oppida  ,  in  qua  incolae  armorum 
exercitationi  operam  dabant ,  inflar  Camporum 
Mardorum  juxta  Romam,  (nam  odo  habuiffc  au¬ 
dior  efl  P.  Vidlor  )  quod  pluribus  probant  Mar- 
lianus  lib.  6.Topog.  Rora.  Rofinus  lib.  6,  Antiq. 


123  C  AM 

Rom.  cap.  1 1.  &alii.  Vetus  Infcriptio  :  Jj^ua  in 
arcem  eitur ,  Campum  ubi  ludunt ,  &c.  [Mauritius 
lib.  6.  Strateg.  cap.  z.  ov  rpsVov  lv  tw  Mapl/w  <vrcrt  o/ 
jwCaXXetp/o»  eVct/^ot'  tv  tc??  'srctpa^ej^wacT/o»?  ,  ubi  viden¬ 
dus  Scnefferus.  Ladtant.  de  Mortibus  Perfecut. 
num.  32.  Adaximinus  poflmodum  fcribtt  quaji  nun¬ 
tians  ,  »w  Campo  Martio  proxime  celebrato  Auguflum 
fe  ab  exercitu  nuncupatum.]  Trevircnjis  Campi  Mar¬ 
tii  meminere  Golfcherus  Monachus  lib.  1 .  de  Ge- 
ftisTrevirorum  cap.  4.  Campus  autem  longitudine 
&  latitudine  fpatiofus  Martis  vocabatur ,  ubi  tyrones 
inflruebantur.  De  eo  etiam  agunt  Nizo  Abbas  in 
Vita  S.  Bafini  Archiepifcopi  Trevir.  num.  5.  & 
Joannes  Even  in  Medulla  Geftor.  Trevir.  fol.  51. 
Veronevjis ,  Hieronymus  d' alia  Corte ,  in  Hiftor. 
Veron.  lib.  7.  pag.  41  5.  &  Polycarpus  Palermus 
lib.  1.  de  Patria  Plinii  cap.  5.  Tomae enjis ,  Vita 
S.  Eleutherii  Epifcopi  Tornacenf.  cap.  2.  §.  5. 
Nicienjis  in  Provincia ,  Joffredus  in  ejufdem  ur¬ 
bis  Notitia  cap.  4. 

Neque  porro  aliud  fuit  vafta  illa  &  patens  pla¬ 
nities  juxta  Conftantinop.  verfus  Hebdomum,  in 
qua  eredum  olim  fublime  T ribunal ,  ubi  inaugu¬ 
rabantur  &  coronabantur  Imperatores,  quam  xct/x- 
'bgv  nude  vocant  Theodorus  Le&or  Eclog.  1.  pag. 
i8i.Zonaras  &  Cedrenus,  ubideBafilifco,  idem 
Cedrenus p.  3 66. &  385.  Chronicon  Alexandr. 
Pag.  738.  Paulus  Diae.  lib.  14.  &  16.  &  aliquot 
alii :  quippe  Conftantinus  Mag.  novam  Romam 
condens ,  non  modo  eadem ,  quae  Roma  vetus  ha¬ 
buit  ,  aedificia  in  ea  extruxit ,  fed  &  Campum  ad¬ 
didit.  Vide  Velferum  lib.  5 .  Rerum  Vindelic.  & 
Diflertationem  noftram  de  Hebdomo  Conftanti- 
nopolit^no  num.  7. 

%  Campum  Facere,  Spolia  dividere  ;  hinc  forte  du- 
«fta  locutio ,  quod  hujufmodi  divifiones  in  cam¬ 
pis  fieri  folerent.  Caffari  Annal.  Genuenf.  lib.  1. 
apud  Murator,  tom.  6.  coi.  2 5  3.  A.  Poftea  vero 
(  depraedata  civitate )  Januenfies  cum  galeis  &  toto 
exercitu  juxta  Sulinum  in  plagia  S.  Pailerii  venerunt , 
&  Campum  fecerunt,  &de  pecuniaCampi  decimam  & 
quintam  galearum  primum  extraxerunt  ( f.  extruxe- 
runt. )  Aliud  vero  quod  remanjit  inter  viros  de  Tomi - 
lia  diviferunt ,  &  unicuique  per  partem  fiolid.  xlviii. 
de  pittaumis,&lib.  1 1 .  piperis  dederunt.  Lanfrancus 
Pignolus  ad  an.  1266.  eodem  tom.  coi.  5  40.  Et 
quum  applicuijfet  Mejfanam ,  fecit  ibi  Campum  fieri  de 
rebus  captis  in pranominata  civitate,  quam  ceperat  & 
defirui  fecerat.  Jjfuo  Campo  facio  partemG  aleottis  affi- 
gnavit,  &  aliis  de  galeis  eis  contingentem ,  &  partem 
retinuit  Communi  Janua. 

^[CAMPUTA.  Vid eCambuta. 

CAMSARE.  Vi  de  Campfare. 

^JCAMSELLUS,  Camsila ,  Camsile >  Camsilis , 
Camsilus.  Vide  in  Camifia. 

^  CAMTUS.  Vide  Cantus  2. 

CAMUCUM.  Vide  Camoca. 

CAMVIATIO ,  pro  Cambiatio ,  Permutatio,  apud 
Baluzium  tom.  2.  Hift.  Arverniae  p.  14.  ex  Char¬ 
tulario  Abb.  S.  Hilarii  Carcaffon.  V  ide  Cambiare. 

51  CAMUM,  Species  potionis  ex  hordeo  &  aliis  fru¬ 
gibus  confe&ae.  Ulpian.  1.  9.  ff.de  trit.  vin.  ol. 
S  i  quis  vinum  legaverit . . .  nec  Camum ,  nec  cerevifia 
continebitur ,  nec  hydromeli.  Cujacius  Obfervat.lib. 
24.  cap.  39.  adducit  Simeonem  Januenfem  qui 
doceat,  Camum  fieri  ex  hordeo  &  aliis  frugibus  & 
Tueam  Arabice  vocari,  vulgo  in  Gracia  Phocadium, 
&effe  cerevijiafpeciem.  Verba  haec  allegat :  Cerevi- 
Jia,  Camum ,  Foca.  Item :  Camum,  Sicera,  Potus  fa- 
ttus  ex  hordeo  &  aliis  rebus  calidis ,  ut  fiunt  z.inz*ibcr 


CAN  .  124 

&  Jimilia,  qua  ponuntur  in  tefiaceis  parvis  bene  obtu¬ 
ratis,  &  cum  aperiuntur ,  fialit  in  altum ,  &  vocatur 
Cerevifia. 

CAMUZZUM ,  Genus  panni.  Index  Onomafl.  ad 
calcem  tomi  3.  Adt.SS.  Junii. 

^ CAMYRUS  ,  Curvus.  Humbert.  Card.  lib.  3.’ 
adv.  Simoniacos  cap.  6.  apud  Marten.  Anecdot.' 
tom.  5 .  coi.  779.  JjFfid  enm  ad  lateas  pertinet  per- 
fionas  Sacramenta  ecclejiaflica,  &  pontificalem  feupte- 
ftoralem  gratiam  diftribuere ,  Camyros  ficilicet  bacculos 
&  anulos  quibus  pracipue  perficitur,  militat  &  inniti¬ 
tur  tota  Epifcopalis  confiecratio  ?  Eli  pro  Camurus , 
quodhabetVirgil.Georg. 3  .ubi vult,  uteligendi 
bovis  fit : 

T um  longo  nullus  lateri  modus ,  omnia  magna. 
Pes  etiam ,  &  Camuris  hirta  fiub  cornibus  aures. 
Vide  ibi  Servium. 

CAN.  Vide  Leonardum  Fuchfium  lib.  1.  Paradox, 
medecin.  cap.  3  5 .  praeterea  Caganus. 

i .  CANA  ,  Menlura.  Vide  Canna. 

2.  CAN  A,  Canum,  in  infeodationibus  terrarum, 
praefertim  abEcclefia  polfeffarum,  eft  plerumque 
inufu,  pro  debito  aut  reditu,  qui  folvitur  fupe- 
riori  aut  domino  terrae ,  &  fpeciatim  Epifcopis  & 
Ecclefiafticis ,  five  id  fit  frumentum  ,  zytum,  five 
aliud  quippiam  genus  cibi ,  fal,  aut  quaedam  pe¬ 
cuniae  fumma.  Joannes  Skenaeus  de  Verborum  fi- 
gnificationepag.  3  4. 

CANA  Mellis.  V ide  Caname lia . 

H  1 .  CANABA,  Penus,cellavinaria.VitaS.  Colum¬ 
bae  Abb.  tom.  2.  Junii  pag.  2  1 1 .  Unde  in  eodem 
loco  ante  januam  Canaba  crux  infixa  e  fi.  Vide  Ca- 
nava  1 . 

2 .  CANABA ,  Cannabis ,  Gall.  Chanvre.  Hift.  MS. 
S.  Cypriani  Piftav.  fol.  189.  Decima  totius  pano - 
chia,  annona,  leguminum,  lini,  Canaba,  &c.  Charta 
anni  1239.  apud  Stephanotium  tom.  3 .  Antiq. 
Pi&av.  MSS.  pag.  905.  Decima  vini . . .  Canabarum ; 
&c.  Vide  Canav a  2. 

f  Canabacius,  Eadem  notione ,  T  eia  cannabi¬ 
na,  Gall.  Canevas.  Charta  Communiae  Balneoli 
an.  1208.  Centenarius  de  Canabaciis  111.  denar.  Sta¬ 
tuta  Maffil.  pag.  391.  Confiituimus . .  •.  quod  nullus 
qui  Canabacios  crudos  vel  albos  in  Majfilia  vendendos 
attulerit ,  pojfit  vel  audeat  illos  Canabacios  vendere  niji 
per  centenaria,  niji forfian  eofdem  Canabacios  vende¬ 
ret  ad  minutum . . .  addentes  pr  ater e  a  huic  capitulo ,  ut 
centenaria  Canabaciorum  alborum,  nigrorum ,  &  bru - 
norum  intelligantur  de  centum  cannis  centenariorum. 
Canabasium,  vel  Canabajius  ,  apud  Rymer. 
to.  1 5.  p.  3 .  coi.  z.CanabaJio  vocato  Canvas .  Vide 
Canevajium  in  Canava  2. 

Canabaria,  Locus  in  quo  feritur  Cannabum  , 
Gall.  Cheneviere.  Polyptych. Fifcam.  an.  1235. 
Guillebertus . . .  tenet  duas  Canabarias ,  unde  reddit 
xii.  den.  Vid eCanevaria  in  Canava  2, 

«[[Canabum  Batutum  ,  Cannabum  tritum,  Gall. 
Broye,  Stamen  cannabi  a  cortice  feparatum.  Ex¬ 
tenta  jurium  Comitis  Sabaudiae  an.  1309.  Hift. 
Dalphin.  tom.  1 .  pag.  98.  coi.  1 .  Qualibet  beftia 
onerata  telis.. .  pelliceria  aptata,  lana  lavata ,  Cana- 
bo  Batuto ,  &  jfimilibus  debet  pro  pedagio  duodecim 
denarios. 

CANABIJLA ,  Vox  Agrimenforum  ,  quae  apud 
Frontinum  non  femel  occurrit :  Finitur  arcarum , 
riparum ,  Canabularum,Jive  novercarum,  muris ,  ma- 
cerii :,  eh:.[Canabulae,Joca  funtafpera&  inculta. 
VideRigaltiiGloffarium  Agrim.aGoefio  editum 
pag.  29  2.  &  Antiquarium  Jani  Guill.Lauremb.J 

^1 CANACHENUS,  Fur,  Gsdl.Toleur.Obfierata pan- 


12  5  CAN 

dentes  Canacheni,  apud  Arnobium  lib.  6.  p.  2,08. 

^  CAN  A  DA,  Vas,  lagena,  poculum.  Teftamen- 
tumManigundis  Langobardae  an.  742.  apud  Ma- 
billon.  tom.  2.  Annal.  Benedid.  pag.  704.  Ut  pro 
omni  anno  per  ferias  de  Domini  Nativitate  debeant 
dare  illa  Abbatijfa ,  qui  pro  tempore  in  ipfo  Alonafterio 
praordinata  erat ,  perpetuis  temporibus  ufque  in  perpe¬ 
tuum  ,  candelas  duas,  valente  denarios  quatitor ,  Cana - 
das  duas  de  vinum,  feu  &  oblatas  duas,  &c.  Vide 
Canna  3. 

<J[  Canadella  ,  Parva  Canada.  Leges  Palatinae  Jaco- 
bi  II.  Regis  Majoric.  inter  AdaSS.  Junii  tom.  3 . 
pag.  lxxii.  Tres  calices  cum  Canadellis  Juis  Jint  de 
auro ,  hoc  eft,  urceolis  ad  Miffam  ufurpandis,  quos 
Alii  Ampullulas  vocant,  Gall.  Burettes. 

^  CANAG IUM,  Idem  quod  inferius  Canaria,  Gall. 
Chienage.  Charta  Walteri  de  Avenis  in  Hannonia 
an.  1311.  Concedens  ei  pro  villa  qua  dicitur  de  Ma¬ 
lignes  ,  quidquid  tenui  in  villa  qua  dicitur  Bayres ,  vi¬ 
delicet  fanguinem  &  burinam  &  altam  juftitiam  ,  Ca - 
nagium  &  panagium. 

CANALATUS  ,  Striatus,  canalium  dudibus  in- 
ftrudus ,  Gall.  Canele.  Vita  S.  Ifidori  Hifpalenlis 
Epifcopi  num.  4.  In  ore  putei  erat  quoddam  lignum 
continuis  cordarum  fettionibus  in  aquis  hauriendis  Ca- 
nalatum.  Infra :  Ut  mihi  digneris  differ  er  e ,  rogo ,  quis, 
vel  ad  quid.. .  ifiius  ligni  Canales  facti  fuerunt.  Mox : 
Lignum  frequenti  cordarum  duftu  in  aquis  hauriendis 
Canalatum. 

^  CANALLTUM, Parvus  canalis,  aquaedudus,Ital. 
Canaletto.  Memoriale  Potellatum  Regienf.  ad  an. 
1282.  apudMuratorium  to.  8-  coi.  1153.  ^tem 
eodem  anno  &  tempore  futium  fuit  &  muratum  unum 
Canaletum  aqua  per  mediam  plateam  communis  ,  & 
ducebatur  ad  cameras  palatii  novi  capitanei  populi  Re¬ 
ginorum,  &  conductura  fuit  per  firatam  Regalem  ante 
domos  Dominorum  de  Lupicinis ,  &  duttum  fuit  in 
canale  de  Cantatio,  equi  vadit  ad  fanttum  N aka¬ 
rium. 

CANALIS,  Via  publica,  afuyos,  in  GlolT. 

Lat.  Graecis.  Lex  x  5 .  Cod.  Theod.  de  Curfu  pubi. 
Neque  tamen  Jit  cujufquam  tam  injignis  audacia ,  qui 
parangarias ,  aut  paraveredos  in  civitatibus  ad  Cana¬ 
lem  audeat  commovere  ,  quo  minus  marmora  privato¬ 
rum  vehiculis  provincialium  transferantur.  Id  eft,  ne¬ 
mo  audeat  paraveredos ,  qui  ad  tranfverfas  vias 
deftinati  funt,  ad  vias  publicas  commovere ,  feu ,  ut 
vulgo  loquimur,  faire  marcher,  ( ita  enim  haeevox 
rurlum  hac  notione ufurpatur  in  leg.i4.Cod.)quo 
minus  privati  marmoribus  convehendis  aedium 
fuarum  cultui  confulere  non  poftint.  Is  enim  fen- 
fus  eft  legis  iftius,  fi  non  fallor :  neque  aliter  ac¬ 
cipiendi  Canales  publici ,  in  leg.  2.  eodem  Cod.  de 
Curiofis ,  quidquid  reclamet  vir  dodiflimus  his 
locis  Canales  intelligi  TrapocTa?,  feu  vias  tranfverfa- 
rias ,  quae  in  regias  feu  bafilicas  influunt.  Ita  pari¬ 
ter  accipienda  haec  vox  in  Concilio  Sardie,  can. 
2  1 .  E «v  sWg-cc  vuttv  tuv  Iv  toic,  mayoloic, ,  b~oi  y.ctva\lu>, 
fictcretfjiivoe  tTrltntc&ov  ,  i7ri^tnoin 
riiv  ctlrlctv  th  -arapc/H,  &C.  Id  eft  ,  Ut  Epifcopi ,  qui 
in  viis  publicis,  ( ev  ,  dans  les  pajfages )  & 

qua  ceteri  Epifcopi ,  qui  ad  Comitatum  veniunt, 
tranfire  folent ,  eos  ,•  fi  forte  per  fuas  dioecefes 
tranfire  contingat,  de  itineris  caufa interrogent. 
Nos  diceremus ,  les  Evefques  quifont  fur  le  chemin 
delaCour.  Quo  fenfu  Athanafius  Apol.  2.  quofi- 
dam  Epifcopos,  qui  ad  Sardicenfem  Synodum 
convenerant ,  ait  f  uiflfe  ev  t«  xavax/tc  t«?  EraA/a? , 
id  eft ,  ex  parte  Italiae ,  feu  qui  ex  Italicis  viis  huc 
pervenerant.  Vocem  hanc  in  Concilio  Sardicenli 


'  CAN  126 

a  Veteribus  haud  intelledam  arguunt  interroga¬ 
tiones  aliquot  in  veteri  Codice  Canonum  Bibi. 
Regis ,  qui  fuit  S.  Petri  Pidavenfis  :  Illud  etiam 
omnino  dinofeere  dejidero...  qualiter  illud  intelligen- 
dumjjt  j  quod  in  S ardicenji  Concilio  cap.  XI.  legitur 
ut  qui  in  Canali  funt  Epifcopi.  Scribit  Conftantinus 
Porphyrogen.  lib.  de  Admin.  Imp.  cap.  34.  Re¬ 
gionem  in  Dalmatia,  Canalem  appellatam,  fic  di¬ 
dam  Sclavorum  lingua,  i/ua^iav,  feu  viam  plau- 
ftralem  ,  diu  TO  tival  t oV  Tcttrov  67 Tinredcv ,  nrdtrai  dtjjuv 
ra;  dvXuuc  eHeXvnv.  Sed  Latinae  vocis  vim  haud 
percepit  eruditus  Princeps.  Necfcio,  an  Canalis 
vox  capi  debeat  pro  via  publica  in  Charta  anni 
1000.  apudUghellum  in  Epifcopis Bergomenfi- 
bus  :  Jffuicquid  decimum  exinde  annue  dominus  dede¬ 
nt  ,  excepiis  illis ,  qua  in  Canale  ad  Rr&pojitatum  & 
ad  alias  Capellas  pertinent.  Vide  Cujacium  lib.  19. 
Obferv.  cap.  19.  &  infra  in  Via  vicinalis. 

Canales  ,  ubi  Monachi  pedes  lavant.  Bernardus 
Mon.  in  Confuet.  Cluniae.  MSS.  c.  77.  Adjignum 
majoris  MiJJa  in  Clauflro  nos  difcalc eamus  prope  Cana¬ 
les  ,  ut  lavaturis  Jint  in  promptu. 

H  CAN  AMALA,  id  eft ,  Gidomalia.  Papias  MS.  Vide 
CanamelU. 

CANAMELLiE,  Scriptoribus, Arundines,  unde  eli¬ 
citur  z.acharum ,  feu  nucearum ,  vel  ,  uti  aplerif- 
que  nuncupatur,  mei Jilveftre  ;  unde  a  canna  & 
meile  didam  Canamellam  putant  Fulcherius  Car- 
not.  lib.  1.  c.  21.  Audor  Hift.  Hierof.  2.part» 
Pag*  5  9  5-  Jacobus  de  Vitriaco  lib.  1 .  cap.  5  3. 
&  8  4.  Brokardus  in  Defer  ipt.  Terrae  Sandae ,  &c.' 
Canna  mellis  dicitur  Conftantino  Africano  lib.  5. 
Commun.  locorum  medie,  cap.  1  8.  McAi t okuXoI- 
/xHvcv  to  Xeyo/xevov  o-diixapi ,  apud  Arrianum  in  Peri¬ 
plo  maris  Erythraei.  Eli  autem  Canna ,  quod  Grs- 
cis  <rv?iy%  dicitur,  undenoftriC4w<?//r  effinxerunt, 
cajiam  Indicam  ita  vocantes,  quod  ex  cannis  erua¬ 
tur  ,  Graecis  Scriptoribus  >  txuwa.  Kcthuuou  xvdizou 
dida. 

Cannamella ,  vero  eft  caudex  nodofus ,  fpon- 
giofa  plenus  materia,  cortice  tenui,  dulci  luceo, 
qui  fic  exprimitur.  Caudex  totus  fruftatim  minu- 
timque  conciditur  deinde  torculari  appreflusfuc- 
cum  reddit  ,  qui  in  cacabum  mundiffimum  di- 
miftus,  igni  fuppofito  concoquitur  &  expurga¬ 
tur.  Purgatus  vero  in  figulinis  vafis  reconditur, 
ubi ,  cum  refrixerit ,  in  faccharum  laudatiffimum 
coalefcit.  Albertus  Aquenfis  lib.  5.  cap.  37.  Ca - 
lamellos  ibidem  mellitos  per  camporum  planitiem  abun¬ 
danter  repertos ,  quos  vocant  Zucra ,  fuxit  populus ,  il¬ 
lorum  fucco  &  vix  ad  f  at  urit  at  em  pr  a  dulcedine  expleri 
hoc  guft at 0  volebant.  Hoc  enim  genus  herba  fummo  la¬ 
bore  agricolarum  per  fmgulos  excolitur  annos:  deinde 
tempore  mejfts  maturum  mortariolis  indigena  contun¬ 
dunt,  fuccum  colatum  in  vafis  fuis  reponentes ,  quouf- 
que  coagulatus  indurefeat  fub  fpecie  nivis  vel  Jalis  al¬ 
bi  ,  &c.  Occurrit  praeterea  vox  haec  Zucra  lib.  xo. 
cap.  3  5 .  Willelmus  T yrius  lib.  1 3 .  cap.  3 .  Cana- 
mellas ,  unde  pretiofiffima  ujibus ,  &  faluti  mortalium 
necejfaria  maxime  conficitur  t-achar a.  ObfervatSanu- 
tuslib.  1.  part.  i.cap.  2.ejufmodi  Canamellas & 
mucear  a  nafei  in  terris  Sultano  fubjedis,  de  qui¬ 
bus  ipfe  magna  percipiebat  pedagia  ,  praeterea  in  Cy¬ 
pro  ,  Rhodo ,  Morea  ,  &  Sicilia  De  Cannamellis , 
quae  in  agro  Panormi tano  in  Sicilia  nalcuntur,  fic 
Hugo  Falcandus  in  Praefat.  ad  Hift.  de  Calamit. 
Sicil.  Occurret  tibi  mirandarum  (eges  arundinum ,  qua 
Canna  mellis  ab  incolis  nuncupantur  ,  nomen  hoc  ab  in¬ 
terioris  fucci  dulcedine  fortientes.  Harum  fuccus  dili¬ 
genter  &  moderate  decottus ,  in  fpeciem  mellis  traduci - 


127  CAN 

tur ;  Jivero  perfettius  excottus  fuerit ,  in  faccari  fub- 
ftantiam  condenfatur. Molendina  porro  ad  ejufmodi 
cannas  confringendasSicuIi  voce  Saracenica  Maf- 
fara  vocabant.  Charta  Guillelmi  Regis  Sicil.  an. 
1176.  apudRocchum  Pirrum  in  Archiep.  Mon- 
tis-Regalis:  Molendinum  unum  ad  molendas  Camas 
■mellis ,  quod  Saracenice  dicitur  M affar  a. 

Qui  faccharum  hodie  nominari  audit,  inquit 
Salmafius  lib.  de  Saccharo ,  hanc  eamdem  appel¬ 
lationem  in  antiquorum  fcriptis  legit ,  non  ex- 
quilito,  an  res  antiqua  eadem  fit  cum  nova.  Sac- 
charum  veterum  illud  eft,  quod  hodie  vocatur 
apud  Indos  S acar  manbu ,  quod  in  arundine  Indi¬ 
ca  arboreae  ac  vaffoe  proceritatis  fponte  concrefcit. 
Qupd  faccharo  hodierno  prorfius  difconvenit  , 
quod  effe  fattitium  conflat  fucco  expreflo  ex 
arundine  parva  &  molita ,  qui  fuccus  poflea  co¬ 
quitur  ac  cogitur  in  eam  ,  quam  videmus,  duri¬ 
tiem.  Neque  aliud  eft  faccharum  ab  eo ,  quod 
Achmes  C.  243.  VOCat  tra^etfmmuov  ,  r 0  A tyo/xtvov 
waAsJV,  quod  in  paludibus  ejufmodi  arundines 
nafcantur.  Vide  [LeonardumFuchfium  lib.  1.  Pa¬ 
radox.  Medicin.  cap.  3  7.  &]  Salmafium  ad  Soli- 
num  p.  1  3  1  2.  &  in  libro  de  Manna  &  Saccharo. 

Cannetta  ,  feu  Cannetum  ,  in  laudata  Charta  ann. 
1 176.  &  aliis  Siculis ,  locus  eft ,  ubi  crefcunt ejuf¬ 
modi  CanamelU. 

%  CAN  AMENTUM,  Species  cantici.  Atta  SS.  Junii 
tom.  3 .  pag.  5  8  4.  de  S.  Potentino :  Cum  hymnis  &, 
canticis  &  cum  Canamentis. 

5J"  CANANA,  pro  Canava,  Cella  vinaria.  AttaS.  Au- 
ftregifili ,  tom.  S  •  Maii  pag.  230.*  Cuftos  Canant 
illius ,  cum  introijfet  in  cellarium  conjiderare  ,Jifalvx 
effent  vafa  cum  mufto. 

CAN  AP  ATIUM,  Canaperium.  Vide  in  Canava  1. 

^CANAPEUM ,  Umbraculum,  a  Graeco  Kuwvtlev, 
Genus  retis  ad  excludendos  culices  inletto  jacen¬ 
tium  obtendi  folitum  ;  unde  Anglicum  Canapy , 
non  parum  deflexo  fenfu ,  inquit  Skinner ,  letti 
ii^tfniTuo-fau,  feu  Praetentum ,  umbella ,  umbra¬ 
culum  ,  coelum  aut  c£pc mo-kcv  ,  imminens  princi- 
pum  capitibus  in  pompis,  ipfiufque  Chrifti  cor¬ 
pori  ,  cum  defertur  folemniter,  Gall.  Dais .  Apud 
Rymer.  to.  9.  p.  2.73*  Etiam  unum  Canapeum  de 
nigro  &  rubeo  tartaryn  depittutn  cum  leonibus  &cignis, 
cum  omni  apparatu  ad  portandum  in  Dominica  in  Ra¬ 
mis  Palmarum  fupra  Corpus  Chrifti.  Noftris  Canape , 
Biflellium  eft,  vel  ut  alii  exponunt,  Scimpodium. 

«([  CANAPINA,  Canapinea.  Vide  in  Canava  2. 
CAN  APIS,  pro  Canabis,  Gall.  Chanvre ,  legitur  in 
Praecepto  Philippi  IV.  Franc.  Regis  an.  1  3  04. 
Charta  anni  1380.  apud Ludewig. tom.  1.  Re- 
liq.  MSS.  Mandato  Philippi  Goupil  an.  1482. 
ex  Archivo  B.M.  de  Bono  Nuntio  Rotomag.  In¬ 
ventario  Eccl.  Anic.  an.  1444-  Charta  Confulum 
Tolofae  an.  1192.  Confuetud.  MSS.  ejufd.  urbis 
fol.  29.  v°.  e  Bibi.  D.  de  Crocat ,  &  alibi. 

CAN  APIUM  ,  Tela  cannabina,  Gall.  Canevas. 
AttaS.  Yvonis,  to.  4.  Maii  p.  547.  Cum  quodam 
coopertorio  parvi  valoris  de  Canapio.  Vide  Canava  2. 
CAN  APTURA  ,  Avxvu-fl* ,  Accenfio  lychni.  Sup- 
plem.  Antiquarii.  Mendofe  apud  Martinium  Ca- 
v.aplura.  Scaliger  in  Moretum  opinatur  Canaptu- 
ram  dici ,  quod  ex  cannabis  ftupa  accenderetur 
ignis ;  pro  quo  Martinius  mallet  Carpturam,  quod 
lucubrum  fieret  ex  carptis  linamentis.  Hujus,  fi 
tanti  eft ,  Lexicon  confule. 

q  CAN  APUM ,  pro  Cannabum ,  apud  Papiam ,  &  fu¬ 
pra  in  voce  Buringi.  Canaputn  brifatum  feu  tritum ,  in 
Confuetud.  Lemovic.  art.  7 1 . 


CAN  j  2  8 

1 .  CANAPUS ,  Funis,  rudens,  Ital.  Canape,  Gall. 
Cable.  Boncompagnus  de  Obfidione  Anconse  cap. 

4.  apud  Murator,  tom.  6.  coi.  931.  Intravit  qui¬ 
dem  repente  mare ,  venienfque  natando  cum  quadam 
bipede  in  manu ,  capit  abfcindere  maximum  Canapum , 
qui  ex  una  parte  ligatus  erat  in  prora  navis. 

2.  CANAPUS,  Species  leguminis ,  ut  videtur. 
Ufus  Fuldenfes  :  Cellerarius  in  refettorio  omni  die 
quadragejimali  Canapum  cum  rapis  vel  cepis ,  aut  fa¬ 
bas  cumpifa  contufa  miniftrabit. 

CANARDUS,  Majoris  navigii  fpecies.  Ordericus 
Vitalis  lib.  8.  pag.  703 .  £)uatuor  naves  magna  , 
quas  Canar  dos  vocant ,  de  Nortyvegia  in  Angliam  ap - 
pulfez  funt. 

CANARIA,  Jus ,  quod  domini  in  vaffallorum  prse- 
diis  habebant ,  ratione  cujus  iidem  vaflalli  &  fub- 
diti  canes  dominorum  excipere  &  alere  teneban¬ 
tur.  Charta  Rainaldi  Comitis  Burgundioe  ann. 
1050.  in  to.  9.  Spicilegii  Acheriani :  Dimitto . . . 
confuetudinem ,  quam  pater  meus  &  ego  accipiebamus 
ritu  temerario  in  quadam  poteftate  eorum ,  qua  dicitur 
Cuffiacus ,  ad  equos  noftros  ,Jive  ad  canes ,  quam  vulgo 
Marefcalciam  &  Canariam  appellant.  Manjio  Canum 
dicitur  in  Charta  Amalrici  Comitis  Ebroicenfis, 
in  Tabui.  S.  Maglorii  Parif.  De  cervorum  infuper 
&  cervarum  omnium  venatione ,  dextros  armos  y  fi  pr  a - 
cedenti  notte  fuerit  Manjio  Canum  in  Montefortipvel  in 

5.  Leodegario  jfrc .  [Adde  Algid.  Gelenium  in  Co¬ 
lonia,  pag*  6  8-]  In  Confuetudine  Hannonienfi 
cap.  99.  §.  1.  ubi  Chienejfe  dicitur  canum  agmen, 
quod  nos  Meute  de  cbiens  appellamus,  ejufmodi 
Canaria  interdicuntur.  Vide  Brennaticum.  Plinio 
lib.  25.  cap.  %. Canaria ,  herbse  fpecies  eft. 
CANASTELLUS ,  Caniftrum  ,  corbis ,  Ital.  Ca - 
neftroy  Canaftrello, Gz.ll.  Panier, petit  panier.  Statuta 
Arelat.  MSS.  art.  3  4.  Pro  quolibet  panerio  vel  Cana - 
ftello  5.  fol.  Sententia  Senefcalli  Provinciae  an. 
1434.  in  Statutis  MSS.  Pifcatorum  Maflil.  Ordi¬ 
namus  quod  pifcatores  poffint  reponere  &  reponi Jinant 
pifces  in  vafculis  quibuflibet ,  cujufcumque  forma  &  ca¬ 
pacitatis  exiftant  ,Jive Jint  banaftoni,  Canaftelli ,  &c. 

CANASTER ,  mi^ottoXicc  ,  in  Gloff.  Graec.  Lat.  [  & 
in  Supplemento  Antiquarii ,  ubi  rette  exponitur 
Cane fc  ens.] 

CANATGE,  Idem,  ut  puto,  quod  Canaria. 
Chartular.  Aurei,  in  Lemovicibus :  I(ie  m  an  fu  s  dat 
duas  gallinas  &  duos  panes  &  unum  fextarium  filigi- 
nis  Canatge. 

CANATIGLIA  ,  Vox  Italica,  Gall.  Cannetille,  Fi¬ 
lum  aureum  vel  argenteum  levius.  Hiftor.  T ranf- 
lat.  S.  Antonini :  Planeta  ex  Ermtfino  rubeo  fimiliter 
confecta  ,  &  peniculamentis  aureis  cum  ricamis  Cana - 
tiglia  aureis  &  argenteis  intertexta. 

CAN ATOR.  Charta  Ludovici  Regis  Franc.  an. 
1 160.  apud  D.BruJfel  tom.  1.  de  Ufu  feudorum 
pag.  536.  Conceftimus  ex  nunc  in  pofterum  Theci  uxori 
Tjvoni  la  Choe  &  ejus  heredibus ,  magifterium  Cavato¬ 
rum ,  baudreorum ,  fueorum ,  mefgey eorum  &  bur feno¬ 
rum  in  villa  noftra  Parifienji,  cum  toto  jure  ipfius  ma- 
gifterii  quod  habebamus ,  &c.  Laudatus  meritoque 
laudandus.Editor  Canatores  Gallice  reddit  Cana - 
tiers ;  fed  quinam  fuerint  illi  artifices  non  indicat. 
Fere  crediderim  pro  Canatores  legendum  Tanato- 
res,  Coriarii ,  Gall.  Tanneurs.  Huic  lettioni  voces 
fequentium  artificum  ex  corio  operantium  quam 
plurimum  favent.  Vid &T annare. 

1 .  CANAVA,  Cannava  ,  Cella  penaria,  vel  vina¬ 
ria,  Gall.  Cave ,  Ital.  Canava,  vel  Canova,  ut  ha¬ 
bet  Joan.  Villaneus  lib.  10.  cap.  22.  Ifidor.  in 
Gloff.  Canava ,  carnea ,  (vel  Cavea )  poft  ccenaculum. 

$.  Auguftin. 


1 29  CAN 

S.  Augullin.  ferm.  61.  de  Tempore:  Multa  fiunt 
qua  de  horreo ,  Canava ,  vel  cellam  aliquoties  proferre 
non  pojfumus.  Ennodius  Epigr.  4  3 .  de  Inficriptio- 
ne ,  Ante  Canavam : 

Sobria  cella  cadis  vinum  quod  fervat  onuftis 
Corpora  confirmat  prejfibus  acta  fuis. 

[  Infundunt  multis  irarum  pocula  flammas : 

Alite  funt  nofitro  bellica  corda  mefad] 

Regula  S.  Csefarii  Arelat.  ad  Virgines  cap.  30. 

cellario  ,Jive Canava  ,Jive  veflibus  praponuntur. 
Adde  Regulam  S.  Aureliani  ad  Monachos  c.  21. 
ad  Virgines  cap.  17.  Notas  Tyronis  pag.  149. 
&c.  ApudViUorem  Uticenf.  lib.  2.  de  Pcrfecut. 
Vandal.  p.  18.  Cannava  fumitur  pro  ergatiulo  , 
feu  cavea  :  Artabatur  multitudo  ad  currendum ,  vel 
ubi  Cannava  erat  praparata ,  laboriofiam  caperet  man- 
Jionem . 

Canavaria  ,  Qune  Canava  curam  habet,  apud  cumd. 
Csefarium  Arelat.  in  Regula  ad  Virgines' c.  28. 

Caneva.  Vetus  Charta  Dalmatica  an.  io69-apud 
Joan.  Lucium  lib.  2.  de  Regno  Dahn.cap.  16. 
Jflmbus  in  primis  ad  auxilium  &  Jolatium  ,  inferiorem 
pavimentum  cum  Caneva  turris  S.  Petri  omnibus  e ju fi¬ 
dem  Ecclefia  creditanis  confientientibus ,  conceffbnus. 
Vide  Feuditm  de  Caneva. 

.Canevarius  ,  Cuftos  canevae.  Adla  an.  1333.  Bri- 
minius  de  Subtus-ripa . . .  Canevarius  &  Camps  com¬ 
munis  Cumarum  furgens  in  pariatori 0  confiuluit ,  quod 
propter  labores  &  expenfias,  &c.  Sic  in  MS.  [Alta 
SS.  Junii  tom.  1 .  pag.  76  9 .  de  S.  Gerardo  :  Jfiui 
Canevarius  erat .  . .  dicens  turbido  animo  increpando  : 
Jn  cellario  modium  grani ,  in  vegete  fiariumvini,  nec 
plus  in  hofpitali  efi.~\Caneparius  dicitur  in  Statutis 
Mediolan.  part.  2.  cap.  1  o  3  .  eltque  cullos  arcae 
publica*.  Canevarius ,  feu  thefitur artus ,  in  1 .  part. 
cap.  343.  350.  Canevaros  hodieque  itali  vocant 
Pincernas,  vel  Canavata  praepofitos.  [Synodus  Per¬ 
gami  an.  1  2  i  1 .  apud  Murator,  to.  9.  coi.  552. 
Et  hanc  poenam  extendimus  ad  pr alatos  &  rettores  Ec - 
clejiarum  non  folventes pro  ipjis  Ecclejiis  in  totum ,  ubi 
ad  ipfos  pertinere  talium  fio  l  ut  io  confiuevit , fi  ipfosjufl  a 
caufia  fiveimpoffibilitas  non  excufat ,  de  qua  infra  duos 
menfes  plenaria  fiat  fides ,  &  ad  illorum  maflarios  & 
Canevarios  difpenfatores  reddituum  qui  poteftatem  ha¬ 
buerint  plenariam  hac  folvendr,  fcilicet  collellas  Ec- 
clefiis  impolitas.  ] 

Canepa,  Idem  quo dCanava.  Statuta  urbis  Medio- 
lanenf.  part.  2.  cap.  7.  Poteflas  Mediolan.  pofijit  te¬ 
nere  Cancpam  ,  &  vendi  facere  vinum  ad  minutum. 

2.  CANAVA  ,  pro  Canabi,  feu  tela  canabina,  no- 
ftris  Canevas ,  Ital.  Canapa.  Capitulare  de  Villis 
cap.  6  2 .  Jfiuid  de  lana ,  lino  ,  &  Canava  ,  &c.  Ca¬ 
naba ,  ini.  1 .  D.  deExercit.  abi. 

Canapina ,  Eadem  notione,  in  Bulla  Honorii  III. 
PP.  apudUghell.  to.  1 .  Ital.  Sacr.  pag.  821.  [  <Sc 
in  Chronico  Farfenfi  apud  Murator,  to.  2.  part. 
2.  coi.  420.] 

^[Canapinea  ,  ibidem  coi.  612. 

Canevaria  ,  Noftris,  une  Chenevicre ,  Ager,  ubi  ca¬ 
nabis  crefcit,  in  Charta  an.  1029.  apud  Perar- 
dum  p.  1  77.  Ita  enim  lcg°,  pro  C  avenaria,  [Vide 
Chenevarid.  ] 

Canaperium,  Eadem  fignificatione  ,  in  Adverfa- 
riis  D.  Aubret  Dumbenlis  Hiftoriographi. 

CANAVAciUM,apud  Will.  Thorn.  Bulla  Honorii  III. 
PP.  apud  Ughcllum  tom.  1 .  Ital.  facr.  pag.  823. 
^utcunque  erit  textor  vel  textrix  Canapatii  (1.  cana- 
vacii)  in  civitate  fiolvat ,  &c.  Sub  appellatione  ve¬ 
ro  Canevacerisa  (  de  la  Cbanevacerie )  comprehen¬ 
ditur  univerfa  lintearia  fupcllex,  in  Computo 
Tom.  II. 


CAN"  130 

Stephani  de  laFontaine  Argentarii  Regii  an.i  3  5  1. 

*[f  Canevacium.  Cordas ,  Canevacia ,  ftapulas ,  &c.  in 
Litteris  anni  1338.  apud  Rymerum  to.  5 .  p.  6. 
CAN  BIS,  pro  Canabis.  Loci  referuntur  ini  Cerrus, 
Paupada  &  Afanada  poft  Manata.  Hoc  in  poltre- 
mo  vocabulo  pro  Canbe  legitur  Canbet  eadem  no¬ 
tione. 

CANCALUS.  Anaftafius  Bibi,  in  S.  Hadriano  PP. 
pag.  1  1  o.  Abjidam  ipjitis  Ecclejxa cernens  idem  bea¬ 
tus  Pontifex  jam  ruina  vicinam  exifientem  ,  Cancalis 
ferreis  eandem  abjidam  confirmari  fecit.  Forte  Cancel¬ 
lis  ,  nili  expreficrit  Graecum  myulxcic. 

CANCELLARE  ,  Joanni  de  Janua,  Brachia  exten¬ 
dere.  [Jurifcon fultis  &  Scriptoribus  aevi  medii. 
Scripturam  induciis  cancellatim  lineis  obliterare 
&  delere.  ]  Unde  Ebrardus  Bethunienlis : 

E  fi  Cancellare ,  qua  fiunt  damna  notificare 
Nomina  per  medium  quafignat  linea  ducla. 

In  cruce  Cancellat  pro  nobis  brachia  Chrifius. 
JJhnmala  f cripta  linit,  hic  Cancellarius  exit. 
[Ulpianus  in  Dig.  lib.  28.  tit.  4.I.  2 .Cancellave¬ 
rat  quis  lefiamentum,  vel  induxerat.  Marcellus  1.  3. 
Si  omnem  feript uram  teftamenti  Cancellaffet.  Et  lib.  2 . 
tit.  14.  1.  47.  Propter  illa  verba  epiftola ,  quibus , 
omnes  cautiones  ex  quocumque  contrattu  vana  &  pro 
Cancellato  ut  haberentur  ,  cautum  efi.  Formula  fre¬ 
quens  in  veteribus  inltruifientis  :  Non  Cancellata , 
non  abolita ,  nec  aliqua  fi ui  parte  vitiata.  V ide  Spicii . 
Acher.  tom.  9.  pag.  127.  Ludewig.  Reliq.  MSS. 
tom.  6.  pag.  502.  Marten.  Aneca.  tom.  3  .  coi. 
1848.  Formulare  Anglic.  pag.  8.  Miracula  S.  Zi- 
tae,  tom.  3.  April.  pag.  523.  &c.  Glolf.  Uid. 
Cancellat ,  Concidit ,  batuit.  Pro  quo  vir  eruditus 
fufpicatur  legendum  ,  Cancellat ,  inducit ,  expun¬ 
git.  Huic  fufpicioni  favent  Glolfoe  Cyrilli  :  x<x- 
pdo-o-co ,  Induco ,  Cancello ;  retineri  tamen  polfe  Con¬ 
cidit  ,  fuadet  duplex  Cancellandi  modus :  primus 
indutilis  cancellatim  lineis;  alter  fcilfuris  in  de- 
culfem  fcapello  fallis.  Hinc  fortean  WiHelmus 
Britto  : 

Cancello  ,  ficribo  ,  Cancello  grammata  findo. 

Italis  Cancellare ,  Gallis  Canceler  ,  Germanis  Can~ 
celieren  ,  Delere  elt  &  expungere ,  quod  ad  limi- 
litudinem  cancellorum  fieri  foleant  liturae.  ] 

^  Cancellare  ,  Brachia  decuffare  ,  tranfverfim  po¬ 
nere.  Capitulum  Cillere,  an.  1481.  apud  Mar¬ 
ten.  tom.  4.  Anecd.  coi.  1137-  vero  cucul¬ 
las  ferre  &  habere  confueverunt ,  utantur  cucullis  albis 
per  totum  fiatis  latis  Jine  cauda,  cum  manicis  largis 
&  ufiqtie  circa  genua  longis  ad  Cancellandum  more  or¬ 
dinis  J edendo  &  inclinando. 

•ff  Cancellare  Manus  in  lignum  reverentiae.  Epilto- 
la  Panormitanorum  ad  MarinumIV. Papam  apud 
Marten.  tom.  3  .  Anecd.  coi.  3  4.  Santtijfimo  patri 
eorum  &  D.  D.  M.  fiancla  P.  E.  fiummo  Pontifici , 
D.  N.  gf.  C.  in  terra  vero  Vicario,  Petri  Apofiolorum 
principis  fucceffori ,  ac  totius  Chriftiana  religionis  auti- 
(liti generali  ,UniverJitas  Siculorum  terra  oficulum  ante 
pedes  &  flexis  poplitibus  ac  Manibus  Cancellatis.  I)u- 
dum  Ad’.  Pater  ,  &c. 

CANCELLARES.  Charta  Jacobi  Regis  Aragonum 
an.  1230.  apud  Guefnaium  in  Annalib.  Mafii- 
lienfib.  Hoc  totum  vobis  damus  ratione  trecentarum 
triginta  fex  Cancellarium  ,  quas  in  nefiro  exercitu  no- 
btficum  honorifice  cum  veftro  navigio  habuifiis ,  &  quia 
extitiftis,  in  captione  civitatis  Ala  joric arum. 

CANCELLARIUS.  Joan  de  Janua  :  Cancellus  di¬ 
citur  interfinium  muralium.  Et  fuit  hoc  trabium  a  Pa- 
Ujlina  regione ,  ubi  tecla  defuper  cacuminata  non  erant , 
fied  jacebant  in  planum  profirata.  Elevantur  vero  parie- 

I 


i3i  CAN 

tes  circumquaque  ad  modum  muralium ,  illa  vero  in¬ 
ter  fiitia  ,  qua  funt  inter  propugnacula ,  dicuntur  proprie 
Cancelli.  Jjhfi  vero  Epiftolas  mijfas  recitare  volebant 
populo  in  regione  Palajlina  antiquitus ,  afeendebant  fu- 
fer  teStum  >  &  de  cancellis  recitabant ,  &  inde  inole¬ 
vit  afus,  ut  qui  litteras  Principibus  mijfas  habent  ex¬ 
ponere  ,  Cancellarii ,  ufitato  nomine ,  dicantur. 

^Cancellarii  didi  potiflimum  ,  qui  ad  Cancellos  fo- 
renfes ,  feu  judicum,  flabant.  Papias:  Cancella¬ 
rius ,  qui  in  Cancellis  primus  efi.  Tertullianus  •:  Ja¬ 
nuarum  Cancellorumque potejlates.  Hinc  apud  Sena¬ 
torem  lib  1 1 .  Epift.  6 .  Cancellorum  decus ,  lib.  1 2 . 
Epift.  1.  Cancellorum  pompa,  dignitas  Cancellarii 
indigitatur,  ut  Cancellos  agere  ,  Cancellarii  mu¬ 
nus  obire,  dixit,  eadem  Epift.  1.  Ita  Minifler  d 
Cancellis ,  eft  Cancellarius  Herrico  lib.  6.  deVita 
S.  Germani.  Ii  fupplicantes  introducebant  ad  ju¬ 
dicem.  Idem  Senator:  Per  fe  prafehtandus  accedat , 
per  te  nojlris  auribus  dejiderium  fupplicis  innotefeat. 
Juflaeorumdem explebant.  Idem :  Jujfa  nojlra Jine 
Jludio  vanalitatis  expedias , ...  qui  talem  unufquifque 
ad  refponfa  fua  videtur  eligere ,  qualem  fe  cunelis  de¬ 
crevit  aflimari.  Rcfpice  ,  quo  nomine  nuncuperis ,  la¬ 
tere  non  potes ,  quod  inter  Cancellos  egeris.  Tenes  quip¬ 
pe  lucidas  fores ,  clauftr  a  patentia  ,  fenefir  at  as  januas ; 
&  quamvis  ftudiofe  claudas ,  necejjc  ejl ,  ut  te  eundis 
aperias.  Nam  jl  foris  feteris ,  meis  emendaris  obtuti¬ 
bus  ;Ji  intus  ingrediaris ,  obfervantium  non  potes  decli¬ 
nare  confpeclus.  Ex  quibus  patet ,  Cancellarios  ai- 
dos ,  quod  a  d  Cancellos  judicum  flarent,  eorum- 
que  juifa  ac  mandata  exequerentur  ,  proindeque 
eofdem  fuifte  quodammodo  oftiarioS.  Qua  certe 
notione  Cancellarius  accipi  videtur  inTnfcript. 
apud  Grut.  647.  6.  Commodis  omnibus  &  prada 
damnata  ,  quam  Tribunus ,  Officium  ,  Cancellarius  & 
Scriba  de  pecuariis  capere  confueverunt.  Ubi  'Tribu¬ 
nus  ,  judicis  vice  eft  ,  Officium,  Apparitoris ,  Can¬ 
cellarius,  Ofliarii,  &  Scriba ,  Notarii.  [ Cancellariis 
dicitur  in  Infcriptione  de  Nonio  Maurilio  apud 
Montefalconium  in  Diar.  Ital.  pag.  1 1  4.  Jjfujfuit 
Cancellarus  primi  joci  campi  Boari  annis  xxvi.  in  pa¬ 
ce.']  De  ejufmodi  Cancellariis  copiofe  egitjaco- 
bus  Gothofredus  adleg.  3  .  Cod.  Theod.  de  Af- 
feffor.  Atque  hxc  quidem  ita  in  Italia  obtinuere, 
fecus  vero  apud  noflros.  Nam 

Cancellarii  Notariorum  munus  obiere.  Un¬ 
de  inLegeRipuar. tit.  5  <?.§.  2.  3.4.  5.6.  & tit. 
88.  funt  ii ,  qui  teflamenta  &  ada  publica  con- 
fcribunt.  Itactiam  accipiuntur  in  LegeLongob. 
iib.  2.  tit.  3  4.  §.  1  2.  tit.  41.  §.  1.6.  inCapitul. 
Caroli  M.  lib.  '3 .  c.  4  3 .  in  Capitulari  3 .  an.  8  o  3 . 
Capitul.  1 .  an.  812.  cap.  8.  in  Capitul.  Ludovici 
Pii  an.  8  24.  cap.  1 1 .  apudHolflenium  in  Con- 
cil.  Cabilonenfi  II.  an.  8  1  3  .  cap.  44.  &c.  [Jj>ui 
Scriba  erat  Jive  Cancellarius ,  in  Epiflola  Roberti 
Comitis  Cayaciae  an.  1477.  apud  Marten.  to.  1. 
Anecd.  coi.  1844-  Vide  Capellam  1 .] 

Cancellarii  in  Regum  noflrorum  Palatiis  idem 
munus  obiere  ,  &  eorum  Chartas  ac  praecepta  de- 
fcripfere.  Monachus  Egolifmenfis  in  Vita  Caroli 
M.  an.  769.  Jtfuod  praceptum  Cancellarius  ejus  feri- 
pjit.  Concilium  Duziacenfe  I.  cap.  3  3 .  Ego  autem 
jujfi  Odonem  ire  ad  Cancellarium  Regis ,  &  accipere 
ab  illo  pergamenam  &  atramentum  ,  ut  feriber et  illum 
cito ,  &c.  Jofeph Sacerdos ,  qui  fcripfit  Hifloriam 
TranfiationisSS.  Ragnoberti  &  Zenonis  cap.  1  8. 
ita  de  fe  loquitur:  Ego  Jofeph  peccator  Sacerdos  om- 
niuntque  fervorum  Chrijii  ultimus  ,  quondam  autem 
Aquitanorum  Regis  Cancellarius ,  nunc  inclyti  Regis 
Hludovici  (Balbi)  liberalium  liter  arum  etji  immeritus 


CAN  132 

praceptor ,  atque  ejufdem  fieri  Palatii  Cancellariorum 
minifierio  f unitus ,  &c.  Cancellariorum  Regiorum ,  feu 
Palatii ,  uti  vocantur  in  Capitul.  an.  8  2  3 .  c.  24. 
&  ab  Hi  nem  aro  in  Quatern.  p.  3  8  t.  Edit.  Cel- 
Jotii,  mentio  eft  in  Capitulis  CaroliM.  lib.  2.  tit. 
2  3  .  in  Capitul.  Caroli  C.  tit.  1  2.  cap.  1  1 .  &  tit. 
28.  &  in  veteribus  Tabulis  paffim.  Vide  Archi- 
cancellarius,  Sc  Referendarius. 

CCT  Hoc  pofleriori  nomine  ,  regnantibus  Merovin- 
gicis ,  appellabantur  fummi  Cancellarii  feu  Cu- 
llodcs  figillorum  regiorum  ,  ut  dicetur  in  eadem 
voce,  ubi  &  recenfebuntur  quotquot  nobis  noti 
funt,  illuftres  viri  qui  eam  obtinuerunt  dignita¬ 
tem.  Hic  autem  placet  exhibere  feriem  Cancella¬ 
riorum  ,  qui  regnantibus  Carlovingis  Sc  Capevin- 
gis ,  ad  noflram  ufque  statem  floruerunt ;  ut  ve¬ 
terum  inftrumentorum  fludiofis  eorum  virorum 
nomina  femper  fint  in  promtu ,  qui  praecipuam 
habuerunt  partem  in  Diplomatibus  conficiendis, 
fubfcribendis  ,  &  figillo  regio  ,  cujus  cuftodes 
erant ,  communiendis.  Hunc  indicem  ab  eis  mu¬ 
tuabimur  Scriptoribus  ,  qui  hac  de  re  diligentius 
fcripferunt,  Labbxo,Chefnio,  Mabillonio,P.  An- 
felmo ,  &c.  omiffis  tamen  audoritatibus,  quibus 
utuntur ,  ut  fententias  confirment  fuas,  ne  in  im- 
menfum  crefcat  feries  noflra. 
«[[CANCELLARII  FRANCIiB 
fub  fecunda  flirpe  Regum  noflrorum. 

Sub  Pipptno. 

Chrodingus  anno  ejus  primo. 

Egius  annis  20.  &  40.  ejufdem  regni. 

Widmarus  annis  20.  3  °.  •&  90. 

S.  Bonifacius  Archiepifc.  Mogant.  Sc  Mar¬ 
tyr  ,  Archicancellarius  an.  752. 

Franco  an.  754. 

V olfardus  an.  90.  Pippini  Regis. 

Adalolfus  an.  1  40.  ejufdem  Regis. 

Beddilo  an.  i°.  apud  Schannatum  in  Probat. 
Dioec.  Fuld.  an.  90.  apudeumd.  in  Tradit.  Fuld. 
Sc  an.  1  •).  apud  Duchefnium.  Ubique  Hitherius 
Notarius. 

Hitherius  annis  1  7.  8c  19.  Prceter  nomina¬ 
tos  Regis  Pippini  Cancellarios  Duchefnius  me¬ 
minit  Egidii ,  qui  Mijfas  dicitur  an.  regni  ejufd. 
20.  Egidius  Miffus  recognovit.  Ita  ,  inquit,  fortaffis 
didus  Chrodingi  vel  Egii  Notarius. 

Sub  Carlomanno  Pippini  filio. 

Maginarius  an.  i°.  regni  ejus. 

Sub  Car  olo  Ad  agno. 

Ludebertus  vel  Luitbertus  annis  i°.  Sc  40. 
regni  ejus.  Notarii  Vttigavo  8c  Rado. 

Hitherius  ,  qui  jam  Cancellarii  munus  obie¬ 
rat  fub  Pippino  ,  ab  anno  i°.  ejufd.  Caroli  ad 
annum  faltem  23™.  Notarii  Rado  ,  IVigbaldus  , 
Optatus  Sc  Wigbadits :  hic  forte  idem  eft  ac  IVig¬ 
baldus. 

Lutherius  apud  Schannatum  Dioec.  Fuld.  p. 
2  3  6.  Notarius  Erado  ;  fed  hi  duo  forfitan  iidefn 
funt  qui  Hitherius  Sc  Rado. 

BartholomjEus  an.  769.  in  Charta  Launo  In- 
culifinenfi  Epifcopo  conceffa. 

Rado  Abbas  Vedaftinus  ab  anno- 1 1°.  faltem 
ad  40™.  Caroli  regnantis.  Notarii  Optatus ,  PVtc- 
baldus  j  Gilbertus,  Erkambaldus ,  Jacob  Sc  IVido- 
laicus. 

Erkembaldus  vel  Archfmbai.dus  ab  anno  cir¬ 
citer  30°.  Caroli  M.  Notarii  Gene  flas  Sc  Amal- 
bertus.  DeAmalberto  quafi  dubius  loquitur  Ma- 
billonius  ex  Diplomate  fibi  fufpedo  ;  fed  alia 
duo  Diplomata  ab  eodem  recognita  fuilfe  nos 


1 3  3  CAN 

docet Martenius  nofter  Praefat.  in  to.  T.ColIccft. 
Amplilf.  n.  i  5.  Tertium  nomine  Suavium  indi- 
gitat  Schannatus  Trad.  Fuld.  pag.  107. 

Engelramnus  Arcliicapellanus ,  Archiepifco- 
pusMettenlis  (  fic  eo  tempore  didi  funt  tresEpi- 
lcopiMettenfes ,  lingulari  privilegio  pallio  deco¬ 
rati  )  &  Cancellarius. 

Hieremias  an.  1  30.  imperii  Caroli  M.  poftea 
Archiepilcopus  Senon.  Notarius  PVitberias . 

Hildebaldus  vel  Hildeboldus  Archicapella- 
nus  &  Colonienf.  Archiepifc.  ann.  788.  obiit 

ann.  818.  s 

Eginhardus  Caroli  M.  ‘vitae  fcriptor  recenfc- 
tur etiam  inter  ejus  Cancellarios,  ut  & 

Autpertus  Abbas.  Neuter  fatis  valido  funda¬ 
mento  juxta  Mabillonium. 

Liuigradius  vel  Lutw ardus  an.  i°.  imperii 
Carolini.  Notarii  Inquirimus  &  Hsrnufius. 

Sub  Ludovico  Pio. 

Helizacar  Abbas  Centulenfis  ad  annum  fal- 
tem  8.3  7.  Notarii  Durandus ,  Adalulfus ,  Arnaldus 
&  Albo. 

Mileardus  an.  50.  regni  Ludovici.  Notarius 
Audacer. 

Ludovicus  an.  6°.  ejufd.  regni.  Notarii  Aneas 
<3c  Durandus. 

Fridbgisus  vel  Frtdugisus  an.  70.  faltem  ad 
an.  1 8.  imperii  ejufdem. Notarii  Durandus ,  Hir- 
mimnaris ,  Simeon ,  Adalulfus ,  Sigibertus  &  Me¬ 
gmarius. 

Regemfridus  Vienn  Archiep.  &  Archicancel- 
larius  in  Diplomate  fibi  concelfo  an.  50.  imperii 
Ludoviciani. 

THEODofeuTHEUDo,TEOTOve  an.  18.&  feqq. 
Ludovici  Aug.  Notarii  Hirminmaris  &  Megmarius. 

Hugo  Abbas  ab  an.  22.  ejufd.  Notarios  ha¬ 
buit  Hirmlnmarim  ,  Meginarium  ,  Gloriam  <5c  Da- 
nielem  :  quibus  Mcrcarum  addit  Diploma  rela¬ 
tum  in  Hiffc.  Trenorchienfi  pag.  195.fi  tamen 
eo  loco ,  inquit  Mabill.  pro  Mercbario  legendus 
non  eft  Megmarius. 

Irmingerus  Cancellarius  recognovit  Diploma 
Ludovicianum  an.  839.  apud  Scliannatum  Tra¬ 
dit.  Fuld.  pag.  178. 

Sub  Lotbario  Imperatore. 

Hilduinus  Abbas  San-German.  Archicapell. 
Ludovici  Pii  an.  imperii  Lotharii  in  Italia  18.  in 
Francia  6.  faltem  ad  annum  ejufdem  imperii  in 
Italia  26.  in  Francia  14.  Notarii  Rainaldus,  Re- 
migius ,  Frotb mundus ,  Daniel ,  &  Rudmundus. 

Agilmarus  an.  i°.  &  feqq.  Lotharii  regnantis 
in  Francia.  Notarii  Remigius  ,  Tiibamius  ,  Er- 
camboldus  Sc  Luitbarus:  quibus  addendi  Firman¬ 
dus  ex  Martenio  Praefat.  in  to.  1 .  Colleil.  Amplilf. 
n.  1  5.  &  Eicbardus  ex  Prxcepto  Fuldenfibus  in¬ 
duito  ,  apud  Schannatum  Trad.  Fuld.  pag.  183. 
Sub  Ptppino  Rege  Aquitania. 

Hilduinus,  idem  qui fuprafub  Lothario.  No¬ 
tarios  habuit  Nicolaum ,  Jovium  &c  Petrum  Sub- 
diaconos. 

Aldricus  ,  cujus  Notarii  fuere  J oh  annes ,  Si- 
gebertus ,  Sc  Safbodas,  Diaconi. 

Dodo Notarium  habuit  Ifaac  Clericum  ,  apud 
Martenium  Praefat.  in  tom.  1.  Colleft.  AmpliiF. 
nuin.  1  5 . 

FIermoldus  vel  Ermoldus,  Ifaac  habuit  No¬ 
tarium. 

Sub  Ludovico  Germanico. 

Grimaldus  vel  Grimoldus.  Notarios  habuit 
Otgariitm  <5c  Hebatb ardum, 

Tom.  II. 


CAN  134 

Ratlareus.  Notarius  Hubertus :  cui  addendus 
Comeatus  ex  Schannato  Tradit.  Fuld.  pag.  180. 
REGiNBERTUs,apud  eund.  Schannatum  p.  1 94* 
Adalbertus  ibidem  pag.  z  06. Dubitari  poteft, 
an  hi  duo  pofieriores  Cancellarii  feerint,  anNo- 
tarii  inferiores:  Cancellariis  accenfemus,  quod 
ad  nullius  alterius  vicem  Praecepta  recognofcant 
Ludoviciana. 

Luitbertus  Arcliicapellanus.  Notarius  Ele- 
hardus.  Schannatus  Tradit.  Fuld.  pag.  208. 

Hugberius  Arcliicapellanus  eodem  ufus  eft 
Notario,  qui  Hcburkardus  fcribitur  apud  Schan¬ 
natum  Dioec.  Fuld.  pag.  2^0.  His  Cancellariis 
Ludovicum  adjungit fylartenius  Praef.  in  to.  1,  Col- 
lecl.  Amplilf.  num.  1  5. 

Sub  Ludovico  II.  Imperatore  filio  Lotharii. 
Tractemirus.  Notarios  habuit  S imperium  & 
Druclenimm. 

Sub  Cardo  Calvo. 

Ebroinus  de  quo  non  fatis  confiat  apud  eru¬ 
ditos  ,  licet  fuerit  Arcliicapellanus ,  ut  dicetur 
in  Capellani  1 . 

Ludovicus  ab  an.  1.  Caroli  Calvi  ad  27.  No¬ 
tariis  ufus  eft  Jona ,  Alnea  ,  Luca ,  Bartbolom&o , 
Ragenfredo  ,Gilleberto  ,Sigebert<r,  GauAeno,  Hilde • 
bolclo ,  Scjlelo,  Meginario ,  Deormaro,  Rotfredo  ,Il~ 
drico ,  Adalgario  ,  Folcalco,  Adalfario,  Gonchario, 
vel  Concbario  ,  Eilifrido  Sc  GaiiTcelino.  Hic 

Gauzeunus  fcu  Gauzlinus,  vel  Gozlenus, 
Ludovici  frater ,  ei  fucceffit,  atque  Notarios  ha¬ 
buit  Adalgarium ,  Hildeboldum ,  Mandonem  ,  Gam- 
monem ,  Ebbonem  ,  Audacbrum ,  Garinum ,  Adalgri - 
num,  Siffredutn  &  Wlphradtim.  Vide  feriem  Ar- 
chicapellanorum  in  Capellani  1 . 

Sub  Ludovico  Balbo. 

Gauzlinus  Cancellarii  munus  obire  perfeve- 
ravit  toto  hujus  Regis  tempore,  hoc  eft , 'biennio. 
Notarii  IVlphardus  &  Wigbaldus:  quibus  Mabil- 
lonius  addit  Audacbrum  ex  Chronico  Centulenfi. 
Sub  Carlomanno  Ludovici  Balbi  filio. 
Wulfardus  ,  cujus  Notarii  Albertus  &  Nor- 
bertus. 

Sub  Carolo  Craffo. 

Liutwardus  Epifcopus  Vercellenfis  & 
Liutperius  Epifcopus  Moguntiacenfis  :  ho¬ 
rum  Notarii  Amalbertus ,  Segoinus ,  Salomon  &  /«- 
guirinus. 

Sub  Odone. 

Ebolus  Notarium  habuit  Troannum. 
Gualterus  Notario  ufus  eflcHerveo. 
Adalgarius  ,  cujus  Notarius  fuit  Ernulfus. 
Sub  Carolo  Simplice. 

FuLcoRemenfis  Archiep.  ab  initio  Caroli  Re¬ 
gis  ad  an.  900.  Notarius  Heriveus. 

Ernustus  eodem  tempore  cum  Benjamino  No¬ 
tario. 

Machutus  Epifcopus ,  cujus  Notarius  erat  Pro¬ 
geritis. 

Anschericus  ,  vel  Askericus.  Notarii  Ernu- 
Jlus  Sc  Herveus. 

Herveus  feu  Heriveus  in  utraque  dignitate 
Cancellarii  &  Archiepifcopi  Remenfis  Fulconi 
fucceftit  ad  annum  9 2  2. Notarii  Hugo  Sc  Goflinus. 

Rogerius  ,  Archiep.  Trevir.  Notarii  Gojlintis , 
Ratbaudus  Sc  Hagano. 

Luitwardus  ,  Epifcopus  Vercell.  poft  Ro- 
gerium. 

Sub  Arnulfo  Imperatore. 

Teotmarus  Arcliicapellanus.  Notarii  Afdelgus, 
Afpertus ,  St.pVicbindus. 

I  ij 


135  C  AN 

Sub  Zuenteboldo  Lotbaringia  Rege. 

RatfotUs  Archiep.Notario  ufus  eVtlValdegero. 
Hermannus  Archicapellanus  Notarium  habuit 
Egilbertum. 

Rutgerus  Archiep.  Arcbiquecapellanus  ,  cujus 
Notarius  IValkems. 

Sub  Ludovico  fecundogenito  Arnulfi  filio. 
Ratfoius  idem  qui  fupra.  Notarii  Ernuldus  & 
Tbeodulpbtis. 

Sub  Rodulpbo. 

Carolo  Simplico  in  carcere  detento. 

Abbo  Epifc.  Sueffion.  cum  Notariis  Rainaldo  , 
Heriberto  ,  Hic  bardo  Sc  Rotberto. 

AnsusUs  feu  Ansegisus  Epifc.  Tricaffin.  cum 
Hugone  &  Raimundo  Notariis. 

Theodoricus  Archiep.  cum  Berengario.  Notario. 
Sub  Ludovico  Cocco  Bofonis  Regii  filio. 
Ragenfrelus Notarium  habuit  Arnulfum. 
Alfxander  Archiep.  Vicnn.  Notarios  habuit 
Bernerium ,  Garneriurn  ,  Elium  &  Uboldum. 

Sub  Ludovico  Ultramarino. 

Ericus  Epifc.  ad  annum  6.  didi  Ludovici  , 
Notarium  habuit Odilonem. 

Hugo  Remenfis  Antides  an.  ejufd.  Regis  p°. 
cujus  Notarius  Rorico. 

Artaldus  Archiepifc.  Remenfis  Notariis  ufus 
ed  G er  ardo  ,  Rorico  <Sc  Odilone. 

Sub  Lotb urio  fuper  toris  Ludovici  filio. 
Artaldus  jam  didus  Notariis  ufus  cd  Widone 
&  Gelone. 

Odolricus  in  utraque  dignitate  Artaldi  fuc- 
cefior  eumdem  habuit  Gsjitnei n  pro  Notario. 
Obiit  an.  971. 

Ad  .Lbero  ,  &  ipfe  Rem.  Archiep.  Notarios 
habuit  Adalberonem  &  Arnulfum  feu  Ermlfum.  I  le 
Adalbero  Cancellari  i  munus  obiit  etiam  fub  Lu¬ 
dovico  V.  pollremo  Rege  ftirpis  Carolinse. 
CANCELLARII  FRANCI^ 
fub  tertia  LlirpeRegum  nodrorum. 

Sub  Hugone. 

Adalbero  Rem.  Archicancellarii  officium  pro- 
fecutus  ell  cum  Reginoldo  Notario,  podea  Epi- 
fcopo  Parifienfi. 

Gerbertus  Rem.  Archiprxful  Notarium  ha¬ 
buit  Rainoldum ,  qui  idem  videtur  cum  Reginoldo 
fub  Adalberone. 

Renaldus Epifc.  Parif.  Cancellarius  etiam  di¬ 
citur  in  Diplomate  Monad.  FolTatenfi  concedo. 

Roigerius  Epifc.  Belvac.  Prothocancellarius  Hu¬ 
gone  &  Roberto  Regibus  anno  8 . 

Sub  Roberto. 

Abbo  Epifcopus.  Notarius  Reginaldus ,  aliis  Ra- 
genardus. 

FRANCo,ante  acceptum  Pariliorum  prxfulatum 
Cancellarius  fummus  ,  feu  ,  ut  aliis  videtur  ,  No¬ 
tarius  fuit,  qui  per  Arnulfi  Remenfis  cum  Rot- 
berto  Rege  limultates  Cancellarii  officium  inte- 
rim  exercuerit  cum  Rotgeno  Notario. 

Arnulfus  Archiep.  Remenfis ,  cui  Notarius 
ejus. 

Balduinus  fuccelfit  in  officio  Cancellarii  po- 
dremis  annis  Rotberti.  Sunt  qui  Fulberto  Car- 
notenfi  eamdem  dignitatem  tribuant ;  fcd  eum 
potius  Ecclefiae  Carnotenfis  quam  Regis  Cancel¬ 
larium  fuiffe  exidimatMabillonius  :  contra  Du- 
chefnius  eum  credit  verum  fuille  Regis  Can¬ 
cellarium  ex  Annal.  S.  Vidoris  Parif.  &  ex  Chro¬ 
nico  Roberti  Monachi  Pnemondratenfis  p.  7 4. 

Sub  Henrico  /. 

Balduinus  idem  qui  fupra.  Notarii  Signinus, 

E  Aco  &  fVUlclmus. 


C  AN  136 

Elie  obfervare  juvat  cum  Mabillonio  extre¬ 
mis  Elenrici  Regis  annis  adfcribi  regiis  litteris 
coepiiTe  quatuor  primarios  Palatii  Officiales  cum 
Cancellario  &  aliis  optimatibus.  Id  colligitur  ex 
Elenrici  Diplomate  apudDuchefniuiriHid.Mon- 
morenc.  pag.  2  1.  relato,  cui  lubfcripti  funt  ad 
annum  1060.  Balduinus  Cancellarius ,  Rainaldus 
Camerarius  ,  Albericus  Cone  fabularius ,  IV illelmus 
Sinifchalcus  ,  Hugo  B uticul arius ,  Rotbcrtus  Coctis. 
Idem  ritus  invaluit  regnante  Philippo  :  at  fub 
principatu  Ludovici  Grulfi ,  fubfcribentium  nu¬ 
merus  redadus  ad  quatuor  principes  viros 
cum  Cancellario  ,  fcilicet  ad  Dapiferum  ,  qui 
idem  cum  Sencfcalco  ;  Camerarium  ,  Condabu- 
larium  &  Buticularium.  Idem  mos  perfeveravit 
fub  Ludovico  VI!.  &  tribus  fubfequentibus  Re¬ 
gibus  ;  mortuo  S.  Ludovico  fub  ejus  filiis  peni¬ 
tus  exdindus.  His  igitur  Regibus  Diplomata 
confici  dicebantur,  A  fi  antibus 'tn  palatio  quorum  no¬ 
mina  fubtitulata  funt &Jtgna :  Signum  N.  Camerarii , 
&c.  Inquibufdam  tamen  litteris  extraordinariis 
fubfcripta  funt  Epifcoporum  &  Abbatum  no¬ 
mina,  etiam  ante  illos  minidros.  Exempla  Ma- 
billonius  apponit  ,  quae  praetermittimus  citius 
nodram  feriem  profecuturi. 

Sub  Philippo  /. 

Gervasius  Archiep.  Rem.  quem  die  fuae  un- 
dionis  an.  1059.  Philippus ftimmum  Cancella¬ 
rium  conflit uit  ,Jicut  antec effores  fuos  fecerant ,  ut  le¬ 
gitur  in  Adis  Conventus  Remenfis. 

Balduinus  ,  qui  ad  vicem  Gervafii  litteras  pro 
S.Nicafio  Rem.  recognovit  an.  1061.  podmo- 
dum  Cancellarius,  faltem  ad  annum  9.  Philippi 
Regis.  Hic  fere  delinunt  Notarii  Recognitores  ad 
vicem  Cancellariorum. 

Petrus  Abbas  S  Germani  prope  Parifios  an¬ 
nis  1067.  &  quatuor  fequentibus.  Podid  tem¬ 
pus  indrumenta  promifeue  conficiunt 
Gu illelmus  ,  annis  1  07  3.  &  1  074. 

Gofridus  Pariliorum  Epifcopus  an.  1 07  j.ad 
annum  1092. 

Rogcrius  Belvacenfis  Antides  annis  1074. 
1079.  &  1  o . 

Ursio  Silvanedcnfis  Praefui  an.  1090. 
EIubertus  annis  1091.  &  1092.  His  adjun¬ 
gendi  Hambaldus  Vicecanc  ell  arius  an.  1095.  Ar- 
nulfus  Cancellarius  an.  1097. 

Gislv-gekivs Cancellarius  an.  1105.  juxtaDu- 
chefnium. 

Siephanus  Silvanedenfis  Parif.  Epifc.  an.  110  6 . 
ad  obitum  Philippi;  &  pod  ejus  obitum 
Sub  Ludovico  Grojfo. 

StephAnus  idem  Cancellarius  ede  perfeveravit 
ad  annum  1 1  1 6.  quo  dignitatem  luam  ceffit 
Stephano  de  Garlanda.  Hic  Cancellarii  offir- 
cium  ab  an.  1  1  2  5.  intermidum  ,  denuo  recepit 
an.  1133-  Medio  autem  intervallo  primum  va¬ 
cavit  Cancellaria,  deinde  ' 

Simon  Cancellarii  munere  fundus  ed. 

Algrinus  ,  ab  anno  1  1  3  4.  ad  an.  1139. 

Sub  Ludovico  fj uniore. 

Natalis  Abbas Refbaccnfis an.  1  139.&  1140. 
Cadurcus,  ab  an.  1  1  40 .  ad  1  147. 
Bartholom^eus ,  an.  1  1  47. 

Balduinus  :  hic  inter  Cancellarios  rccenfetur 
a  Duchefnio. 

Sjmon  ,  annis  1150.  1151.  1152.  &1153. 
Hugo  de  Campo  Florido  Epifcopus  Sueffion. 
an.  1  1  5  1 .  &c.  Obiit  an.  1175.  Sed  ante  obitum 
fuerat  in  ofifcnfa  apud  Regem,  tumque  vacavit 


137.  CAN 

Cancellaria,  annis  fcil.  1 1  70.  &  1 1  73 .  &  feqq. 
adannum  1  177.  quibus  annis  Petrus  Notarius 
•Cancellarii  vices  egit.  Superioribus  Cancellariis 
adjungitur 

Balduinus  qui  eum  Ludovico  ad  expeditio¬ 
nem  T.  S.  profcdtus  ell. 

Hugo  Puteolensis  poliremus  fuit  Ludovici 
Cancellarius  an.  1178.  &  1179.  Hoctamen  polte- 
riori  anno  litterae  videntur  abs  Rege  ipfo  datae, 
quafi  vacante  Cancellaria. 

Sub  Philippo  Auguftoi 

Idem  Hugo  ad  annum  1185. 

Hugo  de  Bethisy  an.  i  i  86.  Cancellaria  va¬ 
cavit  ad  annum  1223.  Cancellarii  vices  agente 
Hugotie  (CAthies  ann.  1  201.  &  deinceps  Fratre 
Guarino  Hofpitali  S.  Johannis  &  Epifcopo  Sil- 
vane&enli. 

Sub  Ludovico  VIII . 

Idem  Guartnus  Cancellarius  renunciatus  Can¬ 
cellarii  dignitatem  ampliavit ,  cum  obtinuit, ut 
Cancellarius  locum  haberet  inter  Pares  Franciae, 
primufque  omnium  nominaretur.  Is  etiam  dici¬ 
tur  regia  diplomata  in  archivum  fixum  ac  flabile, 
cum  antea  mobile  efiet ,  conjecilfe.  Abdicavit 
an.  circiter  1227.  quo  feceffit  in  monalterium. 
Qbiit  an.  123  o. 

Sub  S.  Ludovico. 

Idem  Guarinus  initio  regni ;  deinde  vacavit 
Cancellaria :  pollmodum 

Philippus  ^Antongny  Cullos  magnijigilli  fuit. 
Vide  infra  lin.  De  vadiis  Cancellariorum  &c. 

Johannes  Allegrinus  Cancellarius  circiter 
an.  x  240. 

Nicolaus  Palatii  Capellanus  ,  Sigilli  Cullos 
an.  i  249. 

Acidius  Tyri  Archiep.  Sigillum  gerebat  in 
Palaeftina  an.  1253. 

Johannes  de  Curia  d’AuBERGENviiXE  Epifc. 
Ebroicenfis, obiit  Cancellarius  an.  1256. 

Radulphus  Grospari.iy  Cullos  Sigilli  annis 
1258.  &  1260.  Fuit  Epilc.  Ebroicenfis  &  Car¬ 
dinalis. 

Simon  Brionensis  Cullos  Sigilli  poli  Radul- 
phum  ad  an.  1261.  quo  creatus  ell  Cardinalis: 
pollea  ad  Summum  Pontificatum  eve&us  ell  & 
Alartinus  IV.  appellatus. 

Matthaeus  V indocinen'1% Abb.  S.  Diony fii  & 

S  mon  Claromontensis  Dominus  de  Nesle 
peculiare  Sigillum  a  S.  Ludovico  an.  1270.  ite¬ 
rum  in  Palaeltinam  proficifcente  acceperunt,  quo 
uterentur  in  iis,  quae  adcommilfam  libi  regni 
adminiltrationem  pertinebant. 

Sub  Philippo  Audace. 

Petrus  Barbette  Archiep.  Rem.  Cancella¬ 
rius  an  1270.  dcfeqq.  Vacavit  tamen  Cancella¬ 
ria  annis  1273.  1274.  &  1279.  quamvis  Petrus 
folum  obierit  an.  1300. 

Henricus  de  Vezeliaco  Archidiac.  Bajocenfis 
Cancellarius  an.  127  9.  quo  tamen  anno  Cancel- 
lariam  vacalfe  probatur  ex  quibufdam  Chartis , 
ut  jam  di&um  ell. 

Petrus  Challon  ,  Decanus  S.  MartiniTuron. 
Cancellarius  annis  12  81.  1282.  &  1283.  ac  f. 
etiam  feqq. 

Sub  Philippo  Pulcro. 

Joannes de  Vassonia  Cancellarius  an.  1292. 
fed  an.  feq.  eledlus  Tornacenfis  Epifcopus  Sigil¬ 
lis  privatur,  iifque  donatur  iterum.  (Sigilla  jam 
habuerat  an.  1291.) 

Stephanus  de  Suisiaco  Archidiac.  Brugenfis 


CAN  138 

Cancellarius  quoque  fuit  an.  13  02.  ad  1304. 
Cardinalis  obiit  an.  13 1  1. 

Guillelmus  de  Crispeio  Archidiac.  Parif. 
Cancellarius  an.  1293.  Abdicavit,annuente  Re¬ 
ge,  an.  1296. 

Petrus  Flotte,  Miles  Arvernus,  aban.  1300. 
ad  an.  1  3  o  2. quo  interiit  in  prselioCortracenfi. 
Petrus  de  Mornayo  Epifcop.  Autiihd.  ad  an. 

1306.  quo  obiit. 

Petrus  de  Bellapertica  Epifc.  Autilfiod.  k 
menfe  Odobri  anni  1306.  ad  Januarium  ann. 

1307.  quo  interiit  venando.  Huic  fuccefht  in. 
utraque  dignitate  ex  Hili.  MS.  Epifc  Autilfiod. 

Petrus  de  Gressibus  ,  qui  haud  diu  potitus 
ell  Cancellariatu. 

Guillrlmus  de  Nogareto  Cullos  Sigilli  an. 
1307.  Cancellarius  an.  1308.  ad  menfem  Mar¬ 
tium  an.  1  3  09. 

Aigidius  Aycelinus  Archiep.  Narbon.  deinde 
Rotomag.  Cullos  Sigilli  a  27.  Februarii  anni 
1309.  ad  Aprilem  13  1  3  .  Litterae  tamen  iifdein. 
annis  datae  leguntur  vacante  Cancellaria. 

Petrus  de  La  iliaco  Cancellarius  ab  Aprili 
,  1 3  1  3 .  ad  Decembrem  1 3 14.  quo  factus  ell  Epifc. 
Catalau  neniis. 

Sub  Ludovico  X. 

Stephanus  de  Mornayo  Cancellarius  ab  initio 
1314.  ad  Felium SS.Trinitatis  131  6.  Obiit  ann. 
1332. 

Sub  Philippo  V. 

Petrus  de  Arableyo  2  2.  Julii  13 16.  ad  Janua¬ 
rium  anni  fequentis ,  quo  creatus  ell  Cardinalis. 

Petrus  de  Capis  ad  24.  Januarii  1321.  quo 
fattus  ell  F.pifc.  Atrebat.  deinde  Carnutenf.  ac 
demum  Cardinalis. 

Johannes  de  Cherchf.mont  ad  obitum  Phi¬ 
lippi  V. 

Sub  Car  olo  IV. 

Petrus  Roderii  ad  19.  Novembris  i3  2  3  .quo 
refiitutus  ell 

Johannes  de  Cherchemont  ad  obitum  25» 
Odob.  1328. 

Sub  Philippo  VI.' 

MatthjEus  Ferrandi  primo  a  1.  Novemb. 
13  28.  ad  20.  April.  1  3  29.  fecundo  a  6.  Julii 
fubfequentis  ad7.Septemb.  ejuid.  anni. 

Petrus  de  Marigny  Archiep.  Rotomag.  Cu¬ 
ltos  Sigillorum  intervallo  ,  quo  iis  fpoliatus  ell 
AI.  Ferrandi ,  &  iterum  a  7.  Septemb.  1  3  29. ad 
felium  S.  Martini  ejufd.  anni. 

Guillrlmus  de  S.  Maura  Canonicus  S.  Mar¬ 
tini  Turon.  Novembrio  1329.  Obiit  Januario 
1  3  34- 

Petrus  Rogfrtus  Cullos  Sigillorum  ad  an..  . 
quo  ele&useft  Archiep.  Senon.  Summus  Pontifex 
fuit  nomine  Clemens  VI. 

GuiDo  Baudetus,  Epifc.  Lingon.  Cancellarius 
1 6 .  Martii  1334.  obiit  1337.  vel  1338. 

Stephanus  de  Vissac  qui  haud  diu  Cancella¬ 
rius  fuit,  nam 

Guillrlmus  Flotte  jam  fungebatur  Cancel¬ 
larii  officio  an  1339.  illudque  exercuit  ad  an¬ 
num  1347.  qL1°  abdicavit  fponte. 

Firminus  Coc^uerll  Epifc.  Noviodun.  ad  an¬ 
num  1349. 

Petrus  de  Foresta  Cardinalis  ad  annum  1317. 
quo 

Sub  gj oh  anne  Bono, 

congregatis  totius  regni  Proceribus  abdicare 
coalis  ell  a  menfe  Martio  1 3  57.  ad  Maimu 


i39  C  AN 

anni  i  3  5  9. Hoc  quidem  an.  refiitutus  eft,  fed 
Cancellarii  'officium  deinceps  parum  curavit 
aut  exercuit.  Cancellario  fpoliato  Cancellariae  cu¬ 
ram  egit  Fouquettus  Bardeus  Senator  Parifienfis. 

Acidius  Aycelinus  hoc  nomine  II.  interval¬ 
lo  quo  Petrus  de  Forefia  fpoliatus  eft,  &  iterum 
anno  1360. 

Johannes  de  Dormano  Epifc.  Bellovac.  Car¬ 
dinalis  Cancellarii  dignitate  decoratus  eft  28. 
Septemb.  1361.  fuumque  officium  reliquis  an¬ 
nis  Philippi  VI.  primum  ,  ac  deinde 
Sub  Cur  olo  V. 

exercuit  ad  2 1 .  Febr.  1371.  quo  Cancellaria- 
tum  cedit  fratri  fuo  Guillelmo.  Hic 

Guillelmus  de  Dormano  tempore  ceffionis 
fratris  fui ,  hoc  eft ,  a  21.  Febr.  adn.  Julii  13  7  3  . 
quo  obiit.  Ab  hac  dic  ff  oh  annes  iterum  exercuit 
ad  obitum,  qui  contigit  7.  Nov.  1373- 

Petrus  d’ORGEMONTad  1 .  Odtobr.  1380.  quo 
abdicavit. 

Sub  Cardo  VI. 

Miles  vel  Milo  de  Dormano  Epifc.  Belvac. 
Abdicavit  mcnfe  Julio  1383. 

Petrus  de  Giaco.  Abdicavit  an.  1388. 

Arnaldus  de  Corbeio  ab  an.  1388.  ad  1398. 
quo  deflitutus  fuit.  Rellitutus  an  1400.  ad  No¬ 
vembrium  1405.  quo  iterum  deflitutus  eft ,  feu 
privatus  tigillis  ,  qua;  tertio  refumlit  17.  Junii 
1409.  Abdicavit  tandem  ultima  Augufti  1412. 
annos  natus  88.  Obiit  24.  Martii  141  3. Hujus 
Cancellarii  tempore  quidam  inferunt 

Iterium  de  Martrolio  ( de  Adartrevil )  quem 
volunt  funde  Cuftodem  Sigillorum  regalium.  Le¬ 
viora  videntur  id  afferentium  argumenta. 

Nicolaus  de  Bosco  Epifc.  Bajoc.  Sigilla  fer- 
vavit  ab  an.  13  98. ad  1400.  tempore  prirnse 
fpoliationis  Arnaldi  de  Corbeio. 

Johannes  de  MonteacuEo  Archiep.  Senon. 
poft  alteram  fpoliationem  ejufdem  Arnaldi. 

Carolus  de  Savoisy  neque  inter  Cancellarios 
neque  inter  Cullodes  Sigilli  regii  recenfetur  a 
PP.  Labbco  &  Anfelmo:  hunc  tamen  Cancellarii 
Arnaldi  vices  egilfe  ab  an.  1409.  contendit  Du- 
chefnius ,  nullo  fatis  firmo  ,  ut  nobis  videtur, 
argumento. 

Eustachius  de  Laistre  a  i  4.  Junii  1 41 3 .  ad 
8.  Augufti  fubfequentis  :  dein  a  4.  Junii  1418. 
ad  1420.  quo  obiit  defignatus  Epifcopus  Bel- 
vacenfis. 

Henricus  ee  Corgne  di£tus  de  Alarie  8.  Au- 
gulti  1413.  Trucidatus  fuit  1  2.  Junii  141  8. 

Joannes  le  Clerc  16.  Novembris  1420.  ad 
6.  Februarii  1424.  qua  dieabdicavit. 

Sub  Carolo  VII. 

Ludovicus  Luxemburg.  Epifcop.  Tervanenfis 
litteris  Henrici  VI.  Regis  Anglioe,  qui  fe  quo¬ 
que  Regem  Franciae  didlitabat,  renunciatus  eft 
Cancellarius  Parifiis  7.  Februarii  i424.Cancel- 
lariam  exercuit  ad  an-  1435.  Fuit  Archiep.  Ro- 
tomag.  &  Cardinalis.  Obiit  an.  1443. 

Thomas  Hoo,  Eques  Anglus  beneficio  Regis 
Angliae  Cancellarii  dignitate  potitus  eft  ab  ann. 

1 43  5 .  ad  1  449. 

Alii  hifce  turbarum  temporibus  veri  Cancel¬ 
larii  fuere  noftrorum  Regum  auddoritate  pro¬ 
moti,  nimirum 

Robertus  le  Ma^on  an.  14 1  8.  Eod.  anno  de- 
flitutus  &  ar.no  fequenti  refiitutus,  exercuit  ad 
an.  1421. 

Martinus  Gouges  de^CuARPAiGNES,  Epifcop. 


CAN  140 

Carnutenfis  primum ,  dein  Claromontenfis ,  ab 
an.  1 4  2 1 .  ad  6 .  Apr il.  1 4  2  5 .  &  iterum  a  6 .  Au- 
gufli  anni  ejufd.  ad  8. Nov.  1428.  quo  fecundo 
fpoliatus  fuit. 

Renaldus  de  Chartres,  Archiep.  Rem.  3c 
Cardinalis  a  2  8 .  Martii  1 4  2  4..  ad  6.  Augufti  an. 
infequentis, dein  ab  8.  Novembr.  1428.  ad  4. 
April.  1445. 

Guillelmus  Juvf.nal  des  Ursins  Archiepifc. 
Rem.  a  6.  Junii  1 445*  ad  an.  1461.  quo  abdi** 
care  coa&us  eft. 

Sub  Ludovico  XI. 

Petrus  de  MorviLLier  an.  1461.  ad  an, 
1465.  quo  Cancellariatum  refumfit  9.  Novemb. 

Guillelmus  Juvenal  ad  obitum,  qui  contigic 
2  3 .  Junii  1472. 

(Petrus  dORioLLE  fpoliatus? eft  ann.  1483, 
Quinque  poftremis  annis  hujus  Cancellarii 

Adamus  Fumeus  Sigillorum  Cuftos  fuit  ex  Du- 
chefnio  ,  quem  confule. 

Sub  Carolo  VIII. 

Guillelmus  de Rupeforti ab  an.  148  3.  ad  12; 
Augufti  149  2.  Aliquot  menfibus  ante  obitum 
Ludovici  XI.  renuntiatu^  fuerat  Cancellarius. 

Adamus  Fumeus,  de  quojam  fupra,  abobitu 
Guillelmi  de  Rupeforti  ad  annum  1494. 

Robertus  Brijonnet  Archiep.  Rem.  cui  Si¬ 
gilla  jam  credita  fuerant  an.  1491.  Cancellarius 
fuit  a  30.  Augufti  149  5;  ad  3.  Junii  149 7. quo 
migravit  ex  hac  vita. 

Guido  de  Rupeforti  ad  obitum  Caroli  VIII.  3; 

Sub  Ludovico  XII. 
ad  annum  15  o  7. 

Joannes  de  Gannay  ad  annum  1512. 

Stephanus  Poncher  Epifc.  Aurelianenfis  Si~ 
gillorum  Cuftos  ad  an.  15 12.  ad  1515. 

Sub  Francifco  I. 

Antonius  de  Prato  Archiep.  Senon.  Cardi¬ 
nalis  3c  Cancellarius  ab  initio  regni  ad  an.  15  3  $. 
quo  obiit. 

Antonius  de  Burgo  ab  an.  i  5  3  5 .  ad  obitum^ 
qui  contigit  an.  1 5  3  8  • 

Matthaeus  deLoNGUEjoup  Epifc.  Sueffion.  Cu¬ 
ltos  Sigilli  an.  1 5  38.  ante  Cancellariatum  G.PoyetJ 
&  iterum  an.  1  5  44.  poft  fpoliationem  Francifci 
Errault. 

Guillelmus  Poyet  Cancellarius  an.  1538.  int 
carcerem  ob  iniquas  exaftiones  conjectus  eft  an. 
1 5  41.  mul&aque  impofitaCancellariatu  depulfus 
ann.  1542. 

FRANCiscusde  Montholon  Cuftos  Sigillorum 
a  fpoliatione G. Poyet  ad  1  o. Junii  1543.  quo  ex 
hoc  faeculo  migravit. 

Franciscus  Errault  Sigillorum  Cuftos  ab 
obitu  decefioris  ad  ann.  1544.  quo  fpoliatus  eft 
hac  dignitate. 

Franciscus  Olivier  Cancellarius  a  18»  April, 

1 5  4  5 .  ad  obitum,  qui  contigit  an.  1 5  6 o. 

Sub  Henrico  II. 

Franciscus  Olivier,  de  quo  jam  di&um  eft. 

Johannes  BertRand  Archiep.  Senon.  &  Car¬ 
dinalis  ,  in  cujus  gratiam  an.  1551.  inflituta  eft 
dignitas  Cuflodis  Sigillorum  ,  quae  ad  hoc  ufque 
tempus  non  fuerat  a  Cancellariatu  diftinda;  licet 
exercitium  fuiffet  aliquando  feparatum  ,  ut  ex 
noftra  ferie  fatis  patet.  Recens  creatam  dignita¬ 
tem  fervavit  ad  annum  1559.  quo 

Sub  Francifco  II. 

Franciscus  Olivier  refiitutus  eft  in  integrum,’ 
&  Sigillis  regiis  iterum  donatus. 


i4i  CAN 

Sub  Car  olo  IX. 

MiCHAeLdei/HopiTAL  Cancellarius  &Cultos  ti¬ 
gillorum  30.  Junii  i5  6o.adan.i568.quopoftu- 
ianti  Regi  Sigilla  reddidit,  refervatis  fibi  Cancel¬ 
larii  honoribus  ad  obitum, qui  contigit  an.  1573. 

Joannes  dcMoRviLLiER  Epifc.  Aurelian.  Cu¬ 
ltos  Sigillorum  an.  1  568.  ad  15  71.  cujus  initio 
abdicavit,  Rege  vix  annuente. 

Renatus  de  Birague  Italus,  Cultos  Sigillorum 
primo  ,  deinde  Cancellarius  poli  obitum  M.  de 
1‘Hopital  ad  annum  j  5  78.  Creatus  fuerat  Cardi¬ 
nalis  an.  x 57-. 

Sub  Hernico  III. 

Philipfus  Hurault  Sigillorum  Cultos  &  an. 
1583.  poli  mortem  R.  de  Birague  Cancellarius. 
Sigillis  privatus  cfb  Augulto  menfe  anni  1588. 

Franciscus  de  Moniholon  Cultos  Sigillorum 
ab  an.  1 5  8  8.  ad  1 .  Augulti  anni  1589.  a  qua  die 

Carolus  Boreonius  Cardinalis  de  Vendbme  di- 
dluqutpotc  Praefes  Conliliorum  regiorum  Sigilla 
retinuit  ad  menfem  Decembrium  ejufdem  anni. 

Sub  Henrico  IV. 

•Cardinalis  Boreonius  ad  Decembrium  anni 
1 5 89.  ut  mox  didtum  elt ,  tum  rex  ipfe  Sigilla 
tenuit  ad  Augultum  anni  1590.  quo 

Philippus  Hurault  in  integrum  rellitutus  elt 
ad  annum  1599.  quo  obiit. 

Pomponius  deBELLiEVRE  Cancellarius  2.  Aug. 
1  5  99.  ad  9.Septemb.  1607.  Ipfo  confentiente, 
novum,  de  quojam  fupra  fub  Henrico  II.  crea¬ 
tum  elt  Officium  Cultodis  Sigillorum  :  quo 

Nicolaus  Brulart  de  Silleky  donatus  fuit 
menfe  Decemb.  160  5.  Poli  obitum  Pomponii  au¬ 
ctus  Cancellariatu  ad  annum  1616.  quo 
Sub  Ludovico  XIII. 

redditis  Sigillis  ab  Aula  recellit.  Revocatus  haud 
multo  poli  regiis  Confiliis  praefedit  ad  2,3.  Ja¬ 
nuarii  1623.  line  Sigillis ,  &  iterum  cum  Sigillis 
ab  hoc  menfe  ad  eumd.  anni  fcquentis ,  quo  Aula 
denuo  relidta,  leceilit  in  praedium  deSillery  in 
Campania,  ubi  mortuus  elt  1 .  O&ob.  1624. 

GuiLLELMUsduVAiRCultosSigillorum  amenfe 
Maio  16  1  6.  ad  Novembrem  ejufd.  anni ;  deinde 
a  2  5 .  April.  1  6  1  7.  ad  3 .  Aug.  1621.  quo  obiit. 

Claudius  Mangot  Cultos  Sigillorum  a  25. 
>  ovemb.  1 6 1 6.  ad  24.  April.  1 6 1  7. 

Carolus  d’ALEERT  Dux  de  Luynes  ,  ut  Praefes 
Confiliorum  Sigilla  tenuit  poli  mortem  G.  dti 
Vair  ad  1  5 .  Decemb.  1621.  quo  obiit. 

Medericus  de  Vic  d’Ermenonville  Cultos 
Sigillorum  a  24.  Decemb.  ad  obitum,  qui  conti¬ 
git  2.  Septemb.  ^6zz. 

Ludovicusle  Fevre  de  Caumartin  Cultos  Si¬ 
gillorum  a  2 3 . Septemb.  1622.  ad  21.  J anuar ii 
1623.  quo  obiit. 

Stefhanus  d’ALiGRE  Cultos  Sigillorum  Janua¬ 
rio  1624.  Cancellarim  polt  obitum  N.  Brulart. 
Spoliatus  elt  Sigillis  1.  Junii  1626.  quo  iifdem 
donatus  elt 

Michael  detvlARiLLAcad  1  2.Novemb.  163  o. 

Carolus  de  l’Aubi  spine  Marchio  de  Caltro- 
novo  bis  habuit  Sigilla,  primum  a  14.  Novemb. 
1  6  3  o.  ad  25.  Febr.  1  <5  3  3 .  Iterum  a  2.  Martii 
*6fo.ad  5.  April.  1651. 

Petrus  Sfguier  Cultos  Sigillorum  ult.  Febr. 
1  6  3  3 .  Cancellarius  1 9.  Decemb.  1635.  Sigillis 
privatus  elt  1 .  Martii  1650.  Iterum  donatus  14. 
April.i  <$5  1.  ac  denuo  fpoliatus  7.  Septemb.  in- 
fequentis.  Tertio  donatus  4.  Januarii  165  6.  ad 
obitum  ,  qui  contigit  24.  Januar.  1672. 


CAN  142 

Sub  Ludovico  XIV. 

Matthaeus  Mole*  Praefes  Senatus  Parif.  bis  Si¬ 
gilla  tenuit.  Primum  a  3.  April.  1651.  ad  1 3  0 
ejufd.  menfis. Iterum  a  9.  Septemb.  1651.  adi. 
Januarii  16  5  6.  quo  obiit. 

Stephanus  dfALiGRE  II.  hoc  nomine  Cultos 
Sigillorum  menfe  Aprili  1672.  Cancellarim  Ja¬ 
nuario  1674.  ad  obitum,  qui  contigit  2  5<Odtob* 
1  677  -  Rex  ipfe  polt  mortem  P.  Seguier  aliquan- 
diu  Sigilla  penes  fe  habuit. 

Michael  le  Tellier  polt  obitum  S.diAligre 
ad  3  o.  Odtob.  quoex  hac  vita  migravit  aetat.  i  5 . 

Ludovicus  Boucherat  a  1.  Novemb.  1  68  j. 
ad  2.  Septemb.  1699.  quo  obiit  aetat.  84. 

LudovicU'  Phelypeaux  de  Pvnicharirain  a 
5 . Septemb.  1  699.  ad  2.  Julii  1714.  quo  abdi¬ 
cans  confugit  in  otii  portum  ,  ut  uni  neceffitrio 
tutius  vacaret.  Obiit  22.  Decembris  an.  1727. 

Daniel  Franciscus  Voisin  a  menfe  Julio  1714. 
ad  2 .  Februarii  1717.  quo  obiit. 

Sub  Ludovico  XV. 

Henricus Franciscus Dacuessau  a  2. Februa¬ 
rii  ad  .* ’.*?■. 

Marcus  Renatus  de  Voyer  d’ARGEN<ON  Si- 
gillf  regiis  donatus  elt  fub  finem  Januarii  ann. 
1718.  ad  8.  Junii  1720.  quo  rellituta funt  H.  F. 
JDaguejpeau  Cancellario. 

JoStFHUS  JoHAN.  Ba.PT.  d’ARMFNONVILLE  Cu- 
flos  Sigillorum  renunciatus  elt  2 8.  Februarii  an. 
1  72  2.  ad  1  o.Sept.  1727. Obiit  27.  Nov.  1728. 

Germanus  Ludovicus  Chauvelin  ,  Cultos  Si- 
giltarn^^egtei njjris  an.  i727.ad  PJ* 

Cancellariorum  Angliaeferiem  contexuit Spel- 
mannu  in  GIolTario. 

De  vadiis  Cancellariorum  fub  tertia  Regum 
ftirpe  haec  habentur  in  1  .Regelto  Memorial.  Ca¬ 
merae  Comput.  Parif.  fol.  1  5  1 .  Nous  avons  trottve 
unecedule,  qui  ejloit  eferite  de  la  main  feu  Afaiflre 
Saince  de  laCbarmoye ,  parlaquelle  il  pria  feu  Mai- 
ftre  P.de  Conde  a  fon  vivant  puis  quii  fu  entre  en  re- 
ligton,  que  il  li  refcrijtjl ,  ou  Jignifiafl ,  quiex  gages 
avoit  aecouftume  a  prendre  celtii ,  qui  porre  le  grant 
Se  au  da  Roj.  Et  ledit  Frereli  recrijifl  de  fa  main  pro- 
pre  en  l adite  cedale,  que  du  tertips  Monf.  S.  Loys  Mai - 
flre  Pbilippes  d’ Antongny  portoit  fon  grant  Seau ,  & 
prenoit  pour foy  &  fes  cbevaux  &  vallet,  a  cheval  y.f. 
Par.  par  jour ,  pour  avaine  &  pour  t otites  atitrescbofes, 
&  excepte  fon  elere  &  fon  vallet ,  qui  le  fervoit  en  fa 
chambre,qui  menjoient  a  court,  &  ejioient  doublet  leurs 
gages  es  4.  Feftes  AnnuexenPan,  &  quant  li  Roy  pre¬ 
noit  gijles.  Item  il  avoit  fes  mantiax ,  Ji  comme  les  au - 
tres  eleres  du  Roy ,  &  hvree  de  Cbandoille  t  ani, comme 
il  en  convcnoit  pour  fa  Chambre  &  pour  les  Notaires 
a  eferirei  &  quant  li  Rois  voluit,  il  lidonnoit  palefroy 
pour  foy  ,  &  cheval  pour  fon  elere ,  &  fotnmier  pour  le 
Rcgijlre.  Et  dit  que  depuis  le  temps  Monf  S.  Loys 
ceus  qui  ont  pone  le  Seau  du  Roy  fefont  en  ce  cas  por¬ 
tet.  en  moidt  de  manieres  ,Ji  comme  il  ont  voulu ,  &  l'en 
lenr  d  fuffert.  liem  il  dit  en  ladite  Cedule ,  que  des 
lettres quidotvent  6o.folsde  Seau ,  le  faclour  prenoit 
dix  fol  s  pour  foy ,  &  faporcion  de  la  commune  Chat: - 
cellerie  ,Jt  comme  les  autres  eleres  du  Roy.  Et  quant  il 
ejioit  en  Abbeyes ,  ou ,  en  lien  ou  is  ne  dependoit  riens 
pour  chevaus  ,  ce  lui  ejicit  rabatu  des  fes  gages.  His 
addere  Iubct  quae  habentur  in  Reg.  Ncfler  fol. 
416.  Li  Cbanceliers  fouloit  prendre  d  Court  y.f.  6. 
den.  par  jour,  &  livroifonde  Court ,  &  d  Paris  en  Par- 
lemcnt  20  .f.  par  jour  ,  avec les  droiz.  de  la  Cb  ancel- 
lerie;  &  il prent  orendroit  pour  tout  zooo.ll.  Par.  de 
gages  par  an  ,  &  un  des  Notaires  fouloit  rendre  les 


1 43  CAN 

Lettres  a  1’Audience  [ens  autresgages ;  &  cil  qui  oren- 
droit  les  reus ,  prend  zoo.ll.  Par.  degages  -par  an, fens 
cinq  fols  Eour.  de  gages  par  jour ,  qidl  prent  pour  da 
Cartalcrie  de  Alontohfen  Carca/fonnois ,  quii  [ait  de - 
fervir  par  autruy.  Et  foit  memoire  de  favoir ,  quiregott 
l’ e  molunt  ent  du  Regifiredes  Lettres  de  la  Cbancellerie, 
quidoit  valoir  au  Roy  grant  ch’ofe. 

Simili  modo  Salaria  Cancellarii  Dalphinatus  in¬ 
dicat  Humbertus  II.  Ordinatione  anni  i  3  40.  ubi 
de  variis  officiis  Domus  Dalphinalis,  ex  Hifl.  Dal- 
phin.  tom.  z.  pag.  397.  Item,  inquit ,  pro Jigilla- 
tione  liter  arum  jufiitia  &  gratia ,  &  aliis  ad  officiunt 
Cancellarii  pertinentibus ,  unum  Cancellarium  ordina¬ 
mus  ad  [alarium  ducentorum  fiorenorum  per  annum , 
computatis  inter  eos  viginti  florenis  auri  pro  [alario  unius 
notarii,  quinque  florenis  pro  [alario  unius  [cutiferi , 
tribus  florenis  pro  [alario  unius  [ommelerii ,  duobus  flo¬ 
renis  pro  duobus  valletis  peditibus  per  annum.  Item , 
habeat  unum  equum  pro  [e  ,  unum  equum  pro  notario  y 
alium  equum  pro  [cutifero ,  &  alium  pro  [ommelerio , 
&  percipiat  die  qualibet  pro  gagiis  cujuflibet  ipforum 
equorum  unum  groffum.  Subfequitur  accurata  vario¬ 
rum  Cancellarii  munium  defcriptio,  quam  Le- 
dtor,  fi  opus  efl,  poteflibidemconfulere. 

<§  Cancellaris,  pro  Cancellarius ,  in  Diplom.  Henri- 
ci  IV.  Imper.  an.  1073.  apud  Ludewig.  Reliq. 
MSS.  tom.  2.  pag.  178.  Signum  D.  Henrici  IV. 
Regis  illufirijfimi  &  mvictijfmi ,  &  Adelgero  Cancel¬ 
laris  ,  vice  Sigfridi  Archicancellaris. 

Cancellariorum  munus  etiam  Ecclefiafli- 
cum  fuit  ,  ut  ex  Anaftafio  colligitur  in  Vita 
S.  Joannis  Eleemofynar.  cap.  1.  num.  6.  cap.  2. 
num.  7.  cap.  8.  num.  4 6.  In  VI.  Synodo  Adi.  8. 
&  9.  fit  mentio  Stephani  &  Dionyfii  Diacono¬ 
rum  &  Cancellariorum. 

Cancellakii  Ecclesiae  Romana  quanta  fuerit  in 
Romana  Curia  audloritas  ,  docet  S.  Bernardus 
Epift.  313.  Siquidem  cum  nullum  ferme  fi at  in  orbe 
bonum ,  quod  per  manus  quodammodo  Romani  Cancella¬ 
rii  tranjire  non  habeat,  ut  vixvel  bonum  judicetur ,  quod 
ejus  prius  non  fuerit  examinatum  judicio ,  moderatum 
confilio  ,  ftudio  roboratum  ,  &  confirmatum  adjuto¬ 
rio  ,  &c. 

Vicecancellarius  EccLfsiiE  Romanae.  Vide  Bi- 
bliotkecarius ,  &  Waddingum  an.  1  3  o  3 .  n.  6 . 7. 

Cancellarius,  in  Ecclefiis  Cathedralibus  ,  digni¬ 
tas  ,  cujus  munus  fic  defcribitur  in  Statutis Lei- 
chefeldenfis  Ecclefiae  in  Monadico  Anglic.  to.  3  . 
pag.  24.  Officium  Cancellarii  efi  Jive  rejidens ,  Jive 
non  extiterit ,  lectiones  legendas  in  Ecclejia  per  [e  ,  vel 
per  fuum  Vicarium  aufcultare,  male  legentes  emendare, 
fcbolas  conferre ,  Jigilla  ad caufas  &  negotia  conferre, 
liter  as  Capituli  facere  &  confignare ,  libros  fervare, 
quotiefeumque  v oh. eiit  pradicatienes  in  Ecclejia  vel 
extra  Ecclejiam  pradic are ,  &  cui  voluerit  prstdicatio- 
vis  officium  aflignarc  ,  &c.  Adde  Statuta  Ecclefiae 
Londinenfis ,  ibidem  pag.  339.  [Minor  fuit  Can¬ 
cellarii  dignitas  in  Hifpania  ,  uti  conflat  ex  Con¬ 
cilio  Mexicano  anni  1  5  8  5.  §.  xvn.  ubi  haec  le¬ 
guntur  :  Officium  infiper  (creamus )  Cancellarii  Jive 
Notarii  Ecclejia  &  Capituli ,  qui  quofeumque  contra¬ 
ctus  inter  Ecclejiam ,  Epifcopum  &  Capitulum  &  quof¬ 
eumque  alios ,  in  protocollo  &  notis  fuis  recipere ,  altus 
capitulares  [cribere  ,  donationes ,  poffeffiones ,  cenfus, 
feudos ,  precaria ,  per  eofdem  Epifcopum  &  Capitulum 
&  Ecclejiam ,  vel  eifdem  [altas ,  vel  in  poflerim  fa¬ 
ciendas  ,  annotet  &  [cubat,  &  infirumenta  cuftodiati 
partes  reddituum  beneficiatis  diftribuat.  ] 

'<([  Cancellarii  Monasteriorum  etiam  memorantur 
in  Annalibus  Benedidt.  to.  1.  pag.  6z  7.  Spicii. 


CAN  1 44 

Acheriano  to.  6.  pag.  5  1 1.  &  Chronico  Mellic. 
pag.  804.  coi.  2.  ubi  Cancellarius  Patrum  appel¬ 
latur  :  Per  Patres  Congregationis  idoneus  aliquis  , 
fidus ,  integer  ac  peritus  ex  Congregatione  eligatur  ,  ac 
Cancellarius  Patrum  vocetur,  habeatque  curam  regi- 
Jlrandiacla,  infirumenta. . .  necnon feribendi  ac  refpon- 
dendi  quibus  opus  fuerit. 

Cancellarii  Academiarum  didti  ,  qui  m 
quodammodo  prsefunt,  penes  quos  totius  rei  li- 
terarise  regimen,  ac  moderatio  efl,  qui,  fi  res 
poflulat,  in  focietatem  profeffionis fuae  idoneos 
Magiflros  advocant,  cafligant ,  fi  quid  in  dodtore 
collega  fit  dignum  poena  aut  reprehenfione,  & 
meliores  fubrogant,  cathedrifque  praeficiunt, Bac- 
calaureos  adDodloralem  apicem  promovent,  no-., 
vas  leges  condunt,  veteres  abrogant,  fcholarum 
difciplinam reformant,  &c.  Quae  quidem  digni¬ 
tas  femper  alicui  iliuflri  perfonae  a  Pontificibus 
demandata  efl,  interdum  iplis  Epilcopis.  Vide 
Gretzerum  lib.  1.  Obfervat.  ad  Philippum  Eyfle- 
tenfem  cap.  21.  Hemeraeum  de  Academ.  Pari- 
fienfi  cap.  7.  &  feqq-  Cruceum  in  Epifcopis  Ca- 
durcenf.  num.  227.  228.  229.  &c.  Stephanum 
Pafchafium  inDifquifit.  Francicislib.  9.C.21.&C. 

Cancellarius  Communire  ,  Cui  fuberat 
Scriptor,  in  ChartaCommuniaeMeldenfisan.1179. 
idem  qui  hodie  le  Greffier  cie  la  Ville. 

Sub  cancellarius  ,  in  Subfcriptione  Chartae  Lotha- 
rii  Imp.  apud  Ughell.  to.  2.  pag.  251.  Dra.-.ius 
Subcancellarius  atque  Notarius  ad  vicem  Egilmani 
recognovi  &  fubfcripji. 

Cancellarius  Inferior,  in  Geflis  Trevir.  Ar-i 
chiepifcoporum ,  apud  Marten.  to.  4.  Colleft. 
AmplifT.  coi.  395. 

Cancellaria,  apud  Anglos  dicitur  fummum  An-j 
gliae  tribunal ,  fi  univerfalem  illum  Conventum 
excipias ,  quem  P arlamentum  dicunt :  in  quo  Can¬ 
cellarius  fingulis ,  qui  rigore  juris  communis  fe  Ise- 
fos  queruntur,  ex  regula  aequitatis  fubvenit.  Ita^ 
Cowellus. 

Nos  vero  Cancellarium  appellamus  locum  inPa-’ 
latio  ,  in  quo  Regia  ac  publica  infirumenta  olin* 
affervabantur,  (nam  hodie  vix  ejufce  appellatio¬ 
nis  hac  notione  fuperefl  vefligium)  de  qua  qui¬ 
dem  intelligendum  eflEdidlum  in  Carifiaco  an. 
861.  Propterea  necejfarium  duximus ,  ut  commenda¬ 
tionem  nofiram  ex  boc  [cribere  rogaremus ,  qua  ex  more 
in  nofiro  Palatio  apud  Cancellanam  retineatur ,  &c. 

Cancellarium  ,  Gall.  Cbancelerie ,  hodie  dicimus 
Prsetorium  Cancellarii,  vel  locum,  ubi  diploma¬ 
ta  regia  feu  litterae  ,  quae  figilJo  regio  communiit 
debent,  obfignantur ,  hacque  notione  iegiturnon 
femel  vo xCancellaria  ab  annis  fialtem  trecentis  & 
amplius. 

Cancellariatus  ,  Officium  feu  dignitas  Cancel¬ 
larii.  Palfim  occurrit  poflremis  faeculis. 

CANCELLATIO ,  V ox  agrimenfqrum  ,  Limitatio, 
centuriatio ,  typus ,  forma.  Siculus  Flaccus :  Et 
quamvis  una  res Jit ,  forma ;  alii  dicunt  perticam  ,  alii 
centuriationem  ,  alii  metationem ,  alii  limitationem  , 
aliiCancellationem.  Frontinus  :  Ager  fefiertianus af- 
Jignatus  in  Cancellatione  limitibus  maritimis. 
CANCELLATURA, Oblitteratio, lineae  in  Charta 
cancellatim  du&ae.  Saifimentum  Comitatus  Tolo- 
fae  apudLafallium  to.  1 .  Annal.  Tolof.  Inflrum. 
pag.  2  8 .  Produxerunt  quoddam  infirumentum  autenti - 
cumJigillo,cum  Jtgillo  pendenti  Confulum  urbis  &  burgi 
Tolcfe..  .fine  vitio  &  Cancellatura.  Vide  Cancellare. 

^1  CANCELLULUS,  Junior  oftiarius.  EpiflolaMar- 
tini  Papae  apud  Baron.  ad  annum  650.  Eaaem 

nolle 


( 


i4  5  CAN 

node . . .  tulerunt  me  de  palatio  ...  &  nonnift  cum  fex 
puerulis  &uno  Cancell  ulo  duxerunt  nos  ex  urbe.  Vide 
Cancellarius  i.  notione. 

i.CANCELLUS. Papias :  Cancelli,  ligna fubtilia intra- 
verfum fatta ,  vel  de  ferro  inmodum  retis ,  nunc  vero  & 
de  lapidibus  fiunt.  Audor  Mamotredi  ad  4.  Reg. 
cap.  1.  Cancellus ,  fenefirareticulata ,  ad  palatii ,  & 
parvum  foramen  parieti  :  inter (litium  inter  propugna¬ 
cula:  dicitur  etiam  paries,  qui  claudit  chorum.  Adde 
UgUtionem.  «/ATrpotrflfv  rm  Jv%wv  'tg-a.ufvctt  , 

apud  Scholuftem  Ariftopnanis.  Lexicon  Grjec. 
MS.  Reg.  Cod.  2062.  mysclxa. ,  tirls  Jg-i  Kxfu eXcQvfi;. 
Aliud  :  cT/alu&iT» ,  xxyxe Amt»  ,  ttoAuttAoco?.  VideEu- 
feb.  lib.  1  o.  Hiftor.  Eccl.  cap.  4.  Papias :  Cancel¬ 
lus  ,  Cantorum  excellens  locus  ,  inde  Cancellarius. 
Cancelli  Forenses, in  Collat.  Carthag.  I.  cap.  70. 
qui  Cancelli  Fori,  Tullio  in  Orat,  pro  Sextio,  <3c 
3.  in  Verrem,  lib.  1 .  de  Orat,  unde  Cancellarii ,  qui 
hos  fervabant ,  uti  fupra  indicatum.  Intra  Can¬ 
cellorum  fepta  ,  de  foro  dixit  Ammianus  lib.  30. 
Ita  KiyKAifx  ,  &  xdUxihov  tk  dixa^nfia ,  Scholiaftes 
Ariftoph.  &  Pollux,  lib.  8 .  ufurpant.  Atque  etiam 
inde  noftri  Barreau ,  forum  litigatium  vocant, 
quod  Cancellis  pariter  muniatur.  Vide  Jacobum 
Gothofredumad  1.  1.  Cod.  Th.  deOffic  Redor. 
provinc. 

Cancelli  Sepulcrorum  ,  Quibus  hominum  vita? 
innocentia  &  fanditate  illuftrium  monumenta 
6c  tumuli  muniebantur.  De  iis  paffiin  Scriptores , 
S.  Auguft.  Serm.  de  Diverfis.  3 1 .  Cyrillus  Abb.  in 
Vita  S  Edthymii  Magni  Abb.  cap.  ult.  Pauhnus 
Natali  7-  pag.  578.  Gregor. Turonenf. lib.  i.de 
Mirae,  cap.  6 9.  lib.  2. cap.  20. 46.  47.  de Glor. 
Conf.  cap.  22.  30.  45.  lib.  1 .  Mirae.  S. Martini 
cap.  3  5.  Fortunatus  lib.  2.  Vitae  S.  Hilarii.c.  7. 
VitaS.  Boniti  num.  3  6.  &c.  Sed  &  omnium  pro- 
mifcuefepulcra  cancellis  vallari  folita  docet  idem 
Gregorius Turonenf.  lib.  6. Hiftor. cap.  io.  Vide 
Cata i  acta. 

Cancelli  Altaris  ,  Quibus  altaris  feptum  vel  lo¬ 
cus  munitur;  quibus  Bema  a  Choro  difp  aratur.  Cy¬ 
prianus  in  Vita  S.  Caefarii  Arelat.  Hoc  autem  fan¬ 
dum  opus  ita  proficutus  efi ,  ut  etiam  ab  illis ,  qua  ad 
divini  minifterii  difpenfationem  pertinent,  non  abfune- 
ret,  thuribulis ,  calicibus,  pateris  pro  eorum  redemptio¬ 
ne  datis ,  excuffifqtte  d  Cancellorum  columnis  ornamen¬ 
tis  argenteis.  Capitulare  Heitonis  Epifcopi  Bafi- 
leenfis  cap.  1  6.  ffupd Ji  palla  altaris  lavanda  funt,  d 
Clericis  abfirahantur ,  &  ad  Cancello* feminis  tradan¬ 
tur  ,  &  ibidem  repetantur.  Paulus  Warnefridus  de 
Epifcopis  Metenfib.  in  Chrodegango  :  Hic  fabri¬ 
care  juffit . . .  fidem  S.  d1  tephani  Protomartyris ,  &  al¬ 
tare  ipjtus ,  atque  Cancellos ,  prefbyterium  ,  arcufque 
per  gyrum.  Obfervat  porro  Durandus  lib.  i.Ra- 
tion.cap.  3.  num.  3  5.  In  primitiva  Ecclejt a  peribo¬ 
lum  ,  feu  parietem ,  qui  Circuit  chorum  j  non  elevatum 
fuijfe  nifi  ufque  ad  appodiationem ,  idque  fua  atate  ad¬ 
huc  in  quibufdam  Ecclejiis  obfervatum  ;  quod  ideo  fie¬ 
bat  ,  ut  populus  videns  Clerum  p fallentem  ,  inde  fume- 
r et  bonum  exemplum.  Verumtamen  (fubditille  )  hoc 
tempore  quafi communiter  fufpenditur  ,jtve  interponitur 
velum .  aut  murus  inter  Clerum  &  populum  ,  ne  mutuo 
fe  cenfpicere  pojfint ,  &c.  Vide  Defcriptionem  no- 
ftram  aedis  Sophianaenum.  71.72. 

Can  c  ellu  s ,  Locus  altaris  cancellis  feptus.  Bs/ra 
Graecis,  vel  uIvtcv  ,  Prefbyterium  Latinis,  noltris 
le  Cancel.  Synodus  Romana  an.  853.  can.  3  3. 
Saculares  ...  nec  inter  facrcs  Cancellos  ordinibus  de¬ 
litos  ,  nifi  permittente  Eptfcopo ,  adtentent  accedere. 
Concilium  Nannetenfe  an.  89  5.  can.  3.  Ut ntilla 
T om.  II. 


CAN  1 46 

femina  ad  altare  pr  a  fumat  accedere  ,  aut  Prefbytero 
minifirare,  aut  infra  Cancellos  flare.  Adde  Capitula 
Herardi Turonenf.  cap.  82.  Quod  igitur  eft  inter 
6c  infra  Cancellos ,  Cancellus  poftmodum  nudedi- 
dum  eft.  Ada  Epifcoporum  Cenomanenfium  in 
Arnaldo  c.  3  3  .  Demo  ipfam  Ecclejiam . . .  confiruere 
capit ,  &  parti  fuperiori ,  qua  vulgo  Cancellum  nomi¬ 
natur  ,  etiam  te  itum  impofuit  :  membrorum  quoque ,  qua. 
Cruces  vocantur ,  atque  turrium  folidijfima  fundamen¬ 
ta  antequam  moreretur  iv.fiituens.  InHoellocap.  34. 
Sed  &  Cancellum ,  quod  ejus  antecejfor  conftruxerat , 
pavimento  decoravit.  Ordericus  Vitalis  lib.  1 1 .  pag. 
832.  Cancellum  veteris  EcCleJla  dejecit ,  &  eximia 
pulcritudinis  opere  in  melius  renovavit ,  atque  in  longi¬ 
tudine  &  latitudine  decenter  augmentavit.  Et  lib.  1  2. 
Cancellum  Ecclejiacum  domibus  monafiicis  renovavit. 
Statuta  Ordinis  Hofpitalariorum  S.  Joannis  Bie- 
rolol.  tit.  3  .  ‘s.  7.  Ne  Fratres  nojlri,  cum  divina  cele¬ 
brantur  ,  Cancellum  ,  feu  Chorum  intrent,  nec  altari  ad- 
h areant.  Joannes  de  Garlandia  in  Synonymis ; 

Cancellus  ,  templi  pars  intima  dicitur  ej/e. 

Poeta  MS.  aevi  infimi : 

Inf  a  Cancellum  Laicos  compelle  morari , 

Ne  videant  vinum  cum  facro  Pane  facrari. 

Ita  ufurpant  Hariulfus  lib.  2.  cap.  7.  Chronicon 
Senonienfe  lib.  4.  cap.  36.  Chronicon  S.  Trudo- 
nislib.  8. pag.  447.  Statuta  WilleimiEpifc.  Du- 
nelmenfis  &  Agidii  Epifcopi  Sarilber.  an.  1255. 
Synodi  Wigornienfis  an.  1  240.  can.  2.  Exonicn- 
fisan.  1287.  can.  9.12.  21.  eiceftrcnfis an.  1292. 
can.  5.  Mertonenfis  an.  1  3  00.  can.  4.  Rotoma- 
genfisan.  1335.  cap.  8.  Londinenfis  an.  1342. 
can.  1  i.ProvincialeEccIeliae  Cantuarienfislib.  i. 
tit.  9.  lib.  3.  tit.  2  .  &c.  Ex  noltris  vero  Hugo 
Plagon  interpres  Gallicus  Willelmi  Tyrii:  Le  Pa- 
tnarchepnt  le  Calijre,  &  Cemmena  d  cuer  &  le  Chan- 
ciel,pour  bien  voir  apeitement  la  S  aeternent.  Le  Choeur 
ouChancel,  in  Confuet.  Norman.  art.  212. 

2.  CANCELLUS ,  pro  Cancellatione.  Senator  :  In¬ 
tra  Tu  ficu  Cancellos.  Eft  autem  Cancel  latio ,  Agri- 
menforibus ,  limes :  unde  Ager  Cancellatus ,  limi¬ 
tatus.  [Metaphorice  fumitur  in  Compendiofa 
beneficiorum  expolitione  fol.  36.  verfo:  Jfjari- 
tur ,  cum  Mandatorio  (  apoftolico )  cui  mandatur  pro¬ 
videri  de  beneficio  non  facerdotali,poffit  conferri facer- 
dotale.  Et  placuit  Bonifacio  VIII.  id  fieri  non  poffe 
cum  Mandatum  fuos  habet  Cancellos,  id  eft ,  limites. 
Verum  haec  vox  nota  fuit  ipfi  Ciceroni,  apud 
quem  lib.  1. de  Orat.  c.  12.  Cancellis  circum fcnpta 
fcientia.  Et  pro  Quintio  cap.  10 .Si  extra  hos  Can¬ 
cellos  egrediar ,  quos  mihi  ipfe  circumdedi.  Quare  vo¬ 
cem  Ci«rf//«rpraetermifiiremus,ni  primum  fuif- 
fet  a  Cangio  relata.  ] 

*[[  ACancflus,  Cancellarius,  Gall.  Chancelier.Vlei- 
ricusinVita  S.  Germani  lib.  6. 

Volufanus  erat ,  pracelfo  nomine  quidam 
Urbis  Patricius ,  toti  dilettus  &  urbi, 

Atque  a  Cancellis  prifeo  de  more  minifer. 
VideChiflet.  Anaft.  Childer.  pag.  135.  Salmaf. 
ad  Vopifc.  Carin.  cap.  1 6.  &  fupra  Cancellarius. 

1.  CANCER,  Forceps.  Glolf.  Ilid.  Papias  MS. 
cum  veteri  Glolfario  Sangerman.n.  501.  Cancer, 
Forceps,  vel  Ulcus.  Forcipes  autem  fic  appellan¬ 
tur,  quod  lint  ad  inftar  chelarum  Cancri.  GlolF. 
apud  Grtevium  in  notis  ad  Gloftar.  Ilid.  xoAxTwc, 
xea ,  Forfex.  Vide  Lexicon  Martinii. 

2.  CANCER,  Arcus,  fornix,  quod  cancri  forci¬ 
pem  referat.  Adamnanus  lib.  2. de  Locis SS.  cap. 
1  6.  Hac  (Ecclefia)  quatitor  lapideis  fujfulta  Cancris , 
fiat  fuper  aquas  inhabitabilis,&c.  Mox:  Inferius  vero, 

K 


147  CAN 

ut  dici  um  efi ,  Cancris  efi  arcubus  fuficntata.  Et  cap. 
2  6 .  Una  ( Ecclefia )  i»  medio  civitatis  loco  fuper  duos 
fundata  Cancros ,  &c. 

3.  CANCER.  Papias:  Cancri,  Cancelli.  [Feltus  ha¬ 
bet:  Cancri  dicebantur  ab  antiquis ,  qui  nunc  per  de¬ 
minutionem  Cancelli ,  ex  quo  genere  funt  Calces ,  qui 
per  deminutionem  appellantur  Calculi.~\ 

4.  CANCER ,  Machina  bellica.  Chronicon  Colma- 
rienle  an.  1300.  Expugnavit  Rex  banc  civitatem 
per  duovafa  ( inllrumenta)  concava ,  qua  faciebant 
artifices  fapientes.  Unum  vas  Cattus  vocabatur ,  aliud 
Cancer.  Erant  hac  vaf a  longa,  quadrata, ex  omni  parte 
laterum  claufa:  ver  fas  terram  nullum  munimen  habe¬ 
bant ,  fed  verfus  coelum  de  tabulis  fortibus  ac  fpiffis  te- 
ftum ,  machinarum  lapides  minime  metuebant ,  &c. 


CA'NT  148 


^  CANCILLUS,  Vafis genus,  cettavini ,  alteriuf- 
ve  liquoris  menfura.  Tranfadio  inter  Abbatem 
&  Monachos  Craffenfes  ann.  1351.  ex  libro  vi¬ 
ridi  fol.  5  3  .Tenetur  dare  &  cenfuevit  dictus  D.  Ab¬ 
bas  fingulis  hofpit ar/tibus  dictorum  Monachorum  die 
qua  veniunt  de  extra  Monafierium ,  unam  libram  pa¬ 
nis  conventualem  de  frumento  antiqui  ponderis  ,  & 
unum  Camillum  boni  vini,  in  quo  fit  tertia  pars  aqua, 
videlicet  unum  C ancilium  Prefbyteri ,  qua  funt  dua 
partes  Cancilli  monachalis ,  (fi  ifio  c  a  fu  datur  purum. 
Ibidem  :  Tres  Cancillos  vini.  Pro  Canalius  femei 
habetur  Canttllus. 

CANCRA,  Domus  cancri.  Papiae. 

CANCRAR1UM  ,  quaf  putrefcat ,  ipfum  efi  Cancer. 
Papias. 


Infra :  Fuit  Cancer  infirumentum  magnum ,  forte  pa-  CANCRENUM  Vulnus  ,  Cancer ,  Celfo  &  Latinis 


riter  &  ponderofum.  In  eo  erat  trabs  magna ,  pariter 
longa  ,  in  una  parte gr offa,  in  alter ap arva.  In  grojfiori 
parte ,  fve  in  capite ,  fuit  ferro  forti  circumdata ,  &  tn 
fronte  ipfus  Cancri  fortijjime  colligata.  Trabs  hac  fu¬ 
per  quadam  infirumenta  jacuit ,  quod  faciliter  movere¬ 
tur.  Hic  Cancer  cum  ad  murum  pervenijfet ,  efi  odo  in 
circulos ,  qui  in  trabe  erant ,  funes  immijiffent ,  ex  pau¬ 
cis  idibus  pro  magna  parte  cadere  coegerunt.  Mox  :  Ex 
parte  terra  fuerunt  obfejfi  per  Cattum  atque  Cancrum  : 
'quia  filus  Cancer ,  quingentos  homines  occupabat.  In 
ConfuetudineBaionenfi,  Efcrevtfie  pro  fpecie  ar¬ 
morum  ufurpatur.  Ita  noltri  Cancros  vocant,  &c. 

CANCFRAKE ,  In  cancri  naturam  tranfire.  Apu- 
leius lib.  de  V irtutib.  herbar.  cap.  3  6.  Ad  vulnera , 
etiam  fi  Canceraverint. 

Canceratus,  Cancere  depaftus.  Pallio SS.  Perpetuae 
&  Felicitatis :  Facie  Camerata  male  obiit,  ita  ut  mors 
ejus  odio  fuerit. 

Cancerosi  Sermones,  apud  Julianum  Toletanum 
Jib.  1 .  contra  Judaeos ,  initio  ,  qui  nempe  ut  can¬ 
cer  ferpunt,  inquit  D.  Paulus.  [Cancerofus ,  Qui 
exeditur  cancere  ,in  Adis  SS.  Julii  tom.  i.pag. 
420 .  ubi  de  S.  Ottone.  ] 

Ca‘n  cerauma  ,  pro  Canceroma  ,  Kapx/vw^a  ,  Cancer. 
Papias  :  Canceromata ,  apofiemata  ,  retrogradienda , 
ut  cancer.  Adrevaldus  lib.  1 .  de  Mirae.  S.  Benedi- 
dicap.  28.  Jjhiidam  membrorum  quorundam  incen- 


Gangrana.  In  Miracul.  S.  Cunigundis  edit.  aGret- 
fero. 

%  CANCRIZARE  ,  Rolandinus  Patavin.  de  Fa- 
dis  inMarchia  Tarvifina  lib.  5.  cap.  21.  apud 
Muratorium  tom.  8.  coi.  249.  Et  quia'  f civit 
(  Fridericus  II.  imperator,)  quod  antiqui  Magna¬ 
tes  refpiciebant  Afcendens ,  cum  volebant  condere  ci¬ 
vitates  ,  &  faciebant  ipfimet  urvum  cum  aratro  ,  quo 
circumdabant  civitates,  unde  ditta  funt  urbes  ;  incce- 
pit  efi  ipfe  defignare  hanc  fiam  novam  civitatem  (  Vi- 
doriam  )  figno  Arietis  afeendente  :  tum  quiafignum 
efi  Martis ,  qui  dicitur  Deus  belli ;  tum  quia  er  at  Libra 
afeendenti  contrarium  inoccafum  ,  quod  efi fignum  Ve¬ 
neris  ,  quiplaneta  Parma  dicitur  ,  efi  effe  fortuna  ejus, 
fi^uafi  per  hoc  forfitan  cogitaret ,  quod  Parmenfium 
fortuna  ,  qui  oppofiti  erant  ei  tenderet  in  occafum  :  in 
Afirologis  namque  efi  iis  qui  fubtilitatem  afirologicam 
imitantur ,  primum  operanti  efi  feptimum  adverfario 
datur.  Sed  puto  quod  non  notavit  quartum  ab  Afeen¬ 
dente  fuijfe  Cancrum  :  quartum  enim  xdificia  ,  domos 
&  civitates  defignat ,  &  fic  civitas  fib  tali  Afeen¬ 
dente  incoepta  Cancrisuare  debebat ;  id  efi  ,  Retror- 
fumiread  inllar  cancrorum  ,  metaphorice,  Mi¬ 
nui,  in  pejorem  conditionem  vel  occafum  ver* 
gere  :  quod  accidit  novae  urbi  Vidorioe,  quaenon 
ita  poli  capta  &  fpoliata  recejft  more  Canat,  uti 
narrat  idem  Rolandinus  ibid.  cap.  22. 


dium  male  perpejfi ,  quodgenus  morbi  incurabile  medici  CANCRIZATUS,  Gangraena  ,  feu  Cancere 


derivato  nomine  d  cancere  ,  Cancer auma  vocitant,  efic. 
Vide  Celfumlib.  5. cap.  28. lib. 6. cap.  15.  Apu- 
leiumlib.  deVirtut.  herbar.  cap.  3  i.&c. 
CANCETUM,  pro  Calcetum  ,  Via  lirata,  Gall. 
Chauffee.  Monallic.  Anglic.  tom.  1 .  pag.  2.  coi.  2. 
Primo  incipit  ala  Brufiache  apud  pontem  de  Strete ,  efi 
hicfupraCancetum  ultra  Pinne  alalke  per  medium  ma¬ 
ri fe.  V  i  de  Calcea. 

CANCEULI ,  f.  pro  Cancelli,  Species  retium  ad 
capiendas  feras.  Sire  Raul  de  Geltis  Friderici  I. 
Imp.apud  Murator,  tom.  6.  coi.  1  190.  Impera¬ 
tor  vero  menfe  Novembri  proximo  ivit  ultra  montes  , 
(fi  Marquardum  omnibus  Longobardis  prapoftit ,  qui 
omnibus  Mediolanenfibustam  civibus  quamque  (fi  ru- 
fiicis  venationem  inturbavit ;  id  efi  ,  ut  nemo  venaretur 
cUmcane ,  aut  neque  pedaicam  vel  Canceulos  poneret , 
neque  f  offam  facerent. 

CANCHAR.  Bernardi  de  Breydenbachlx.ee  Hiero- 
fol.  pag.  277.  Pulices ,  cum  herba  qua  dicitur  Can¬ 
ebar  in  letto pofita  fuerit ,  quafi  ebrii &paralitici  fiunt, 
nec  falire  nec  fe  movere  pojfunt. 

CANCIJ5E  , f.  Narniae.  AdaSS.  Junii  tom.  3 .pag. 
929.F.  ubi  de  B.  Michelina  :  Tunc  Alichelina  ad 
hac  verbarefpcndit  :  Omnia  ifia  videntur  tufa  efiCan- 
cu  ,  &  d  per  finis  defperatis  &  rudibus.  Galli  dice¬ 
remus  Chanfons  ,  Logi,  fabulae,  nug*. 


vitiatus,  infedus.  Ada  SS.  April.  tom.  3.  pag. 
892.  in  VitaS.  Catharinae  Senenfis :  Habebat  enim 
in  pettore  ulcus ,  juxta  medicorum  vocabulum  Can- 
crit,atumquod  carnem  circa  fe  corrodebat. 

^1  CANCROSUS  ,  Idem.  Concil.  Hifp.  to.  2.  pag. 

5  44.  Nos  quoque  huic  vulneri  Cancrofo  ignitum,  quod 
fuper  efi  ,  adhuc  injicimus  ferrum. 

CANCRUM,  Intemigrum.  PapiasMS.  Editusha- 
bexCanetum.  Vetus  Glolfar.  Sangerm.  MS.  num. 
501.  Caneam.  Vide  Cane  tum. 

CANDA,  Species  telonii.  Praeceptum  Caroli 
Simplicis  anno  919.  apud  Mabillonium  lib.  6. 
de  Re  Diplomatica  ,  Charta  129.  De  teloneo  qui¬ 
dem  mercati  memorata,  villa  nonam  ac  dectmampartem , 
de  cenfu  quoque  vini ,  quod  accipitur  de  Compendio  ac 
Venetta  ,  nonam  partem  ;  &  de  moneta  ejufdem  pala¬ 
tii  decimam  &  nonam  partem.  .  .  .  fimiliter  de  carti¬ 
bis  (fi  tabernis  vinariis  ,  de  tranfitu  etiam  navis  in  Ve¬ 
netta  ,  nonam  &  decimam ,  feu  de  hoc  quod  dicitur 
C  arida, quam  accepimus  ex  epifeopatu  SuejJionenfi,&  de 
coenobio  S.  Aledardi  nonam  ac  decimam  ad  capellam 
S.  Clementis  (  Compendienfis)  concedimus.  Vide 
Candes. 

CANDATOR,  a  Candidare  fic  didus  Fullo,  ut 
opinor,  quia  purgat  pannos  ,  &  candidos  facit. 
Charta  anni  1  240.  ex  parvo  Chartulario  S.  Vido~ 


1 49  '  C AN 


jis  Maftil.  fol.  i  8  i .  Nos  R.  Bereng.  Comes  &  AI archio 
JProktncu  . . .  afficiamus  &  fub  guidagio  &  protectione 
nojlra  >  ecipimus  bona fide  monafiettum  S.  Vietoris  Alaf- 
Jil. .  .  .  ac  omnia  molendina  paratoria  &  candorta  ip  ■ 
Jius  monajlerii . . .  affidamus  eodem  modo  molendina¬ 
rios  ,C  and  at  ores ,  mulaterios  &  omnes  homines  ibi  ne- 
ceffarios ,  ac  bejlias  in  eundo  &  redeundo. 

JpANDELA,  Lucerna  olearia.  Gloff.Graec.  Lat. 
K avIoXa.  ,  Cicendela.  Ada  Proconfularia  fub  lu¬ 
natio  Felice ,  apud  Baronium  ann.  3  o  3 .  n.  iz, 
Lucerna  argentea  feptem ,  cerofala  duo  ,  Candela  bre¬ 
ves  anea  cum  lucernis  fuis  feptem  ;  item  lucerna  anea 
undecim  cum  catenis  fuis.  Hiftoria  Tranflationis 
fandi  Januarii  apud  Caracciolum  :  Coepit  Candela 
Jine  admixtione  olei  redundare.  Anadafius  in  S.  Sil- 
veftro  PP.  Ubi  Candela  ardent  ex  oleo  nardino  pi- 
Jitco.  I eo  Oftienfis  lib.  3 .  cap.  30  .Ex  oleo  de  Can¬ 
dela  S.  Sepulcri,  qua  videlicet  per  jingulos  annos 
modo  valde  mirabili  accenditur.  Candela  olei ,  in  Bul¬ 
la  Bencdidi  IX.PP.apudUghellum  tom.  i.pag. 
1 1 4.  Sed  &  Zacharias  PP.  in  Dialogis  S.  Grego- 
rii  Lampade .  kxv<P»x a?  vertit,  lib- 1.  cap.  5. 7.  Hac 
pariter  notione  vocejn  Candela  ufurpat  idem  Gre- 
goriusin  Epift.  1 2.  ad  Bonifacium  Moguntinum 
Archiepifcopum  ,  ut  &  Braulioin  VitaS.  iEmi- 
lianicap.  29.  apud  Bivarium  :  unde  conficitur  in 
Regula  S.  Benedidi  cap.  29.  Candelam  nottu  in 
dormitorio  ardentem  ,  nihil  aliud  ede  quam  cicin- 
dilem.  Neque  aliter  fere  vocem  mvIoXa  ufurpa- 
runt  Graeci  recentiores.  Vita  S.  Nili  Junioris 
pag.  IOO.  AXu-^ul  Tt  ^-otov  Ia  ala  tvc,  uA 

avrcXitrou.  Sophronius  Patr.  Hierofol.  ToCtS?  xxv- 
<T»Aa?  tXaiX  ivu>  7rpd  tSc  rS  tinovc?  aoflofxtvrc;  Xct- 


Cdv. "Et  infra  :T«c  Kuc.vfhxa.t;  Xct/xCclin  TctXaicv.  Mira¬ 
culum  S.  Georgii  Mart.  de  ejus  imagine  n.  5  5. 
rigtla?  «Te  ytvofAtwc,  IktS  tXata  C<pa$fil<r>ic  t»?  xctvehiXvs 

. aXti-\dfXivc<;  tmv  <r»V  yii^ct ,  tuma-ti^xnv  lourtv.  De 

cjufmodi  candelis  videtur  perinde  intelligendus 
Anonymus  de  locis  SS.  Avcdfiv  m  d.ym  Tctcpx  x^ifxcvv- 
vaixxvI^Xui  A?'.  In  i  ra  :  KfttxcuvTcO  Kuv<hixtcL.<P' .  Apud 
Codinum  in  Origin- KavcT»'A««  vxXivA ,  pag.  r  00. 
Aliter  tamen  jtuvthixeiv  ul  urpat  Chronicon  Alexan¬ 
drinum  p  6  8  6.  Vide  Papyrus.  ■ 

Candela  projedae  deextindaein  excommunica¬ 
tionibus,  cujus  ritus  meminerunt  Regino  lib.  2. 
de  Ecclef.  dilcipl.  cap.  409.  Burchard.  lib.  11. 
cap.  3  .  Concil.  Lemo1  icenfe  ann.  1301.  felf.  1 . 
fub  finem ,  Romualdus  Salernitanus  in  Chronico 
MS.  ann.  1167.  Guillelmus  Abbas  S.  Theodor. 
lib.  2.  Vitee  S.  Bernardi  cap.  6. 035.  HelfoScho- 
laflicus  pag.  358-  Epidola  3.  earum,  quasTen- 
gnagelius  edidit  poft  ChroniconReicherfp.  Ber- 
tholdus  Condant.  an.  io8$-  1095.  Matthaeus 
Weftmonaft.  ann.  1253.  pag.  353.  Pachymer. 
lib.  1 .  Hidor.  cap.  31.  Perardus  in  Tabulis  Bur- 
gundicispag  13  o.  Ada  Alexandri  III.  PP.  apud 
Baronium  ann.  1177.  Matth.  Paris  pag.  442. 
454.  5  76.  Algidius  Aureae  vallis  Mon.c.  103. 
Tho/rociius  ann.  1303.  cap.  86.iEgid.  Gele¬ 
mus  in  S.  Engelberto  pag.  3  7.  &c. 

Candelas  accenfa*  fub  c  injugatorum  pedibus  ponere, 
fuperditionis  fpecies,  damnata  ab  Odone  Legato 
Apoftolico  in  Syria  ann.  1254.  in  Conflitutione 
contra  Simoniacos  :  Item  &  'a  quibufdam  inolevit 
quoddam  abominabile  &  horribile  :  videlicet  quod  ce¬ 
lebratis  folemnitatibus  nuptiarum  ,  jlatim  quidam  Cle¬ 
ricus  Ecclejia  ,  in  qua  fo  lemniscatum  eft  matrimonium, 
portans  aquam  benedictam  ,  cum  pervenerit  ad  portam 
domus ,  in  qua  debent  fe  recipere  nubentes ,  tenens  quan¬ 
doque  Candelas  accenfas  in  manibus ,  ponit  eas  fub 
Tom.  I. 


CAN  150 

conjugatorum  pedibus ,  &  accipit  pro  hujufmodi  tam 
improbo  officio  1  2,  denarios  vel  aliud  pretium  :  quod 
fortilegii  vitio  carere  non  dubitatur ,  &c. 

Candf.LjE  de  Madio  Mfnse  ,  inter  praedationes  Ec- 
clefiafticas ,  in  veteri  Charta  ann.  1030.  apud 
Ughellum  in  EpifcopisNovarKnfibus. 

II  Candela  ,  Idem  quod  infra  Candelaria.  Conven¬ 
tiones  inter  Francorum  Regem  &  Comitem  Mar- 
chiae  an.  1 1  2  7.  apud  Marten.  tom.  1.  AmpliflT. 
Colled.  coi.  1215.  Prajatus  comes  Alarcbu  habe¬ 
bit  a  nobis  Jingulis  annis  tifque  ad  decem  annos  decem 
millia  &  fexcentas  libras  Turonenfes  annuatim  in  tri¬ 
bus  terminis  ,  tertium  in  Afcenjione  Domini ,  tertium 
in  feflo  S.  Afartini  &  tertium  in  Candelis. 
CANDELABRA  ,  Xx/j.7ra;,  Fax ,  in  Supplemen¬ 
to  Antiquarii.  Johan.  Longinus  in  Vita  S.  Sta- 
nillai  Epifc.  lib.  3  num.  6%.Accenfa  autem  Can¬ 
delabra,  &  familiaribus  qui  fecum  cubabant  excita¬ 
tis ,  &c. 

CANDELAIA.  Vide  Candelaria. 

^CANDELAPTA  ,  vox  ibrida  a  Lat.  Candela ,  & 
Gr.  a-rleo ,  Accendo:  Qui  candelas  feu  lucernas 
accendit  in  Ecclefia.  Ada  SS.  Julii  to;n.  4.  pag. 
98.  in  Hid.  Chronolog.  Patriarch.  Antiochen. 
Ubi  in  templo  Refurrectionis  Candel  apta  factus ,  lucer¬ 
nas  accenderit. 

i«  CANDELARIA  ,  Fedum  Purificationis  B.  Ma¬ 
riae,  Durando  lib.  7.  cap.  7.  n.  1  7.  nodris  olini 
la  Candeliere ,  hodie /a  Chandeleur  :  Candeloralta. - 
lis ,  Sancta  Aia, ia  Candelaia,  Joanni  Villaneolib. 
6.  cap.  34.  lib.  10.  cap.  7.  Fejhm  Candeloft , 
in  Charta  ann.  1286.  in  Probationib.  Hidoriae 
Cadi lionen fis  pag.  71.  &  alibi  paffim.  Feflum 
Candelarum  ,  apud  Ulug  Begh.  cap.  7.  [  Feflum 
S.  Aiaria  Candelaria ,  in  Statutis  MalTilienf.  pag. 
142.  ]  Feflum  S.  Alaria  Candelarum  ,  in  Charta 
Sicardi  Epifcopi  Cremonenfis  ann.  1207.  apud 
Ughellum  tom.  4.  pag.  1297.  Sicdidum  a  Can¬ 
delis  ardentibus ,  quas  hac  die  deferri  a  fidelibus 
praecepit  Gelafius  PP.  abrogatis  Lupercalibus  , 
quae  menfe  Februario  agi  folica  tedatur  Varro.  Li¬ 
tanias  publicas  &  procefilones  huic  folemnitati 
addidit  podmodum  Sergius  PP.  nec  enim  ille 
candelarum  ufum  in  hoc  fedo  introduxit ,  uti 
obfervat  Baronius ,  licet  nonnulli  id  fcripferint. 
Beda  de  Ratione  temp.  cap.  1  o .  deLudrationi- 
bus  veterum ,  quae  fiebant  menfe  Februario  :  Sed 
hanc  lujlrandi  confietudimm  bene  mutavit  Cbriflianx 
religio ,  cum  in  menfe  eodem ,  die  S.  Alaria  plebs  uni- 
verfa  cum  Sacerdotibus  ac  Alimjlris  ,  hymnis  modu¬ 
lata  vocis  per  Ecclejias  ,perque  congrua  urbis  loca  pro¬ 
cedit  ,  datofjue  a  Pontifice  cuncti  cereos  in  manibus  ge- 
ftant  ardentes,  &  augefeente  bona  confuetudine  tdi - 
pftim  cateris  quoque  cjufdem  B.  Alatru  &  perpetua  vir¬ 
ginis  agere  didicit ,  non  utique  in  luflrationem  terrefiris 
Imperii  quinquennem  ,  fed  in  perennem  regni  ca',fii$ 
memoriam  :  quando  juxta  parabolam  Virginum  pru¬ 
dentium,  omnes  elecli  lucentibus  bonorum  actuum  lam¬ 
padibus  ,  obviam  Jponfo  ,  ac  regi  fuo  venientes ,  mox 
cum  eo  ad  nuptias  civitatis  intrabunt.  Alcuinus  in 
ferm.  in  Hypapant.  Alaxime  autem  eo  loco ,  quo  pri¬ 
matum  Ecclejia  Catholica  in  primo  Paftore  for  cita  e/l , 
in  tanta  reverentia  habetur ,  ut  ea  die  cuntta  civita¬ 
tis  turba,  in  unum  colldta,  immenjis cereorum  lumi¬ 
nibus  corufcans ,  Alijfarum folenmia  deyotiffime  cele¬ 
brent  ,  nullufque  aditum  publica  /lationis  intret ,  fi  lu¬ 
men  manu  non  tenuerit ,  tanquam  fcilicet  D ominum  m 
templo  oblaturi ,  imo  etiam  fufeepturi  fidei  lumen  ,  quo 
interliti  fulget,  exterius  oblationis fu  religione  demon- 
firent.  Tradit  Olaus  Wornnus  in  Fedis  Da,nicis 


1 5 1  C  AN 

antiquis,  quos  edidit,  ad  diem  Purificationis,' 
quae  ibi  Kendelmeff  dicitur  ,  manum  facem  oflen- 
tantem  efle  depidam.  Germanis  vero  Liecht  mejf , 
id  efl ,  Mijfa  luminum  appellatur  ,  ut  efl  apud 
Gretferum  in  Muricibus  Chriftianis  pag.  177. 
Vide  S.  Bligium  Homil.  2.  Rabanum  lib.  2.  de 
Indit.  Cleric.cap.  3  3.Rupert.  lib.  3.  de  Divin. 
Offic.  cap.  2  5 .  Honor.  Augudod.  lib.  3  .  cap.  2  4. 
Durand.  lib.  7.  c.  7.  n.  16.  Baronium  ad  Mar- 
ty rol.  &c.  Adde  Cyrillum  Scythopolit.  inV ita  S. 
Euthymii  apud  Allatium  de  Hebdomadis  Gra:- 
corum  pag.  1  47. 

f  2.  CANDELARIA ,  pro  Candelabrum,  Gallice 
Cbandelier ,  apudRymer.  tom.  7.  pag.  745.*  L)uo 
coclearia  pro  Candelaria. 

CANDELARII ,  qui  candelas  in  Ecclefia  deferunt , 
in  Charta  an.  1  2  70.  apud  Ughell.  to.  7.  p.  20. 
[Vide  Chronicon  Mellicenfe  pag.  3  3  3  *  c°b  1  • 
&  pag.  418.  coi.  2.  quo  in  poderiori  loco  Can- 
delarii  officium  fiedeferibitur :  Candelarius  princi¬ 
paliter  laternas  neceffarias  ad  Matutinum  apportat , 
candelas  circa  Jingula  pulpita  collocat ,  &  in  nottur- 
110  efficio  fuper  altari  fummo  lumina  ponit ;  Jtgnurn  ad 
chorum  ad  Vigilias  nocturnas  &  Laudes  pulfat :  hae¬ 
mali  tempore  ad  refettorium  lumen  portat ,  f abbatbo  la¬ 
ternas  &  candelabra  mundat.  ] 
qi  Candelarius, Qui  facit  vel  vendit  candelas ,  Gall. 
Cbandelier.  Charta  Philippi  VI.  Franc.  Regis  ann. 
1329.  Item  quod  Candelam  &  venditores  de  cepo  . . . 
vendent  bonas  &  legitimas  Candelas  de  bono  &  legiti¬ 
mo  cepo. 

Canuelarii  Faf.ri  ,  in  Condit.  Siculis  lib.  3 .  tit. 

3  6.  §.  1 .  Qui  candelabra  conficiunt. 
CANDELAR1UM,  Oblationes  candelarum  in  Ec- 
clefiis.  Tabularium  Monad.  Longipontis  in  dice- 
celi  Parif.  Concejjit  illis  (  Monachis  )  qitandam  par¬ 
tem  ipjtus  doni ,  [alie et  unum  arpennurn  terra  ,  medie¬ 
tatem  Candelarii  &  fepultura ,  tertiam  partem  medie¬ 
tatis  turi  e  llorum ,  atque  offerenda  .& omnis  decima ,  &c. 
f  CANDELATORES,  Qui  deferunt  Candelas, 
apud  Rymer.  tom.  1  2 .  pag.  2 8.  coi.  1 . 
qj”  CANDELCISA,  Fedum  Purificationis  B.  Ma¬ 
riae.  Litterae  Philippi  Regis  Francis  apud  Rymer. 
tom.  2 .  pag  464.  Lex  ipfc  Anglu  mittet  gentes  fuas 
apudPerpiniauumtn  craflino  inflantis  Candelcift.  Ibid. 
pag.  46  5  .  ubi  de  eod.  negotio  :  (fluo  craflino  vide¬ 
licet  die  Sabbati  poft  dictum  feftum  Purificationis  B. 
Maria  ,  &c.  Vide  Candelaria.  1 . 
qfCANDELLUS,  Cereus,  Gall.  Chandelle  de  cire> 
AdaSS.  April.  tom.  3.  pag.  524.  in  Miraculis  S* 
Zitoe  V irg.  Et  vovit . . .  quocl Jibi  daret  unum  Candel- 
lum  libra,  cera. 

q[  CANDELOSA  ,  pro  Fedo  Purificationis  B.  Ma¬ 
riae  faepius  occurrit,  ut  locis  exlcribendis  immo- 
remur.  Vide  Candelaria. 

qf  CANDELOTTUS,  Cereus,  Candela.  AdaSS. 
Junii  tom.  3 .  p.  9  3  6.  ubi  de  B.  Michelinat^cce- 
dere  debeant  Notarii  . .  .  cum  eorum  pallio  novo  & 
Candellotis. 

CANDES,  Vafafiftilia  , in Gloffis Ifid.  &  apud  Pa¬ 
piam.  [  In  Excerptis  habetur  Cw/rf.Martinius  fic 
dida  putat  vafa  fidilia,  quia  fingantur  ex  terra 
candente.  In  codice MS.  annorum  circiter  200. 
legitur:  Liber  Sacerdotalis Jive  Candes  ad  ufium  Ec- 
cleju  Lingonenjis :  ubi  fortalfis  a  Cantu  legendum 
Cantes.  V idc  in  hac  voce.  ] 

CANDETUM,  utait  Coluinpllalib  5.  cap.  1.  & 

1  ex  eo  Audor  vetus  de  Limit.  Ifidorus  lib.  1  5. 

•  Orig.  cap.  1  5 .  &  Papias ,  Calli  in  areis  ufbanis  fpa- 
tium  vocant  centum  pedum  ,  quaji  centetum  ,  in  agre- 


C  AN  152 

ftibtts  aittem  1  5  o.Camdenus  hinc  accerfit  Britan¬ 
norum  Cantroed.  [  Cantet  vel  Candet  Britannis  ed 
participium  palfivum  ab  inufitato Canta  ,  a.Cant , 
centum  :  juxta  vim  vocis  idem  edet  atque  Cen¬ 
tuplicatum.  ]  Vide  Cantredus. 

CANDIB ALUS,  Candiculus.  Jo.  dejanua  :  Can- 
dibalus ,  parum  candidus  :  invenitur  etiam  Candico- 
lus ,  candidus ,  vel  Candiculus.  Unde  Marbodus  in 
lib.  de  lapid. 

Tertia  Candiculus  tribus  efl  inferipta  lituris. 

CANDIDA,  Veflis  candida  ,  alba.  Padio  SS.  Per¬ 
petuae  &  Felicitatis :  Jflui  erat  veftitus  difcintfam 
Candidam, habens  multiplices  calliculas. S.  Hieronym. 
Epift.9  .Jflju  pullam  tunicam  nigrofque  calceolos  Can¬ 
dida  veflis  an  aurati  focci  depojitione  fumpfifti.  Idem 
Epifl.  3  4.  Et  dedicatio  ojjium  Martyris  Candida  tibi 
veflimenta  reddiderit.  AddcSpartianum  inSevero: 
Prator  dejignatus  d  Marco  efl  ,  non  in  Candida  ,fed 
in  competitorum  grege.  Id  efl ,  non  inter  candida¬ 
tos  Principis.  Nam  magillratuum  quidam  defi- 
gnabantur  a  Principe ,  feu  commendabantur  fine 
repulfa  &  ambitu  defignandi  ,  ut  loquitur  Ta¬ 
citus  lib.  1.  Annal.  VideHenric.Valefium  ad2o. 
Ammiani  pag.  184.  Dicitur  etiam 

Candida,  Editio  ludorum  ,  quae  fiebat  a  Magiflra^ 
tibus.  Praetoribus  fcilicet  &Queftoribus  candi¬ 
datis  proprio  fumptu.  S.  Ambrofius  Serm.  8  1 . 
Pr  dtp  aremus  nova  &  praclariflima  munera  ,  edamus 
primam  Candidam  in  veftitu  nudorum ,  fecundam  vero 
non  minus  nobilem,  &c.  AdaS.  Bonifacii  Martyr,  de 
Aglae  matrona  Romana:  Hac  ergo  ter  Candidam  ege¬ 
rat  apud  urbem  Romam  ex  Profectura.  Vetus  Ka- 
lendar.  Hervrarti  M.  Decemb.  1 3 .  Kal.  Jan.  Mu¬ 
nus  Kandida.  Quae  verba  alii  de  munere,  feu  of¬ 
ficio  candidatorum  ,  nefeio  an  bene  interpretan¬ 
tur.  Pallio  SS.  Seraphiae  &  Sabinae:  Filia  Herodis 
Metallarii  cujufdam ,  qui  fub  Vefpajiano  Augufto  ter 
in  urbe  Roma  Candidam  confefflonem  dedit  Romanis. 
Ubi  forte  leg.  editionem. 

qr  CANDIDARE  ,  Abluere  lintea,  vel  etiam  telis 
candorem  inducere.  Charta  anni  1192.  in  Con- 
luetud.  MSS.  Tolof.  fol.  2  9werfo  eBibliot.  D. 
de  Crocat  :  Ubi  Brajfolum  fe  conjungit  cum  Garona , 
&  ipfum  pratum  &gravaria . . .  erant  publica  ,  caufa 
ingrediendi  &  extendi  libere  &  flacandi  naves .  .  . 
caufa  fcurandi  &  lavandi  &  Candidandi.  Tertull. 
adv.  Gnofticos  cap.  1  2.  Johannis  Evang.  verba 
Apocal.  7. exprimens:  Laverunt  veftimemum  fuum, 

.  &  Candidaverunt  ipfum  in  fangume  Agni.  Vide  Can¬ 
didatius. 

qy  Candidare  Manus, apud Muratorium  to.  2. pag. 
3  3  7- coi.  1 .  ex  Camilli  Peregrini  Flifloria  Prin¬ 
cipii  m  Longobardorum  pro  abluere. 

CANDlDARIUS,  Ugutioni  &  Joanni  dejanua!? 
Pelliparius ,  qui  coria  facit  alba.  Item  qui  lavat  pan¬ 
nos.  Idem  Ugutio:  Fullo,  qui  parat  pannos  ,&  ex- 
candidat,  &  eos  fulgere  facit.  Mamotredus  ad  3. 
Regum  cap.  18.  Fullo  qui  Candidat  pannos.  GlofE 
Lat.  Gr.  Candidus ,  xajape?.  Cornelius  Fronto :  AB 
bum  natura  ,  Candidum  cura  fit. 

qy  CANDIDATIO ,  Candor  metaphoricus ,  id  efl 
Juflitia  &  fanditas.  Lambertus  Ardenfis  apud  Lu- 
dewig.  Reliq.  MSS.  tom.  8.  pag.  596.  Peperit  & 
Ardea  Adclidem  &  fecundam  Beatricem ,  quas  Jimi- 
liter  conjignavimus ,  &  ad  veteris  hominis  expiationem^ 
in  novi  hominis  Candidationem ,  Ciniflo  mediante  ■& 
B  apii  fnii  gratiam  &  [aeramentum  confirmante  ,  bapti- 
z.avhnus.  Haymo  in  Pfal.  7  r .  Extolletur  fuper  Li¬ 
banum  ,  id  efl,  Candidationem  turpis  mundi.  Libanum, 
albor ,  deducitur  ab  Hebraeo  pV  ,  Laban ,  albus. 


153  CAN 

CANDIDATRIX,  noftris  Blanchijfeufe ,  qua  lavat 
pannos ,  Joanni  de  Janua.  Petrus  Blefenfis  Epift. 
14.  Barbatores ,  balatrones  ,  hoc  genus  omne ,  &Can- 
didatrices. 

3. CANDIDATUS :  inGlod".  Lat.  Gr.  Di¬ 

gnitas  Palatina,  aeque  ac  militaris,  indituta  pri- 
jnum  a  Gordiano  feniore  ,  quifeleddos  ex  Schola¬ 
rium  clalTe  quofdam  ex  valentioribus  ,  quique 
animo  ac  corporis  robore  exteris  praedabant ,  in 
peculiarem  fcholam,  feu  cohortem  conjecit ,  eof- 
que  Candidatos  vocavit ,  quod  fortaffis  quidpiam 
candidi  in  vedibus ,  vel  armaturis  deferrent.  S. 
Hieronymus  ,ubi  deNepotiano  :  JOujd,  in  Palatii 
militia  fub  chlamyde  ,  &  Candenti  lineo ,  corpus  ejus 
cilicio  tritum  Jit.  Aufonius  : 

.  .  .  Cum  jam  fuccinttus  amictu 

Per  Ligurum  populos  f olito  fuccinttior  ires , 

Atque  inter  Niveas  alte  veherer  e  cohortes. 

Ita  Claudianus  in  4.  Conful.  Honorii ,  Niveas  co¬ 
hortes  militum  dixit.  Duplex  autem  fuit  Candi¬ 
datorum  cohors  :  prior  Seniorum  difta  ,  quia  a 
Gordiano  feniore,  altera  juniorum ,  quia  aGor- 
dianojuniore  inventa,  uti  difcere  ed  ex  Chro¬ 
nico  Alexandr.  pag.  628.  &  630.  &  Cedreno 

pag-  2  5  7-  .  .  . 

Militabant  vero  Candidati  m  ipfo  Palatio ,  at¬ 
que  adeo  ad  Imperatoris  cudodiam  adhibiti  , 
perinde  ac  Scholares ,  e  quorum  clade  cenfeban- 
tur  :  id  enim  colligi  datur  ex  lib.  5.  C.Qui  mi¬ 
litare  polf.  lib.  1  2.  adeo  ut  Candidatus ,  adhuc 
edet  Scholaris  ,  &  in  eorum  numero ,  qui  binas 
militias Jimul  compojitas ,  &  feciali  nexas  confortio  re¬ 
tinere  poterant.  Unde  diferte  au<dor  Chronici 
Alexandr.  ait  Candidatos  obtinuide  fextam  fcho¬ 
lam.  Procopius  lib.  3.  de  Bello  Goth.  Hv  di  cura 
«tv»p  B auri\lw<;  [am  I«g -iviuvS  «Tcptlcpopo?  ,  tml  e;  tci)?  ttaXcv- 

[xlvcvi;  Ka.vdidd.Tovs  TtXuviTv  Corippus  lib.  3.  de 
Laudib.  Judini : 

Ornata  efi  Augufta  domus  ,  jtiffuque  regentis 
Acciti  proceres  omnes ,  S  colaque  Palati  efl 
fjuffa  fuis  afiare  locis :  jamque  ordine  certo 
Turba  Decanorum ,  Cur  forum  ,  in  Rebus  agentum , 
Cumque  Palatinis  flans  Candida  turba  Tribunis  _, 
Et  Prot edorum  numerus  mandante  Afagiflro ,  &c. 
Luitprandus  lib.  3 .  Rerum  in  Europa  gedarum 
cap.  5 .  T urba  poft  hos  immenfa  vocatur  ,  Protof oa- 
tbariorum,  Spatb anorum.  Candidatorum.  Candida¬ 
tos  Condantii  S.  Hieronymus  in  Vita  S.  Hilario- 
nis,  ut  Juliani  &  Valentis  Imperatorum  adedas 
&  cudodes  non  femel  habet  Ammianus  lib.  2  5. 
&  3  1.  Vide  AlcuinumEpid.  1 1 1.  &c. 

Candidatorum  vero  cohors  dammae  fuit  &  praeci¬ 
puae  in  Palatio  dignitatis,  &  praerogativae :  nec  in 
eam  admiffi ,  nid  qui  genere,  opibus,  &  animo 
caeteris  praecellerent.  Hinc  padim  legimus  in  ea 
militade  viros  primarios.  Vi&or  Tunnenfis  in 
Chron.  tradit ,  Judinianum  Judini  Imp.  nepo¬ 
tem  Candidati  militia  fundum.  Nicephorus  CP.  in 
Brev.  pag.  20.  1.  Edit.  Vitulinum  quemdam  re¬ 
fert,  hominem  dignitate  &  opibus  illudrem  , 
Candidati  pariter  munere  infignem  fuide.  Leo 
Gd.  lib.  2.  Chr.  Cafin.cap.  68.  au<dor  ed,  Ar- 
duinum  nobilem  Mediolanenfem  ,  auro  oblato  non 
modico ,  a  DocaeanoPraefedo  Italiae ,  feu  potius  ab 
Imperatore  CPol.  Candidati  honore  donatum ,  &  qui - 
bufdam  Apulia  oppidis  prafedumejfe.  Ex  eorum  clade 
deledlos  copiarum  &  exercituum  duces  docent 
Synaxaria  ad  3  1 .  Julii  in  Vita  S.  Eudocimi ,  ut 
&  Legatos  ad  Principes ,  Annales  veteres  Fran- 
torum  ann.  804.  Joan.  VIII.  PP.Epid.  169.  & 


CAN  154. 

Guillelm.  Bibliot.  in  Hadriano  II.  p.  228.  22  9, 
Adde  Senatorem  lib.  i.Epift.  4.  Ammianum  lib. 
1  5 .  PalEonem  S.  Caloceri  Mart.  num.  1  1 .  &c. 

Sed  dubitari  poted  ,  an  Gordianus  feniorCan- 
didatorum  nomen  primus  invenerit,  vel  certe  co¬ 
hortem  aut  fcholam  ;  cum  pro  certo  condet ,  Can¬ 
didatos  in  Palatio  longeante  militade,  &  a  Vege¬ 
tio  Candidatos  Jimplares  &  duplares  reCenferi  ,  &  in 
Antiquis  Infcriptionibus  apud  Gruterum  ,  Can¬ 
didati  Auguflorum ,  Cafarumjmperatorum  occurrant. 
Sane  non  defunt,  qui  ita  univerdfn  tunc  dictos 
milites  cenfentapud  Romanos  ,  quod  in  praelium 
ituri  ,  aut  pugnaturi  album  paludamentum  aut 
purpureum  induere  folerent:  quod  tedatur  Va¬ 
lerius  Maximus  lib.  1 .  ubi  de  Crado.  T  radit  prae¬ 
terea  Suetonius  in  Domitiano  cap.  12.  indigne 
tulide  eumdem  Domitianum  ,  generum  fratris 
habuide  albatos  minidros. 

(gr  Aliud  fonare  videtur  vox  Candidatus  inVita 
S.  Athanafii  Epifc.  Neapol.  apud  Murator,  to.  2. 
part.  2 .  coi.  1062.  Si  vult  yut  non  perf  squar  eum , 
rejedo  Candidatorum  tegmine ,  monachicum  indumen¬ 
tum  ajfumat ,  mihique  Ecclcjiam  ad  ordinandam  fponte 
relinquat.  Verba  funt  Sergii  Ducis  Neapolitani  S. 
Athanafium  perfequentis.  Cl.  Editori  Candidato¬ 
rum  tegmen  fumi  videtur  pro  vede  aut  dignitate 
Epifcopali ;  addit  tamen  ,  quod  fi  quis  cum  Baro- 
nio  legere  malit  Candidatorum  regimine,  per  Can¬ 
didatos  intelligi  pode  Clericos  in  miniderio  fa- 
cro  candidis  vedibus  indutos,  quos  regebat  S. 
Athanadus  ,  utpote  eorum  Epifcopus. 

2.  C  ANDIDATUS,  Petitor  ,  rogator,  metaphora 
dudlaamagiftratuum  Candidatis.  Candidatus  Dei , 
apud  Tertullianum  ,  quibaptifmum  petit.  Com¬ 
modianus  indr.  6  5 . 

Donafti  de  lacrimis ,  Candidatus  ille  ingratis 
Oppreffus  ufuris  deplorat  factus  egenus. 

%  ?•  CANDIDATUS  ,  apud  Cornelium  Zantfliet 
in  Chronico:  Unus  ex  gubernatoribus  mini ft  erit  Can¬ 
didatorum  ,  id  efl .  eorum  qui  telas  dealbant ,  &c. 

1.  CANDIFICARE ,  Clarefi cere ,  xa^TrpuWflai ,  in  Gl. 
Graec.  Lat. 

2. CANDIFICARE, Candidum  facere,  dealbare. 
Adla  SS.  Junii  to.  2.  pag.  288.  in  Vita  S.  Yvonis 
Epifcopi:  Gentemque . .  .  idololatria  abfolvit  errore , 
ac  verius  Candiflcavit  Baptifnate' S.  Augudin.  in 
Pfalm.  6  7.  n.  21.  Dealbabuntur  in Selmm,  gratia 
Candificabuntur  in  protectione  corporis  Chrifli. 
CANDiLI ,  Condimenta  ciborum  ex  meile  &  lattc 
concinnata.  Vocab.  Sudannxi. 

CANDIRE ,  XivKailvuv.  Glolf.  Lat.  Grxc.  Dealbare . 

CAND1US ,  Veflis  regit,  Papix.jGlolf.  San-German. 
MS.  num.  501.  legit  Candis  pro  Candius.  Vide 
Candys.  ] 

CANDOMINA ,  nude  occurrit  in  Glodls  Idd.  Vide 
Ccndamina. 

CANDOR,  Officina  albaria,  Gall.  Blanchijferie. 
Charta  pro  Communia  Balneoli  an.  1300.  inter 
Schedas  Lancelotii :  Statuerunt  quod  aliqua perfona 
non  Jit  aufa  intrare  Candores  caufa  ervejandi’,]ine  vo¬ 
luntate  illius  quiCandorem  conducet ,  fub  poena  vm. 
denar.  Turon. . .  Item,  ftatuerunt  quod  Ji  aliqua  perfona 
fufpecia  inventa  fuerit  de  notte  infra  Candores  de  Bal¬ 
neolo, quod  cuftodes  telarum  poffunt  illam  impunecapere. 

^[CANDORIUM  Molendinum,  Officina  fulloni¬ 
ca  ,  ubi  panni  contunduntur  &  abluuntur  fiunt- 
que candidi.  Vide  locum  in  Candator. 

CANDOSOCCUS  ,  Gallis  veteribus ,  Palmes  vitis 
terra  obrutus  ut  propagetur,  Latinis  mergus.  Ita 
Columella  lib.  5.  cap.  5. 


155  C  AN' 

51  CAN  DULA  ,  Parya  candela.  Epift.  Petri  de  Con¬ 
cieto  apud  Acher.  Spiciito.  2. p.  5  5  9.  Summo  mane 
htibens  Candulam,fup  er  addidi  littera  Jupr  a  fcripta,&c. 

5JXANDUS.  Will.  Brico  Philipp.  apud  Duchef- 
nium  tom.  5.  pag.  8  8.  Adultos  erute  Jignabant  in¬ 
differenter  ,  parvulos  ,  fines  ,  mulieres ,  Candos ,  c&cos. 
furdos ,  leprofos  ,  &c.  Videtur  legendum  Claudos. 

51  CANDYS ,  Indumentum  Per  licum  totum  purpureum 
pro  diademate.  Subligaculum.  Laurent.in  Amalthea. 
Vide  Candius. 

51  CANECIUM  ,  f.  Locus  cannis  oblitus  ,  Ital.  Ca¬ 
neto.  Charta  anni  1 370.  cx  Archivo  Prioratus S. 
Joannis  Tolof.  De  omnibus  ruris  cultis  &  incultis  in 
&  uno  &  inveftitum  pratis  ,pr ad aiibus ,  devejiis  &  ne¬ 
moribus  ,  ortis  ,  ort aiibus ,  canalibus  &  ayr aiibus ,  Ca - 
neciis  cum  eorum  libens  juribus ,  exitibus  &  pertinen¬ 
dis  fuis.  Vide  Canetum ,  &  Cannicia. 

51 CANELLA,  Gall.  C anelle.  Calia,  cinnamomum. 
Rymer.  to.  1  6.  pag.  204.  coi.  2 .Sed piperisgrana, 
<trvafa  macis ,  CanelU  ac  garicpbylorum ,  &c.  Adla 
SS.  April.  to.  r.  pag.  1  26.  in  VitaS.  Francifci  de 
Paula :  Et  piper,  Canellam  ,  gariofolum ,  &  Cingiber 
contrita  pani  imponerent.  Vide  Ottobonum  Scri¬ 
bam  Annal.  Genuenf.  lib.  3.  ad  ann.  1 15)4.  & 
Hofmannum  in  Lexico. 

51 CANELLUS,  ( 'analis ,  Gall.  Canal.  Angi.  Kennel, 
Rivus  plateae.  Rymer.  tom.  5.  pag.  774-  coi.  1. 
De  affenju  'centihi  mjl>  1  ordinavimus ,  quod  quilibet. . . 
ante  tenementum  fuum  d  pariete  Jivemuro  ejufdem  te - 
nementi,  ubi  via  fuerit  lata ,  per  feptem  pedes  ufque 
Canellum,  &  ubi  via  Jhiclior  extiterit  per  pauciores 
pedes ...  de  proprio  faciat  paviar  i ...  &  in  auxi¬ 
lium  reparationis  &  emendationis  pavagii  medii  dicta 
via  inter  Canellos  ,  &  c.  Et  mox  :  Inter  eadem  te- 
nementa  &  C  anellos ,  &c.  Hili.  Harcur.  to.  4.  pag. 
2  1  6  1 .  in  Charta  anni  1  21 6.  In  qua  vetus  cafirum 
Rothomagenfe  fidit  cum  toto  porpnjio  ufque  inCanel- 
lum  Secane,  hoc  ed,  alveum  Sequanae. 

5[ CANENTATUM.  Rymer.  to.  3.  pag.  70.  coi. 
1 .  Accedentes  ad  nos . . .  monftraverunt ,  quod  ipji  nu¬ 
per  quandam  navem  fuam.  .  .pannis  laneis  &  lineis , 
ferro  ,  Canentatis ,  cabulis  ,  ac  auro  &  argento  ad 
valentiam  quadraginta  librarum  flerlingontm  ,  ducen¬ 
dam  in  Artgliam  morari  fecijfent.  Legendum  opinor 
Canevaciis ,  i.  e.  telis  cannabinis. 

51  CANEPA  ,  Caneparius.  \idc  Canava  &  Cane - 
varius  1. 

5J  CANEPiKUS ,  pro  Canabinus.  A£la  SS.  Julii  to.  4. 
pag.  6  6  6 .  C.  in  Adis  S.  Petri  Confefforis :  Et  de- 
fpettiffimo  induebatur  veftimento  ,  de  panno  Jtquidem 
Cane  pino ,  grcffijfimo  ajperrimo  atque  durijfme.  Vi¬ 
de  Canava  2. 

5fi.  CANERE,  Privatim  recitare.  Mabill.  Liturg. 
Gall.  pag.  416.  ex  Concilio  Nannetenli  cap.  19. 
Penfum  fervimus  fu  a  Canendo  Primam  ,  Tertiam  , 
Sextani ,  Nonamque  perfolvat.  Ibidem  infra  cx  Re¬ 
migio  Autiffiodorenli  Monacho  :  Venit  confuetudo 
in  Ecclcjia ,  ut  tacite  obfecratio  atque  confecratio  d 
Sacerdote  Cantetur  ,  ne  verba  tam  fur  a  vilefierent. 
Vide  Cantare  2.  &  Decantare  1. 

5f  2. CANERE,  dicitur  de  litteris  quippiam  conti¬ 
nentibus  &  indicantibus,  qualiter etiamnum  di¬ 
cimus  :  JjAff  cbante  ce  livre ,  Jjfgid  canit ,  hoc  cd , 
quid  compleditur  hic  liber  ?  Commentatio  Foul- 
cherii  Canonici  Lemovic.  interFragm.  Hili.  Ste- 
phanotii  to.  2.  Anno  1  5  1  9.  die  fabbati  1  i.Ottob. 
Officiarii  regii  cum  nuntiis  venerunt ,  alias  litteras  re¬ 
gias  deferentes ,  quibus  Canebatur ,  quod  non  tenuer  a- 
jnus  cotuputum  mittendi  privilegium  eligendi ,  ex  quo 
idem  Rex  male  conternabatur. 


CAN-  1 56 

CANESIUS.  Vide  Caganus. 

5T-CANETA.  Vide  in  Canna  4. 

CANETUM  ,  Inter  nigrum,  nitidumqtie  colorem  ,  Pa- 
piae.  [Idem  MS.  Bituric.  Caneum  &c.^ Codex  MS. 
Navarraei  Collegii  Parif.  habet  Caneum,  interni- 
flum  ,  viridemque  colorem.  [Vide  Cancrum.  ] 

CANE V A.  V ide  Canava  1 .  &  Feudum  de  Cancva. 

51 CANEVACIUM  ,  Canevaria  ,  &c.  Vide  Canava 
2. loco. 

51  CANE  VARIUS.  Vide  Canava  1. 

CANEVERILLA.  Tabularium  S.  Remigii  Remen- 
lis :  Uno  quoque  anno  folvunt  fal  ad  minorem  modium 
quartam  partem  ,  &  donant  decimam  de  omni  conlabo- 
ratu  ,  prater  Caneverill ,  &  prat.  Vox  ,  ut  videtur , 
ex  Cannabina. ,  feu  Gallico  Chenevicre  ,  formata. 

51  CANEUM.  Vide  Canetum. 

5f  CANFALO  ,  Vexillum  ,  Gall.  Gonfalon  feu  Gon - 
fanon.  Ada  SS.  Maii  to.  5 .  pag.  2  1  7.  de  S.  Lucife¬ 
ro  :  Dictis  Regibus  in  perpetuum  dedit ,  commendavit 
&  communicavit  vexillum  [eu  Canfalonem  Eccleji * 
Romana.  V ide  G ttntfano. 

51 CANFALONERIUS ,  Vexillifer ,  Gall.  Gonfalon - 
mer  feu  Gonfanonier.  Deeod.  S.  Lucifero  ibid.  JjEff 
tunc  temporis. . .  in  prefinti  Sardinia  regno  ,  nomine 
exparte  Regia  majeftatis  effet Canfalonerius. 

CANFARA.  Leges  Athelftani Regis  Angi.  cap.  19. 
apud  Bromptonum  :  Si  inculpatio  jit,  &fe  purgare 
velit ,  eat  ad  ferrum  calidum ,  &  adlegiet  manum  ai 
Car.faram ,  quod  nonfalfumfe.it.  Ubi  Canfaram ,  pro 
candens  interpretatur  Somnerus. 

i .  CANG1UM ,  Pannus  forte  unius  quidem  coloris; 
fed  alio  minus  intenliore  intermixtus ,  ita  ut  pro 
diverfo  afpedu  fubinde  mutetur ,  quomodo  Taf- 
fetas  changeant  dicimus.  Necrologium  Eccleliae 
Parifienlis  1  7.  Kl.  Julii:  Dedit .  . .  duas  cappas  de 
Congio  viridi.  Vide  Canetum. 

51  z.  CANGIUM  ,  Cambium  ,  permutatio,  Gall. 
Cbangr ,  Echange.  Charta  ann.  1  j  76.  to.  3.  novae 
Gall.  Chrid.  Indrum.  coi.  120.  Dedi  fratribus  ibi¬ 
dem  Deo  firvientibus  proCangio  terra  in  prato  Eoi  qui-* 
m ,  quam  vivarium  meum  &  exclufa  occupat  ,  &c. 

5[  CANIBIUM.  Charta  Richardi  Normanniae  Du¬ 
cis  &  Roberti  fratris  ejus  ex  Tabulario  Montis  S. 
Michaelis:  Danulfo  Abbati  &  AEonachis  de  S.  Adi- 
cbaele  communitatem  &Canibium  dedi,  &  nundinas 
duas  &  pedagium  aliter  pediaticum.  Forte  legendum 
Cambium ,  hoc  ed ,  menfa  nummularia,  cujus  in- 
dituendte  ad  utilitatem  mercatorum  ad  nundi». 
nas  confluentium  hic  potedas  traditur. 

51  CANIB1US  Panis.  Vide  in  voce  Panis. 

51  CANIBUCA  ,  apud  Rymer.  to.  6.  pag.  41  7.  coi. 
1.  Et  jam  dicta  arte  ( fagittandi )  quaji  totaliter  di- 
tnijfa ,  idem  populus  ad  jactus  lapidum  ,  lignorum ,  fer¬ 
ri  :  &  quidam  ad  pilam  manualem ,  pedivam  &  bu- 
cularem  ,  &  ad  Canibucam  &  gallorum  pugnam  ; 
quidam  etiam  ad  altos  ludos  inhonejlos  ,  &c.  Eadem 
repetuntur  &  iifdem  verbis  coi.  feq.  necnon 
etiam  pag.  468.  ejufdem  tomi.  Ferme  credide¬ 
rim  pro  Canibuca  legendum  Cambuca.  Perfacile  ca¬ 
ligant  oculi  ledtoris ,  ubi  tantulum  ed  diferimen. 
Rarius  edin  indrumentis  tantifper  antiquis  pun- 
<dum  literoe  i  fuperpofitum.  Deinde  omnibus  no¬ 
tus  ed  ludus  cambucce  feu  baculi  incurvati ,  vel 
luforii  mallei,  quo  globulus  ligneus  protruditur. 

CANICLINUS,  Dignitas  Palatina  in  Aula  CP.  qua 
qui  infignitus  erat,  0  lori  MvinXuov  dicitur  Scripto¬ 
ribus  Byzantinis.  Sic  autem  appellatus ,  uti  cen- 
fec  AlemSnnus ,  quia  penes  eum  effet  vas ,  in  qu<^ 
affervabatur  facrum  Encaudum  ,  quo  Imperato¬ 
res  diplomata  vel  epidolas  fubfcribebajit ,  Cani- 


157  CAN 

culus  appellatum  ,  quod  caniculi  formam  ,  effi¬ 
giemque  prae  fe  ferret.  At  Salmafius  ad  Solinum 
Cuniculum  a  r.xvSv  deducit ,  voce ,  quae  in  Gloffis 
'rgvCxov  &  /xxyh  vertitur ,  unde  Canifirum  didum. 
Ab  Alemanni  fententia  non  omnino  abludit 
Anaflafius  in  Notis  ad  VIII.  Synodum  ,  dum  ait, 
illius  curae  demandatum  fuiffe  atramentum ,  feu 
potius  rubramcntum  ,  ex  quo  Imperatores  lite- 
ras  phoeniceas  exararent  fubfcribendo.  Erat  au¬ 
tem  vas  illud  aureum  ,  gemmis  lapillifque  diftin- 
dum  ,  tTo^sTii»  IpuSgocTatvx  «Ti^X/Ser  Ireov  ,  Uti  delcri- 
bitur  a  Niceta  in  Man.  Jib.  3.  num.  4.  id  efl. 
Calamarium  aureum  margaritis  &  pretiofijfiniis  gemmis 
insignitum ,  ut  verbis  utar  Petri  Diaconi  lib.  4. 
Chr.  Cafin.  cap.  1 3  .  tyvirifsAvov  rueucf  11 $  t<*';  t/Aj- 
xd?  v7rcypx(pct$ ,  Annae  Comnenae  lib.  2.  Alexiad. 
K ctviHteiw  dicitur  Gregentio  pag.  201.  Camelinus 
Tyrio  1.  22.  c.  6.  &  Gunthero  1.  8.  Ligurini.  Sed 
errat Guntherus, qui  Camerarium  interpretatur  : 

. Tempore  fervas  eodem 

Argolici  Regis  (Gr aci  cognominis  ufu 
Hic  Caniclinus  erat ,  nobis  Camerarius  idem 
Ejfe  potefl )  domino  fecreta  fraude  parabat 
Sanguinis  injtdias. 

Neque  enim  diverfus  fuit  0  «w»  ttciviKhdn  a  Logo- 
theta ,  uti  pluribus  docuimus  ad  Alexiadem  pag. 
378.  ubi  aliquammulta  de  hac  dignitate  con- 
geffimus.  Vide  Pachimer.  1.8  c.  3  2. 1. 9.  c.  24. 
CANtCT  JE  ,  Furfures ,  apud  Papiam.  Codex  MS. 
habet  Canieta. 

<J[  CANICULA  annum  fuum  qui  Cynicus  dicitur  ,  com¬ 
plet  ante  mcccclX.  quater  ccclxv.  Papias  in  MS. 
Ecclefiae  Bituric.  An  verus  fit  Papiae  calculus  di¬ 
cant  Aflronomi. 

CANICULARES ,  dies  funt  6 4.  in  quibus  molefia  funt 
purgationes  d  tertio  Idus  Julii ,  ufque  in  Idus  ^ epternb . 
Papias.  Vide  Delrium  ad  Senecae  Medeam  p.  8  4. 
j  .CANICULARIU  S,Cui  canum  venaticorum  cu¬ 
ra  incumbebat. Florentius  Wigorn.  an.  87 1  .Om¬ 
nem  venandi  artem  agere ....  Falconarios ,  Accipitra- 
rios  ,  Cunicularios  quoque  docere  , . . .  non  dejinebut. 
[TranflatioS.  Athanafii  Epifc.Neapol.  apud  Mu¬ 
rator.  to.  2.  part.  2.  coi.  x  o  73  .  Puerulus  quidam  ,. 
cujufdam  Cunicularii  filius  per  menfes  fepiem  lumen  ocu¬ 
lorum  amiferat.  ]  Quibufdam  Braconier. Vide  Bracco. 
2.  CANICULARIUS,  Qui  canes  expellit  Eccle¬ 
fia.  Concil.  an.  1585.  inter  Hifpan.  to.  4.  pag. 
386.  Officium  inftper  (  creamus  ) Cunicularii ,  qui 
canes  ab  Ecclefia  ejiciat,  i n  omnibus  fabbatbis ,  &  quo- 
rumcumque  vigilias  habentium  vigiliis  &  aliis ,  ubi  & 
quando  per  tbefaurarium  fuerit  inj undam ,  Ecclefiam 
purgabit . 

CANICULUS.  Vide  Caniclinus. 

^1  CANICUNA  ,  Catula  canum.  Teflam.  Tellonis 
Epifcopi ,  to.  2.  Annal.  Benedid.  pag.  708.  coi. 
1 .  Agrum  Aloveno  (  lego  )  modiales  triginta  ....  cum 
cafa  ,  cum  duobus  tabulatis ,  cum  curte  &  introitu  fuo  , 
&  cum  Canicunis  fuis. 

CAN1ER  ,  Levo  ,  in  Gloffis  Ifid.  Excerpta  cum 
Papia  MS.  Canier ,  Leno.  Martinius  legendum  con¬ 
jicit  Canis  ,  Leno  ,  propter  impudentiam. 
CANIFELLUS.  Tradit.  Fuldenfes  lib.  2.  cap.  38. 
Ledana  yfive  villoji  yfive  manutergia  ,fve  Canifelli , 
five  cujufcumque Jitit  veflimenta ,  linea  vel  lanea.  Puto 
legendum  Camfiles.  Vide  in  hac  voce  pofl  Camifa. 
[Belgis  Canifas  efl  noflrum  Canevas ,  Tela  can¬ 
nabina  :  hinc  fufpicor  retineri  polfe  Canifellus. 
Quod  utcumque  confirmari  potefl  formula  ho- 
dieque  apud  plebeculam  Autiifiod,  in  ufu :  Chauf- 
fons  nos  Canivelles .] 

Tom.  //. 


CAN'  158 

CANIFERI ,  Qui  canibus  venaticis  praefunt.  De¬ 
cretum  Andreae  Regis  Hungariae  cap.  16.  Agavo- 
nes  ,  Caniferi  ,  &  falconarii  non  pr  a  fumant  defendere 
in  villis  fervientium.  Idem  Decretum  apud  Odori- 
cum  Raynaldum  an.  1232.  num.  13 .  habet  Cari - 
feris  perperam ,  ni  fallor  ,  pro  Caniferi. 

CANINI ,  Haeretici  exorti  in  Alemanni*  finibus ,  & 
deleti  fub  ann.  1  2  3  4.  apud  Matth.  Weflmona- 
flerienfem. 

CANIPA,  [Promtiiarium.]  JusVicentin.  lib.  4. 
Exonerare  &  collocare  plaujtra  vini  in  Canipa  ,  &c. 

[  AdaSS.  Maii  tom.  1 .  pag.  159.  ubi  de  S.  Alde- 
brando  :  Canipa  aperta  pro  pauperibus  flabat.  Ada 
SS.  Junii  tom.  2.  pag.  3  74.  in  Vita  B.  Hernici 
Baucenenfis :  In  ipfa  Ecclefia  d  parte Jiniflrafuit  or¬ 
dinata  quadam  Canipa  ,  dr  ad  eam  quidam  boni  viri  per 
Epifcopum  &  commune  deputati ,  recolligentes  panem 
&  vinum  . . .  pro  fuftentatione  pauperum.  ]  Contradi. 
Datior.  Bergom.  lib.  6.  cap.  2 .Canepam  vocant, 
ex  Ital.  Caneva.  Vide  in  Canava  1 .  [  Pro  Atrario 
fumitur  apud  Rolandinum  Patavinum  de  Fadis 
in  Marchia  Tarvifina  lib.  5.  cap.  1  2.  Didum  quo¬ 
que  Galvanum  Lanceam  reflituere  compulit  quandam 
magnam  pecunia  quantitatem ,  quam  de  Communis  Pa¬ 
dua  Canipa  malo  modo  abflulerat .] 

CANlPULUS  ,  Enfis  brevibr ,  vel  Cultellus ,  Gallis 
Canif  Thomas  Cantiprat.  lib.  1.  de  Myfl.  Apib. 
cap.  16.  §.4.  Pradicantem  falutis  viam  extradis  en- 
Jibus  crudeliter  occiderunt.  Ubi  Coi venerius  monet, 
in  MSS.  Cod.  pro  enjibus  legi  Canipulis  ,  ut  &  lib. 
2.  cap.  29.  [  Leges  &  Conluetud.  Furnenfes  ex 
Archivo  S.  Audomari  :Si  quis  Canipulum  portave¬ 
rit  ,  emendabit  Comiti  tres  libras  y  fuper  quem  eum  Bal- 
livus  invenerit  ,  decem  lib.  Si  fuper  aliquem  traxeris 
xx.  lib.  &  fi  aliquem  inde  vulneraverit ,  manum  amit¬ 
tet  . ..  Et  qui  aliquem  bloetrefet  fine  Canipulo  aut  fan - 
guinem  traxerit  emendabit  Comiti  tres  lib.  &  lajo  xx. 
fol.  Occurrit  ibi  non  femel.  Lambert.  Ardeniis 
apudLudewig.  tom.  8.Rebq.  fv  SS.  p.  42 6.  Aliis 
mortem  comminantur  ,  nonnullis  etiam  ablatis  rebus , 
rumpheis  &  occulis  yf patulis  vel  Canipulis  jicut  ficarii3 
itnrno  vere  ficarii  mortem  ingerunt.  J 
Canipulum  dixit  Radulphus  de  Diceto  ann.  1275’. 
Ne  quis  viator  Canipulum  deferret ,  vel  arcum.  Ubi 
Matth.  Paris  an.  127 6.  Prohibuit  ne  quis  gladium 
ferret  viator  vel  arcum.  Veteribus  Belgis  ( inquit 
KilianusJ  ICnife  efl  culter  vel  gladius,  acutus  fci- 
licet.  Knivus ,  in  Charta  an.  1231.  pro  villa  Ar- 
kenfi ,  in  Tabulario  S.  Bertini  :  Si  de  Chora ,  cul¬ 
tellum  cum  cufpide ,  qui  vulgo  Knivus  dicitur , fuper  fe 
portaverit ,  3.  libras  emendabit. 

1 .  CANIS,  Dignitas  de  qua  plura  in  voce  Caganus» 
2.  CANIS ,  Vari*  canum  ipecies. 

Canis  Accpptoricius  ,  Qui  cum  accipitre  venatur, 
cujufmodi  funt, quos  Spanicos  vocamus.  Ita  in  Le¬ 
ge  Frifion.  tit.  4.  i.  3  .  qui  in  Lege  Baj war.  tit.  19. 
§.  6.  Hapichunt  appellatur  :  hapich  enim  ,  feu  ba- 
bich ,  Germanis  eft  accipiter :  hund ,  canis.  Editio 
Heroidi  cap.  2  7.  §.  6.  Habughunt  praefert. 

Canis  Argutaritus.  Lex  Salica  tit.  6.  §.  2.  Si  quis 
veltrem  leporarium  ,  qui  &  Argutaritus  dicitur  ...fu¬ 
ratus  fuerit ,  &c.  Padus  Legis  Salic*  habet  Argu¬ 
tanto  :  quidam  Codd.  MSS.  Argutarid.  Eft  autem 
Argutarius  Canis  ,  qui  arguto  fuo  clamore  feras  in- 
fequitur.  Quo  fenfu  Servius  ad  7.  Aineid.  argu¬ 
tum  ,  garrulum ,  Itridulum ,  fonantem  ,  interpre¬ 
tatur.  Gloff.  Graec.  Lat.  Xa?.e'c,  Loquax ,  Argutus , 
Verbefus.  GlofL  Lat.  MSS.  ex  Bibliot.  Reg.  Cod. 
1197.  Nidit ,  cum  Argutae  anis  gannit.  Seneca  in 
Hippolyto : 

K  iiij  * 


r 


1 59  CAN 

. ...  En  Diva  fave , 

Signum  Arguti  mifere  Canes , 

Vocor  in  filvas. 

Quo  loco  Arguti  funt  ,  qui  qfooQjoyyti  vocantur 
in  Epigrammate  apud  Pollucem.  [  Eccardo  mi¬ 
nus  placet  li  *c  explicatio,  prsfertque  fententiam 
Salmafii ,  de  qua  mox.  ]  Alii  eofdem  effe  cenfent 
cum  inquifitoribus ,  qui  praedam  odoratu  inqui¬ 
runt  &  arguunt.  Gratius : 

. .. Occultos  &  fignis  Arguat  hofteis. 

De  quibus  Valerianus  Cemelenlis  homil.  i  o.  Hic 
in  confictu  amulis  curfibus  aurito  lepori  imminet ,  ille 
Argutis  naribus  cervi  vefigia  latentis  inquirit.  His  op¬ 
ponuntur  ,  quos  Tacitos  vocat  idemSeneca : 

.  ...At  vos  laxas 
Canibus  tacitis  mittite  habenas. 

Salmafius  ad  Capitolinum  Argutarios  pro  acuta- 
rios  di£tos  vult  in  Lege  Salica  :  ita  ut  acutarh  fue¬ 
rint  c^uVoePe?  ,  veteribus  Latinis  acupedess  eft  enim, 
inquit ,  VzuttAw  ,  minuto  citatoque  gradu  ire  , 
&  quali  pedibus  argutari.  At  in  veteribus  Glof- 
iis  iVlSS.  Argutus ,  velox  dicitur. 

Canes  Albania  terra ,  ingentes  funt ,  &  tanta  feritatis , 
ut  tauros  premant ,  &  leones  perimant.  Papias.  V  ide 
infra ,  Canes  Scotici. 

Canis  Bibarhunt  ,  feu  Bibar-hundt  ,  Qui  cum 
Viverra  venatur  ,  &  cuniculos ,  cum  hos  e  lubter- 
raneis  fuis  cubilibus  ille  propulit ,  ftatim  capit. 
Lex  B  jwar.  tit.  i  9.  §.4.  De  eo  cane  ,  quem  bibar- 
bunt  vocant ,  qui  fub  terra  venatur  ,  qui  occiderit ,  &c. 

Canis  Braco.  Vide  hracco. 

•jf  Canis  de  Chacia  ,  Canis  venaticus  ,  Gall.  Chien 
deChafc.  Statuta Vercell.  lib.q-.fol.  69.  v°.  Nul¬ 
lus  habitans  ultra  Sicidam  ,  vel  alibi  extra  diftriclum 
Vercellarum  ,  pr e fumat  capere  perdices  vel  faxanos  in 
diflriclu  Vercellarum  cum  retibus  &  cane  de  Macia. 
Sic  legitur ;  fed  omnino  legendum  videtur  de  cha¬ 
cia.  V  ide  Cadar  e. 

Canis  Cursalis.  Lex  Aleman.  tit.  8  2.  Si  quis  Canem 
feuftum  primum  Curfalem  ,  qui  primus  currit ,  invola¬ 
verit  ,  &c. 

Canis  Custos  Curtis  vel  Domus.  KiW  dwxAc ,  in 
Legibus  Georgic.  tit.  6 . §.  9.  Artemidorus  lib.  2. 
Onirocrit.  cap.  1 1 .  de  canib.  o»  IA  <puXx> iy  t«V 

dHn/xctTUV  ,  «5  oiy.npxc  dir/aluc  Ayo/asv.  Idem  llb.  3* 
t m  y.uvcdv  /xlv  01  [uiv  IA  fvpa;  rp e<pev7ai.  De  canibus 
Catenariis  egit  Seneca  lib.  3.  de  Ira.  Lex  Salica  tit. 
6.  <$.  3 .  Si  quis  Canem  Cu fodem  Domus  ,five  Curtis , 
qui  in  die  ligari  folet ,  ne  damnum  faciat.  Edit.Herol- 
di  habet ,  Canem  ,  qui  ligamen  noverit.  Lex  Aleman. 
tit.  %z.%.  6.  &  Lex  Bajwar.  tit.  19.  §.  9.  Si  au¬ 
tem  Canem  ,  qui  Curtem  domini  fui  defendit ,  quem 
Houaxvarth  dicunt ,  occiderit ,  &c.  Speculum  Saxo- 
nic.  lib.  3 .  art.  5  1  .§.  2.  Canis  cuf  odiens  curiam  ,feu 
canis  fundi  ,ftcut  &  is ,  qui  ovile  fequitur.  Fragmen¬ 
tum  Petronii :  Ad  fmifram  intrantibus  non  longe  ab 
ofiiarii  cella ,  Canis  ingens  catena  vinctus  in  pariete  erat 
piftus  ,fuperque  quadrata  Utera  fcriptum :  Cave  canem. 
Infra,  Canis  Catenarius.  Petrus  Damian  lib.  2. 
Epiif .  1  o  .  Velut  egregius  Canis  aula  regia  Cuf  os  ,  no¬ 
cturnos  fures  claris  baubatibus  impetis.  Canis  Villaticus , 
Columellae  lib.  7.  cap.  1  2.  Vide  Foros  Aragon. 
tit.  de  Lege  Aquilia  fol.  1  5 . 

Canis  Custos  Pecoris  ,  in  Lege  Frifion.  tit.  4.  §.  6. 
&  apud  Varronem  lib.  2.  de  Re  rufticacap.  9.  qui 
Cufos  ovilis ,  in  Speculo  Saxon,  lib.  3  .  art.  5  1  .§.  2. 
Cuflos  ovium  ,  in  Foris  Aragon.  Paf  oralis  ,  in  Lege 
Salica  tit.  6.§.  4.  Kvui'  atot/actlvu v  ,  in  Legib.  Geor¬ 
gicis  cap.  6.§.  io.  kvwv  as-otfj ivnc  ,  §.  I  I .  xvvec  oi  twV 
i7r/<j>vheutis  j,  apud  Longum  lib.  t,  Uoiy,tn^ 


CAN  160 

um.  Canes  pecuarii ,  apud  Columellam  lib.  7.  de  Re 
rufticacap.  1  2. Vide Joannem Caium  in  libello 
de  Canibus  Britannicis  pag.  6. 

Canis  in  Dextro  Armo  Tonsus  ,  in  Capitulari  3. 
an.  8  o  3 .  cap.i  8 .  Locus  refertur  infra  coi.  1 6  3 .  ex 
libro  6.  Capitularium  cap.  236: 

Canis  Doctus,  in  Lege  Aleman.  tit.  79.  §.  1.  qui 
Magifer ,  in  Lege  Salica  tit.  6.  §.  5 .  un  chien  drejfe. 

Canis  Domesticus.  Statuta  Davidis  II.  Regis  Sco¬ 
ti*  cap.  1 5 .  Si  aliquis  injufie ,  &  contra  legem  ,  alte¬ 
rius  Canem  interfecerit ,  vigilabit  &  cuf  odiet  ejus  fi  ma¬ 
rium  per  annum  &  diem,  &c. 

Canis  Ductor.  Lex  Alemannorum  tit.  82.  §.  2.’ 
Jftui  illum  Ductorem ,  qui  hominem  fequentem  ducit  y 
quem  Laitihunt  dicunt  ,furaverit.  Idem  videtur  qui 
Indu&or ,  in  Gloflis  antiquis :  Canis  inductor  ,  uvwv 
1  IxQiCaAs ,  id  eft ,  qui  per  veftigia  ducit ,  vel  indu¬ 
cit  inquifitorem  :  qui  nempe,  ut aitGratius : 

....  lufirat  per  nota  ferarum 
Pafcua  ,  per  fontes ,  per  quas  trivere  latebras f 
Prima  lucis  opus ,  tum  Jigna  vapore  ferino 
Intemerata  legens  ,Ji  qua  eft  qua  fallitur  ejus 
Turba  loci ,  majora  fecatfpatia  extera  gyro. 

Canes  Franci,  Venatici,  Gallis  Chiens  Tranes.  Jura 
&  Confuetudines  Ducatus  Normannise  cap.  17. 
de  V  erifeo  :  Et  adhuc  Dux  Normannia  fbi  retinet 
decurios ,  Francos  Canes ,  &  fr ancas  aves ,  ebur  ,rohan - 
lum ,  lapides  pretiofos.  Ubi  Gallica  editio :  Et  les  de- 
ftriers  &  les  Francs  chiens  &  oifeaux  ,  l’ivire ,  &  le  ro- 
chal ,  &  les  pierres  precieufes. 

Canis  Fugax  ,  Venatorius,  qui  fugat ,  id  eft,  vena¬ 
tur  ,  vel  feras  perfequendo  fugat:  Chien  de  chajfe. 
Regiam  Majeft.  lib.  4.  cap.  33  .Si  quis  cum  Cane 
Fugace ,  vel  veftigabili  veftigium  latronis ,  aut  anima¬ 
lis  furati  profequatur ,  non  liceat  ei  intrare  terram  ali- 
cujus  domini  fine  illius  domini  licentia.  Vide  Fugare. 

Canis  Fundi.  Vide  Canis  cufos  curtis. 

Canis  Germanici  agilitate  &  ferocia  fngulares  ,  qui¬ 
bus  leones  &  tigrides  propelluntur ,  apud  Monachum 
Sangall.lib.  2.  de  Carolo  Magno  cap.  14. 

Canis,  qui  Anglis  Greihund dicitur ,  in  Leg.Forefta- 
rum  Canuti  Regis  c.  3 1.  Canis  veltris ,  leporarius. 

Canis  Hapichunt.  Vide  Canis  Acceptoricius. 

Canis  Houa- wart  ,  Idem  qui  Cuflos  curtis ,  de  quo 
fupra  ,  ubi  vide  :  Houa  enim  Germanis  eft  curtis, 
&  voard ,  cuftodia  :  ut  Saxon,  hoy  ,  tedes,  aula  : 
&  papt ,  -paptoe,  cuflos. 

Canis  Index,  fiftui  odorifequa  nare fpelaa  ferarum  &  di¬ 
verticula  deprehendit ,  ut  ait  WillelmusMalmefbu- 
rienfis lib,  2 . de Geflis Angi.  cap.6.Gloff.  vetus: 
Canis  Index ,  y.vuv  /j.mvriig. 

Canis  Inductor  ,  in  eodem  GlofTario  , 

Vide  fupra  Canis  ducior. 

Canis  Jugum  Transpassans.  Lex  Aleman.  tit.  82; 
§.  7.  Si  Canem,  qui  curtem  defendit  ,  aliquis  occide¬ 
rit  . . .  donet  alium  Catellum  ,  qui  Jugum  tranfpajfare 
poffit.  Id  eft,  qui  jugum  pati  poffit ,  &  alligari. 

Canis,  quem  Angli  feu  Anglo-Saxones  Langeran 
appellant,  vel  potius  lan^  le^ejiean  ,  Canis  vel¬ 
tris  ,  feu  leporarius ,  in  Legibus  Foreftarum  Ca-’ 
nuti  Regis  cap.  32. 

Canis  Latrabilis  ,  Qui  bene  latrare  fcit ,  in  Fleta 
lib.  2.  cap.  79.  §.  2.  cuiufmodi  funt ,  quos  Angli 
Hovpndes  vocant  ab  ululatu  :  habent  enim  ii  canes 
bellicofos ,  oculis  lippis  &  detortis ,  labris  &  malis 
adeo  fordidi.  &  dependentibus  ,  ut  advenis  mera 
monftra  videantur.  At  quanto  deformiores ,  eo 
meliores  asftimandi:  nam  etfi  &  labra  plurimum 
propendeant,  eo  certius  odorem  quafi  forbent,& 
clariorem  ululatum  faventis  veftigationis  teftem 

edunt : 


i  <5 1  CAN  CAN  i6z 


edunt:  unde&  ab  ululatu  illo  nomen  adepti  fiint. 

Canis  Leitihunt  et  Laitihunt.  I.ex  Bajwar.tit.19. 
§,  1  .Si  quis  Canem  faucem,  quem  Leitihunt  vocant , 
furaverit ,  &c.  Ubi  Editio  Heroidi  cap.  27.  §.  1 . 
Leijlhund  praefert.  Canem  Duttorem,  vulgo  inter¬ 
pretantur  ,  a  Germ.  Lcite,  duco,  (fa  hund ,  vel  bunt, 
canis.  LcxAlamann.  tit.  82 ..  JjAu  illum  Duttorem , 
qui  hominem fequentem  ducit ,  quem  Laitihunt  dicunt , 
furaverit,  (fac.  Vid q  Canis  Duttor ,  ScSeguJius. 

Canis  Leporarius  Leporalis  :  Ex  illo  Canum  genere, 
qui  lepores  ajfequuntur  velocitate  pedum  ,  ut  eft  apud 
Rodulphum T ortarium  lib.  5 .  Miraculorum  fan¬ 
di  Benedidi  n.  2. Lex Salica  tit.  6.  §.  2.  Veltrem 
Leporarium  ,  qui  &  Argutarius  dicitur.  Rade  vicus 
Jib.  3.  cap.  2  6.  Siquis  per  Canes  Lepor  anos  feram 
fugaverit,  &c.  LcxAlamann.  tit.  8  2.§*  4.  SiVel- 
trem  Lepor alem  probatum  aliquis  occiderit ,  (fac.  Lex 
Bajwar.  tit.  1  9.  §»  5.  De  Canibus  veltncibus ,  qui 
unum  occiderit ,  qui  leporem  non  perfequitur  ,  fed  fua 
velocitate  comprehendit,  (fac.  Leporarius,  nude  ;  quo¬ 
modo  nos  Levrier  dicimus.  Matth.Weftmonafter. 
pag.  162.  Nutrierat  autem ....  Leporarium  quen- 
dam ,  &c.  Bromptonus  :  Leporariis ,  brachetis ,  (fa 
accipitribus  eodem  die  a  Rege  Anglia  S  aladino  tnijfts. 
Leporaria ,  Canis  femina  ejufdem  fpeciei,  in  Vi¬ 
tis  Abbatum  S.  Albani.  Adde  Fletam  lib.  2.  cap. 
41.  §.  21.  Silveftr.  Girald.  in  Itiner.  Cambriae 
lib.  i.cap.  7.  lib.  2.  cap,  10.  &c. 

Canis  ,  qui  nondum  cepit  leporem ,  vel  aliam  befliam, 
Saxonice  ^ayhunto.  ItaGlolT.  Saxon,  exaratum 
fub  Edw.  III.  Junior  canis. 

Canis  Pastoralis,  quipaftorcm  pecoris  (opilionem) 
comitatur  adverfus  lupos  &  fures.  Glolfae  :  Paflura- 
lis  Canis ,  7rciixtvi)ifa  num.  Kvuh>i Toifxalvuv ,  in  Legibus 
Georgic.  tit.  6.  §.  1  o.  Lex  Alaman.  tit. 8  2.  §.  5 . 
Si  quis  Canem  Pajloralem,  qui  lupum  mordet,  &  pecus 
ex  ore  ejus  tollit ,  (fa  ad  clamorem  ad  aliam  vel  ad  ter¬ 
tiam  villam  currit,  occiderit,  (fac.  Lex  Bajwar.  tit.  19. 
§.  8 .  £hii  vero  Pajloralem  (Canem )  qui luputnmor- 
det, occidit, (fac. Lex  Aldiman.  tit.  82.$.  Jj)ui  lace¬ 
rare  lupum  folet  (fa  non  occidere,  fdanis  Pa floridus ,  in 
Speculo  Saxon,  lib.  3.  art.  51.  §.  2.Hifpanis, Ma- 
Jlino  deganado.  Varro  lib.  2.  de  Rerullicac.  9.  Ca¬ 
nis  ita  cujlos  pecoris,  ut  ejus,  quod  eo  comite  indiget  ad  fa 
defendendum.  In  quo  genere  funt  maxime  oves ,  deinde 
capra :  has  enim  lupus  captare  folet ,  cui  opponimus  Ca¬ 
nes  Defenfores.  Vide  fupra,  Canis  Cujlos  Pecoris. 

Canis  Petrunculus,  qui  Petronius ,  Gratio  in  Cy¬ 
negeticis  : 

. Ac  te  leve  fi  qua 

Tangit  opus ,  p avido fque  juvat  compellere  dorcas , 
Aut  verfuta  fequi  leporis  veftigia  parvi , 

Petronios  (Jic  fama)  Canes ,  volucr e fque  Sicambros, 
Et  pictam  macula  vertraham  delige  falf a. 

Lex  Burgundion.  addit.  1.  tit.  10.  Si  quis  Canem 
veltraum ,  aut  fegutium  ,  aut  Petruncnlumprafump fe¬ 
rit  involare ,  jubemus  ut  convittus  coram  omni  populo 
pofleriora  ipjiys  ofculetur.  Didi  autem  Petrunculi  Sc 
Petronii,  quia  ita  folidas  calces  habent,  ut  petras 
Sc  rupes  illaefim  percurrant,  atque  adeo  ex  iis  fint, 
quos  eyWoeLx?  vocat  Xenophon  de  Venat.  cap.  7. 
Sic  Feftus  Petrones ,  rujlicos  a  petrarum  afperitate  (fa 
duritie  didos  audor  eft.  Porro  Canes  Petronii  ii 
f«nt,  quos  vulgo Chiens  courans,  appellamus :  Gra¬ 
tius  enim  reprehendit  in  Petroniis ,  quod  taciti  ac¬ 
cedere  feras  nolint,  fed  clangore  nondum  con- 
fpedas  citare  foleant.  Nam  &  illis  convenit,  qui 
fimuhac  in  veftigia  incidunt ,  unanimi  &  conti¬ 
nuo  clangore  ea  decurrunt. 

Canis  Porcarios,  Porcaritios  ,  Qui  porcos,  feu 
Toni.  II. 


apros  venatur.  Lex  Alaman.  tit.  8  2.  §.  3  .  Bonum 
Canem  Porcaritium ,  mfaritium ,  vel  qui  vaccam  (fa 
taurum'  prendit ,  fi  occiderit ,  (fac.  Feltris  Porcarius , 
in  Lege  Salica,  tit.  6.§.  2. 

Canis,  qui  Ramhunt  vocatur.  Leges  Kanuti  Regis 
de  lorellis  §.  30.  Item  de  Canibus ,  quos  Ramhunt 
vocamus. 

Canis  Sagarius.  Vide  Meurfium  in  luyfaiov. 

Canes  Scotici,  apud  Symmachum  lib.  2 .  Epift.77. 

&  Prudentium  lib.  contra  Unionitas.  Britannicos 
vocat  Strabo  lib.  3. 

Canis  Segusius,  Seusius,  SeugiUs,  Seucis.  LexBur- 
gund.  addit.  1 .  cap.  1  o.  Si  quis  Canem  veltraum  * 
aut  Segutium  vel  fetrunculum  prafump  ferit  involare  , 
&c.  Lex  Salica  tit.  6.  §.  1.  Si  quis  Canem  Seujiuni 
fur  avent  aut  occiderit ,  qui  magifter  Jit ,  (fac.  Si  quis 
vero  Scujium  reliquum,  aut  veltrem  porcarium  ,  (fac. 
Lex  Alamannorum  tit.  8  2.§.  1.  Si  quis  Canem  Seu- 
Jtutn  primum  curfalem,  qui  primus  currit,  involaverit , 
&c.  Lex  Bajwar.  tit.  1 9.  §.  1.  Si  quis  Canem  Seu- 
cem  ,  quem  Leitihunt  vocant ,  furaverit ,  (fac.  §.  2.  Si 
autem  Settcem  dolium  ,  quem  Tripbunt  vocant ,  fura- 
verint ,  ( fac.%.  3.  Si  autem  Seucem,  qui  in  ligamine 
vefiigium  tenet,  quem  Spurihunt  dicunt ,  (fac.  Charta 
Heccardi  Comitis  Auguftodunenfis  ex  Tabulario 
Prioratus Perhenfis,  apud Perardum  pag.  26.  27. 
Ricardo  filio  meo  donate  fpada  fpanjigil ,  &  Sigujios  2* 
Terico  filio . . .  fpada  Indica,  (fa Sigujios  2. . .  Ademaro 
fratre  fuo ,  fpeudo  uno  &  Cano ,  &  Sngios  duos.  Hec - 
cardo...  tabulas  corneas ,  (fa  patto  faleco ,  &  Sigulos 

duos,  &  fparvario  uno . Otgario,  caballo  uno,  cum 

fella  meliora ,  &  Sugios  4.  . . .  feniore  nofiro  donate  . 
falcones  2.  (fa  Seugios  2. 

Canes  Segutios ,  lyovo-lets  didos ,  a  Gallica  gente 
denominatos  audor  eft  Xenophon  junior,  feu 
Arrianus  Athenienfis ,  lib.  de  V enat.  cap.  3 .  Certe 
gentem  hac  appellatione  in  Gallia  nullam  hoc  no¬ 
mine  agnofeunt  Geographi ;  at  Segufium  in  Alpi¬ 
bus  urbem  fat  notam  conftatextitilfe :  fed  vix  eft 
ut  credam ,  inde  didos  canes  iftos.  Alii  fegujios , 
quafi  fecutios ,  appellatos  volunt ,  &  poftea,  vocc 
truncata,  feucios  &  feugios :  idque  eruunt  ex  variis 
appellationibus  vernaculis  Laitihunt  Sc  Spurihunt , 
quoe  in  citatis  Legibus  iis  tribuuntur:  eft  enim 
Laitihunt  five  Leith ibunt ,  idem  quod  FJandris  Ley- 
hont ,  Canis  dudor;  Spurihunt  vero,  qui  feras  in- 
veftigat  :  fpoor  quippe  iifdem  eft  veftigium ,  Sc 
fpeuren,  inveftigare  :  fic  Speurbont  erit  Canis  in- 
quifitor,  quomodo  Grseci  ejufmodi  Canes  «VaxT/JT- 
dicunt.  Petrus  de  Crefcentiis  lib.  1  o.  de  Agri¬ 
cultura  cap.  29.  eofdem  efle  cum  brachetis  in¬ 
nuit  :  Canes,  quifeguji  vel  brachivocantur.  Herman- 
nus  Nuerarius  lib.  de  Orig.  Francor.  fegujios  ca¬ 
nes  ,  porcarios  interpretatur ,  vel  dodos  ad  inve- 
ftigandos  apros.  Nec  diffentit  Wendelinus,  qui 
feufium  canem  aitclfe,  qui  aprorum  venationi  bonus 
efi; a  voce  Seughen, quoe  Hafbanis  &  Taxandris  fies 
notat.  Ita  Seufius  Magifter  ilii  eft, quem  Galli  Ma- 
Jlin  vocant.  [Eccardus  caeteris  felicius  etymon  ac- 
cerlit  a  Germano  Suchen,  vel  potius  Saxonico  Seu - 
ken,  Inveftigare  ;  unde  ,  inquit ,  Sucher ,  Seuker , 
Inveftigator ,  &  Latina  terminatione  data ,  pro¬ 
dit  Sucinus  ,feucius  ,  feugius ,  fecujtus  ,fegujius,  (fac.] 

Canis  Trassans, Veftigium  profequens  ttracer  enim, 
eft  perquirere  veftigiis  infiftendo:  trace,  feu  trajfe, 
veftigium.  Regiam  Majeft.  lib. 4.  c.  3  2. Nullus  per¬ 
turbet  aut  impediat  CanemTraffantem, aut  homines  traf 
fantes  cum  ipfo  adfequendum  latrones,  aut  ad  capiendum 
malef altores.  Scotis  ane  Jleuthound.  Vide  Trajfare. 

Canis  Vjeltris  ,  Veltrahus  ,  Vertragus  ,  &c.  Ger- 

L 


1 63  CAIST 

manis  JVelter ,  Canix  Tagax,  vel  odorifequus ,  le- 
porarius ;  Veltro  Italis ,  Viautre  Gallis.  Veltris  lepo- 
rarius ,  qui  &  argutar ius ,  in  Lege  Salica  tit.  6 .  §.  2 . 
Veltris  lepor  alis  probatus ,  in  Lege  Alem.  tit.  82. 
§.  4. Canes  Veltrices ,  qui  lepores  fu  a  velocitate  com¬ 
prehendunt,  in  Lege  Bajwar.  tit.  19.  Monachus 
Sangal.  lib.  1.  cap.  22.  Affumpjit  duas  caniculas  in 
manu  fua ,  quas  Gallica  lingua  Veltres  nuncupant , 
utilitate  fua  vulpes  &  cateras  minores  beftiotas  facilli¬ 
me  capientes,  &c.  Veltrahus,  in  Lege  Burgund.  add. 
1.  tit.  10.  appellatur :  Veltraga ,  in  Notis  Tyron  is: 
Vertraha ,  vel  Veltraha  ,  apud  Gratianum  in  Cy- 
negetic. 

Et  pictam  macula  Vertraham  delige  falfa. 
Vertragus ,  apud  Martialem  lib.  iq.Epigr.  200. 
Non Jibi ,  fed  domino  venatur  Vertragas  acer , 
IlUfum  leporem  qui  tibi  dente  ferit. 

Ita  in  MSS.  legi  obfervant  viri  doCti.  Vertagus , 
apud  Julium  Firmicum  lib.  5  .Math.  cap.  8.  For¬ 
tes  erunt ,  induftrii ,  fagaces ,  e  quorum  nutritor  e  s...  Ji- 
militer  &  canum ,  &  molofforum ,  Vertagorum  ,  &  qui 
funt  ad  venationes  accommodati.  Denique  Viautres , 
Gallis.  Le  Roman  du  Renard  MS. 
j£ui  deux  Viautres  enchaainez. 
vivoit  avec  foi  amenez.. 

Joann.  de  Condato  MS. 

Maftins  &goucos  & grans  Viautres. 

Jam  vero  de  harum  vocum  etymo  variae  funt 
fententiae.  T radit  Arrianus,  feu  Xenophon  j  unior 
lib.deVenat.  cap.  5.  Vertragos  Gallis  dici  a  velo¬ 
citate  :  Ai  cfs  'STodciuen;  uvve;  ai  KfXnucit  ,  j£«a£vt«/ /xsV 
OuspTpafoi  wjvcz  ,  cfuvti'  t«  KsXl utri ,  . . .  emo  t»;  ukv 
Turnebus  lib.  18-  Adv.  cap.  t.  a. feram  trahendo 
diCtos  vertrahos  cenfuit :  Caiusa  vertendo  :  Farna- 
bius  ab  agiliter  vertendo.  Certe  veltres  Gallis  pro¬ 
prios  fuiffe  conflat:  unde  Canes  Gallici ,  Ovidio 
&  Martiali  dicuntur.  Proinde  quidam  veltres  ap¬ 
pellatos  putant  a  velt ,  campus ,  Theutonibus, 
quia  canes  ifli  per  campeflria  &  plana  vagantur, 
ut  qui  in  montanis  &  hlveflribus  locis  lepores  lo- 
lo  vifu,  non  odoratu  venentur :  vel  c xvelt-jaghere, 
veltragos ,  appellatos  ,  quali  campejlres  venatores , 
ex  velt ,  campus ,  Scjaghere  ,  venator. 

Canis  Vestigator  ,  Vestigabius.  GlofT.  vet.  Canis 
Veftigator ,  wju v  !%vevl>io.  Alibi  :  l%viuhic ,  V efiigator , 
fagax.  Ita  apud  Artemidorum  lib.  2.  Onirocrit. 
cap.  1 1 .  Canis  Vefigabtlis ,-in  Regiam  Majell.  lib. 
4.  cap.  3  3. 

Canis  qui  Vigilat  Foris  in  Pluvia,  Saxonibus 
Jaenhunt).  Ita  GlolF.  Saxon,  fub  Edw.  III.  exa¬ 
ratum  ,  ex  jfien  ,  pluvia ,  &  hunt> ,  canis.  Florum 
canum  mentio  eft  in  Legibus  Forellarum  Canuti 
Regis  cap.  3  2.  ubi  Ramhund  vocantur. 

Canis  Ursaritius  ,  Qui  urfos  profequitur.Lex  Ala- 
mannor.  tit.  82.  §.  3.  Bonum  Canem porcaritium , 
Urfariiium ,  vel  qui  vaccam  &  taurum  prendit ,  fi  oc¬ 
ciderit.  Lex  Bajwar.  tit.  15».  §.  7.  De  his  Canibus , 
qui  Urfos ,  vel  bubalos ,  id  eft  ,  majores  feras ,  quod 
Svpartzvpild  dicimus  perfequuntur  ,  Ji  de  bis  occide¬ 
rit  ,  &c. 

Canis  Warset.  Leges  Forellarum  Scotic.  cap.  1.  Cu- 
flode  prafente ,  ignem ,  cornu ,  vel  Canem  habente ,  qui 
IVarfet  appellatur. 

Canes  in  Dextro  Armo  Tonsi,  Regii,  feu  nota 
regia  lignati.  Capitula  Caroli  Magni  lib.  6.  cap. 
21  6.  De  Canibus ,  qui  in  Dextro  Armo  Tonji funt,  ut 
homo  ,  qui  eum  habuerit,  cum  ipfo  cane  in  prafentiam 
Regis  ventat. 

Canum  Expeditatio.  Vide  Expedit  are. 

Canem  Ferre  ,  Vetus  Confuetudo  pro  lege  apud 


CAN  1 64 

Francos  &  Suevos  inoleverat ,  ut  fi  quis  nobilis  , 
minilterialis ,  vel  colonus ,  coram  Tuo  judice  quo¬ 
rumdam  criminum  ,  verbi  gratia  de]  raedationis 
aut  incendii,  reus  inventus  fuilTet  ,  antequam 
mortis  fententia  puniretur ,  ad  confufionis  fuae 
ignominiam  ,  nobilis  canem  ,  minifterialis  feliam 
de  Comitatu  in  proximum  Comitatum  geftare 
cogerentur.  Haec  Otto  Frifing.  lib.  2.  de  Geli. 
Frid.  c.  28.  a  quo  haufit  Guntherus  quae  habet  in 
eamdem  fententiam  lib.  5 .  Ligurini  quiadduno 
Fridericum  Imper.  Hermannum  Palatinum  Co¬ 
mitem  in  caufam  vocatum  ,  quod  Germaniam 
praeda  &  incendio  perturbaffet ,  cum  decem  Co¬ 
mitibus,  complicibus  fuis  ,  canes  per  Teutoni¬ 
cum  milliare  portare  coegiffe.  Poenam  hanc  mi¬ 
litarem  vocat  Arnoldus  Lubecenfis  lib.  7  cap.  2. 
quia  Militibus, feu  Nobilioribus  infligifol  taerat: 
JPua  prafimptio  hoc  modo  multata  efl ,  ut  mille  mar- 
cas  argenti  injuriato  per folveret ,  &  de  fetido  fuo  ad 
centum  mare  as  argenti  Ecclejiamajori  rejignaret ,  & 
cum  multis  nobilibus  hominium  ei  faceret,  &  cum  quin¬ 
gentis  Militibus  Militarem  ei  poenam  per folveret ,  id 
eft,  ut  Jinguli  Milites  de  loco  perpetrati  f celeris,  ufque 
ad  fores  majoris  Ecclejia  Caniculum  Deferrent.  Ex- 
llat  inligne aliud  ejufmodi  poenae  Militaris  exem¬ 
plum  apud  Witikindum  lib.  2.  &  ex  eo  Conra- 
dum  Ufperg.  ann.  937.  Pro  quaprafamptione  con¬ 
demnavit  eum  centum  talentis ,  omnefque  Principes , 
qui  ad  hoc  eum  juvabant ,  dedecore  Canum ,  quos  Por¬ 
tabant  ufque  ad  urbem  regiam ,  qua  dicitur  Magde - 
burg.  Item  apud  Dodechinumann.  1155.  Hen- 
ricus  Comes  de  Didijfen  &  alii  ex  parte  praditti  Her - 
manni  Canes  Portaverunt ,  &  Jic  dominus  Arnoldus 
Epifcopus  ab  excommunicatione  eos •  abfolvit.  Arnul- 
fm  Mediolanenlis  in  Chron.  fub  an.  1008.  Hac 
autem  fuit  pacis  conditio  ,  quod  veniente  Mediolanum , 
,  tertio  ab  urbe  militario ,  nudis  incedendo  veftigiis ,  Epi¬ 
fcopus  Codicem ,  Marclno  Canem  Bajulans,  ante  fores 
Ecclejia  S.  Ambrojii  reatus  proprios  devotijfime  funt 
confejft.  Confulendi  in  hanc  rem  praeterea  Marti- 
nus  Crulius  lib.  >  o.Hift.  Sucvicae  part.  2.  cap. 
1 4.  &  Browerus  lib.  1 4.  Annal.  Trevir. p.  789. 
1.  Edit. 

At  cur  canis  nobilibus,  fella  minillerialibus,' 
attribuantur,  nemo,  quod  fciam  ,  plane  eftalTe- 
cutus:  vix  enim  eft,  ut  Andreoe  Favini  lib.  12. 
Hili.  Navar.  p.  732.  conjecturam  probem  ,  qui 
cenfet  canes  Nobilibus  dari  ad  nobilitatis  notam* 
cum  canes  &  venatio folos fpeftent  nobiles;  mi- 
nifterialibus  vero  cathedram  ,  ut  hocce  diferi- 
mine  reorum  natales  quibufvis  ftatim  innotefee- 
rent.  Ubi  perperam  feliam  cathedram  effe  exifti- 
mavit.  Sed  &  quod  fubdit  eo  perinde  cafu  rufti- 
cos  &  colonos  geftafle  aratri  rotam,  probo  indi¬ 
get  vade.  Vide  Harmifcara ,  Sella. 

Inter  Canem  et  Lupum,  [Gall.  Entre  cbien&  Loup,~j 
Sub  crepufculum,  vel  vefperum ,  cum  lupus  a 
cane  difeerni  vix  poteft  :  Aeuxc^w;,  &.  ut  ait  Wil- 
lelmus  Brito  lib.  1 .  Philipp. 

Tempore  quo  neque  nox, neque  lux, fed  utrumqs  videtur. 
Idem  lib.  3 . 

Poftea  vix  fummos  aurora  rubefeere  montes 

Fecerat,  &  valles  nondum  primordia  lucis 

Attigerant,  inter  que  Canem  difi  are  Lupumque 

Nullus  adhuc  poterat  aliquo  difeernere  vifu. 
Vetus  Charta  apud  Spelman.  Infra  horam  vefperti- 
narrni ,  inter  Canem  &  Lupum,  venerunt  &  interfece¬ 
runt  dictum  ffo annem. 

Per  Canfm  Jurare.  Litterae  Juvanenlis  Archiep. 
editae  a  Gewoldo  poft  Chron.  Reicherfperg- 


1 6  5  C  AN 

..  Quod  nos  Prafati  Sebi  avi  criminabantur  cum  Unga¬ 
ris  pdcm  Catholicam  v/olajfe  ,  &  per  Canem  ,  feu  lu¬ 
pum ,  ( £  lupum  Jicet  ita  rurfum  ediderit  idem  Ge- 
woldusin  Metrop.  Saliiburg. )  ahafque  ne f and  i f- 
Jimas  &  ethnicas  res  Sacramenta  &  pacem  egijfe. 
Haec  lucem  accipiunt  ab  Joinvilla  inHift.  S.Lu- 
.  doyici,  dum  foedera  inter  Imp.  Joannem  Vatat- 
zem  &  Comanorum  Principem  inita  recenfet,ea- 
que  firmata  ebibito  alterius  invicem  fanguine, 
hacque  adhibita  ceremonia,  quam  fic  enarrat  : 
Et  encore  firent-ils  autre  cbofe.  Car  iis  firent  pajferun 

■  Chien  entre  nos  gens  &  eux  ,  &  dscouperent  tout  le 
Chien.d  leurs  efpecs ,  difans  que  ainfj  fuffent-ils  de- 
couppez. ,  s’tls  failloient  Pun  d  l’ autre.  Id  ipfum  de 
Bulgaris  refert  Continuator  Theophanis  lib.  i. 
num.  20.  Huc  forte  fpedant ,  quae  habet  Conra- 
dus  Abbas  Ufpergenlis  fuban.  920.  ubi  de  Ava- 
ribus,  feu  Ungaris:  Legati  Ungarorum  pro  fo  litis 
muneribus  Regem  adierunt ,  fed  ab  eo  fpreti,  in  terram 
fluam  vacui  reverji  funt.  Cum  enim  haberet  militem 
tquefin  jam  pralto  probatum  ,  contra  hojlcs  antiquos 
prafumpjit inire  certamen.  Hac  audientes  Av ares ,  nil 
morati ,  cumhoftili  gr avique  manu  S axoni am  fefiinant 
intrare,  &  iter  agentes  per  Dalmatiam ,  opem  quafi 
ab  antiquis  petunt  amicis.  Illi  vero  f 'cientes  eos  ad 
S  axoni  am  fefiinare ,  Saxonefque  paratos  cum  eis  pu¬ 
gnare  ,  pinguifflmum  pro  munere  eis  projiciunt  Canem. 
Et  ann  non  e/fet  injuriam  vindicandi  locus ,  ad  aliam 
pugnam feflinantibus ,  cum  ridiculo fa. fatis  vociferatione 
longius profequuntur  amicos.  Nimirum  in  ludibrium 
canem  Ungaris  Dalmatae  objiciebant ,  quod  per 
canem  foedera  fua  fincirent  ,  quali  foederi  cum 
iis  jam  olim  inito  prorfus  nuntium  mitterent. 
Atque  haec  forte  Hunnorum  etiam  facramenta 
intellexit  Theophanes  ann.  2.  Juftini  Thracis, 
feribens, eos  foedera  fuafirmalle  /ucefl  oanuv  7rct1fla>v. 

cf  CAN  IS  ARE ,  Iter  flectere.  Papias  in  MS.  Bituric. 

^  CANiSATER,  fj/flum.  Papias  MS.  Forte  legen¬ 
dum  Canifler,F.flim.  Caniflerenim  Laurentio  in 
Amalthea  F  e  flava  virginum  efl  ferentium  Canifirum 
-  in  ad  em  Liberi.  v 

CAN1ST ELLUS,  Idem  quod  Caniflrellus.  Annal. 
Bened.  tom.  4.  pag.  175.  Plano  congio  pigmenti  & 
plena  corbe  C  ani fl  silorum  &  oblatarum  &  nebula¬ 
rum.  Qmbufdam  in  locis  Gallo-Flandrise  Cane - 
fli.tux  dicuntur  Crultula  triquetra  qu$  vulgo 
vocamus  Echauderu. 

CAN.STRELLUS ,  Panis  fpecies,  in  modumf<«- 
niflri  confedus.  Charta  Roberti  Abbatis  Majoris 
Mcnaflerii  an.  1176. in  Tabulario  Ecclefia:  Car- 
notenfis  n.  29.  In  fefto  S.  Martini  aflivatis  potum 
jiiniht.r  ( praeparabant )  &  quo  fiam  artificiales  panes, 
qii-r  Caniflrellos  vocant. 

CANISTRUM,  Vas  Ecclefiaflicum  ,  in  quo  diftri- 
buebantur  eulogia  ,  feu  panes  benedicti.  Epipha- 
r.ius  Prelbyter  in  Indiculo  ad  HormifdamPP.  Si 

■  b&reitci  non  funt,  quomodo  tanta  facramenta  confece¬ 
runt  ,  ut  Caniftra  plena  omnibus  erogarent ,  ne  immi¬ 
nente  ,  ut  dicebant ,  perfecutiene  ,  communicare  non 
pojfent  ? 

Ita  etiam  appellant  Scriptores  Ecclefialtici  dif- 

■  cos,  qui  lampadibus  lubflrati  funt.  Anaftafius 
Bibi,  in  Hadriano  I-  pag.  1  1  8.  Ante  januas  vero 
argentea*-,  fecit  Caniflros  argenteos  12. penf.lib.  3  6. 
In  Leone  III.  pag.  1  2  x .  Caniftra  z.penfant.  lib.  3  . 
Pag.  136.145.  Camflrum  ex  argento  puriffimo  inibi 
fecit  cura  catenulis  fuis  penf.lib.  1  5.  Ibidem  :  Fecit 
....  Pharum  majorem  in  modum  retis  cum  Camftris 
20. pendentem  fnb  trabem  majorem,  &c.  In  Greg. 

'  IV.  pag.  163.  Obtulit  etiam  ....  Caniftra  Ennafo- 
Tom.  II. 


CAN  1 66 

dia  2. penf.lib.  1  5 .  Em«<p«T/«  ,  duodecim  lumini¬ 
bus  ac  lucernis  inftruda. 

H  CANNlVETUM,f.Cannabis,Gal.  Chanvre. Hift. 
Mediani  Monaft. pag.  3  22.  in  Charta  anni  12  5  2. 
Contulit. . .  medietatem  decima  Carniveti  parochia  Pu- 
venjis ,  nec  non  &  decimam  pratorum. 

1  .  CANNA ,  Menfura,  qua  pannos  metimur,  [He¬ 
braeis  na ;  Keneb>  unde  Graecis  xdnx  vel  Ita¬ 

lis  ,  Canna,  Occitanis  Cano,  Aulne  &  detnie ,  me- 
fure  de  huit  pans  a  me  fur  er -le  drap,  [hoc  eft  odo 
palmorum.]  Conflit.  Siculae  lib.  3.  tit.  3  6.  §.  4. 
Alercatores  corruptas  merces  &  ventas ,  feu  ad  falfas 
menfuras  ,  Cannas  &  pondera  diftrahentes ,  <&c.  Oc¬ 
currit  ibi  pluries.  Confuctud.  Eccl.  de  Regula: 
De  Cannis ,  quibus  panni  venduntur.  Vide  Jo.  Co¬ 
lumbum  lib.  1.  deEpifcop.  Valentin^num.  54. 
Fori  Benehar.  Lesdraps  fe  deben  mefura  a  Canas , 
mieyas  Canas ,  d  paums,  &  no  d  annas.  Hinc  Can- 
nare,  ulna  metiri ,  in  Statutis  MaflilienfibusMSS. 
ann.  1  1  74.  lib  1 .  De  duobus  probis  viris  conflttuen- 
dis  ad  pannos  videndos  &  Cannandos .  [  Occurrit  in 
editis  pag.  135.305.425.  &  alibi  non  femel. 
Hinc  Cannatio  in  iifdem  Statutis  editis  p.  1  36.] 

2.  CANNA,  Menfura  agri.  [Chronicon  Farfenfe, 
apud-Murator.  tom.  2.  part.  2.  coi.  513  .Domnus 
Hugo  Abbas  fufeepit  per  concambium  ad  opus  hujus 
monafterii  res  ad  modiaxxn.per  unumquodque  modium 
habentia  longitudine  Cannas  xx.  &  m  latitudine  in 
omni  loco  Cannas  x.  ad  Cannam  pedum  x.  legitimi  cu¬ 
bitalis.  Pluries  occurrit  ibidem  coi.  613.  Ordi¬ 
natio  Anderii  &  Remondi  Aureilla  de  abevra- 
toriis  magni  Rhodani  an.  1  2  2  3 .  e  MS.  D.  Brunet 
fol.  6  4  .Viam  publicam ,  qua  habe  at  in  latitudine  duo¬ 
decim  Canas.  Sententia  Compromilforia  an. :  3  3  9. 
inter  Schedas  D.  de  M az.augv.es :  quidem  vix 

in  latitudine  Canas  continet  40.  Epiflola  Clementis 
IV.PP.an.  1267.  apudMarten.  tom.  2.  Anecd. 
coi.  452 .  Cum  ab  ecclejia  eerumdem  trecentarum 
Cannarum  fpatio  non  diftaret.  ]  Charta  an.  1250. 
apud  Joffredum  in  Epifcopis  Nicienfibus  pag. 
184.  Tradidit  quantitatem  infra  feriptam  terra  fua 
....  taliter  terminatam ,  videlicet  d  mari  Cannas 
3  5.  d  Septentrione  Cannas  46.  &c.  Charta  ann. 
1  2  7 1 . in  3  o.  Regefto  Chartophyl.  Regii  Charta 
221.  Dabit  tranjitum  Jive  viam  decem  Cannarum  in 
latitudine ,  &c.  BullaClementis  VI.  PP.an  1349. 
apud  Wtidding.  tom.  3.  Afferentes  eundem  locum 
vefturn  d  loco  ip forum  nonniji per  1  3  5 .  Cannhs  dtftare. 
Adde  LTghellum  tom.  1 .  Ital.  facr.  pag.  8  2  2.  [  <5c 
Aleandrum  in  Explicatione  TabulseHeliacae  p. 
3  7.  ubi  Cannam  hinc  didam  ait ,  quod  in  agro¬ 
rum  aliarumque  rerum  metationibus  arundo  fue- 
ritadhibita.  Qui  civitatem  Dei  metiebatur  Apo- 
calypfis  3  1 .  menfuram  arundineam  habuifle  di¬ 
citur,  &  apud  Ezechielem  40.  Calamus  menfurae 
nominatur,  quo  utebantur  ad  dimenfionem  aedi¬ 
ficiorum  :  cujus  calami  fit  mentio  apudAudo- 
res  de  limitibus  agrorum,  ac  decem  pedum  fuifle 
dicitur,  ut  in  laudato  jam  loco  Chron.  Farfenfis.] 

3.  CANNA,  Menfura Architedonica.  Hift.  Dal- 
phin.  to.  1 .  p.  84.  coi.  2.  in  Computo  an,  1347. 
Item  dormitoriam  longitudinis  triginta  Cannarum,  al¬ 
titudinis  vero  quinque  Cannarum ,  &  latitudinis  qua- 
tuor  cumfenefiris  &  pignonibus  decentibus,  videlicet 
prunam  Cannam  in  altum groffltudinis  quatuor pedum, 
&  fupradiclam  Cannam  ufque  ad pignones groffltudinis 
trium  pedum ,  &c. 

4. CANNA,  Kanna, Cantharus, poculum,  vasftri- 
dius ,  &  oblongius,  Germanis  &  Belgis  Kan ,  & 
Kanne ,  Gallis  Canne.  Gloff.  Balilic  k amx,  c\  x.lv- 

L  ij 


167  CAN 

eTvXo/  ruv  Y-aiKctfxm  ,  xctt  cl  trub.mtc  ,  ueu  tcvtv  Travree 

o-oaXwciiJ»  uyyi7a.  Fortunatus  in  Vita  S.  Radegun- 
dis  cap.  i  9.  £Txx  Jlbi  renuntiante parata  menfa,mif- 
forium ,  cochleares ,  cultellos,  Cannas,  potum,  &  cali¬ 
ces ,  fola  fubfequente ,  intromittebatur  furtim ,  quo  fe 
nemo  perciperet.  Galbertus  inVita  Caroli  Comitis 
Flandr.  num.  Comes  argenteam  Kannam  emerat 

marcis  z  i .  qua  miro  opere  fabricata  ,  fuis  fpe  flatori¬ 
bus  potum  ,  quem  in  fe  continebat ,  furabatur.  Et  n. 
ioi.  Canna,  argenteum  vas  vinarium  dicitur.  [Ve¬ 
tus  Ceremoniale  MS.  B.  M.  Deauratae  :  De  offertis 
altaris  &  de  vino  Cane  vel  lagene  ,  &c.  ] 

Canna  Argentea, inter  vafa  Ecclefialtica  recenfetur 
apud Hariulfum  lib.  z.  Chron.  Centul.  cap.  i  o. 
&  lib.  3.  cap.  3.  [&  in  teftamento  Ermentrudis 
illultris  matronae  ,  apud  IVlabill.  Liturg.  Gallic. 
p.  46 2. Erat  autem  Fiftula,  qua  fanguisChrifti 
a  communicantibus  hauriebatur ,  uti  liquet  ex 
hoc  verfu  : 

Hic  Domini  fanguis  nobis  Jit  vita  perennis , 
exarato  in  illa  Canna  Argentea  ,  quam  Suppo  Ab¬ 
bas  Montis  S.  Michaelis  fuae  ecclefiae  tradidifle 
legitur  in  Annalibus  Benedidb  tom.  4.  pag.  496. 
ad  ann.  1  040.  &  in  Neuftria  Pia  pag.  385.  B. 
Rhenanus  in  Scholiis  ad  Tertullianum  :  Non  pof- 
fum  celare  (ludiofos  antiquitatis  Chrijlian a  ,  laicos 
olun  Canna  folitos  haurire  Dominicum  fanguinem  e  ca¬ 
lice:  quod  pridem  mihi  indicavit  Paulus  Voljius  Ab¬ 
bas  Hugoniani  coenobii  ex  libro Jignorum ,  qui  frequens 
■exjlat  apud  Benediflinos.  Hac  ratione  poli  commu¬ 
nionem  corporis  Domini ,  pretiofum  fanguinem 
etiamnum  hauriunt  ,  in  Monaftcrio  Sandiony- 
liano  Diaconus  &  Subdiaconus  lingulis  diebus 
Dominicis  &  feftis.  Vide  Calamus .] 

%  Cannata.  S.  Willelmus  lib.  1.  Coniuetud.  Hir- 
faug.  cap.  1  5.  Projigno  vajis  quod  vulgo  Cannata 
dicitur ,  gener  ali  pramiffo,  hoc  adde  ut.,  .digitum  in¬ 
curves,  adjuncto  vinijigno.  Scramb.  p.3  3  8.  Chron. 
Meljic.  coi.  1.  Dato  Jigno  campane ID  per  Abbatem, 
fervitor  teneat  Carnatam  cum  vino  in  medio  reveren¬ 
ter  ambabus  manibus. 

Cannatella.  Cone.  Eegion.  an.  1  o  1  2.  can.  2  5 . 
Jjhij;  habuerit  cafam  in  folare  alieno  &  non  habuerit 
cavalium  vel  afinam,  det  femel  in  anno  domino  foli 
decem  panes  frumenti  &  mediam  Cannatellam  vini. 

Caneta,  feu  Canneta,  Minor  Canna,  minus  vafeu- 
lum  facrae  Licurgiae  idoneum,  quod  vulgo  Burete 
vocamus.  Charta  an.  1  3  44.  apud  Sammarthanos 
in  Abbatib.  Lefatenf.  n.  72.  Calicem  argenteum 
cum  patena  deauratum  &  etiam  amentatum ,  &  duas 
Canetas  argenteas  deauratas,  &c.  Alia  an.  1  2  3  1 . 
apud  Catellum  in  Hid.  Occitan.  pag.  90  1.  Tu¬ 
ribulum  argenteum,  &  2.  b  acini  argentei ,  &  z.  Ca¬ 
neto,  argentea  ,  &c.  [ Caneta  de  argento  ufuales ,  in  In¬ 
ventario  Sacriftiae  S.  Vi&oris  Malfil.  Caneta  Jive 
vitiet aria  argenti ,  inlnftrumento  anni  1337.  ex 
Archivis  ejufd.  S.  Vi&oris.  Canetas  argenteas  & 
duo  candelabra  argentea ,  in  Charta  anni  146 1.  apud 
Baluzium  to.  2.  Hid.  Arvern.  pag.  726.] 

H  5.  CANNA  ,  Canalis  ,  tubus.  Ang.  Rumpleri 
Hid.MonaderiiFormbac.  lib.  3.  apud  Bern.Pe- 
zium  tom.  3.  Anecd.part.  3.  coi.  469.  Nam  ad 
coquinam  quam  extruxerat ,  aqua  duci  non  poterat. 
Deinde  non  multo  tranfaflo  tempore ,  quidam  advenit 
qui  figtinas  ( figlinas  )  Jive  fifliles  Cannas  inducere 
voluit ....  qualibet  Canna  quatuor  lateres  habuit  & 
nonnihil  coementi. 

•H  6*  CANNA ,  Cannabis,  Gall.  Chanvre.  Hid.  MS. 
Monaderii  Beccenfis :  Recognovit ....  pertinere  ad 
monachos  Beccenfes  ,  exceptis  linis  &  Cannis. 


CAN  168 

^  CANNABA  ,  pro  Cannabis ,  legitur  in  Tabulario 
S.  Vi&oris  Malfil.  &  alibi. 

^  CANNABER1UM  ,  ut  mox  Cannabina.  Charta 
anni  1404. ex  Archivo  S.  Viftoris  Malfil.  Reco¬ 
gnovit  fe  tenere  pratum  cum  Cannaberio  contiguo. 

f  CANNABINA  ,  Ag  er  cannabe  confitus ,  Gall. 
Chenneviere,  in  Charta  an.  1158.  ex  Chartulario 
Cafaurienfi.  Vide Canava  2. 

%  CANNABOSUM ,  Cannabis.  Charta  Willelmi 
MontifpelTulani  an.  1103.  apud  D.  Brujfel.  to.  2. 
de  Feudorum  ufu  pag.  728.  Seftailaricum  dono 
vobis  de  omniblado  ,  de  omni  legumine  ,  de  farina,  de 
limfo  ,  de  Cannabofo ,  &c. 

C ANNALE ,  pro  Canalis ,  Gall.  Canal ,  Ital.  Ca¬ 
nale  ,  dixit  Bern.  de  Brejdenbach  pag.  211.  Itine¬ 
rarii  Hierofol. 

1.  CANNAMELLA,[Arundofacchari.]V.C<Mrf?«£//<i  . 
2.  CANNAMELLA,  Fidula.  Vide  Calamella. 
CANNAPINA,  Idem  quod  Cannabina.  Chron. 
Pifcar.  apud  Acherium  tom.  5. Spicii,  pag.  508. 
Inter  cetera  qua  dedit ,  fecit  convenientiam  de  una 
Cannapina  in  loco  ubi  Albe  vocatur.  Legitur  &  apud 
Muratorium  tom.  7.  coi.  894. 
CANNARE,Ulnafeucdw«4 metiri.  VideCaMWrfi. 

f  CANNATA,  Cannatella.  Vide  Canna  4  . 

CANNAVA.  Vide  Canava  z. 

C ANN AVAC1US  Color  ,  Cannabinus.  Fridericus 
II.  lib.  2.  de  Arte  venandi  cap.  20.  Plumagium gi- 
rof aleonum  Jic  fe  habet :  alii  enim  Junt  grifei  coloris , 
alii  albi  coloris  aut  fub  albidi ,  maxime  in  pe  flore ,  alii 
funt  medii  inter  album  &grifeum ,  ab  aliquibus  dicun¬ 
tur  Cannavacii.  Adde  cap.  2  1. 

CANNAVUM ,  pro  Cannabum,  Gall.  Chanvre.  Lo¬ 
cum  vide  in  Batentorium  ipodBatatorium. 
CANNERJA.  Chron.  Farfenfe  apud  Murator,  to. 
2.part.  2.  coi.  409.  Et  in  fundo  Biviano  modia  xix. 
cum  cafa  adificata,&  vinea ,  &  olivis,  &  Cannetum  ad 
cenfum  rbddendum  in  curte  noflra  de  Coperfeto.  Item  in 
territorio  Reatino ,  ubi  dicitur  Carfule  feu  Leonis, ter¬ 
ram  &  vineam  &  Canneriam  ad  falicetum.  Si  non 
fintidem  Cannetum  &  Canneria ,  per  hanc  vocem 
intelligo  agrum,  in  quo  cannabis  feritur. 

1 .  CANNETA,  Minus  vafculum.  Vide  in  Canna  4. 

2.  CANNETA,  vel  Cannetum, locus  ubi  crefcunc 
CanamelU.  Vide  in  hac  voce. 

CANNETUM  ,  Arundinetum.  Papias.  [Chron. Far¬ 
fenfe  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi.  544. 
Excepta  medietate  oliveti  &  Canneti,  &c.  Utitur 
Palladius  lib.  3  .  cap.  23.] 

CANNEV ASIUM.  Vide  Canava  2. 

CANNICANNA,[vel  Caricanna,  ut  inMS.  Siletico] 
A&a  S.  ^EgidiiMinoritse  n.  9.  Faciebat  domuncu¬ 
las  &  cophinos  ,  &  Cannic annas  ,  ftrenue  laborans , 
&c.  [Quem  in  locum  Henfchenius  tom.  3  .  SS. 
Aprilis  ait:  Si  caricas  ferret  Italia,  fufpicarer  Crf- 
ricarias  ede  legendum.  Nunc  conjeddo  Longobar- 
dicam  ede  vocem  ad  fignificandum  ICannas  feu 
fiafeones  viminibus  circumtextos.] 

CANN1CIA  &  Cannucia  ,  Juncina  ,  locus  palu- 
Itris,  apud  Innocentium  Gromaticum. 

^CANNUS,  Aremoricis  Cann  ,  Albus,  candidus. 
Tabularium  Rothonenfe  :  Emptor  dat  pro  preti a 
caballum  unum  C annum. 

^yCANO  ,  fjanuarius  menjis ,  apud  Papiam  MS. 
CANOBUM ,  pro  Cannabum,  Gall.  Chanvre.  Char¬ 
tularium  S.  Vandregefili  to.  1 .  pag.  719.  In  de¬ 
cimis  lini  &  Canobi  ,&c.  Vita  B.Lidwinte,  to.  z. 
Aprilis  pag.  283.  Habebat  autem  hac  virgo  virgam 
quamdam  de  fiipula  Canobi. 

1  .CANOLA.  A&a  S.  Chryfolii ;  Eum  fummus  Pon 7 


169  CAN 

tifex.  . .  in  tantum  honoravit ,  ut  ci  Canolam  S.  Pe¬ 
tri  Apofiolorum  Principis ,  in  Jtgnum  amoris  perpetui , 
tribuere  dignaretur.  Ubi  Bollanduscapfulatn  inter¬ 
pretatur  reliquiis  adornatam :  [Macer  in  Hicro- 
lexico ,  fiftulam  ,  feu  tubum  argenteum ,  vel  al¬ 
terius  metalli,  in  quo  confervabantur  reliquiae, 
praeferri m  fcabs  catenarum  S.  Petri.  ]  Apud  Bzo- 
viuman.  1  280.  n.  5.recenfetur  inter  alia  Nico¬ 
lai  IV.  PP.  donaria,  Canolum  argenteum  adobfer - 
vandum  corpus  Cbrijli. 

2.  CANOLA. Pars  colli,  noftris  Canole&  Canale, Vi- 
ftula  fpiritus  accipiendi  ac  reddendi.  Guibertus 
lib.  3.  deVita  fua  cap.  9.  In  Jimulacro  pugna  dum 
Militem  quemdam  equo  vectus  ludendo  impeteret ,  ab 
eodem  equite  conto  pcrcuffus  ,  fubjedam  collo  illud, 
quod  vocant  Canolam  ,  fregit ;  &  difquir entes  nodum 
cicatricis  inveniunt.  Utitur  praeterea  cap.  1 3. 

^[3  .  CANOLA  ,  Codex  adorum  ,  Gall.  Regitres. 
Inftrum.  anni  1405.  tom.  2.  novae  Gall.  Chrift. 
coi.  244.  Dominus  fjo annes  fj 'augent ,  condam  Epi- 
fcopus  Anicienfis . . .  fecit  quamplurima  legata ,  &  cer¬ 
tas  ordinationes  ,  anniver farta  ,  &  difiributiones  fieri 
&  difiribui  fervitoribus  ipjius  Ecclejia  ,  prout  plenius 
&  clarius  continetur  in  Canolis  ipjius  Ecclefia. 
CANOLUS  ,  Arundo.  Miracula  B.  Henrici  Bau- 
cenenfis,to.  2.  Junii  pag.  382.  Martba..  .dum 
ejfet  ‘parvula  &  ambularet  fuper  quodam  Canolo , 
lafa  fuit  in  ancha  dextra.  Vide  Canola  1. 

1. CANON  ,  Penfitatio.  Triapenfitationum  gene¬ 
ra  recenfetAfconius  in  3  .  Verrinam  ,  Canonem  , 
oblationem  ,  &indidionem.  KcCanon  quidem, 
leu  canonici  tituli ,  funt  folennes  &  antiquae  prae¬ 
dationes  :  Indictio ,  quidquid  praeter  canonem  in¬ 
dicitur  :  Oblatio  denique ,  aurum  &  argentum  , 
quod  Largitionibus  inferebatur.  De  ejufmodi 
penfitationibus  multa  habent  Cujacius  ,  Jacobus 
Gothofredus,  Henricus  Valefius  ,  &  alii.  Charta 
Philippi  Regis  Franc.  an.  1271.  in  30.  Regefto 
Chartophy lacii  Regii  ch.  122.  Sic  quod pojfit fub- 
feudare  ,  &  in  acapnum  a  are  ,  retento  dicto  Templo 
laudimio ,  Canone  ,  five  fervitio.[  Chartaanni  1  2  1  8. 
ex  Archivo  S.  Vidoris  Mallii,  armar.  Nemauf. 
Dicec.  n.  1 .  Pro  fupradidorum  annuo  Canone  feu  fer- 
vitio  (1 olam  libram  piperis  dida  Ealejia  dabit.  Charta 
Guiil.  Dalmatii  Aptenfis  Epifc  an.  1247.  inter 
Inftrum.  to.  1.  novae  Gall.  Chrift.  pag.  80.  coi.  1. 
De  novo  concedimus  &  donamus  ipji  nobili  Bertrando 
Rajbaudo  didutn  cajlrum  infeudum.  . .  excepto  quod 
cenfum  de  ditio  caflro  ,Jive  Canonem,  qui  erat  unius 
Jlerlingi ,  permutamus  in  unum  multonem  vivum  ,  qui 
• valeat  odo  folidos  Vtllelmcnfes ,  quem  ferviat  didus 
nobilis  vir  B.  Rajbaudi  annuatim  in  vigilia  B.  Mar- 
tini.  Confuetud.  Lemovic.  art.  99.  Praterea  em- 
phiteota ,  &  alii  qui  debent  cenfus  annuos  ,Jt  non  fol- 
vant  ad  diem  flatutum  cenfum  ,  vel  Canonem  ,  vel 
etiam  penfionem ,  &c.  Vide  Acherium  to.  6 .  Spicii, 
pag.  194.  &  Fredericum  Schannatum  Vindem. 
Litter.  pag.  138.  Statuta  Lolfenfia  apud  Joan. 
Mantelium  Hift.  LolT.  part.  3  .  pag.  47.  Si  un  lo - 
(ataire  renonce  d  fim  fluit  avant  la  S.  Andre  ,  il  nejl 
eblige  qu’ aux  Canens  arrierez. ;  mais  s7il  le  fait  apres 
la  S.  Andre  ,  il  doit  encore  ce  dernier  Canon  ;  hoc 
cfl: ,  pretium ,  vel  faltem  pretii  partem  locatio- 
pis  annuae  ftatuto  tempore  folvendam.  Pluries 
occurrit  ibi  eadem  fignificatione  :  fed  &  pradi- 
cis  noftris  Canon  emphiteotique  etiamnum  dicitur 
vedigal  annuum  ex  fundo  emphyteutico  fol- 
vendurn.  ] 

1.  Canonicum  ,  Idem  quod  Canon  ,  Penfio  annua. 
Agobardus  lib.  de  Grandine  cap.  1  5.  Hi  habent 


CAN  1 70 

flatutum  quantum  de  frugibus  fuis  donent ,  &  appellant 
hoc  Canonicum.  Canonica  inlatio ,  in  1.  40.  C.  Th. 
deEpilcop.  Kcivcvuov  ,  in  Nov.  Ifaacii  Comn.Ca- 
nomea  &  Confueta  dependere  ,  in  1.  1  1 .  eod.  Cod. 
de  Extraord.  five  ford.  [ Canonica  &  agraria  folvere, 
in  Codice  MS.Irminonis  Abb.Sangerman.  fol.86. 
v°.  coi.  2.  Ibidem  fol.  1  28. coi.  2.  Crijlingaudus co¬ 
lonus  folvit  ad  hoftem  aut  folidos  iv.  aut  dimidium  bo¬ 
vem  ;  de  vino  in  Canonica  modium  1.  &  denar.  iv.  ] 

Canonicaru  ,  Qui  canones  exigunt.  Senator,  lib. 
6.  Ep.  8.  Canonicarios  dirigis ,  poffeffores  admones , 
&c.  Adde  lib.  1  1 .  &  1  2.  &  Novell.  3  o.  &  1  2 8. 
Ganonicursus  ,  Eadem  notione ,  in  leg  final.  Cod. 
de  Exad.  tribut. 

Canonicaria  ,  Officium  Canon icarii.  Epift.Theo- 
dorici  Regis  Venando  Corredori  Lucaniae ,  apud 
Calfiodorum  lib.  3  .  Variar.  Epift.  8.  Unde  te  pra- 

>. fentibus  commonemus  affatibus  ,  ut  fecundum  Canoni - 
Caria  fidem  tempora  debeas  conjlituta  complere  :  ne 
quidquid  difipendii  ajfis  publicus  fufiinuerit ,  de  proprio 
exolvere  tu  cogaris ,  d  quo  nec  tanta  jufftoni  e(l  habita 
reverentia  ,  nec  fides  fua  promi ffionis  impleta. 

2.  CANON  Missae  ,  Oratio ,  quae  in  Milta  antecon- 
fecrationem  ,  &  in  ipla  confecratione  divinae ho- 
ftiae  recitatur  a  Sacerdote  ,  quae  ideo  Canon  vo¬ 
catur  ,  quia  in  ea  efi  legitima  &  regularis  [aeramen¬ 
torum  confettio,  inquit  Walafridus  Strabo  deReb. 
Eccl.  cap.  22.  ubi  de  canone  haec  fubdit:  Pra- 
fatio  Actionis ,  qua  populi  affeRus  ad  gratiarum  attio- 
nes  incitatur ,  ac  deinde  humana  vocis  fupplicatio  cale- 
fiium  virtutum  laudibus  admitti  depofeitur ,  vel  ipfam 
adunem,  qua  conficitur  facrofandum  corporis  &  [an¬ 
guinis  dominici  my  flerium  ( quam  quoque  Romani  Cano¬ 
nem ,  ut  in  Pontificalibus  fiapius  invenitur ,  appellant7) 
quis  primus  ordinaverit ,  nobis  ignotum  efi.  Audam  ta¬ 
men  fui  Jfe  non  femel  ,fed  fapius ,  ex  partibus  additis 
intelligmus  ,  &c.  Quae  autem  Canoni  fubinde 
a  Pontificibus  inferta  fint ,  deferibunt  Berno  Au- 
gienfislib.  de  Milia  cap.  i.Micrologus  cap.  12*. 
Durandus  lib.  4.  cap.  3  5.  3  6.  Belethus  cap.  4 6, 
Scc.  Qm  quidem  canon  in  quatuor  partes  divi¬ 
ditur,  fcilicet  in  Secretam ,  Prafationem  ,  Canonem , 
&  Orationem  dominicam,  de  quibus  fingulis  agitur 
fuo  loco.  De  Canonis  vero  audore  &  partibus, 
ex  profefto  fufe  &  dode  differunt  Durandus  lib. 
2.  de  Ritib.  Eccl.  cap.  3  2.  &  feq.  Menardus  in 
Sacram.  S.  Gregorii  PP.  &  noviffime  Cardinalis 
Bona  in  libris  Rerum  Liturgic.  ad  quos  ledo- 
rem  remittimus. 

3 .  CANON , Officium  Ecclefiafticum.Hariulfus  1. 4? 
ChE  Centul.  cap.  2 6.Prater  orationum  munia , 
Pfalmorum  dulcijfimam  modulationem ,  hac  attentiffi- 
me  olfervabat  ,utde  S.T rinitate ,  tum  de  Spiritu  S . .  • 
poflque  de  S.  Petro  ,  vel  omnibus  Apoflolis ,  five  omni¬ 
bus  Sandis  nodum alem  &  diurnalem  Canonem ,  ex¬ 
cepto  clauftrali  Canone ,  cui  nunquam  pene  deerat ,  quo¬ 
tidie  Domino  perfolveret.  Infra  :  Nunquam  certe  cura 
loci,  aut  necejfanafollicitudo  ,  aut  itineris  occajio ,  aut 
corporis  nifi  maxima  agritudo ,  Pfalmorum  ac  Laudum 
feu  fupradtdorum  Canonum,  obtinere  apud  illum  qui¬ 
verunt  diminutionsm.  Cap.  3  3 .  Non  tamen  omitte¬ 
bat  . .  .genuflexionum  continuationem,  [aerarum  adium 
circuitionem  ,  facrorumquc  Canonum  de  S.  Trinitate , 
de  Spiritu  S.  deque  S.  Maria  &  de  omnibus  Sandis 
expenjionem.  Atque  inde  di&x  Hora  Canonica. 

4.  CANON,  Liber  Regulae  Canonicorum ,  vel  Mo¬ 
nachorum.  Egbcrtus  Eboracenfis  Archiep.  Cano¬ 
nes  dicimus  regulas ,  quas  fandi  Patres  conftttuerunt  t 
in  quibus  feriptum  efi ,  quomodo  Canonici ,  id  efi ,  Re* 
gulares  Clerici ,  vivere  debent.  Charta  Henjici  d»_ 


i 7 1  C  A  N) 

Lafci  Comicis  Lincolnix  an.  1285.  in  Momfti- 
co  Angi.  to.  2.  pag.  307.  Et  quod  una  Mijfajin- 
gulis  annis  in  fcjio  Pafcha  ibidem  celebretur  ,  &  quod 
nomen  noftrtm,  &  nomen  Alargareta  uxoris  nofira  in 
Adartyrologio  &  in  Canone  confcribantur  in  memoriam 
Atomam.  Charta  Rainald  i  Comitis  Burgundix  an. 
105  o .Tali  tenore  ut  nomina  nofira Jint [cripta  m  Ca¬ 
none.  Vide  Regula. 

Canones  Apostolorum  ,  quos  quidam  e  veteribus 
S.  Clementi  adfcribunt ,  alii  apocryphos  cenfent. 
De  iis  confulendus  BernaldusPrefbyterConftan- 
.  tienfts  lib.  de  Reconciliat,  lapforum  pag.  257. 
&  alii ,  quos  laudat  vir  dodilfimus  JoannesBa- 
ptiftaCotelerius  in  Notis  ad.eofdem  Canones. 

Canones  Conciliorum  didi, quod  inftar  regulx  fint 
Chriftianis,&  iis  rede  vivendi  normam  prxbeant. 
lfidor.  6.  Orig. cap.  16.  Leo  IV.  PP.  in  Epift.  ad 
Epifcopos  Britanniae  cap.  6.  Jj)uamob  caufam  lu¬ 
culentius  &  magna  voce  pronuntiare  non  timeo ,  quia 
qui  illa  qua  diximus  f anciorum  Patrum  fi  at  ut  a ,  qua 
apud  nos  Canones  pratitulantur  ,  Jive  Jit  Epifcopus , 
Jive  Clericus ,  Jive  L aiens ,  non  indifferenter  receperit, 
ipfe  [e  convincit ,  nec  catholicam  &  apofiolicam  fidem  , 
nec  [ancla  vera  Chrifii  Evangelia  quatitor  utiliter  & 
efiicaciter  ,  &  ad  effectum  fuum  retinere  vel  credere. 
AnfehnusHavelbergenfis  Epifcopus  lib.  1.  Dial. 
cap.  9  Radicata  itaque  fide  Catholica  ad  informan¬ 
dam  E cclejia  difciphnam  acc efferunt  diverfa  regula  , 
quas  quia  [anili  Patres  J anxerant ,  digne  Canones  ap¬ 
pellata  [unt ,  in  quibus  reperitur ,  quid Jint  praceptiones, 
prohibitiones ,  difpcnfiitiones ,  rigor,  necejjitas ,  indili¬ 
gentia  ,  remijfio ,  terror ,  admonitio ,  &  c  ater  a ,  per  qua 
omnia  ita  iu  hoc  fiatu  E  cclejia  crevit  mirabili  contra 
J), creticos  [apientia  ,  Jient  in  priori  fiatu  in  perfecutione 
Aiartyrum ,  viiloriofa  crevit  patientia.  Vide  Baro- 
nium  an.  8 6  5.  n.  6.  &  feqq. 

Sub  Ecclesiastico  Canone  Constituti,  id  eft,  fub 
Ecclefiaftica  regula,  Clerici,  in  Concilio  F010- 
julienfi  an.  791.  can.  6. 

Canones  Evangeliorui.i  ,  per  quos  quis  fcire  &  in¬ 
venire  potefl ,  qui  reliquorum  Evangeliftarum , 
fi  mi  lia ,  aut  propria  dixerunt.  Horum  audor  Eu- 
febius  Cxfarienfis.  Vide  S.  Hieronymum  de  Scri- 
.ptorib.  F.cclef.  &  in  Prxfat  ad  Evangel.  <$c  Ei¬ 
dorum  lib.  6.  Orig.  cap.  1  5. 

Cranonem  ,  Vetus  Teftamentum  appellat  S.  Hiero¬ 
nymus  Epift.  28.  Canonem Hebraica  veritatis ,  ex¬ 
cepto  Heptateucho ,  quem  nunc  m  manibus  habeo  ,  pue¬ 
ris  tuis  &  Notariis  dedi feribendum.  Lib.  1.  injovi- 
.  manum  :  Sed  nunc  nobis  de  Canone  omne  certamen 
,■  e  fi.  Ita  in  Prologo  Libror.  Regum. 

Canon  Poenpi  entialis  ,  Idem  qui  Liber  Pceniteniia- 
lis.  Vide  Pcenitemiale  Sc  Regula. 

In  Canonem  Incidere  ,  in  Speculo  Saxon,  lib.  i.art. 
5  3  .  §.  4.  dicitur  ,  non  qui  contra  Canones  Ec- 
_  clefiafticos  peccavit ,  eoque  ipfo  judicis Ecclefia- 
.  dici  cenfurx  &  judicio  lubditus  eft  ;  fed  qui  in 
Canonem  Posuit  e  ntialem  ,  de  quo  paulo  ante,  inci¬ 
derat  ,  hoc  eft,  qui  legibus  poenitentia: ,  ab  Ec- 
'  clelia  indidis  obnoxius  erat.  Qua.  loquendi  for- 
.  mula  utitur  Chronicon  Montis- Sereni  an.  1208. 

.  Hoc  facto  permotus  Archiepifcopus  contra  Prap.oJi.tuni, , 
tauquam  pro  violenta  manus  injectione  in  Clericum  in 
\  Canonem  Incidiffet ,  denuntiationis  gladium  eduxit , 
&c.  Et  anno  1219.  pag.  126.  Volens  intelligi  eos 
.  in  Cnuonepn  Incidiffe. 

CANONES ,  Machinx  bellicx  ,  noftris  Canons ,  fic 
didx,  ut  quidam  volunt,  quod  Cannarum  formam 
referant,  ita  enim  Canones  fiphones  vocant  Italj. 
T hom.  W aliinghaa\.  in.Henr,  V.  pag.  398.  fit 


C  AN  172 

illic  figere  gunnas  fuas,quas  Galli  Canones  vocant ,  qui¬ 
bus  validius  villam  infejiare  pojfet.  Continuator  Nan- 
gii  ann.  1356.  Munientes  turres  baliflis ,  garrotis , 
Canonibus  &  machinis,  &c.  Chronie.  MS.Bertrandi 
d,u  Gtiefelin : 

Pour  la  ville  affaillir  ordonnerent  Canons. 
Georgius  Caftellanus  in  Hift.  Jacobi  Lalanii  cap. 
81  .Et  battirentde  leurs  bombardes ,  Canons ,  &veu- 
glaires  ladite  ville.  In  Computo  auxiliorum  coa- 
dorum  pro  liberatione  Joannis  Regis  Franc.  arn 
1368.  in  Camera  Computor.  Parif.  Guillatime 
VEfcuier  APaifire  des  Canons  du  Roy  ,  que  icelni  Sei- 
gneur  lui  a  ordonne  eftrebaille  pdur  querir  cent  livres 
d’efioffe  dfaire  poudre  pour  quatre  grans  Canons  ,  quii 
doit  faire  pour  mettre  en  la  garnifen  de  Harefleu.  Ca¬ 
nonum  mentio  eft  non  lcmel  apud  Scriptores  no- 
ftros paulo  vetuftiores , FroiiTart.  i.vol.cap.  158. 
1  9  1 .  261.  268.311.  2.  vol.  cap.  21.97.  3  V 
vol.  cap.  52.4.  vol.  c.  1  8 .  in  Chron.  Flandr.  cap. 

1  1  2. 1  1  3  .  apudMonftrelletum  1.  vol. pag  1  19. 
121.141.293. 2.  vol.  pag.  130.3.  vol.  pag  3  2. 
in  Hiftoria  Bucicaldi  pag.  213.  in  Diario  obfidio- 
nis  Aurelianenfis ,  pag.  2 .  &c.  14.23.  Guicciar- 
din.  lib.  1.  Hift.  Vide  Gumia. 

Canons  Serpentjns  ,  apud  Monftrellet.  2.  vol  pag. 
64.  3 .  vol.  pag.  3  2.  Berrium  pag.  2  1  1 .  in  Chro¬ 
nico  Scandal.  p.  40.  in  Collatione  Ludovici  XII. 
pag.  1  8 . 

CANONIA.  Vide  in  Canonicus. 

CANONIA  Ligna  ,  in  navibus,  qua  c  at  aphratt  avo¬ 
cantur  ,  &  catajlromata  ,  id  ejl ,  pavimenta  [uperiora 
habent ,  ligna  /unt ,  quibus  tabula  incumbunt.  Suflan- 
nxus  in  Vocabulario. 

CANONIC  JE  Literis  ,  Epistol/e  :  K avovuid  yfol/x- 
/xciTct ,  Grxcis  didx',  juxta  Zonaram  ad  Canon. 

-  42.  Synodi  Laodicenx ,  quod  juxta  certos  ac  de- 

,  terminatos  Canones,  &  regulas  quafdam  folennes 
exararentur  ,  xala  Kctvovu  yivlfjiivci  :  vel 

'  certe  quod  iis ,  qui  ex  Canone  Eccleliaftico  erant, 
feu  Canonicis  peregve  6c  in  alienam  dioecelim 
proficilcentibus  darentur.  Nameafdetn  cum  Eor- 
matis  fuiffe  teftatur  Atticus  Epifcop.  Conftanti- 
nop.  fub  finem  Concilii  Calchedonenfis  :  In  fa¬ 
ciendis  Epifiolis  Canonicis ,  quas  mos  Latmus  Forma¬ 
tas  appellat.  Et  vetus  interpres  Synodi  Laodic. 
can.  42.  Non  oportet  mnijirum  ait  aris,  vel  etiam 
Clericum  Jine Canonicis  litteris , id  ejl,  Formata  ^li¬ 
quo  proficifci.  Ubi  Grxcus  textus  habet ,  mw  kxvo- 
vivmv  ypxfx[xd.TOi)v.  Incertum  porro-,  an  de  his  Cano¬ 
nicis  Epifiolis  intelligendus  Senator  lib.  1  1.  Ep. 

2  3.  ubi  de  eo  agit,  qui  provehitur  aPrincipe  ad 
curam  Epiftolarum  Canonicarum,  cui  proinde,  ut 
idem  ait ,  fides  publica  committitur.  Vide  Concil. 
Suehionenfe  an.  853.  art.  3.  Ravennenfe  ann. 
9 9 7. can.  3 . BaldricumNoviom.  lib.  r.cap.  51. 
Flodoard.  lib.  2.  Hift.  Rem.  cap.  2.  1  1 .  &  Ferra¬ 
rium  de  Literis  Canonicis.  Literarum  Canonica- 
nun  formulx  aliquot  habentur  apudSirmondum 
ad  calcem  to.  2.  Concilior.  Gall.  p.  6  5,  8.  &  66  3  . 

Regulares  Epistola  dicuntur  Joanni  VIII.  PP. 
Epift.  48.  Sancti  magnique  Nicani  Concilii  pracepta 
[e cuti ,  qua  jubent ,  Regularem  Epiftolam  per  unam¬ 
quamque  provinciam  obtineri ,  ne  hi ,  qui  abjicimStur , 
ab  aliis  recipiantur ,  &c.  Lupus  Ferrarienfis  Epift. 
122.  Revcr endiffimis  autem  viris  Remigio  memorata 
urbis  APetropolitano  ,  &  H.  Grati  anop  olit  ano  infanter 
p  ejulantibus ,  &  converfationem  memorati  fratris  lau¬ 
dantibus  ,  quamquam  olim  meam  verbis  habuiffet  li¬ 
centiam  ,  etiam  Regulares  litteras  accepijje ,  qua  prola¬ 
ta  ,  quid  de  eo  fentiam  ,  fideli  relatiom  fatebuntur. 


173  CAN 

CANONICARE.  Vide  in  Canonicus. 
«jfCANONICARIA ,  Canonicarius.  Vide  Canoni. 

<51  CANONICUM ,  Domici  ium ,  habitatio  Canoni¬ 
corum.  Concefliones  Epifcopi  Telonenfis  Cano¬ 
nicis  ejurdem  Ecclefiae  an.  i  z  2 3.  Item  petimus , 
quod  illi  Canonici ,  qui  tenebant  equitaturas  ,  poffint 
tenere  trotarium  &  ficutiferum  ,  qui  comedant  in  Ca¬ 
nonico.  Vide  alia  notione  in  Canon  1. 
CANONICURSUS.  Vide  in  Canon  1. 
CANONICUS.  Dudolib.3 .  de  Adis  Norman.  Cbri- 
ftiana  religionis  fumma  trimodo  confiat  ordine  dt fimeta, 

'  munifico  Laicorum , Canonicorumque ,  atque  Monae  ho¬ 
rum  labore  exercita :  &  quanquam  tres  ordines  fint  ad 
excolendum  cultum  vera  fidei ,  bicallis  via  efi  ambivii 
itineris ,  certa  [pe  vera  credulitatis :  quarum  una  wpa- 
nomine  laxius  vehit ,  &  Canonica  dici  meruit , 
fub  cujus  ditione  Laicalis  ordo  moratur  &  vivit:  al¬ 
tera  vero  nomine  uIikh  ,  limitibus  hinc  inde  coattis 
artata  ,  non  vehit  per  plana ,  fed  fecejfu  confixa ,  fe- 
cretoque  perenni  lata ,  molitur  femper  ad  ardua.  Certe 
primitus  triplex  tantum  fuit  in  Ecclefia  fidelium 
ordo  ,  Laicorum  nempe  ,  Clericorum ,  quos  <5c 

Canonicos  vocabant ,  &  Monachorum  ,  ut  hic  in- 
* 

dicatur. 

Clerici  poftmodum  ,  qui  Ecclefiis  defervie- 
bant ,  Canonici  appellati  funt .  quod  ellent  Iv  -rlfi 
xavcvi  &  tu  tx  kcivovo 5  ,  ut  loquuntur  Concilia ,  An- 
tioch.  can.  2 .6.  11.  Calchedonenfe  can.  2.  & 
Synodus  Trullana  can.  6.  vel  quod  fub  Canone  Ec- 
clejidfiico  jacerent ,  ut  Concilium  Toletanum  III. 
can.  5.  vel  effent  fub  Canone  confiituti ,  ut  Conci¬ 
lium  Forojulienfe  ann  791.  can.  1.  Sub  Canone 
Ecclefiaftico  confiituti ,  idem  Concil.  can.  6.  Canonis 
enim  nomine  Clerum  intelligebant.  Neque  ali¬ 
ter  hanc  vocem  ulurpavit  S.  Athanafius  inVita 
S.  Antonii  pag'.  89.  Edit.  Hoefchelii :  tc/Sto?  yd. p 
,  tcVte  stavcVa  t »c  enK^no-lat;  V7n^uu(  trtfjia  .  k,  <wav\oL 
t «  t i/jSj  <srpo  ytitrQctt  llfeXev  ictum.  Cujus  qui¬ 
dem  vocis  vim  non  intellexit  idem  Hoelchelius. 
Hinc  non  femel  Clerici  fimul  &  Canonici  dicuntur 
conjundim.  Capitula  Caroli  Magni  1.  5 .  c.  5 .  Ut 
Canonici  Clerici  Canonice  vivant.  Etlib._i.cap.  7$. 
Jfijitad  Clericatum  accedunt ,  quod  nos  nominamus  Ca¬ 
nonicam  vitam.  Innocentius  III.  lib.  1.  Epiflol. 
pag.  298.  Nec  etiam  aliquis  Canonicorum  feu  Cle¬ 
ricorum  Secularium ,  &c.  Adde  Concil.  Aurelian. 
III.  can.  1  1 .  &  T uronenf.  II.  can.  19. 

Canonicorum  autem  appellationem  fua  aetate 
rotam  fuiffe  fatis  innuit  Gregorius  Turon.  lib. 
10  fub  finem  ,  ubi  ait  ,  Baudinum  Epifcopum 
T uronenfem  inftituiflfe  menfam  Canonicorum  in  ea¬ 
dem  Ecclefia Turonen fi.  [Idem  patet  exCharta 
Chilperici  Regis  Franc.  an.  580-  vel  375.  pro 
Ecclefia  Tornac.  inter  Mirati  Diplomata  Belg. 
to.  2.  pag.  1310.  coi.  2.  ubi  ftatuitur,  ut  ipfie  te - 
loneus  &jufiitia  de  teloneo  omni  tempore  ad  menfam 
Canonicorum  eju fidem  Ecclefia  proficiat.']  Jam  vero 
cur  Clerus  Canon  Ecclefia  ,  &  Clerici ,  Canonici  di¬ 
cantur  ,  non  omnino  promptum  eflaffequi  Scio, 
Hugonem Rotomag.  Archiep.  lib.  3.  de  Haeret, 
cap.  2.  Ivonem  Carnotenfem  Epifl.  69.  &  alios 
cenfuilfe  ,  Canonicos  appellatos ,  quodcanonicas 
regulas  ardius  obfervare  teneantur.  Papias:  Ca¬ 
non,  Gra.ce  regula,  confiuetudo  comprbata;  inde  Ca¬ 
nonicus,  id  efi  Regularis.  Id  fane  videtur  indicare 
Capitulare  1 .  Caroli  Magni  incerti  anni  cap.  3  2. 
Ut  Abbates  Canonici  Canones  mtelhgant ,  &  Canones 
ob  fervent ,  &  Clerici  Canonici  fecundum  Canones  vi¬ 
vant.  Et  cap.  feq.  Ut  Abbates  Regulares  &  Alona- 
chi  regulam  intelligant ,  &  fiecundum  regulam  vivant. 


CAN  1 74 

Adde  cap.  34.  35.  Joannes  Bordenavius,  Henr. 

V alefius ad Socrat. Hiftor. Ecclef. lib.  5.  cap.  19. 

&  Marea  in  Hift.  Beneharn.  lib.  5. cap.  io.n.  1. 
fic  nuncupatos  volunt-,  quod  in  Canonem ,  feu  ma¬ 
triculam  Ecclefiae  relati  funt.  Alii ,  quibus  fub- 
feribo  ,  didos  volunt  a  Canone  frumentario ,  feu 
fportulis  Ecclefiaflicis  &  ftipendiis  annuis  vel 
menftruis,  quae  ex  Ecclefiafticis  redditibus  acci¬ 
piebant  :  unde  Sportulantes  fratres,  Clericos  appel¬ 
lat  S.  Cyprianus  Epifl:.  66.  Nec  molefttis  &  negotiis 
fecularibus  alligentur ,  fed  in  honore  Sportulantium 
fratrum ,  tanquam  decimas  ex  fruttibus  accipientes  , 
ab  altari  &  facrificiis  non  recedant.  Idem  Epifl.  33. 
Caterum  Prefbyteri  honorem  defignajfie  nos  illis  jani 
fciatis ,  ut  &  iS  portulis  ii  filem  cum  Prefby  teris  hono¬ 
rentur  ,  &  divifiories  menfuratas  aquatis  quantitatibus 
partiantur.  Eae  autem  Sportulae  dicuntur  confiueta 
Clericorum  ftipendia ,  in  Concilio  Valentino  Hifp. 
cap.  2.  Agathenfi  cap.  3 6.  &  Narbonenfi  ann. 
589.  can.i  0.1  2.  Nam  univerfaEcclefiarumfub- 
ftantia  in  4.  partes  dividebatur  ,  quarum  unam 
Epifcopusfibi  retinebat,  alteram  Clerici  pro  officiorum 
fuorum  fedulitate  obtinebant ,  tertia  fub,  icis  &  pere¬ 
grinis  erogabatur  ,  uteft  inEpiltolaGelafiiiPP.  ad 
Epifcopos  Lucaniae  ,  in  Canonibus  Silveflri  PP. 
in  Refp.  S.  Gregorii  PP.  ad  Auguftinum  Anglor. 
Epifcop.  in  Epifl.  3.  Simplicii  PP.  ad  Florenti¬ 
num  ,  apud  Gregor.  If.  PP.  Epifl  y.  &  in  Capi¬ 
tulari  cap.  5.  in  Concil.  Aurelianenfi  I.  can.  y. 

1 4.  Carpentorat-  cap.  un.  Aurelianenfi  Ili.  can. 

5.  Moguntino  I.can.  1  o.  Wormatienfican.  7.  & 
alibi  paffim.  Vid q  Tertia. 

Canonici  Regulares  ,Qui  fecundum  regulam  vivunt, 
ut  efl  in  Lege  Longobard.  lib.  3 .  tit.  i.§.  8-  id 
eft ,  fecundum  regulam  iis  propriam  ac  praeferi- 
ptam,  cum  Saculares  dicantur  vivere  fecundum  Ca¬ 
nones,  feu  regulas  Clericis  omnibus  indidas.  Eae 
autem  Regulae  erant ,  quas  S  Auguftini  vulgo  ap¬ 
pellant.  Jacobusa  Vitriaco  in  Hift.  Occident,  cap. 

2  1 .  Illi  autem ,  qui  Canonici  Regulares  dicuntur  , 

>  B.  Auguftini  Regulam  pro  fundamento  Religionis  ha¬ 
bentes  ,  media  &  regia  via  incedentes ,  fecundum  pri¬ 
mas  Regularium  inftitutionum  cbfervantias  ,  camifiis 
&  femoralibus ,  fuperpellitiis  &  pellibus,  culcitis  & 
linteaminibus  utuntur.  Camifias  &  femoralia  de  notte 
non  deponunt :  pofi  Matutinas  ad  cubicula  revertentes , 
caufa  recreationis  dormiunt.  Novem  lettionum  nume¬ 
rum  in  N diurno  officio  non  excedunt :  tribus  diebus  in 
hebdomada  carnes  edunt  :  pifces  ,  ova,  cafeum  in 
Refettorio  diebus  aliis  manducant . fub  unius  Ab¬ 

batis  vel  Prioris  obedientia  continenter  vivunt.  Pro¬ 
prium  autem  eis  habere  non  licet :  animarum  curas  lici¬ 
tum  eft  eis  fuficipere ,  &  Ecclefias  parochiales  regere  , 
&c.  Idem  capitibus  feqq.  agit  de  Canonicis  Re¬ 
gularibus  Praemonftratcnfis  Ordinis ,  de  Canoni¬ 
cis  Aroafiae  S.  VidorisParif  <3cc.  Meminit  etiam 
Canonicorum  Regularium  Bononienfium ,  &  de 
Spatha ,  quorum  origines  apud  hunc  Scriptorem 
&  alios  quifque  legere  poterit.  Vide  Cellotium 
lib.  5.  deEcclefiaft.Hierarchia  cap.  3. 

Canonici  Saeculares  ,  lidem  Ecclefiarum  Clerici 
poftmodum  didi ,  ad  diferimen  caeterorum  Ca¬ 
nonicorum  ,  qui  regulae  Aridius  inhaerentes,  Re¬ 
gulares  vocantur ,  ut  ait  Trithemius  in  Chron. 
Hirfaugienfi.  Ugutio  :  Incongrue  dicitur  Canonicus 
S  acui  aris ,  id  eft  enim  Regularis  S  acularis ,  quod  eft  , 
aC  fi  diceretur  album  nigrum  :nonenimeft  Canonicus  , 
fi  non  fit  Regularis:  ufius  tamen  quorumdam fic  habet , 
qui  magis  noverunt  ejfie  in  Canonica  Saculares ,  quam 
regulares  in  fitculo.  Crantzius  in  Metropol.  lib.  4« 


175  C  AN 

cap.  i .  Si  Canon  ejl  regula,  ,  Canonici  funt  regulares, 
'jjuid  ergo  fiet  de  Canonico  jaculari ,  mji  ut  regularis 
Jit  irregularis ,  aut  ,ji  id  malumus ,  regularis  Jine  re¬ 
gula  ,  &c.  Adde  lib.  3 .  cap.  1  5 .  Wolcuinus  Ab¬ 
bas  inHomilia  de  Zizania  :  Rara  avis  in  terris  Ca¬ 
nonicus  d  Canone  Vita.  Unde  ergo !  Audi  me  :  ejl  nam¬ 
que  Canon  vita  ,  ut  dictum  ejl  :  &  ejl  Canon  pecunia , 
videlicet  alicujus  penjionis  certa,  unde  j 'olet  dici :  Solve 
mihi  Canonem  meum.  Eia  ergofi  Canonice,  inveniamus 
Canonem  tuum ,  d  quo  derivaris ,  d  Canone  pecunia  , 
non  d  Canone  vita ,  id  ejl ,  d  Canone  regionis  ,  non  d 
'Canone  religionis.  Amulfus  Lexovienfis  Epifl.  ad 
Alexandr.  PP.  Ipfam  (  Ecclefiam  )  thej duris  orna¬ 
tam  ,  inflrudam  adificiis ,  pojjefjionibus  reddidit  am¬ 
pliatam  ,  adeo  quod  pro  13.  Canonicis ,  quos  Sacula- 
res  appellant ,  ipjifque pauperibus ,  ibidem  3  6.  Canoni¬ 
cos  Regulares  cum  omni  adificiorum  fufficientia  ,  &  red¬ 
dituum  copia  dereliquit.  Hugo  Rotomagenfis  Ar- 
chiepifcop.  lib.  3 .  contra  Haeretic.  cap.  2.  Ex  his 
(  Clericis  )  aliqui  propiietate  rejetta  ,  fua  jimul  ha¬ 
bent  communi  a  in  unitate  canonica ,  tam  Regulares  Cle¬ 
rici  ,  quam  Coenobita  Monachi.  Aliqui  vero  Sacnlares 
(perperam  Edit.  jingulares )  nuncupati ,  fervitio  Ec - 
clejia  deputantur  ,  &  quia  canonicas  Jimul  m  Eccle - 
jiis  horis  jlatutis  laudes  perfolvunt  ,  etiam  Canonici 
nominantur :  prabendas  tamen  fuas  dividendo  partiun¬ 
tur,  &c.  Hinc 

Canonice  Vivere,  id  efl ,  more  Canonicorum, non 
Vero  Monachorum  ,  vel  Canonicorum  Regula¬ 
rium,  qui  Regulariter  vivere  dicuntur,  in  Capi¬ 
tulis  Caroli  Magni  lib.  1 .  c.  73 .  lib.  5.  cap.  70. 
&  1 1 5 .  Canonico  ordine  vivere ,  in  Lege  Longobard. 
lib.  5 . '  tit.  1 .  §.  18.  Secundum  Canonicam  regulam, 
in  Capitulis  Caroli  Calvi  tit.  41. §.  8.  Canonica , 
conftitutio ,  injlitutio ,  regulari  opponitur  in  Capitul. 

1 .  Caroli  Magni  ann.  805.  cap.  8.  9.  Eadem  Lex 
Longobard.  lib.  3 .  tit.  1.  §.  8.  Volumus  ut  Ca¬ 
nonici  fecundum  canones ,  &  Regulares  fecundum  re¬ 
gulam  vivant.  Capit.  Caroli  Mag.  lib.  5. cap.  137. 
Ut  nullus  in  canonica  aut  regulari profejfione  conflitutus, 
&c.  Vide  Concil.  Moguntiac.  can.  9-Turon.  III. 
can.  2  ^.Ludovicum  Pium  in  Epifl.  adSicharium 
Archiepifcop.  Burdegal.  &c.  Porro 

Canonici  S^culares  ,  perinde  ac  Regulares ,  in  eo¬ 
dem  clauflro  manebant,  in  eodem  dormitorio 
dormiebant,  in  eodem  refedorio  reficiebantur, 
&  Epifcopus  eorum  regebat  vitam ,  jient  Abba  Mona¬ 
chorum  ,  ut  eft  in  Capitulis  Caroli  Magni  lib.  1 . 
cap.  7  3  .  quod  de  Clericis  fuae  aetatis  tellatur  Au- 
guflinusSerm.  1 .  de  Communi  vita  Clericor.  & 
in  Pfal.  99.  Unde  Monafteria  Canonicorum  appel¬ 
lantur  illorum  aedes  ac  habitationes.  Jacob.  de  Vi- 
triacoin  Hifl.  Occident,  c.  3  o.  Cathedr alium  Ec- 
clejiarum  Minifiri ,  quos  nunc  Canonicos  Sacnlares  ap¬ 
pellamus  fub  eadem  regula  (  S.  Auguflini)  communi¬ 
ter  d  prima  eorum  injlitutione  Domino  fervierunt  in  hu¬ 
militate  ,  paupertate ,  divinis  officiis  ,  lettionibus  & 
orationibus  vacando ,  in  cajlris  Domini  militantes ,  Ji- 
mul  in  refettorio  fobrium  cibum  fumentes ,  in  eodem 
etiam  dormitorio  cajfis  cubilibus  node  quiefeentes.  Sede 
autem  Pontijicali  vacante ,  .  . .  unum  ,  quem  dignic- 
rem  credebant,  caput Jibi  prafi ciebant,  &c.  Id  etiam 
ferius  obtinuifle  ,  &  fua  aetate  in  Ecclefia  Re- 
rhenfi  defiifTe,  dolet  Stephanus  Epifcopus  Tor- 
nacen fis  Epifl.  1  60.  quaRemenfem  Decanum  , 
ad  quem  feripta  eft,  urget,  ne  patiatur  hanc 
Ecclefiaflicam ,  ac  diu  iervatam  ,  difciplinam 
aboleri,  neque  tam  facile  juventuti  Jingulanter ,  ne 
dicam  ,  inquit  ille  ,faculariter  vivere  volenti  obedtat.  ' 
Sic  autem  idem  Epifcopus  de  EccleJia  Remenfi  ; 


CAN  1 76 

Singulari  quodam  privilegio  fedes  Remenjis  inter  alias 
Ecclejias  eminebat  j  perjeverans  cum  Apofiolis  in  com¬ 
munione  panis  &  oratione ,  &  in  fociali  communione  ja- 
cr ament alem  praferens  ,  majoribus  erat  fpedaculum  , 
minoribus  documentum.  Ex  reliquiis  regularium  injli- 
tutionum  duo  Jibi  loca  detinuerant ,  Ccenaculum  refe¬ 
ctionis  ,  &  domum  fomni  :  in  altero  caftigatam  fe- 
quentes  abfinentiam  ,  in  altero  candidatam  continen¬ 
tiam  obfervantes ,  procedentibus  unanimiter  de  Mij - 
faad  Miffam  ,  de  fpintuali  refe Itione  ad  corporalem  f 
praniijfa  invocatione  Dominica ,  & jigno  benedidionis 
fuper  cibum  extenfo ,  reficiebant  conviva  Domini  minus 
ventrem  quam  mentem ,  fonante  eis  per  minifienum  Le- 
doris  divino  eloquio  ,  nunc  admonendo  praceptis ,  nunc 
prohibitionibus  cohercendo  ,  interdum  adigendo  minis  & 
terroribus  ,  nonnunquam  blandiendo  confolationibus 
&  promijfs.  O  felices  epula,  qua  non  crapulam  pro¬ 
vocant  ,  fed  fobrietati  deferviunt ,  &  pcflquam  fum- 
pta  fuerint,  gratiarum  attione  clauduntur  ,  derelinquen¬ 
tes  alimoniam  corporalem  ,  &  convivis  fuis  fpiritua- 
lemfruttum  fervantes.  In  his  &  altis  obfervantiis  re¬ 
gularibus  incedebat  Remenjis  Ecclejia  ,  terribilis  ut 
cajirorum  acies  ordinata,  amabilis  fuis ,  admirabilis 
alienis.  Sed  &  id  etiam  tum  obtinuifie  in  Ecclefia 
fua  Tornacenfi  innuit  Epifl.  193-  Hanc  porro 
Canonicorum  Saecularium  vitam  communem  paf- 
fim  obfervareeft  in  Capitul.  Caroli  Magni  lib.  5. 
cap.  1  1  5.  in  Capit.  Caroli  Calvi  tit.  2.  cap.  5. 
tit.  6.  cap.  14.  tit.  i  3  .cap.  8 •  tit.  3  2.  cap.  9.  apud 
Innocent.  III.  PP.  lib.  1.  Epifl.  pag.  298*  &c. 
Unde  non  defunt,  qui  putavere  ,  Canonicos  appel¬ 
latos  quafi  Hcivuvuihi; ,  quod  communem  vitam  age¬ 
rent.  Vide  Patriarchium  Bituricenfe cap.  66.  <Sc 
Cognatum  in  Hiflor.  Tornacenfi  lib.  1.  cap.  69. 
Petrum  Mariam  Campum  in  Regeflo  part.  2. 
Hifl.  Placentinae Ch.  12.  60.  De  canonicis  regu¬ 
laribus  facularitLatis ,  agit  Chopinus  lib.  I.  de  Sa¬ 
cra  politia  tit.  3 .  num.  7. 

Canonicos  Cardinales  Romae  memorat  Ordericus 
Vitalis  lib.  4.  pag.  516.  Canonicos  Cardinales  fe- 
ptem  in  Ecclefia  S.  Stephani  Bifontina  inflituit 
ann.  1051.  S.  Leo  IX.  PP.  qui  cum  dalmatica ,  mi¬ 
tra  ,  fandalis ,  chirothecis  ad  altare  illud  ordinati , 
Mijjas  ibi  facerent :  quorum  unus  loci  illius  Decanus  , 
annulo  etiam  ad  Mijfarum  folemnia  uteretur.  Bullam 
defcripfitChiffletius  inTornutio,  pag.  3  57.  & 
361.  Alexander  III.  PP.  Epifl.  52.  ad  Philip¬ 
pum  Colonienfem  Archiepifc.  Concedimus  etiam  & 
apojiolica  auRoritate  fiatuimus ,  ut  majus  altare  Ec - 
clejia  tua  uni  &  vero  Deo  in  memoriam  B.  Maria  Vir¬ 
ginis  ,  &  alterum  in  memoriam  B.  Petri  Apojlolorum 
Principis  dedicatum ,  reverenter  miniftrando  procurent 
feptem  Canonici  Cardinales  Prefbjteri  ,  induti  dal- 
tnaticis ,  &  mitris  ornati ,  &c.  Tradit  Scriptor  Hi- 
Itoriaj  fundationis  Archiepifcopatus  Magdebur- 
genfis,  editae  ab  Henr.  Meibomio,  id  jus  attri¬ 
butum  Archiepifcopo  ejufdem  Ecclefiae,  ut  inter 
Cardinales  Epifcopos  Romana  fedis  confortium  habe¬ 
ret  :  praterea  12.  Prefbjteros ,  7.  Diaconos  ,  24. 
SubdiaconosCardinales  ad  morem  fanda  Romana  Ec¬ 
clejia  ordinare  pojjet ;  qui  ad  principale  altare  mini- 
fir antes  quotidie  ,  excepto  jejunio  ,  dalmaticis  ,  fejlis 
vero  fandaliis  uterentur  ,  &c.  Charta  BernardiEpi- 
fcopi  Compoflellani  aerae  1190.  Damus  eidem  Ec¬ 
clejia  in  Ecclejia  B.  fjacobi  Canonicatum  &  portio¬ 
nem ,  &  hebdomadam ,  &  Cardinariam,  &  prajlimo- 
monium  ,  jicut  unicuique  Cardinalium  Ecclejia  no  fir  a 
Canonica  collatum  ejl ,  &c.  Id  etiam  nominis  &  pri¬ 
vilegii  habere  Canonicos  Ecclefiae  Salernitanae 
auftor  efl  Ughellus  to.  7.  pag.  550.  569. 570. 

>  572. 


177  CAN 

5  7 z .  In  San&uario  Capuario  pag.  5  7  5 .  Cardina¬ 
les  Prefbjteri [ancla  Capuana  Ecclefia  aliquot  Char¬ 
tam  Gerberti  Epifcopi  Capuani  fubfcribunt  , 
quos  Canonicos  fuifle  par  eft  credere.  Id  etiam 
obtinuiflein  Beneventana,  Aquileienfi  ,  Raven- 
nenfi  ,  Mediolanenfi  ,  Pifana  ,  Neapolitana  , 
Compoftellana  ,  &  aliis  ,  obfervant  Antonius 
Caracciolus  lib.  i.de  Sacris  Ecclefice  Ncapolit. 
monumentis  fe<ft.  1  i.&  Ughellus  to.  4-p.  29. 
to.  6.  p.  148.  1 5 1.  de  aliis  Mariana  lib.  xo.  de 
Reb.  Hifp.  c.  6.  Beroldus  lib.  de  Ritib.  German. 
lib.  3  .de  facr.  immunit,  c.  6.  &c.  lnEcclefiaRa- 
venn.  abrogatum  Cardinalium  nomen  a  Paulo 
III.  PP.  an.  1  543 .  feribit  Paulus  Sarpi  in  Trad. 
de  Materia  beneficiali  pag.  52.  Sed  primitus  vi¬ 
detur  ea  attributa  Canonicis  iftis  nomenclatio  , 
quod  ad  hafce  Ecclcliasincardinati  eftent  Cano¬ 
nici  ,  ut  Prefbyteri  ad  Ecclefias  Parochialcs.  Nu¬ 
de  interdum  Cardinales  dicuntur.  Charta  Franco- 
Eis  Epifcopi  Nivernenfis  in  Tabular.  Ecclcf.  S. 
Cyrici  Nivernenf.  Per  confilium  noft rorum  fidelium 
Canonicorum  fcilicet ,  Cardinalium ,  &  yircbiprefbytc- 
rnrum ,  atque  for  enjium  Sacerdotum  ,  amicorum  etiam 

6  fidelium  Laicorum ,  &c. 

%  Canonicus  Curatus,  Qui  fimul  Canonicus  eft 
&  Curatus  feu  Parochus.  Charta  anni  1  200.  in¬ 
ter  Inftrum.  Hift.  Mela.  tom.  2 .  pag.  8  5 .  Ita  ta¬ 
men  quod  Canonicus  Curatus  didi  loci  curam  anima¬ 
rum  recipiet  d  nobis. 

Cakonici  Nobiles.  Qui  ut  ad  Canonicatum  perve¬ 
niant,  genere  nobiles  eife  debent.  Vide  cap.  3  7. 
Extra  de  Praebendis,  Innocentium  Cironum  in 

.  quinta  C ompilat.  Decretal.  pag.  40 .  &  Molanum 
lib.  2.  de  Canonicis  cap.  29. 

Canonici  Dcmicillari  s,  Juniores  Canonici,  qui 
necdum  gradus  Ecclefiafticos  adepti,  jus  Capi¬ 
tuli  non  habent.  Juniores  autem  Magnatum  fi¬ 
lios  Domicellos  appellabant.  Synodus Mogunt.  fub 
Paulo  III.  can.  8  6.  Hadenus  inEcclejiis  Catbedr ali¬ 
ius  &  Collegiatis  ,faltem  in  ea  parte ,  qua  majores  no- 
firi,nonfine  magna  r itione ,  Juniores  Canonicos ,  quos 
Domicillares  vccantpnor.fi at imyit  beneficia  acceperint , 
ad  Capitula  admitti ;  fedad  tempus  fub  jugo  Pedato¬ 
rum  detineri  voluerunt ,  fatis  negligenter  advigilatum 
effe ,  non fine  Ecclefiarum  pernicie  fentimus,  &c.  [Vi¬ 
de  novam  Gall.  Chrift.  tom.  3.  coi.  687.  B.  & 
ResMoguntiacas  Georgii  Helwich.  tom.  2.  edit. 
1722.  pagg.  238.  241 . 2.47-  250.  256.  3  38. 
347.  349T411.&  41  3.] 

^[Canonici  Capitulares  ,  Seniores  Domicellaribus 
oppofiti ,  quod  jus  habent  Capituli.  Res  Mo¬ 
gunt.  tom.  2.  pag.  547.  ubi  de  Canonicorum 
Collegio:  Conflat  id  ex  Pnpojito  ,  Decano ,  Scbo- 
laftico  &  Cantore ,  qui  Pr datorum  infigniti  futtt  axio¬ 
mate  5  &pnter  eos  undecim  adhuc  Canonicis  Capitula¬ 
ribus  :  domicellaribus  (  e  quibus  Capitularium  quopiam 
fatis  fundo ,  quem  ordo  tangit ,  in  Capitulum  adfcendit , 
ceteris  interim  eandem  fortem  expedantibus )  feptem , 
Vicariis  quindecim ,  &c.  Videibid.  p.  407. 

Canonici  Mitrati.  Obfervat  Ughellus  to.  1.  Italiae 
facrae  Canonicis  Ecclefiae  Lucenfis  jus  mitrae  de¬ 
ferendae  a fummis Pontificibus  indultum,  firma- 
tumque  a  Gregorio  IX.  ann.  1237.  bulla  quam 
deferibit.  Vide  Canonici  Cardinales. 

Canonici  Forensis,  Qui  in  Canonia  fua ,  feu  Ec¬ 
clefia  non  refident ,  quibus  opponuntur  AAanfio- 
narii ,  feu  reddentes ,  in  Charta  Simonis  Novio- 
menfis  Epifcopi ,  apud  Vaflorium  pag.  878.  Fo- 
ranci  dicuntur  in  Charta  Gaufridi  Ambian. Epi¬ 
fcopi  ann.  1233.  tom.  1  3.  Spicilegii  Acheriani 
Tom.  II. 


CAN  178 

png.  340.  Stationarios  Scnonftationarios  Canonicos 
utrofquc  vocat Lambertus  Ardenfis  p.  153.155. 
In  Monadico Anglic.  tom.  2.  pag.  46  3-Magifter 
Thomasde  Segr  ave, dicitur  Canonicus  Stadiarius  Ec¬ 
clefia  S.  Pauli  ,  id  ed  ,  fiationarius  ;  Stadium  e nim 
pro  flagium  ufurpatum  arecentioribus. 

Canonici  Expf.ctantes  ,  Qui  in  Ecclefiis  Cathedra- 
libus  Canonici  dignitatem  fub  Expedattone  Pra- 
benda  habebant,  &  in  Capitulo  vocem ,  &  fi  alium 
in  choro  :  quod  obtinuificin  Infula  Cypro  colligi¬ 
tur  ex  Conditutione  Heliae  Archicpifcopi  Nico- 
fim lis  fub  an.  1252.  qua cosomnino  tollit ;  &  ex 
Concilio  Nimocienfi ann.  1  3  40. cap.  6.  quo  per¬ 
inde  aboliti ,  repugnante  tamen  Odone  Paphen  fi 
Epifcopo  pro  Ecclefia  fua. 

Canonici  Minores,  in  Ecclefia  Londinenfi  didi  , 
qui  loce  majorum  Canonicorum  viciffim  &  funt  fucceffi- 
ve  ad  magnum  altare ,  Aliffas  celebrant,  quod  debent 
facere ,  &c.  Hi  amidu  ex  calcbro  utuntur ,  &r.  Vide 
Statuta  cjufdem  Ecclefia?  in  Monadico  Anglic. 
tom.  3.  pag.  3  44.  Alii  Canonicos  Vicanos  vocant. 

Canonici  Tfrtiarii  in  Ecclefia Mcfianend. qui fru- 
<duum  praebendae  tertia  parte  tantum  fruuntur. 
VideRocchumPirrum  to.  1  .Notit.  Sicil.  p.  3  g  6. 

Ca  nonici  Paupertatis,  Gail.  Cbanoines  de  la  Pau - 
vrete,  de  quibus  Odo  Gefieius  in  Hid.  Aniciend 
lib.  1.  cap.  24. 

C/ nonici  1 5.  Marcarum  ,  sr u Librarum,  non  fe- 
mel  in  Ordinario  Ecclefise  Rotomagcnfis  MS.  for¬ 
te  quorum  praebendae  reditus  annui  tot  mar ca¬ 
rum  argenti  funt. 

Canonicus  ad  Succurrendum,  [Qu;  indante  mor¬ 
tis  periculo  Canonicam  vedem  induit.  Donatio 
Ecclefiae  S.  Medardi  de  Dolon  facfta  Monachis 
Majoris-Monafterii  an.  1  1  10.  apud  Maiten.  to. 
1.  Anecd.  coi.  320.  De  illo  etiam  qui  fadus fuerit 
Canonicus  ad  Succurrendum  propter  timorem  mortis , 
C rc.  Occurrit  rurfus  apud  eumdem  Marten.  tom. 
6.  AmplilT.  Colled.  coi.  2  24.  &  in  Inftrumento 
anni  1  23  4.  to.  2.  Hid.  Meld.  pag.  133.  ]  Vide 
Jllonacbus  ad  Succurrendum. 

Canonici  df.  Stallo,  de  Terra.  Vi  de  Clerici. 

Canonici  Honorarii, feu  laici,  qui  ex  quodam  pri¬ 
vilegio  ,  hac  dignitate  in  Ecclefiis  Canonicalibus 
gaudebant.  Id  enim  juris  interdum  fibi  referva- 
runt  Principes  in  iis  Ecclefiis,  quas  aut  a  funda¬ 
mentis  erexerant,  aut  amplis  dotaverant  rediti¬ 
bus  aut  praediis ,  ut  in  tefleram  &  notam  quam¬ 
dam  patronatus  ,  Canonicorum  catalogis  adferi- 
berentur,  & ,  cum  ifihuc  proficifccrentur,  faecu- 
laribus  depofitisinfignibus,  lineum  fupparum  feu 
fu perpcllicium  induti ,  cum  aliis  Collegis  funge¬ 
rentur  Ecclefiadico  munere.  Interdum  etiam  ab 
ipfis  Ecclefiis  donabantur  ejufmodi  praebendis , 
ut  edent ,  qui  earum  bonaac  praedia  tutarentur. 

Scribit  audor  Cercmonialis  Romani  Jib.  1. 
feft.  y.  Imperatorem  fumpta  Romae  corona  ad 
Lateranum  cum  fuis  progredi ,  ibique  recipi  in 
Canonicum  &  in  fratrem  Ecclejta  Later  anenfis.  Idem 
tradit  Petrus  de  Andlo  lib.  2.  cap.  6.additque 
Marquardus  Freherus,  eamdem  dignitatem  obti¬ 
nere  in  Ecclefiis  Aquifgranenfi  ,  Colonienfi  «5c 
Bambcrgenfi.  Defcripfit  Joan.  Noppius  in  Cliro- 
nico  Aquifgran.  lib.  1.  cap.  i  2.  pag.  70.  jura¬ 
mentum  ,  quod  Imperator  tanquam  Canonicus 
ejufdem  Ecclefise  facere  folet. 

Hoc  juje  Comites  Andegavenfcs  in  Ecclefia 
S.  Martini  Turoncnfis  olim  gaudebant.  Chroni- 
con  Turonenfe  :  Jfima  tempore  Ingclgerii  Comitis , 
Ecclefia  S.  Alartini  carebat  Tbefaurario  &  Aid  itu  0 , 

M 


179  CAN 

Confutem  Ingelgerium  inthronit-averunt ,  '&  ThefaU « 
r  an  uni  confiituerunt ,  &  Dcfenfcrem  Ecclejia  fecerunt, 
&  tutorem  omnium  poffejfionum  ejus ,  ubicunque  ejfet , 
delegaverunt ,  qui  fedem  Thefaurarii  &  domos  cum 
redditibus,  quandiu  advixit,  obtinuit.  Joan.  Mona¬ 
chus  lib.  i .  Hift.  Gaufr.  Ducis  Norm.  &  Comicis 
Andeg.  Gaufredum  dc  loquentem  inducit :  Ego 
autem  &  Canonicus  fum  S.  Martini,  &  Monachus 
Majoris-Monafierii.  Radulfus  de  Diceto  an.  960. 
Fulco  Bonus  tertius  Comes  Andegavenjium  in  Ecclejia 
S.  Martini  in  Cafiello  novo  Canonicus  afcriptus  fuit. 
In  fefio  S  anili  ejufdem  in  Choro  inter  p fallentes  Cleri¬ 
cos  cum  vefte  clericali ,  &  fub  difciplina  eorum  afiabat, 
&c.  Chronicon-Turon.an.  1200.  In  Pafchali  Ar- 
turus  puer  Turonis  veniens ,  more  debito,  in  Ecclejia 
B.  Martini  in  Canonicum  efi  electus ,  &  in  fi  alium  De* 
cani  invefiibus  Chori  ,Jicut  Canonicus  infiallatus.  Ad¬ 
de  Gefta  Confulum  Andegav.  cap.  5.  n.  5.  6.  8. 
Atque  id  quidem  jus  ad  Regem  Franciae  podmo- 
dum  tranfiit  tanquam  Comitem  Andegav.  Sta¬ 
tuta  Ecclef.  S.  Martini  Turon.  cap.  de  Poteftate 
Abbatis  Pegis  Francia:  Abbas  B.  Martini ,  fcilicet 
Rex  Francia ,  efi  Canonicus  de  confuetudine  ,  &  habet 
parvam  prabendam ,  quam  habet  S.  Venandus ,  &  de¬ 
bet  federe  in  fede  Thefaurarii.  Anno  1614.  25.  Ju¬ 
lii  Rex  Ludovicus  XIII.  eamdem  ingreflus  Eccle- 
fiam ,  in  Canonicum  Honorarium ,  tanquam  Abbas  fa¬ 
cul  aris  &  Protettor  ejufdem  Ecclejia  receptus  efi ,  ra¬ 
tione  fua  corona,  &  juramentum,  quod  Reges  Francia  in 
ejufmodi  prima  receptione  facere  confueverunt,praflitit. 

In  eadem  S.  Martini  T uronenfis  Ecclefia ,  Do¬ 
minus  de  Prulliaco  efi  propugnator  &  Canonicus  de  con- 
fuetudine>  &  habet  prabendam  in  blado,vino  ,  &  num - 
j-  mis ,  &  ipfe  debet  portare  vexillum  B.  Martini  cum 
Comite  Andegavenjiin  bellis ,  &  facere  per  fe ,  vel  per 
alium  bella  Capituli  B.  Martini ,  ut  efi  in  lib.  Statu¬ 
torum  ejufdem  Ecclefiae. 

Scribit  Coquillius  in  Hifloria  Nivernenfi  pag. 
158.  Herveum  Comitem  Nivernenfem  in  Cano¬ 
nicum  ejufdem  Ecclefiae  S.  Martini  Turonenfis 
admilfum  ann.  x  2 1 6.  idemque  juris  concedum 
polleris  Comitibus  Nivernenlibus ,  &  firmatum 
deinceps  literis  an.  1  2 70.  &  1 3  00.  &  Ludovi- 
cumGonzagam  Ducem  Nivernenfem  in  eadem 
Ecclefia  ut  Canonicum  fedilfean.  1588. 

Sed  &  Canonici  S.  Martini  T  uronenfis  eamdem 
Canonici  in  fua  Ecclefia  dignitatem  Comiti  Du- 
nenfi  &  poderis  ultro  concefferunt.  Veteres  Sche¬ 
dae  apud  Majorem  in  Antiquitatib.  Aurelian.  2. 
part.  pag.  71.  Die  Martis  11.  Sept.  an.  1464. 
Dom.  Comitem  Dunenfem ,  &  fuccejfores  fuos  in  Ca¬ 
nonicos  ejufdem  Ecclejia ,  more  aliorum  dominorum 
Principum  Regalis  profapia  Canonicorum  ejufdem ,  de 
qua  traxit  originem ,  ajfumpjimus ,  ita  quod  dictus  Co¬ 
mes  Dur.enjis,  quam  citius  poterit ,  fuique  fuccejfores 
Comites  Dunenfes,  quifque  fuo  tempore ,  in  fuis  receptio¬ 
nibus  in  hac  Ecclejia  fiendis  ,  praftare  corporaliter  te¬ 
nentur  juramentum  per  alios  Principes ,  Duces  ,  &  Co¬ 
mites  ,  ejufdem  Ecclejia  Canonicos  fieri  folitum. 

Ex  Adis  Capitularibus  ejufdem  S.  Martini  no¬ 
tum  ell ,  Petrum  Britanniae  Ducem  cupiifle  ,  ut 
ipfe  fuique  fuccelfores  in  ordinem  Canonicorum 
ejufdem  Ecclefiae  cooptarentur  an.  1455.  quare 
die  2.  Septembris  ejufdem  anni  Canonici  datue- 
runt,  Prafatum  Dominum  Ducem  ad  hujufmodi  Cano- 
nicatum  recipere  cum  folemnitatibus  decentibus.  Et  die 
12.  Novemb.  an.  1457-  Dominus  Gravicarius 
jubetur  adire  Dominum  Ducem  Britanniae  fuper 
cappa  &  nonnullis  ornamentis  tcclejtafiicis  ,  qua  de¬ 
finitus  Dominus  Petrus,  nuper  &  immediate  dum  vi- 


CAN  1 80 

veret,  Britannia  Dux  pradecejfor  fuus ,  in  fua  receptio¬ 
ne  in  Canonicum  hujus  Ecclejia  promiferat  ei  dare. 

Legitur  in  quodam  Regedo  Camerae  Comput. 
Parii.  Carolum  VII.  Regem  Francorum  urbem 
Andegavenfein  ingrefifum  1  <?.Cdlob.  an.  1  424. 
a  Canonicis  exceptum  fuperpellicio  &  cappa  auro 
texta  indutum  tanquam  Canonicum  :  Etfut  receit 
en  1’Eglife  comme  Chanoine  dJicelle  en  furplis  &  en 
(happe  de  drap  d’or. 

Hemeraeus  in  Auguda  Viromand.  an.  121  4. 
audor  ed ,  Regi  Franciae  venienti  in  Ecclefiam 
S.  Qujntini  ,  &  in  Cudodis  loco  fedenti ,  Deca¬ 
num  almuciam  offerre  ,  dante  pro  aulae  confue¬ 
tudine  in  fubfelliis  Eleemofynario.  Ita 

Joannes  Ferraldus  de  Jurib.  &  Privileg.  Regni 
Franc.  cap.  7.  refert ,  Regem  Franciae  ede  Cano¬ 
nicum  Ecclefiae  S.  Hilarii  Pidavenfis  :  in  Ecclefia 
Cenomanenfi  habere  praebendam  ,  cujus  reditus 
remittit  fervientibus ,  feu  bajulis,  ut  &  in  Ec¬ 
clef.  Andegav.  &  S.  Martini  T uron.  &  cum  prae- 
fens  cd  ,  didributiones  percipere.  Quo  fpcdarit, 
quae  habet  Gaufredus  Vofienf.  in  I .  parte  Chron. 
e.  6  7.  Tempore  illo  Rex  Henricus  fenior filio  Ric bardo 
ex  voluntate  matris  Aquitanorum  tradidit  Ducatum. 
Pofi  hac, apud  S.  HilariumPittavis Dominica pcfi  Pen* 
tecofien,  juxta  confuetudinemfm  Abbatis  fedem  eleva¬ 
tur ;  fed  dBertrannoBurdegalenJi  &  fjoanne  Piclaven- 
Ji  Prafulibus ,  lancea  ei  cum  vexillo  prabetur,  &c. 

Id  praeterea  juris  obtinet  Franciae  Rex  in  Ec¬ 
clefia  Cabillonen  fi,  ut  audor  ed  Sanjulianus  in 
Antiq.  Cabillon.  ubi  refert,  Carolum  VIII.  Ca¬ 
billonum  ingredientem  ,  ab  Epifcopo  in  ipfa  ur¬ 
bis  porta  fuperpellicio  <5c  almucia  exornatum ,  eo 
habitu  in  Ecclefiam  venide. 

Eo  perinde  modo  Carolus  V.  Imper.  diadema 
fufcepturus  Aquifgrani  ,  Trajedum  adiit  &  in 
majori  S.  Servatii  Ecclefia  fuperpellicio  &  almu¬ 
cia  indutus  cum  caeteris  Canonicis  Ecclefiadica 
obiit  officia,  tanquam Brabantiae  Dux ,  ut  audor 
ed  Jo.  Placent,  in  Catal.  Epifc.  Trajedenfium. 

Tradit  ptaeterea  Jacobus  Severtius  in  Chronol. 
Archiepifc.  Lugdun.  Ducem  Bituricenfem  obti- 
nuide  a  Canonicis  Lugdunenfis  Ecclefiae,  ut  ad 
modum  Philippi  fratris  Ducis  Burgundia ,  ac  fundato¬ 
ris  ejufdem  Ecclejia,  impetratis  ad  id  litteris  Apo- 
dolicis,  in  album  Canonicorum  referretur,  ve- 
nideque  in  Ecclefiam  cum  frochia  &  aumucia  ann. 
1 3  8  8.  Ita  an.  1 5 1 1 .  eodem  tedeSevertio ,  Ca¬ 
rolum  Ducem  Sabaudiae  iidem  Canonici  Lugdu- 
nenfes ,  in  Canonicum  Ecclejia  receperunt ,  habitum¬ 
que Jibi  contulerunt,  ipfum  induendo  fuperpellicio  &  cap¬ 
pa,  ut  produnt  Ada,  quae  vocant ,  Capitularia. 

Id  etiam  privilegii  habere  Dominum  Turno- 
nenfem  in  Ecclefia  S.  Judi  Lugdunenfis  prodit 
vetus  Scheda  apud  Paradinum  in  Fiid.  Lugdun. 
lib.  2.  cap.  102.  Vir  illuftris  &  potens  Dom.  Guil- 
lermus  Dominus  de  Turnone  Miles ,  trahens  originem 
de  genere  eximii  Confefforis  &  Pontificis  S.  fjufii  Lug¬ 
duni  venerati  reverentijfime ,  &  Ecclejia  Lugdunenjis 
Prafulis  ,Jic que  in  ejus  honore  &  nomine  Ecclejia  fun¬ 
data  &  nominata.  Et  exinde  ditta  Ecclejia  S.  fjufii 
perpetuus  Canonicus  prabendatus  &  hareditarius,  prout 
refert  venerabilium  &  difcretorum  virorum  Domino¬ 
rum  Obedientiarii  &  Capituli  ditta  Ecclejia  concors 
confejfio ,  &  antiquorum  relatio.  Exdat  quoque  in 
Tabulario  Eccl.  Autifidor.  Charta  Decani  &  Ca¬ 
pituli  ejufdem  Ecclefiae  an.  1  42  3 .  qua  Claudio 
de  Beauvnir  Militi,  Domino  de  Chafielux,  tanquam 
Ecclejiafiica  rei  indefejfo  protettori  &  augmentatori  in- 
dufirio  concedit ,  quod  amodo  &  deinceps  perpetuis  tem- 


1 8 1  CAN  CAN  i8z 


foribus ,  &  fui  fuccejfores  haredes  nui  [culi  domini  tem • 
for  des  dicti  loci  de  Cbaftelux  fuccejfive  habeant ,  & 

.  fercifiant  fruftus  &  reditus  unius  prabenda  ejufdem 
Ecclijia ,  Jxcut  &  cateri  Canonici  ejufdem  Ecclejia  , 
dum  &  quoties  idem  Dominus  Claudius ,  &  fui  poft  ip- 
'fum ,  ut  prafertur ,  fuccejfores  ad  ipf  <tm  Ecclejiam  per- 
fonaliter  accejfermt ,  &  in  eadem  Ecclejia  interfuerint 
■  alteri  horarum  didta  Ecclejia  decantando :  quam  intra¬ 
re  licebit  eifdem  cum  fuperpellicio ,  vel  abfque  fuper- 
pellicio ,  autjtatu  quo  maluerint  pro  fua  libito  voluntatis. 

Ex  hac  {latus ,  quem  maluerint ,  eligendi  licen¬ 
tia  ,  fadum  eft ,  ut  D.  de  Cbaftelux,  qui  aetatis  prae¬ 
rogativa  hanc  honorarii  Canonici  dignitatem  pb- 
tinet,  pompalibus  Alti iliodorenfis  Eccleliae  cere¬ 
moniis,  cumlubet,  adfit  inter  Canonicos,  ocreis 
&  calcaribus  indutus  ,  ornatus  fuperpelliceo ,  & 
almucia,  iniuper  baltheo  cindus  &  gladio ,  cum 
pileo  pennis  decoro  &  accipitre  (  alias  primae  no¬ 
bilitatis  indicio)  fuprapugnum  ledente.  Hoc  ha¬ 
bitu  Caefar  Philippus  de  Beauvoir  Comes  de  Chaft- 
telux ,  V icecomes  Aballonis ,  &c.  ordine  fuo  ,  pri¬ 
mus  fcilicet  poft  Decanum  &  Cantorem  ,  adfuit 
3o.Maii  an.168  3 .  haud  fine  fpedantium  plaufu, 
cum  Ludouicus  Magnus,  Altiffiodoro  tranfiens , 
abEpifcopo&  Canonicis  honorifice  falutatus  eft, 
&  altera  die  in  Ecclefia  Cathcdrali ,  ubi  facris  in¬ 
terfuit,  ab  iifdem  exceptus.  Haec  quidem  in  fo- 
lemnioribus  ceremoniis ;  in  aliis  enim  minori  ap¬ 
paratu  ,  li  velit ,  divinis  interefl  D.  de  Chaflelux , 
fuseque  prsefentiae  majorem ,  quam  alii  Canonici, 
mercedem  ferine  recipit,  nummum  ad  minus 
aureum,  quem  ftatimfolet  pauperibus  diftribue- 
re.  Privilegii  hujus  tanti,  quo  hodie  jure  heredi¬ 
tario  gaudet  D.  Guillelmus  Antonius  de  Chafle¬ 
lux  ,  Caelaris  Philippi  filius,  Agminis  Dudor  & 
Flandricae  cohortis  Equitum  armatorum ,  Gall. 
Gendarmes ,  Praefedus ,  caufam  declarant  Cano¬ 
nici  in  Charta  concefiionis  jam  laudata  :  Sane  rc- 
colemes  ,  inquiunt ,  &  pia  meditatione  revolventes  m 
animis  quanto  qualive  diferimme  atque  periculo  Vir 
nobilis  ac  potens  Dominus  de  Beauvoir,  Miles, Dominus 
de  Cbaftelux  feipfum  corporaliter ,  fuaque  bona  univer- 
fa,  fu  os  etiam  cum  non  modica  conf  inguine  orum  aho- 
rumque  nobilium  comitiva  expofuit  ob  Dei  honorem , 
gloriojifftmaque  ejus  Genitricis  Maria  &  beatifftmi  pro- 
tomartyris  Stephani ,  (  Patroni  Ecclefiae  Autiliiod.) 
quorum  res  acta  eft,  dimicaverit  &  militaverit ,  Jingu - 
lorumque  vita  curifque  omnibus  temporalibus  quantum¬ 
libet  frucluojis  aut  utilibus  poftpojitis ,  nonjine  magna 
&  ingenti  rerum  fuarum  confumptione  &  exhauftu ,  ob 
recuperationem  villa  noftra  de  Crebanno per  pradones  & 
tyrannos  Ecclejia,  Regis  &  regni  inimicos ,  furtive  nu¬ 
per  occupata  <&  violenter  detenta  ,  quam  omnipotenti 
J)eo ,  qui  fuorum  manus  docet  ad  pr alium,  caufam 
fuam  protegente  ac  tuente ,  non  tam  vici oriofe  quam  mi¬ 
raculo  fe ,  ut  pie  creditur  ,  ab  eifdem  hoftibus  Deo  ,Ji 
fas  efl  dicere ,  &  toti  orbi  odibilibus  liberavit  penitus 
cJ  fubftraxit :  in  qua  quidem  villa,  licet  quinque  heb¬ 
domadarum  &  amplius  ipfe  D.  Claudius  cum  prafata 
fua  nobili  comitiva  per  pradiclos  inimicos  obfejfus  fue¬ 
rit,  infui  tu fque  plurimos  atque  mirabiles ,  non  abfque 
grandi  vittualium  aliorumque  necejfariorum  penuria, & 
ufque  ad  equorum  fuorum  pro  majori  parte  aliarumque 
ejus  beftiarum  (efum,)  &  pluribus  etiam  infulttbus 
ab  inimicis,  ut  referunt ,  perpejfus  fuerit  &  fuftinuent , 
nihilominus  villam  noftram  pradiclam  cum  omni  domi¬ 
nio  &  jure ,  quod  ante  habebamus  in  eadem ,  pure ,  pla¬ 
ne  ac Jimpitcitsr  fuagratia  nobis  &  Ecclejia  noftr a  pra- 
dicla  reftituit ,  liberavit  &  tradidit.  Nos  igitur  ea  moti 
conjider atione ,  &c.  Poft  haec  inferitur  eidem  Char- 
Tm.  II- 


tae  juramentum  Gallice  pronunciatum,  quod  prae- 
ftitit,  ad  facrof antta  Dei  Evangeltaidem  D.  Clau¬ 
dius  de  Cbaftelux ,  quodque  praeibant  ejus  fuccef- 
fores  cum  primum  veniunt  in  poflefiionem  fui 
Canonicatus  ;  promittunt  ergo,  quils  fteront  bous 
&  loyauls  aux  Doien  &  Chapitre  de  l’ Eglifte  d’ Au- 
xerre  ;  item  aideront  de  leurs  pouvoirs  a  garder  les 
droits ,  terres  &  poffeffions ,  &  autres  revenus  apparte - 
nant  aufdits  Doien  &  Chapitre  dc  ladite  Eglifte  ;  item 
pourchajferont  le  bien,  honneur  &  prouffit  des  fuf dites 
Egiife  ,  Doien  &  Chapitre  a  Auxcrr e ,  &  eviieront 
leurs  dommages  de  tout  leur  loyal  pouvoir. 

Tradit  denique  Leurius  inHift.  Viennenfis  Ec¬ 
clefiae  cap.  5  2.  Huinbertum  Delphinum  Vien- 
nenfem  in  Majori  Ecclefia  donatum  Canonicatu 
29.  Aug.  an.  1  3  3  8.  cujus  p  ftefiionem  iniit  fu¬ 
perpellicio  indutus  &  almucia  ,  quam  alias  Militi 
deferendam  brachioqueaptandam,  cum  templum 
ingrederetur,  dare  poterat.  [  In  Hift.  Dalph.  to. 
2 .  p.  5  8  6 .  exftat  Injtrumentum  r£fr/>fiow.f(ejufdem) 
Humberti  in  Canonicum  per  Capitulum Anicienjis  Ec¬ 
clejia  an.  1 3  3  9.  ex  quo  Inllrumento  patet  jus  Ca¬ 
nonici  in  Anicienfi  Ecclef.  commune  fuifle  om¬ 
nium  fucceffive  Dalpliinorum ;  hinc  eodem  tom. 
.25.  refertur  aliud  Inftrumentum ,  quo  Hum- 
ertus  I.  an.  1282.  notum  facit,  fe  &  anteceiTo- 
res  fuos  tenere  ab  Epifc.  Anicienfi  Canoniam  Ec¬ 
clejia  B.  Maria  Anicienjis, de  qua  nosDalphinus  &  an- 
tecejfores  noftri  fumus  &  fuerunt  Canonici ,  &c.  ]  Ad¬ 
de  Aigid.  Gclenium  in  Colon. Aggripina  p.  245. 

CanomicjE,  primis  Ecclefiae  faeculis,  videntur  ap¬ 
pellatae  Diaconiflae ,  quod  perinde  ac  Clerici ,  ful> 
Canone  Ecclejiaftico  lonftituta  ejfent.  Nam  Diaco- 
niftce  quemdam  in  Ecclefia  ordinem  confecere, 
&  in  aedibus  facris  certae  ac  peculi  .res  ftationes 
iis  aliignatae ,  w?  tMiXimafcva-uiq ,  ut  eft  in  Novella  3. 
Juftiniani,  &  alia  Heraclii  Imp.  Proinde  jure  di- 
ftinguuntur  Canonica  a  Santftimonialibus  in  Or¬ 
dine  Romano  :  Inter  virginem  &  feminam,  inter  Ca¬ 
nonicam  &  Santtimonialem,  &c.  Keevcmxi  etiam  ha¬ 
bet  S.  Antiochus homil.  18.  ut  &  S.  Chryfoft. qui 
homiliam  fcripfit  V7ref  tS  nuvovixac  //«  <rvvoua7v 
dvc Tg«Vi.  Et  Menaea  20.  Martii  in  S.  Niceta,  &  2  7. 
Sept.  in  S.  Ignatio  Hegumeno,  quae  non  aliae  vi¬ 
dentur  a  Diaconiffis.  At 
S  anclimoniales ,  quae  fe  Canonicas  vocant,  ut  eft 
in  Concilio  Cabillonenfi  II.  an.  8 1 3 .  cap.  5  3 .  vi¬ 
dentur  eae  quae  regulam  S.  Auguftini  profiteban¬ 
tur.  Decreta EugeniiPP.  II.  cap.  3  .  &  Concilium 
Remenfe  an.  1148.  cap.  4.  Statuimus ,  ut  Sancti¬ 
moniales  &  mulieres  qua  Canonica  nominantur,  &  ir- 
regulariter  vivunt ,  juxta  beatorum  Benedicti  &  Au¬ 
guftini  regulam  vitam  fuam  m  melius  corrigant.  Cano 
verocjulmodimentioeftin Addit.  2.  Ca- 
pitul.  Caroli  M.  cap.  1 6.  in  Concilio  Parif.  VI. 
cap.  46.  ubi  Monafteriorum  ejufmodi  Canonica¬ 
rum  pariter  mentio  fit,  &  in  Concilio  Remenfi 
an.  1148.  cap.  4.  apud  Bedam  de  Remed.  pec¬ 
cator.  cap.  8.  In  Vita  Aldrici  Epifcopi  Cenoman. 
n.  44.  &c.  VidedocftifiimumMabillon.in  Praefat. 
ad  tom.  2.  Ador.  SS.  Ordinis  S.  Benedidi  n.  3  2. 

Sed  de  Sandimonialibus ,  quae  hodie  Canonica 
appellantut,  audiendus  omnino  Jacobus  de  Vi- 
triaco  in  Hift.  Occident,  cap.  31  .Ad  imitationem 
&  exemplum pradittorumCanonic orum,  (fecularium) 
in  partibus  Hannonia  &  Brabantia,  &  in  quibufdam 
Theutonicorum  &  Alemannorum  provinciis  funt  mulie¬ 
res  ,  quas  Canonicas  faculares ,  feu  Domicellas  a[fpel- 
lant.  Non  enim  Moni ales  nominari  volunt ,  Jicut  Ca¬ 
nonici  faculares  Monachi  non  dicuntur.  Ha  Jiquidem 


183  CAN 

adeo  per fonas  accipiunt ,  quod  non  niji  filias  Militum 
&  nobilium  in  fiso  Collegio  volunt  recipere ,  religioni  & 
morum  nobilitati ,  Joculi  nobilitatem  proferentes.  Pur¬ 
pura  autem ,  &  byjfo,  &  pellibus  grifeis,  &  aliis  jocun- 
ditatis  fuo  vefiibus  induuntur ,  circumdato  varietatibus , 
cum  tortis  crinibus ,  &  ornatu  pretiofo  circum  amitto, 
....  pellibus  autem  agninis  quantumcunque  Jubtihbus 
&  delicatis  utuntur . Clericorum  autem  &  puella¬ 

rum  &  juvenum  fervorum  etiam  Jibi  minifir antium  cin- 
ttaobfequio,  in  domibus  propriis  honorifice  &  fplendide 
epulantur ,  nec  defiunt  menjis  eorum  confanguinei ,  in 
primo  gradu  Jibi  propinqui ,  quos  cognatos  fuos  appel¬ 
lant.  In  dormitorio  autem  juxta  Ecclejiam  fiuam  deno - 
ile quiejcunt.. ..  Sunt  autem  ineifidem  Ecctejiis  pari¬ 
ter  Canonici  Joculares  in  diebus  feftis  &  folennibus  ex 
altera  parte  Chori  cum prodittis  Domicelhs  canentes ,  & 
earum  modulationibus  oquipollenter  rejpondere finden¬ 
tes.  . . .  Similiter  &  in  procejjionibus  compofiito  &  or¬ 
nato  ,  Canonici  ex  una  parte ,  &  Domino  ex  alia,  par  te 
concinentes  procedunt.  Jjhudam  autem  ex  ipjis ,  poft- 
quam  diebus  plurimis  de  Chrifii  patrimonio  vixerunt , 
relittis  prabendis  &  Ecclejits ,  carioribus  Jibi  perjonis 
matrimonio  copulantur ,  &c.  Vetus  Epitaphium  apud 
Browerum  lib.  1 1.  Annal.  Trevir.  num.  64. 

Manjit  Jub  Jacro  JpecioJa  Canonica  velo , 

Sed  tamen  in  vita  ver  afuit  Monacha. 

Vide  Gobelinum  Perfonam  in  Cofmodromio  seta- 
ted.cap.  5  2.  &  90.  Molanum  in  Martyrol.  17. 
Mart.  &  Gafp.  Brufchium  de  Monafteriis  Ger¬ 
maniae  pag.  1  7.  i  8.  45.  132. 

Canonia  ,  Canonicatus,  praebenda  Canonici ,  apud 
Petrum CeJJenfemlib.  8.  Epift.  Innocentium III. 
lib.  14.  Epift.  82.  in  Jure  Canonico  ,  &  apud 
alios  non  femel. 

Canonia,  Praebenda  ,  vel  reditus  Canonici. Greg. 
VII.  PP.  lib.  3 .  Epift.  1 7.  Benedittus  quoque  Cano- 
niam  Juam  Jub  eadem  pacis  tranquillitate  interim  ha¬ 
beat.  Magnum  Chronicum  Belgicum  :  Pojuit  eum 
in  Ecclejia Jine  Canonia,  hoc  efi  Jjine  probenda.  Vide 
Cantipratanumlib.  2.cap.  3  9.  num.  2.  [&  tom. 

3 .  novae  Gall.  Chrift.  coi.  870.] 

Canonia  ,  Collegium  Canonicorum.  Chronie.  Mo- 
fomenfe  :  Efi  enim  ibi  Canonia  1  2 .  Clericorum  Re- 
menjis  parochia,  &c.  Gervafius  Dorobernenfis  in 
Henrico  II.  Rege  Angi.  &  ex  eo  Bromptonus  : 
Dicens  Jibi  per  opimum  efife  propojitum ,  ut  extra  civi¬ 
tatem  Cantuaria  ,  Jocularium  Clericorum  Canoniam 
faceret ,  &  in  nomine  S.  Thoma  Martyris  novam  Ec¬ 
clejiam  fabricaret.  Occurrit  eadem  notione  infra , 
apud  Gregorium  VII.  FP.  1.  9.  Ep.  2  9.  Canti - 
pratanuml.  i.c.  17. extremo,  Joann.Signenfem 
Epifc.  in  VitaS.  Beraldi  Epifc.  Marforum ,  &c. 

Canonica  ,  Canonici  dignitas.  Hincmarus  Laudu- 
nenfis  Epifcopus  :  Igitur  pro  vefira  interventione  fuo 
Canonico  locum ,  ac  Jibi  prius  a  me  concejfam  permitto 
manjionem.  Joan.  Sarifber.  lib.  2.  de  Nugis  curial. 
cap.  28.  JjEfi  fpecular  iorum  videntes  plagam ,  effuge¬ 
runt ,  alter  ad  Jinum  Canonico,  alter  ad  portum  Cel¬ 
lula  Cluniacenjis ,  facris  vefiibus  injigniti.  Hildeber- 
tus  Epifcopus  Cenomanenfis  Epift.  5  5.  Audivi¬ 
mus  ... .  in  vefira  matre  Ecclejia  horeditario  jure  Ca¬ 
nonicas  obtineri.  Guibertus  lib.  1.  de  Vitafuac.  7. 
Canonica,  quam  probendam  vocant.  Charta  an.  1061. 
«x  Tabulario  Ecclefiae  Abrincatenfis:  Canonici  om¬ 
nes  Jub  Epijcopi  Priore  funt :  &  Canonicas ,  id  efi ,  pro¬ 
tendas ,  cum  vacuo  fuerint ,  difiribuere  debet ,  &c. 
Utuntur  Gregorius VII.  lib.  5.  Epift.  1.  Joannes 
Monach.  lib.  1 .  Vitae  S.  Odonis  Abbatis  Clunia- 
cenf.  Petrus  Venerab.  lib.  4.  Epift.  8.  Vita  fandi 
Willelmi  Abbat.  Rofchildenfis  n.  3.  Gervafius 


CAN  184 

Dorobern.  in  Imaginat,  pag.  1308.  Adelbertus 
Abbas  Heidenhemenfis  p.  138  -  Concilium  Cla- 
romontanum  an.  1095.  can.  9.  Chronie.  Abbat# 
S.  Trudonis  lib.  5 .  pag.  593.  vetus  Notitia  an. 
1  1  o  3  .  in  Probat.  Hifi.Cafiilion.  pag.  1  7.  [  Vita 
Guidonis  Epilcopi  Anicienfis  inter  AdaSS.  Be- 
nedid.  faec.  5 .  p.  8  3  8.  Chartarium  Ecclefiae  Au- 
xitanaeMS.  cap.  77.  Annal.  Benedid.  to.  3. pag. 
661.  Mabillon.  Analed.  tom.  3 .  pag.  473.]  &c. 

Canonica,  Canonicorum  Collegium,  fieu  potius  Ec¬ 
clefia  Coilegiata ,  ut  vocant.  Joan.  de  Janua :  Ca¬ 
nonica,  Ecclejia  ubi  regulares  morantur .  [Conven¬ 
tus  Epifcoporum  an.  1 040.  inter  Concil.  Hifp. 
tom.  3.  pag.  204 .Jfiui  locus  rette  appellatur  Cano¬ 
nica  ,  quia  ibi  ecclejiajtica  atque  divina  ob fervatur  re¬ 
gula.]  Charta  Ludov.  Pii  in  Tabulario  Lemovi- 
cenfi  :  Ex  Canonica  proditto  urbis quoefi  conftruttain 
honore  S.  Stepham.  Tabularium  S.  Salvatoris  Re- 
donenfis :  Ebulus  autem  Comes  direxit  eos  ad  Eccle¬ 
jiam  B.  Virg.  Mario  in  Canonica  B.  Petri ,  ubi  menta 
coluntur  in  nomine  Chrifii  &  beatorum  Innocentium. 
Arnulfus  Epifcopus  Lexovienfis  in  Epift.  pag.  8  3 . 
Provinciam  nojiram  frequentibus  Monajteriis ,  ipjifque 
nobilibus ,  certum  efi  abundare ,  Canonicas  Regulares 
paucas  habet, &c.  Gervafius  Dorobernenfis  :  In  di- 
minutionem  nofiram  &  omnium  Juorum  projuaicium  Juc- 
cejforum  de  Ecclejiis  Juis  Jimul  &  nofiris  probendas  fe¬ 
cit ,  vel  Canonicas.  Guiilelmus  Abbas  S.  Theode- 
rici  in  Vita  S.  Bernardi  lib.  2.  cap.  1.  Ufque  ad 
B.  Mario  Canonicam  Dom.  Papa  cum  comitatu  fuo 
glorioje  deductus  efi.  Vide  Petrum  Damian.  lib.  3. 
Epift.  8.  lib.  4.  Epift.  3.  Joan.  Sarifberienfem 
Epift.  7 6.  Stephanum  Tornacenf.  Epift.  1.  Chro- 
nicon  Rcfcherfperg.  228.  Monafticum  Anglic. 
to.  2 .  p.  45.  Blancam  in  Comment.  Rer.  Ara- 
gon.  pag.  579.  Cruceum  in  Epifcopis  Cadurcen- 
fibus  p.  6  5 .  6  7.  Francifcum  Mariam  in  Mathildi 
Comitifta  lib.  3.  p.  1 00.  Guichenonum  in  Pro¬ 
bat.  Hiftor.  Sabaud.  pag.  3  4.  &c.  Chanotnie ,  ea¬ 
dem  notione,  in  Charta  an.  1277.  apud  eum* 
dem  Guichenonum  pag.  8  4. 

Canonica  Recolaris,  Monafterium,  ut  videtur. 
Charta  Joannis  Epifc.  Siftaricenfis an.  8  1  2. apud 
Mabill.  de  Re  Diplom.  lib.  6.  pag.  614.  Interea 
ajcendit  in  corde  meo ,  ut  inter  alia  bona perpetr  affem 
optima ,  id  efi,  Jacra  Monafieria Jeu  Regulares  Cano¬ 
nicas,  tum  etiam  &  religio fas  E ccleji as.  Dixi  Cano¬ 
nicam  &  Monafterium  hic  unum  videri,  nonaf- 
ferui;  quiapoITet&  hoc  in  loco  intelligi  Ecclefia 
coilegiata ,  ut  in  fuperiori  articulo. 

^  Canonica  ,  Advocatia ,  protedio  Ecclefiae  Cano¬ 
nicorum  ,  feu  praebenda  Canonici  concelfa  pro 
advocatione  &  tuitione  alicujus  Ecclefiae.  Charta 
Ulrici  Comitis  pro  Ecclefia  Beronenfian.  1036. 
inter  Vindemias  Litter.  Fred.  Schannati  p.  173. 
Cogitavi  de  quadam  Canonica  mea,  quo  efi  in  loco  qui 
dicitur  Ber onis- Monafterium,  qualiter pofi  obitum  meum 
eadem  Canonica  liber  aliter  Deo  Jervire  valeat :  rega¬ 
lem  nolui  facere  niji  coattus  . . .  rurfus  nolui  eandem 
Canonicam  nepotibus  meis  in  commune  dimittere ,  ne... 
divideretur.  Tandem  inveni  conjiliam,  ut  eligerem  unum 
de  nepotibus  meis  ...Ji  autem  ipfe ...  locum  prodictum 
non  bene  defendat ....  licentiam  do  ,  ut  Je  reclament 
(  Canonici )  ad  Epifcopum  Conftantienfem . . .  Tunc 
idem  Epifcopus . . .  pravaricantem  Advocatum  abjiciat , 
&  ipfe  locum  ejus  Jubeat. 

«[[  Canonica  Portio,  Quae  canone  tribuitur  Ecclefi» 
paroehiali  de  rebus  relidis  a  parochiano  defundo 
illi  Ecclefiae  ,  ubi  fuam  elegit  fepulturam ,  cum 
alibi  quam  in  paroehiali  fepelitur.  Porw®  hzec 


1 8  5  CAN 

varia  eft  variis  in  dioecefibus :  in  quibufdam  media 
pars,  in  aliis  tertia  ,  vel  quarta  pars  attribuitur. 
Statuta  Augerii  II.  Epifc.  Conferan.  an.  1280. 

Quanquam  unufquifque  ,  qui  certam  non  elegerit  fe- 
pulturam  cum  fuis  parentibus  Jit  de  jure  fepeltendus,  li¬ 
berum  tamen  ejl  cuilibet ,  ubicunque  voluerit ,  difcre- 
tione  pr avia  ,  eligere  fepulturam ;  ita  dumtaxat  quod 
de  iis  qua  occajione  fepultura  ipjius  ad  illam  penene- 
rint,  habeat  parochialis  ecclejia  Canonicam  Portionem 
fecundum  jus  &  confuetudinem  dioecejis  Confer  anenjis, 
illis  exceptis  cajibus ,  in  quibus  de  jure  portio  Canonica 
non  efl  danda .  Vox  nota  Jurifconfultis. 
Canonica,  Cenfus  annuus.  Vide  Canonicum  in 
Canon  1. 

«JT  Canonica  Institutio,  Regularis,  Monaftica.  Ma- 
bill. in  Adis  SS.  Benedid.  faec.  5.  pag.  348.  ubi 
de  S.  Mathilde  Regina,  ex  Chronico  Saxonico: 
Igitur  Regina  coenobium  in  monte  £)uindelingeburcb 
fanfta  devotione  conftruere  coepit  i  tngejima  die  con¬ 
gregationem  ibi  fiatuit ;  non  viles  perfonas ,  fed  fumma 
iwenuitatis  tirunculas  Canonica  Inftitutioni  defervitu- 
ras  collegit.  Illud  ipfum  narravit  Ditmarus  his  ver¬ 
bis  :  Congregationem  quoque  fanftimoni alium  in  die 
tricejima  in  fupra  memorata  urbe  j latuit . 

«J[  Canonicale,  Codex  canonum,  ut  conj edo.  Dedit 
fanftuario  S.  Vmcentii  ....  unam  Bibliothecam  per 
partes  divifam ,  Canonicale  unum,fmaragdum,  p  afflo - 
nale,  apudMabill.  to.  4.  Annal.  Benedid.  p.  441. 
Canoni calis  et  Episcopalis  Sepultura,  ibidem, 
Locus,  ut  puto,  ubi  Epifcopi  &  Canonici  inhu¬ 
mantur. 

Canonicare,  Canonicum  facere.  Innocent.  III.  PP. 
lib.  1 3 .  Epift.  1 3 .  £)iii  eum  Canonicare  pojlulaverat. 
VitaS.  Martini  Premyteri  Saurienfis  num.9.  Et  in 
numero  Canonicorum  puerulum. . . .  AI  auritius  Canoni- 
mdf .Thierricus  V allis-coloris  in  U rbano  IV .  PP. 

....  Poft  illum  Canonicavit , 

UrbsTreca ,  natalis  qua  (ibi  terra  fuit. 

Charta  ManafTis  Epifcop.  Aurelian.  an.  1210. 
Nullus  Canonicetur  aut  recipiatur  infra  2  1 .  annum . 
[Chartularium  Eccl.  Auxitansecap.  86.  Noverit 
tam  prafens  at  as  quam  futura  pofteritas ,  quod  ego  A  ne¬ 
fandus  de  Idrag  Aliles  ,  pro  filio  meo  Canonicando 
&  proremifflone  peccatorum  meorum  ,  concejfi  Deo  & 
B.  Alaria  Au  fcienjt  quartam  partem  Ecclejia  de  Sat- 
fano  tam  in  decimis,  quam  in  ecclejiaftico ,  quambare- 
ditario  jure  pcffidebam.  Occurrit  ibidem  cap.  77. 
apud  Stephanotium  tom.  2.  Fragm.  Hifl.  MSS. 
Martenium  tom.  4.  Anecd.  coi.  1  74.  &  tom.  6. 
AmpliiT.  Coli.  coi.  1026.  &c.  Petrus  Blefenfis  Ser¬ 
mone  3  2.  Super  paupertatem  fpiritus  offerenda  eft  vo¬ 
luntas  Canonicari  volentis ;  hoc  efl: ,  ut  exponit  Ca- 
rolus  Macer  in  Hierolexico ,  Regulariter  vivere, 
vel  fumere  habitum  regularem.] 

Excanonicare  dixit  HildebertusTuron.  Epift.  36. 
ubi  meminit  cujufdam  Canonici  Andegavenfis , 
quife  excanonicari  petebat  ab  Epifcopo  fuo  ,  prae¬ 
bendamque  fuam  dari  ex  fratre  nepoti ,  quod  ab¬ 
nuit  Epifcopus:  unde  conjiciunt  viri  dodi,  non¬ 
dum  hocce  faeculo  indudum  morem  recurrendi 
ad  Ecclefiam  Romanam. 

f  CANONIS ATORIA  Sententia,  Quaquippiam 
jam  ftatutum  iterum  approbatur  &  confirmatur, 
apud Georgium  Chriftianum  to.  2.  Rerum  Mo- 
gunt.  pag.  7  9  3 .  Vide  Canonizare  2 . 

%  CANONISATUS,  Infcriptusin  canone  ku  cata¬ 
logo  Clericorum  alicujus  ecclefias,  apud  Lude- 
Wig.  tom.  2 .  Reliq.  MSS.  pag.  256.  Cuilibet  foeto¬ 
rum  chor alium  Canonifatorum  ,  qui  diftts  horis  inter¬ 
fuerit,  o bolus  moneta  pr  adiit  a  ,  '&  cuilibet  fcolarium 


CAN  1 86 

fuperpelliciatorum  in  fumma  Alijfa  exifientium  levem 
denarium. 

CAN  ONISS A!, Eaedem  quae  fupra  Canonica.C hro- 
nicon  Trivetti  apud  Acher.  tom.  8.  Spicii,  pag. 
579.  Fundavit  abbatiam  Canonijfarum. 

1.  CANONIZARE, In  album  &catalog.  Sandorum 
referre,  Canoni  Miftas  adferibere  ;  quippe  longe 
antequam  conderentur Martyrologia,  in  Canone 
Miflae  primitus  fada  eft  commemoratio  Sando¬ 
rum  ,  non  quo  pro  iis  oraretur  ,  fed  potius  ut  ii 
pro  populo  orarent  ,  ut  ait  S.  AuguftinUs  Trad. 
in  Joannem.  Quem  morem  vetuftilfimum  effe 
alferit,  probatque  variis  fandorum  Patrum  locis 
Stephanus  Durandus  de  Ritibus  Eccl.  lib.  2 .  cap. 
3  5.  Burchardus  de  Cafibus  fandi  Galli  cap.  6. 
Obtinuit  etiam  ammimculante  Hernico  Imperatore  & 
conjuge  ejus  Agnete  apud  Dom.  Apoficticum  Clemen¬ 
tem  II.  recitata  VitaB.  IViborada  ejufque  miraculis, 
&  de  tam  diu  neglefta  re  ab  ipfo  Papa  redargutus, qua¬ 
tenus  ipfam  prafente  Theodorico  Conftantienji  Epifcopo 
Canonizaret ,  &  pro  fanfta  haberi  praciperet)  &  anni- 
verfarium  ipjius  diei  folennizandum  inftitueret.  Pallio 
SS.  Wlfadi  &  Rufini  tom.  2 .  Monaftici  Angi. pag. 
115.  Studebant  plures  religiofa  devotione  patria  fua 
fanftos  exaltare ,  pia  follicitudine  vitas  illorum  inve- 
fiigare ,  fummiqtte  Pontificis  auftoritate  illos  Canoni¬ 
zare.  Alexander  III.  PP.  Epift.  3 .  Canonizatio- 
nes  nonniji  infolenmbus  Conciliis  de  more  fieri  folitas 
feribit.  Vide  Capitulare  Francofordienfe  ann. 
794.C.  40.  Capitul.  ann.  789.  cap. 41.  Conci¬ 
lium  Romanum  an.  993.  Epiftolam  Joannis  de 
Burnino  Archiepifcopi  Viennenfis  &  fuffraga- 
neorum  ad  Gregor.  IX.  PP.  de  canonizatione  Ste- 
phani  Epifcopi  Dienfis ,  apud  Joan.  Columbum, 
&c.  Ex  allatis  locis  plus  fatis  patet ,  non  jure  Va- 
dianum  haereticum  fcripfifle ,  Canonizaticnes  folos 
Epifcopos  (in Germania praefertim)  fpedafle,  & 
facultatem  in  canonem  SS.  referendi ,  pro  more 
veteri  Francorum  in  Ecclefiis  libi  fubjedis  iis 
competiilfe,  quod  Pontifex  Romanus  pofteafoli 
libi  afleruerit ,  etfi  id  videatur  quodammodo  in¬ 
dicare  Baldricus  lib.  1 .  Chron.  Cameracenf.  cap. 

3  •) .  Conftat  quippe  infinitis  propemodum  exem¬ 
plis,  autfummos  Pontifices  hanc  fibi  provinciam 
fumpfilfe,  autEpifcopis  demandafle,proindeque 
ejulmodi  canonizationes  Apoftolicae  fedisaudo- 
ritate  femper  peradas.  Formam  autem  canoni- 
zationis  exhibent  Ceremoniale  Roman.  lib.  1. 
fed.  6.  Browerus  lib.  3 .  Antiq.  Fuld.  cap.  9.  & 
Bivarius  inS.  Joanne  Eremita  vindicato n.  2.3. 
5.  &  ad  Pfeudochronicon  Maximi.  Vide  Dipty¬ 
cha  ,  &  Baron.  ad  Martyrolog.  2.  Aprilis.  &  in 
Annalibus  Eccl.  ad  an.  1027.  Morinum  lib.  10. 
dePoenit.  cap.  i9.num.  ii.&c. 

1.  CANONIZARE  ,  Approbare.  Anonymus  de 
Berengarii  damnatione  :  Jfiuorum  (Conciliorum) 
nullum  Romani  Pontifices  per  Je  ,  fed  per  Legatos  fuos 
Canonizaverunt.  Decreta  S.  Staniflai  Regis  Flun- 
gariae  lib.  1 .  cap.  3  7.  In  hac  fanfta  Synodo  d  vene¬ 
rabili  Rege  Ladiftao  ftatutum  eft,  &univerjis  Epifco - 
pis  collaudatum  &  Canonizatum ,  ut  Vigilia  celebren¬ 
tur  B.  Stephani  Regis ,  &c.  Eckeardus  Minimus 
de  Vita  NotkeriBalbuli  cap.  16.  Eas  ,quafocii  & 
fratres  ejus  in  eodem  Alonafieno  S.  Galli  compofue- 
rant ,  omnia  Canonizavit ,  videlicet  hymnos ,  fequen - 
tias ,  tropos ,  &c.  &  totum  autenticavit.Vita.  S.  Ger- 
laci  Eremitas  cap.  8.  Grandia  edidit  volumina ,  qua 
ab  Eugenio  Papa  ....  Canonizata ,  &  inter  facras 
Scripturas  funt  commemorata.  Ita  Beletus  de  Divin. 
Offic.  c.  12  3.  &  Durandus  lib.  5.  Ration.  cap.  2. 


1 8  7  CAN 

n.  2.  hanc  vocem  ufurpant.  Quod  inde  ortum 
videtur,  quod  facrilibri,  vel  certe  facroe  Synodi, 
in  Canonem  ,  feu  Ecclefiaftica  diptycha  refer¬ 
rentur.  Nam  in  V.  Synodo  legimus  quatuor  Syn¬ 
odos  oecumenicas  in  facra  Ecclefioe  diptycha, 
qua:  inter  Midae  facrificia  legebantur,  relatas, vel 
certe  eorum  appellationes ,  quo  univerfis  inno- 
tefceret  Eccleliam  illas  amplexari.  Sic  t«  xamvi- 
Zjofjcivct  @i£xict  dixit  AtlianafjUSlTB  ko.to.t2  iva.yylx.icv 
«xp iCila.  xccvcvl^eiv  thv  7roXntlciv ,  BafiliusMagn.  Scho- 
liaft.  ad  lib.  6.  Synopf.  Bafil.  t*  wapa  tmV  7ra.Xa.wv 
xavovio-JfVTa  > tai  oixovc/joijenec  tcV  7raTgutg%ytv  J u  <fi«- 
xpneiv. 

3 .  CANONIZARE  ,  Canonicum  facere.  Charta 
1 9.  Tabularii  Ecclefiae  Carnotenfis:  Duximus fta- 
tticndum  ,  ut  qui  in  Ecclejia  veftra  de  cetero  Canoni¬ 
zandi  f ierint.,  &  ibidem  manjionarii  n»n  extitetint  , 
40.  /olidos  tantum  de  prabenda  fua  Jingulis  annis  per¬ 
cipiant.  Vide  Canonicare  inCanonicus. 

*4-  CANONIZARE,  Dirigere, Gall.  Regler ^Canoni¬ 
zamus  &  regulamus  omnes  noftras  ultiones ,  voluptate 
&  dolore  ,  apud  Interpretem  Ethic.  Ariflotelis. 
VideGoclenii  Lexicon  Philofoph.  pag.  293  . 

CANOPEUM  ,  pro  Conopeum.  Necrologium  Eccle- 
ft  ae  Parif.  2  .Non  Sepr.  Eodem  die  obiit  Philippus  fra¬ 
ter  Regis  Concanomcus  nofter  &  Archidiaconus,qtu  de¬ 
dit  nobis  pallium  unum ,  &  cappam  unam ,  &  2.  tu¬ 
nicas  ,  &  Canopeum ,  quod  fufpenditur  fuper  altare  , 
&  20.  libras  ad  /lationem  4.  ferculorum,  [apud  Pa¬ 
piam  MS.  legitur  Canopum  pro  Conopeum.] 

I. CANOPUS,  Aledianus  cortex Jambuci, inGlollisMSS. 
ad  Alexandr.  Iatrofophift.  cx  Gr.  mlvuTuv ,  apud 
Alginetam  &  alios. 

Item  fpecies  uvae  rubeae,  de  qua  Petrus  de  Cre- 
fcentiis  lib.  4.  cap.  4. 

f  2.  CANOPUS,  Canopus,  pro  Cannabis,  in  VitaB. 
Lidwinat’  Virg.  tom.  2.  April.  pag.  283.  Vide 
Canapum  &  Canava  2 . 

CANSIL.  V ide  Camjilis  in  Cami/a. 
CANTABRARII.  Vide  Cantabrum  1 . 

f  CANTABRIS  , Similis  pajfio,  infirmitas.  PapiasMS. 

I.  CANTABRUM, Vexilli  fpecies  apud  Imperato¬ 
res  Romanos ,  cujus  mentio  eft  apud  Minutium 
Felicem  in  Odavio,&  Tertullianum  in  Apol.cap. 
1  6.  &  lib.  ad  Nation.  cap.  1  2.  quod  quidem  no¬ 
minis  unde  hauferint  Romani ,  addubitant  viri 
dodi.  Turnebus  lib.  1  5.  Adv.  c.  16.  legendum 
cenfet  Cantabrum ,  a  conto  :  Baronius  ann.  312. 
n.  3  3  .  a  Cantabris  Hifpaniae  populis ,  a  quibus 
debellatis  id  genus  vexilli  habuerint:  JacobusGo- 
thofredus  aliter,  nefcio  an  vere ,  hariolatur. 

Cantabrarii  ,  inter  vexilliferos  recenfentur  in  leg. 

2.  Cod.  Th.  deCollegiat. 

z.  CANTABRUM,  Furfur.  Papias:  Cantabrum, fur¬ 
fur  caninum,  quo  canes  pafcuntur,  purgamenta  tritici. 
£choliaftcs  Juvedal.  ad  illud  Sat.  5.  Fanis  mordere 
canini.  Cantabri,  Panis  fordidus  canum  eft.  Caelius 
Aurelianus  Siccenf.  lib.  3-Tardar.  paftion.  cap. 
2.  Sive  latte  ,  aut  decottione  Cantabri ,  aut  fuccopti- 
fana  &c.  Lib.  4.  cap.  3 .  Apponenda  rurfum  fefftoni 
vaporatio  ftymmatum  ,  aut  Cantabri  conligati,  vel  in 
aceto  decofti.  A  da  S.  Eutychetis :  fjuffttque  eos  ter¬ 
ram  fodere  per  totam  diem  ,  ad  vefperumvero  Canta¬ 
brum  manducare.  Ada  SS.  Nerei  &  Achillei  n.  19. 
fjuffitque  eos  interramfodere per  totum  diem,  ad  vvfpe- 
rum  vero  Cantabrum  manducare. 

CantAbrus  Panis,  vel  Cantabricus.  JoannesLau- 
denfis  in  VitaPetri  Damiani  n.  /yo.  Jftuptidicpr re¬ 
ter  dies  feftos  jejunando ,  Cantabro  pane  cum  hefterna 
aqua  vefcendo*  Idem  Petrus  Opufc.  1  5.  cap.  14. 


CAN  1 8  8 

ait  ,  quemdam  Cantabiicii  panis  quadra  vixijfe  de 
die.  Et  in  VitaS. RodulphiEpifc.  Eugubini,ait, 
hunc  edere  foler  c  panem,  qui  vel  puro  hordeo  feret, 
vel  ex  Cantabro  potius ,  quod  projiciendum  canibus  de 
puerorum  manibus  remanjiftet.  [Vide  Ada  SS.  Febr. 
tom.  2. pag.  1  3  7.  6c  Junii  tom.  5. pag.  496-] 

H  3  •  CANT A  BRUM ,  f.  pro  Cantharus,  Species  po¬ 
culi.  Elift.  Monaflerii  Novient.  apudMarten.  to. 

3 .  Anecd.  coi.  1  1  41 .  Aqua ,  qua  ingurgitatus  fue¬ 
rat  ,  ftatim per  os  ipjius  quaji  de  Cantabro  erupit ,  & 
puer  redditus  vita  palpitate  c  cepit. 

CANTABULUM  ,  Stabulum ,  in  Gloff.  lfidori ;  fed 
legendum  Catabulum.  Vide  in  hoc  verbo. 
CANTAGlUM,f.  pro  Calcagium, Tributum  quod 
pro  calceis  reficiendis  a  praetereuntibus  exigitur. 
Bulla  Sixti  IV.  PP.  inter  Privilegia  Ordinis 'S. 
Johannis  Hierofol.  pag.  135.  Neque  aliquibus  fol- 
v er ent aliquam gab ellam ,  pajfagium ,  pedagium,Can- 
tagium  fontium ,  pontium  vel  viarum ,  &c.  Lauren¬ 
tius  in  Amalthea  Cantacium  exponit  per  Scrinium. 
CAN  TALE,  Anni  verfaria  facra  pro  mortuo, Gall. 
Anniverfaire.  Teftamentum  ann.  1286.  Volo  .  . . 
qued  in  quolibet  Carnali  expendantur  triginta  [olidi  de 
pradittis  quinque  millibus  /olidis.  Vi  dee  Cantare  3. 

51CANTALLUM.  Vide  Catullum. 

«[  CANTAMEN  ,  Canticum.  Agno  Cantamcnmodu- 
lando perenniter ,  amen,  in  Adis  SS.  Junii  tom.  5. 
pag.  212.  Apuleius  &  Propertius  Cantamen  di¬ 
xere  pro  Incantamento ;  quod  incantamenta  ple-* 
rumque  fiebant  magico  cantu. 

CANT  AMISSAE  ,  Obventiones  ex  cantatione  MiJ/a.' 
Vetus  Charta  apudUghellum  in  Epifcopis  Bovi- 
nenfibus :  Jyh/i  quidem  Canonici  habere  debent  totam 
decimam,  totum  mortuarum ,  omnes  oblationes  f  e  florum 
dierum  &  aliorum,  omnes  Cantamijfas , poenitentias, 
patror/antias.  Vide  in  Afijfa. 

H  CANT ARA.  Vide  Cantharum. 

1 .  CANT  ARE  in  EccLt.siA,  dicitur  Prelbyter ,  cui 
Ecclefia  alteri  majori  fubdita,  regenda  commifla, 
uti  eft  Capellania,  feu  cui  C  antaria  demandata  eft. 
Hincmarus  Remenfis  Epift.  7.  exLabbeanis:  Ipfe 
Cttcricsis,  dum  ipfam  Ecclejiam  teneret ,  Cantavit  in 
Noviante  &  in  Landricurte ,  &  in  Boeris  c  titulus  au- 
t  em  ipjius ,  in  quo  &  rejiduus  erat ,  fuit  in  Follana - 
br aio.  Infra :  Interea  ante  ordinationem  tuam  Canta¬ 
vit  ibidem  Haimeradus  Prefbyter  in  Codiciaco,  ordina¬ 
tus  a  Simeone  Epifcopo ,  &  reclamante  ipfo  Haime- 
rado  apud  me  *  &  ante  te ,  quia  ipfx  Ecclejia  fubjettx 
efte  deberet  Ecclejixde  Codiciaco,  &c.  Rurfum:/»^ 
Jient  ipji  homines  dicunt ,  per  tuum  confenfum  Bertfri- 
dus  Prefbyter  in  eadem  Ecclejia  ,  &  in  Ecclejia  tua 
apud  Broeras,  per  quinque  annos  Cantavit.  Infra,  pro 
Cantavit ,  habetur  miniftr avit :  In  ipfa  Ecclejia,  ut 
pradixi ,  idem  Bertfridus  per  annos  quinque  per  tuam 
licentiam  miniftr  avit.  Denique  :  Grimo  Prefbyter  tua 
parochia  in  ipfa  Ecclejia  Cantavit :  deinde  ipforum 
conjenjione  Heimericns  Prefbyter  tua  parochia  per  duos 
&  dimidium  annos  ibidem  officium  facerdotale  exhi¬ 
buit,  <jrc.  Tenementum  datum  pro  Cantare,  vel  Can¬ 
tatione  ,  in  primis  Statutis  Roberti  I.  Regis  Sco¬ 
tiae  cap.  1.  §.  7. 8. 

2.  CANTARE,  Recitare. Beda lib.  2. Hift.  Ab¬ 
batum  Monafterii  fui  ad  an.  690.  Ex  die  quo  de 
Monafterio  fuo  profectus  abiit  (Ceolfridus)  ufque  ai 
diem  quo  defunctus  eft ,  quotidie  Alijfa  Cantata  /flu¬ 
taris  bofti  a  Deo  munus  offerebat.  Idem  Beda  inEpi- 
ftola  ad  Egbertum  Epifc.  a  Ware  edita :  S.  Anti - 
ftes  Ambrojius  hoc  de  Fide,  loquens  admonet ,  ut  verba 
Symboli  matutinis  femper  horis  fideles  quique  Decan¬ 
tent.  Remigius  AutilTiod.  in  Explicatione  Cano» 


1 89  CAN 

nis  Mi  Are:  Idcirco ,  ut  fertur ,  venit  c  en  fu  et  udo  in  Ec¬ 
clefia  ,  ut  tacite  ipfa  obfiecratio  atque  confectam  a  Sa¬ 
cerdote  Cantetur  ,  ne  verba  tam  fiacra  vilefierent.  S. 
Wilhelmus  lib.  i.  Confuetud.  Hirfaug.  c.  186. 
Sacerdos  fi  privatam  Ad  fiam  Cantare  voluerit ,  innuit 
Converfo  cum  figno  crucis ,  quod  efl  figntm  Cantanda 
ALiffa.  Vita  S.  Benedidi  Anian.  inter  Ada  SS.  Be- 
nedid.  fiec.  4.  part.  1 .  pag.  216.  I filem  vero  vene¬ 
rabilis  vir  omne  officium  fuum  de  quinque  annis  &  duo¬ 
bus  menfibus  ante  obitum  fuum,  ficut  in  ipfis  tabulis 

'  poftejus  deceffum  reperimus ,  &  ipfie  vivens  quibufdam 
dixit ,  Cantatum  per  femetipfum  reliquit ;  id  eft,  reci¬ 
tatum  ,  inquitMabillonius  :  haudfcio  an  melius, 
notis  muficis  exceptum.  Charta  Guidonis  Abb. 
Clarcevallis ,  apud  Marten.  tom.  1.  Anccd.  coi. 
821.  Pr  ater  e  a  dedit  idem  Balduinus  eidem  domiti  Cla- 
revallis  in  eleemofynam  xx.  libras  blancorum  pro  uno 
calice  ,  in  quo  ad  majus  altare  Cantatur;  id  ell ,  Of¬ 
fertur  facrofandum  Miflae  facrilicium.  Vide  De¬ 
cantare  x . 

3.  CANTARE,  fubftant.  Anniverfarium  pro 
defundis.  Capitula  general.  MSS.  S.  Vidoris  Maf- 
fil.  Item  flatuimus  &  ordinahus ,  quod  illi  qui  facere 
faciunt  Cantaria  five  Anniverfaria  teneantur  die 
Cantaris  facere  feri  Cantare ,  &  quod  de  fumma  le¬ 
gata  pro  Cantari ,  illud  teneantur  expendere  in  pitan- 
ciis  Conventus.  Pluries  ibidem  legitur.  Nova  Gal. 
Chrilt.  to.  3.  coi.  1126.  ex  Necrologio  Eccleliae 
Dinienfis  :  Eodem  die  obiit  Dominus  Nicolaus  Epi- 
fcopus. . . .  ideo  ditta  die  fiendum  eft  Cantare  pro  anima 
fua.  Statuta  Eccleliae  Aquenfis  MSS.  fjfnando  man¬ 
datum  efl  Cantare  . ...  fi  pro  illo  Cantari  debeat  de 
fero  officium  mortuorum  celebrari ,  quod  illi  qui  non  in¬ 
terfuerint  in  illo  officio,  medietatem  perdant  eleemofjna 
eis  fienda  ,  nec  tantum  (f.  totum)  habere  fperent ,  ne 
detur  laicis  materia  Cantaria  non  faciendi :  in  crafli- 
num  vero  fi  in  Cantari  fuerint ,  medietatem  eleemofjna 
habeant,  &  non  ultra.  Judicium  anni  1441.  inter 
Canonicos  &  Clericos  beneficiatos  Eccl.  Aquen¬ 
fis  ex  Archivis  ejufdem  :  Item  ordinamus  ut  fupra , 
quod  diflributiones  pecuniarum  pro  Cantaribus  intabui  a 
anniver fartorum  de f criptis  non  dentur  Canonicis  fiu 
Clericis ,  qui  non  interfuerint  eifdem ,  fid  filum  illis , 
qui  die  flatuta  in  dicta  tabula  Adiffas  pro  animabas 
illorum ,  qui  ditta  Cantaria  reliquerunt , celebraverint , 
miniflrentur.  Etiamnurn  Provinciales  Cantat  vo¬ 
cant  MilTam  quae  cantatur  die  obitus  quotannis 
recurrente.  Vi  de  Cantale  Sc  Cantariolum. 

CANTAREDUS.  Vide  Cantredus. 

CANTARIA,  Cantuaria,  Beneficium  Ecclefiafti- 
cum  ,  Milfis  deCantandisaddidum  ,  &  cui  defer- 
viunt,  quialias  Capellani  dicuntur.  Will.  Thorn. 
c.  2  o  .  §.  5 .  Conceffum  efl  etiam ....  uxori  fu  a  habere 
Cantariam  in  Capella  manerii  fid.  Idem  c.  24.  §.  3 . 
Ordinavit  Cantariam  pro  anima  parentum  filorum. 
Charta  Edwardi  III.  Regis  Angi.  to.  1 .  Monalt. 
Angi.  In  villadeAshe  unam  perpetuam  Cantariam  5 . 
Capellanorum  fundaverat.  Alia  tom.  2.  pag.  104. 
Si  Prior  &  Conventus  perfecerint ,  &  manutenuerint 
quandam  Cantariam  6.  Capellanorum  in  Ecclefia  de 
Harefvpode.  Charta  JoannisEboracenfis  Archiepi- 
fcopi  in  Monalt.  Angi.  tom.  3.  pag.  164.  Ut  de 
bonis  fiis  eorum  adminifir  ationi  commiffis  C  antarias  per¬ 
petuas  pro  Adiffis  celebrandis,  prout  melius  ordinare  po¬ 
terunt  ,  fieri  procurarent.  Henr.  Knyghton.  ann. 
1326.  Ifle  Rogerus  fundavit  Cantariam  fACularium 
Sacerdotum  ....  quant  pc (l  multos  annos  uxor  ejufdem 
in  ufus  Canonicorum  Regularium  infiituit.  Adde  pag. 
27  3 8- Charta  ann.  1264.  apud  Guichenonum 
in  Probat.  Hilt.  Sabaud.  Volo ,  ordino  &  difpono , 


CAN  190 

quod  in  Ecclefia  ,  in  qua  corpus  meum  contigerit  fipe- 
liri,  Cantaria  fiat,  &  conftituatur  ad  celebrandum  fin- 
gulis  diebus  pro  falute anima  mea,  parentum ,  &c.  & 
omnium  fidelium  defunctorum.  Capellani  Carnariarum, 
in  Statutis  EcclefiaeLeichefeldenfis  inMonaltico 
Anglic.  tom.  3.  pag.  248.  2  5  1 .  &  Londinenfis 
ib.  pag.  344.  Vide  tom.  1.  Monalt.  Angi.  p.  47. 
48.  Litdetonem  fed.  530.  Statutum  2.  Welt-» 
monalter.  cap.  45 .[  Thomoe  Adadox  Formulare 
Anglic.  pag.  165.  Martenii  Anecdota  to.  1 .  coi. 
1508. &  1  5  o 9-Kennet.  Antiquit.  Ambrofden. 
in  GlolTario  ad  calcem,  «ScLibrum  Nigrum  Scacca- 
rii  pag.  529.  &c.] 

Cantarim  Libera.  Charta  Henrici  III.  Reg. 
Angi.  apudPrynrteum  inLibertat.  Angi.  tom.  2. 
pag.  1038.  Cum  ex  privilegio  Regibus  Angit  a  prade- 
cejforibus  ncflris  &  nobis  in  ipfis  d  prima  inflitutione 
Chrijliana  religionis  conceffo  ,  Libera  femper  Cantaria 
in  fingulis  domibus  ncflris  &  noftra  fundationis ,  &  ma¬ 
xime  in  propriis  dominicis  noflris  hattenus  habita  fint  ac 
obtenta,  &c.  Vide  Capella. 

Cantaria  Presbyteratus,  infra  in  voce  Guarba. 
Cantaria  Parva  ,  Munus  eorum  canendorum, 
quae  minora  habentur  in  officio  divino.  Elilt.  In- 
gulfi  pag.  48.  to.  1.  Script-Angl.  Monachi Croy- 
landenfes  ,  qui  viginti  quatuor  annos  a  conver- 
fione  fua  compleverint  fiunt  abfoluti  ab  officiis  Par¬ 
va  Cantaria  ,  Epifiola  ,  Ev angelli  &  d  cateris  mino¬ 
ribus  laboribus. 

Apud  Leguleios  Anglos,  elt  Breve ,  quod  Ceffa- 
vit  de  Cantaria  vocant ,  concediturque  ei  ,  qui 
praedia,  refve  alias  JEd i  religiofae  concdlfit , fub 
conditione  divini  alicujus  fervidi  annui  ,  aut 
lampadas  accendendi  ,  aut  pauperes  pafcendi. 
Tunc  enim  fi  ejufmodi  conditiones  non  adim¬ 
pleat  Domus  rcligiofa,  breve  iltud  donator  im¬ 
petrat.  Vide  Statutum  Weltmonalt.  2.  cap.  41* 

^1  Cantuaria.  Chartul.  S.  Vandregelili  to.  i.  pag. 
1842.  Concedimus  etiam  eis  in  dominium  poffden - 
dam  illam  panem  Cantuaria  ejufd.  Ecclefia  ,  quam 
habebat  Gervafius. 

Cantu  arium.  Charta  an.  120  5  .[in  Tabulario 
S.  Bertini  :  Et  mandato  D.  Papa  apud  Peterfe  & 
Calais  perfonatum  d  Cantuario  divifimus.  [  Inven- 
tar.  Ecclef.  Noviom.an.  1419.  Item  quadam  ca - 
fula . . .  qua  fuit  de  Cantuario.  Item  unum  altare  Be - 
neditium  de  ditto  Cantuario.  Charta  Harpini  Mel- 
denfis  Ecclefise  Decani ,  de  fundatione  Abbatiae 
B.  Mariae  de  Cagia  anno  1135.  Cantuarium  etiam 
S.  Stepbani  quod  Capellaniam  aptius  dicere  poffumus > 
eifdem  concejfmus.  Epiltola  Innocentii  Papae  adi 
Heliam  Abbatem  B.  Mariae  de  Cagia  anno  1136. 
Confirmo  etiam  vobis  Cantuarium  S.  Stephani  quod 
Capellania  vocatur.  Occurrit  rurfus  apud  Heme- 
raeum  Hili.  Viromand.  pag.  182.  &c.] 

CANTARINUM,  Genus  ordei ,  i.  exatticum.  Papias 
MS.  &  Edit.  [In  editione  Veneta  anni  1496. 
quam  unam  vidi,  legitur  :  Ordeum  &c.  tria  fiunt 
genera,Exaticum ,  quod  fex  ordines  habeat ,  quod  qui¬ 
dam  Catharnicum  dicunt ,  quoniam  animalia  melius: 
quam  triticum  paficat.  MS.  Bituric.  habet  etiam 
Exaticum  &  praeterea  Cantariam.  Vet.  Glolfar.* 
San  -  German.  MS.  num.  501.  Canterinum  ,  qui¬ 
dam  appellant  genus  hordei,  quoniam  animali  a  melius , 
quam  triticum  paficit  &  homines  falubrius.  Idem  di¬ 
citur  &  Exaticum.  ] 

f  CANTARINUS.  Vid c  Cant artus. 

^[CANTARIOLUM  ,  Anniverfarium  ,  Miffa  pro 
defundo  celebranda.  Galfendi  Notitia  Ecclcliae 
Dinienfis  pag.  161.  edit.  1654.  ex  Tabulari® 


19 1  CAN 

Capituli  ejufdem  :  Solvijfe  ipji  Capitulo  an.  1477. 
fummam  z  00  ■  ducatorum  aureorum  ,quos  illi  tradide¬ 
rat  Dominus  Guill  e  Imus  Epifc.  Ofiicnjis ,  Cardinalis 
de  Eftoteville  ,  Archiep.  Rothomag.  pro  fundatione  ati- 
niverfarit  /eu  Cantarioli  meata  die  cujufque  menjis , 
aut  fequente  proxime  fefti  folemnitate  non  impedita. 
Vide  Cantare  3'. 

CANT ARISTA  &  Cantharista,!’.  Capellanus, 
qui  C antaria  defervit.  In  quadam  Canonicorum 
Londinenfium  ferie  31.  Cantahfi a  numerantur 
apud  Rymer.  to.  t  4.  pag.  45)4. 

1.  CANT ARIUM,  Cantaro ,  Italis  &  Neapolitanis, 
apud  quos  ita  appellatur  pondus  2  5.  librarum , 
quod  apud  Genuenfes  elt  150.  Occurrit  apud 
Ricardum  de  S.  Germano  in  Chron.  pag.  1019. 
Sanutum  lib.  2.  part.  4.  cap.  10.&  alibi  palfun. 
Charta  Friderici  III.  Regis  Sicil.  an.  1305.  pro 
Mercatoribus Majoricenl.Z)^  ponderatura  vero  mer¬ 
cium  ,  qua  venduntur  ad  C antarium  ,  folvere  debent 
ufque  ad  er  ana  dno  &  medium,  &  non  plus.  Vide 
Probat.  Hiftor.  noftrse  Gallo-Byzantinx  pag.  1  2. 

%  2.  CANT  ARIUM  Cantorum  pluteus, analogium. 
Eckeardus  Minimus  to.  i.April.  p.  5  82. in  Vita 
B.  Notkeri  Balbuli :  Erat  Roma  infirumentum  quod¬ 
dam  &  theca  adrepojituram  Antiphsnarii  authentici  & 
publicam  omnibus  adventantibus  infpecltonem  ,  quod  i 
cantu  dicebatur  Cantarium.  Paulo  aliter  hunc  lo¬ 
cum  refert  Eckehardus  Jun.  infra  mCantatorium. 

f  C  ANTARIUS,  Cantarinus  ,  Equus  cafiratus.Va,- 
pias  MS.Catoni  &V  artomCantherius.Y  .Canterinus. 

CANTARULUS.  Vide  Cantharum. 

CANTARUM,  Camera  dommim.  Papias. 

i.  CANTARUS  ,  Pelvis  qua  tonlores  utuntur 
ad  lavandam  barbam ,  Gal.  Baffin.WiR..  Dalphin. 
to.  2.  p.  274.  Barberio  pro  emendo  uno  fncco  ,  pro 
faciendo  lefavio  pro  Domino  duabus  quarterhs  &  uno 
Cantaro.  Vide  Cantharum. 

«[[  2.  CANTARUS,  vel  Cantarum.,  Pondus  idem  , 
quod  fupra  Cantarium.  Occurrit  apud  Baluzium 
to.  6 .  Mifcell.  pag.  347.  &  inVita  S.Francifci  de 
Paulainter  Ada  SS.  April.pag.  1  30.  Unde  quidam 
lapis  pondo  trium  Canturorum  deturbabatur. 

CANT  AT  A,  Cantus  Ecclefiaflictis,[  vel  potius 
Mi  fla  quas  cantatur.  ]  Charta  Sweeica  an.  1 3 1  4. 
apud  Schefferum  ad  Chronicon  Archiepifcop. 
Upfalienfium  pag.  a  5  2.  Ut  Vicarius  perpetuus . . . 
prxfentibus  4.  Vicariis ,  &  4.  parvulis  chor altius ,  an¬ 
nis  Jtngulis  Cantat  as  dicere  teneatur ,  videlicet  primam 
de  B.  Virgine  in  craflino  Nativitatis  ejufdem  ,  fecun- 
dum  de  omnibus  Santtis ,  &c.  [V  ide  Cantare  3  .  ] 

^fCANTATlM  ,  Cantando.  Index  Onomafl.  ad 
calcem  to.  3.  Adorum  SS.  Maii. 

CANTATORES, Incantatores ,  magi.  Vidorinus 
contra  Manichaeos  pag.  170.  Hic  enim  jam  delectat 
Babylonis  magos  ac  Ctejiphonticos  Cantatores  fecre- 
torum  fuorttm  notare  my fi  er  ia ,  quorum  pojfe  ejl  carmine 
nunc  fufe  it  are  fpiritus ,  nunc  vocare. 

CANT ATORIUM , Romanis,  ut  audoreftAma- 
larius  in  Praefatione  libri  de  Ordine  Antiphona- 
rii ,  elt  liber  Ecclefiafticus ,  quem  Franci  Graduale 
vocant,  quia  in  Gradibus  vel  Analogio  reponitur. 
Ordo.  Roman.  Subdtaconus  vero ,  qui  lelturus  ejl 
( Apoftolum  )...  afeendit  in  umbonem  ,  &  legit . . . 
sPoftquam  legerit ,  Cantor  cum  Cantatorio  afeendit 
dicit  refponforium  gr adulem.  Alibi :  Pollquam  legerit. 
Cantor  cum  Cantatorio  . .  .  foliis  inchoat  refponforium. 
Ait  denique ,  cum  Pontifex ,  aut  Sacerdos  ,  ad  al¬ 
tare  procedit,  a  Bajulis  Cantatorium  ,  extera  vafa 
Ecclejta ,  quae  a  primo  Manfionario  fumunt ,  de¬ 
ferri.  Nec  fcio  ,  an  non  etiam  legendum  fit  Can- 


CAN  192 

tutorium  apud  Eckehardumjun.  de  Cafib.  S.  Galli 
cap.  4.  Erat  Roma  infirumentum  quoddam  &  theca 
ad  Antiphonarii  authentici  publicam  omnibus  infpeclio- 
nem  repojitorii ,  quod  a  cantu  nominabat ,  Cantarium. 

QCr  Aliud  elt  Cantatorium  Monaflerii  S.  Huberti  in 
Ardenna ,  de  quo  nova  Gall.  Chrift.  coi.  5  5  3 .  & 
8  62.  EA  enim  MS.  Codex  ante  600.  annos  exa¬ 
ratus  compledens  veterem  ejus  Monaflerii  hiflo- 
riam.  Huic  ifle  titulus  eft  ,  Incipit  liber  qui  Can¬ 
tatorium  dicitur.  An  ita  vocitatus  fuerit  ille  co¬ 
dex,  quod  primum  ad  calcem  Cantatoni ,  vete¬ 
rum  codicum  more  ,  fuiflet  exfcriptusl 
Cantatorium  ,  Analogium ,  pluteus  Gall.  Pupi- 
tre  ,  Aigle  du  Chaeur.  Rituale  MS.  S.  Stephani 
Tolofani :  His  per  adis  pergant  ordine  quo  fupra  ad 
chorum  ,  &  in  ingreffu  chori  Cantor  exiftens  ante  ma¬ 
gnum  Cantatorium  incipit  cantare  antiphunam ,  Afper- 
ges  me  Domine  ;  &  S  acer  dos  vadit  ad  afpergcndum . . . 
&  finita  antiphona  in  Cantatorio  parvo  dicit ,  &c. 

CANTATRICES,  quas  Prxficx  Fefto  &  aliis  ,  Mu¬ 
lieres  ad  lamentandum  mortuum  condudx  ,  a\  Aie 
t txlns  ry  tx.<pop£  x.oor! b fxtv eti  ,  ut  elt  in  vett.  Gloi- 

fls :  fpvvu uPoiywcuim  ,*S.  Chryfoflomo  Homil.  1  3. 
in  Epifl.  Pauli  ,  de  quibus  etiam  S.  Hieronym. 
in  cap.  9.Hierem.  Hic  mos  ufque  hodie  permanet  in 
fjudxa,  ut  mulieres  fparjis  crinibus  nudati ( que  pedori¬ 
bus  ,  voce  modulata  ,  omnes  ad  fletum  concitent.  &%»- 
viil ficti  ywcuy.ii;, Theodoro  Prodromo  Carm.  in  Ami¬ 
cos.  Synodicon Nicofienfe  cap.  20.  'uia  morbus 
quidam  pefiifer  &  infidelitati  vicinus  valuit  in  his  par - 
tibus  ,  ut  videlicet  in  excquiis  mortuorum  ,  in  domibus , 
Ecclejiis ,  &  coemeteriis ,  Tubicines ,  qua  lugubre  ca¬ 
nunt  ,  quas  Cantatrices  vocant ,  advocentur ,  qua  non 
folum  turbant  divina ;  verum  etiam  provocant  feu  ex¬ 
citant  alios  verbis  vanis  ac  cantibus ,  &  paganorum  a» 
fjudxorum  ritui  confonis  ,  ad  plorandum ,  verberan¬ 
dum  ,  &  lacerandum  fe  ipfas :  hoc  ne  fiat  de  extero , 
diftridijfime  &  fub  excommunicationis  vinculo  prohibe¬ 
mus  ,  &c.  Excommunicantur  eae  in  Concilio  Ne- 
mofienfl  an.  1298.  c.  4.  Et  Cantatrices  in  funeribus 
defunctorum ,  Jive  in  Ecclejta  ,Jive  in  coemeteriis  ,  feu 
alibi.  Lamentatrices  appellantur  in  Concilio  Mar- 
ciacenfi  an.  1  3  26.  c.  23.  ubi  &  interdicuntur. 
Quod  vero  Tubicines  vel  potius  Tibicines  dicantur, 
refpedum  forte  ad  Praficas  veterum  ,quae  cantus 
cjufmodi  lugubres  ad  tibiam  cantabant, ut  eftapudl 
Nonium  &  Ciceronem  lib.  2.  de  Legibus.  Sed 
&  tubas  olim  adhibitas  in  funeribus  ,  docuere 
pridem  Perfii  Interpretes  ad  Sat.  3 .  quas  vero 
cantatrices  alii  ,  computatrices  vocat  Boncompa- 
gnus  Bononienfis  ,  qui  vixit  an.  1213.  in  Arte 
Didaminis  MS.  lib.  1 .  fub  finem  :  quod  mortuo¬ 
rum  fada  &  nobilitatem  narrarent :  nam  compu¬ 
tare ,  pro  narrare ,  dixerunt ,  ut  fupra  annotatum, 
nos  diceremus  Des  conteufes.  Ita  porro  ille  :  Du¬ 
cuntur  Roma  quadam  fcemina  pretio  nummario  ad  plan¬ 
gendum  fuper  corpora  defunttorum ,  qua  Computatrices 
vocantur ,  ex  eo  quod  fub  fpecie  rythmica  nobilitates, di¬ 
vitias ,  formas  ,  fortunas  ,  &  omnes  laudabiles  mortuo¬ 
rum  attus  computant  feriatim.  Sedet  namque  Computa - 
trix  aut  interdum  refla, vel  interdum  proclivis  fiat  fuper 
genua  crinibus  diffolutis,& incipit  praconia  laudum  voce 
variabili  juxta  corpus  defundi  narrare  ,  &  femper  in 
fine  claufula  ,  ho,vel  hi  promit  voce  plangentis.  Et 
tunc  homines  afiantes  cum  ipfa  flebiles  voces  emittunt. 
Sed  Computatrix  producit  lacrymas  pretii ,  non  dole¬ 
ris.  Id  potiffimum  vetatur  in  Statutis  Mediola- 
nenfibus  2.  parte  cap.  470.  Vide  Ammianum 
lib.  19.  pag.  134.  Ejufmodi  porro  cantatrices 
feu  computatrices  in  ipfis  tumulis  juxta  mor¬ 
tuorum 


193  CAN 

tuorum  figuras ,  vel  in  ipfti  fepulcrorum  bafide- 
pidtas  videre  eft  in  tumulo  Annae  Burgundae, 
mortuaa  anno  1252.  DucilToe  Bedfordienfis  in 
.^Ede  Sacra  Celeftinorum  Parifienfium  juxta  fa- 
crum  altare.  De  ejufmodi  praeficis  multa  congef- 
fit  Kirchmannus  lib.  2.  de  Funeribus  Romano¬ 
rum  cap.  6 .  ntim.  5  o.  Sed  &  necdum  omnino  ex - 
tinda  haec  fuperftitio  apud  Graecos  hodiernos  , 
ut  teftatur  Bellonus  lib.  1 .  Obfervat.  cap.  4.  & 
lib.  2.  de  operum  antiq.  praedantia  cap.  14.  1 5. 
neque  in  quibufdam  Provinciis  Gallicis. 

«fl  CANTATUS,  proCantus.  Alcimus  Avitas  5.157.’ 
de  plaga  iEgyptiaca : 

Ranarum  foedis  texit  Camatibus  urbes. 
CANTELLATOR,  Praeftigiator, Magus.  Raymun- 
dus  de  Agiles  m  Hili.  Hierofol.  Cantellatores  etiam 
eorum ,  &  augures ,  ut  fertur  ,  dixerant ,  ut  non  mo¬ 
verent  cafiel/a  fua  ufque  ad  7.  feriam.  Italis  Cantcl- 
lare  eft  fubmifiiori  voce  cantare ,  aut  quidpiam 
labiis  muffitare ,  quod  faciunt  Magi  &  Prsftigia- 
tores ,  qui  immurmurare  &  fufurris  magicis  car¬ 
minare  folent.  Vide  Carminare  ,  poft  Carmen.  Ve¬ 
rum  Codex  MS.  qui  eft  D.  Boucheti,  hoc  loco 
Conjlellatores  praefert.  Ammian.  lib.  25». Cum  obje¬ 
ctaretur  illi ,  quamobrem  Confle llationem  Principi ,  col- 
legijfet.  Aldelmus  lib.  de  virginitate  :  Fato&ge- 
nefi gubernantur  futura ,  juxta  Mathematicorum  Con- 
flellationem.  VideFirmic.  lib.  1.  Mathef.  cap.  3 . 
CANTELLUM  ,  vellat  quantillum  ,  id,  quodfupra 
menfuram  additum  eft.  Statuta  de  Piftoribus 
apud  Spelmannuin  :  Nullum  genus  bladi  vendatur 
per  cumulum ,  feu  Cantellum  ,  pr&ter  avenam ,  bra- 
Jium  ,  &  farinam.  [Charta  Ludovici  Comitis  Ble- 
fenfis  &  Claromont.  pro  Monafterio  Bonaevallis 
an.  1 1 98.  ex  Archivo  ejufd.  loci :  Unum  fextarium 
avena  ad  rafam  minam ...  ita  quod  mina  nec  pul- 
fata  Jit  nec  coagitata  &  fine  Cante  Ilo.  Vide  Caicum.] 
CANTELLUS ,  Gall.  Chanteau  ,  Quadra.  Monafti- 
cum  Anglic.  to.  1.  pag.  418.  Fratribus  leprfis  de 
Hofpitali  B.  Maria  Magdal.  dantur  Jtngulis  diebus 
Jinguli  Cantelli  plenum  dimidium  panem  habentes  , 
&c.  [  Limborch.  Sentent.  Inquifit.  Tolof.  pag. 
314.  Ipfa  dedit  dicto  Petro  Fort  unum  magnum  Cau- 
tellum  (  Cantellum )  de  placenta  ,  &  duo  frufla  de 
Rofolas.  Vocis  etymon  fortalfe  Britannicum 
Cant ,  circulus.  Vide  Chanteilus.~\ 
^JCANTERELLUS.  Teftam.  Henrici  Cardinalis 
an.1271.  inter  Inftru  m.  to.  3.  novae  Gall.  Chrift. 
coi.  1  8  1  .Item  lego  Andrea  Priori  Vintonienji  decem 
mare  has  &  librum  qui  dicitur  Canter  ellus.  f.  Liber 
muficusfeu  cantum  fpedtans  Ecclefiafticum.  Gal¬ 
lis  Chanterelle  eft  inftrumenti  mufici  nervus  te- 
nuiffimus.  Vide  Cantatorium. 

^  CANTERINUM.  Vide  Cant  arinum. 

*j[  CANT ERINU S  ,  Equus.  Ada  SS.  Julii  tom.  1. 
pag.  332.  de  S.  Swithuno  :  Et  volucri  greffu  ad 
venerandum  almi  reliquias  Epifcopi  pervenit  inco¬ 
lumis,  adhuc  fodalibus  longe  remanentibus  ,C anten¬ 
nis  licet  &  adminiculis  fujfragantibus.  Vide  Canta- 
rius  &  Canterma. 

CANTERIUM.  Charta  Leonardi  Epifc.  Csefenatis 
an.  1175.  Unum  Cauterium  terra ,  quod  vobis  Ma¬ 
reota  dedit.  Occurrit  femel  ibi  ac  iterum.  [Forte 
melius  legeretur  Carterium  ,  Gall.  Cartier.  ] 
CANTER1US,  pro  Cantherius.  AdaS.  Thyrfinum. 
48  •  Jjhfiibus  decollatis ,jujfit  Thyrfum  claudi  locello  li¬ 
gneo  ,  &  ipfum  inCanterio  levari.  Adaalia  habent 
plauftro  ,  pro  canterio. 

CANTERMA,  Maleficii  fpecies  ,  aut  incantatio¬ 
nis,  unde  forte  nomen,  Jufiinus  magicus.  Grego* 
Tom.  II. 


CAN  1 94 

rius  Magn.  lib.  1  2.  Ind.  7.  Ep.  1  3.  Maleficio  % 
quod  vulgo  Canterma  dicitur ,  quofdam  didicit  ma¬ 
culatos.  ItaMSS.  praeferunt.  Vide  an  non  legen¬ 
dum  fit  Canterina-, nam  etiamnum  Italis  Canterini, 
Senenfibus  Cantarini  dicuntur,  qui  crebro  ac  ul¬ 
tro  cantant ,  vel  incantant.  Ita  noltri  olim  Chan- 
terres  dicebant.  Hugo  de  Villanova  Poeta  vetus ; 

JjFiantuns  Chanterres  vient  entre  gent  henoree . 
[Alter  Poeta  vetus  apud  Borellum  : 

A  fon  hoflel  fe  fied ,  Ji  fit  joyaux  &  liez, 

Un  Chanterre  il  dit ,  d’  Alexandre  d  fes  piesc..  J 
GlofiT.  Lat.  Graec.  Canturit ,  ^ifvfl^ti.  Alii  putant 
feribendum  Cantamina :  nam  ita  Magorum  incan¬ 
tationes  vocat  Apuleius  inApol.fi  Cantaminum.  A- 
libi:  Profluentem  fanguinem  fi fli  Cantamine.  Magica 
Cantamina ,  leg.  6.Cod.  Th.  de  Malef.  Ita  enim 
quidam  legendum  cenfent ,  pro  Contamina ,  id  eft, 
confultationes :  Si  quis  magus ,  vel  magicis  Contami¬ 
nibus  adfuetus ,  qui  Maleficus  vulgi  confuetudine  nun¬ 
cupatur,  ut  harufpex ,  aut  hariolus ,  &c.  Ubi  indubie 
legendum  Cantaminibus  ,  quidquid  dicant  viri 
dodi,quod  &  voluit  Tribonianus  ,  qui  in  Cod. 
Juft.  carminibus ,  repofuit :  nam  in  hac  lege  agitur 
de  Magis  ,  non  de  iis  ,  qui  eos  cantabantur  ,  au  E 
confulebant ,  vel  quos  indago  curiofior  ,  feu  divinan¬ 
di  curiofitas  tenebat,  ut  loquuntur  lex  1 3.  Cod. 
Th.de  Haeret.  &  lex  4.  de  Malefic.  Martianus Ca¬ 
pella  lib.  1.  fjampridem  quippe  ojfenfus  Contamine 
movendorum  ,  dedignatur  Augur  Pythius  nuncupari . 
VideLindenbrogium  ad  Aifimiani  lib.  16. p.  52. 
CANTES,  Proprie  fiunt  FifluU  quarum  fonus  artent 
muficam  edit.  Dea  quoque  Cantes  dicuntur.  Papias. 
Vetus  Vocabul.  Monadicum  apud  Martinium  in 
Lexico  :  Cantes  plur.  num.  dicuntur  FifluU  orga¬ 
norum  ,  in  quibus  cantus  temperatur :  vel  ut  Martia - 
no  placet ,  Cantes  dicuntur  Dea  ornamentorum.  Vide 
Lex  icon  ejufd.  Martinii. 

CANTHARA.  Vide  Cantharum. 

CANTH  AR  AT  A  V  ela  CoccopRAsiNA,in  Char¬ 
ta  an.  471 .  apudMabill.  de  ReDiplom.  p.  4 6 i. 
f.  Vela  funt,in  quibus  erant  depi&a  animalia ,  ac 
praefertim  lc  ira baei,  quos  Gr.  xavQdpuc  appellant. 

CANTHAREDA  ,  Cantharis ,  animal  venenofum. 
Cantande.  Gregorius  Turonenf.  lib.  6.  cap.  1  5. 
Cantharedarum  cataplafmam  nimium  validam  po¬ 
nens  ,  &c. 

q  CANTH AREDUS.  Vide  Cantredus. 

CANTHARUM ,  Canthara  ,  Cantharus.  Horum 
vocabulorum  notiones  omnes  prodit  Papias :  Can - 
tara  ,  corbes ,  cuna  vel  ceroflata  ,  vafa  Ecclefiaflica . 
Cantarus  ,  vas  quoddam  cum  anfis.  Gracum  eft,  ut 
quidam  dicunt :  Butritus  (Edit.  Butribus)  dicitur  ta¬ 
men  a  cantando.  Cant  ara ,  vas  vinarium ,  vel  animal. 
Cant  ara  ,  Camera  domorum.  Brit.  in  Vocab.  Can¬ 
tarus  ,  vas  quoddam  eft  ,  ad  aquam  vel  ad  vinum 
portandum.  [Suflan.in  Vocab.  Cantharus ,  Ornamen¬ 
tum  muliebre.  ] 

Cantharus  ,  vel  Canthara  ,  vel  Cantharum  ,  Vas 
vinarium.  Hefychius :  KavOago? ,  «aromp/a  sufe;.  Hei» 
gaudus  in  Roberto  Rege  Franc.  Vas  vinarium  ex 
argento  factum  ,  quod  Camara  dicitur ,  d  fuo  quodam 
Clerico  fuerat  furatum.  Eckeardus  Junior  de  Ca- 
fib.  S.  Galli  cap.  1 .  pag.  4 6.  In  Cantaro  quodam  y 
quo  Salomon  utebatur  ,  gemmato  graviffimi  ponderis 
aureo.  Cantharide  Canthara  non  femel  inter  vala 
Ecclefiaflica  reponuntur  ab  Anaftafio  in  S.  Hilaro 
PP,  in  S.Simplicio,  in  S.  Symmacho,  inS. Hor- 
mifda,  in  Sergio  ,  &c.  pagg.  29.  33.  34.  60. 
135.  &c. 

Canthara  Cerostrata,  Cerostata, Canthari  feu 

N 


195  C  AN 

difci  cereis  inltrudi ,  in  quibus  illi  infixi ,  can¬ 
delabrorum  vice.  Anallalius  in  S.  Silveltro  PP. 
Canthara  cero(lrata  i  z.area  penf.JinguU  libras  tri¬ 
cenas.  Intra :  Canthara  cyrcftrata  in  gremio  bafilicA 
argentea  5  o .  penf. Jingula  libras  20.  Idem  in  Leone 
III.  Fecit  fuper  ciborium  de  altari  majori  B.  Petro 
Apofiolo  Canthara  majora  4.  ex  argento  puriffimo  ha¬ 
bentia  in  medio  cereos  ex  argento  deauratos ,  &c.  Oc¬ 
currit  pafiim  apud  hunc  Scriptorem  pag.  21.23. 
2  5 .  &c.  Vide  Pharacanthara  [  polt  Pharus ,  ad  li¬ 
neam  ,  de  Lichnuchis.  ] 

Canthari  ,  Aquarum  receptacula, unde  aquae  erum¬ 
punt  ,  Ulpiano  :  noltris  Bacins ,  qui  in  mediis  Ec- 
clefiarum  atriis,  feu  propylaeis  exitrui  iolebant. 
Anaftafius  in  S.  Hilaro  PP.  Cantharum  B.  Petri 
cum  quadriporticu  marmoribus  ornavit.  Infra :  Item 
fub  gradus  in  atrio  alium  Cantharum  foris  in  vulgo 
campi  pofuit  ,  &  ad  ufum  necejjitatis  humana  fecit. 
Paulin.  Nat.  1  o. 

Cujus  in  expnjito  pr alucens  Cantharus  exit. 
Gefta  Innocentii  III.  PP.  pag.  1 44.  Et  pateres 
(f.  crateres  )  eos,  quos,  de  Cantharo  ante  bajilicam 
dicebantur  extuliffe  vel  confregiffe  ,  &c.  Vide  De- 
fcriptionem  nollram  fandae  Sophiae  num.  2  2. 

Cantarulus  ,  Parvus  cantharus.  Ordericus  lib.  9. 
Aquarum  Cantandos  plenos  a  pleno  collo  fufpenderant. 

«[[C antrum.  RicheriusSenon.  in  VitaS.  Deodati 
Nivern.  inter  Ada  SS.  Benedid.  faee.  3.  part.  2. 
pag.  476.  Accepto  vafe  vinario  quod  C  antrum  vo¬ 
catur  ,  &c. 

«UCANTHARNICUM.  Vid eCantarinum. 

CANTHEL1UM ,  Vafis  genus ,  xavfl»Mov.  Joan.  Mof- 
chusLimonarii  cap.  107 .  Portabat  Cantbelium  ca¬ 
pientem  amphoras  5 .  ferebatque  aquam  in  Monafie- 
rium.  Vide  Cyrillumin  Vita  S.  Euthymii. 

^CANTHUS  ,  Pars  communis  fuperioris  inferior ifque 
palpebra,  quam  duplicem  habet  uterque  oculus  ,  alte¬ 
ram  juxta  nafum,  juxta  tempora  alteram.  Vocabu- 
larium  SulTannoei.  Graecis  mv&ec,  Oculi  angulus. 

CANTIC1NIUM ,  Cantus Eccleiiafticus ,  Officium 
Ecclefiaflicum.  Metellus  in  Qujrinalibus : 

Prafentat  imminente  Canticinio , 

In  vefie  palmea  latens ,  . 

Corpus  f  aerum ,  fuo  fuper  Jignaculo 
Pramuniens  farcofagum. 

CANTICUM  ,  cfl  vox  cantantis  in  latitiam,  inquit 
Ifidorus lib.  6.  Orig.  cap.  t  9.  Ruffinus  Aquileien- 
fis  in  Pfalmum  7  5  .  Pf almus  efi  cum  cejfante  voce pul- 
fus  tantum  organi  canentis  auditur.  Canticum  efi ,  cum 
cantantium  chorus  libertate  fua  utens ,  neque  in  confo¬ 
tum  organi  afirittus  obfequium  ,  hymno  canora  vocis 
tantum  exultat. 

Canticum  Canticorum,  propter  excellentiam  di¬ 
citur  :  ita  enim  TeA £t»V  twV  t eXeT«V  Eucharifliam 
vocat  Dionyfius  Areop.E'c^T»t' scgTwV  felium  Re^ 
furredionis  ,  Gregorius  Nazianzenus.  Papias  : 
Canticum  C  anticorum ,  Hebraice  Sirafiti  diftum,  quod 
omnibus  Canticis  praferatur.  [  Hebraeis ,  o-wvn  v® 
Sir  Hajtrim.]  Vide Ifid.  lib.  6.  Orig.  cap.i.&2. 

Cantica  Graduum  dicuntur  xv.  Plalmi ,  feilicee 
119.  120.  121.122.  123.  124.  125.126. 
127. 128.  12,9.  130.  13 1.  132.13  3 .quia,  in¬ 
quit  Eucherius ,  quindecim  quondam gr adtbus  afeen- 
debatur  in  templum ,  atque  ideo  hi  Pfalmi  xv.  Canti¬ 
ci  graduum  inferiptione  Jignantur ,  quod  nos  per  quo f- 
dam  profectus  ad  fublimia  fpiritalium  rerum  provettio- 
tie  perducant.  VideS.  Hilarium  in  Proefat.  Com- 
ment.  in  Canticum  Graduum. 

Canticum  Psalmi  ,  efi  id  ,  quod  cum  organum  modula¬ 
tur ,  vox pofiea  cantantis  eloquitur.  Ita  Ifidor.  lib.  6. 


CAN  196 

Orig.  c.  1 9.  Ruffinus  in  Pfalm.  Canticum  Pfalmi , 
efi  cum  choro  ante  conflante  humana  cantationis  hymno  % 
ars  organi  confonantis  aptatur  ,  vocifque  modulis  pra- 
cinentis  pari  pfalterio  fuavitate  modulatur.  Vide  S. 
Hilarium  in  Prologo  adPfalmos. 

CANTILENA  Rollandi  ,  Clamor  militaris ,  per- 
miftus  exhortatione ,  inquit  Sallullius ,  in  procindu 
pugnae  pronuntiari  folitus,  cujufmodi  fuit  ve¬ 
terum  Gallorum  barditus  apud  Tacitum  de  Mo- 
rib.  German.  Erant  enim  in  exercitu  Cantatores  , 
qui  milites  ad  ftrenue  fe  gerendum  in  praeliis  ex¬ 
citabant,  &  rerum  praeclare  a  fummis  ducibus  ge- 
Itarum  exempla,  proeliaturis  ob  oculos  ponebant , 
eaque  decantabant.  Leo  in  Tadic.  napa*A»Teeac , 
ci  <hd.  A oym  dieyilpovrtq  lov  g-petrev  Te?  dyuivctq  , 
h;  ci  7rpo  bfj.w  vturepol  ,  nui  mv  aAAwv  rax.Tiy.01  P'w- 
[xai^l  KavrctTcpac  Ixdxow.  De  ejufmodi  Cantato¬ 
ribus  agit  praeterea  idem  Leo  cap.  1  2 .  §.  71.72.- 
120.  Willelmus Malmefbur.  de  Geffiis  Regum 
Anglorum  lib.  3.  &  ex  eo  Albericus,  Matthaeus 
Paris, Matthaeus Wellmon.  &  alii  ann.  io66.de 
Willelmo  Notho  ad  proelium  contra  Haraldum 
fefe  apparante  ;  Tunc  Cantilena  Rollandi  inchoata , 
ut  Martium  viri  exemplum  pugnaturos  accenderet,  in - 
clamatoque  Dei  auxilio,  pr alium  confertum ,  bellat um- 
que  acriter.  Faeces  au  Romande  iio.i  MS.  in  Willel¬ 
mo  Notho,  ubi  de  praelio  Haftingenfi ; 

Taillefer  qui  moult  bten  Chantoit  , 

Sitsun  cheval  qui  tofi  alloit , 

Devant  eus  alloit  Cbantant , 

De  l'  Allemaigne ,  &  de  Rollant , 

Et  d’ Olivier ,  &  de  Faffaux , 

Jfhii  niorurenten  Rainfcbevaux. 

De  fabulofo  Rolando ,  vide  T urpinum.Willelm. 
Briton.  lib.  3  .  Philipp.  pag.  128.  Ordericum  Vi- 
tal.  lib.  7,p.  646.  Bulbequium  Ep.  3.  Turcic. 
pag.  86.  Edit.  1  5  89.GaleotumMariumde  Di¬ 
dis  &  fadis  Mathioe  Regis  Hungariae  cap.  12.  & 
Dilfertat. nollram  1 1 .  ad  Joinvillam  pag.  205. 
Nec  omittendum  videtur  ,  quod  feribit  Hedor 
Boethiuslib.  1  5 .  Hili.  Scotor.  Joanni  Francorum 
Regi  conquerenti ,  nullos  modo  fe  Rolandos  aut  Ga- 
vinos  reperire ,  unum  ex  majoribus  natu,  cujus 
aliquando  virtus  in  juventa  claruiffet,  refpon- 
dilie  ,  non  defutures  Rolar.dos ,  Ji  adjint  Caroli. 

CANTILENOSUS  ,  a  Cantilena  ,  occurrit  apud 
Sidonium  lib.  4.  Epift.  1. 

^1 1.  CANTILLUS,  Quj  canit,  Canorus.Verfus  pras* 
fixi  Agnelli libroPontif.  apud  Murat,  to.  2.  pag. 
1 9.  coi.  2.  ► 

JjEtalis  inefl  Camilla  canens  Philomela  fuave 
Florigeris  verno  fylvis ,  Cee. 

2.  CANTILLUS,  Genus  vafis.  Vide  Cancillus. 

CANT1N ARIUS,  Cellerarius,  vox  Italica ,  a Can«' 
tina,  cella  vinaria,  apud  Bertramum  in  Vita  S, 
Francifcoe  Abbatiffie  n.  1  8. 

f  CANTITAS,  7ro<rorr,q ,  Jfijgantitas  ,  in  Supple¬ 
mento  Antiquarii. 

1.  CANTO, Voxltalica,  lapis  angularis,  &  quod¬ 
vis  faxum  figurae  quadratae.  Vita  B.  Francifci  de 
Paula  in  Adis  SS.  Aprilis  tom.  1 .  pag.  187.  Fidit 
eumdem  B.  Francifcum  portare  fuper  collum  quemdam 
magnum  Cantonem  ,  longitudinis  palmorum  quatuor 
&  latitudinis  palmi  unius.  Vide  Cantus  2. 

Cantonus  ,  Eadem  notione ,  Ital.  Cantone  ,  Angu¬ 
lus  ,  faxum  quadratum  angulare.  Chron.  Par- 
menfe  ad  an.  1294.  Elevata  fuit  turris  majoris  Ec- 
clejiad  feneflris  Campanarum  in  furfum  ;  &  facti  funt 
ibi  archi  peyli  de  lapidibus  &  quatuor  Cantent  ,&  fu¬ 
per  quolibet  unum  capitellum ,  cum  pomis  deauratis. 


197  CAN 

Inftrumentum  anni  142  8.  ex  Archivo  S.  Vi&oris 
Maffil.  Pro  certa. parte  domus  m  c arena  fjutariafupra 
Cant  omini  c  uner  arum  grojfaria  ;  id  eft ,  in  angulo 
plateae  mercatorum. 

H  2.  CANTO  ,  Cantonus,  Regio  ,  provincia,  Gall. 
Canton.  Voces  frequenter  ufurpatae  a  recentiori- 
bus  qui  fcripferunt  de  Helvetiis ,  apud  quos  tre- 
decim  Cantones ,  vel  Cantoni  diftinguuntur  ,  ut  no¬ 
runt  omnes  ;  at  in  Chronico  Cremonenli  apud 
Murat,  to.  7.  coi.  6  5  o.  Cantonus  ell  urbis  regio. 

CANTORES,  in  Ecclefia  iidem,  qui  Pfalmiftae. 
Amalarius  lib.  3.  de  Eccl.  Offic.  cap.  5.  Septem 
gradus  funt  ordinatorum,  octavus  Cantorum  ,  nonus  & 
decimus  Auditorum  utriufque  fexus.  Vide  Pfalmifta. 

Primitus  autem  &  nafcente  Ecclelia ,  in  fingu- 
lis  aedibusfacris  non  erant  pfalmodiae ,  quia  redi- 
tus,adhuc  affignati  non  erant,  quibus polfent  ali 
fingula  canentium  collegia.  Ideo  Romae  Schola 
Cantorum  inftitutafuit ,  quae  urbi  communis  erat , 
6c  ad  ftationes  proceffiones  ,  fingulafque  diebus 
earumdem  feftis  Ecclefias  urbis  conveniebat ,  ibi- 
que  facra  officia  &  Miffarum  folennia  ,  Pontifice 
vel  Prelbytero  celebrante ,  decantabat.  Haec  Scho¬ 
la  communibus  fumptibus  viCtitabat,  habebat- 
que  magnae  in  urbe  dignitatis  &  exifiimationis 
Prcefe&um ,  qui  Primicerius ,  interdum  Prior  Scho¬ 
la  Cantorum  vocabatur,  cu  us  opera  felefti  juve¬ 
nes  in  cantu,  leCtione  lacrorum  librorum,  &  op¬ 
timis  moribus  inftituebantur.  Hujus  Scholae  ini¬ 
tium  Hilario  PP.  adfcribere  videtur  Anaftafius  , 
his  verbis  :  Hic  conjhtuit  tnurbe  Adtniftrales (id  eft  , 
Clericos  )  qui  circumirent  conftitutas  (lationes.  At 
Joannes  Diaconus  aS.  Gregorio  M.  eam  primum 
inftitutam  diferte  Tcribit  in  ejus  Vita  lib.  2.  cap. 
6.  Deinde  in  domum  Domini ,  more  fapientijjimi  Sa¬ 
lomonis  propter  muffica  conjunctionem  dulcedinis ,  an- 
tiphonanum  centonem  ,  Cantorum  JludioJi (fimus ,  nimis 
utiliter  compilavit  :  Scholam  quoque  Cantorum,  qua 
hadenus  eifdem  inflitutionibus  in  S.  Romana  Ecclejia 
modulatur,  conjhtuit,  eiqueeum  nonnullis  pr  adit  s  duo 
habitacula .. .  fabricavit.  Abrogavit  quippe  ufum, 
qui  tum  invaluerat ,  quo  ipfi  di.  ini  altaris  mini- 
ftri&  Diaconi  Cantorum  vices  explebant,  unde 
fiebat  plerumque,  ut  in  iis  ,  quorum  vita  probari 
deberet ,  modulatio  vocis  tantum  fpeftaretur.  Vi¬ 
de  Concil.  Rornan.  an.  5  9  5 .  Scholam  vero  Canto¬ 
rum  ex  orphanotrophiis  fuiffie  fuppletam  doce¬ 
mur  ex  Diurno  Romano  c.  7.  tit.  19.  Vide  Gloffi 
med.  Graecit.  in  elaves. 

Exhinc  in  alias  Ecclefias  derivatae  Scholae  Can¬ 
torum.  Ledradus  Archiepifc.  Lugdun.in  Epift. 
adCarolum  M.  Per  quam ,  Deo  juvante  ,  &  mer  ce¬ 
de  vejlra  annuente ,  m  Lugdunerji  Ecclejia  efl  ordo 
p fallendi  inflauratus ,  ut  juxta  vires  noflras  (  fecun¬ 
dum  ritum  facri  Palatii  )  omni  exparte  agi  videatur  , 
quidquid  ad  divinum  perfolvendum  officium  ordo  expof- 
cit.  Nam  habeo  Scholas  Cantorum  ,  ex  quibus  plerique 
ita  funt  eruditi ,  ut  alios  etiam  erudire  poffmt.  De  ejuf- 
modi  Cantorum  Scholis ,  ita  Domnizo  lib.  1.  de 
.VitaMathildis  cap.  2. 

Poft  hac  excelfum Jluduit Jibi  fingere  templum , 
Divinafque  Scholas, canerent  qua  dulciter  Horas 
Node  die  Chriflo. 

Vide  Regulam  Canonicorum  in  Concilio  Aquif- 
granenficap.  i  3  7. 

Cantor.  ,  qui  Scholae  Cantorum  praeeft  in  Ecclefia  , 
&  ,  ut  aiunt,  aliis  Cantoribus  Cantum  imponit :  Jhui 
chorum  regit,  ut  eft  in  Charta  an.  t  2  5  4.  apud  \ieu- 
riffium  in  Epifcopis  Metenfib.  pag.  460.  Leges 
Alfonfina:  part.  1.  tit.  6. 1.  5.  Chantre  ,  tanto  qme- 
Tom.  II. 


CAN  198 

re  dct,ir  como  Cantor  :  y  per  tene  ce  d  fu  officio  de  comen = 
par  losrefponfos,  y  los  hymnos, y  los  cantos  otros ,  que  fe 
oujere  de  cantar  :  tam  bien  en  las  proceffiones ,  que  fe 
h  Hier  en  en  tl  coro,  como  en  las  proceffiones, que  fe  fefie - 
ren  juer  a  dei  coro  :  y  el  deve  mandar  aquien  lea,  0  can¬ 
te  ,  las  cofis  quefueren  de  leer ,  0  cantar  \e  l a  el  deven 
obedeper  los  Acolitos ,  y  los  Le  lior  es ,  y  los  Pfalmiflas. 
Honorius  Auguftod.  lib.  1.  cap.  6 .  Cantores ,  qui 
choros  regunt , funt  Apoftoli,  qui  Ecclejias  laudes'  Dei 
inflruxerunt.  Idem  cap.  74.  Cantores  ait  capita  pi¬ 
leolis  operuiffie,  &  prae  manibus  baculos geftaf- 
fe  :  Cantor ,  qui  Cantum  inchoat ,  eft  tubuina,  qui  Ji~ 
gnum  ad  pugnam  dat.  . . .  Cantores  capita  pileolis  te¬ 
gunt,  baculos  vel  tabulas  manibus  gerunt ,  qniapra- 
lianies  caput  galeis  tegunt,  armis  bellicis  fe  protegunt. 
De  aliis  Cantorum  veftibus  agit  Amalarius  1.  3. 
de  Eccl.  Offic.  c.  4.  Continuator  Aimoini  1.  5. 
cap.  5  4.  Adatthaus  Pracentor  Senonenjis ,  &  Alber- 
tus  Cantor  Parijienjis  chorum  tenuerunt ,  Cantum  m 
procejfione  impofuerunt.  Eckehardus  Minimus  de 
Vita Notkeri  Balbuli  cap.  16.  de  Chunradolmp. 
Apud  Ad aguntiam  civitatem  S.  Galli  Adonacho  fc ho¬ 
las  inibi  regente,  &  procurante  etiam  Cantoris  offi¬ 
cium  ,  ut  folitumeft ,  in  medio  choro  imponens  crebro  co¬ 
ronatus  &  infulatus  ,  adornatufque  pretiojijfmis  indu¬ 
mentis.  Vide  Monafticum  Anglic.  to.  3.  p.3  39. 

Obfervandum  porro  Romae  aedem  fuilfe,  quae 
Schola  Cantorum  appellabatur.  Guillelmus  Biblio- 
thecarius  in  StephanoVI.  Et  in  ScholaCantorum , 
qua  pridem  Orphanotrophium  vocabatur ,  Heptateu¬ 
chum  unum  obtulit.  Vide  Jo.  Diacon,  in  Vita  Gre¬ 
gor.  M.  lib.  2.  cap.  6. 

Cantor,  Officium  monafticum,  de  quo  Lanfran- 
cus  in  Decret.  pro  Ordine  S.  Benedi&i  cap.  5. 
Jjhncunque  ledurus  aut  cantaturus  efl  aliquid  in  Ado¬ 
ri  a  jierio  ,Ji  necejfe  habet  ,  ab  eo ,  priufjuam  incipiat , 
debet  aufcultare ,  &c.  Adde  librum  UfuumOrd. 
Ciftercienfis  cap.  11 5 . 

Cantor  Scholarum, in  Tabulario Conchenfis  Ab- 
bat.  Ch.  5  1 6.~ 

Cantoratus,  Dignitas  Cantoris  in  Ecclefia,  apud 
Guibertum  lib.  1.  deVita  fua  c.  7. 

«[[  Cantoria  ,  Eadem  notione ,  in  Charta  anni  12  3  7.’ 
inter  Inftrum.  Hift.  Meld.  tom.  2.  pag.  1  40.  Lit¬ 
teris  Philippi  V.  Fr.  Regis  an.  1  319.  quibus  Offi¬ 
cium  novum,  quod  Cantor iam  ,  inquit ,  volumus  ap¬ 
pellari  ,  inftituit  in  S.  Capella  Parif.  quam  Canto- 
riam  confert  iEgidio  de  Condetoejufdem  Eccle- 
fiae  Canonico.  Occurrit  praeterea  in  Probationi¬ 
bus  Hift.  Comitatus  Ebroic.  pag.  10.  Bulla  Pauli 
III.  PP.  tom.  1  .Maceriarum  Infulae  Barbarae  pag. 
261.  Concil.  Hifpan.  tom.  4.  pag.  384.  &c. 

Cantorissa  ,  apud  Nic.  Trivettum  ann.  1237.  ea¬ 
dem,  quae  Cantrix  ,  de  qua  voce  infra. 

Cantrix,  Quae  cantum  imponit,  &  cantatricibus 
praeeft  in  Monafteriis  Sanctimonialium.  Petrus 
Abelarduspag.  155  .  Cantrix  toti  choro  providebit  & 
divina  difponet  officia,  &  de  dodrina  cantandi  vel  le¬ 
gendi  magifterium  habebit ,  &  de  eis ,  qua  ad  feriben- 
dum  pertinent  vel  didandum  ,  &c.  Vide  Vitam  B. 
Margaretae  Hungaricae  cap.  64.  &  Revelat.  S. 
Gertrudislib.  1 .  cap.  4.  lib.  5 .  cap.  6. 

Cantores,  Miniftelli,  joculatores ,  quos  Provin¬ 
ciales  noftri  Cantadours  vulgo  vocant.  Galfridus, 
Monemuthenfislib.i.  cap.  22.  Hic  omne  sCant  ores, 
quos  procedens  at  as  habuerat ,  &  in  modulis ,  &  in  om¬ 
nibus  mujlcis  inftr  umentis  excedebat,  ita  ut  deus  jocu¬ 
latorum  videretur.  Vide  Cantilena  ,  Admijlelli  ,  fjo- 
culator,  in  f) 'oculari. 

CAMTORIUM.  Liber,  cui  titulus:  Expojttio  Adif- 

N  ij 


1 99  CAN 

fa  :  Poftquam  legerit ,  Cantor  iri  Cant  orto  fine  aliqua 
necefihate  afccndit ,  non  fuperius  :  feci  (lat  m  eodem 
loco  ,  ubt  &  Leftor ,  &  f 'olus  inchoat  refpon forium ,  & 
cuntti  in  choro  refpondent.  Sed  legendum  Cantatorio , 
evincit  Ordo  Romanus.  Vide  Cantat  ortum. 

CANTREDUS,  Candredus  ,  Cantaredus,  Ruris 
portio ,  continens  centum  villas ,  alias  Hundredus 
dida  ;  vox  Britannica,  compofitaex  Cant  ,i.  cen¬ 
tum  ,  &  tre ,  i.  urbs ,  villa.  Joann.  Brompton.  pag. 
957.  Hundredus  Latine  dicitur ,  IVallice  &  Hiber- 
rtice  Cantrcdus ,  &  continet  centum  villas.  Silvefter 
Giraldus  in  Itiner.  Cambriaelib.  2.  cap.  7.  Habet 
autem  hac  infula  Ah  na  trecentas  quadraginta  villas , 
&pro  tribus  Cantredis  reputatur.  Dicitur  autem  Can- 
tredus  compofito  vocabulo,  tam  Britannica  quam  Hi- 
bernica  lingua ,  tanta  terra  oprtio ,  quanta  centum  vil¬ 
las  continere  folet.  Et  in  Defcriptione  Cambriae 
cap.  4.  Cantredus  autem  ,  id  ejl ,  Cantref ,  a  Cant , 
quod  centum,  &Tref ,  villa, compofito  vocabulo  tam 
Britannica  quam  Hibernica  lingua  dicitur  tanta  terra 
portio,  quanta  centum  villas  continere  folet.  Vide 
eumdem  inTopogr. Eiibern.  dift.  3. cap.  5.10. 
in  Hibern.  expug.  lib.  1.  cap.  2.  3 .  28.  lib.  2.  cap. 
4.  1  ?.  1  8.  &  Gratianum  Lucium  in  Cambrenli 
Everfo  pag.  307. 

Cantredus,  apud  Rogerum  Hoved.  pag.  567.  & 
Silveftrum  Giraldum  lib.  1.  Itiner.  Camb.  cap.  2. 
Bromptonum  pag.  1074.&C. 

Cantredum  ,  in  Monaft.  Angi.  to.  2 .  p.  1 8  8 .  1034. 
f  apudRymer.  to.  2.  p.  8  8.  &  247.  Kennet.  in 
Gloff.  ad  calcem  Antiquit.  Ambrofden.  &c.] 

Cantaredus,  apud  Matth.  Paris  pag.  676.  &  Sil- 
veft.  Girald.de  Hibern. expug. lib.  i.cap.  3. lib. 
2 .  cap.  5 . 

Candridus,  in  Monaft.  Angi.  tom.  2.  pag.  1048. 
Vide  Hundredus. 

^[Cantharedus,  in  Adis  SS.  Aprilis  tom.  i.p.  619. 
ubi  de  S.  Celfo  Archiep.  Armachano. 

f  CANTRELLA.  Vide  Cantulla. 

CANTRICULA  ,  Fucus.  Gloflf.  Iftd.  Corrupte: 
melius  infra  Craticula  ,  Focus. 

CANTRIX.  VidepoftCuj/wfr. 

^[CANTRUM.  Vide  Cantharum. 

CANTU  ALIS  ,  Spedans  cantum  ecclefiafticum , 
apud  Ludewig.  tom.  6.Reliq  MSS.  p.  i9i.ex 
Diario  Belli  Huflitici :  Item  omnes  libri mifj ales  aut 
Cantuales ,  fimiliter  &  viatici,  &  libri  hymnorum  , 
&c.  ChroniconMellicenfe  pag.  479.  coi.  2.  Vide¬ 
tur  agendum ,  ut  antiqui  libri  mijfales  quantum  ad  Can- 
tualia  concordentur  ,  &  folia  connotentur. 

f  CANTU ARIA.  Vide  Cantaria. 

CANTUAR1UM.  Vide  Cantaria. 

CANTU  ARIUS,  Idem  qui  Cantor.  Obituar.  MS. 
Eccl.  Morin.  fol.  2  1 .  Pro  obitu  ad  majus  altare  no¬ 
bilis  viri  fjofephi  du  Cajlel . . .  feptemdecim  aliis  Ca- 
pellanis  er  Cantuariis ,  ollo  Vicariis  &  Curato  dicta 
Ecclefia  ,  cuilibet  duosfolidos. 

CANTULARE.  Liber  Ecclefiafticus  ad  cantandum. 
W.  Thorn.  pag.  1935.  Pf  alterium,  ympnare ,  Can- 
tulare ,  Re  gula  Monachorum ,  &c. 

CANTULLA.  Guillelmus  Biblioth.  inSteph.  VI. 
PP.  pag.  237.  Contulit  in  Monafierio  S.Silveflri 
thymiaterium  de  argento  unum  ,  Cantullam  argenteam 
unam.  Forte  Cannulam.  [Crediderim  retinendum 
Cantullam ,  e amque  ede  naviculam  qua  micae  thu¬ 
ris  affervantur, a  Graeco  x«v8»A«t',  Species  vtxGs-, thy¬ 
miaterium  autem efle  thuribulum.  Obfervat  Mu- 
ratorius  pro  Cantullam  alias  fuifle  Cantrellam ,  fed 
mendofe.  ] 

«1 CANTULOSUS ,  Canorus.  Vita  B-  Guthlaci  in- 


CAN  200 

ter  Ada  SS.  April.  tom.  2.  pag.  44.  Deinde  Can- 
tulofis  vocibus garrulantes  (  hirundines.J 

CANTULUS,  diminutivum  exCantus.  Jul.  Firmi¬ 
cus  lib.  3  .  cap.  1  2.  Ex  invento  Cautuli  &  organi  , 
facient  magiflros ,  &c. 

1 .  CANTUS  Ecclefia fticus,  Ambrofianus ,  Gregona - 
nus  ,  Romanus,  Metifcus ,  Gallicanus.  Pfalmodia, 
&  Cantus  Ecclefiafticus  a  primis  nafcentis  Chri- 
ftianifmi  incunabulis  obtinuit,  quidquid  garriat: 
Calvinus,  Wiclefi  affecla,  lib.  3 .  Jnftit.  c.  2 o.  §. 
32.  quem  fequuntur  Centuriatores  Magdebur- 
genfes  :  idque  veterum  Canonum  audoritate  <5c 
SS.  Patrum  ,  qui  primis  Ecclefia  faeculis  vixe¬ 
runt ,  locis  non  paucis  firmarunt  Stephanus  Du¬ 
randus  lib.  3.  de  Ritibus  Eccl.  cap.  21.  Jacobus 
Sewertius  in  Chronol.  Hift.  Chopinuslib.  1.  de 
Sacra  Polit,  tit.  3-§.  5»Cardin.  Bonalib.dePfat- 
modia  ,& alii.  Verum  ,  ut  tradunt  Ifidorus  lib. 
i.  de  Eccl.  Offic.  cap.  5.  &  Rabanus  lib.  2.  de 
Inft.  Clcricor.  cap.  48.  Primitiva  Ecclefia  ita  pfal - 
lebat ,  ut  modico  flexu  vocis  faceret  p  fallentem  refona- 
re  ,  ita  ut  pronuncianli  vicinior  effet  ,  quam  canenti. 

Cantus  Ambrosiae  us  ,  in  Ecclefia  aS.  Ambrofioin- 
ftitutus.  Radulphus  Tungrenfislib.  10.  de  Cano¬ 
num  obfervantia ,  Propofi.  1  z.  Officium  Ambrofia- 
num  ad  Nocturnos  <jr  Alatutinos  atque  Vefperas  , 
Laudes ,  nec  non  ad  Mijfam  habet  folennem  &  for¬ 
tem  Cantum  ,  omnino  alium  a  Romano  ,  quem  hodier¬ 
na  die  fonora  ,  &  forti  voce  fonant  Clerici  civitatis  & 
Dicecefis  Afediolanenfis  :  &  exinde  apud  Romanos  B. 
Gregorius  &  Vitalianus  PP.  Cantum  Romanum  re¬ 
ceperunt  ,  qui  per  eos  ,  feuper  alios  fub  tenore  &  tono  , 
qui  hodie  cantatur ,  ubique  extitit  magis  plane  dulcora¬ 
tus  &  ordinatus.  Leo  Oft.Jib.  2.  cap.  97.  de  Vi- 
dorell.  PP.  Tunc  etiam  &  Ambrofianum  Cantum  in 
Ecclefia  illa  (  Cafinenfi  )  cantari  penitus  interdixit . 

Primus  autem  S.  Gregorius  cognomento  Ma¬ 
gnus  PP.  cantum  Ecclefiafticum  correxit ,  redu- 
xitque  ad  certum  muficae  concentum  ,  quem  in 
univerfo  orbe  Chriftiano  obfervari  voluit ,  & 
Scholas  Cantorum  ,  qui  in  his  canendi  inftitutis 
haud  leviter  e  flent  eruditi,  in  ipfaRomana Ec¬ 
clefia  confiituit ,  utaudor  eft  Joannes  Diaconus 
lib.  2.  Vitae  S.  Greg.  cap.  6.  Atque  inde  Cantus 
Ecclefiafticus ,  aGregorio  renovatus  ,  &  in  me¬ 
liorem  redadus  ordinem  ,  paflim  Gregonanus  ap¬ 
pellatus  eft.  Walafridus  Strabo  lib.  de  Reb.  Ec- 
clef  cap.  22.  Traditur  denique  ,  B.  Gregorium,  fic- 
ut  ordinationem  Ahjf arum  &  confecratiomun ,  it  a  etiam 
Cantilena  difciplinam  maxima  ex  parte  in  eam  ,  qua 
hactenus  quafi  decentijfmia  obfervatur,  difpofitionem 
perduxijfe.  Symeon  Dunelm.  de  Geft.  Angi.  ann. 
790.  Cujus  corpus  fratres  cum  Gregorianis  Cantibus 
ad  Ec clefiam portantes,  &c.  Et  ann.  108  3  .Hic in¬ 
ter  catera  Jlultitia  fua  opera  Gregorianum  Cantum  af- 
pernatus ,  &c.  Adde  Florent.  Wigorm  pag.  640. 
Honorium  Auguft.  lib.  2.  cap.  14.  lib.  4.  cap.  1 . 
Ordericum Vital.  pag.  523.&C. 

Cantus  Romanus  inde  etiam  didus  eft ,  quia  in  Ro¬ 
mana  Ecclefia  ufurpari  primum  folitus  a  Schola 
Cantorum  ,  quamS.  Gregorius  inftituit.  Capitu¬ 
la  CaroliM.  lib.  i.cap.  80.  Monachi  ut  Cantum 
Romanum  pleniter  &  ordinabiliter  per  notturnale  vel 
gradale  officium  peragant.  Et  lib.  6.  cap.  225.  Ut 
fecundum  ordinem  &  morem  Romana  Ecclefia  fiat  C an- 
tatus.  Ratpertus  Monach.  deCafibusS.  Galli  cap. 
4.  Maxime  autem  authenticum  antipbonarium  docere 
&  melodias  Romano  more  tenere folliettus.  Flenricus 
H  utmdonenfis  lib.  4-Hift.  Ibt  ergo  fjoannes  Canta* 
re  docuit  Romano  more.  Inde  poftmodum  Cantus 


2oi  CAN  <  CAN  202 


Romanus  in  ceteras  orbis  ChriJftiani  Ecclefias 
tranfiit.  Quippe  illas  Roma  cantuum  libros,  miliis 
ad  hoc  nuntiis,  a  1'ummis  Pontificibus  impetraflc 
pafiim  legimus.  Chilienus  lib.  3.  Vitae  S.  Brigidce 
cap.  p.num.  6  1 . 

Libros  compojitos  ,  tantumque  &  munera  multa 
Mijit  Apojlulicus  Brigida,  concejfit  habenda , 

T radidit  illa  fuis ,  difeendi  vertit  in  ufum. 

Prae  ceteris  autem  Gregoriani  &  Romani  Can¬ 
tus  dulcedinem  amplexati  funt  deinceps  Germa¬ 
ni,  feu  Galli.  Verum  quia  de  proprio  quidpiam 
admifeuerant ,  a  vera  legitimaque  Romanorum 
modulatione  defeiverunt :  Alpina  Jiquidem  corpo¬ 
ra  ,  inquit  Joannes Diae. lib.  2. cap.  7. vocum fua- 
vum  tvnitruis  altifine  perftrepentia  fufiepta  modulatio¬ 
nis  dulcedinem  proprie  non  refultant,  quia  bibuli  gut¬ 
turis  barbara  feritas  (al.  grojjitas)  dum  inflexionibus 
&  rcpercujftonibus  mitem  nititur  edere  cantilenam  ,  na¬ 
turali  quodam  fragore ,  quafi  plauflra  per  gradus  con- 
fufe  fanantia  ,  rigidas  voces  jaciat  ,Jicque  audientium 
animos ,  quos  mule  er  e  debuerat ,  exafperando  magis  ac 
obflrependo  conturbat. 

Verum  identidem  mifii  a  fummis  Pontificibus 
Cantores  ex  Schola  Romana  ,  qui  in  provinciis 
fedi  Apoftolicoe  obnoxiis  Eccleliarum  diflonos 
cantus  ad  legitimum  Romanae  dulcedinis  trami¬ 
tem  revocarent.  Quippe  Pipinus  Francorum  Rex 
ineo  potillimum  operam  pofuit,  ut  Gallicanum 
cantum,  quod  a  Romano  nimium  difereparet , 
omnino  tolleret ,  &  in  hoc  perinde,  ut  in  caete- 
ris ,  Romanae Ecclefiae  confentiret.  CarolusM.  in 
Conftitut.  de  Emendatione  librorum  &  Offic.  Ec- 
clefiaft.  Accevfi  pr  ater  ea  memoria  veneranda  Pipfini 
genitoris  noflri  exemplis,  qui  totas  G alliarum  Eccle- 
jnxs  Romana  tr aditionis  fuo  fludio  Cantibus  decoravit , 
eW.Capitul.  Aquifgran.  an.  789.  c.  78.  &  lib.  1. 
Capit,  c.  74.  Monachi,  ut  Cantum  Romanum . .. . 
peragant ,  fecundum  quod  beata  memoria  genitor  nofter 
Pipinus  Rex  decertavit  ut  fieret ,  quando  Gallicanum 
Cantum  tulit ,  ob  unanimitatem  Apofloltcafedis  &  fan¬ 
da  Dei  Ecclejia  pacificam  concordiam.  Idem  Carolus 
M.  lib.  I .  contra Synod.  pro  adorandis  Imag.  cap. 
6.<Quja  (Ecclefia  Gallicana)  dum  a  primis  fidei  tem¬ 
poribus  cum  ea  (Romana)  perflaret  in  facra  religio¬ 
nis  unione  ,  &  ab  ea  pa.ilo  diflaret ,  quod  tamen  contra 
fidem  nonefl  ,  in  Officiorum  celebratione, veneranda  me¬ 
moria  genitoris  noflri  illujlrijfimi  atque  excellentifjimi 
viri  Pipini  Regis  cura  &  induflna ,  Jive  adventu  m 
Galli  as  rcvereniiffimi  &  fandi /fi imi  viri  St  eph  ani  Ro¬ 
mana  urbis  Antiflitis ,  eft  ei  etiam  in  pfaliendi  ordine 
copulata:  utnon  effiet  difpar  ordo  pfaliendi ,  quibus  er  at 
compar  ardor  credendi ,  &c.  Walafridus  Strabo  lib. 
de  Reb.  Ecclef.  cap.  2  5 .  Cantilena  vero  perfediorem 
fcientiam,  quam  pene  jam  Francta  tota  diligit ,  Ste- 
phanus  PP.  cum  ad  Pipinum  patrem  Car  oli  M.  proju - 
jhiia  S.  Petri  d  Longobardis  expetenda  veniffiet ,  per 
fuos  Clericos ,  petente  eodem  Ptpino  ,  invexit ,  indeque 
uftts  ejus  longe  lateque  convaluit.  Carolus  M.  in  Epi- 
ftola  praefixaHomiliariPauli Diaconi :  Accenji pra- 
terea  veneranda  memoria  Pipini  genitoris  noflri  exem¬ 
plis ,  qui  totas  Ecclejiaruih  E  cclejias  fuo  fludio  Roma¬ 
na  traditionis  Cantibus  decoravit. 

Sed&  ante  Stephaniil.  PP.  in  Gallias  adven¬ 
tum,  qui  incidit  in  an.  C.  75  3.  curaverat  Pipi¬ 
nus,  Remedii  fratris  rogatu ,  ut  Romaaccerfe- 
rentur  ,  qui  Gallicanos  Cantores  in  pfalmodiae 
modulatione  erudirent.  Paulus  I.  PP.  Epift.  ad 
eumdem  Pipinum  to.  3 .  Hift.  Franc.  quae  eft  4  3 . 
In  eis  Jiquidem  comperimus  exaratum ,  quod  prafentes 
Deo  amabilis  Remedii  germani  veftri  Monachos  Si- 


meoni  Schola  Cantorum  Priori  contradere  deberemus , 
ad  inflruendum  eos  in  Pfalmodia  modulatione ,  quem  ab 
eo  adprebendere,  tempore }quo  illic  m  vejlris  regiminibus 
extitit  ,  nequiverant ,  &c.  Porro  Paulus  Stephanum 
proxime  prcecctfit. 

Extin&o  poft  hacc  Pipino,  Carolus  M.  filius  & 
fucceflor,  ab  eodem  Stephano  II.  Pontifice  12. 
Clericos  Carminum  divinorum  ,  feu  Romanae  mo¬ 
dulationis  peritiffiitnos  obtinuit ,  qui  in  Galliam  ad- 
vefti ,  &  a  Carolo  perhonorifice  excepti,  in  di- 
verfas  regni  Eccleftasdifperfi  funt.  At  hi  invidia 
&  odio  Francici  nominis,  pabto  invicem  inito, 
finguli  in  locis  lingulis ,  diverlillime  &  quam  cor- 
ruptilfime  poterant  excogitare ,  &  ipfi  canere,  & 
Jic  alios  docere  laborarunt.  Quod  cum  Carolo  inno- 
tuilfet,  fummo  Pontifici  Adriano,  non  Leoni , 
ut  habet  Sangallenfis ,  rem  detulit,  qui  Romam 
evocatos  vel  exilio  vel  perpetuo  carcere  damna¬ 
vit  ,  &  ne  in  pofterum  quid  fimile  accideret,  Ca¬ 
rolo  perfuafit ,  ut  duos  fisorum  induftrios  Clericos  Ko- 
mae  apud  fe  relinqueret ,  quo  Romanam  modu¬ 
lationem  addifeerent ,  &  inftrudli  alios  in  Gallia 
Clericos  erudirent  :  quod  ita  faftum  eft.  lis  in 
Galliam  reverfis  alterum  fecum  retinuit,  alterum 
ad  Drogonem  filium  Metenfem  Epifcopum ,  qui  , 
id  a  parente  efflagitarat  impenfius ,  milit ,  cujus 
induftria ,  inquit  Sangallenfis  lib.  x.  cap.  1 1 .  non 
folum  in  eodem  loco  pollere ,  fed  &  per  Franciam  in 
tantum  coepit  propagari ,  ut  nunc  apud  eos ,  qui  in  his 
regionibus  Latino  fermone  utuntur ,  Ecclejiafhca  Can¬ 
tilena,  dicatur  Metenjis ,  apud  nos  vero  qui  Teutoni¬ 
ca  ,  feu  Teutifca  lingua  loquuntur ,  Mete ,  vel  fecun¬ 
dum  Gr&cam  deriv ationemujitato  vocabulo  Metifc a  no¬ 
minetur.  Paulus  Wanefridusin  Chron.  Epifcopo- 
rum  Metenf.  in  Chrodegango  :  Clerum  abundanter 
lege  divina ,  Romanaque  imbutum  Cantilena ,  morem 
atque  ordinem  Romana  Ecclejia  fervar  e  prxeepit.  San- 
gallenfi  confentit  Joannes  Diae.  lib.  2.  cap.  9, 
Mox  itaque  duos  fuormn  indufirtos  Clericos  Adriano 
tunc  Epifcopo  dereliquit ,  quibus  tandem  fatis  eleganter 
tnflruclis ,  Metenfem  metropolim  ad  fuavitatem  modu¬ 
lationis  pnftina  revocavit ,  &  per  illam  totam  Galliam 
correxit.  Subdit  deinde  capite  proxime  fequenti : 
Sed  cum  multa  pofl  tempora  defunctis  his ,  qui  Roma 
fuerant  educati  ,  cantum  Gallicanum  Ecclefiarum  4 
Metenjidifcrepare  prudenii/ffimus  Regum  vidiffiet ,  ac 
unumquemque  ab  alterutro  vitiatum  Cantum  jabtantem 
adverteret-.  Iterum ,  inquit ,  redeamus  ad  fontem.  Tunc 
Regis  precibus  Jicut  hodie  quidam  veridice  aflipulantur, 
Adhanus  PP.  permotus  duos  in  Galliam  Cantores 
(  Theodorum  &  Benedi&um)  mijit ,  quorum  judi¬ 
cio  Rex  omnes  quidem  corrupiffe  dulcedinem  Romani 
Cantus  levitate  quadam  cognovit:  Metenfes  vero  fcla 
natur  ali  feritate  paululum  quid  diffionare  pervidit.  De¬ 
nique  ufque  hodie  quantum  Romano  Cantui  Metenjis 
cedit ,  tantum  Metenji  cedere  Gallicanarum  Ecclejia- 
rurn ,  Germanarumque  Cantus ,  qui  puram  veritatem 
diligunt , comprobant .  His  addenda,  quae  habetMo- 
nachus  Egolifmenfis  in  Carolo  M.  an.  787.  qui 
haec  etiam  deMetenfi  cantu  fubdit :  Magis  autem 
Magifierium  cantandi  in  Metis  civitate  renunjit, quan¬ 
tumque  magifierium  Romanum  fuperat  Metenfe  in  art$ 
cantilena  ,  tanto  fuperat  Metenjis  cantilena  cateras 
Scholas  Gallorum.  His  addo  Vitam  Alcuinin.  x  1. 
Romamque  Ecclejiafiicum  ordinem  difeendum  ab  eo  du¬ 
bius  fuerat ,  nec  non  Mettas  civitatem  caufa  Cantus  di - 
rettus.  Jam  vero  qui  apud  Carolum  remanfit  Can¬ 
tor  Romanus  ,  Palatinos  Clericos  in  ead.  Romana 
modulatione  erudivit.  Ledradus  Archiepifcopus 
Lugdunenfis  in  Epiftola  ad  Carolum :  Et  ideo  offi* 


20  3  CAN 

ciovefira  pietatis  placuit ,  ut  ad  petitionem  meam  inibi 
concederetis  redditus ,  qui  ab  antiquo  fuerant  de  Lug- 
dunenji  Ecclefia ,  per  quam  Deo  juvante ,  &  mere  e  de 
veftr a  annuente ,  in  Lugdunenji  Ecclefia  efi  ordopfal- 
lendiinfi  auratus ,  ut  juxta  vires  nojlras ,  fecundum  ri¬ 
tum  facri  Palatii ,  omni  ex  parte  agi  videatur ,  quid¬ 
quid  ad  divinum  perfolvendum  officium  ordo  expofeit. 
Nam babeo Scholas  Cantorum,  ex  quibus  plerique  ita 
funt  eruditi,  ut  alios  etiam  erudire  pojfnt.  Denique 
Carolus ipfelib.  i.  contraSynod.  delmag. cap.  6. 
profitetur,  fefe  reverentijjimi  PP.Adriani  falutari- 
bus  exhortationibus  parentem ,  effecijfe  ut  plures  illius 
fartis  Ecclefia  ,  qua  quondam Apoftolica [edis  tr aditio¬ 
nem  in  p fallendo  fufcipere  recufabant ,  eam  cum  omni 
diligentia  amplecterentur  ,  fi  cui  adbaferant  fidei  mu¬ 
nere  ,  adharerent  quoque  p  fallendi  ordine ,  &c.  Chro- 
nicon  Moiffiacenfe,  de  eodem  Carolo.,  an.  802. 
Adandavit  etiam  ut  unufquifque  Epifcopus  in  omni  re¬ 
gno  ,  id  efi ,  Imperio  fuo  ,  igfi  cum  Presbyteris  fuis  offi- 
cium,  fient  p  fallit  Romana  Ecclefia,  facerent  ;  nam 
&  Scholas  Cantorum  in  loca  congrua  confiitui  pracepit. 
Adde  Capitulare  i.an.  80  5 .  cap.  2.  &  Amalarium 
lib.  de  Ord.  Antiphon,  cap.  6  8.  Cantum  porro 
Gallicanum  intelligi  exiilimo  in  veteri  Inquefla 
apud  P  uri  cellum  in  Ambrofiana  Bafilica  p.‘  1 1 5  3 . 
Sed  ab  annis  16.  infra  audivi  primo  dicere  Canonicos 
Adelodtas  Francigenas  ante  Evangelium  in  Natale  fi 
Epiphania,  fi  Pafcha refurreclionis.  Vide  Notamu- 
fica,  &  Cardinal.  Bonalib.  dePfulmodia. 

Cantus  Contrapunctus  ,  vel  nude  Contrapun- 
ttum,  duplex  efi  apud  Muficos  :  Simplex  feu  con¬ 
centus  muficus  rudior,  qualis  efi  ille,  quem  Fal- 
fum  burdonem  appellamus ;  &  Figuratus ,  qui  mufi- 
cam  elegantiorem  compleditu,r.  Dicitur  Contra- 
j> unctum  quoniam  uno  tenore  decantatum  nullam 
moram  feu  trabium  longiorem  patitur.  Ubi  refpi- 
randum  efi  &  paulifper  immorandum  Punitum  te¬ 
nere,  ubi  fine  mora  &  intermillione ,  fed  aequis 
menfuris  canendum  ,  dicitur  Contrapunttum.  Haec 
vox  occurrit  tom.  4.  Concil.  Hifp.  pag.  398.  & 
399.  an.  1585.  &  paffim  apud  Muficos 5  quos 
confule. 

*I  Cantus  Discantus, Muficus  concentus  fimplicior, 
Gallis  A^x-^wr^oK.ObituariumEcclefiaeMorin. 
fol.  3  9.  verfo  :  Fundavit .  . .  folempnem  Mijfam  de 
B.  Virgine  decantandam . . .  cum  Cantu  Difcantu  fi 
organis  fonantibus.  Vide  Difcantus. 

•J  Cantus  Figurat  us,  Muficus.  Paffim  occurrit  apud 
Muficae  peritos,  &  alibi ,  ubi  de  Cantu  Ecclefia- 
flico. 

Sf  Cantus  Firmus  ,  Idem  qui  Planus  &  fimplex,  to. 
4.  Concil.  Hifp.  pag.  3  9  8 .  an.  1585.  &c. 

U  Cantus  PrtmjE  Maneris,  Id  efi: ,  primi  fi  fecundi 
toni . ..  S ecunda  Adaneria ,  id  efi ,  tertii  efi  quarti  to¬ 
ni.. .  Tertia  Adaneria,  id  efi ,  quinti  <fi  fexti  toni . . . 
quarta  Adaneria,  id  efi  feptimi  &  octavi  toni.  Tra- 
datus  de  Cantu  inter  Opera  D.  Bernardi  tom.  1 . 
coi.  698.  edit.  1  690. 

^  Cantus  Nothi,  ex  eodem  Tradatu,  degeneres  & 
non  legitimi  appellati  funt ;  eo  quod ,  ut  ibi  legitur  ,  a 
feptimo  tono  incipiant ,  efi  eumdem  in  medio  ferv antes, 
circa  finem  degenerent ,  aliis  in  primo,  aliis  in  quarto 
tono  definentibus. 

Cantus  Organicus  prohibetur  in  exequiis  vel  fe- 
pulturis ,  nifi  quando  tales  exequia,  vel  Jepultura  cele¬ 
brabuntur  per  Capitulum,  in  Regula  Toribii  Archie- 
pifeopi  Limae,  to.  4.  Concil.  Hifp.  p.  6  7  3 .  coi.  2. 
Cantus  Panegyricus,  Omnium  hilaris  concen¬ 
tus,  in  Hifl.  Mediani  Monafl.  ex  Charta  an.  1618. 
Cantus  Planus,  Gall.  Piam  Chant,  Simplex  ca- 


CAN  204 

nendi  modus.  Occurrit  inRegeflo  Autiffiod.  MS. 
annorum  circiter  200.  &  in  Concilio  Mexicano 
an.  1  5  8  5.  Vox  nota  ab  annis  circiter  400.  Vide 
Mercurium  Gallic.  Februarii  an.  1  7  2  8 .  p.  2  3  3 . 
Cantum  Portare  ,  Rem  cantandam  alicui  praeci¬ 
nere.  Ordo  Cluniae.  Bernardi  Monachi  part.  1.' 
cap.  14.  Efi  autem  Armarii  Portare  Abbati  omnes 
Cantus  ,  quos  ipfe  cantat  aut  incipit. 

Cantus  Pullorum.  Vide  Pullus. 

2.  CANTUS,  Italis  Canto,  Latus,  angulus,  [Graecis 
k«vQoV,  Angulus  oculi.  Hinc  emendandum  Sup- 
plem.  Antiquarii,  ubi Camtus,  proCawiar.]  Vetus 
Charta  apud  Ughellum  tom.  7.  Ital.  facr.  p.  393. 
Et  de  latitudine  de  Cantu  in  Cantum ,  quantum  ipfx 
plagia  continet.  Infra  :  De  Cantu  in  Cantum.  Nos  di¬ 
ceremus  ,  de  coin  en  coin ,  [  d'un  cote  'a  l’autre.  ]  Ad¬ 
de  p.  414.  Rythmus  de  Verona,  apud  Mabillon. 
to.  1 .  Analedor.  Foro  lato  fpeciofofiernuto  lapidibus, 
ubi  in  quatuor  Cantus  magnus  infitat  forniccps ,  fic. 

In  Cantu  Sedere,  recenfetur  inter  fuperflitiones 
paganorum  apud  S.  Audoenum  inVita  S.  Eligii 
Noviom.  Epilc.  lib.  2.  cap.  1  5 .  Nullus  Chrifiianus 
in  puras  (  al.  pyras )  credat ,  neque  in  Cantu  Sedeat , 
quia  opera  diabolica  funt.  Noflris  Efire  affisdeCant , 
cfl  Efire  affs  de  cvfie. 

%  3 .  CANTUS ,  pro  fifuantits ,  qui  &  pro  Quot ,  in 
Ufibus  Culturae  Cenom.  Incipiet  Cantor  officium. 
Puer  natus  efi ,  &  advocet  juxta  fe  de  Cantoribus  Can¬ 
tos  complacuerit. 

CANUA.  Vita  S.  Eligii  ab  Audoeno  feripta  lib. 

2 .  cap.  1 2 .  Unus  ex  famulis  ejus  Canuam  cum  qua  ca¬ 
melum  onerarium  fecum  ducere  confueverat ,  fubito  per¬ 
didit.  Et  cap.  5  7.  de  homine  rabiofo  :  Egeftiones 
etiam  ruderum,  nec  non  &  Canuam, fi  comprebendijfet, 
avidiffme  edebat.  [  f.  pro  Canua  legendum  efi  Can¬ 
na  ,  arundo ,  &  pro  Ruderum  pofterioris  exempli 
mallem  Rudarum,  ideft,  vicorum.  Quodfpedat 
adfequentem  Graecam  vocem  yavda ,  corrupta  efi 
pro  yjiveiua.  vel  yavuva  ab  Hebraico  Cbanavat  Pla¬ 
centa,  laganum.  Jerem.  in  verfione  lxx.  7.  i  8. 
Oi  vici  au tw  trvXXtyovo-i  %vXa  ,  uai  ei  7rarepec  at nuv 
uxmen  ttvq  ,  kxi  ai  yvvaiK.ec  rfCum  <^aic, ,  te  aurav 

TrciMo-ai  Kxvodvxs  th  FgotlieL  t»  »p avS.  Filii  eorum  col¬ 
ligunt  ligna ,  efi  patres  eoum  J accendunt  ignem  ,  efi 
mulieres  eorum  terunt  fimilam  ,  ut  faciant  placentas 
militia  coeli.  ]  Aliud  videtur  vox  Xavda,  quae  habe¬ 
tur  in  VII.  Synodo  Ad.  6.  Kai  l £  aXeugu  ya vasa;  t n 
S-garia  t5’  «p avS  ci  rtov  ECp aiuv  eiePuXoXaTp>i<rav%c  <T»rpo«rc— 
epeoov.  Ubi  interpres  laganam  reddidit. 

CANULA  ,  Fiflula ,  Gall.  Flute ,  Inflrumentum 
muficum.  Papias  inMS.  Bituric.  Choraules ,  Prin¬ 
ceps  chori,  vel  qui  C anulis,  id  efi  fifiulis  canit.  Choraule 
enim  Grace  Canula  dicitur. 

CANULASTHIUM ,  Pera.  Ada  SS.  Junii  tom.  i.1 
pag.  241^  de  S.Nicolao  Peregrino  :  fitutipfius cru¬ 
cem  efi  Canulafihium  fumentes  cum  fide ,  d  vexationibus 
<fi  infirmitatibus  curabantur. 

f  CANUM.  Vide  Cana  2. 

%  CANUMENTUM  ,  B^cvra,  ^  dwvTia.  Gioir. 
Lat.  Graec.  Verutum  >  ut  exponitur  in  Supplemen¬ 
to  Antiquarii. 

^[CANVOYS,  Tela  rudior,  a  Canava pro  Canna¬ 
bis  ,  Gall.  Canevas.  Angi.  Canvas.  Kennettus  in 
Gloffiirio  ad  calcem  Antiquit.  Ambrofden.  Et  in 
Canvoys  empto  Londin.  per  Richardum  Dymby  pro  lin- 
theaminibus  faciendis  m. fol. 

CANUS  Equus,  qui  ex  candido  fi  nigro  efi ,  Papiae. 

CAN USIN  Ai  Pelles  ,  Rufae  ,  vel  fubrufae.  Orderi- 
cus  Vitalis  lib.  8 .  pag.  715.  Locupletes  heras  feneis 
vefiibus,  fi  Canufinis pellibus  delicate  indutas  trepidare 


2o  5  CAN 

cogebat.  Vide  Martialem  lib.  14.  Epigr.  1 27. 1 ifi 
&  Interpretes. 

CANUSUM,  in  Charta  anno  1197-  apud  Ughel- 
jum  tom.  7.  pag.  1275.  Unum  amictum  cum  frifo 
magno,  unum  Canufium  cum gr amatis  &  fnfis.  Sed  le¬ 
gendum  videtur  Camifim,  feu  camijia. 

CANUTUS,  pro  Canus ,  cui  canent  capilli  praefe- 
nedute.  Glolf.  Lat.  Gr.  rioAioc,  C,anus ,  Canutus , 
poliris  Cbenu,  Italis  Canuto,  Alcuinus  Poem.189. 

Efi  vir  jam  mus  Canuto  vertice  funus, 

Poem.  221.  . 

Quid  faciet  tardus  Canuto  vertice  Draucesl 
Addc^Poem.  2  6 4.  Utuntur  praeterea  Eckeardus 
Jun.  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  1  0.  &  Vita  S.  Samio- 
nis  Epifc.  Dolenfis lib.  1 .  cap.  26. 
f  CANVUM,  pro  Cannabum ,  Gall.  Chanvre ,  apud 
1  Lobinellum  Hili  Britan.  tom.  2.  pag.  15  6.  De 
decima  vini  cluas  ,  de  lino  &  Canvo  totam. 
f  CANZELARIA ,  pro  Cancellana ,  Gall.  Chan-cele- 
rie  ,  in  Regiminibus  Paduae  ad  an.  1320.  apud 
Murator,  tom.  8-  coi.  432. 
f  CANZELLAKE ,  pro  Cancellare ,  Delere,  expun¬ 
gere.  Chronie.  Parmenie  ad  an.  1308.  apud  Mu¬ 
rator.  tom.  9.  coi.  874.  Propter  quam  pacem  omnes 
b anniti  ....  Cancellati  &  exemit  fuerunt  de  bannis 
fui . 

q  CANZELLATUM,  Cancelli ,  cancellis  claufum. 
Jacobus  de  Varagine  in  Chronico  Januenfi,  apud 
Murator,  to.  9.  coi.  29.  Jfie  tranftulii  corpus  S.Sjri 
in  B  alii  icam  xo.  Apoflolorum . . .  cujus  corpus  repojitum 
fuit  in  choro  ejufdem  Ecclejia,  ubi  modo  efi  introitus 
Cancellatum. 

CANZiR  vel  Kanzir.  Hiltor.  de  Reliquiis  S.  Marci 
V  enetias  tranllatis : 

Marcum  furantur ,  Kancir  ii  vociferantur . 

Alibi  Cancir  habetur. 

CAOETUS.  Vide  Cauanna. 

C  A  ORCINI ,  Caturcini  ,  Cawrsini  ,  CaWarsini, 
Corsini,  Mercatores  Italici  propter  fceneratio- 
nem  ufurariam  famofi,  maxime  in  Gallia,  unde 
non  femel  a  Principibus  nollris  profcripti  funt , 
Legibus  Sc  Statutis  contra foeneratores  editis.  Ex- 
fiat  inter  alia  Edidum  fandi  Ludovici  ,  rnenfe 
Jan.  an.  1  268.  quoCaorfinos  ufurarios  proferi- 
plit,  lada  tamen  mercatoribus  Lombardis,  Caor- 
cinis,  &  aliis  extraneis  mercaturam  in  Gallia  exer¬ 
cendi  facultate,  dummodo  nullum  ufurarium. 
f oenus  facerent.  Prodat  etiam  aliud  Philippi  Au¬ 
dacis  datum  Parifiis  die  Martis  ante  felium  SS.  Si¬ 
monis  &  Jud.e,  hoc  verborum  contextu  :  Extir- 
pure  volem  es  de  finibus  Regni  nofiri  ufurariam  pravi¬ 
tatem  ,  quam  qusfdam  Lombardos  &  Caorjinos ,  aliof- 
que  complures  alienigenas  in  eodem  Regno  publice  in¬ 
telleximus  exercere,  mutuantes  pecuniam  obligatam fibi 
pignoribus  ad  ufaram ,  &  habentes  ad  hoc  domos  fpe- 
cialiter  deputatas ,  in  quarum  extofionibus  ufurarum 
valde  pradittum  depauperant  regnum ,  &c.  Quo  Edi- 
do  a  Regno  proferibuntur  duobus  inenfibus  poli 
ej  us  proclamationem.  Mox  additur :  Non  inhibemus 
tamen  quin  mercatores  Lombardi ,  Caorfini ,  &  alii  un- 
dequaque  pro  fitis  negotiis  &  mercaturi  legitime  exer¬ 
cendis  in  regno  mftro  morentur ,  pacifice  veniant  re¬ 
cedam t,  &c.  [Statuta  Ecclefiae  Meld.  an.  circiter 
1  3 46. inter  lnftrum. Hift.Meld. tom,  2. p. 492. 
Inhibentes  ne  qui ,  in  domibus ,  vel  m  locis ,  aut  in  ter¬ 
ris  Ecclejiarum  Lombardos ,  aut  alios  advenas ,  qui 
vulgariter  Caorcmi  dicuntur ,  ufurarios  manifefie  re - 
ceptare  pr a  fumat.  J 

1  Iorum  etiam  pefits  abominanda  adeo  invaluit  in  An- 
glia ,  inquit  Matthaeus  Paris  an.  1  2  3  5 .  ut  vix  effit 


CAN  206  ■ 

aliquis ,  quiretibus  illorum  jam  non  illaquearetur.  Cir-> 
cumveniebant  enim  in  necejjhatibus  indigentes ,  :i fu¬ 
ram  fxb  fpecie  negotiationis  palliantes,  &c,  Moxfub-» 
dit  formulam  qua  debitores  fibi  obligabant,  Ad¬ 
de  Matth.  Weftmon.  an.  123  2.  fub  finem,  Hos 
demum  profcripfit  ab  Anglia  Henricus  III.  an, 

1  2  40.  ut  audor  ed  idem  Matth.  Paris  pag.  355. 
a  quo  podmodum ,  Papae ,  ut  ait ,  interventu ,  re¬ 
vocati  funt  an.  x  2  5  o.  fed  mox  ob  immenfas  & 
detedabiles  ufuras  iterum  profcripti  Sc  carceri 
mandati  funt  anno  1251.  Henricus  III.  Braban- 
tiaeDux  tedamento  luo  an.  1260.  quod  exftat 
apud  Mineum  lib.  i.Diplom.  Belg.  cap.  84.  ca¬ 
vit,  ut  Judaei  &  Cavparjim  de  terra  Brabantiae  ex¬ 
pellerentur.  Statutum  Caroli  lI.Regis  Siciliae  Com 
tra  Judaeos ,  datum  Andegavis  8.  Decembris  an. 
1289.  Pracipimtis  ut  cxpuljio pradicla  extendatur  ad, 
omnes  Lombardos ,  Caturcinos ,  aliafque  perfonas  alie¬ 
nigenas  ,  ufuras  publice  exercentes ,  &c.  Ubi  notan¬ 
dum  Caturcinos  appellari ,  qui  aliis  Caorcini ,  Mat¬ 
thaeo  Paris  Caurjini  dicuntur.  A  Cadurco ,  fcilR 
cet,  Gallice  Cahors ,  Occitaniae  urbe  celebri,  in 
qua  ii  commercia  fua  exercebant ;  unde  podmo¬ 
dum  Monpelfulanum, ac  deinde  Nemaufum  tranfi 
lati ,  ut  infra  in  Langob ardus  docemus ;  cujus  qui¬ 
dem  nomenclaturae  etymon  firmat  Dantes  in  In¬ 
ferno  eant.  1  i.amplediturqueCIeyracus  ad  Le¬ 
ges  maris  pag.  226. 

At  funt  nonnulli  qui  idud  nominis  a  familia 
Caofina  ,  aut  Cofina,  Florentina  deducendum, 
cenfent:  quae  cum  aliis  ejufdem  urbis,  Sc  pro¬ 
vinciarum  vicinarum  familiis ,  in  univerfaprope- 
modum  Europa, mercaturae  operam  dederit- Nam 
licet  Lombardorum  appellatione  omnes  mercato¬ 
res  Italici  ,  in  Regnis  Italiae  finitimis  ,  Sc  longin¬ 
quis,  foenus  exercentes,  agnofeerentur ;  erant  ta¬ 
men  ii  didindi  in  Societates,  ex  inito  invicem 
pado  Sc  foedere,  quae  vulgo  famifise  nobilioris, 
penes  quam  lumma  mercaturae  erat ,  nomine  do¬ 
nabantur.  U nde  crebro  legere  ed  Societates  Ama* 
natorum ,  Acciaivolorum,  B  ardorum,  Corjinorum,  &c+ 
apud  Joan.  Villaneum ,  praefertim  lib.  1 1.  c.  1  37. 
ubi  Societatem  Corjinorum  memorat.  Familiae  Cor* 
fi  nae  Florentinae  meminit  etiam  Ugolinus  Verinus 
lib.  3 .  Uludratae  Florentinae  : 

Clara  Sophocleo  fitrps  efi  memoranda  cothurno 

Cofina  fobolis ,  nulli  virtute  fecunda. 

De  hac  etiam  multis  Montecatinus. 

Jam  vero  ex  eo  quod  Caorfini  ufurarii  padim 
exagitarentur,  profcriberentur,&  in  carceres  com¬ 
pingerentur,  nata  videtur  familiaris  nodris  lo¬ 
quendi  formula  :  Enlever  quelquun  comme  un  Cor - 
Jin,  cum  aliquem  in  carcerem  per  vim  abdudum 
dicimus :  quanquam  non  defunt  qui  eam  referant 
ad  corpora  Santtorum ,  feu  Divorum  reliquias,  quae 
ad  majorem  venerationem  humeris  Sacerdotum 
&  Magnatum  deferri  in  fublime  folent,  quomo¬ 
do  apud  Plautum  in  Milite  gloriofo : 

Ducite  ifium ;  fi  non  fequitur ,  rapite  fublimem  for as9 
1  .CAP A  ,  Cafpa,  Vedis  fpecies,  qua  viri  lajci,  mu¬ 
lieres  laiese ,  Monachi,  Sc  Clerici  induebantur, 
quae  olim  caracalla-  Wlphinus  Boetius  iri  Vita 
S.  Juniani :  Fefiis  cilicina  de  caprarum  pilis ,  qua  in 
modum  Caracalla,  quam  nunc  Cap  am  vocamus ,  per - 
feverat  ufque  in  hodie ,  apud  nos  efi.  [  Chronicon  Tri- 
vetti  ad  an,  1156.  In  pago  Panjiacenfi  Capa  Sal¬ 
vatori/  nofiri  in  Alonafierio  Argcntolii  revelatione  di¬ 
vina  reperta  efi ,  inconfutilis  &  fubrufi  coloris ,  quam 
glorioft  mater  ejus  fecit  et ,  cum  adhuc  puer  ejfet ,  prout 
reperta  cum  ea  littera  indicabant.  ] 


2oy  CAP 

Capam  viris  laicis  tribuit  Gaufredus  Malaterra 
lib.  2.  cap.  44.  Ipfe  cum  tredecim  viris ,  gladiis  cum 
Capis  accinRis  . . .  ad  portam  cajlelli  accedens ,  &c. 
Rogerus  Hoved.  in  Henrico  II.  Percujfus  efi  cum 
gladio  per  Cappam  &  tunicam  &  cami/tam ,  non  Jine 
J anguinis  effujione.  In  Ricardo  I.  Et  fracta  eft  Cappa 
Regis  Anglorum ,  ex  percujfione  IVillelmi  des  Barres. 
AddeMatth.  Paris  pag.  1  5.  [& Vide  Annelatus.'] 
At  Jaici  cottos  vel  mantellos  cum  Capis  deferre,  con¬ 
tra  Monachi  cottos ,  vel  mantellos  Jine  Capa  portare 
vetantur  in  Concilio  Metenfi  an.  888.  cap.  6. 

Capam  kqyxioxilexm  adferibunt  etiam  Scripto¬ 
res.  Idem  Malaterra  lib.  1.  cap.  29.  Veftium  etiam 
tanta  penuria  illis  erat ,  ut  inter  Comitem  &Comitif- 
fam  non  niji  unam  Capam  habentes ,  ait  er  natim,  prout 
unicuique  major  necejfttas  incumbebat,  ea  utebantur . 
Matthaeus  Paris  an.  1 1 9  2.  Ve(iem  Sacerdotis  in  me¬ 
retricis  habitum  convertit ,  tunica  viridi  feminea  indu¬ 
tus  ,  Capam  habens  ejufdem  coloris ,  peplum  in  capite 
muliebre  portans ,  &c.  Computum  Stephani  de  la 
Fontaine  Regii  Argentarii  an.  1  5  5 1 .  Pour  fourrer 
me  robbe  de  4. garnemens  queMadame  la  Royne  ot  de- 
livree  le  jour  de  Myaonft ,  pour  les  2.  fur  cos,  &  cors 
de  la  Chape ,  3  .  fourrures  de  menu  ver.  T radit  Gau¬ 
fredus  Vofienfis  1 .  part.  cap.  5  5 .extremo Regem 
Ludovieum  Vll.prohibuiffi q  mulieres  publicas  chla¬ 
myde  feu  Cappa  uti  Parijius ,  ut  tali  nota  a  legitime 
nuptis  difc  er  nerentur. 

Capa  autem  tunicae  laxioris  &  talaris  fpecies 
fuit,  quae  caeteris  veftibus  fuperaddebatur ,  pal¬ 
lii  inftar :  unde  rede  Ilidorus  lib.  1 9 .  Orig.  c.  3  1 . 
Capam  diftam  fcripfit ,  quia  quoji  totum  capiat  homi¬ 
nem.  Anonymus  in  Vita  S.  V odali  Benedidi  num. 
10.  Tollens  pallium  fuum  quod  vulgo  Cappa  vocatur . 
Le  Roman  de  Garin : 

Cii  dei  chaftel  s’ ddoulent  a  droiture , 

Veftent  hauberc ,  ceignent  efpees  nues., 

Et  par  defuere  ont  les  Chapes  veftues. 

Le  Roman  de  Rou  Sc  des  Ducs  de  Normandie : 

N’a  gueres  meillor  terre  fous  la  Chape  dou  ciet. 
Cum  vero  capae  totum  hominem  quodammodo 
ambirent  &  tegerent ,  iis  utebantur  potiffimum, 
cum  foras ,  aut  peregre  ibant.  Goffridus  Vindo- 
cinenfislib.  f.  Epift.  3 .  Si  per fona  qualibet  ad  eum 
tranjiens  invenitur ,  non  ei  aufertur  Capa,  fed  devita 
fiaiim  &  membris  agitur.  Vitae  Abbatum  S.  Albani : 
Ad  Synodum  venient , . . .  &  inter  alios  fedebunt ,  ha¬ 
litu  tamen  itineris  non  mutato ,  niji  velint ,  videlicet  in 
Cappis  &  calcaribus.  Atque  inde  negotiatoribus 
praefertim  tribuitur,  quod  ii  negotiationis  Sc  com¬ 
mercii  caufa  perpetuo  fere  terras  &  provincias 
obeant.  Lupus  Ferrarieniis  Epift.  125.  Negotiato¬ 
rum  Capas  fe  petiturumjaftabant.  Le  Roman  de  Flo - 
rimond : 

Tos  a  guife  de  marcheans , 

Fucent  veftus  de  Chapes  grans. 

Hinc  Capa  pluvialis,  cujus  in  pluvia  ufus  erat. 
Chron.  Andrenfe :  Volens  ab  Eleemofynario  noftro 
Capam  pluvialem  &  fumptuofam  annis  Jingulis  extor¬ 
quere  . .  .Jiquidem  in  noftro  hofpitali  de  flo  groffo  Capa 
folebat  Jingulis  texi ,  &  domino  de  Fielnes  tranfmittt. 
Vincendus  Belvac.  lib.  29.  cap.  1 18.  Ecce Na¬ 
talis  Clericus  meus  ante  me  aftitit ,  Capa  indutus  plu¬ 
viali,  Jient  mihi  videbatur,  pulcherrima,  &c.  \Vi- 
bertus  Archidiac.  in  VitaS. Leonis  IX.  PP.  cap.  8. 
Super  pluviali  vefte ,  qua  Capa  vocitatur.  Le  Roman 
de  Vacces  MS. 

Une  Chape  a  pluie  afeubla. 

Lacernas  pluviales  vocat  Interpres  Juvenalis  Sat. 

9.  v.  28.  quas  ille  pingues ,  qua  muniant  a  pluvia , 


CAP  208 

non  qba  ornent,  \_Capa  ad  aquam,  in  Computo  anni 
1202.  apud  D.  Bruffel  T rad.  de  Feodis  pag.  cci. 
coi.  1 .  ad  calcem  tomi  2 .  ] 

Sed  &  Capam  capitis  tegmen  tum  effe  dixit  111- 
dorus  loco  citato :  Capa  ditta  .  quod  capitis  eft  orna¬ 
mentum.  Certe  capam  os  Sc  vultum  texiffe  docet 
le  Roman  de  Garin  MS. 

Affuble  fu  s’ot  le  chaperou  mis , 

Oftex.  la  Chape ,  li  Cuens  Fromond  a  dit0 
Aluit  vos  voi  ore  enbronchies  &panjif. 

Infra : 

Ofta  la  Chape ,  Ji  lor  montra  fon  vis. 

Le  Roman  de  Rou  MS. 

Par  les  chans  font  a  lui  efperon  venu  , 

Efmuchies  de  lor  Chapes,  rien  a  nui  cogntt. 
Idem  Poeta : 

En  la  Chape  s  eft  embufehies , 

Jj)u  il  ne  fu  pris ,  ne  encerchies. 

Atque  hinc  percipimus  cur  Guillelmus  de  Podio 
Laurentii  cap.  49.  dicat  Maffredum  quemdam 
fuiffe  Capam  &  refugium  infidelium  &  malignantium t 
quod  ii  videlicet  apud  Maffredum  delitefcerent , 
Sc  abfeonderentur. 

Inftrudae  porro  erant  capae  manicis  laxioribus , 
unde  manicata  dicuntur  Matth.  Paris  an.  125  8. 
Cujus  familia  collateralis  otto  Capis ,  videlicet  quinque 
claujls ,  &  quinque  Manicatis  de  optimo  moreto  fuper - 
bivit  redimita.  Computum  StephaniFontani:yJA?«- 
ches  de  Chape ,  &  le  chaperon  de  Chape  ,300.  II.  In¬ 
nocentius  III.  PP.  in  Concilio  Lateran.  can.  16. 
&  lib.  1.  Epift.  pag.  298.  vetuit  ne  Canonici  & 
Clerici  Cappas  Manicatas  intra  Ecclefiam  ad  divi¬ 
num  Officium  deferrent.  Idem  prohibuere  Galo 
Cardinalis  in  Conftit.  an.  1208.  cap.  3.  4.  Odo 
Parif.  in  Statutis  Synodalibus  ,  Concilium  Ebora- 
cenfe  an.  1195.  can.  6.  Monlpelienfe  an.  1  2  1 4. 
can.  3 .  Avenion.  an.  1209.  can.  1 2 .  Sarifberienie 
an.  1217. can. 10.  StatutaSynodaliaNicolas  Epifc. 
Andegav.  ann.  1264.  &  1269.  Conftitutiones 
Nicofienfes  can. 8 .  Synodus  Ciceftrenlis  an.  1 2  8  9. 
can.  9.  Synod.  Bajocenfis  an.  1300.  can.  3  3  .&c. 

Cape  Alat  e  ,  interdidi  pariter  Clericis  in  iifdem 
Statutis  Odonis  Epifcopi  Parifienfis  ,  [  necnoix 
etiam  ip.  attiq.  Statutis  Synodal.  Ecclef.  Aiduen» 
lis  apudMarten.tom.4.Anecdot.  coi.  472.] 

Capis  praeterea  aftuta  erant  &  cohaerebant  capu- 
tia,  Sc  ita  induebantur ,  ut  cum  maxime  claufae 
effent  capae,  caput  per  collare,  feu  foramen  col¬ 
laris  inferretur.  Vide  in  Capitium  Sc  Capro. 

Capa,  Monachorum  praefertim  fuit.  Theode- 
marus  in  Epift.  ad  Carolum  Magnum  deMona- 
chis  Calinenfibus :  Illud  autem  indumentum  quod£ 
Gallis  Monachis  cuculla  dicitur ,  nos  Capam  vocamus» 
Eckeardus  Junior  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  1 .  Ingre¬ 
ditur  penetralia  clauftri  vacuis  fur  noctibus  nudipes  „ 
Cappa  quidem ,  uti  Fratrum  unus  putaretur ,  indutus 
VitaS.  Vodali  Benedidi  n.  10.  Ille  tollens  pal¬ 
lium  fuum ,  qui  vulgo  Capa  vocatur ,  fuper  eum  proje- 
cit.  [Walafridus  Strabo  in  VitaS. Othomari  Ab¬ 
batis  inter  AdaSS.  Benedid.  faec.  3.  part.  2.  pag. 

1  5  6.^upm  tam  pleniter  mifericordiaftudium poffede- 
rat,  ut  Ji  quem  pauperum  nuditatis  injuria  torpentem 
confpiceret ,  plerumque  fuis  exutus  veftibus ,  miferi  con¬ 
tegeret  artus ,  ita  ut  interdum  Jine  tunica ,  fola  Cappa 
conte  Rus  ad  Monafterium  remearet.  Vita  S.  Benedi¬ 
di  Anian.  inter  eadem  Ada  faec.  4.  part.  1 .  pag. 
213.  Concefftt  etiam  neceffttdtis  caufa  propter  quam 
Regula jubet ,  duas  fcilicet  ftamineas  &  femoralia,  pel¬ 
liceas  quoque  &  tegumenta  eorum  Cappas  duas.  ]  Vide 
Regulam  Solitariorum  cap.  49.  Concil. Metenfe 

an. 


209  CAP  ^ 

an.  8  88.  can.  6.  Vitam  Alcuini  num.  2 5.  eum- 
dem  AlcuinumEpifl.  60.  &c. 

*[  Capa  Sanctimonialium  etiam  fuit.  Vita  S.  Liobae 
Abbatiflae  inter  A&aSS.  Benedici. fec.  3-part.  2. 
pag.  254.  Et  beatam  virginem  ab  oratione  excitat  pe¬ 
riculis  opponendam.  ...Ad  hanc  vocem  illa  ab  oratione 
(krrexit ,  &  quafi  ad  colluctationem  vocaretur  ,  Cap- 
pam  qua  erat  mduta  abjiciens ,  fores  Ecclejia  confiden¬ 
ter  aperuit. 

Capa  Clericorum  Regularium  ,  in  libro  Ordi¬ 
nis  fandi  Vidtoris  Parifienfis  cap.  18.  Brevior  fuper- 
peliicio  vel  tunica  uno  plena  palmo ,  undique  rotunda 
e  (Te  debet ,  &  ante  non  nimis  altefiffa.  V  ide  Concil. 
Trofleianumcan.  6.  Ordericum  Vital.lib.  8. pag. 
7 1  i  .Vitam  Alcuini  num.  2  5 .  &c. 

Denique  capa  intervelles  Ecclefiaflicas  paffim 
rccenfetur.  Wibertus  Archidiac.  inVitaS.  Leonis 
IX.PP.  cap.  8 .  Nam  videbatur  Jibi  quod  fiant  inedito, 
familiares  fitos  ad  fe  de  periculo  confugientes ,  reciperet , 
eifque  fuper  pluviali  vefte  ,  qua  Cappavocitatur ,  in¬ 
du  fis  , f anguine  eorum  Jibi  ve  fies  infici  confpiceret.  Ec- 
kehardus  Junior  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  5.  Reli¬ 
quia  f  que  ejus,  ut  mos  nobis  e  fi ,  Cappa  illa  aquilifer  a 
indutus  vefpere  diei  Santti  ipfe  domum  reportabat. 

CaPjE  Chorales,  quibus  Clerici  vel  Sacerdotes  in 
choro  amiciuntur,  apud  Matth.  Paris  an.  1237. 
1246.  pag.  3  02. 47  ; .  in  Synodo  Colonienfi  an. 
1  z  8  o .  in Prariat.  in  Charta  HenriciRatifboncnlis 
an.  1  278.  in  Metropoli  Salifburgenfi  to.  i.pag. 
264.  [in  novaGall.  Chrilt.  tom.  3.  coi.  12.27.] 
&c.  Rupertus  lib.  2.  de  Divin.  Offic.  c.  14.  Cap  as 
quoque  in  majoribus fefiis  ftiperinduimus , . . .  qua  Capa 
bene  ab  interiori  parte  patula  fiunt ,  &  omnino  prater 
neceffariam  fibulam  inconfiuta, . . .  fimbriis  quoque  fiub- 
ter  ornata  fiunt.  Honorius  Auguftodunenfis  lib.  1 . 
cap.  227.  Capa  propria  vefiis  e  fi  Cantorum. 

Capa  cum  Tintinnabulis.  Anonymus  de  Miracul. 
S.  Hugonis  Abbatis  Cluniae.  Tunc  mijit  Rex  domno 
Abbati  &  fiacro  Conventui  Capam  pane  auream  totam , 
in  qua  vix  mji  aururn  apparet ,  vel  electrum  ,  vel  mar¬ 
gam  arum  textus ,  &  gemmarum  feries :  inferius  au¬ 
tem  undique  Tintinnabula  refionantia  ,  ipfiaque  aurea 
pendent.  Notum  in  veteri  Lege  fummi  Sacerdotis 
veftimentorum  oras  tintinnabulis  infignes  fui  fle, 
ut  nota  effiet  eorum  converfiatio  ,  ut  ait  S.  Augufti- 
nuslib.  2.  Quadi,  in  Exod.  cap.  1  19.  Vide  Tin¬ 
tinnabulum. 

Cappa  Cathegorica.  Robertus  Goulet  in  Com¬ 
pendio  j urium  &  confuetud.  Univerfitatis  Parif. 
fol.  1  2.  verfo  :  Ordo  proceffionis  Univerfitatis.  Cru¬ 
cem  portat  quidam  Bacchalarius  artium  Cappa  .ca¬ 
thegorica  indutus  ,  hoc  efl  ,  Cappa  decenti  & 
convenienti.  Eadem  notione  Catcgorique  dicunt 
Galli ;  quod  a  voce  Categoria  fumtum  non  du¬ 
bito. 

CapjE  Rotunda  Clausae  ,  quas  portare  &  habere 
jubentur  Clerici  &  in  facris  Ordinibus  confti- 
tuti  ,  in  Concilio  Arelatenfi  ann.  1260.  can.  8. 
[in  Albicnfi an.  1254.]  in  Synodo  Bajocenfian. 
1300.  can.  3  3 .  apud  Ottonem  &  Ottcbonum 
in  Legatinis  pag.  18.  5  1.  in  Provinciali  Eccle- 
fise  Cantuarienhs  pag.  117.  Statutis  Synodali- 
bus  Nicolai  Epifcopi  Andegav.  an.  1269.  [in 
Manuali  Henrici  Siftarienfis  Epifcopi  apudMar- 
teniufn  tom.  4.  Anecdotorum  coi.  1082.  Nul¬ 
lus  permittitur  ad  altare  defervite ,  vel  Epifiolam  le¬ 
gere  ,  nifi  in  fiuperpellicio  &  Cappa  rotunda.  Capas 
Rotundas  &  largas  more  Clericorum  &  Sacerdotum 
deferre  utEpifcopus  Magalonenlis  prohibeat  Ju- 
dxos,  admonet  Innocentius  IV.  apud  Baiu- 
Tome  II. 


CAP  210 

zium  tom.  7.  Mifcell.  pag.  407.  ne  ,  quod  [ape 
contingit ,  d  peregrinis  &  advenis  eis  tanquam  Sa¬ 
cerdotibus  honor  &  reverentia  indebita  prabeatur. 
Quare  iubdit  :  Mandamus  quatenus  ptafatos  fiju- 
deos  ,  ut  Capis  hnjufinodi  omnino  dimiffis  ,  habitum  ei  * 
congruentem  deferant,  quo  non  folum  a  Clericis,  verum 
etiam  k  Laiiis  difiinguantur ,  etiam  per  fiubfir actionem 
communionis  fidelium .] 

Capas  Clausas  defuper  ferre  etiam  jubentur  leproft , 
ut  a  fimis  pojfint  difeerni ,  ne  mificeant  fe  communica¬ 
tioni  fimorum,  in  Statutis  Synodal.  Eccl.  Conftan- 
tienfis  in  Normannia  c.  1  9.  apud  Marten.  to.  4. 
Anecd.  coi.  806.  de  Prefbyteris  vero  ibidem  cap. 
1  8.  flatuitur  ut,  Si  oporteat  eos  equitare  ,  pojfint  tu- 
nicali  a  fub  Claufia  Capa  habere  aperta  ,  fied  in  aperto 
claufia  deferant.  Jfijt.  autrmde  cetero tranfigreffor  hujus 
confiitutienis  extiterit ;  vefiis  aperta  portata  in  publico 
pauperibus  erogetur:  &  hoc  prae ipirnus  exee titioni  man¬ 
dari.  Vide  ejufd.  Anecd.  to.  3.  coi.  898.  1775. 
&  tom.  4.  coi.  47. 

Capa  Clausula. Geila  Gaufredi  deLodunoEpi- 
fcopi  apud  Mabill.  tom.  3  •  Analedt.  p.  375.  Idem 
ab  adolejcentiA  Domini  jugum  ferens,  quaji  quadam 
praludia  futuri  facerdotii  Capam  Claufulam  in  fiudio 
femper  habens,  &c.  fcd  f.  legendum  Claufa. 
Capa  D  octoralis  ,  apud  Robertum  Goulet  in 
Compendio  jurium  &  confuetud.  Univerfitatis 
Parif.  fol.  1  3  .  verfo. 

Capas  Foratas  interdicuntur  Decanis,  Archidiaco- 
nis  &  Archiprefbyteris  ,  in  Conflitut.  Galonis 
Cardinalis. 

Capa  Pluvialis  ,  in  Infixum.  an.  1 1 8  1 .  ex  Ar¬ 
chivo  Doienfi  :  In  tota  terra  Carreou  non  funt  nifi 
tria  arp  enti  a  libera,  quorum  duo  reddunt  duas  Capas 
Pluviales  Anhiepifcopo  quandocumque  vadit  Romam. 
Marten.  tom.  4-  AnecA  coi.  6 1 1 .  D.  ex  Statutis 
Ecclefiae  Barcinon.  Jjfuilibet  Canonicus  qui  receptus 
Jit  .  , ..  teneatur  infra  primum  annum,  quoprabendam 
receperit  manualem ,  facere  unam  Cappam  Pluvialem 
feu  procejfionalem  de  purpura. 

Cappa  Professionalis  ,  quam  Epifcopus  SufFra- 

faneus  poft  ordinationem  fuam  tradit  Ecclefiae 
letropolitanae.  Vita  Gulielmi  Wainfleti  Epifc. 
Wintonienfis  inter  Vitas  Seledorum  aliquot  vi¬ 
rorum,  qui  dodlrina,  dignitate  aut  pietate  incla¬ 
ruere  Londini  1681.  Recenfere  in  hoc  loco  neceffe 
non  habeo ,  quos  ille  fumptus  &  quam  graves  ille  facie¬ 
bat,  dum  univerfam  Archiepificopi  familiam  lauti  (fimis 
epulis  excipiebat,  Cappam,  uti  vocant ,  Profejfiona- 
lem  Archiepifcopo  donabat. 

Capa  Rubea,  Summorum  Pontificum  propria  fuit. 
Petrus  Damian.  lib.  1 .  Epiffc.  20.de  Cadaloo  An- 
tipapa:  H ab  es  nunc  fofit  an  mitram,  habes  morem  Ro¬ 
mam  Pontificis  Rubeam  Capam ,  &c. 

Cappa  Transver seria  ,  in  Statutis  Synodalibus 
Arnaldi  Epifc.  Valentini ,  tom.  3.  Concil.  Hi- 
fpan.  pag.  529.  Sacerdotes . ...  in  Ecclefia  &  ex¬ 
tra  non  utantur  Cappis  Tranfver feriis,  fed  Cappis  ro¬ 
tundis  ,  vel  mantellis. 

De  Capa  Ordinarii  Litigare,  noflris proverbium 
notiffimum  ,  Difputer  de  la  chape  d  l' Evefque.  Id 
ell,  de  re,  qux  nec  adlori ,  nec  reo,  fed  tertio 
competit.  Chronicon  Andrenfe  pag.  629.  Di¬ 
cente,  quod  utraque  pars  pro  Capa  Ordinarii  conflictum 
haberet,  quia  neutra  pars  jus  patronatus  in  pradUta  Ec- 
clefia  habere  deberet. 

Debitum  pro  Capa  Episcopi,  in  veteri  Charta. 
Capa,  Alba,  Vefiis  candida,  quam  induebant  recens 
baptizari.  ConradusUfperg.  Infantes  fiuosin  fab- 
bato  functo  Paficha  &  Pentecoftes  cum  candelis  &  Capa 

Q 


2  I  I  CAP  : 

qua  dicitur  veftis  candida ,  &  Patrinis  comitantibus,  ad 
bapufnum  deferant ,  eofque  vejie  innocentia  indutos  per 

Jingulos  dies  ufque  in  oh  avum  diem  ejufdem  f abbati 
ad  Ecclejiam  deferant,  &c.  Vide  Capulla,  Cbrifnale, 

[  &  Alba  4.] 

Capa  S.  Martini  ,  qua  fcilicet  S.  Martinus  corpus 
&  caput  tegebat,  olim  apud  Francorum  Reges 
tanto  in  pretio  habita,  ut  inter  praecipuas  Sandto- 
rum  reliquias  affiervaretur ,  &  in  bellis  praeferre¬ 
tur.  Monachus  Sangall.  lib.  1.  deVita  Caroli 
Magni:  De  pauperibus  fupradidlis  qucndam  optimum 
dictatorem  &  fcriptorem  in  Capellam  ftiam  affumpjit, 
quo  nomine  Francorum  Reges  propter  Cupam  S.  Aiar- 
tini ,  quam  fecum  ob  fui  tuitionem  &  hofiiumopprefjio- 
nem  jugiter  ad  bella  portabant ,  Sandla  fua  appellare 
folebant.  Walafridus  Strabo  deReb.  Ecclef.  cap. 

3  1.  Didii  funt primitus  Capell ani  a  CapaB.  Martini , 
quam  Reges  Francorum  ob  adjutorium  vidtoria,  in  pra¬ 
ius  folebant  fecum  habere.  Honorius  in  fermone  de 
S.  Martino:  Hujus  Capa  Francorum  Regibus  ad  bella 
euntibus  pro  Jtgno  ante  ferebatur ,  (f  per  eam.,  hoftibus 
victis  ,  vidtoria  potiebantur  :  unde  &  cufiodes  illius 
Capa  ufque  hodie  Capellani  appellantur.  Idem  in 
Gemma  animae  cap.  128.  Capellani  a  Capa  S. 
Murtini  appellati,  quam  Reges  Francorum  in  praliis 
femper  habebant ,  &  eam  deferentes  Capellanos  dice¬ 
bant.  Nonfolum  igitur  Cupam  S.  Martini  in  Pa¬ 
latio  ,  fed  &  in  oratoriis  caftrenfibus,  quae  fj.iraq.o- 
p mai  inzXmrlui ,  Ecclejia  porratiles  dicuntur  Nice- 
phoro  Callift  lib.  7.  cap.  4 6.  affervabant, atque 
adeo  in  praeliis  deferebant  Capellani.  Ubi  Sozo- 
menus  lib.  1.  cap  8.  de  Conliantino  M.  f  <ntww 
ei<;  iiaiXvcrtuv  linaTfxlvnv  npieq^iv  ,  mr/.u  %?< 5  Tro/.ffJtcu; 
tVss-paTewriv.  Ex  his  etiam  perfpicuum  fit, Graecos 
aevi  recentioris  Capae  nomine  appellaffie  facras  re¬ 
liquias  ,  quas  in  expeditionibus  bellicis  &  in  ipfis 
praeliis  ,  deferre  folebant.  Mauritius  lib.  7.  Stra- 
teg.  F 'tvofaivm  cT  e  uvrm  tv  lu  tkc  irapard^icoc  , 
inarui  c  ot(fXoi)V  ,  Kcti  fj.il  avrtv  0  fiavcPoqfcc,  07ri<rftv  de 

>  V*  r  \  t  n  17  \  >  \  *  \ 

CLVTK  C  THV  KCLTTUV  [iu^U^CCV  y  KXt  'jUSI  CLVTOV  0  TEV  TbpctV. 

Conftantinopolitanos  Imperatores  San&orum  re¬ 
liquias  in  praeliis  extulifle,  au£ldr  e(t  etiam  Theo- 
phyladlus  Simocatta  lib.  4.  cap.  16.  Vide  infra 
Capella  r  &  Vexillum  S.  Martini. 

Capa  Roeert  cum ,  vel  fine  penna ,  cf  capudo  ,  vel  al- 
mujfa  ,  in  Statutis  MalTilienfibus  MSS.  an.  1  27 6. 

Capa  Romana.  Ademarus  Cabanenfis  de  Epifcopo 
Lemovicenfi  pag.  1  76.  Per  7.  dies  indutus  procejft 
flola  fandlificata  (f  indumentis ,  cum  quibus  benedictus 
fuerat ,  &  cum  Capa  Romana  ,  abfque  colobio  tamen 
&  cafula.  Tabularium  S.  Eparchii  Inculifm.  Cor¬ 
tinas  quoque  cf  dofallos Jive  bonchallos ,  cf  ex  obtimis 
palleis  zo.Cappas  Romanas ,  &  multa  plurima  ,  qua 
numerare  longum  e  fi.  [  Vita  S.  Anfegifi  Abb.  Fon¬ 
tanei.  inter  A<ffa  SS.  Bencdid.  fec.  4.  part.i.  pag. 
6  3  4.  Cappas  Romanas  duas,  unam  videlicet  ex  rubeo 
cindato  &  fimbriis  viridibus  in  circuitu  ornatam,  alte¬ 
ram  ex  Cane  Pontico ,  quem  vulgus  Beuvrum  nuncu¬ 
pat  ,fimiliter  fimbriis  fui  coloris  decoratam  in  orbe.  ] 

In  Regum  noftrorum  aula  erat  Officialis,  leu 
Minifter ,  qui  Portecbape  ,  appellabatur  ,  hodie 
Porte  manteau  du  Roy.  In  Computo  Thefauri  in- 
cip.  a  1.  Jan.  1312.  Jfininque  Portantes  Capam  , 
tres  Barillarii  ,  &  quatuor  Butarii  pro  tunicis  Pafch. 
cf  Penteccfi.  quilibet  10.  fol.  Statutum  Hofpitii 
Regis  Philippi  Magni  ann.  1  3  1  7.  11  i  aura  3. 
Portcchappes  qui  mangeront  a  Court  ,  cf  auront  4. 
deniers  d’  argint  par  jour  pour  tous  fes  chevaux  ,  effe¬ 
rent  prifiez.. 

Capella,  Minor  capa.  V ide  fuo  loco  Capella  1 . 


CAP  2 1 2 

Capparius,  Qui  facit  &  reficit  Ecclefix  ornamenta, 
in  Tabular.  Brivatenfi  fol.  1  97. 

Capparius  ,  Cantor ,  qui  fert  Cappam  in  Ecclefia, 
to.  4.  Concil.  Hifp.  pag.  674^0  Regula confueta 
Toribii  Archiep.  Limae. 

Cappatus,  Eadem  notione  ibid.  pag.  6jo.  coi. 

1 .  Sed  non  pro  Cantore  folum  ,  verum  pro  eo 
omni  qui  fert  cappam  accipitur  in  Charta  anni 
1258-  relata  to.  2.  Rer.  Mogunt.  p.  71  o.  edit. 
1722.  Ut  Canonici  in  Annuntiatione  B.  Ad.  V.  qua 
Cappati  hucufque  fuerant ,  perpetuo  fuperpelliceati  in¬ 
cedant.  Vide  Concil.  Terracon.  an.  1319-  apud 
Marten.tom.  4.  Anecd.  coi.  3  11. 

Cappati  Milites  ,  in  Geflis  Tancredi  apud  Mv- 
ten.  tom.  3 .  Anecd.  coi.  173. 

Capula.  Balbus  in  Catholico  :  Capula,  parva  capa  , 
capa  ,  ornamentum  capitis.  Neflor  Movarienfis  in 
Lexico  :  Capula ,  genus  vefiis.  Eckehardus  Junior 
de  Cafib.  S.Galli.  cap.  5 .  Per  nefeio  quam  fub Capula 
incuriam  Jibimet  ipjt  manum  tranffixit. 

Incapparf.,  Cappa aliquem  induere,  operire.  Chro- 
nicon  Andrenfe  :  Vidimus  eum  aliquando  Incappa- 
tum,&  calcaribus  circa  pedes  redimitum.  Italis  Inc ap¬ 
pare,  incidere  fonat. 

IT  2,.  CAPA,  Rivulus,  fulcus  ad  emittendas  aquas, 
Arelatenfibus  Cape.  Ordinatio  an.  12  2  3 .  de  abe- 
vratoriis  Rhodani ,  e  MS.  D.  Brunet  fol.  6  6 .  Abe- 
vratorium  protendatur. ...  ab  ipfa  alba  ufque  ad  quan - 
dam  Capam,qtu  efi  ultra  Rodanum  adconfonamNuera. 

CAPABILIS,  Incapabilis.  Beda  lib.  de  Ortogr.  Ca¬ 
pax  ,  qui facile  capit.  Capabilis ,  qui  facile  capitur.  Eli 
igitur  Capabilis,  qui  capi  &  comprehendi  poteft: 
e  contrario, /’»ra/)4^/fi,incomprchenfibilis.  Gloffi. 
Graec.  Lat.  dx^iroc,  Incapabilis.  Voces  funt  Aria- 
nis  familiares.  Sanftus  Auguftinus  libro  tertio 
contra  Maximin.  Aifii  de  filio  :  Vidit  ergo  Patrem, 
fed  Incapabilem :  nec  attendis ,  quia  etji  vidit  Incapa¬ 
bilem,  quem,  Jtcut  putas,  capere  non  potuit-,  non  tamen 
invif  bilem  ,  quem  videre  potuit.  Tu  autem  nobifeum 

non  de  Capabili  &  Incapabili - difputabas.  Idem 

Serrn.  6.deSan£tis :  Ligavimus  Incapabilem  filum 
virginitatis.  Facundus  Hermianenfis  lib.  i.cap.  4. 

ergo  concedunt ,  quia  Deum  Virgo  genuit ,  quod 
Incapabile  efi ,  cfc.  Ita  vocem  Capabilis  ea  notione 
ufurpavit  Goldfcherus  Monachus  inVitaS.  Va¬ 
lerii  Epifcopi  Trevirenfisnum.  7 .Ut...  ad  agno- 
fcendam  Dei  veritatem  Capabilem  aperiret  fenfum. 
Eadem  verba  habentur  in  Vita  S.  Eucherii  Epi¬ 
fcopi  Trevir.  apud  Bofquetuin.  Paulinus  Aqui- 
leienfis  inEpift.adCarolum  Mag.  praffixalib.  1. 
contra  Felicem  Urgelitanum:  Hujus  nimirum  re- 
jefta  peflis  fellwonu  amaritudinis  crapula  ,  Capabilia 
mei  fiomaebi  refrigeraffe  receptacula  modo  mirabili 
contemplata  faciei  fuffufus  venufiatis  rubor  declarat. 
Rupertus  lib.  1  o.  de  Divin.  Offic.  cap.  io.Com- 
fiat  igitur  ,  quod  Spiritus  fandius  humana  anima  Ca¬ 
pabilis  fit ,  ejufpue  penetret  interiora  ,  ut  pote  quam 
illa  bibit,  id  efi,  in  intehora  fua  fubfiantia  recipit.  Ibid. 
c.  2  o.  Capabilis  enim ,  ut  fiperius  jam  diblum  efi,  hu¬ 
mano  vel  angelico  fpiritu  ,  Spiritus  fandius  efi.  At¬ 
que  inde  Galli  noftri  vocem  Capable  hauferunt 
cum  de  viro  dodlo  verba  faciunt ,  ut  qui  facile 
fcientias  capiat  ac  comprehendat.  [Gaufredus 
Autiffiod.  in  Cantica  Cant.  lib.  1 .  Hoc  fpeculum 
fabricatur ....  quod  ut  Capabilius  fiat ,  efc.  1 
f  CAPACITAS.  Vide  Capax. 

CAPACULUS,  Aliquantum  capax  ,  in  Catholico 
Tohannis  de  Janua. 

fll  CAPAGIUM  ,  Pecuniarium  fubfidium  ,  Littertb 
Johannis  Comitis  Pi&av.  filii  Johannis  Regis 


2i  3  '  CAF 

Franc.  an.  i  3  5  7.  i  8 .  Feb.  ad  Senefcallum  Bello- 
quadrse,exRegeft.  Senefc.Nemauf.fol.  .Cum 
nos . ...  convocaverimus  Untverjitates  diita  Senefc  al¬ 
lia  &  pro  dcifcnjione  &  tuitione  partium  pradiclarum 
nonnulla  Untverjitates  ejufdem  S enefc allia  nobis ,  non 
coacla  ,  fed  ipfarum  fpontanea  voluntate  ,  conceperint 
quoddam  fubjidium  Cap aptum  nuncupatum  levandum 
&  folvendunt  pro  tempore ,  modo ,  forma ,  terminis  & 
fub  protejlaiionibus  in  quodam  rotulo  pargameni  figiilo 
fecreti  nojlri  Jigillatis  ,  contentis  &  plenius  exprejfatis 
quem  vobis  minimus  una  cum  nominibus  dictarumUni- 
verjitatum  inditto  rotulo  contentis  &  declaratis ,  & 
urgens  necejfitas  nos  aflringat ,  ut  dictum  fubjidium , 
ceu  Capagium ,  levetur  cito  &  cum  diligentia  maxima 
exequatur ,  ideo  nos  deveftra  diligentia  &  legalitate 
quam  plurimum  confidentes ,  vobis,  Ji  nece/fe  fuerit,  com¬ 
mittimus  &  mandamus  ,  quatenus  dittum  Capagium 
juxta  modum  &  formam  m  pr  adiit  0  rotulo  contentis  le¬ 
vare  &  exequi  cum  diligentia  faciatis.  Hoe  autem 
funt  conditiones  in  rotulo  Litteris  adjun&o  ex-< 
prcllie  :  Primo  ,  quod  durante  tempore  infra  feripto, 
vel filtern  tanto  tempore,  quanto  durabit  Capagium 
infra  feriptum  ,  Dom.  Comes  Piilav.  filius  &  Locum- 
tenens  Domini  Franc.  Regis  non  pofjlt  aliquid  aliud Jive 
ratione  focagii  fubordinati ,  vel  alias  quovis  modo ,  niji 
oblationem  infra  feriptam  petere.  Item  ,  quod  Capa¬ 
gium  levetur  hodie  fecundum  numerum  perfonarum 
quaper  Commijfarios  dandum  reperientur,  &  non  juxta 
numerum  olim  tranfaitum  ,  qui  Commiffarii  inventaria 
facient  de  capitibus  tantum,  &  non  de  bonis  mobili¬ 
bus  &  immobilibus ,  &  expenjis  regiis ,  &  non  Com¬ 
munitatum,  ultra  atatem  duodecim  annorum.  Item , 
quod  dicta  Communitates ,  Confides,  Procuratores  ac 
Sindtci  earum  teneantur  tradere  Commijfariis  fuper 
hoc  deputandis  inventaria  ,  qua  habent  de  bonis  mobi¬ 
libus  &  immobilibus  olim  d  tempore  mortalitatis  citra 
fatta,  &  jurabunt  ipft  inventaria  tradere  prout  in  eo¬ 
rum  regifihs  fuerunt  deferipta.  Item ,  quod  dictum  Ca¬ 
pagium  promittant  de  monetis  currentibus  &  juxta  bur- 
fam  quam  habent  de  prafenti ,  videlicet  Agno  auri  com¬ 
putato  pro  ti  iginta  quatitor  /olidis ,  &  flonnum  pro  vi- 
ginti  quatitor  folidis.  Item  quod  pr  adiit  a  leventur  & 
exigantur  per  certos  Probos  fuper  hoc  deputandos ,  & 
in  ipforum  d  effectu  per  ordinarios  ipfarum  Communita¬ 
tum.  Item,  fuerunt  proleftata  dicta  Untverjitates,  quod 
per  prafentem  oblationem  non  intendunt  earum  Com¬ 
munitates  ponere  in  cafu  conjimili  in  aliquam  fervitu- 
tem ,  &  eo  cafu  quo  induceret ,  quod  tamen  nolunt , 
imo  expreffe  volunt  pro  non  fcrvitute  haberi  dictam 
oblationem.  Item,  dicunt  &  intendunt  pr adiit aUni- 
verjitates ,  quod  folvatw  pro  duobus  menjibus  Capa¬ 
gium  pracliitum  in  media  Jffuadragcfma  ac  capite  men- 
jis  Maelii.  Eo  cafu  quo  efjet  guerr a  ,  &non  alias,  fcl- 
vatur  pro  aliis  duobus  menjibus.  Pradiita  vero  Uni- 
verjitates  oblationem  pradiitam  faciant ,  videlicet  pro 
capite  'm  feptimana  tres  denarios ,  pro  bonis  immobili¬ 
bus,  fcilicet  pro  centenario  unum  denarium  ,  &  pro  bo¬ 
nis  mobilibus  pro  centenario  duos  denarios ,  juxta  for¬ 
mam  olim  f ait  ara  pro  duobus  menjibus.  His  fujbj  un¬ 
guntur  nomina  circiter  quinquagintaUniverhra- 
tum  Senefcalliae  Belloquadrae  ,  quae  Capagium 
folvere  tenebantur.  Haec  fraterne  communicavit 
Vaifettus  nolterOccitaniae  Hiltoricus.  Occurrit 
vox  Capagium  in  Charta  Ecclefiae  Aptenfis  ann. 
1259.  inter  Schedas  Cl.  Praefidis  de  Aiavaugues, 
ubi  etiam  fignificat  tributum  uniufcujufque  ca¬ 
piti  impofitnrn,  quod  Provinciales  hodieque  vo¬ 
cant  C apage.  Vide  Capit agium  in  Capitale  5 . 

1,  CAPALE,  pro  Capitale  fm  T ellam.  Ranimiri  Reg. 
Aragon.serceiopc).  inHift.Pinnatenfilib.2.c.  3  8. 

Tome  II. 


CAP  a 14 

1.  CAPALE  Ferreum,  Callidis  fpecies,  qua  mi¬ 
lites  tegebant  caput,  Gallis  olim  Chapd  de  fer. 
Privilegium  Henrici  deSoliaco  ann.  10  3  1 .  T ene- 
bitur  habere  loricam  vel  'loricate,  &Capale  Ferreum, 
&  lanceam  &  gambergam.  Vide  Capellus  1 . 
CAPANA,  Tigillus  m  pofteriorem  partem  carrus  ten¬ 
dens ,  fuper  quem  pueri  injilire  folent.  Val.  Pafchalis 
in  Amalthea  Laurentii. 

CAP  ANNA  ,  Tugurium,  cafula.  Ifidorus  lib.  14, 
Origin.  cap.  1  2.  &  exeoPapias :  Tugurium  parva 
cafula  e  fi,  quam  faciunt fibi  cuftodes  vinearum,  ad  tegi¬ 
men  fui ,  quaji  tegurium.  Hoc  ruftici  Cap annam  vocant, 
quod  unum  tantum  capiat.  Joan.  de  Janua:  Cap  anna , 
vilis  cafa, vel  domus  palea  cooperta.  A  Graeco  xavrwH, 
ut  quidam  volunt.  [Vide  Menagii  Didion.Ety- 
mol.]  Itali  vocem  retinent  Capanna  ,  unde  Cam- 
brobritanni  Caban ,  noftri  Cabane  ,  Hifpani  Ca¬ 
banna  ,  effinxerunt.  Statuta  Raymundi  Comitis 
Tolofae  contra  Elacreticos  :  Omnes  Cab ana  fufpeita 
a  communi  habitatione  cafirorutn  remota ,  &  fpelunca 
infamata  ,  &  clufella  in  locis  fufpeiiis  &  infamatis 
defruantur.  Confilium  Archiepifcopi  Narbonenf. 
cap.  34.  in  Concilio  Biterrenfi  ann.  1.246. /m/e- 
fhgent  lureticos  in  villis ,  &  extra  domos  Jivgu lorum  , 
&  cameras  fubterr  ane  as  ,  Cabannas,  &  claufellas,  <jr 
alia  latibula  perquirendo.  [  Codex  MS.  S.  Martialis 
de  Miraculis  ejufd.  Sandi  apud  Stephanotium 
toni  .2.  Fragm.  Hiltor.  Locus  ullus  in  tuto  non  erat ; 
perfona  aliqua  non  excipiebatur  aqua  lance  domus  di- 
vitum  &  procerum  &  Capanna  pauperum  ,  orphano - 
rum  &  viduarum  fupe  Ite  cilles  ferutabantar. ]  Occurrit 
paffim  in  Tabulario  Ecclefiae  Uzeticnfis.  Vide  Fo¬ 
ros  Aragon.  lib.  3 .  tit.  de  Pafcuis.[AdaSS.  April. 
to.  3  .  p.  5  24.  &  feq.  Maii  to.  2.  p.  167.  &C.7.] 

<j[  Caeana,  Eadem  notione.  Padum  inter  Jaco- 
bum  Aragoniae  Regem  Montifquc  Peflulani  Do¬ 
minum  &  Berengarium  Magalonae  Epifcopuni 
ann.  1  27  2.  de  limitibus  jurifdidionisutriufque: 
Excepta  Cabana  unica  facienda  vel  domo  lapidea  in 
terra  vel  in  aqua....  ad  percipiendum  ufaticum  feu 
pulmentum  aut  ped  agium  confuetum.  Cab  ana,  in  Char¬ 
ta  Aldephonli Regis  Caftellae  aerae  1  220.  in  Hift. 
Segovienfi cap.  i8.§.  5. 

Cabanesius,  Eadem,  ni  fallor ,  notione,  in  Charta 
ann.  1 1 00.  apud  Gariellum  inEpifcopis  Monf- 
pefful.  pag.  91.  Dedit  Canonicis  Magalonenfibus 
quofdam  Cabaneftos,  &quafdam  terras &vineas,&c. 
[Vide  Cabannaria .] 

CAP  APELLIS  ,  quaji  pellis  cumcapa.  Joan.  de  Janua.' 

CAP  ARCUS ,  Piflor,  in  Gloffi.  lfidori. 
CAPAR1US,  Cantor Capa  ornatus ,  Gall.  Chapier , 
qui  fert  capam  in  Ecclelia.  Rituale  MS.  Eccl.  Ca- 
thedr.Tolof.  Et  interim  Ebdomadarius  &aliiqua- 
tuor  Capani ,  Corani ,  Turifer arii ,  Virgariis  prace- 
dentibus  revertuntur  ad  facnfiiam.  Vide  Capa  r. 

CAP  ARO,  Capero,  CaPiro,  ex  Gd\\.Chaperon,Oc- 
citanis  Capajrou,  Tegmen  capitis  ,  cuculla,  ita 
dida  ,  tanquam  brevior  capa  ,  quae  majori  capae 
fuperfternitur.  Quod  quidem  etymon  longe  pro¬ 
babilius,  quam  illud  quod  a  Capronis,  hoc  elt, 
capillis  muliebribus  demiffis  in  frontem  , de  qua 
voce  Feftus  ,  accerfit  vir  dodus  ad  3 .  Annal.  Ta¬ 
citi  ,  quod,  inquit ,  in  vultum  fe  demTTiat  a  ca¬ 
pite.  Guibertus  lib.  1 .  de  Vita  fua  cap.  22.  Cu¬ 
cullum  ,  quem  Caper onem  vulgo  vocant.  Liber  Ordi¬ 
nis  S.  Vidoris  ParihenlisMS.  cap.  6  6.  Nec  cucul¬ 
las,  ideft,  Caparones,  nec  pileos,  id  eft,  almutias  in  ca¬ 
pitibus  habere  debent.  Matth.  Paris  an.  1227.  Con¬ 
cedant  eis  pannos  probationis ,  videlicet  duas  tunicas 
fine  capudo ,  &  cingulum ,  &  braccas,  &  Caparonem 

O  ij 


2 1 5  CAP 

ufque  ad  cingulum.  Occurrit  praeterea  in  Regula 
S.  Francifci  c.  2 .  in  eodem  libro  Ordinis  S.  V ido- 
ris  Parifienfis  MS.  cap.  40.  in  Fragmento  hifto- 
rico  de  Concilio  Aquifgran.  &c.  Caparoni  ma¬ 
num  admovebant  falutantes.Chronicon  Bertran- 
di  Guefclini  MS. 

Au  Palais  a  trouve  le  ricbe  Roy  F agon  , 

De  Dieu  le  falua ,  &  fit  afflittion : 

Le  Rey  fe  va  lever ,  &mtfi  main  au  Chaperon. 
Petrus  IV.  Rex  Aragon.  in  Chron.  lib.  2.  c.  25. 
Cafcun levant fo  lo  Capel,  ....  e  nos  axi  mateix levant 
nojlre  Capero,&c.  Un  Chaperon  fourre  d' er  mines  pota 
le  Roy  d  la  fefie  de  l’ Efioille,  in  Computo  Stcpbani 
de  la  Fontaine  ann.  1551.  Chaperon  ehforme.  idem 
Comput.  Pour  Madame  la  Ducbefje  de  Lembourc  , 
fille  de  Monfi  leDuc  de  Normandie ,  2.  Chaperons , 
l’  un  pendant ,  f  autre  a  enfourmer ,  tout fourre  de  menti 
vair.  Alibi :  Chaperon  de  chape.  Caparonis  vero  for¬ 
ma  defcribitur  in  Statutis  MSS.  Ordinis  Militaris 
Coronee  fpineae  iub  Carolo  VI.  exaratis:  Laforme 
de  cetuy  Chaperon  fera  moienne  entre  grant  &  petit , 
c  eft  a  favoir  que  le  Chaperon  en  fotirme  il  defeendra 
largement  jufques  entour  les  efpaules  ,  &  fera  Jijufie 
entour  le  coi  &  (le  bon  bras,  que  legier ement  ony  pourra 
entrer  fans  eflre  fendu  ,  ne  boutonne  dejfous  le  menton. 
Et  la  cornette  dottblee  de  luy-mefme  de  3 .  doits  de  lar¬ 
ge  ,  fera  longue  d’un  pied  &  demy ,  &  non  plus  fans 
nulle  detranchure ,  ne  hafchure  ,  en  toutes  fes  parties , 
ne  es  autres  garnemens  ,b  abis ,  ou  paremens  dudit  Ordre. 

Caprio  Ferreus  ,  apud Rolandinum  in  Chron.  lib. 
3 .  cap.  1  6 .  V ide  in  Pancerea. 

^[CAPATICUM,  Capitis  cenfus  ab  hominibus  de 
capite  quotannis  folvendus.  Codex  Irminonis  A  b- 
batis  Sangerman.  MS.  fol.  4  5 .  verfo  coi.  1 .  Afpi- 
ciunt  ad  ipfam  Ecclefiam  vi.  rnanfi . . .  folvunt  ad  ho- 
flemde  argento  fol.  xix.  de  Capatico  fol.  vi.  de  J pelta 
mod.  xxxv.  Eadem  coi.  Solvunt  inter  totos  adhofiem 
denar.  xvi.  de  Capatico  fol.  1 1 .  Idem  Cod.  fol.  64. 
coi.  1.  Donant  inde  foledos  11.  folvunt  Capaticum, pul¬ 
los  &  ova  ....  Infantes  non  fint  S.  Germani  folvunt 
Capaticum  tantum.  Et  fol.  6  3 .  verfo  :  Tenet  ipfum 
Geofridus  colonus  S.  Germani ;  folvit  inde  denar.  xii. 
de  Capite  fuo.  Charta  Godefridi  Magni,  Ducis Lo- 
tharing.  pro  Monachis  Gorzienfib.  ann.  1069. 
apud  Mirceum  tom.  1 .  pag.  3  5  3 .  Id  c(t ,  in  doti*, 
bus  altaris ,  in  decimis ,  campis ,  pratis,  pafcuis . . .  cen- 
fibus ,  Capaticis  &  omnibus  aliis  pertinentiis.  Vide 
Capitale  5. 

i.CAPATUS  ,  Amidus  capa.  Ex  Chronico  S.  Me- 
dardi  Sueffion.  urbs  Damiata  capta  fuit  ann. 
1249.  ab  Ludoviro  IX.  Francorum  Rege  ,  qui 
dicitur  de  genere  Hugonis  Capati.  Hinc  infert  Va¬ 
ldius  in  Valefianis  Hugonem  cognominatum 
fuilTe  Capatum  a  Capa.  Hoc  autem  inde  confir¬ 
matur,  eodem  Valefio  judice  ,  quod  quidam  alii 
Scriptores  eumdem  Regem  appellent  Hugonem 
Caputii;  Caputium  enim  ,  inquit,  &  Capa  unum 
&  idem  fonant.  Praeterea  in  libro  io.Chrono- 
graphiae  Hugo  ,  Robertus  &  Henricus  Capati 
nuncupantur  ad  marginem  Codicis  MS.  Minus 
verifimilis  videtur  opinio  Bertrandi  Pratfidis,  qui 
Hugonem  a  craffiori  capite  Capetum  didum  pu  ¬ 
tat.  Vide  Menagium  in  Didionario  Etymol. 
Gall.  &  infra  Capetus. 

^f.  2 .  CAP  ATUS ,  vel  Capato  Hifpanice ,  Calceus , 
Gall.  Soulier.  Legitur  tom.  4.Concil.  Hifp.  an. 
1582-  pag.  246.  • 

CAPAX,  Vas  majoris  capacitatis.  Gloff.  Grarc.  Lat. 
A c%h  ,  Exceptio,  bomov ,  Capacitas ,  Receptaculum. 
Ada  Etndi  ThyrfiMart.pofteriora  cap.  5.  num. 


CAP  21 6 

2  2 .  Sylvanus  dixit :  Capacem  groffum  afferte  &  aqua 
eum  implete  ,  Thyrfum  autem  a  capite  deorfumin  eo¬ 
dem  ar  liate.  Alia  Ada  habent  tinam, vas,  aut  lebetem. 
CAPCIA.  Informationes  Civitatis  Mallii,  de  paf- 
fagio  tranfmarino  in  MS.  Sangerman.  Sunt  etiam 
necejfarii  ad  unam  navem  tres  ttmoni ,  fcilicet  duo  in 
Capcia  &  unus  fitperflutis  habentes  longitudinis,  xyni. 
goas ,  &  latitudinis  ix.  palmos.  V ide  Capfa  navis». 

f  CAPCIO.  Vide  Captio. 

<[f  CAPDASTRA ,  Liber  eenfualis.  Jacob.  Gotofre- 
dus  in  Cod.  Theod.  to.  5 .  lib.  1 3 .  pag.  113.  in 
Gallia,  inquit ,  aliquibus  in  locis  a  capitibus  vel 
capitatione  Capdafira  vel  Catafire  vocatur,  capi¬ 
tationis  fcilicet  regiftrum ,  in  quibus  fingulorum 
nomina  adnotata  erant. 

CAPDELARE,  Conducere.  Chartaan.  12  3  6.  apud 
Catellum  in  Hift.  Tolofana  pag.  36.  Scilicet  quod 
quando  D.  Rex ,  vel  alius  nomine  ipjius  vult  congregare 
cavalcatas  per  Bajulos  parochiarum ,  ego  debeo  man¬ 
dare  diblas  cavalcatas  per  totam  didam  vicariam  per 
diftos  Bajulos ,  &  cogere  homines  fecundum  mandatum 
Domini,  ut  eant  inguerram  ,  &  debeo  dictos  homines 
conducere  &  Cap  dei  are  per  me  vel  per  alium ,  cum  ex - 
penfis  tamen  Domini  pradtcli.  Adde  Maream  in  Hili. 
Beneharn. lib.  4.  cap.  2.  num.  5.  Petrus  IV. Rex 
Arag.  lib.  3.  Chron.  cap.  20.  ffoan.  Ferrandes  de 
LunaC apdellava  los  paons ,  &c.  idell ,  conducebat 
pedites.  Hinc  Chadeler  dixerunt  noftri.  Le  Ro- 
man  de  Garin  MS. 

Franpois  Chafdele  com  Chevalier gentis* 

Alibi  : 

Li  Dus  Girbert  les  conduit  &  Chadele. 

Rurfum  : 

Fers  Boji  des  Turs  la  fuee  gent  Chafdele. 

Guill.  Guiart  MS. 

fjotiban  qui  les  Anglois  Chadele , 

S’ot  bien  tofi  de  Ltlle  nouvelle 
JTue  Francots  orent  affegiee. 

[LeR  oman  de  Guiteclin ,  apud  Gallandum  de  V  e- 
xillis  Franc. 

La  vertu  de  Deu  les  Chadele  &  guie. 

Le  Roman  d’ Alexandre. 

Et  mande  a  Alexandre  qtCil  Chadele  les gris.  ] 
Maefiro  Fray  Cone  alo  di  Berceo ,  vetus  Poeta  Ca- 
Itellanus,  apud  Sandovallium  : 

Sennor  f  anclo  Dominge  el  natur  al  Cannas , 

E  nefcio  en  buen  punto pleno  de  bonas  mannas , 

T  venie  Capdellandoeffas  bonas  campannas , 
Fauendo  captenencias  que  non  abrien  calanas. 
Vide  RaimundumMontanerium  in  Chronico  Re¬ 
gum  Aragon.  cap.  1  22. 1  3  9. 

CAPDETS.  Ita  fecundo-genitos  appellant  Occita- 
ni ,  unde  nos  Cadets  dicimus.  Legi  in  quadam  Hi- 
Itoria  MS.  Carolum  d’Albert,  qui  reus  Majellatis 
damnatus  eft ,  quod  Joannis  Armeniaci  partes  fe- 
datus  ellet,  leCapdet  vulgo  agnominatum.  Vo¬ 
cis  etymon  a  cap ,  quod  elt  caput ,  deducendum 
videtur ,  ita  ut  didi  fint  quafi  minora  capita,  re- 
fpedu  primogenitorum  ,  qui  Capmas  vocaban¬ 
tur,  id  eft ,  Capita  domus ,  nos  diceremus  ,  les  Chefs 
demaifon:  tametfi  Dominos  quofvisfic  appellalTe 
videantur  Bigorritani ,  ex  Charta,  quam  laudat 
Marea  lib.  9.  Hift.  Beneharn.  cap.  7.  num.  2.ut 
&  Gonfalus  de  Berceo  vetus  Poeta  Hifpanus : 

Era  dei  Alonafterio  Cabdtllo  y  Sennor. 
Utcumque  fit  de  vocis  notione  &  etymo,  nemo, 
opinor ,  probabit  Dominici  conjeduram  ,  qui  in 
lib.  de  Praerogat,  alodior.  cap.  2  1 .  §.  4.  Cadets  di- 
dos  vult,  quafi  d  majori  natu  cadant ,  & fint velutt 
quidam  Catheti ,  feti  normales  linea ,  ab  ipfo  dependen- 


2  17  CAP 

tes.  [Singularis  eft  opinio  Labbaei ,  qui  natu  mi¬ 
norem  Cadet  didum  fuiffe  credit,  qu  ia  Cadet  proe¬ 
liando  ;  quoniam  natu  minoris  ea  fere  fors  eft ,  ut 
abeat  militatum.  Has  duas  pofteriores  originatio¬ 
nes  explodit,  prirnamque  Cangii  confirmat  an¬ 
tiqua  ratio  fcribendie  vocis ;  non  enim  Canet  ut 
Hunc  ,  fed  Capdet  fcribebatur.  Cfironicon  Ludo- 
vici  XI.  pag.  308.  edit,  in  40.  Apres  ludite  deconfi- 
'ture  ainji  faite ,  ledit  Duc  en  Aumicbe ,  le  Comte  de 
JRomont,  &  aatre  de  leur  compagnie  ,  fe  r alterent ,  & 
vtndrent  devantune  place  mmmee  Malaunoy ,  de  dans 
laquelle  ejicit  u «  Capitaine  Gajcon ,  nomme  le  Capdet 
Remonnent.  Vide  lVlenagium.  ] 

CAPDOLIUM  ,  Cafdulium  ,  Domus  feudi  prseci- 
pua,  caflrum ,  fic  appellatum  apud  Aquitanos, 
quafi Capitolium,  inquit  Dominicus  lib.  de  Praero¬ 
gat.  alodior.  cap.  2.  num.  2.  Lamaifn  principale 
appellee  vulgairement  Capdeulh , in  Confuetud.  S.  Se¬ 
veri  tit.  12.  art.  z6.  Aquenfi  tit-  2.  art-  8- 9.  & 
Beneharnenfi  tit.  10  •  art.  6 .  tit.  3  8 .  art.  7.  tit.  44. 
art.  1  1 .  Regeftum  Conftabulariae  Burdegalenf. 
fol.  102.  Fecit  pariagium  in  tota  terra  fua  cum  domi¬ 
no  de  Salis  in  hunc  modum ,  quod  dittus  Gutllelmus  re¬ 
tentis  Jibi  Capdolio,  decima ,  vineis ,&c.  dabat  D.  Regi 
medium  proindivifo  totius  terra  Jua.  Charta  Comitis 
Rutenenfis  proDom.  Severaci :  Salvo  tamen &jibi 
retento  bomagio  ac  recognitione  fortalitti ,  Capduliijive 
donjon  dUti  caftri  antiqua,  quod  nobis  ,  &c. 

CAPE,  apud  Anglicosjurifconfult.  Breve  ,  fic  ap¬ 
pellatum,  quo  Rex  praecipit  miniftris  fuis.utter- 
ras,  tenementa,  &c.  Capiant  in  manum Regiam. 
Duplex  autem  eft ,  Magnum  &  Parvum.  V ide  Fle¬ 
tam  lib.  6 .  cap.  44*  1  •  2.-*  23.24-  25.26. 

a  7.  ubi  talium  Brevium  formula  defcribitur,  ut 
&  cap.  2  5.  &  Bradonum  lib.  4.  trad.  3.  cap.  7. 

f  CAPED1NARE ,  Differre  ,  procraftinare  ,  mo¬ 
ram  producere,  Gall.  Differ  er ,  fujpendre.  Telta- 
ment.  anni  88  8.  apud  Marten.  tom.  1 .  Anecd. 
coi.  53....  Suffragari  &  condonare  deberemus ,  cy- 
tneterio  jam  dicti  Coenobii  addentes  vltin  impetratum  ab 
anteceffore  nejlro  venerabili  Epijcopo  Lamberto ,  intcr- 
miffo  tantum  ob  (fic)  Cap  e  amante  dilatione  firmitas 
ex  hoc  tejlamento.  Vide  Capedo. 

CAPEDINES,  Animalia  dicta ,  quod  manu  capiantur. 
Papias.  Gioff.  antiq.  MS.  Capedines,  quod  manu  ca¬ 
piantur. 

CAPEDO ,  pro  Intercapedo,  Spatium.  D.  Euiogius : 
Intercidente  terrarum  prolixa  capeutne.  Apud  Lati¬ 
nos  provafe  fumitur. 

CAPEDULUM,  Veffimentum  capitis ,  in  Gloflis  Ara- 
bico-Latinis.  Joan.  de  Janua  :  Capululum ,  a  caput 
dicitur,  &  Capedulum ,  &  huCaleptra  ineodem  fenjti 
fcilicet  mitra  tegens  caput ,  qua  &  alio  nomine  dicitur 
pileus ,  galerus ,  calamacus ,  &c. 

CAPELATUM ,  Sertum  precaiorium ,  Gall.  Cha* 
pelet ,  inOnomafticoad  calcem  tomi  5.  Adorum 
SS.  Junii.  In  Statutis  Andegav.  B  Lucae  an.  1503. 
pag.  21  5.  dicitur,  Capeletum.  Vid c  Capellina. 
CAPELET.  Vide  Capellas  Ferreus  in  Capellus  1 . 

f  CAPELETUM.  Vide  Capelatum. 

1.  CAPELLA,  Brevior  capa.  Adalardus  in  Statutis 
antiq.  Corbeienfis  Monafterii  lib.  1.  cap.  3.  Cate- 
rum  Capella ,  hroccus  ,JtVe  cuculla  de  fago ,  unde  hroc - 
cus  fieri  pojfit,  ad  arbitrium  Prioris  erit.  Chron.  Amal- 
fitanum  an.  1266.  Fieri  fecit  mitram  auream,  & 
flures  Capellas  fericas.  [Vita  S.  W alarici  Abb.  inter 
AdaSS.  April.  tom.  i.p.  22.  Tunica  cum  Capella 
tantum  uten s,  &  lineum  veftinientum  non  requirens.  ] 
Vita  S.  Petri  Abbatis  Cavcnfis  num.  15.  CapelU 
mantica . 


CAP  2 1 8 

Capella  S.  Martini,  brevior  fuit  capa  ejufdem  San- 
di ,  quam  in  Palatio  alfervatam  diximus  <$c  ad 
quam  facramenta  proeliabantur.  Placitum  Theo* 
dorici  Reg.  Franc.  apud  Mabillonium  de  Re  Di- 
plomat.  pag.  470.  Ut  de  novo  denominatus  aput  fe 
jua  mano  Jepttma  dies  duos  ante  ijlas  Calendas  gjulias 
in  oratorio  nojlro  fuper  Capella  Domni  Martini ,  ubi 
reliqua  facramenta  percurribant,  hac  dibir et  conjurare,  ■ 
&c.  Placitum  aliud  Childeberti  apud  eumd.  V.C. 
pag.  483 .  Sic  ad  ipfo  Vuo  Grimoaldo fuit  jiidec atum, 
ut  fex  bomenis  de  Terno ,  &  fex  de  Latiniaco  bonefi- 
deus  in  oratorio  juo ,  feu  Capella  jancti  Martbini  im¬ 
memorate  bomenis  hoc  debirent  Conjurare.  Marculfus 
lib.  1.  form.  38  -  Sed  dum  inter  fe  intenderent ,  jic 
eifdem  a  Proceribus  nojlris,  in  quantum  inlujlris  vir  ille 
Comes  Palatii  nojlri  tejlimoniavit ,  fuit  judicatum ,  & 
de  quinque  denominatis  idem  ille  apud  tres  &  alios  tres 
fua  manti  feptima  tunc  in  Palatio  nojlro  Juper  Capel¬ 
lam  domini  Martini ,  ubi  reliqua  facramenta  percur¬ 
runt  ,  debeant  conjurare.  Quo  loco  quidam  Capellam 
didam  perperam  putant  procapftlla,  in  quaSan- 
dorum  reliquiae  conduntur  :eft  enim  brevior  fan¬ 
di  Martini  capa,  quam  Roccum  S.  Martini  vocat 
Sangallenfislib.  z.  cap.  27.  Car  olas  habebat  pelli¬ 
cium  berbicinum ,  non  multam  amplioris  pretii ,  quam 
erat  roccus  ille  S. Martini ,  quo  pedtus  ambitus,  nudis 
brachiis  Deo  facrificium  obtuhffe  afitpulaihtie  divina 
Comprobatur.  Ubi  tangit  miraculum,  quod  aSevero 
Dial.  2.  &  a  Fortunato  1.  3 .  de  Vita  S.  Martini, 
&  lib.  r  Poemate  5.  refertur :  cum  fcilicet  San- 
dusille,  facra  in  Lcclefiafadurus ,  exuta  tunica 
p  uperem  veftivit  ,  &  bigenica  vejte  brevi  atque 
bifpida  humeros  contedus ,  caetera  nudus,  in  tem¬ 
plum  perrexit.  Unde  in  fadi  &  miraculi ,  quod 
inter  Miflarum folennia accidit ,  memoriam,  af- 
fervatam  illam  b  gerricam  veflem  cenfuerim  in¬ 
ter  coeteras  Divi  reliquias,  quam  pallii,  feu  man¬ 
telli,  appellatione  vulgo  donant  nollri :  nam  pal¬ 
lii  vice  fuerunt  oiim  bigcrrica,  non  manicatae,  Uti 
extiterunt  capx.ln  veteriRegeflo  Camerae Com- 
put.  cui  titulus:  Denombrement  des  B  alii  ages  d’A- 
miens  &  Donllens ,  haec  legimus :  Les  Ejlobiers  d’A- 
miens  doivent  a  V Evefjue  a  la  S.  Aiartin  d'hivir,  une 
pennegrant  d’ aigneaux ,  appelle  le  AI antei  S.  Martin. 

2.  CAPELLA,  Poftmodum  appellata  aedes  ipfa ,  in 
qua  aflervata elt  Capa ,  feu  Capella  S.  Martini ,  in¬ 
tra  Palatii  ambitum  inaedificata  :  in  quam  etiam 
praecipua Sandorum  aliorum  M('4«va  illata  ,  unde 
ob  ejufmodi  Reliquiarum  reverentiam  aediculae 
iftae,  SanctaCapellav ulgo appellantur. Charta Ca- 
roli  Simplicis  ex  Tabulario  Monafterii Compen- 
dienfis :  Notum  igitur  conjlat  per  omne  nojlri  regni  im¬ 
perium ,  &  quocunque  venerabile  nomen  beata  virginis 
Walburgis  celebratur  ,  quoniam  ibi  de  fanftis  fui  cor¬ 
poris  reliquiis  impetravimus ,  pro  ejus  veneratione  ac 
munimine  fuarum  precum,  &  eas  deferri  fecimus  ad  At- 
tiniacum  palatium,  &  Capella  conjlrucla ,  feu  dicata 
fub  ejufdem  Virginis  memoria ,  in  q.m  duodecim  Eccle- 
Jiajhci  ordinis  viros  jlatuimus ,  qui  diu  noHuque  divina 
horis  competentibus  frequentent  officia,  &c.  Ordericus 
Vitalis  lib.  1  2.  pag.  893.  Rex  fincla-jibi  de  Ca¬ 
pella  fua  reliquias  deferri  pracepit ,  &c.  De  his  Pala¬ 
tinis  capellis  intelligehdus  videtur  Hariulfus  lib. 
2.  cap.  9.  ubi  de  reliquiis  Monaft.  Centuleftfis: 
De  Italia ,  Germania . . .  nobis  dtrettas,  feu  etiam  de 
facro  Palatio ,  qua  per  tempora  ab  anterioribus  Regi¬ 
bus  ,  &  pojlea  ajam  ditto  Domino  nojlro  (Carolo  Ma¬ 
gne)  maxime Junt congregata,  &c. 

Capella  Palatina  dicuntur  in  Concilio Parifienfi 
Nl.Sacella  Regis ,  in  Capitular.  Caroli  Mag.  lib.  5 . 


I 


2 i 9  CAF 

cap.  9.  Eufebius  lib.  4.  Je  Vita  Conbantini  eap. 
17.  tradit,  Conban  tinum  Bafilicas  aliquot  &  aedes 
facras  intra  Palatii  fui  fepta  condidilfe.  Harum 
aliquot  attigimus  in  Notis  ad  Wjllhard.  n.  1  36. 
&  de  his  pluribus  agimus  in  nobraConbantino- 
■poli.  Eaedem  Bcfanfta  appellatae,  cujufmodi  fuper- 
funt  etiamnum  in  Galbis  complures ,  quas  recen- 
fet  Chopinus  lib.  1.  de  Sacra  Polit,  tit.  i.§.  1  S. 
quarum  quaedam  non  Regum  duntaxat,  fed  Du¬ 
cum  etiam  ,  aut  aliorum  inferioris  dignitatis  Pro¬ 
cerum  fuere.  [Tebam.  G.  Comitis  Nivernenfis 
an.  1239.  in  Maceriis  Infulae  Barbarae  to.  1 .  pag. 
152.  Item  operi  Capella  mea  Alo nhs-Bruf onis  lego 
centum  libras ..] 

Inter  prxcipuas  vero  Regum  Francicorum  Pa¬ 
latinas  Capellas,  exllitit  infignis  illa  Aquifgra- 
nenlis,  ex  toto  Romanorum  orbe  famojifjhna ,  ut  ait 
Gaufredus  de  VitaS.  Bernardi  lib.  2.  cap.  6.  de 
qua  Eginhardus  an.  829.  Ipfam  [ancla  Dei  Geni¬ 
tricis  bajihcam ,  quam  Capellam  vocant ,  tegulis  plum¬ 
beis  te  fiam ,  &c.  Annales  Francor.  Fuldenfes  an. 
881.  Aquenje  palatium ,  ubi  in  Capella  Regis  equis 
.  fuis  (labuhtm  fecerunt.  Ademarus  Cabanenfis  ann. 
829.  Aquis  terr amotus ..  Bajihcam  magnam ,  quam 
vocant  Car  oli,  totam  denudavit  de  plumbeis  tabulis ,  de 
quibus  coopertaerat.  Agunt  praeterea  de  hac  capella 
idem  Eginhardus  in  Vita  Caroli  Magni  pag.  102. 
103.  Sigebertus  an.  79  5.  Miraeus  in  Cod.  Do¬ 
nat.  Piar.  lib.  1.  cap.  11.  Spicilegium  Acheria- 
nurn  to.  10.  pag.  137-  lib.  1 .  Mifcellan.  Baluzii 
pag.  492.  Barthol.  Fizen  in  Hib.  Leod.  p.  267. 
268.  <3cc.  Capellae  Ludov.  Pii  Imp.  in  Theodo- 
nis- villa  inbar  Aquenf.  inchoatae  meminit  Con¬ 
tinuator  Reginonis  an.  93  9 . 

At  cum  in  Francico  regno  palatia  complura  , 
&  fere  in  qualibet  provincia  haberent  Reges,  adeo 
ut,  fi  iter  agerent,  ferme  femper  in  Dominicis , 
uti  vocabant,  vilbs-dc  Palatiis  habitarent,  quod 
alibi  docemus;  habuere  etiam  in  iifdem  Palatiis 
facrasaedes,  quae  propria  appellatione  Capella  di¬ 
cebantur,  in  quibus  facra  divorum  lipfana ,  quae 
fecum  deferri  a  Capellanis  curabant ,  reconde¬ 
rent  &  aflervarent.  S.  Odo  de  VitaS.  Geraldi  Co¬ 
mitis  Auriliacenfis  lib.  1.  cap.  1  2.  Cum  deinceps 
latifundia  ipjius  Jibi  [accederent ,  ut  ufque  ad  montem 
magnum  Greonem  pofet  in  eundo  &  redeundo  femper 
in  propriis  manfitare  Capellis :  tamen  non  indigebat , 
ut  aliquam  villam  cuilibet  potenti  ad  cn fodiendum  com- 
mendaffet ,  niji unum  folumpradiolum  &c.  Adde  Char¬ 
tam  Conventus  S.  Mauricii  Agaunenfis  an.  1261. 
apudSammarthanos  in  Abbatibus  Agaunenfibus 
num.  49. 

De  Capellis  ibis  Palatinis  exbat  Statutum  lib. 

5 . Capit. Caroli  Magni  cap.  182.  Ne  Capella  in 
nofiro  Palatio  ,  vel  aliubi,  fine  permijfu  Epifcopi -,  in 
cujus  efi  parochia,  fiant.  Hinc  querela  Epifcoporum 
,  Galli»  in  Concilio  Parifienfi  an.  829.  lib.  3.  cap. , 
1 4.  De  Prefbytens  &  Capellis  Palatinis  contra  cano¬ 
nicam  auttoritatem  &  Ecclefaflicam  honeftatem  incon- 
fulte  habitis ,  vefiram  monemus  felertiam,  ut  d  vefira 
potefiate  inhibeantur  :  quoniam  propter  hoc  &  honor 
Ecclefiaflicus  vilior  efficitur  ,  &  vefiri  Proceres  &  pa¬ 
latini  minifiri  in  diebus  (biennibus  ,  Jient  decet ,  vobi fi¬ 
cum  ad  Miffarufti  celebrationes  non  prae  edunt.  Nam 
&  obnixe  deprecamur ,  ut  in  obfervatione  diei  Domi¬ 
nici  ,  ficuti  jam  cludum  vos  deprecati  furnus ,  debitam 
adhibeatis  curam  ,  quatenus ,  niji  magna  compellente 
neceffitate  ,  in  ipfa  die  a  curis  &  follicitudinibus  mun¬ 
danis  vos  exuatis ,  &  quod  tanta  diei  venerationi  com¬ 
petit  ,  &  vos  faciatis ,  &  vefiros  facro  ve(lro  exemplo 


CAP  220 

&  doceatis ,  &  agere  compellatis.  Adde  eadem  Ca- 
pitul.  Caroli  Magni  lib.  7.  cap.  182. 

His  porro  locis  capellae  illae  Palatinae ,  Regales  j 
Regia,  &  Dominica  appellantur ,  vel  quodin  Pala¬ 
tiis  Regiis ,  vel  faltem  quod  aRegibu^in  domi¬ 
nicis  &  propriis  praediis  edent  extrudae ,  &  an¬ 
nuis  reditibus  locupletatae:  Dominicis  fcilicet  de¬ 
cimis,  ut  eb  in  Concilio  Meldenfi  ann.  845.  & 
quiaminifiris  ipfarum  Rex  ipfe  de  proprio  facit  ne  ce  fa¬ 
na  miniflran ,  ut  habet  Innocentius  III.  lib.  1  5. 
Epib.  225.  Eo  fenfu  Flodoardus  lib.  3 .  Hili. 
Rem.  cap.  23.  Antiquam  Regiam  Capellam  dixit. 
Sic  Regalem  Capellam  S.  Salvatoris  obfervo  inRe- 
feripto  Childerici  Regis  apud  Doubletum  in  Hi- 
boriaSandionyf.  pag,  68  5 .  [  Capellam  ffr?gfi,apud 
Eigilem  in  Vita  S.  Sturmii  Abb.  Fuld.  inter  Ada 
SS.  Benedid.  faec.  3.  part.  2.  pag.  280.  ]  Capel¬ 
lam  Regiam  de  Cafiro  novo  fupra  Liger im,  &  Capel- 
lanos  Regalium  Capellarum  ,  apud  Innocentium 
III.  PP.  in  dida  Epib.  225.  Capellam ,  qua  pala¬ 
tio  inh  arebat ,  in  Flift.  Tranllat.  S.  Sebabiani :  Ca¬ 
pellam  Palatio  contiguam  ,  apud  Hericum  Mona¬ 
chum  de  Miraculis  S.  Germani  Autifiodor.  cap. 
45 .  Capellam  Palatii ,  in  Charta  Archiepifcopi 
Narbonenfis  apud  Catellum  in  Comitib.  Tolofa- 
nispag.  3  1.  Dominicas  Capellas  habet  etiam  Capi¬ 
tulare  3  .  Ludov.  Pii  ann.  8  2  8. cap.  1.  idcb,  pro¬ 
prias.  Neque  porro  Palatia  conbruebant  Princi- 
es,  nifi  adj  undis  capellis.  Hclgaudus  in  VitaRo- 
erti  Reg.  Fr.  Stampis  cafiro  Regina  Conflantia  pala¬ 
tium  conftruxerat  nobile  fmul  cum  Oratorio.  Charta 
Ludovici  VII.  ann.  1 1  5  9 .  in  T abulario  S.  Magio¬ 
ri  i  Pari  f.  exBiblioth.  PetavianaCod.  276.  num. 
33.  Eftenim  prior  Ecclefa  SS.  Bartholomai  atque 
Maglorii  ante  ncftrum  Palatium  fta  ,  antiquitus  Re¬ 
gum  Capella  ;  &  quia  Abbas  S.  Adagioni  antiquitus 
Capellanus  Regum  conflit  ut  us  efi ,  &c.  Charta  Wen- 
ceilai  Regis Bohemiaein  Bohemia  Sacra  pag.  82. 
EcclefalVtfegradenfs ,  qua  noftra  eft  Capella  /peda¬ 
lis.  ChartaS.  Ludovici  pro  fundatione  Prioratus 
S.  Marcini  Silvaned.  ann.  1260.  apud  Sammar- 
thanos  in  Epifc.  Silvan.  num.  5  3.  Capellam  illam 
noftrarn  propriam  &  haredum  noftrotum  Regum  Fran- 
cia ,  &c.  Edwardus  I.  Rex  Angi,  in  Charta  ann4 
14. apud  Prynneum  tom.  3. pag.  i  279.deAb- 
batia  Webmonaberienfi  :  Jjfiia  omnium  Capella¬ 
rum  noftrarum  eft  domina  &  magiflra. 

Ea  vero  erat  Capellarum  Palatinarum  praeroga¬ 
tiva,  ut  ferme  femper  ab  Epifcoporum  jurifdi- 
dione  &  exadionibus  eximerentur  ,  foli  Sedi 
Apobolicae  nullo  medio  fubdit».  Chron.  S.  Petri 
Vivi  ann.  1110.  Rex  indignatus  mifit  litteras  fuas 
eidem  Epifcopo  ,  mandans  ,  fle  mole  fle  ferre  ,  quod  lo¬ 
cum  Adaariaci  ,  qui  Fifcus  Regalis  ,  &  Capella  Re¬ 
gum  Francorum  efi ,  inquietabat ,  &c.  In  Charta  Fun¬ 
dationis  MonaberiiS.  Martini  de  Hkftings  in  An- 
glia,  Willclmus  Nothus  ejus  fundator,  illud  ab 
Epifcopi  Cicebrenfis  ,  in  cujus  dioecefi  erat,  ju- 
rifdidione  eximit,  fubdiditque  \  fed  neque  fuper  il¬ 
lam  dominationem  aliquam  ,  aut  vim  ,  vel  potejiatem 
exerceat,  fed  fcutmea  Dominica  Capella ,  libera  ft 
ab  omni  ejus  exattione.  Exbat  illa  apud  Seldenum 
in  Notis  ad  Eadmerumpag.  16  5.  Quo  loco  ad¬ 
jungendum  videtur  ,  quod  habet  Nangiys  in 
Chron.  ann.  1285.  ubi  ait ,  Giloni  Arcfijppifpo- 
poSenonenfi,  aegre  ferenti ,  quod  Maria  Philip¬ 
pi  Regis  uxorParifiis  a  Petro  Remenfi  Archiepi- 
fcopo  in  Reginam  unda  fuilFet,  dicenti  ad  Ar- 
chiepifcopum  [edis  Belgica ,  qua  eft  Remis,  non  perti¬ 
nere  extra  fuam  provinciam  Regum  'munitionem ;  alie - 


2  2  I  CAP 

gatumfuiffe  exparte  Regis ,  quod  non  facium  fuerat  f 
unde  conqueri  pojfet  Senonenjis  Archiepifcopus  ,  cum 

.  Capella  domus  Regis  exempta  foret  Panjius ,  &  ideo 
ratione  loci  ad  ipfum  ir.unttio  non  fpettaret.  Vide  cap. 
Cum  Capella,  Extr.  de  Privileg.  Hinc  Capella: 
ilice  Regales  libera  appellari  folent.  Charta  Hen- 
rici  II.  Regis  Angi.  tom.  2.  Monaft.  Anglic.  pag. 
14.  Cumbae  Ecclejia  de  Walthan  a  primitiva  fua 
fundatione  femper  Regalis  fuiffet  Capella ,  nulli  Ar- 
cbtepifcopo ,  vel  Epifcopo  ,  fed  tantum  Ecclejia  Roma¬ 
na  ,  &  Regia  difpojitioni  fubjecta ,  &c.  In  eodem  Mo¬ 
nadico  pag.  28.  ubi  de  Prioratu  S.  Ofwaldi  : 

■  Tunc  liber  a  Capella  fuit  Regis  ,  pvftea  facta  eft  juris 
Arcbiepifcopi  Eboracenjis.  Et  pag.  84.  Ecclejia  S. 
Ai  an  a  de  Haftingiis  ,  qua  ejl  libera  Capella  nojlra. 
Lambcrtus  Ardenfis  pag.  1  8 .  In  eleemofjnam  eis 
contulit  liberam  Capellam  B.  Aiaria  virginis,  quam 
propriam  &  liberam  habebat  in  caftro  fuo  apud  Ghift- 
nas ,  &c.  Charta  Eienrici  III.  Reg.  Angi,  apud 
Prynneum  in  Libertatib.  Ecclef.  Angi.  tom.  3. 
pag.  6  2.  Cum  fuper  Decanatu  Ecclejia  S.  Aiartini 
Lorulon.  qua  Dominica  Capella  nojlra  effe  nofeitur ,  ea 
gaudemus  dignitate  a  temporibus  prafc ce (forum  noftro- 
rum  diu  obtenta ,  ita  quod  Decanus  cum  debuerit  infti- 
tut ,  it  fola  manu  Regia  Jlallum  recipit  in  choro  ,  &  lo¬ 
cum  in  Capitulo  ,  &c.  Vide  eumdem  Prynneuin 
pag.  424.  1027.  1075.  1076.  1  18  1.  1236. 

1  279. 1  ;  88.  to.  2.  pag.  496.  557.  727.728. 
734.  83  5.982.  996.  Ada  Synodi  Ciceftrenfis 
ann.  1157.  Aiandans  ac  praei  picus ,  quatenus  Ec- 
deJiamS.  Aiartini  de  Bello ,  Jient  Dominicam  Regis 
Capellam ,  &  Regiam  Coronam  ,  ab  omni  exaftione  & 
vpprejfione  liberam  &  quietam  Cbrijlo  Domino  pacifice 
Jineret  defervire.  Infra:  Rege  quidem  pronuntiante  fe 
Ecclejia  de  Bello ,  ficut  Dominica  fua  Capella  &  Co¬ 
rona  Regia  in  omnibus  jufla  defenjionc  protettorem  fore. 
Ibidem  :  Jjjuod  Ecclejia  de  Bello  libera  Jit  &  omnino 
abomni  fubjeclione  Epifcoporum.  Habetur  in  Charta 
feodi  pag.  177.  formula  prafentationis  per  Armige¬ 
rum  de  libera  Capella. 

Cum  igitur  elTent  exemptae  ab  Ordinariorum 
jurifdidione,  interdidum  ab  Epifcopis  ineas 
promulgari  non  poterat  ,  ut  eft  apud  innocen¬ 
tium  Ili.  lib.  t  5 .  Epift.  225. 

3. CAPELLA  ,  Minifteria  ac  vafa  facra,  quas  Sa¬ 
cerdoti  ad  facra  peragenda  neceiTaria  funt.  Cum 
enim  alfervarentur  praeter  reliquias  SScin  Capel¬ 
lis  iftis Palatinis , vafa,  inftrumenta,  ornamenta, 
ac  cimelia  Ecclcliaftica  majoris  momenti ,  quae 
Aiintfieria  vulgo  appellabant ,  ea  nomine  colledi- 
vo,  Capella  nomine  poftmodum  donata  funt. 
Eginhardusin  Vita  CaroliM.  Capella ,  ideft,  Ec- 
clejiafiicum  mmifterium  ,  tam  id  quod  ipfe  fecit ,  atque 
congregavit ,  quam  quod  ad  eum  ex  paterna  hareditate 
pervenit,  ut  integrum  effet ,  neque  ulla  divijione  f  in¬ 
deretur  ,  ordinavit.  Si  qua  autem  invenirentur  aut 
vafa,  aut  libri ,  aut  alia  ornamenta  ,  qua  liquido  con- 
ftaret  eidem  Capella  ab  eo  collata  non  fuiffe ,  hac  qui 
habere  vellet ,  dato  jufla  afiimationis  pretio  ,  emeret  & 
haberet.  Adrevaldusde  Mirae.  S.  Bened.cap.  41. 
Intercater a  ,qua  huic  loco  contulit ,  munifica ,  affluenti 
fua  largitate ,  facerdotale  indumentum ,  quod  ex  Ca¬ 
pella  fratris  fui  Lotharii  abfiuler  at ,  dum  ex  bello  re¬ 
verteretur  Fontanetico  ,  devotiffime  prabendo  concejft. 
Nec  non  duo  vafa  aurea ,  &c.  Leo  Oft.  lib.  2 .  Chron. 
Caf.  cap.  1  o  i .  Capella  ejus ,  quam  hinc  tulerat ,  fi- 
■  deltbus  viris  commendata  ,  quia  Romano  itinere  regredi 
timebant ,  &c.  Helgaudus  in  VitaRoberti  Regis 
Erane.  Capella  autem  hujus piiffimi .  .  .  Regis  Roberti 
talis  f ait  tcappa  1  8.  bona  optima,  &  bene  parata,  li- 


CAP  222 

Iri  Evangeliorum  aurei  z. ...  phylattcria  aurea  iz. 
&c.  Matth.  Paris  ann.  1242.  Rex  Anglia  Capellam 
fuam ,  id  eft,  omnia  ornamenta  S  acer  dotalia  pretii jif- 
Jlma,&  multa  alia  .  . .  prater  reliquias.  Et  an.  1249. 
TranfmiJit  ei  Capellam  fuam  pretiojijlmam  cum  reli¬ 
quiis  chariffims.  Eckeardus  Jun.  deCafib.  S.  Galli 
cap.  1 .  Difpofuit  adhuc  vivens  ad  titulum  S.  Petri . . . 
Capellam  ,  qua  itineraris  utebatur ,  cum  reliquiis ,  & 
libris,  &  omnibus  utenjilibus  f  acris.  Guibertus  Abbas 
Gemblac.-  de  Combuftione  ejufdem  Monafterii 
anno  1137.  Capella  ,  id  eft ,  apparatus  AAijja.  Do- 
mnizolib.  2.  de  Vita  Mathild.cap.  14. 

Capellam  totam  quam  prabuerat  pretio  fam  : 

Huic  Domno  digno  Comitiffa  Adathildis ,  in  ipfo 
Templo  confeftim  rapuit ,  plebs  pefftma  fregit. 
Infra : 

Et  Domina  cunilam  Capellam  reddidit ,  ultra 
Non  aliquid  relinens. 

Gauterius  Cancellarius  de  Bellis  Antiochenis  pa^ 
454.  tradit,  Saracenos  poft  fufum  Rogerium 
Antiochiae  Principem  ,  Capella  tentoria  ,  auri  & 
argenti ,  ornamentorumque  principalium  cupidine  cap¬ 
tos  irrupijfe.  NecrologiumS.  Vidoris  Parifienfis  de 
Ludov.  VIII.  Rege  Fr.  Kl.  Augufti.  Ad  honorem 
Ecclejia  noftra  Capellam  fuam  multas &pretiofas  reli¬ 
quias  continentem  tn  ipfa  repofuit •  Adde  Alexandrum 
III.  PP.  Epift.  5  6.  Stephanum  Tornacenfem  Ep. 
188.  Bertholdum  Conftant.  ann.  1086.  Hifto- 
riam  Abbatiae  Condomenfis  tomo  13.  Spicilegii 
Acherani  pag.  506.  507.  &c.  Vide  Probat  Hi- 
ftor.  Blefenfis.p.  10.  [Mabill.  in  Elogio  S.  Odo¬ 
nis  inter  Ada  SS.  Benedid.  faec.  5.  p.  i42.Mar- 
ten.  tom.  4.  Anecdot.  coi.  318.  Macerias  Infu¬ 
lae  Barbarae  tom.  2.  pag.  672.] 

Vel  hinc  liquet  in  mundo  capellae  ,  reliquias 
Sandorum  annumerari.  Sed  &  iplis, quae  contine¬ 
re  folent,  phyladeriis  ,  &  capfulis  capellarum  no¬ 
men  inditum.  Evodius lib.  1.  deMirac.S.  Stepha- 
ni  :  Capella  argentea  ,  in  qua  erat  reliquiarum  portio. 
InfcriptiocapEe  reliquiarum  ,quam  Carolus  Rex 
per  Salomonem  Monachum  ad  S.  Gallum  mifit : 
En  crucis  atque  pia  cum  fanetis  capf a  Alaria, 
Hanc  Karolus  fwntnam  delegit  habere  Capellam. 
Exftac  illa  apudEckeardum  Jun.  cap.  1.  qui  pu¬ 
tat  cap  fam  illam  felide  auream ,  gemmis  regaliter  in¬ 
clytam  ,  reliquiis  ftunmis  refertam  ,  ita  appellatam  , 
quod  in  formam  Capella  creata  effet. 

Capella,  etiam  faepepro  ipfo  integro caparum  Ec- 
clefiafticarum  apparatu  fumitur,  id  eft  ,  capa  , 
tunica,  dalmatica ,  &c.  Charta  ann.  123  i.apud 
Catellum  in  Hift.  Occit.  pag.  901  .Eft  ibiquadam 
Capella  panni  violati ,  in  qua  habet  tunicam ,  &  infu¬ 
lam  ,  atque  capam.  .  . .  Item  eft  ibi  alia  Capella  deau¬ 
rata  ,  in  qua  halet  tunicam ,  &  dalmaticam ,  &  infu¬ 
lam  ,  atque  capam.  Ita  ibi  non  femel. 
f  Capella  Completa  fuis  omnibus  paramentis 
unius  coloris.  AdaSS.  Junii  to.  3.  p.  Lxxn  inLe- 
gib.  Palatin.  Jac.  II.  Regis  Majoric.  Et  de  lividis  fe¬ 
neis  cum  paratur  a  Completa  Capella,  hoc  eft»  cum 
pallio  retroaltari,rctrotabnlario,  indumentis  Pre- 
Ibyteri  ,  Diaconi  &  Subdiaconi  &  tribus  cappis. 
4. CAPELLA,  Cancellaria  :  ita  vero  dida,  quod 
in  Capella  Principis,  feu  Oratorio,  Archivum  , 
diplomata  &  regni  monumenta  olim  ,  ut  hodie, 
alfervarentur.  In  Francia  enim  Chartarum  Regia¬ 
rum  ,  ut  vocant,  Thefaurus ,  in  facra  Capella  Pa- 
rifienfi  etiamnumaftervatur.  Concil  Francoford. 
an.  794.  cap.  3.  Unde  tres  breves  ex  hoc  capitulo 
uno  tenore  confcriptos  fieri  praccpit ,  unum  in  palatio  re¬ 
tinendum,  alterum,  &c.  Tertium  vero  in  facri  palatii 


2  2  3  C  AP 

Capella  recondendum  fieri  juffit.  Id  deAnglia  perin¬ 
de  oblervat  Spelmannus,  ubi  Archivum  aeque 
Regium  in  Capella,  a  munere  Capella  Rotulorum 
appellata,  cultoditur-  ItaSkenseus  inLegibusBa- 
ron.  Scoticor.  cap.  5  3 .  §.  6.  Capellam ,  Cancella- 
riam  Regiam  interpretatur.  Statuta  Davidis  II. 
Regis  Scotia  cap.  4 1 .  Liter  a ,  qua  emanarunt  de  Ca¬ 
pella  Regis.  Hinc  qui  defcribendis  regiis  publicif- 
ve  inftrumentis  addicebantur,  Capellam  vulgo 
jam  olim  audiebant ,  uti  mox  obfervabimus.  Vi¬ 
de  Prynneum  inLibert.  Angi.  tom.  1 .  pag.  1248. 

5.  CAPELLA  ,  praeterea  appellata  aedicula,  in  qua 
cimelia  alfervabantur.  Teftamentum  Haimonis 
Dom.  Burbonenlis  an.  9.  Ludovici  Reg.  Ind.  5. 
Donate  Ebboni  caftrum  Cantilla  cum  appenditiis ,  & 
de  noftra  Capella  fpadam  &  duos Jigillos  de  Amatixo. 

6- CAPELLA  poftmodum  dida  quaevis  sediciilafa- 
cra,  oratorium  ,  quod  proprios  Sacerdotes  non  ha- 
bat  :  feu  aedes  facra  ,  quae  non  erat  baptifnalis. 
Joann.  de  Janua :  Capella  ,  parva  Ecclejia ,  qua  nec 
habet  b apti fmttm  ,  nec  cimeteriufn.  LexLongob.  lib. 
3  .  tic.  j.§.  2.  Ecclejia  &  Capella ,  qua  in  vefir  a  pa¬ 
rochia  junt.  [Vita  S.  Pirminii  Chorepifcopi ,  inter 
Ada  SS.  Bened.  faec.  3.  part.  2.  p.149.  Contigit 
eum  ad  quemdam  deveni  je  locum  ,  in  quo  piorum  ope¬ 
rum  commorabatur  femina  ,  qua  &  ipji  grata  prabuit 
hofpitii  commoda.  Hac  etiam  habuit  Capellam  manjtoni 
propria  contigue  adharentem ,  in  qua  orationis  penfum 
jugiter  folvere  confueverat.  ]  Concilium  Parifienfe 
VI.  ann.  829.  lib.  3.  cap.  6.  Admonemus  ,  ut  poft- 
habitis  adtculis  ,  quas  ufus  inolitus  Capellas  appellat , 
bajiltca  Deo  dicata  ad  MiJJarum  celebrationem  au¬ 
diendam ,  &  Corporis  &  fi 'anguinis  Dominici  percep¬ 
tionem  [umendam,  ajftdue  devoteqtie  acleantur.  Con¬ 
cilium  Meldenfe  ann.  846.  can.  74.  Provideant 
viri  potentes ...  ut  fuos  Prefuyteros  ,  qui  cum  eis  in  Ca¬ 
pellam  vadunt  ,  hujufmodi  virtutem  habere  faciant , 

quatenus  omnia  vitia  in  domibus  fuis  refecent , . 

qitiaparochiani  Prefbyteri  &  Epifcoporum  miniftri  de 
minoribus  &  vilioribus  perfnis  hoc  providere  ftvde- 
bunt.  Capitulare  Caroli  C.  Compendienfe  ann. 
86  8.  cap.  3  .Ut  MiJft  nojlri .  . .  inquirant  de  Capel¬ 
lis  &  Abbatiolis ,  ex  cajis  Dei  in  beneficium  datis. 
FrothariusEpifcop.  Tuli.  Epift.  30.  Propter  Teu- 
derici  a  vobis  uedicatas  novas CapellasfC hartaLudo1- 
vici  Regis  German.  apud  Guilliman.  lib.  3 .  de 
Reb.  Helvet.  pag.  321.  Concejfimus .. .  Capellam 
unam , Jitam  in  villa  Zurich ,  qua  ejl  ccvfiructa  in  ho¬ 
nore  S.  Petri ,  &  alteras  duas  Capellas  tn  valle  Ura¬ 
nia.  Alia  ejufdem  Regis  apud  Meuriftium  in  Epi- 
fcopis  Metenfib.  pag.  272.  Pracepto  noftra  auctori¬ 
tatis  conftimitmus  Capellam  ex  villa  Rumiliac a  in  bono± 
re  S.  Aiartini,  &c.  Occurrit -paffim.  Vide  Hono¬ 
rium  Auguftod.  lib.  1 .  cap.  128. 

^  Capella  Decim  alis  et  Baptismalis.  Praeceptum 
Ottonislmp.  an.  977.  apud  Martenium  tom.  1. 
Anecd.  coi.  9  3  .  Adelheidts  Imperatrix  Capellam  de- 
cimalem  &  baptifmalem  cum  tota  villa  ,  in  qua  Jita 
tft ,  cum  Clerico  fuo  Odelrico  ejufdem  villa  legitimo 
Sacerdote  cum  tota  familia  fua  ,  tam  libera  quam  fer- 
vili ,  cum  agris,  &c . Murbacenji donavit  Eccle¬ 

jia.  Hinc  patet  Ecclefias  parochiales  aliquando 
Capellas  didas  fuiffe.  Equidem  antiquitus ,  ut 
feptimo  frculo,  folae  aediculae  non  baptifmales 
Capella  dicebantur ,  at  feqq.  faeculis  non  ita.  Vi¬ 
de  Mabill.Oper.  pollli.  tom.  1 .  pag.  5  3  1 .  Alber- 
tinusMuflatusdeGeftis  Henrici  VII.  Cadaris  lib. 

1  o.  rubrica  1 .  Mane  facto  ,  pradeftwatis  concurren¬ 
di  fignis  ,  triplex  ad  S.  Maria  bajilicam  exauditus  eft 
Campana  funus ,  poftquem  Catbedralis  Ecclejia  acom- 


CAP  224 

nturn  civitatis  Capellarum  increbuere  tinnitus.  Ubi  rc- 
dePignorius:  Capella  hic  funt  templa  paroeciarum , 
unde  &  apud  nos  Parochi  antiquiffma  nuncupatione  „ 
etiam  nunc  Capellani  appellantur.  Vide  Capellam  3. 

Capellas  ,  Bononia  inltalia  ,  urbis  regiones  appel¬ 
lari,  obfervatum  ab  Antonio  Paulo  Malino  ,  qua 
nomenclatura  Parochias  indigitari  ait.  Vide  do- 
diffimumHenfchenium  in  Miraculis  B. Simonis 
Tudertini  20.  April.  pag.  8  1  9-&  8  20. 

Capella  Campestris  ,  ubi  non  eft  atrium,  id  eft,  coe¬ 
meterium  ,  in  Legibus  Henrici  I.  Regis  Angliae 
cap.  79. 

Capf.i  lula  ,  Parvula  capella ,  apud  Fortunatum  de 
V  itaS.Medardi. 

Capella  ad  Succurrendum  ,  quomodo  Ecclejia  fuc- 
curfalis  apud  nos  dicitur ,  quae  ad  parochiae  au¬ 
xilium  &  fuccurfum  aedificatur  ,cujufmodi  erant 
caftellorum.  Lambertus  Ardenfis :  Unde  licet  Ca¬ 
pellam  haberet  in  caftello  fuo ,  quaji  ad  Succurrendum 
f  altam  :  eam  tamen  nullus ,  niji  in  voluntate  Canoni¬ 
corum  Ardenfis  Ecclejia  ,  defervite  vel  mimftrare  po¬ 
terat  aut  debebat  Capellanus. 

Capella  Filialis  ,  Minor  Ecclefiaquae  pendet  a 
majori.  Chriftoph. Mulieri  Introdud.  in  Hift.  Ca¬ 
nonicae  Sand  -  Hippolyt.  apfud  Duellium  lib.  1. 
Mifcell.  pag.  350.  Succedunt ,  qua  noft  ris  adhuc  tem¬ 
poribus  exftant  reliqua  Filiales  Capella  ,  utpote  qua 
S.  Atulrea  A poftoli  honoribus  facra  nomen  inde  accep¬ 
tum  tenet  ,  medioque  coemeterio  confpicitur. 

Capellas  etiam  vulgo  appellamus  lacella  ,  feu  ma¬ 
jorum  templorum  appendices,  vel  aediculas  ,  sedi 
facra;  majori  adjundas,  quas  Cubicula,  vocant 
veteres.  VideOdavium  Ferrarium  in  Orig.  Ital.; 
in  vo ce  Capella. 

7.  CAPELLA ,  Coetus  Clericorum  ,  quos  vulgo  Ca- 
pellanos  vocant ,  qui  Epifcopis  inferviunt,  eorum- 
que adfunt minifterio.  Adam  Bremenlis  cap.  207. 
A  Papa  hoc  dignitatis  meruit  Privilegium  ,  .  .  .ut  in¬ 
vitis  etiam  Regibus  Epifcopatus  conftitueret ,  ordina- 
retque  Epifcopos  ex  Capella  fua  ,  quos  vellet  elettos. 
CAPELLANARlUS,  pro  Capellanus.  Charta  an-; 
ni  1  o  8  2 .  in  Annal.  Benedid.  tom.  5 .  pag.  6 44. 
coi.  1 .  Unde  funt  teftes  Eitftachius  Vicedominus  de  Ca- 
talanne  ,  Dudo  Dapifer ,  Bonidonius  Capellanarius 
Comiti  (Ja. 

1 .  CAPELLANI ,  Primitus  didi ,  qui  Capam ,  feu 
Capellam  S.  Martini ,  vel  in  Regum  Palatiis  afr 
fervabant,  vel  in  praeliis,  cum  eseteris  SS.  reli¬ 
quiis  deferebant ,  uti  fupra  obfervatum  ex  Wala- 
frido  Strabone  ,  &  FIonorioAuguft.  quibus  con- 
fentanea  feribit  Durandus  in  Rationali  lib.  2. 
cap.  10.  Quae  quidem  aflervandarum  facrarum 
ieliquiarum  cura ,  Capellanos  inferioris  ordinis , 
&  eos,  qui  Epifcopis  adfunt ,  longe  etiam  poftea 
fpedavit ,  uti  docemur  ex  Eadmero  lib-  4.  Hi- 
ftor.  Novor,  p.  8  8.  ubi  de  crinibus  aliquot  Dei¬ 
parae  Virginis  Anfelmo  Cantuarienfi  Archiepi- 
fcopo  ab  llgyro  quodam  concedis  verba  facit : 
Mthique  ,  utpote  qui  Capella  illius  cuftos  eram ,  at¬ 
que  dtfpojitor ,  cuftodiendos  commendavit.  Ubi  per  Cu- 
ftodem  capella,  Capellani  officium  &  dignitatem 
intelligit,  ad  quem  facri  minifterii ,  feu  rerum  ad 
rem  facram  peragendam  neceftariarum,quas  inter 
exftitiife  facra  phyladeria  notatum  fupra  ,  cura 
fpedavit. 

Atque  ab  ejufmodi  reliquiarum  forte  cuftodia 
Cuftodes ,  fimpliciter  didi  videntur  Capellani. 
Anaftafius  Bibi,  in  S.  Leone  I.  PP.  Hic  conftituit  fu - 
per  fepulcra  Apoftolorum  Cuftodes ,  qui  dicuntur  Ca¬ 
pellani  ex  Clero  Romano ,  id  eft  ,  qui  facratiffima 

Apoftolorum 


22  y  CAP 

Apoftolorum  corpora, qu3e  in  variis  feorfim  facel- 
]is  in  majori  EcclefiaRomxaffervabantur,  ex  of¬ 
ficio  fibi  injundo  cuftodirent.  Unde  Martyr  ani  , 

8c  Cufiodes  Martyrum  etiam  didi.  Scio  ,  hocce  lo¬ 
co  ,  quafdam  Anaftafii  Editiones  ,  Cubicularii  , 
proferre  ;  fed  Capellanorum  &  Cubiculariorum 
idem  fuiffie  munus  docemus  in  V.  Cubicularii. 
Conjeduram  noftram  firmat  praeterea  Hincma- 
rus  de  Ordine  Palatii  cap.  1 6.  ubi  ait,  Apocri- 
fiarium,  qui  &  Capellanus  dicitur,  etiam  Pa¬ 
latii  Cujlodem  appellatum  ,  non  quod  revera  Pa¬ 
latii  cuftodia  penes  eum  fuerit;  id  enim  officii 
fpedavit  laicos  &  militares  viros ;  fed  quodeflet 
Curtos  Palatinae  Capellae ,  in  qua  erant  varia  San- 
dorum  Lipfana,  quae  Capellani  cuftodiebant , 
vel  in  praeliis ,  fi  neceffitas  incumberet,  defere¬ 
bant.  Synodus  Liptinenfis  an.  742.  aS.  Bonifado 
Mommtinenfi  Archiepifc.  habita  cap.  2.  &ex  eo 
Capitula Caroli  Mag.  lib.  5.  cap.  2.  &  Capitula 
ejufdemann.  769.  edita  a  Stephano  Baluzio  : 
Servis  Det  fer  omnia  omnibus  armaturam  portare  ,  vel 
pugnare  ,  aut  in  exercitum  &  in  hoflem  pergere  omnino 
prohibemus :  nift  illis  tantummodo  ,  qui  propter  divinum 
miniflerium ,  Miffarum  fcilicet  folennia  adimplenda  , 

&  Santtorum  patrocinia  portanda,  ad  boceletti  funt , 
id  eft ,  unum,  vel  duos  Presbyteros  ,  cum  Capellams 
Prefbyteris.  Adde  Capit.  Caroli  M.  lib.  7.  c.  1  04. 
;Lib.  1 .  Miraculor.  S.  Dionyfii  cap.  2  1 .  de  Caro- 
lo  M.  proficifcente  contra  Saxones  :  Hic  pignora 
beatorum  Martyrum  fecum  ferri  fecerat ,  &  cufiodes 
Clericos ,  qui  fecum  proficifcebantur  delegaverat ,  uti 
eis  vicifim  Jibi  (accedentibus  debita  exhiberetur  religio. 
Vita  S.  Bertharii  Carnot.  Epifc.  tom.  1.  Hift. 
Franc.  pag.  5  6  o .  de  Chlotario  II.  Rege  -.^uiau- 
diens  famam  keatiffimi  viri ,  fuum  conftituit  Archica- 
pellanum ,  &  pignora  multa  Santlorum ,  qua  fecum  de¬ 
ferebat,  ut  mos  eft  Regum ,  ditioni  illius  conftituit.  De¬ 
nique  ad  Capellanum  ,  etiam  fub  tertia  Regum 
noftrorum  ftirpe ,  reliquiarum  Palatinarum  cu¬ 
ram  fpedafte  docet  fequens  Diploma,  quod  ex 
Camera  Computor.  Parif.  eruimus:  Spacbenttous 
que  j e  Denys  le  Grant ,  premier  Chappelain  du  Roy  no - 
Jlre  Sire ,  cognois  avoir  eu  &  refceu  de  honor,  fages  & 
pourveusles  Treforiers  du  Roy  noftredit  S eigneur  a  Pa¬ 
ris  28.  livres  Par.  pour  venir  de Bourbelfur  Saine  a 
Parispour  querir  les  fainte  s  reliques  de  la  fainte  Cbx- 
pelle  du  Palais  a  Paris ,  pour  les  conduire  &  mener  a 
PAbbaye  du  Lys ,  ou  le  Roy  noftre  dit  S  eigneur  fera  a 
tefie  fainte  prochaine  fefte  de  Pafques ,  pour  les  rame - 
ner  &  conduire  aries-  du  Lys  a  Paris ,  pour  moy  retour - 
ner  au  lieu,ou  le  Roy  noftre  dit  S  eigneur  fera ,  pour  paier 
les  1  8.  Efcoliers,  quiy  ont  accouflume  d  venir ,  &  pour' 
faire  toutes  les  autres  chofes ,  qui y  ont  efte  accouflumees 
afaire.  En  tefmoin  de  laquele  chofe  je  ay  fellee  cefte 
prefente  cedule  de  mon  propre  feel  le  Mardy  7.  jour 
d’Avrill'an  1 548. 

Atque  id  primum  ac  praecipuum  Capellanorum 
Palatinorum  munus  fuit ,  quos  deinceps  in  Pala¬ 
tiorum  facellis  facris  peragendis  officiis  operam 
dedilfeconftat ,  Clerumque  effeciffie  ,  quem  P ala- 
tinum  vocat  Hincmarus ,  cui  qui  praeerat  ,  Ca¬ 
pellanus  ua 7  Ifyyjiv  ,  portea  Arcbtcapellanus  didus 
«It.  Sic  enim  Hincmarus  de  ordine  Palatii  cap. 
1 6.  Apocrifiarius  autem ,  quem  noftrates  Capellanum , 
vel  Palatii  Cuftodem  appellant ,  omnem  Clerum  Pa¬ 
latii  fub  cura  &  difpofitione  fua  regebat.  InPalatinos 
iftos  Capellanos  acrius  olim  invedus  eft  Wala 
Abbas  Corbeienfis ,  ut  docet  Pafchafius  Ratper- 
tus  in  ejus  Epitah.  lib.  2.  cap.  5.  cujus  haec 
funt;  Prafertim  &  militiam  Clericorum  in  Palatio  t 
Tom,  II. 


CAP  226 

quos  Capellanos  vulgo  Vocant ,  quia  nullus  ordo  Eccle- 
Jiaflicus ,  denotabat  plurimum  :  qui  non  ob  aliud  fer- 
viunt  mji  ob  honores  Ecclejiarum ,  &  quaflus  faculi 
ac  lucri gratiam  ,  fine  probatione  magifterii,  atque  am¬ 
bitiones  mundi.  Jfiuorum  itaque  vita  neque  fub  regula 
eft  Monachorum ,  neque  fub  Epifcopo  militat  canonice ; 
prafertim  cum  nulla  alia  Jint  tirocinia  Ecclejiarum 
quam  fub  his  duobus  ordinibus.  Aiebat  namque  idem 
quod  aut  Canonicus  quifque  effe  deberet ,  aut  luteus  t 
aut  Monachus:  quod  Ji  neutrum  ,  jam  fub  nullo  mon~ 
Jlratur  ordine  ,  quia  videntur  effe  Jine  capite  ,  &c . 
[In  eofdem  Clericos  pariter  invehitur Walafri- 
dus  Strabo  in  Vifione  Wetini  Monachi,  apudMa- 
bill.  faec.  4.  SS.  Benedid.  part.  1.  pag.  279. 

Magna  Sacerdotum  numero  pars ,  Angelus  inquit , 
Lucra  petunt  terrena  quibafque  inhiantur  ad h arent „ 
Atque  Palatinis  pereuntia  pramia  q narunt 
Obfequiis ,  ornantque  magis  fe  vefte  polita 
Jffuam  radiis  vita ,  pompofis fercula  menjis 
Glorificare  parant ,  animarum  lucra  relinquunt , 
Deliciis  dubii  per  fcorta  ruendo  volutant. 

Hanc  fummam  mercedis  habent ,  qui  talibus  inflant 
Rebus ,  ut  aternam  capiant  in  finibus  iram. 

Lupus  Ferrarienfis  Epiftola  2  5 .  Ceterum  fama  ver- 
fatur  inter  nos ,  Clericos  Palatii  diverfonun  Jibi  domi¬ 
nium  optare  atque  pofcere  ,  quibus  nulla  jit  alia  cura „ 
niji  ut  fu*  avaritia  oppreffione  fervorum  Dei  fatis  fa¬ 
ciant.  Confer  Smaragdum  in  Vita  S.  Benedidi 
Anian.  num.  54.]  De  Clericis  vero  ,  qui  in  Capella 
Regis  ferviebant ,  agunt  praeterea  Concilium  Fran- 
cofordienfe  can.  38.  al.  3 6.  Libellus  proclama- 
tionis  Caroli  Regis  adverfus  Wenilonem  Archie- 
pifc.  Senonenfem  cap.  1.  Capitulare  de  Villis 
cap.  6.  Alcuinus  Epirt.  4.  &  Poem.  221.  cum 
aliis  pluribus. 

Miniftrabant  vero  inRegum  Capellis  viri  di», 
gnitate  illuftres,  utEpifcopi  &  Abbates.  Charta 
Caroli  Calvi  pro  Monafterio  Dervenfi  apud  Ca- 
muzatum  pag.  84.  Abba  quoque  vel  rettor  Mona - 
fterti  ejufdem  m  Capella  noftra  Epifcopis  &  Abbati¬ 
bus  noftris  adhareat ,  &  nobis  familiariter  ferviat.  Ex 
Capella  etiam  crebro  eledi  a  Regibus  ad  digni¬ 
tates  Ecclefiafticas ,  quod  fupra  innuimus  ex  Paf- 
chafio  Ratperto.  Libellus  proclamationis  Caroli 
C.  adverfus  Wenilonem  Archiep.  Senonenf.  cap. 

1 .  Wenilom  tunc  Clerico  meo  in  Capella  mea  mihi  fer- 
vienti ,  qui  more  lib  eri  Clerici f e  mihi  commendarer  at. .2. 
ad  (  Senonenfem  Ecclefiam)  gubernandum  commifi. 
Ita  Agius  Prefbyter  Palatii ,  id  eft ,  CapelltePalati» 
nae ,  ad  Aurelianenfem  Epifcopatum  eft  promo¬ 
tus  ,  ut  eft  in  Concilio  in  Verno  II.  cap.  1  o. 

Primitus  vero  fummiifti  Capellani,  qui  Palati- 
nisOratoriisdc  Sacellis  praefedi  erant ,  Abbates  di¬ 
cebantur.  VitaS.  Defiderii  Epifcopi  Cadurcenf. 
c.  1.  deRuftico  illius  fratre,  &  Epifcopo  perinde 
Cadurcenfi  :  Ruflicus  e  primis  pubertatis  annis  Cle¬ 
ricus f  alius ,  Archidiaconatus  officium  in  urbe  Ruthena  , 
dr  Abbatia  fub  Lothario  Rege  adminiftravit.  Et  cap.' 

2.  Ruflicus ,  (  ut  prafati  fumus)  Abbatiam  Palatini 
Oratorii ,  quod  regalis  frequentat  ambitio ,  &  Archi¬ 
diaconatus  officium  geffit.  Vita  S.  Sulpitii  Pii  Epi¬ 
fcopi  Bituricenfis  n.  10.  de  Chlotario  Rege  : 
Illico  Epifcopum  pofcit,  ut  pro  falute  fua  ac  exercitus 
fui  licentia  daretur ,  ut  vir  beatus  in  fuis  caftris  Abbatis 
officio  potiretur.  Id  eft  ,  ut  Capellae  Regiae  praeeffiet. 
Ex  quibus  patet,  a  Regni  Gallici  primordiis  ha- 
builfe  Reges  Oratoria  &  Sacella  in  Palatiis.  Eam- 
dem  Abbatis  dignitatem  Angilberto  Archicapel- 
lano  fub  CaroloM.  tribuit  AdrianusPP.  Dtrettus 
nobis  eft  a  vcftra  pracclfa  Regali  potentia  fidelis  fa - 

P 


227  CAP  CAP  228 


miliaris  vejler  Angilbertus  Abbas  &  Mini ft  er  Capella'. 
Is  Primicerius  Palatii  dicitur  Alcuino  Epift.  42. 
ut  Angilrannus  Archiepifcopus  ,  S  anita  Capella 
Primicerius  ,  eidem  Epift.  79.  Hilduinus  apud 
Agobardum  in  Epift.  ad  Proceres  Palatii ,  facri 
Palatii  Antijles  :  qui  Abbas  facri  Palatii ,  dr  Cleri¬ 
corum  fummus  dicitur  apud  Hincmarum  in  Epift. 
ad  Carolum  C.  de  Vita  S.  Dionyfii. 

Archicapellani  &  fummi  Cancellarii ,  in  aula 
Palatina  ,  dignitates  muneris  &  officii  affinitate 
conjundliffimae  fuerunt,  ita  ut  Archicapellano,au- 
dore  Hincmaro  loco  citato  ,  fodaretur  fummus 
Cancellarius  ,  qui  a  Secretis  olim  appellabatur,  er ant- 
queilli  fubjefti  prudentes  &  intelligentes  ac  fideles  vi¬ 
ri  ,  qui  pracepta  regia  ab  f  que  immoderata  cupiditatis 
venalitate  feriberent ,  &  fecreta  illis  commijfa  fideli¬ 
ter  cuftodirent.  Qui  quidem  prudentia  &  rerum 
experientia  probati  viri ,  Capellam  vulgo  audie¬ 
bant,  quod  in  Capella  Palatina,  ubi  affiervaban- 
tur  Regia  Archiva, operam  fuam  locarent,  deferi- 
bendifque  publicis  tabulis  infudarent ,  uti  mox 
docemus. 

Quin  &  par  eft  credere  non  olim  duntaxat  > 
&  prima  ftante  Regum  noftrorum  ftirpe  ;  fed 
etiam  fub  tertia,  Capellanos,  feu  Archicapella- 
nos,  &  Cancellarios  eodem  fundos  munere  ,  ita 
ut  qui  Regum  Diplomata  fubfcribebant  ,  pro- 
mifcue  Archicapellanos  &  Cancellarios  crebro 
fefe  in  criberent.  Dado  quippe  ,  qui&  Audoe- 
nus  ,  Dagoberti  Regis  Referendarius ,  Fredega- 
rio  &  aliis ,  Cancellarius  in  variis  Tabulis  appel¬ 
latus,  in  Charta  Dagoberti  Arcbicapellanus  indi- 
gitatur  apud  Labbeum  in  Mifcell.  Hift.  tom.  2. 
pag.  4  5  •  Verum  haec  Charta ,  quae  continet  fun¬ 
dationem  EcclefiaeS.  Audoeni  in  ForeftaCuifien- 
fi ,  legiturque  in  regefto  Caroli  VI.  an.  1  3  8  2 .  & 
1383.  num.  2  1  6.  inTabul.  regio  dubiae  eft  om¬ 
nino  fidei.  Ita  Itherius ,  qui  paffim  Caroli  M.  Di¬ 
plomata  fubfcripfit ,  tanquam  Cancellarius ,  Ca- 
pellanns  &  Notarius  ejuidem  Caroli  dicitur  Ana- 
jftafio  Bibi,  in  Adriano  PP.p.io  8  .Exftat  apud  Gal¬ 
landum  in  T radiatu  de  Franco  Alodio  pag.  8  3  . 
Charta  Caroli  C.lvTan.  6.  regni ,  in  qua  Gozli- 
nus  Abbas  Monafterii  S.  Germani  de  Pratis ,  poft- 
modum Parifienfis  Praefui,  qui  paffim  in  veteri¬ 
bus  Tabulis ,  atque  adeo  in  ipfius  Caroli  Capitu¬ 
lis  pag.  44  2.  x.  Edit.  Cancellarius  dicitur  ,  Ar- 
chicapellanus  vocitatur  apud  BaldricumNoviom. 
lib.  i.cap.  76.  [In  Annalibus  Francorum  Lam- 
becianisad  an.  887.  apud  Murator,  to.  2.part.2. 
coi.  92.  Imperator  Liutwardum  blafpbemum  de- 
pofuifte  legitur,  ne  ejfet  Arcbicapellanus,  id  eft,  Ar- 
chicancellarius.]ChartaOttonisImp.  an.  940/10 
clauditur :  Bruno  Cancellarius  advicem  Rotberti  Ar- 
chicapellani  recognovi.  [Charta  ejufd.  Ottonis  an. 
5)  52.proHincmaroAbb.S-  Remigiiapud  Remos: 
Ofbertus  Cancellarius  ad  vicem  Brunonis  Archicapel¬ 
lani.  Diploma  Ottonis  II.  apud  Doubletum  pag. 
819.  Hift.  Sandionyf.  Hildiboldus  Cancellarius  & 
Fpifcopus  vice  iVilligiJiArcbic  apellani.D iploma  Ca- 
rolomanni  Italiae  Regis  apud  Acher.Spicil.  to.  5 . 
p.  392.  Baldo  Cancellarius  Regis  ad  vicemTbeotmari 
Arcbicapellani-fPrxkrUm  vero  id  aftruit  aliudDi- 
ploma  Balduini,  Regis  Henrici  Cancellarii ,  an. 
10  4  7. quod  ab  Hemereo  inAuguftaViromanduo- 
rum  refertur  ,  cujus  principium  hifce  concipitur 
verbis  :  Ego  Balduinus  inPalatio  Henrici  Regis  Fran¬ 
corum  Cancellarius ,  notum  facio  ,  fic  vero  clauditur: 
S.  Balduini  Archicapellani  ,  qui  boc  feriptum  fieri 
juffit.  [  Vide  Metropol.  Salifburgenfem  tom.  1. 


pag  1  28. 1  3  o.  &  feqq.  350.  3  5  1 .  &  to.  2. pag. 
1  5.&C.  ] 

Capellanos  vero  didos  feribas ,  fecretarios, &  ama- 
nuenfes  Regios  conflat.  Monachus  Sangallenfis 
lib.  1 .  de  Carolo  M.  cap.  4.  De  pauperibus  pradittis 
quendam  optimum  dictatorem  &  feriptorem  in  Capel¬ 
lam  fuam  ajjumpjit.  Angilbertus  ,  qui  ab  Adriano 
PP.  Minifter  Capella  dicitur  ,  Primas  Capellanorum > 
in  ejus  Vita  ,  Manualis ,  id  eft  ,  amanuenfis  vo¬ 
catur  ab  Alcuino  Epift.  84.  Auricularius  five  Se- 
cretarius  ,  Epift.  8  3 .  Epift.  Stephani  Comitis 
Blefenlisto.  2.  Spicii.  Acheriani  -.Dum  vero  C  ap¬ 
pellamus  meus  Alexander  cum  fumma  feftinatione  has 
litteras  feriberet ,  &c.  Vide  Eckehardum  Junio¬ 
rem  deCafibus  S.  Galli  cap.  1 1 .  Leges  Eccleha- 
fticas  Hoeli  Boni  Regis  Walliae  cap.  6.  Probat. 
Hiftor.  des  Chafieigners  pag.  38.  &  c.  Ita  etiam 
Capellanos  pro  fecretariis  <5c  amanuenfibus  paf¬ 
fim  ufurpant  Poetae  noftrates.  LeRoman  deGa- 
rin  MS. 

Un  Cbappelein  appelle  ,Ji  li  dift , 

Fes  unes  leftres  orenclroit ,  biaus  amis. 

Si  les  envoie  Fromondtn  le  pofieis ,  &c. 

Alibi : 

Tenes  ces  leftres ,  que  il  voie  vers  Pepm , 

Et  cil  les  prant ,  fon  Cbapelein  a  dit , 

Gardes  quii  a  es  leftres ,  biaus  amis  ,  &c. 

Idem  de  Fromondino : 

Les  leftres  tent  fon  Cbapelein  Baudri , 

Et  cil  les  prant ,  de  cbief  en  cbief  les  lift. 

Alio  loco  de  Pipino  : 

Veez.  cy  les  leftres  qu’il  envoie  par  mi , 

Li  Rois  les  baille  fon  Cappelein  Hervi. 

Rurfus : 

La  font  les  tables  au  Cbappelein  Tvon  , 

G)un  fet  les  briei.  au  preu  Comte  Fromont. 

Vide  Brevis.  Sed  &  penes  Capellanum  erat  figil- 
lum  domini.  VetusNotitia  ann.  1 1  06.  in  Hift. 
Monaft.  S.  Nicolai  Andegav.  pag.  5  1 .  Et  Capel¬ 
lam  fuo  nomine  Stepbano ,  ut  in  quibufque  eorum  c  ar¬ 
tis  vellent  ,Jigillum  fua ,  id  eft ,  Regu  auctoritatis ,  im¬ 
primeret  Jujfit. 

iEgre  tamen  fubinde  paffi  funt  EcclefireGal- 
licanae  Patres  Clericos  &  Preffiyteros  Cancellario¬ 
rum  munus  obire.  Concilium  Cabilonenfe  II.  an. 
8x3.  cap.  44.  Scripjimus  Prefbyteros  villicos  ejfe  non 
debere ,  &  nunc  eos  m  tabernis  bibere  ,  Cancellarios 
publicos  ejfe ,  nundinas  infolenter  peragrare.  Et  apud 
Burchardum  lib.  1 .  de  Ecclefiaffica  difciplina 
cap.  5  o .  Prefbyteri  &  Clerici  Chartas  dominorum 
fuorum  feribere vetantur,  ldenim  adeo  invaluerat 
ut  CapellaniProcerum, eorum  effient  amanuenfes, 
Epiftolas  &  Diplomata  confcriberent :  quod  te- 
ftantur  veterem  paffim  Chartae,  quae  a  Capellanis 
feriptae  effe  dicuntur. 

Cum  igitur  ab  ipfis  Regni  Francici  initiis  Ca¬ 
pellam  non  modo  reliquias  fervarent,  atque  adeo 
Cimelia  &  Archiva  Regia  ,  fed  &  Cancellario¬ 
rum  &  Notariorum  munus  obirent ,  qui  iis  prae¬ 
erant  Archicapellani ,  Archicancellariorum  etiam 
fungebantur  officio  ,  uti  fupra  innuimus.  Imo 
&  Clericorum  caufis  prxfcdi  erant ,  uti  teftatur 
Walafridus  Strabo  lib.  de  Reb.  Ecclef.  cap.  ult. 
JFuem  admodum  funt  in  Palatiis  Praeoptor  es  vel  Co¬ 
mites  Palatii,  qui  facularium  caufas  ventilant  ;  ita 
funt  &  illi  quos  fummos  Capellanos  Franci  appellant ■ 
Clericorum  caufis  pralati.  Atque  inde  paffim  legi¬ 
mus  Archicapellanorum  &  Archicancellariorum  offi¬ 
cia  obiiffie  Epifcopos  vel  Abbates,  ipfofque  adeo 
viros  Ecclefiaftici  ordinis ,  qui  &  in  Capellis  Re- 


229  CAP 

giis  facra  peragerent ,  &  Principum  Chartas  de- 
fcriberent  aut  fubfignarcnt. 

Ad  Archicapellanum  fpe&abat  etiam  inter 
extera  munia  Regiae  menfx  benedidio.  Theo- 
dulphus  Aurelian.  lib.  3 .  Carni,  de  Hildeboldo 
Archicapellano ,  pag.  185. 

Adjit  Praful  ovans  amnio  vultu  que  benignus. 
Ora  beata  ferens ,  &  pia  corda  gerens. 

Jguem  Jincera  fides ,  quem  tantus  culminis  ordo  , 
Pettus  &  innocuum  Rex  tibi ,  Chrifie ,  dicat. 

Stet  benedicturus  Regis  potumque  cibumque, 
Sumere  quin  etiam  Rex  velit ,  ille  volet. 

V  ide  Bcnediftio  menfa. 

Sed  prxftat  hoc  loco  Archicapellanorum  Pa¬ 
latii  Francici  feriem  exhibere  ex  Scriptoribus  & 
veteribus  Tabulis  anobisolim  deferiptam.  Ho¬ 
rum  prmus  occurrit 

Rusticus  ,  poftea  Epifcopus  Cadurcenfis  ,  Abbas 
Palatini  Oratorii ,  fub  Chlotario  I.  fvel  potius 
ChlotarioII.  juxta  Hadr.  Valefium  lib.  1  9.  Re¬ 
rum  Francic.  pag.  14 2.]  in  Vita  S.  Dehder.  <5c 
apud  Cruceum  in  Epifc.  Cadurc.  n.  3  8. 

Bertharius  ,  poftea  Carnotenlium  Epiicopus  fub 
Chlotario  II.  in  Vita  ejufdem. 

Ricolfus  ,  alias  Rucolnus  fub  Dagoberto  Archica- 
pellani  dignitate  infignis  nominatur  in  Diplo¬ 
mate  ejufdem  Regis  aatoMoguntix  prid.  Non. 
April.  anno  regni  1  2.  quod  fic  clauditur  ,  Hcnri- 
cus  Cancellarius  ad  vicem  Ricolfi  Archicapellani  reco¬ 
gnovit  ,  apud  Nicolaum  Zyllefium  part.  3 .  Defen- 
fionis  Abbatix  S.  Maximini  pag.  9.  &  Miraeum  in 
Dipl.  Belg.  lib.  1. 

Launu-S  Abbas  S.  Eparchii  ,  poftmodum  Epifcopus 
Egolifmenfis,  Capellanus  Pipini  Regis  Franc.  in 
VitaCaroli  Magni  per  Monach.  Egol.  an.  769. 

Eulradus  Caroli  Martelli  ex  Hieronymo  filio  nepos, 
Ab.S.Dionyfii.CapellanusPipini  Regis  an.  749. 
Sc  7  5  5 .  in  Annal.  Franc.  Summus  Capellanus  ejuf¬ 
dem  Regis  didus  in  Capitulis  Caroli  Calvi  tit. 
23.  cap.  7.  Archtprefbyter  Francis,  Adriano  PP. 
inEpiftol.  apud  Flodoardum  ,  de  quo  Alcuinus 
Carm  .123. 

Inclytus  ille  facra  fuerat  paflorque  Capella. 
Illius  meminit  Theodulphus ,  ut  &  Hincmarus 
deOrd.  Palat,  cap.  1  5.  Vide  Hemereum  in  Au- 
gufta  Viromand.  an.  780.  &  virum  dodiflimum 
Mabillonium  tom.  4.  SS.  Ord.  S.  Benedidi  pag. 
334.  ubiFulradi  Elogium  perflrinxit. 

Andre  as  Epifcopus  &  Capellanus  D.  Imperatoris 
(Caroli  Magni )  in  Chronico  Novalic.  cap.  1  8. 

Liudebertus  Archicapellanus  Diploma  Caroli 
Magni  fubfcribit ,  apud  Brufchium  de  Monaft. 
Germ.  pag.  176. 

Ingelrannus  ,  feu  Engelramnus  ,  Epifcopus  Me- 
tenlis  fub  CaroloMagno,  Alcuino  Epiffc.  7 9.  San¬ 
cta  Capella  Primicerius ,  in  Chron.  Metenfi.  Palatii 
Archicapellanus ,  in  Epift.  Caroli  Calvi  ad  Nico¬ 
laum  PP.  Obiit  an.  791.  Illius  meminit  Hinc¬ 
marus  loco  citato.  Et  audor  Geftorum  Epifco- 
porum  Cenomanenfium  pag.  247.  Vide  Peta- 
viumin Syntagm.  deNithardo  pag.  352. 

Hildi  caldus  Archiepifcopus  Colonienfis ,  promi- 
fcue  Capellanus ,  Apocrijiarius ,  St  Archicapellanus 
/ 'acri  Palatii  dicitur  in  Prxcepto  Caroli  Magni  de 
Inftitutione  Epifcopatuum  per  Saxoniam  ,  Sc 
apud  Anaftafium  in  Leone  III.  &  IV.  quam  di¬ 
gnitatem  obtinuit  Carolo  Magno  &  Ludovico 
Pio  imperantibus.  De  illo  Hincmarus  loco  lau¬ 
dato  ,  Vita Ludov. Pii  an.  81 6.  St  Synodus  Fran- 
coford.  can.  5  6.  Sacri  Palatu  Archiepifcopus ,  nun- 
Tom.  II. 


CAP  230 

cupatur  in  Praefat.  Concilii Moguntiac.  an.  8  1 3 . 
Ex  his  Filefaci  lib.  deSacra  Epifcoporum  audori- 
tate  pag.  285*  conjedura  evanefeit. 

S.  Angilbertus  ,  qui  antequam  faeculo  nuntium 
mifilTet ,  Bertam  Caroli  Magni  filiam  uxorem  du¬ 
xerat  ,  poftmodum  Abbas  Centulenfis,  Minijler 
Capella  dicitur  Adriano  PP.  in  Epift.  ad  Carolutn 
Magn.  de  Imaginib.  Scc.  Primas  Capellanorum  in 
illius  Vita ,  Primicerius  Palatii  Pipini  Regis  (Italice) 
Alcuino  Epift.  42.  Vide  Petavium  in  Syntacr. 
pag.  3  5  i.dcSirmondumadTheodulfump.2935. 

Hilduinus  Abbas  MonafteriiS.GermaniParifienfis, 
Archicapellanus  Ludovico  Pio  imperante  ,  apud 
Hincmarum ,  in  Charta  Lud.  in  Probat.  Hiftor. 
Vergiac.  pag.  7.  in  Hift.  Tranflat.  S.  Sebaftiani 
cap.  1.  num.  1.  in  Vita  S.  Medardi  cap.  1  2.  ex 
Cod.  Refbacenfi  ,  in  Hift.  Tranflat.  S.  Pufinme 
virg.  num.  4.  Sacri  Palatii  Clericorum  fummus  ,  ei¬ 
dem  Hincmaro  in  Epift.  ad  Carolum  Regem  de 
S.  Dionyfio  ,  Scc.  Sacri  Palatii  Antifles  >  apud  Ago- 
bardum  in  Epift.  ad  ProceresPalatii. 

Fulco  Prefbyter,  Archicapellanus  fub  eodem  Lu¬ 
dovico  apud  Hincmarum. 

Drogo  ,  Caroli  Magni  nothus  filius ,  Metenfis  Epi- 
fcop.  Archicapellanus  facri  Palatii  Ludovico  re¬ 
gnante  in  ejus  Vita,  Sc  apudNithardum  lib.  1.  In 
veteri  Charta  Ludovici  &  in  Vita  S.  Anfcharii 
num.  19.  Drogo  Metenfis  &  fumma  facra  Palatina 
dignitatis  Praful:  in  alia  facri  Palatii  primus  Capel¬ 
lanus  :  Anhipalatir.us  Praful ,  in  Apologetico  Ebo- 
nisRemenfis  Archiepifcopi  to.  7. Spicilegii  Ache- 
riani :  Senior  Capellanus ,  in  veteri  placito  fub  Lu¬ 
dovico  Pio  in  Vita  Aldrici  Epifcop.  Cenoman. 
pag.  136.  Palatii  Capellanus ,  in  Charta  Lotharii 
lmp.  tom.  i  2.  pag.  1 09.  Sacri  Palatii  moderator , 
in  Chron.  Epifc.  Metenf.  &  in  ejus  Epitaphio 
Aula  Regalis  moderator ,  paflor  ovilis , 

Metis  &  Ecclejia  jure  pater  patria. 

Vide  Annal.  Franc.  Metenfes  an.  8  5  9.  Privilegia 
Ecclefiae  Hamburg.  pag.  1 44.  Sirmondum  ad 
Capit.  Caroli  Calvi ,  Chifflet.  in  Vindic.  Hifp. 
Meuriffium  in  Hift.  Epifc.  Metenf.  Stc. 

Gunteiarius  Archiepifcopus  Colonienfis ,  Archica¬ 
pellanus  fub  Lotharioimp.  in  Cone.  Aquifgran. 
III.  apud  Advcntium  Epifc.  Metenf.  in  Epift.  ad 
Nicolaum  PP.  cap.  2.  Annal. Franc.  Metenf.  apud 
Reginon.an.  8  6 4 .&  Molanum  in  SS.  Belg. 8-Dec. 

EbRoinus  Epifcopus  Pidavienfis,  &  Abbas  S.  Ger¬ 
mani  dePratis ,  Archicapellanus  facri  Palatii  Caro¬ 
lo  Calvo  imperante  ,  in  variis  Tabulis  apudBef- 
lium  in  Aquitanix  Ducib.  cap.  3.  &  pag.  175. 
Sc  in  Epifcop.  Pidav.  pag.  22.  23.24. 27.  31. 
&  apudSirmond.  ad  Capit.  Caroli  Calv.  Tabula¬ 
rio  S.  Germani  dePratis ,  Scc. 

Gozlinus  Abbas  S.  Germani  de  Pratis ,  Cancellarius 
Sc  Archicapellanus  appellatur  in  Charta  Caroli  Cal¬ 
vi  an.  6.  apud  Gallandum  deFranco  alodio,  uti 
fupra  a  nonis  obfervatum. 

Joseph  Epifcopus  Eporedienfis ,  Archicapellanus  fub 
Ludovico  Lotharii  filio  ,  in  Synodo  Rom.  fub 
Leone  IV.  PP.  an.  850.  &  Ticinenfi  an.  855. 

Fridebastus  ,  aliis  Fridebertus,  Epifc.  Pidavenfis, 
Archicapellanus  Pipini  Regis  Aquitania ,  apudBef- 
lium  in  Regib.  Aquit.  pag.  24. 

Remigius  Arcniep.  Lugdunenfis  Caroli  Regis  Bur- 
gundiae  Lotharii  lmp.  filii  Palatii  Capellanus  fum-< 
mus,  in  Chartis  ejufdem  Caroli  apud  Paradinum 
lib.  2.  Hift.  Lugdun.  cap.  23  .  &  to.  1  2.  Spicile¬ 
gii  Acheriani  pag.  1  2  2.  1  2  3 .  s 

Grimaldus  Abbas  S.  Galli,  Archicapellanus Ludovi-» 

Pij 


i3i  CAP 

colli,  imperante, apud Herman.Contradlum  an. 
841.  &Eckehardum  Jun.de  Cafib.S.  Galli  cap.  1. 
Grimoldus  appellatur  apud  Ermenricum  Mo- 
nach.  Augienfem  lib.de  Grammatica  in  tom.  4. 
Analedlorum  Mabillonii  pag.  $  29. 

Liuthnjtardus  ,  fub  Carolo  Craflo ,  to.  4.  Anale¬ 
dlorum  Mabillonii  pag.  340. 

ADVENriusEpifcopusMetenfis  Archicapellanus  Lo- 
tharii  Regis  Lotharingiae  ann.  868.  apudZylle- 
rum  in  S.  Maximino  pag.  1  5 . 

Cozb aldus  facri  Palatii  fummus  Capellanus ,  fub 
Ludov.  Rege  Bajoariae ,  in  Metropoli  Salifbur- 
genfito.  2.  pag.  1  3. 

Granoldus  Archicapellanus ,  fub  eodem  Ludovi- 
co ,  ibid.  pag.  1  5 . 

Deotmarus  Archicapellanus  ,  fub  Arnulpho  Rege 
an.  888.  in Metrop. Salifburg.  to.  2.  pag.  587. 

Theotmarus  Archicapellanus  Arnulfi  Lotharingiae 
Ducis  an.  8  8  9.  inNotit.  EccJ.  Belg.cap.  44.  apud 
Goldadumto.  2.  Alemannic.Antiq.  pag.  5.  Meu- 
rilT.  in  Praefat.  ad  Hili.  Epifc.  Metenf  pag.  2  3 . 

Hermannus  Archicapellanus  fub  RegeZuentibal- 
do,  apud  Miraeum  inNotit.Eccl.  Belg.  cap.  46. 

Rutgerus  Archiepifcopus ,  Archicapellanus  fub  eo¬ 
dem  Zuentibaldo ,  apud  cumdem  Miraeum. 

Ratbodus  Archiepifcopus  Trevirenlis  Archicapel- 
Janus  fub  Carolo Simplice  an.  917.  apud  Browe- 
rum  lib.  9.  Annal.  Trevir.  num.  6  z. 

Ealduinus  Henrici  Regis  Franciae  Cancellarius  & 
Archicapellanus  promifcue  dicitur  in  Charta  anni 
1 047.  apud  Hemereum  in  Aug.  Virom.  pag.  121. 
&  in  Tabulario  S.  Petri  in  valle  Carnot. 

Deliit  denique  poli  haec  apud  Francos  Archi- 
capellanorum  appellatio ,  quorum  munus  &  di¬ 
gnitas  in  Capellanorum  ,  deinde  in  Primorum  6c 
jpfagiftrorum  Capellanorum  Regis  titulum  tranfiit , 
de  quibus  crebra  paflim  occurrit  mentio  in  vete¬ 
ribus  Tabulis,  Regum  praecipue,  quas  cum  illu- 
llrioribus Palatii  &  aula?  Regiae  minillris  fubfcri- 
plitfe  condat  ex  aliquot  Philippi  Regis  Chartis , 
quaeexllant  in  HidoriaMonaiterii  S.  Martini  de 
Campis  pag.  14.  15.  17.  1  9.  in  quibus  Euda- 
chius  dicitur  Capellanus  Regis,  &  Gaufridus ,  Sub- 
capellanus.  ,Will.  Brito  lib.  10.  Philipp.  de  Ca- 
pellano  Regis : 

Hoc  in  conflictu  doluit  cecidiffe  Capella 
Jjlui  Regis  pr  aer  at  ad  Sacramenta  Sacerdos. 

In  Charta  ann.  1343.  Hugo  de  Neaufle  dicitur 
primus  Capellanus  Regis ,  ut  apud  Brolium  lib. 
1.  Hid.  Parif.  pag.  365.  2.  Edit.  Gaufridus  le 
Routeiller  Cancellarius  &  Canonicus  Carnotenf. 
&  S.  Capellae  Parilienfis ,  obiit  ille  1  2.  Julii  an. 
1  3  77.  De  Capellanorum  Regiorum  ,  quos  ho¬ 
die  Afagiflros  Oratorii  Regis  vocant ,  dignitate ,  & 
honorario  gradu, ac  munere,  confulendi  Tillius 
tom-  1.  pag.  439.  &Miramontius  in  Tradi,  de 
Praepofito Hofpitii  pag.  50.  Et  Guillelm.Peyra- 
tiu<  lib.  1.  de  Capella  Regis  cap.  73.  Adde  Le¬ 
ges  Alfonlinas  part.  2.tit.  9.  lege  3.  Hidor.  Epi- 
4’cop.  &  Comitum Engolifmenlium  cap.  3  7.  Cum 
Autem  Ludovicus  (  VII.)  Rex  ad  Aquitanicas  partes 
veniret ,  Lambertus  Epifcopus  (  Engolifmenlis)  ut 
Accepimus ,  dixit  Regi ,  quod  Engolifmenfes  Epifcopi 
Capellam  Regum  Francia  fuerunt ,  ex  quo  Ligerim  ad 
partes  Aquitanicas  tranjirent  :  quod  Ludovicus  non 
contradixit. 

Archicapellani  FlandrijE  titulo  gaudet  Brugenfis 
Eccleliae  Praepofitus ,  ut  ed  in  Chronico  Flandriae 
vernaculo  cap.  5 . 

Capellanus  Romani  Imperii  ,  qua  dignitate  fun- 


CAP  232 

ftus  Petrus  Diaconus  Cafiner.fis ,  ut  ipfemet  te- 
daturlib.  4.CI11-.  Caiin.cap.  58.  Idem  cap.  1  16, 
de  quodam  Rainaldo  :  Cum  fratribus  inter  Imperii 
Capellanos  conflit  urus  efl. 

Archicapellani  Romanorum  Imperatricis  digni¬ 
tatem  jam  olim  habuide  Abbates  S.  Maximini 
Trevirenfi;,  audior  cd  Nicolau-  Zillefius  in  De- 
fenfioneejufdem  Monaderii  parte  1  ledi.  z.%.  4. 

Gervoldus  Archicapellanus  lubfcribit  Chartam 
Adalberonis  Epifcopi  Metenfis  ann.  1056.  inter 
Canonicos  Eccleliae  S.Stephani,apud  Meuridium 
pag.  363^ 

Capellani  Principum  ,  feu  Laicorum  ,  qui  in  do¬ 
mibus  fuis  Ct/^//4sEpifcoporum  concedu  habe¬ 
bant  :  de  quibus  Concilium  Claromontanum  an. 
109  5.  can.  18.  Ut  nullus  Prefbyter  Capellanus  ali- 
cujus  Laici  ejfe  pojflt  ,Jine  concejjione  fui  Epifcopi. 

Capellani  Regales,  Episcopales,  &c.  de  quibus 
Concil.  Colonienfe  an.i  260  .c.10  .Cum  in  aliquibus 
Ecclejiis  Capellani  Regales ,  Epifcopales ,  ac  etiam  Ca¬ 
pellani  Pr&pojitorum  cxiflant,  qualiter  hi  fe  habere  de¬ 
beant  ,  . . .  Capellani  hujufmodi  rejidentiam  in  fuis  Ec¬ 
clejiis  tanquam  alii  fratres  facient ,  niji  illo  tantum 
tempore ,  quando  agunt  fuorum  negotia  dominorum,  at¬ 
que  etiam  Ji  negotia  Ecclejia  hoc  expofeant.  Et  nobis 
in  Ecclejia  majori ,  vel  alia  noftra  noftra  civitatis ,  vel 
Dicecejis  Ecclejia ,  Jifunt  ea  vice  prafentes ,  celebran¬ 
tibus,  ibi  debent  adejfe  in  divini  celebratione  Officii, 
&  adflare.  Et  debent  hujufmodi  Capellani  in  facris  Or¬ 
dinibus  ejfe  conflit  uti.  Super  ejufmcdi  Capellanos  Epi¬ 
fcopales  ,  erit  nofter  Capellanus ,  quaji  loco  judicis  & 
magifin.  Alcuinus  Epid.  24.  ex  Mabillonianis 
ad  Archiepifcopum  lcripta :  Veftros  vero  difcipulos 
&  Capellanos  meo  precor  efficio  faluta ,  admonens  eos 
honefte  vivere  coram  hominibus,  utveftraex  eorum  con- 
verfitione  laudetur  dignitas.  Charta  Franconis  Epi- 
fcopiNivernenfis,  ex  Tabulario  S.  CyriciNivern» 
num.  7.  Venit  Atto  Ecclejia  noftra  Archidiaconus , 
&  domus  noftra  Protocapellanus.  In  Charta  feq.  di¬ 
citur  S .  Cyrici  Archidiaconus  atque  Thefaurarius. 

Capellani  Abbai  um,  quos  ut  vitae  fuse  tedes,  &  Syn- 
cellorum  indar  ,  habebant.  Provinciale  Eccl.  Can- 
tuarienf.  lib.  3 .  tit.  1 9.  Ut  fecundum  canonicas  fan- 
Riones  Abbatibus ,  d  quibus  minores  vivendi  normam 
debent  aflumere ,  fuper  honefta  converfatione  teftium 
copiofitas  fuffr agetur.  Decernimus  ut  ipji  Capellanos 
fuos ,  vel  aliquem  illorum  Jingulis  mutent  annis,  jj/ui 
autem  habent  unum  tantum ,  illum  mutent fimiliter ,  mjt 
neceffariacaufa  fubfuerit ,  quatenus  Ji  devita  eorum  % 
quod  abjit ,  fcandalum  oriatur ,  tanto  plures  innocenti 4 
fua  habeant  teftes ,  quanto  eorum  vita  pluribus  inno- 
tefeit.  V  ide  Syncellus. 

2.  CAPELLANI,  Redlores  Ecclefiarum ,  in  Synodo 
Santonenfi  an.  1282.  cap.  5.  Statuendo  ut  omnes 
Capellani,  Subcapellani ,  infra  duos  menfes ,  ex  quo 
Parochi  anus  eorum  mortuus  fuerit,  nobis  afferant  vel 
mittant  t  efl  amentum  defunfti,  &c.  [  Confuetud.  To- 
lof.  in  Rubrica  de  Tedamentis :  Confuetudoeft  T 0- 
lofa ,  quod  ultimum  teft amentum  conditum  ab  eo  qui  te- 
ftare  valet,  adhibitis  duobus  vel  -tribus  tefiibus ,  vel 
quatuor  vel  amplius,  prafente  Capellano  vel  Subca - 
pellano ,  vel  etiam  abfente  feu  etiam  non  vocato,valetm 
Synod.  Archiepifcopi  Burdegal.  habita  Conaci 
an.  1255.  Inhibemus  ne  quifquam  Sacularis  &  Reli¬ 
gio  fus  funus  Jibi  delatum  fufcipiat ,  ni/i  per  Capellamm 
proprium  fuerit  prafentatum ,  cum  conditiones  perfona - 
rum  hujufmodi  melius  noverint  proprii  Capellam.  ]  Sta¬ 
tuta  MSS.  Caroli  I.  Reg.  Siciliae  cap.  1 49.  Et  la - 
dite  Egltfe  aitefpecial  nombre de Chapeleins.Ci  endroit 

...  font  appeller,  toute  maniere  deClersthapeleins. 


233  CAP 

^Capellani)?  Curatus,  Eadem  notione.  Statuta 
MSS.  Augcriiil.  Epifc.  Conferam  an.  1280.  Sta¬ 
tuimus  qtija  Ji  res  vel  pignora  alicujus  Eccleji*,  vel 
Clerici ,  vel  pe  fana  ecclejiaftic* ,  ab  [que  judicis  ec- 
elejiaftici  auctoritate  ,  violenter  capta  vel  capta  fuermt 
vel  detenta ,  captores  [eu  detentores  hujus  moneantur 
ter  a  Rediere  loci  [eu  Capellano  Curato ,  quod  ea  libere 
Cr  integre  reftituant ;  quod  Ji  forte Jic  moniti  facere  con- 
temfeunt ,  ipfos  quos  ex  tunc  in  his  [criptis  excommuni¬ 
camus  ,  excommunicatos  per  Rettores  [eu  Capellanos 
eofdem  publice  pracipimus  nunciari.  Rurfus  memo- 
•rantur  ibidem  Capellam  Curati ,  ubi  de  teftamentis, 
&  alibi. 

SuBCAPEi.LANi ,  &  Prefbyteri ,  quos  Re&ores  Eccle- 
fiarum  parochialium ,  vel  religiofi ,  fibiaffociant 
ad  regimen  animarum,  &  quibus  poteftatem  con¬ 
cedunt  di  fol vendi  &  adminiftrandi  facramenta 
Ecclefiaft  ca,  &  ea  quae  ad  curam  pertinent  ani¬ 
marum,  committunt:  quod  fieri  vetatur  in  po- 
fterum  abfque  Epilcopi  licentia,  in  Synodo  Pi&a- 
vienfian.  1  i 80  can.  3.  Ii  porro  videntur,  quos 
Redtore  Ecclefiarum  etiamnum  hodie adfubfi- 
dium  fun&ionum  luarum  fibi  adfcifcunt.  Vide 
Synodum  Beneventanam  an.  1091.  can  2. 

%  s-CAPELl  ANi  ,apud  Tolofates  &  alios  Occi- 
tanos,  Capelas ,  dicuntur  quivis  Prefbyteri :  hinc 
paifim  in  libro  Inquifit.  Tolof.  a  Philippo  Lim- 
borch-  edito  Sacerdote  appellantur  Capellam,  v.g. 
Hteretici  dicunt  multa  mala  de  Capellanis.  Item : 
Ranis  quem  dant  Capellani  non  eft  Corpus  Chrifti,  &c. 
Pag.  223.  Sciebat  eos  effe  contrarios  Capellanis  & 
Clericis.  Et  pag  3  48  •  Item ,  q  >od  Capellani  non  po¬ 
terant  aliqi.  em  abfulvere  a  peccatis t  quia  ipji  erant pec- 
catores ,  &c. 

4.  CAPELLANI  denique  fequioribus  faeculis  vo¬ 
cati,  qui  capellis,  fa  ellis,  feu  aediculis  facris , 
praefedii  funt. 

Capellani  Aurora,  Qui  facra  facere  debebant 
aurora  feu  diluculo.  Conititut.  Ecclef.  Valentinae 
tom.  4-  Concil.  Hiip.  pag.  1  76.  Si  Capellani  Au¬ 
rora  qui  funt  aito ,  alter  e  ram  vel  ambo  in  celebrati  ne 
Ahfarum  hujufnodi  defecerint  ulla  die,  quod  ornamen¬ 
tis  Ecclefi*  fex  denarius  Barcinon.  &  totidem  uni  Ca¬ 
pellam >  qui  eandem  Mijfam  celebret  ipfa  die  teneantur 
Jine  remijjione  er, gure.  Pluries  memorantur  ibid. 

^[Caffellani  de  Alba,  lidem  qui  Aurora,  Alba 
namque  Hifpanis ,  ut  Gallis  Aube ,  Auroraeft  five 
primum  diluculum.  Conii  itut.  mox  laudatae  pag. 
193.  m  altari  majori  nullas  cantet,  mjiju  Canoni¬ 
cus,  vel  Hebdomadarius  Ecclejia ,  velCappellanusde 
Alba ,  vel  Pt  efi/y ter  novus. 

%  Cafpellani  Camerarii.  Synodus  Valentina  an. 
j  590.C0ncil.Hifp.  tom.  4.  pag.  468.  In  eleva¬ 
tione  Sacramenti ...  tn  Ecclejia  Metropolitana ,  alter 
ex  Cappel lanis  Camerariis  inunfet  S  aeramentum  ge- 
nuflexits  a  cornu  EpifloU. 

^ Capellani  Perpetui  majores  Vicarii  nuncupati ,  in 
Charta  anni  1  3  86.  tom.  2.  Hift.  Meld.  p.  247. 

3 .  C  A  PELLANIA,  Munus  &  beneficium  Capellani. 
Hift.  Epifc.  Autilfiod.  cap.  6  3.  Capeilamas  facer- 
dotales  &  perpetuas injhtuit,  id  eft ,  quae  a  Sacerdo¬ 
tibus  deferviri  debebant.  [Statuta  MSS.  Augerii 
II.  Epifc.  Conferan.an.  1280.  Nullus  curam  dua¬ 
rum  Ecclefiarum ,  aut  rcg:m:n  duarum  Capellaniarum 
recipere  aut  exercere  praj uniat ,  nifi  una  dependat  ab 
altera,  Jine  noftra  licentia  fpeciali.  Et  inf  a:  Praci- 
pimus  ut  Clerici  qui  eleemofynas  feuCapellanias  a  fide¬ 
libus  per  civitatem  noftram  &  dtoecejin  pro  tempore  or¬ 
dinatas  in  pojlentm  recipient ,  infra  duos  menfes  a  re¬ 
ceptione  hujufmodi  computandos ,  fe  per  for.  aliter  coram 


CAP  134 

nobis  deleant  prafentare ,  ut  videre  pojf mus  an  honefta 
Jit  eorum  vocatio ,  &  utrum  Agni  Jint  ad  talia  vocari, 
&  ut  d  nobis-  licentiam  &  auttoritatem  recipiant  cele¬ 
brandi  &  orandi  pro  animabus  eorum ,  qui  Cape ll antas 
feu  eleemofynas  hujufmodi  ordinarunt.  ,i  non  hacte¬ 
nus  ceperint,  in  duorum  menjium  [patiam  a  publicatione 
prafentis  conftitutionis  idipfum  facere  teneantur ,  ubi  ad 
hoc  unufquifquc  Rettor  &  Curatus  teneantur  in  Pa¬ 
schali  Synodo  notificare  nobis ,  Capeilamas  feu  Eccle- 
Jias  hujufmodi ,  quas  in  fua  parochia  vacare  contigerit 
anno  illo.  Charta  Ecclefiae  Maclovienfis  ex  Archi¬ 
vo  ejufdem  an.  1422.  De  catero  n  .llu  recipiatur 
ad  Capellaniam ,  bacchalariatum . . .  nifi  fiat  canta¬ 
re.  Bulla  Pauli  PP.an.  1  549.  in  Maceriis  Infulae 
Barbarae  :  Creatarum  Capellaniarum  uote  &  Prefby - 
terorumac  pue<  orum  [ubftentatione.  Hildebertus  Epi- 
fcop.  Cenoman.  in  Epiftola  an  i  circiter  1131. 
ad  fummum  Pontificem  conqueritur  quod  Cle¬ 
ricos  a  le  excommunicatos  fe  inconfulto  abfol- 
verit,  obfecratque  utfe  jure  fuo  Epifcopali  libe* 
re  potiri  in  fuadicecefi  finat:  Jj)u  d profetto  emer- 
ferit  exeo  quod  corrigendi  enormi  at  em  Capellani*  me* 
canonicam  &  traditam  omnibus  Epifcopis  poteftatem 
abft.iliftis . . . .  Sed  dignemini  nunc  p  aciper e  ,  utdifpo- 
nendi  canonice  de  Capellani a  mea  integram  habeam  po- 
tefiaiem.  An  dioecefim  fuam  feu  illius  adminiftra- 
tionem  Capellaniam  appellet  Hildebertus ,  quod 
ad  inftar  Capellani  feu  inferioris  Sacerdotis  habi¬ 
tus  fum  et,  in  reftitutione  Clericorum  a  feexcom- 
municatorum ,  de  qua  queritur,  an  humilitatis 
ergo  fic  loquatur,  Le&or  judicet.  Certe  meta pho* 
rica locutio  eft,  duda  a Capellaniis.'] 

2.  CAPELLANI  A ,  indicula  facra  in  aede  majori 
exftruda.  bpiftola  Joannis  deMonfteriolo ,  apud 
Marten.  to.  2.  Amplilf.  Colled.  coi.  1388.  Cir - 
cumcintta  eft  praditta  Ecclejia  xxv.  collateralibus  Can 
pellaniis ,  in  quibus  Mijf*  particularium  devotionum 
omni  die  celebrantur. 

^[CAPELLANITA ,  ut  Capell anus ,  in  Vita  B  Ge» 
raldi  de  Salis ,  apud  Marten.  to.  6.  Amplilf.  Col- 
le<ft:.  coi.  996. 

1 .  CAPELLARE ,  [  Caedere ,  incidere.  ]  Vide  Ca - 
pulare. 

•[[  2. CAPELLARE,  Capello  tegere ,  JohannideJa» 
nua.  VideCt/><?//«*  1. 

1 .  C  APELL  ARIA ,  Idem  quod  Capella ,  &  Capella • 
nia ,  Munus  &  beneficium  Capellani,  apud  Thom. 
Stubbs  in  Adis  Pon  if.  Eboracenf.p.  705  .[Con¬ 
cil.  Remenfe  an.  4148.  apud  Marten.  tom.  4* 
Anecd.  coi.  142.  Prohibemus  omnes  Preftyteros,  ne 
Capellariam  potentium  fufeipiant ,  vel  in  curiis  torum 
amminiftrent ,  ntji  per  manus  Epifc  opi  ejufdem  diaiejis 
ad  hoc  ingrediantur.  ] 

i.  CAPELLARIA  ,  Supellex  facra,  ornamenta 
capell *.  Gefta  Hildeberti  Epifc.  Cenoman.  apud 
Mabill.  tom.  3 .  Analed  pag.  322.  J>)ut  ob  amorem 
&  memoriam  patri*  fu*  Capellariam  fuam,  id  eft,  qua¬ 
dam  preiiofa  ornamenta  ,  qu *  tn  capella  fua  habebat  > 
Deo  . . .  voverat  fe  daturum.  Vide  Capella  3. 
f  CAPELLARIUS.  Vide  Capellam  Regales ,  in  Ca¬ 
pellani  1 . 

%  C  APELLEI  TA  ,  Parva  capella ,  aedicula  facra. 
Vita B.UrfuIinaeParm. tom.  i.April.  pag.  724. 
Et  corftrutfaceie  unamCapellettam  devotam  (sr  tutam • 
Vide  Capella  6. 

f  C  APELLETUM  ,  Genus  cap*  feu  pilei,  Gallice 
Chappel  velChaperon.  inftrumentum  anni  1347« 
Hift.  Dalphin.  tom.  2.  pag.  5  6  8.  coi.  2.  Certam 
partem  unius  Capelleii  de  auro  operati  cum  margautis 
feu  per  lis  grcffis ,  &  viginti  adamantibus  infutis  fuptt 


235  CAP 

Capelleto  pradiclo ,  in  quodam  m acz,ap ano.  "Vide  Cd- 
pellas,  i . 

i .  CAPELLIN A ,  Sertum  precatoriorum  globulo¬ 
rum,  quibus  Deiparam  falutamus,  vulgo  Rofa- 
rium  ,  Italis  Capellina,  Gallis  Cbapelet.  Occurrit 
in  Vita  B.  Juflinaede  Aretio  num.  5.  Ro farti  vero, 
uti  vocant,  feu  recitationis  Dominicae  orationis, 
&  Salutationis  Angelicae  ad  flatos  calculorum  leu 
globulorum  numeros  origo ,  nonalia  efl,  quam 
ex  poenitentiis  monaflicis,  vel  etiam  regularum 
monadicarum  praeceptionibus,  in  quibus,  vel  ex¬ 
piandis  deli<£tis ,  vel  etiam  pietatis  ac  devotionis 
gratia ,  certi  earumdem  orationum  a  Monachis 
dicendarum  numeri  imponebantur,  quos  ut  ii 
facilius  numerarent,  munufque  fibi  injundtum 
exequerentur ,  per  calculos  ac  globulos  recenfe- 
bant,  ad  quos  jam  olim  cxa&as  preces  docet  in- 
primis  Palladius  in  Hifl.  Laufiaca  cap.  2  3 .  ubi  de 
Paulo  Monacho  :  Isgyov  eTs  uvtcJ  d/rufia-eu?  yifovtv , 
ro  ahccMMuf  7 T%artu%toQcit.  £tc(  Tt\v7Toy.lvuc  i7%tv 

rpiaxotrloLi  ,  totmjtui;  f  liqui  truvctyav ,  Keti  Iv  tw 
xoXiru)  Ka.rl%m  ml  piVW  ku§  ixdg-»y  Ivyjv  ht  rS  kcX&x 
faietv.  [  Eadem  habet  Sozomenus  lib.  6 .  c.  2  4. 
Vocis  originem  quod  fpe&at ,  eam  ob  fimilitudi- 
nem  ducunt  a  pileis  feu  coronis  rofaceis ,  quas 
noftri  olim  Chapel <5c  Cbapelet  vocitarunt.  Sic  etiam 
Itali Capellinam  alio  nomine  Coronam  appellant, 
'Hifpani  ifo/inifl.Teflamentum  Clementiae  Regi¬ 
nas  Francorum  uxoris  Ludovici  Hutini  in  Hifl. 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  219.  coi.  2.  Item ,  a  nofite 
'  chier  neveu  le  Dauphm  de  Viennojs  noflre  bon  Chapel 
'gros  que  Symon  de  Life  fifl.  J 
2. CAPELLINA , Petafus,  Pileus,  Gall.C4/>e/iwe. 
A&aSS.  Mardi  tom.  3.  pag.  216.  deB.  Ambrofio 
Sen.  Ecce  video  S .  Ambrojium  ab  Anglis  deferri  in  coe¬ 
lum  in  vefiimento  &  Capellina  de  auro.  Vide  Ca¬ 
pellas.  1. 

CAPELLOTTUM  ,  Pannus  ex  villis  caprinis, 
_Gall.  Camelot.  AdlaSS.  Maii  tom.  2- pag.  87.  in 
Miraculis  S.  Angeli  Mart.  Altari  ipfius  S antti  obtu¬ 
lit  pallium  ex  Capellotto  rubro  cum  limbis  aureis.  Oc¬ 
currit  ibid.  p.  88.  Vide  Camelotum. 
CAPELLULA,  Parvum  faccllum.  Codicillus  Te- 
^flamentiGuidonisEpifcopi  Autifliod.  an.  1  270. 
Oratorium  feu  Capellulam  fuper  Jepulcrum  ditti  Robini 
cotif  ruent.  Vide  Capella  6. 
l .  CAPELLUM ,  Capulum.  Knyghton  pag.  2321. 
Hic  enjisfuit  de  nobihffimo  auro  Arabico ,  in  cujus  Ca- 
pello  reconditus  fuit  clavus  unus  Dominica  Crucis. 

2.  CAPELLUM ,  Caputium,  quo  utuntur  Mona¬ 
chi,  Gall.  Capuchon,  Capuce. Guido  lib.  2.Difci- 
plinae  Farfenfis  cap.  47.  Capellam  in  capite ,  quod 
Alio  nomine  vocatur  Caputium-  Et  cap.  2.  Tunc  Capel¬ 
lis  de  tunicis  ablatis  in  Ecclejia  tandiu  fedeant  (  No- 
vitii , }  quoad  ufque  ad  confccrationem  venerint.  Ber- 
nardi  Ordo  Cluniae,  part.  1 .  cap.  1 .  In  Conventu 
quoque  Ji  laneam  cappam  portaverit  (  Abbas , )  Ca- 
pellum  induet  quoties  voluerit.  Ibid.  infra  :  Jjjuoties 
per  ullam  villam  majorem  tranjierint,  ex  more  nun- 
jquam  omittunt  induere  Capellam.  Et  cap.  5.  Et  ut 
meminerim  quidquid  ad  amictum  unufquifque  fratrum 
habere  poteft ,  regulariter  &  pro  confuetudine  generali , 
'primo  funt  duo  frocci  &  dua  cuculla . . .  Capellam  de 
pellibus ,  &c.  S.  Wilhelmus  lib.  1 .  Confuetud.  Hir- 
laug.  cap.  i6.In  aflate  neceffarias  non  intrat ,  niji  ca¬ 
put  Capello  cooperiat.  Rurfum  utitur  lib.  2.  cap.  5. 
<Sc  3  7.  ubi  Capellam  dicitur  de  pellibus  ovinis  Jive 
c  at  tinis. Capellu m froco affu  tu m  fui ffe  docet U dal- 
«icus,  ubi  de  pueris  monaflerio  oblatis  dicit :  Cum 
vifum fuerit  domno  Abbatifiapellum  de  froco  ejus  jubet 


CAP  23  6 

auferri ,  &  cucullam  ei  dandam  benedicit.  Vide  mox 
Capellas. 

i .  C  AP  ELLU S ,  Galerus,  pileus ,  a capa  ,  di&us, 
quali  parva  capa ,  qua  caput  tegitur.  Aliter  Joan. 
de  Janua t  Capellas  &  hoc  Capellam  ,  a  Capillus  di¬ 
citur  ,  quia  capillos  tegat  &  caput . . .  vel  quafi  capitis 
pellis.  Statuta  antiqua  Cartufienlia  3.  part.  cap. 
2  8 . f .  4  6 .  de  Converfis :  Nunquam  in  conventu  Ca- 
pellos  portant ,  niji  caputia  defuper  habeant.  Conci¬ 
lium  Monfpelienfe  an.  i2i4.can.3.ArfWo  Clericus 
. . .  manicis  confutitiis ,vel  Capellis  ferratis, vel  annulo , 
vel  capa  utatur  manicata.  Udalricus  lib.  3 .  Confuet. 
Cluniacenf.  cap.  1 1 .  Gunellam ,  Capellam  de  pelli¬ 
bus ,  5 .  paria  pedulum.  Matth.  Paris  an.  1  2  3  5 .  de 
Imperatrice  :  Capellam  fuumex  capite  cum  peplo  de- 
mijit ,  ut  univerji  liberum  in  ipjius  ferena  facie  afpe- 
ttum  habentes ,  oculos  cum  ftupore  recrearent.  Conci¬ 
lium  Toletanum  an.  1  346.  Statuimus,  cum  nos , 
Epifcopi  fujfraganei  nofiri,  cum  Capellos  detulerimus 
rotundos ,  &in  fuperiori parte  laneos ,  nullatenus  feri- 
cos ,  cum  nigra ,  &  non  alterius  coloris  fodratur a  por¬ 
temus.  Concil.  Salzburgenfe  an.  1386.  can.  5. 
Diflricle  prohibemus ,  ne  aliqui  Clerici jine  capudo  ca¬ 
pitis,  bireto ,  Capello,  vel  pileo  cooperto  in  Ecclejia 
feu  alias  in  publico  prafumant  incedere ,  cum  hoc  hone- 
ftatem  non  deceat  Clericalem.  [  Hifl.  MS.  Monaflerii 
Beccenfis  pag.  381.  ex  Inventario  reliquiarunn 
Prioratus  Bellimontis:  In  primo  er  at  Capellus  S.  Pau¬ 
li  Apofolt  de  corio.  Conventiones  Ludovici  Regis 
Siciliae  cum  Arelatenfibus  an.  138  5-eMS.  D.  Bru* 
net  fol.  13  .Ut  ille  quatuor  cedule ,  modo  &  forma 
predeclaratis ,  in  uno  capudo,  Capello ,vel  marcipio  in¬ 
cludantur,  &  per  unum  puerum  una  ex  illis  extrahatur .} 
Adde  Miracula  S.  Wlfranni  num.  1  5.  Capello- 
rum  fub  an.  1350.  formam  ,  materiam ,  &  or¬ 
natus  accipe  ex  Computo  Stephani  de  la  Fontaine. 
Argentarii  Regis  an.  1351.  quod  habetur  in  Ca¬ 
mera  Comput.  Parif.  Au  chap.  des  pennes.  Pour  5  o» 
ventres  de  menu  vair  baillez.  a  Kathelot  la  Chappellie - 
re  pour  foitrrer  un  Chapel  de  Bievre  pour  le  Roy  6.  /J 
5.  f.  Alibi:  Kathelot  la  Chappelierepour  unChappel 
de  Paon  agrant  roe  couvert  dedens  &  dehors  de  brtt - 
nette,  garny  d’un  grant  las  de  foye,  delivre  a  Monfm 
de  Chalon ,  &c.  Ladite  Kathelot  pour  x  3 .  Ch  ape  aura 
de  bievre ,  c’ef  ajfavoir  10.  pour  les  Seigneurs  des 
Comptes ,  3.  pour  les  trois  Treforiers ,  &  un  pour  le 
Clere  du  Trefor ,  tous  fourrez.  d' agneaux ,  excepte  /5 
Sire  du  Petitcellier ,  quifufourrez.  de  drap ,  &  orfroi - 
Jiet,  autour  de  bon  orfroy  d’  Arras ,  garny  s  de  brides  out 
las  de  foye  noire  ,&  de  2 .  gros  boutons  d’or  de  Cbipprej 
&c.  Infra :  Ladite  Kathelot  pour  un  Cbappel  de  bie¬ 
vre  fourr  e  d’ drmines,  couvert  par  dejfus  d’un  roijier  ± 
dont  la  tige  efloit  guippee  d’or  de  Chippre ,  &  lesfeuillesi 
d’or  foude  ,  ouvre  par  dejfus  d’or  de  Chippre ,  degrojfes 
per  les  de  compte,  &  de  Grenas ,  &  les  rofes  faites 
onvrees  de  grojfes  per  les ,  totites  de  compte ,  &  par  les, 
cojlet.  avoit  2.  grandes  quintefeuilles  d’ or  foude ,  fe- 
mees  degrofes  perles,  de  Grenas ,  &  de  pieces  efmail-{ 
lees ,  &  par  dejfus  le  Cbappel  en  haut  avoit  un  Dau- 
phinfait  d’or  nue  pres  du  vif,  tournant  a  vis  fur  un 
tuyau  ddargent.  Lequel  Cbappel  garny  de  boutons ,  de 
perles  rondetes  &  menues,  &orfroiJiees  de  bifete  d’ot \ 
de  plitte ,  &  de  grojfes  perles,  Monf  le  Dauphincomj 
manda  'd  VArgentier ,  &  enchargeafaire  tel  &  d'icelle 
devife,pour  donner  a  Maifire  f/ean  le  Foldu  Roy.  Ia 
Computo  incip.  1.  Julii  an.  1 3  5  2.  Pourij.grans 
Chappeaux  de  bievre ,  doubles ,  orfroijiez.  tout  autour 
garnis  cbafcun  de  2.  gros  boutons  d’or  de  Chippre ,  & 
de  un  bon  las  de  foye ,  de fquels  chappeaux  les  2  .furent 
fourr  et.  degris  pour  Alonf.  le  Chancelier ,  1’Evefjue  do. 


I 


237  CAP 

Challon ,  &  les  autres  treit.e  totis  fourrcz,  d’ agneaux 
pour  les  Scigneurs  des  Comptes ,  &  les  trois  Treforiers 
pour  leur  livree  de  Toujfains.  [  Vetus  Poet.  MS.  e 
Bibi.  Coillin. 

Et  fercot  d’ermine  moult  bel , 

Ve  fote  en  graine  &  cbafcun  d’els 
Avoit  bon  mantel  d’efcurels , 

Et  chcmife  ridee  &  bUnche , 

Et  Cbapel  de  Flor  inde  &  blancbe.  ] 

•Capellus  Ferreus  ,  Quo  milites  callidis  loco  caput 
tegunt,  quod  in  modum  capellieffidim  fit.  [Con- 
fuetud.  Brageriaci  art.  28.  Item  armatura,  utpote 
cnfes ,  lancea  ...  pileus  Ferreus  Jive  Capellas.  ]  Ro- 
gerus  Hoved.  in  Henr.  II.  an.  1 1  8  1 .  pag.  6 1 1 . 
Haberet  albergellum  &  Capellum  Ferreum  &  lan¬ 
ceam.  Et  infra  pag.  614.  Quacunque  laicus  habue¬ 
rit  in  c  at  alio  ad  valentiam  1  o .  mare  arum  ,  habeat  h  al¬ 
bergellum,  &  Capelet  ferri  &  lanceam.  VideBrom- 
p  tonum  pag.  1108.  Cbappel  defer  a  vi/iere ,  apud 
Philippum  de  Beaamanoir ,  in  Confuetudine  Bel- 
lovacenfi  MS.  cap.  61.  Ejufmodi  capellorum,  feu 
galerorum  ferreorum  ,  habetur  paflim  mentio 
apud Froifiart-  2.  vol.  cap.  122.134.  3.  vol.cap. 
17.  4.  vol.  cap.  43.  Monflrellet.  1.  vol.  cap.  2. 
193.  3.  vol.  pag.  5  9.  Berrium  pag.  5i.Georg. 
Caftellan.  in  Jacobo  Lalano  cap.  6  8.  &  77.  &c- 
[  Capellus de  Feno ,  in  HiRoriaDalphin.  tom.  2* 
pag.  3  2 6. coi.  1 . ] 

Capellus  Forratus  ,  Idem  ,  ut  puto,  qui  Filtreus , 
de  quo  in  Feltrurn  ,  Gall.  Cbapeau  de  Feutre.  MS. 
S.  Martialis  Lemovic.  num.  5  8 .  pag.  ult.  Habebunt 
etiam  (  Monachi )  Capellas  Forratos  quotiefeumque 
necejfe  fuerit. 

<Jf  Capelli  s  Niger  ad  ufum  Monachorum ,  in  Con- 
Ritut.  Anfegifi  Abbatis  inter  Ada  SS.  Benedid. 
fec.  4  part.  1 .  pag.  6  40. 

<51  Capellus  Rurius  ad  ufum  Cardinalium.  Chro- 
niconTrivetti  apud  Acherium  Spicii,  to.  8-  pag. 
596.  Eodem  anno  (1252.)  fiatuit  Papa  (Innocen¬ 
tius  IV.  )  ut  Cardinales  Capellis  Rubeis  uterentur-. 
Volateranus  <5c  Polydorus  Virgilius  hoc  Ratutum 
referunt  ad  annum  1250.  alii  ad  Concilium 
Lugdun.  anni  1  246.  Vide  Chronicon  Januenfe 
Tacobi  de  Varagine  apud  Murator,  to.  9  .col.48. 

<5f  Capfllus  Solis,  ad  arcendum  folem,  Gall.  Para- 
fol.  Ada  SS.  Junii  tom.  3.  pag.  lvi.  in  Leg.  Pala¬ 
tinis  Jacobi  II.  Regis  Majoric.  Fiant  etiam  bis  in 
anno  vefies &  Capelli  folis  ,  quibus  utamur  equitando. 

«J  Capellus  Viridis.  In  nova  Gal.  Chrifl.  tom.  3. 
co!  8  8  2.  ann.  1215.  notatur  ex  Codice  ERraeo, 
Hugonem  Epifc.  Leodienfem  prima  die  Synodi 
Lateranenfis  inter  Praelatos  fedifle  in  habitu  lax- 
cali, quali  Comitem, in  mantelloSc  fcarlata  tunica, 
Capellum  Viridem  habentem  in  capite; fecunda  tan-  - 
quam  Ducem  in  Cappa  manicata  viridi  ;  tertia 
denique ,  ut  Epifcopum  infulatum  ,  idque  fe¬ 
ci  Ile  ,  quia  Papa  convocaverat  omnes  Principes. 
Fides  lit,  inquit Sammarthanus,  penes audorem. 

f  Capellus,  An  corona  florea  &  pledilis,  Gall.  Guir- 
lande  ,  ut  apud  Borellum  Cbapel  de  rofes  ?  Statuta 
Eccl.  Andegav.  an.  1 .4.2  3 .  apud  Marten.  tom.  4. 
Anecd.  coi.  526.  Prohibemus. . . .  nequis  cujufcum- 
que  fexus  feu  conditionis  fuerit ;  diebus.pradiftis  domi¬ 
nicis  &  fefiis  choreas  &  Capellos ,  cantilenafque  pu¬ 
blicas  cantare,  ludos  illicitos  &otiofos  ac  alias  dijfo - 
lutienes  facere  &  exercere  prafumat. 

_<J1  2.  CAPELLUS,  f.  Arbores  quarum  rami  identi¬ 
dem  capulantur  feu  exfeinduntur. Praeceptum  Ca- 
roli  C.  proS.  Vincentio  Cenorn.  an.  873.  apud 
Marten.  to.  1.  Colled.  Ampliflf. coi.  197,  Similiter 


CAP  238 

eidem  Ecclefia  confirmamus  Saderniacum  villarem  & 
vallem  petro fam ,  villas  cum  omnibus  appendiciis ,  & 
in  Banniolo  quartas  res  &  dimidiam,  &  Capellos  quin¬ 
que,  &  de  prato  arpennos  quatuorcim filvis.  Chartu¬ 
larium  Aptenfe  fol.  1  40.  Vendidimus  vobis  cafales 
difruptas  cum  curtis  &  ex  agis  fuis ,  vel  &  ipfos  Ca- 
pellos  cum  ipfos  falices ,  qui  ibidem  aderant,  Rege- 
Rum  Normannise  Agnatum  P.  Couftumagii  de  ra- 
magio  habent  mortuum  bofcum  de  cofiuma  &  refidua 
carpentariorum  ,  cum  teftis  Capellorum  &  duas  furcas 
&c.  Ubi  per  tefias  feu  capita  Capellorum  intelligen- 
doselfe  ramos  arborum  Capulat  arum  exiRimo".  Vi¬ 
de  Capilum ,  Caplim,  &  Ramagium. 

IT  3-  CAPELLUS  ,  Junior  capo  ,  Gall.  Cbaponneau ; 
a  Capus,  quo  pro  Capone  utunturScriptores  ple- 
rique.  Litterae  Durandi  Epifcopi  Albienfis  an. 
1232.  pro  Canonicis  S.  Vincendi  CaRrenfis, 
apud  Marten.  tom.  1 .  Anecd.  coi.  971.  Item  mifi - 
mus  dictos  Canonicos  in  corporalem  pojfejfonem  .... 
dimidii  mutonis  &  porci  cenfualis  manjide  Raijfac,  & 
cenfuum  Capellorum  de  Cafiris  &  de  Raijfac  ,  &  ca- 
fearum  ejufdem  manfi.  Vide  Capus  2. 

H  4.  CAPELLUS,  pro  Capellanus,  ut  videtur,  men- 
dofe  apud  Lobinellum Hifl.  Britan.  tom.  2.  coi. 
x  604.  Et  eodem  infanti  &  Jtmul  fuerunt  celebrate 
due  JHijfe,  una  cum  cantu ,  quam  celebravit  V.  Her- 
veus  Gautier  major  Capellus ,  efi  altera  fubmijfa  voce 
per  Capellanum  f  'M  Capella. 

CAPER,  in  puens  infu  avis  edor ,  cum  ad  virilitatem 
accedunt.  Vocabularium  Sufannaej.  NotaeRcaprx 
graveolentia  ;  hinc  didus  Caper  ingratus  odor 
adolefcentiunl. 

H  CAPERARE  ,  Fnterrogare.  Papias  MS. 

1.  CAPERE,  Decernere, Statuere.  Ada  SS.  April. 
to.  3 .  pag.  6  1  8 .  B.  de  S.  Paulo  Epifc.  Brixienfi : 
Fn  Concilio  fpeciah  Captum  fuit ,  nemine  diferepante 
quod  deputati  inquirant ,  fi  in  Ecclefia  d1.  Eufebii  ex¬ 
tra  moenia  refideat  aliquod  corpus  f  anitum. 

2.  CAPERE  ,  Infimulare  ,  in  aliquem  culpam 
conferre  ,  iram  convertere.  Galli  dicunt  ,  S’en 
prendre  d  quelqu  un.  Rymer.  to.  1.  p.  554.  coi.  2. 
Sct  fic  vos  in  hac  parte  habeati  s ,  ne  ad  vos ,  tamquam 
ad  mandati  nofiri  tranfgrejfores ,  graviter  Capere  de¬ 
beamus. 

<51  3  •  CAPERE  se,  Profpere fieri.  Rymer,  to.  1.  pag. 
280.  coi.  1 .  Et  fi  acceptis  eorum  refponfis,  audieritis 
quod  non  fe  Capient  negotia  noftra,  dicatis,  &c. 

%  4.  CAPERE  se  ad  Feodum  ,  Capere,  occupare 
feodum,  manus  in  illud  injicere,  Gall.  Saifir  un 
fief.  Capitula  dc  interpretationibus  Clericorum 
adverfus  Domini  Regis  jurifdidionem  apud 
Acher.  to.  6.  Spici  f.  pag.  492.  Sed  propter  hoc  non 
amittat  Dominus  juflitiam  fidei  ,  nec  propter  boc  fe 
Capiant  ad  feodum. 

CAPERO.  Vide  Caparo. 

CAPETA.  Ufus  Fuldenfes :  Providebit  cellerarius 
(in  refedorio)  fcutellas ,fcyphos  tfiCapetas.  Idem 
videtur  quod  infra  Capis  1 . 

CAPETI2F  ,  Hungaris,  dicuntur  quindena?,  alias 
acervuli  manipulorum  frumentariorum.  Inno^ 
centius  III.  PP.  1.  5.  EpiR.  7.  ad  Colocenfem 
Epifc.  Inhibens  Sacerdotibus  ne  recipiant  Capetias 
aliquas,  vel  cubulos  vini  d  Regis  vel  Regina  conditio- 
nalibus ,  quivulgo  Regales  fervi  vocantur.  Occurri? 
praeterea  haec  vox  in  Decretis  Calomani  Regis 
Hungar-  lib.  i.p.  2  6.  &  Mathiac  Regis  an.  1481. 
CAPET1UM  ,  ut  mox  Capetum.  Lambertus  Ar- 
denfis  apud  Ludewig.  to.  8.  p.  496.  Alh  vefiium 
imitatoria  (mutatoria)  alii  piltas  culcitras  &  Cape - 
tia  d  fribmt. 


239  CAP 

CAPETIJM  vel  Capex  /Ornamentum  quod  poni¬ 
tur  ante  leftos  dominorum  ,  in  quo  pedes  domi¬ 
norum  requiefcunt.  Ita  interpres  Joannis  de  Gal- 
Jandia  in  Synonymis : 

Stragula,  toga,  toral,  pulvinus,  culcitra, lodex, 
Afi  &  pulvinar ,  &  fulcra,  Capetaque  jungas , 
Cum  cervicali  cervici  dante  colorem. 

Verfus  ab  eodem  Interprete  laudati : 

Confolator  erit  bonus  affatorque  Capeti. 
Plumarum  lettor  manet  diutine  rector. 

CAPETUS,  Cognomentum  Hugonis  Regis  Fran- 
ciae ,  qui  tertiae  Regum  noftrorumftirpi  initium 
dedit.  Chronicon  MS.  quod  definit  in  Carolum 
V.  in  Biblioth.  Thuananum.  279.  Hugo  Capet , 
jive  Capucii ,  jic  ditius ,  quia  dum  juvenis  ejfet,  capu- 
cia  [olebat  auferre  per  ludum.  Eademhabet  Landul- 
fus  de  Columna  in  Chronico  MS.  &  ex  iis  Nico¬ 
laus  Gillius.  Arvernis  Chapeto  etiamnum  dicitur, 
qui  alios  lepide  vexat.  Albericus  an.  987.  Pater 
ejufdem  Regis  (Hugonis  Capeti )  Dux  HugoCapa - 
tus ,  fuit  filius  Regis  Roberti.  Sic  etiam  ann.  9  8  8 . 
Certe  etiamnum  Occitani  Capetos  ruflicos  vocant, 
quod  Capis  caput  te£li  incedant ,  ut  audior  eft 
Goudelinus.  Capaticiorum  ftirpem  tertiam  Re¬ 
gum  noftrorum  vocat  Radulfus  de  Diceto  pag. 

06.  ita  ut  ad  Cappas  fpedlare  voluerit.  Vide 
Steph.  Pafchafium  lib.  8.  Difquifit.  Francicarum 
cap.  45 .  Hiftoricos  Francos,  [&  fupra Capatus.~\ 

•H  CAPEX.  Vide  Cacia  &  Capetum. 

CAPH  ARDUM,  Capitis  tegumenti  fpecies.  Sta¬ 
tuta  Facultatis  Artium  in  Academia  Viennenfi 
Auftriaetit.  io.§.  7.  Non  utetur publice  hic  inUni- 
verjitate  aliquo  capudo ,  aut  epitogio ,  aut  Caphardo 
foder ato  cum  pellibus  de  vario ,  &c.  Tit.  17  .  §.  8  » 
Providebit  fibi  de  Cbabbardo  feu  epitogio  magiflrali 
proprio ,  novo ,  ferico  in  afiate ,  aut  vario  pro  hyeme 
foderato. 

CAPH1SUS,  Menfurae  liquidorum  fpecies.  Charta 
Rogerii  Regis  Siciliae  ann.  1130.  apud  Roc- 
chum  Pirrum  in  Epifc.  Meffan.  Centum  libras  cera, 
2  6  .  thuris ,  20.  Caphifos  olei ,  &  2  o .  nummos  jive 
[olidos ,  &c. 

1 .  CAPI  A.  Papias :  Cavea ....  ponitur  pro  aliquo- 
rum  animalium  cl  au  fur  a, qua  vulgo  Capia  dicitur, quaji 
cava.  Ita  MS.  &  Editus,  praeterquam  quod  habet 
quaf  cavea. 

<J[  2. CAPIA,  Pyxis,  ut  conjedlo,  capfa,Gall. Cbaffie, 
Inllrum.an.  1 3  77.  ex  Archivo S.  Vidloris  Maffil. 
Primo  una  Capia  de  nuce  bona  armiger  at  a  armis  lupi  & 
leonis.  Item  quafdamcanetas  argenti, &c.  Vide  Capjd. 

CAPIBREVlUM  ,  Adla  Judicis,  vel  Notarii.  Se¬ 
cunda  Curia  Generalis  Cataloniae  Barcinone  ce¬ 
lebrata  a Jacobo II. Rege  Aragon. an.  1299.  MS. 
Campfor  habeat  feribere  omnes  dicas ,  quas  faciet ,  in 
Capibrevio  majori  fio  jurato  ,  &  non  in  aliis  libris  vel 
feripturis.  Curia  Generalis  Perpiniani  celebrata 
a  Petro  Rege  Arag.  an.  1  3  5  1 .  de  Notario  :  Scri- 
bat  aut  feribi  faciat  in  fuis  Capibreviis  ,  vel  libris  no- 
tularum  dicti  infirumenti ,  largo  modo ,  &  per  confe - 
quentiam  liter  arum  dictatam ,  jic  quod  in  ipfa  notula 
non  fit  aliqua  abbreviatur  a,  qua  per  verbum  ,  &  fieri 
confievit.  Infra :  Capud  brevium  ,  vel  liber  Notarii. 
Alia  ChartaPetriReg.  Arag.  an.  1283.  Scriptum 
in  Capibrevio  vel  aliis  [Judicis.  [Synodus  Barcin.an. 

1  29°.  fijuilibet  Rector  habeat  in  fu  a  Ecclefia  Capi- 
breviumfm  quo  nota  feripturarum  continentur.  Statuta 
ejufd.  Ecclefioe  ann.  1341.  apudMarten.  to.  4. 
Anecd.  coi.  6  23.  Statuimus ,  quod  fiant  Capibrevia 
de  omnibus  reditibus  adDigmtates  vel  alia  Beneficia  no - 
ftra pertinentibus-, fiatuentes,qmd.  diclaCapibrevia infra 


CAP  240 

quatuor  annos  f altem  continue  fequentesfint  omnino  com¬ 
pleta  ,  ac  quod  quifque  fui  Capibrevii  nanflatum  infra 
dittum  tempus  in  facrifiia  nofira  fedis  ponere  teneatur.'] 

CAPICELUM,  Cervical ,  ex  Italico,  Capeur-ale,  ia 
Statut.  Mediojan.  part.  2.  cap.  45  7. 

CAPICER1US,  Capiceria.  Vide  Capitium  1. 

%  CAPIDULA.  Papias  MS.  Bituric.  Capis ,  capidis 
fem.  Diminutivum  ejus  Capidula ;  genus  e  fi  pontificalis 
vafis.  Vid eCapidulum. 

CAPIDULUM ,  Papiae,  Vefiimentum  capitis.  Aliudl 
fonat  in  Olla  patella  : 

Carpto ,  capparis, gangrena,  Capidula,  cercops. 

•^1  CAPILATORIA,  Feftivitas,  qua  prima  fiebaC 
detonfio  capillorum.  Lex  Salica  tit.  68.  Si  quis 
pater  aut  parentis  quando  filiam  fuarn  ad  marito  donas , 
tota  extra  parte  fratris  fui  vindicit  >  fimiliter  quando 
filius  fuus  ad  Capilatorias  fias  ficiret ,  quo  quid  donato 
fuiret,  extra  parte  hoc  teniat ,  &  aliquas  res  dividat. 
Ex  hac  lege  patet  Capilatoria  fellivitatis  occa- 
fione  a  parentibus  munera  filiis  adolefcentibus 
collata  fuilFe;  &  ex  lege  i.Tit.  28.  Si  quis  pue¬ 
rum  infra  duodecim  annorum ,  non  tonforatum  occide¬ 
rit,  &c.  concludit  Eccardus,  hanc  ceremoniam 
in  pueris  duodecimo  aetatis  anno  fuilFe  celebra¬ 
tam.  Vide  Capillorum  benedittio  poli  Capilli. 

■CAPILLAMENTA,  Summitates  arborum.  Papias. 

1»  CAPILLARE, Comfifcrf,  Papiae.  Joannes  de  Janua: 
Capillare ,  Capillatum  facere  ,  ut  Decapellare  ,  valde 
capillare,  vel -capillos  auferre.  Vide  Capulare. 

2.  CAPILLARE  ,  Unguentum  ad  capillos  excogi¬ 
tatum  ,  in  SulTan-naei  V ocabulario. 

C  AP I LL  A  SCIT  ,  Capillis  porre  (lis.  GloIT.  San- 
german.  MSS.  num.  501. 

CAPILLATI,  KofjufTai,  inGlofF.  Lat.  Graec.  Itadidli 
a  promilTo  crine  viri  nobiles  apud  Gothos.  Jor- 
nandesdeReb.  Getic.  de  Diceneo :  Elegit  namqut 
ex  eis  tunc  nobilijfimos  prudentiores  viros ,  fecitque  Sa¬ 
cerdotes ,  nomen  illis  Pileatorum  contradens, ....  reli- 
quam  vero  gentem  Capillatos  dicere  jujfit ,  quod  nomen 
Gothi  pro  magno  fufeipientes  ,  adhuc  in  fuis  cantionibus 
teminifeuntur.  Edidtum  Theodorici  Regis  cap. 
145.  Dummodo  tertio  quemlibet  Capillatorum  fuijfe 
conventum  ,  aut  cautionis  ab  eodem  emijfa,  fides  often- 
dat ,  &c.  Apud  Senatorem  lib.  4.  formula  49. 
inferi bitur  univerfis  provincialibus  &  Capillatis,  De- 
fenforibus  &  Curialibus  Suavia  confifientibus.  Vid* 
Criniti ,  Pileati. 

<[f  CAPILLATIO.  Vide  pofl  Capulare. 

CAPILLATIUM,  Capillatura,  Ugutioni. 

CAPILLATIUS,  Ex  capillis  confedlus.  Vela  CapiU 
latia ,  in  Exodi  veteri  verfione.  C apillatium  cingu¬ 
lum,  Capillatia  z.ona ,  apud  fandlum  Augultinura 
lib.  2  2 .  de  Civit.  Dei  cap.  8 . 

CAPILLATURA.  S.  Cyprian.  Epift.  8.  Semitonfis 
capitis  Capillaturam  adaquafii.  S.  Augultin.  Serm. 
247.  de  Tempore  :  Superflua  &  inordinata  Capil¬ 
latura.  In  Sacramentario  S.  Gregorii ,  &  in  Or¬ 
dine  Romano  exftant  Orationes  ad  Capillaturam 
incidendam ,  &  ad  puerum  tonfurandum.  Vide  Vi¬ 
tam  S.  Gerlaci  Eremitae  num.  2  3  .  &  in  verbis 
Barbatoria  [&  CapilatoriaJ] 

Capillatura,  Coma  fuppofititia,  Ital.  Capillaturia, 
noftris,  Cbevelure.  Papias:  Caliendrum,  Capillatura % 
[uppofitus  crinis  pro  naturali  ornatu  capitis ,  vel  quoi 
ad  ornandos  crines  utuntur.  Alibi :  Capillus ,  a  quo 
capillaris ,  Capillatura ,  corona.  Joan.  de  Janua:  Ca¬ 
pillitium,  id  efl ,  Capillatura ,  capillamentum.  Perru- 
que ,  hodie  dicimus.  Vide  quae  de  capillamenti* 
obfervat  Vofllus  lib.  2.  de  Vitiis  fermonis  cap. 
j  5.  pag.  2  5  7, 


f  CAPIL, 


24-i  CAP 

f  CAPILLATUS  iKof.aiTKi  Cometa ,  in  Supple¬ 
mento  Antiquarii. 

CAPILLI.  Capillos  ponere,  per  Capillos  fe  efferre, dicun¬ 
tur  Monachi ,  quod  fcilicet  comam  ponant.  Leo 
Oft.  lib.  i .  c.  49.  Hermenefrid  quoque ,  civis  E  [cu¬ 
lantis  vir  dives  ,  Subdiaconus  ,  feipfum  obtulit  per  Ca¬ 
pillos  capitis  fui  Prapojito  nojlro.  Dimittere  Capillos , 
apud  Sidon,  lib.  i.Epifl.  1 .  Clericatum  aut  Mo- 
n-achifmum  fubire.  Vide  Sirmondum  ad  eum- 
dem  lib.  4.  Epift.  2  4.  Hilarius  Arelat.  in  V ita  S. 
Honorati:  Rediguntur  ad  breves  Capillos  luxurian¬ 
tes  coma,  transfertur  ad  nitorem  mentis  veftium  fplen- 
dor ,  cervicis  lattea  decus  palliis  rigentibus  occupatur. 
aulinus  carm.  1 3 . 

Sed  rurfusidem  &  Evangelico  defitper 
Mentem  retectus  lumine , 

Ponat  Capillos  oneris  &  velaminis  , 

Servus  fidei ,  &  liber  fide. 

Ex  quibus  liquet  Capillorum  pojitionem  fymbolum 
fuiffe  fervitutis,  quam  Deo  per  votorum  emiflio- 
nem  profitebantur  :  unde  Servi  Deix ulgo  appel¬ 
lati.  Nam  fervi  tonli  erant.  Formula:  veteres  Pi- 
thoei  cap.  7  5  .  in  MS.  Minime  habui  unde  tranffol- 
vere  debeam  ,  Jic  mihi  aptificavit  in  brachium  in  col¬ 
lum  pofti ,  &per  Comam  capitis  mei  cor ampraf enti¬ 
bus  hominibus  tradere  feci  in  ea  ratione,  <j rc.  Conci¬ 
lium  Epaonenfe  can.  39.  Servus  reatu  atrociore 
culpabilis  ,  Ji  ad  Ecclejiam  confugerit ,  a  corporalibus 
■  tantum  fuppliciis  excufetur  :  de  capillis  vero ,  vel  quo¬ 
cunque  opere  placuit  a  dominis  juramenta  non  exigi. 
Id  elt ,  quin  a  dominis  retraherentur  in  fervitu- 
tem ,  detonfis ,  ut  in  fervis  fieri  folebat,  capillis, 
Sc  ab  iis  operae  imperarentur.  A  naflafius  Biblioth. 
inPraefat.  ad  VIII.  Concil.  deBulgarorum  Rege: 
In  tantum  autem  pietas  creverat  Principis ,  &  abun¬ 
dabat  circa  beatum  P etrumvener ationis  affettu, ut  quo¬ 
dam  dic  manu  propria  Capillos  fuos  apprehenderit,  & 
contemplantibus  cunctis ,  fe  Romanis  Mi [fis  tradiderit 
dicens ,  Omnes  Principes  &  eundi  Principes  Wlgaro- 
rum  terra  ccgnofcant  ab  hodierno  die  me  fervunt  fore 
pojl  Deum  beati  Petri  &  ejus  Vicarii.  Gregor.  Tu- 
ron.  de  .Gloria  ConfelT.  c.  2  2.  Puerum  huic  Mona- 
jlerio  humilitatis  Capillis  cejfmius.  Lib.  2.  de  Mirae. 
S.  Martini  cap.  4.  Dicens ,  Jj eumreddideris f 'anitati, 
piiffinie  Domine  Martine  ,  in  illo  die  abfolutus  a  mei 
fetvitii  vinculo ,  incifis  Capillis  tuo  fervitio  delegetur. 
Frodoardus  in  Adriano  PP. 

Cordibus  ac  tacti  quidam  meliora  fequuntur , 

Et  fub  Apcftolicapojito  ditione  Capillo 
Dant  fe ,  fervitiifque  ejusjtne  fine  fideles 
Sefe  manfuros  votis  tefiantur  anhelis. 

Quoniam  Attachiamenta  cap.  5  6 .  §.  7.  EJI  autem 
fertius  modus  nativitatis  &  bondagii :  cum  aliquis  liber 
pomo  pro  dominio  habendo,  vel  manutenentia  alicujus 
magnatis ,  reddit  feipfum  illi  domino ,  fuum  nativum 
five  Ion  dum ,  in  curia  fua ,  per  Crines  anteriores  ca¬ 
ptis  fui. 

Comam  vero  polituris  Sc  in  Monachos  atton¬ 
dendis  primi  capillorum  cinni  a  viris  primariis 
aut  certe  amicis  delibabantur.  Fauftus  in  Vita  S. 
Ivlauri  num.  53.  de  Floro  quodam  :  Deinde  ve¬ 
niens  ante  facrofanttum  altare  ,  adfiante  A.  Mauro 
cum  omni  congregatione ,  .  .  .  jubente  viro  Dei  ,  Rex 
primus  pojl  eum  de  Coma  capitis  ejus  totondit ,  deinde 
quicunque  ex  optimatibus  voluit.  Ignatius  Diaconus 
in  Vita  S.  Nicephori  Patr.  Conltantinop.  n.  24. 
de  eodem  Nicephoro  in  Monachum  attonfo:  K ai 
•ra  tk?  tutivtti  M.i<pocnt$  aTTcxcl^/AciTa  Ta?s  t  Sciis  neci 
rv/uCxtrlx sw?  i7reJip[fnva.i  troQuc  IdiKuiotrtv.Wl- 

chaei&Theophilusin  Epifl.  adLudovicumlm- 
Tom.  //. 


CAP  242 

per.  apud  Baron.  ann.  824.  Ahiv ero  religio fum  ha¬ 
bitum  monafii  cum  f umere  Volentes ,  rehgiojiores  per  fo¬ 
lias  pojl  ponebant,  qui  prius  Comam  capitis  eorum  fuf cipe - 
re  folebant ,  adhibitis  imaginibus,  quaji  in  Jinutn  earum 
decidere  Capillos  illorum Jtnebant.  S.  Flieron.  Ep.  48. 
adSabinianum  cap.  3  .  Moris  efl  in  AEgypti  &  Sy¬ 
ria  Monafienis ,  ut  tam  virgo  quam  vidua ,  qua  fe  Deo> 
voverint,  &  feculo  renuntiantes ,  omnes  delicias  faculi 
conculc arint ,  Crinem  Monafleriorum  Matribus  offe¬ 
rant  de fecandum ,  non  intetto  poflea  contra  Apojloli  vo¬ 
luntatem  incejfura  capite  ,  fed  ligato  pariter  &  velato. 

PerLTnum  Crinem  de  Capillis  offerre  fe  Monafterio  di¬ 
cebantur  laici ,  qui  monachicae  Societati  fefe  ad- 
feribebant,  ut  illius  beneficiorum  participes  ef- 
fent.  Charta PandulH  Principis  de  Conlia  &  de 
Rapolla ,  Magiflri  &  Dominatoris  totius  terrae  de 
Principatu,  an.  697.  Statim  dominus  Abbas  con¬ 
gregavit  omnes  fratres  intus  in  Ecclejia  S.  Micha'elis> 
&  flantes  coram  altare  ,  receperunt  me  ad  faam  oratio- 
nem  ,  &  fcripferunt  nomen  meum  &  omnium  paren¬ 
tum  meorum  in  libro ,  &  Jic  in  eadem  hora  ego  difc al¬ 
ce  avi  pedes  meos ,  &  ad  f  antium  altare  afeendi ,  &  per 
unum  Crinem  de  capillis  meis  obtuli  me  Domino  ,  &c. 

Particulam  Capilli  fui  in  Jvgnum  captivitatis  fua 
Bald.Regi  Hierof.  mififfe  Boemundum  feribunt 
Albertus  Aq.  lib.  7.  cap.  29.  &  audorHift.  Hie- 
rofol.  an.  i  ioo.pag.  596.  vel  quod  politio  ca¬ 
pilli  fignum  fuerit  fervitutis,  vel  quod  ita  egerit 
caufa  fidei  faciendae.  Hildebertus  Cenoman.  Epi- 
fcop.  Epifl.  39.  Ac  ne Jimulatorie  loqui  putaretur  , 
abfeiffos  de  capite  fuo  Capillos  matri  fua  tranfnijit. 
Gefta  Regum  Francorum  cap.  41 .  Perge  velociter 
feflinus  cum  Crine  capitis  mei  nunc  ad  patrem  meum  , 
utfuccurrat  nobis ,  antequam  cuntlus  exercitus  corruat. 

Capillorum  Tortura,  feu  crifpatio,  Gallis  Frifu - 
re.  In  Concilio Londinenfi  ann.  1138.  cap.  15, 
prohibentur  San&imoniales  Torturam  Capillorum 
&  compojitionem  capillorum  facere.  Martianus  Ca¬ 
pella  lib.  4.  Femina  . . .  cui  Crines  Tortuojt  decenti- 
que  inflexione crifpati  &  nexiles  videbantur. 

Capillos  et  Barbam  Nutrire,  Poenitentium  pro¬ 
prium  fuiffe  obfervat  Rabanus  lib.  2.  de  Inllit. 
Cleric.  cap.  29.  Unde  cum  Eccleliae  reconcilia¬ 
bantur  ,  eorum  crines  tondebantur,  &  veflibus 
mundis  induebantur,  ut  au&or  efl  Honorius 
Auguft.  lib.  3.  cap.  7 6.  <5c  77.  Vide  Diploma 
Sergii  PP.  apud  Sammarthanos  in  Abbatib.  Mon- 
tismajoris  Arelat.  fub  ann.  1002.  Ordericum 
Vitalem  lib.  8.  &  1 1 .  p.  682.  &  816.  &e. 

Capillos  et  Barbam  radere  interdum  ii  jubentur  , 
ut  in  Synodo  Agathenli  cap.  1  5 .  &  T oletano  III. 
c.  1  2.  quod  inde  flatutum  conjicit Menardus ad 
Sacrament.  Gregorii  M.  p.  223.  quod  apud  Go¬ 
thos  promilfacaefaries  honoris  ellet  fymbolum. 

Capillorum  Incisione  Adoptarje  ,  de  quo  more 
Paulus  Warnefridus  de  Geflis  Langob.  lib.  4. 
cap.  40.  lib. 6.  cap.  53.  ChroniconNoyalicenfe, 
Aldrevaldus  Sc  alii  anobis  laudati  in  Differt.  2  2. 
ad  Joinvillam  pag.  2  7  2 . 

Capillorum  Benedictio  ,  in  prima  fcilicet  capil¬ 
lorum  detonlione  ,  de  qua  etiam  nos  pluribus  in 
ca  Differtat.  Charta  Rogeri  Abbatis  Dervenfisin 
Tabulario  ejufdem  Monafterii>i>c  benedittionibus 
fponfarum  tertiam  partem  ,  beneditliones  perarum  , 
Capillorum  quoque  fua  erunt ,  &c.  VideNomocano- 
nem  nuper  editum  a  viro  eruditiffimo  Joanne 
Bapt.  Cotelerio  tom.  1 .  Monumentor.  Eccleliae 
Graecae  cap.  533. 

Capillo  Abraso  pacem  firmare.  Ditmarus  lib.  6.  de 
Lufatiis  paganis  pag.  6  y .  Pacem  Abrafo  Crine  fu* 

Q. 


243  CAP 

premo,  &  cumgramine ,  datifqne  affirmant  dextris. 

Capillis  Capitis  fuper  altare  pojitis ,  donationem 
confirmare  ,  in  Charta  Alani  Ducis  Britanniae 
apud  Auguftinum  du  Pas ,  in  Stemmate  Tinte- 
niacenfi  p.  5  72.  Inde  etiam  funt  tefiitnonia  Capilli 
capitis  mei ,  quos  pono  fuper  altare  ,  &  culter  unus . 
Charta  Willelmi  Comitis  de  Warenna  :  Et  inde 
faijivi  eam  (  Ecclefiam  )  per  Capillos  capitis  mei ,  & 
fr atris  mei  Radulfi  de  W arentia, quos  ab [cidit  cum  cul¬ 
tello  de  capitibus  ncftris  ante  altare  Hernicus  Epifcopus 
Wintonienjis. 

Trahere  per  Capillos.  Lex  Saxon,  cap.  i.§.  7.  Si 
per  Capillos  alium  comprehenderit ,  fol.  1  20.  compo¬ 
nat.  AddeLegem  Burgund.  tit.  5 .  f .  4.  &  Legem 
Longob.  Edit.  Heroidi  tit.  1 2 1 .  §.  3 .  Ufatici  Bar- 
cinonenfes  MSS.  Si  quis  fe  miferit  in  agiuyt ,  &  con¬ 
fidet  at  a  mente  requifierit  Militem ,  &  cum  fufie  c ade¬ 
rit  eum  ,  &  per  Capillos  traxerit ,  quod  magnum  dede¬ 
cus  ejl ,  emendet  eum  per  mortem.  Fori  Ofcae  ann. 

1 147.  fol.  14.  Si  dixerit  publice  ,  quod  mentitur  , 
aut  traxerit  per  Capillos ,  &c.  Magnum  nempe  de¬ 
decus  ,  quod  decalvatio  pro  maxima  infamia  habe¬ 
retur.  Charta  Communia: Atrebatenfis  an- 1  an. 
§.  2,  $ .  fiEfi  alium  pugno  vel  palma  percufiit  ,  feu  per 
Capillos  cepit ,  (?c.  %.  »4.  Jjfij  alium  ad  terram  per 
Capillos  tr  aginaverit ,  i-  traxerit,  &c.  Ariflaenet. 
lib.  1 .  Epift.  1.  Mt%%l  S-UfXTTXiKOfJLiya,  TTOXT^Ct- 

Kii 

Per  Capillos  Prendere  ,  in  Capitulari  3 .  an. 8  1 3 . 
cap. 1 7. 

Remanere  ,  aut  Esse  in  Capillo  ,  dicitur  puella 
quaenondum  maritojundla  efi,  &  adhuc  in  do¬ 
mo  patris  manet:  nam  promi  Hos  crines  innuptae 
ferebant,  nec  eos  in  nodos  retorquebant ,  quod 
nuptarum  erat,  praefertim  apud  Longobardos. 
Scipio  Ammiratus  tom.  1 .  Geneal.  Neapol.  pag. 
56.  Nefeudi,  non  ejfendovi  mafebi  ,fuccedon  le  fe¬ 
mine  primogenite  :  eccetto  fe  que  Ile  b  altre  effindo  mari¬ 
tate  ,  fene  trova  ffi  alcuna  non  maritata  fanciulla ,  nel 
qiial  cafo  non  la  maritata  primogenita  ,  mala  fanciul¬ 
la  non  maritata  faccede  ;  di  cui  fi  dice  effir  rimafa  in 
Capillo.  Adde  Campanilem  pag.  4 6.  LexLangob. 
lib.  2.  tit.  i4-§.  xo-Si  quis  Longob  ardus  fe  vivente 
filias  fu  as  nuptui  tradiderit  alias  pc fi  mortem  in  Ca¬ 

pillo  in  cafa  reliquent ,  tunc  omnes  aqualiter  in  ejus 
fubfiantia  haredes  fuccedere  debent.  Adde§.  21.  22. 
26.  27.  tit.  20.  §.  1 .  Conflit.  Sic.  lib.  2.  tit.  9. 
lib.  3 .  tit.  2  4.  §.  2 .  Statutum  Honorii  IV.  PP.  pro 
RegnoNeapol. ann.  1285 .In fuccefiione  inter  f  e  u- 
datarios&  fubfeudatarios  viventes  in  regno  eodem  jure 
Eranconqn  ,  fexus  primogenitura  pr&rogativa  ferve¬ 
tur  ,  ut  inter  duos  eodem  gradu  feudatario  defuntto  con- 
junttos  feminam  mafciilus  &  juniorem  major  natu  pra- 
cedat  ,  five fint  mafculi  Jive fint  femina  concurrentes : 
ttifi for fan  duabus  concurrentibus  effiet  primogenita  ma¬ 
ritata,  &  junior rem  anferit  in  Capillo ;  tunc  enim  ju¬ 
nior ,  qui  in  Capillo  m anferit ,  primogenita  maritata  in 
fuccefiione  hujufmodi  praferatur  :  fed  fi  nulla  rema¬ 
nente  in  Capillo ,  dua  vel  plure s  fuerint  maritata  ,  ma¬ 
jori  natu  jus  primogenitura  fervetur.  Vide  Pithoeum 
ad  Confuet.  Trecenf.  art.  5. 

Capillos  Cercenatos  ,  id  efl ,  in  circulum  vel  or¬ 
bem  attonfos ,  jubentur  habere  Saracenifrancbi , 
feu  liberi  per  Curiam  generalem  celebratam  Iler¬ 
dae  a  Jacobo  II.  Rege  Aragon.  an.  1301.  Statui¬ 
mus  ,  quod  quilibet  S aracenus  Franchus ,  qui  fit  in  Ca- 
talonia  ,  portet  Capillos  Cercenatos ,  &  tolis  ( i.  ton- 
fos  )  in  rotundum  ,  feu  in  circuitum  ,  eo  ut  cognofcan- 
tur  inter  Cbrifiianos ,  &c. 

Capillum  Facere,  in  Lege  Burgund.  cap.  6.  §.4. 


CAP  244 

Gall.  Faire  les  cbeveux.  Jfhftcuniqiie  ingenuo  aut  fer-* 
vo  fugienti  ne fciens  Capillum  fecerit ,  quinque  fol.  per¬ 
dat  :  fi f  ciens  Capillum  fecerit ,  fugitivi  pretium  coga¬ 
tur  exfolvere.  Editio  Heroidi  :  Si  ingenuus  aut  fer¬ 
vas  fugienti  ne fciens  Capillos  fecerit ,  5 .  fol.folvat ,  fi 
fciens fecerit ,  &c. 

Capillos  Sibi  Invicem  Detondere  ,  Poena  confpi- 
ratorum  in  Capitul.  ad  Legem  Salicam  cap.  3.  §. 
7.  in  Capitul.  4.  ann.  805.  cap.  1  o .  inEege  Lon¬ 
gob.  lib.  1 .  tit.  1  7 .  §.  11.  &  in  Capit.  Ludovici 
Pii  ann.  8  14.  cap.  6.  apudHolflenium. 

Fures  &alii  Malefici  puniti  in  cute  &  Crinibus 
in  Speculo  Saxon,  lib.  2.  art.  1  x.  §>.  1  .art.  28.  §. 
3.  lib.  3.  art.  3.^.  x.  &  in  Wichbild Magdeb. 
art.  1  9.  §.  1 .  art.4.4^.  1 . 96. 

^[Pro  Capillo  Deputare  ,  Nihili  facere  ,  flocci 
pendere ,  in  V  ita  B.  Joannis  Bonvifii ,  tom.  5 .  SS. 
Maii  pag.  104. 

Capilli  Inaffectati  ,  apud  Suflannaeum  in  Vo- 
cabuLrio:  Nulla  decoris affettatione  exculti)  contra¬ 
ria  JignifiC alionis  affeclati. 

CAPILMUT,  Cabalmute  vel  CattElmute,  apud 
Scotos ,  forma  per  quam  catalla  folent  rei  vindi¬ 
catione  repeti  per  eorum  verum  dominum.  V ide 
Skenaeum  ad  Quon.  Attachiam.  cap.  10.  Scotis 
muteel t  placitum.  Vox  igitur  compofita  ex 
t  ale ,  aut  c  at  alium  ,  &  mute. 

CAPILU M,  Capulum.  T eflamentum  Audonis  Epi- 
fcopi  Veronenfisann.  1 1 .  Ludovici  Pii :  Cumbro - 
lio  ,  cum  curte  ,  areis . . .  &  alia  territoria. ,  tam  arato¬ 
rii  ,  prato ,  Captio  ,  &cardico  ,  pifcinibtis ,  aquariis  , 
&c.  rharta  Lotharii  -mp.  filii  Ludovici  Pii ,  apud 
Ughellum  tom.  7.  pag.  1438.  Competimus  j.  fie 
&  rationabiliter  patta  Monafierii  S.  Zenonis  in  om¬ 
nibus  pafcuorum ,  &  Capuli ,  feu  decima  ,  &  omnem 
exattionem  pertinere  ,  &c.  Charta  Friderici  Imp« 
ann.  1178-  ibidem  pag.  1434*  Cum  cajis ,  adifi- 
ciis ,  areis ,  hortis ,  vuidis,Jilvis, pratis , pafcuis ,  Capi - 
lo  ,  aquatio ,  herbatico ,  efcatico  ,  &c.  Vide  Capiim > 
[  &  Capellus  2 .  ] 

C  APIRO.  V  ide  Cap  aro. 

1.  CAPIS,  Calix,  feu  genus  poculi  ad  facrificia^ 
vox  nota  Varroni,  Livio,  &  aliis.  [  Papias  MS  : 
Capis ,  capidis  fem.  Diminutivum  ejus  Capidula.  Ge¬ 
nus  efi  pontificalis  vafis.  ]  Fragm.  Petronii  :  Habe 0 
fcypbos  urnales, . . .  habeo  Capidem :  quam  reliquit  pa¬ 
tronus  meus,  ubi  Dadaius  Nioben  in  equum  Trojanum 
includit.  Hucbaldus  Monachus  Elnonenfis  in 
Carm.  de  Calvis  : 

Cafarea  Capides ,  canti  cata  cifia  catonis. 

x.  CAPIS,  C apicis ,  Capfa.  Fridericus  II.  Imp.  Iih* 
2.  de  Venat.  cap.  3  3.  Accipiunt  ova  gallinarum  , 
&  rumpunt  ea,  &  in  cacia  vel  C apice  lignea  aut  ferrea , 
qiu  tamen  fit  flagnata ,  ponunt  ea ;  fed  in  rumpendo 
ovo  ,  removent  fumtnitatem  te  fit  ovi  ,  &c. 

CAPISA,  Menfurae  fpecies.  Falco  Beneventanus 
ann.  1192.  Adeo  fames  invaluit ,  ut  fape  apud  fan- 
ftum  Germanum  venderetur  cofcina  frumenti  plufquam 
una  uncia  auri ,  &  fauma  vini  fimiliter ,  &  Capifn 
olei  Tari  quinque.  Vide  Capis,  i . 

•CAPISCHOLIA,  [Capischolius  ,  &c.]  Vide  Caput 

Schola. 

CAPISTER,  pro  Capifirum ,  apud  Rymer.  to.  9* 
pag.  261.  coi.  1 .  Cum  coleriis ,  hamys,  Capifiribusi 
pipes  de  corio  &  omnibus  aliis  rebus  pro  cariagto. 

f  CAP1STERCUS.  Vi dc  Cabus. 

1 .  CAPISTERIUM.  Vetus  GloiTarium  :  Capifie- 
rium ,  efi  vas  quoddam ,  quo  frumenta  purgantur.  Di- 
<Sum  pro Scaphifierium  cenfent  Merula  &  Salma- 
fius.  Gloff.  Grsec,  Lat.  ^  Scapbifierinm» 


245  CAP 

$.  Gregoriuslib.  2.  Dialog.  cap.  z.yld  purgandum 
triticum  'a  vicinis  mulieribus  prajlari  filii  Capifhuum 
petiit,  fic.  Ubi  Zacharias  Pap,  /xuy  ',<hov  verrit.  Vi¬ 
ta  S.  Mauri  Epifc.  Caefenatis  n.  13.  Eodem  modo 
ac fi  Capifteriurn  ventilare  videretur  ,  tremere  ,  infeli¬ 
citer  coepit.  Vide  Odonem  Cluniae,  ferm.  de  S.  Bc- 
nedido  ,  &  Aldhelm.  de  Laude  Virginum  cap. 
15».  Utitur  etiam  Columellalib.  2.  c.  «p.VideFo- 
ros  Aragon.  Jib.  4.  tit.  de  Tabellionibus. 

2.  CAPISTERIUM ,  Granarium  ,  horreum  ,  vel 
pidrinum.  AdaSS.  Junii  tom.  1.  pag.  360.  de 
S.  Cono  Monacho  :  Tandem  ejus  infpefta  prudentia  , 
facriftia ,  promptuarii ,  Capifterii  atque  prioris  clavibus 
hinc  inde  collutis ,  cunelis  cuncta  fagaciter  difponebat. 

f  3-  CAPISTERIUM  ,  Alveolus  ligneus,  inquit 
Continuator  Bollandi ,  qui  capite  geftatur ,  ed- 
que  maxime  in  ufu  mulieribus  lotos  pannos  a 
fonte  aut  fluvio  referentibus.  AdaSS.  Maji.  tom. 
1  •  Pag-  3  42.*  in  additionibus  ad  Vitam  S.  Anto¬ 
nini  n.  31  .Et  cum  cecidijfet  ei  vas  ligneum  continens 
pannos  (  quos  lavatura  erat  )  fi  in  duas  partes  fra¬ 
ctum  fuifiet.  Et  tom.  6.  ejufdem  menfis  inVitaS. 
Columbae  Reatinae  :  Sibilo  quoque  invaluerat  eam 
d  diabolo  fuffocatam ,  ojfiumque  cumulum  fuiffe  fub 
lecto ,  ac  rejecijfe  illam  hofiiarum  plenum  Capifteriurn , 
hoced  ,  alveolum  feu  arculam.  Sic  autem  impA 
metaphora  vocatur  ob  frequentem  Eucharidiae , 
quae  Hoftia  dicitur ,  fumtionem. 

CAPIST  R  AGIUM ,  Quod  pro  capiflris  domus  Re¬ 
giae  minidris  annuatim  conceditur  :  Gallis  Che- 
veftrage.  Ordinatio  Hofpitii  S.  Ludovici  Regis  Fr. 
ann.  1  261.  capite  deScutiferia  :  Scutiferi  infimul 
pro  Capi  fragiis  fuis  per  annum  36.  libr.  [Vide  Cba- 
veftragium.  ] 

Chevestragium  ,  Eadem  notione.  Charta  S.  Ludo¬ 
vici  Regis  Franc.  ann.  125  6.  Notum  facimus  . . . 
quod  cum  retroattis  temporibus  Scutiferi  noftn  confae- 
viffent percipere  quandam  coftumam ,  qua  dicitur  Che- 
veflragium  ,  de  focno  quod  Parifius  per  Sequanam  ad¬ 
ducitur  ,  nos  attendentes  quod  per  ejufmodi  exactionis 
abitfum  ,  quo  gravabantur ,  pr&dittam  coftumam  pe¬ 
nitus  amovemus ,  prohibentes  ne  de  catero  aliquatenus 
exigatur  ,  fic. 

CAP1STRIUM ,  pro  Capi  (Irum :  uccrl^icv ,  Mofcho- 
pulo.  Gloflae  Bafil.  (popGxlav  ,  7ngi<po/j.iov  ,  uxTifipicv. 
Domnizo  1.  2.  de  VitaMathild.  cap.  9. 

. Notie  reliquit 

In  caftrisvafa  ,  feu  frena  ,  Capiftriafana. 
Chaceurs  fi  palfreisd  fi  eins  fi  a  Cheveftres ,  in  Le¬ 
gibus  Willelmi  Nothi  vernacul.  cap.  2  2.  Le  Ro- 
man  de  Garin : 

Ces  vileins  font  en  Cheveftres  tenir. 

U  CAP  IT ,  Imperfonale  idem  fignificans  quod  Licet. 
Tertul.  adv.  Elaerefes  cap.  44.  Talia  Capit  opina¬ 
re  eos. 

f  CAPIT  AGIARII.  Vide  Capitale  5. 

f  CAP  IT  AGIUM.  Vide  Capitale  2 .  &  5 . 

1.  CAPITAL  ,  Praecipuus.  Nicolaus  PP.  ad  Caro- 
lum  Calvum  ,  de  Joanne  Erigena  :  Parifius ,  in 
ftudio  cujus  Capital  jam  olim  fuiffe  perhibetur ,  mo¬ 
rari  non finatis.  Glaber  lib.  3 .  cap.  8.  de  M.  Heri- 
berto  Aurelianenfi  :  Capitale  Schola  tenebat  domi¬ 
nium.  [  V ide  Capitalis  1 .  &  Caput  Schola. ] 

^.CAPITAL,  Capitale,  Capitalis  lententia  : 
Joanni  de  Janua  ,  Poena  Capitalis.  GiolT.  Gr.  Lat. 
Ke^aA/Jcw  Ti/xcoftot,  Capitale.  Althelmus  de  Laude  Vir¬ 
gin.  cap.  2  3 . 

Tunc  demum  Capital  perpejfus  forte  Sacerdos  , 

JEther  a glauca  petit  devicta  morte  triumphans. 

Et  cap.  2  5 . 

Tom .  II. 


CAP  146 


Hlagnopere  metuens ftfei decreta  nefandi , 

In  f- fer  &  Capital  tremulus  formidat  acerbum. 
Plauto,  Capital ,  ed  crimen  capitis  periculo  di¬ 
gnum.  Ita  etiam  nodri  vocem  hanc  u Turpant* 
[  Vide  Capitalis  1 .  ] 

H  CAPIT ALAGIUM  ,  Capitalatus.  Vide  Capita¬ 
lis  ad  Lin.  Veteres  Charta. 

CAPIT ALARIUS.  Vide  Capitularius  pod  Capitu * 
lum  5 . 


1.  CAPITALE,  Cervical.  Papias  :  Pulvinar,  Capi¬ 
tale,  plumatium.  Glolf.  Graeco-Lat.  TvXoTfoo-KKpil* 
latior ,  Capitale  ,  pilentum.  Regula  S.  Benediidi  cap. 
5;  5 .  Stramenta  autem  lectorum  fuffuiaut ,  matta  ,  fa¬ 
gum  ,  Una,  fi  Capitale.  Caelari  us  ESeiderlb.  lib. 

4.  Mirae,  cap.  2  6.  Capitale  ejus  venit  ,  fi  mollifica- 
vit.  [CodexMS.  S.  Quintini  de  Monte  ad  calcem 
Regulae  1'aeculo  circiter  xu  exaratus :  A  plurimis 
prester  Capitale  omnes  aljtineant.  ]  Occurrit  apud  Pe¬ 
lagium  lib.  5  .  de  Vitis  Patrum  libell.  1  o.  n.  76. 

5.  Bernardum  Serm.  2.  in  fed.  Omn.  SS.  Udalri- 
cumlib.  3.  Confuet  Clun.  cap.  1  i.in  tertia  Vi¬ 
ta  S.  Winwaloei  Abb.n.  8.  apudBonifacium  in 
Vita  S.  Livini  Epifc.  &  Mart.cap.  3.inRegula 
Damianitarum  Sororum  c.  8.  in  Chron.  M.  Belg. 
ann.  1  047.  in  Tradit. Fuld.  lib.  1 .  p.  4 5 9.  &c. 

Capitale  ,  Operimentum  capitis ,  vel  fafeia  qua  ca¬ 
put  involvitur.  Gloflf.  Gr.  Lat.  K i<pe&.oJ'to-fA,6t,  fron¬ 
tale ,  Capitale.  Ditmarus  lib.  7.  Capitale  ejufdem 
(  Reginae  Saracenorum)  ornamentum ,  invie eTn gem¬ 
matum  ,  Papa  fibipre  ceteris  vindicavit ,  &c. 

2.  CAPITALE ,  Debitae  pecuniae  caput.  Papias: 
Capitale,  caput  pecunia.  Capitis  fumma ,  apud  Pau¬ 
lum  JC.  Gloflf.  Lat.  Gr.  Saties  ,  tyntr/uo} ,  xTulga,  xfi 
ut  -aetpuXui  tuo  tTurno-fectTuv.  Joann.  de  Janua :  Ca¬ 
pitale  ,  pecunia  ,  vel  poena  capitalis ,  vel  fententia  de 


capite  puniendo.  Lexicon  Gr.  MS.  Reg.  Cod.  2062. 

,  ru  neqdxuiuTuv  fyeuv.  Ita  Graeci  principa¬ 
lem  fummam  rei  creditae  vocant,  ut  De- 
modhenes ,  Aridophanes ,  3c  alii :  Nodris  le  Ca¬ 
pital.  Cabal  <Sc  Caban ,  in  Confuetud.  Burdegalen- 
fi  art.  49.  50.  5  6.  Sc  Bayonend art.  21.22.  23. 
Capit  au,  inSolenfl  tit.  20.  art.  1.2.  Capitale  de¬ 
bitum  ,  apud  Odonem  Cluniae,  in  VitaS.  Geraldi 
lib.  1.  cap.  24.  Charta  ann.  1  240.  in  Tabulario 
Campaniae  Bibi.  R.  f.  365.  Et  quotiens tranfgreffi 
&  comprobati  fuerint ,  Capitale  reddent  vobis ,  (fi  in 
1  o.  fol.  tenebuntur.  Infra  :  In  duobus  fol.  tenebitur  ad 
emendam ,  fi  Majori  in  tribus  denariis ,  fi  Capitale 
reddet  dominis.  [Litterae  an.  141  7.  apud  Ludewig. 
tom.  6.  Reliq.  MSS.  pag.  8  6.  Ufque  ad  congruam 
fatisfattionem  tam  Capitalis,  quam  etiam  damnorum 
inde  legitime  contr altorum.  ]  Bail  de  beftes  d  Chaptel , 
in  Confuetud.  Biturig.  tit.  1  7.  Nivernenfi  cap. 
21.  Burbon.  art.  554.  Nancaii  art.  19.&C.  Id 
eft ,  inquit  Molineus ,  ea  conditione  ut  grex  ,  feu 
Capitale  in  fuo  numero  reftuuatur ,  Reliquum  autem 
fit  commune. 

Capitale  ,  fEdimatio  rei  furatae  aut  ablatae,  in  Lege 
Salica  ,  Ripuaria,  &  aliis  paflim  ,  in  quibus  con- 
viftus  defurto  cujufpiam  rei,  certae  denariorum 
aut  folidorum  quantitatis  culpabilis  judicatur,  ex¬ 
cepto  Capitali  fi  delatura,  id  ed,  praeter  capitale  Sc 
delaturam.  Ubi  Capitale ,  ed  res  ipfa  quae  redi¬ 
tui  petitur,  feu  potiusejus  aedimatio  ;  quomodo 
accipitur  diferte  in  Lege  Anglior.  tit.  7.  §.  7.  in 
Lego  Ripuat.  tit.  18 .  §•  1  .&  inDecretione  Chlo- 
tarii  §.  1  2.  [Charta  anni  1 1  3  5.  interlndrum.  to. 
4.  novae  Gall.  Chrid.  coi.  165.  Solo  Capitali  abf- 
que  alta  exaclionc  reftituant.  Ibid.  coi.  166.  Jftuodfi 
aliquid  damni  illatum  fuerit ,  folo  Capitali  reftituatur . 

Qii 


247  CAP 

Er  coi.  191.  ex  Charta  anni  1 182.  Capitale  & 
tantumdem  de  emenda  perfolvet.] 

3  •  CAPIT ALE, pro  Capitulum, vel  Capital  are. Charta. 
fundationis  Agaunenfis  Monafterii  apud  Sam- 
marthanos :  Placuit  nobis  ut  Er  ipfe  Abbas . . .  tam  de 
veteri  tcf  amento,  quam  de  novo,  &  alii  adiftcentur ,  & 
per  Capitalia  fcribantur ,  ut  pofleri  teneant. 

4- CAPITALE  ,  Captale  ,  dicitur  bonum  omne 
quod  poffidetur  ,  prsefertim  vero  bonorum  fpe- 
-cies  illa  ,  quae  in  pecudibus  confiftit,  quam  Fo-^ 
renfes  noftri  Cat alium  vocant ,  voce  a  Capitale  Sz 
Captale  dedutfta.  Nam  Capitum  vocabulo  pecudes 
intelligi  docemus  infra  :  unde  quidquid  boni  in 
armentis  &  pecudibus  eft,  Capitale,  Captale ,  & 
Catallum  ,  appellatum  eft-  Gloff.  Lat.  Ga-11.  Capi¬ 
tale,  Cbatel.  Catholicon  ArmoricunK  Chat al,G ali. 
Daumalle,  hoc  armentum.  Charta  S.  Bernardi  Ab¬ 
batis  Clarevall.  an.11  4 5.  in  Tabulario  Autifiod. 
Sitbelonarius  Comitis ,  Jeu  aliquis  clientum  primus  ce¬ 
perit  eum  qui  Capitale  Epifcopi  abftulit ,  Capitale 
fuum  cum  Lege  Epifcopo  reddere  faciet :  &  fi  per  ejus 
incuriam  cum  eodem  Capitale  ev  aj 'erit, ipfe  pro  illo  Epi¬ 
fcopo  de  Capitali  &  Lege  re  frondebit.  Vide  Chartam 
Willelmi  Epifc.  Cabilonenlis  an.  1227.  apud 
Sammarth.  in  Epifc.  Cabilon-  n.  3  9.Perardum 
in  Burgundicisp.  3  2  7.  [Chartam  an.  11  5  7.  inter 
Inftrum.  tom.  4.  novae  Gall.  Chrift.  coi.  174. 
Martenium  to.  3 .  Anecd.  coi.  1192.  &c.] 

Captale,  pro  pecude  diferte  ufurpant  Leges  Inoe 
Regis  Weftfax.  cap.  4 2. apud  Bromptonum:i?«- 
ftici  currilium  debetefje  claufum  aftate fimul  &  hieme. 
Si  difclaufumfit ,  &  introeat  alicujus  vicini  fui  Ca¬ 
ptale  (verftoSaxonica  habet  Pecus)  per  fuum  aper¬ 
tum  ,  nihil  inde  recipiat ,  fed  educat  &  patiatur  dam- 
■num  fuum. In  Legibus  ejufdem  Inae  cap.  21.  &  39. 
Fur  inventus  in  Capitali  ,  ideft,  re  mobili,  aut  pe¬ 
cuaria.  Eademhabentur  praeterea  notione  Captale 
Sc  Capitale  cap.  44.  5  5 . 6  3 .  &  in  Legibus  Henrici 
I.  cap.  1  3 .  29.  &  5  9. 

Capitale  Vivens,  in  Legibus  Aithelftani :  Reddam 
de  meo  proprio  decimas  Deo,  tam  in  Vivente  Capitali , 
quam  in  mortuis  fructibus  terra.  U  bi  Vivetis  Capitale , 
idem  eft  quod  viva  pecunia  in  Legibus  Guillelmi 
I.  i.  pecudes,  utire&e  interpretatur  Lambardus. 

Capitale  Furtum.  Vide  Capitis  Furtum,  in  Caput. 

«!i  Capitale  de  Crofta  ,  feu  de  agro  claufo, dicitur, 
in  ChartaGileberti  Bajfetann.  1182.  apudKen- 
mettum  Antiquit.  Ambrofden.  pag.  13  7.  Canonici 
concejferunt  hominibus  (de  Wrechwyke)  duas  aeras 
prati  pro  Capitalibus  fuarum  Croftarum  fecus  rivulum 
verfus  molendinum  fluentem  ad  faciendum  ftagnum  Er 
viam  ad  molendinum  ,  Er  fi  forte  contigerit  quod  in  fu¬ 
turo  molendinum  non  fit  pradittis  Canonicis  necejfa- 
rium ,  pr  adiit  a  aera  prati  ad  fape  dittos  Canonicos  re¬ 
deant,  hominibus  meis  pr  adi  otis  terra  illorum 

remaneat. 

5 .  CAPIT  ALE ,  Capitalitium  ,  Capitacium,  Ca¬ 
pitis  Census,  Cavagium,&c.  voces  ejufdem  ori¬ 
ginis  ac  iignificationis ,  quoe  denotant  cenfum  , 
quem  homines  de  corpore ,  feu  de  capite  quotannis 
debebant  domino  proeliare.  Vita  GarneriProepo- 
iiti  Divionenfis :  In  craftino  Nativitatis ,  cum  cele¬ 
braretur  venerabile  feftum  S.  Stephani,  mos  eft  cen- 
fualesad  altare  venire,  miniftrifque  aftantibus  debitum 
folvere.  Atque ejufmodi  cenfus  ut  plurimum  erat 
quatuor  denariorum ,  tametfi  non  femper.  Unde 
ejufmodi  cenfui  obnoxii,  feu  homines  de  capite  di¬ 
cuntur  elfe  homines  quatuor  nummorum ,  vel  de  qua¬ 
tuor  nummis ,  in  Confuctud.  Burbonenli  art.  192. 
2-03.  &  in  Charta  Ranulphi  Abb.  S.  Mauri  ad 


CAP  148 

Ligerim  ,  ex  T abulario  ejufdem  Monaft.  De  quo¬ 
dam  Coliberto  S.  Mauri  nomine  Simone  Fabro ,  qui 
diu  ventilatus  ,  hominem  fe  ipfius  Santti  recognofce- 
lat ,  fed  non  ficut  alii  qui  de  quatuor  nummis  erant  J 
. .  &  ille  refpondit  fe  ejfe  hominem  S.  Mauri ;  fed 
non  ficut  alii  qui  quatuor  nummos  reddebant.  Chartae 
Alamannicae  Goldalfti  cap.  5 .  Duo  mancipia  mea. . . 
libertate  donavi  ,  ea  tamen  ratione  ut  annis  fingulis  ad 
cellam  Ratpoti ,  qua  ad  MonafteriumS.  G alii  perti¬ 
net  ,  in  cenfu  quatuor  denarios  folvant.  Tabularium 
Majoris  Monafterii  Ch.  159.  Notum  fit  omnibus: 
quod  Stephanus  Cambacanis  de  Ferraria  accepit  in 
conjugio  ancillam  S.  Martini ,  per  quam  Er  ipfe  fer - 
vus  eft.  Sed  cum  illa  mortua  ejfet ,  Er  accepijfet  con¬ 
jugem  aliam  liberam  mulierem,  abnegavit  fe  ejfe  fer¬ 
vunt  S.  Martini ,  &  dearramivit  bellum  contra  nos ; 
intra  terminum  autem  quo  bellum  fleri  debebat  ■,  reco¬ 
gnovit  fe  male  egijfe.  Venit  in  Capitulum  Majoris 
Monafterii ,  Er  dedit  recognitionem  fiam  ,  fcilicet  fe¬ 
cundum  confuetudinem  impofuit  fuper  caput  fuum  iv. 
denarios ,  Er  per  illos  tradidit  fe  S .  Martino  Er  Mo¬ 
nachis  ejus ,  videntibus  iftis ,  Ere. 

Proeliabatur  autem  cenfus  ifte  capitalis  quot¬ 
annis,  ut  ex  locis  infra  laudandis  patet :  prarterea 
in  nuptiis  &  in  morte.  Charta  Hugonis  Caftel- 
lani  Gandenfis  an.i  243.  ManumiJJi  autem  finguli 
in  prafentia  noftra  obtulerunt  femetipfos  dicta  Ecclefit* 
cum  omni  pofteritate  fua,  ad  duos  denarios  FI andren- 
fes  folvendos  annuatim  in  Affumptiene  B .  Alaria  no¬ 
mine  Cenfus  Capitalis ,  &  quando  nubunt ,  fex  dena¬ 
rios  Flandrenfes ,  12.  quando  metiuntur .  [Charta 
Sigeri  de  Liedekercke  domini  de  Boulario  pro 
Abbatia  S.  Adriani  in  Geraldimonte  ann.  1314. 
apud  Miraeum  to.  2 .  pag.  734.  coi.  1 .  Et  eofdem 
obtuli  fib  Schola  B.  Adriano  de  Geraldimonte  fervi- 
turos  Ecclefia  de  duobus  denariis ,  nomine  Cenfus  Ca¬ 
pitalis  annuatim  ,  ad  matrimonium  de  fex  denariis , 
Er  ad  mortem  de  duodecim  moneta  Flandria.  ]  Lam- 
bertus  Ardenfis  pag.  163.  Manumifit  Er  liberos 
refignavit,  dum  ipfiEr  ip forum  Er  poften  Er  fuccejfores 
Abbati  jam  dicto  &  ejus  fuccejforibus  annua  penfione 
fingulos  redderent  denarios ,  &  in  nuptiis ,  Er  in  morte 
quatuor.  Ita  tamen  ejufmodi  cenfui  obnoxii  erant, 
fi  reditus  terra  non  haberent  :  nam  eo  cafu  cenfus 
cadere  dicebatur.  Charta  Flaviniacenfis  Tabularii 
anno  897.  Donamus  etiam  mancipia  his  nominibus. . . 
fub  eo  cenfo ,  ut  mafculi  denarios  4.  femina  2.  de  Ca¬ 
pite  annis  fingulis , fimul  Er  j  ornos  2.  nifi  reditus  terra 
teneant,ut  ipfum  cenfum  cadere  debeat. 

Capitale.  Baldricus  Dolenfis  Epifc.  de  Capite  S. 
Valentini  Mart.  n.  2  2.  Si  mea,  inquit ,  mulier  te  vo¬ 
veres  B.  Valentino, ... .  ut  ei  Capitale  tuum  reddas 
quotannis ,  credo  convalefces.  Infra : 

Capitaneum  dicitur  ;  Promijfumque  Capitaneum  an¬ 
nuatim  B.  Valentino  reddidit.  Capitalia  jura, in  A<ftis 
S.  Forannani  Abbatis  V alciodorenfis  n.  2 1 . 

Capitaneus  Census,  in  Charta  Joannis  Abbat.  Mo¬ 
naft.  S.  Bertini  ann.  1 091.  in  Tabulario  ejufdem 
Monaft.  ubi  de  fervis:  Jfiui  omnes  S.  Bertino  Capi¬ 
taneum  Cenfum  annuatim  reddentes ,  ad  eundem  San - 
dum  pertinebant ;  ea  conditione  ,  ut  dum  aliquis  eorum 
maritaverit  5  .fol.  S.  Bertino  perfolvat,  Er  unum  num¬ 
mum  annuatim  in  clepofitione  ejufdem  Sanlti.  Alia  an. 
1107.  ibid.  Ea  videlicet  interpofita  conditione ,  ut 
tam  ipfapran ominata  muliercula,  quam  omnis  pcfte- 
ritas  earum  omni  anno  in  Nativitate  S.  Alaria  pro  Ca- 
pitaneo  Cenfu ,  quandiu  vixerint , ....  tres  obolos  per - 
folvant  finguli. 

Capitalitium  ,  Ki^uxldicv ,  apud  Theophanem  in 
Nicephoro  Generali  an.  4.  Charta  Caroli  C.  ex 


2,4-9  GAP 

Tabui.  S.  Germani  Parif.  apud  Gallandum.-  Pro¬ 
pter  feminas  qua  ducebantur  d~e  villis  Abbatia  ,  uxo- 
randi  caufa  &  Capitalitium  ab  eis  requirebant.  Au- 
<ftor  Cantatorii  apud  Jo.  Robertum  in  Vita  S. 
Huberti  pag.  301.  Pradictus  Cubicularius  Adelai'- 
dis  ex  more  incifus  ,  &  folutoCapitaliiio  fervas  Sancti 
effectus  eft.  [  Martenio  noftro  tom.  4.  Amplifi.  Col- 
Jed.  coi.  935.  Capitalitium  non  videtur  efte  Cen- 
fus  capitalis,  fed  eleemofyna,  quam  finguli  ad 
S.  Huberti  fuffragia  vitandae  rabiei  caufa  confu¬ 
gientes  completo  voto  perfolvebant.  ]  Guntherus 
lib.  5 .  Ligurini : 

Improba  Romano  pofcunt  d  Rege  tributa 

Cujus  ad  arbitrium  difponitur  omne  tributam , 

Et  Capitalittam  cogunt  appendere  fumrnam. 

Et  lib.  8. 

Et  Capitalitium  certo  fub  tempore  cenfum. 

Ubi  perperam  Capitolitium  praefert  liber  editus. 
Robertus  Monach.  lib.  9.  Hift.  Hierof.  Et  ei  qui 
ineo  fepultus  fuit  gratias  referentes ,  Capit  altcia  fua 
obtulerunt.  Vide  Miracula  S.  Agili  lib.  1.  cap.  5. 

[  &  S.  Gibriani  inter  Ada  SS.  Maii  tom.  7.  pag. 
624.  A.] 

Capitalitius  Census  ,  in  Charta  pro  Monafterio 
S.  Quintini  de  Monte  ,  apud  Mabill.  Annal.  Be- 
nedid  to.  5.  pag.  649.  coi.  1. 

Capitalitius  ,  Qui  Capitalem  cenfum  folvere  tene¬ 
tur.  RatbodusEpifc.  Noviom.  in  Sermone  de  An- 
nunciationean.  1081.  ex  veteri  Ledionario  Mo- 
nafteriiS.  Eligii  Noviom.  Jjtuia  igitur  pro  recepta 
fanitate ,  qua  ad  altare  fanttijjima  Virginis  offerret  in 
promptu  paupercula  non  habuit ,  fe  ipfam  ejus  amodo 
Capit alitiam  af  antium  covfilio  gratanter  dedit. 

j.Capitagium.  Charta  Pacis  Communiae urbis 
Farae  an.  1207.  Capitagia  hominum  nofirorum ,  & 
tria  placita  generalia ,  &  panem  quem  mihi  debebant , 
&c.  Infra :  Salvis  Capitagiis  dominorum  fuorum ,  &c. 
Charta  Joannis  Abbat.  Compend.  an.  1147.  Red¬ 
dunt  infuper  homines  nojlri  de  corpore ,  tam  praf entes 
quam  futuri  utriufque  fexus  Capitagia  fua  certis  termi¬ 
nis  ,  quibus  folvere  confueverunt.  Charta  Guillelmi 
Abbatis  S.  Dionyfii  an.  1  248.  apud  Doubletum 
lib.  3 .  pag.  907.  Manumifimus  &  manumittimus  & 
ab  omni  obnoxietate  fervitutis ,  qua  nobis  antea  tene¬ 
bantur  ,  videlicet  forifmaritagio  ,  Capit agio  ,  mam¬ 
mor  tu  a  . . .  abfolvimus.  Alia  Guillelmi  Epifc.  Lau- 
dun.  in  Probat. Hift. Guinenf.  pag.  3  78.  ItemCa - 
pitagia  hominum  ipfius  Ingerranni  ibidem  commoran¬ 
tium.  Charta  an.  1  2  2  2.  in  Tabui.  Campaniae  Re¬ 
gio  :  Damna  petant Jibi  illata  ,  occafione  prohibitionis 
facta  ipffs  hominibus  de  t allia  &  Capitagiis  nonfolven- 
dis.  Charta  Joannis  de  Vernone  an.  1231.  Remijt 
eis  &  quitavi  manummortuam  &  denarios  quos  mihi 
debebant  nomine  Capitagii  annuatim.  Capage ,  apud 
Delphinates.  [Mabill.  Praefat.  into.  2.  Adorum 
SS.  Benedid.  1'aec.  6.  pag. lxii.  ubi  de  liberis  ho¬ 
minibus  ,  qui  fe  in  fervitutem  &  obfcquium  Mo- 
nafterii  perpetuo  devovebant,  haec  habet  ex  Char¬ 
tario  Vindocinenfi  :  Quidam  quatuor  denarios  de 
Capit  agio  fio  ,  Jicut  mos  factitaris  eft  talibus  facere , 
fuper  altare  Dominicum  praditti  loci  gratanter  impo¬ 
nens  ,  funem  quoque  collo  fuo  devote  circumplicavit .] 
Vide  Expillium  Orat.  21. 

2.  Capitagiu  m  ,  Alia  notione.  Charta  Hernici 
III.  Angi,  apud  Prynneum  in  Libertatib.  Angi, 
tom.  2.  pag.  8  a  6.  Mandatum  eft . . .  quod  pradtetum 
fefium  (  S.  Edwardi )  . . .  vice  regia  teneant ,  &  fo- 
lenniter  celebrent  ad  cuftum  Regis ,  &  Capitagium  Re¬ 
gis  &  Regina  ,  fcilicet  de  3  6.  ob  uncia  nomine  eorum 
offerri,  &  piatam  auri  ponderis  unius  uncia  nomine  Re- 


CAP  250 

gis offerant,  &c.  [Pro  de  3  6.ob  uncia ,  Rymcr.  Ic* 
git  de  3  6 .  abnuens .] 

Captagium,  ut  Capitagium  i.  Locus  eft  in  Somegia: 

CapitAticum.  Chronicon  Motomenfe  pag.  641 1 
Corrigiam  Jibi  in  collo  pofuit ,  ancillatui  S  antti  fe  fub- 
didit ,  Capit aticum  fimn  &  fe  &  pofteritatemfuampoft 
fe  daturam . .  .  repromifit. 

Census  Capitis.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  3  1 .  cap. 
28.  34  .Ut  illi  Franci  qui  Cenfum  de  fuo  Capite ,  vel 
de  futs  rebus  ad  partem  regiam  debent.  Chronicon 
Befuenfe  pag.  582.  Infuper  unam  ancillam  (de le¬ 
gavit  )  qua  vocatur  Rainburgis ,  folitum  Capitis  fui  2. 
denariorum  omni  anno  reddituram  debitum.  Radevi- 
cus  lib.  4.  de  Geftis  Frider.  cap.  5.  Nec  de  terra 
tantum,  verum  etiam  de  fuis  propriis  Capitibus  cenfus 
annui  redditionem.  Frotarius  de  Miraculis  S.  Bene- 
didi :  In  manicis  obolum  religat  Capitis  quaji  cenfum, 
Letaldusin  Miraculis  S.  Maximini  Abbatis  Micia- 
cenlis  num.  3  5.  Homo  ille  quotannis  Capitis  fui  cen¬ 
fum  die  annuo  fuper  altare  fui  liberatoris  perfolvit.Odo 
Cluniae,  lib.  2.  de  Vita  S.  Geraldi  cap.  1  7.  Hanc 
Jibi  legem  prafixerat ,  ut  fecundo  fem  per  anno  ad  fepul - 
erum  eorum  (SS.  Petri  &  Pauli )  recurreret,  decemque 
f  olidos  ad  proprium  collum  dependentes ,  tanquam  fup- 
plexfervus ,  Domino  fuo ,  quaji  Cenfum ,  deferret.  Ca- 
pitis  tributum,  in  Concilio  Tolet.  III.  can.  8.  Adde 
Flodoardum  lib.  4.  Hift.  Rem.  cap.  49.Hugo- 
nem  Flaviniacenfem  pag.  246.  Mirseum  lib.  z  J 
Diplom.  Belgic.  cap.  43 .  Gallandum  de  Franco 
alodio  pag.  20.&C.  Vide  Capitatio ,  fj ornus.  Kfcpx- 
xItiov,  apud  Theophanem  pag.  407.  Cenfum  capi-, 
tis  reddit  A naftafius. 

Respectio  Capitis.  Vide  Rejpettus. 

Census  Capitalis,  Cbef  cens ,  in  Confuet.  Aurelian. 
art.  135.  Ita  enim  feribendum  pro  Cher  fens. 
Charta  an.  1225.  in  Probat.  Hift.  Monmorenc.- 
pag.  401.  Pro  quibus  domibus  reddebant Jingulis  an-* 
nis  Ecclejia  fup^dicla  4.  denarios  de  Capitali  cenfu. 
Diploma  Ragenoldi  Epifcopi  Parifienfis  apud 
Sammarthanos :  Mille  librarum  auri.. .  cogatur  ex -» 
folvere,  &  rufticano  more ,  vel  par  alitate  fubmiffus , 
Capitalis  cenfus  diffolutione  plectatur.  Occurrit  prae¬ 
terea  in  aliis  Chartis  in  Probat.  Hift.  Caftilion. 
pag.  51.  52. 

Cavagium.  Charta  Communiae  S.  Quintini  in  Viro- 
mand.  an.  1195.  apud  Hemereum :  Illi  homines 
nojlri  liberi ,  qui  non  junt  homines  de  corpore ,  Ji  vene¬ 
rint  in  Communiam , . . .  nec  alicui  domino  deforisfafto 
reffondeantniji  de  Cavagio  fuo.  Infra  :  Jftuandiu  puer 
aut  juvenis ,  vel  adolefcens  ,  fub  tutela  patris  fui . .  . 
inoratur ,  nullum  debet  domino  fuo  Cavagium ,  nec  ali¬ 
cui  debet  rejpondcre  juftitia ,  donec  proprium  habeat  ca- 
t alium ,  de  quo  lucretur.  [Litterae  anni  1236.  ex 
Chartulario  Monafterii  S.  Quintini  ejufdem  urbis 
pag.  344.  Salvis  &  retentis  cifdemJbbati  &Con+ 
ventui  Cavagiis ,  mortua  manu,  &c.  Index  redituum 
S.  Petri  Corbeienfis :  fffujcumque  ad  Eccleflam fpe- 
ttat  folvendo  Cavagium  Jive  nolis  ,ffve  miniftris ,  &cf\ 
Charta  fuper  Confirmat.  ConfuetudinisS.  Audo- 
mari  an.  1227.  apudDuchefn.  in  Probat.  Hift. 
Guinenfis :  Omnes  qui  infra  murum  S.  Audomari  ha¬ 
bitant  ,  . ..  liberos  d  Cavagio,  hoc  eft,  d  Capitali  cen¬ 
fu  ,  &  de  advocationibus  conftituo.  Philippus  Alouf- 
kes  in  C arolo  Magno : 

A  Carlemagne  s  accor da. 

De  Cavage  quii  leur  manda  , 

S’il  ne  venoient  d  lui  Id. 

Chavagium,  in  Charta  Roberti Epifc.  Lingon.  an. 

1235.  apud  Roverium  in  Reomao. 

Cabatgium,  in  Vita  Innocent.  VI.  PP.  apud  BoE 


251  CAP 

quetum  :  fjo annes  Armeniaci  Locumtenens  Regius  in 
lingua  Occitana ,  quem  occajione  Cabatgii  noviter  per 
ipfum  infiituti,  didi  populares  hoftiliter  infecuti  fuut. 
Chevagium.  Bra&on.  lib.  1.  cap.  10.  §.  3.  Cbiva - 
gitirn  dicitur  recognitio  in Jignum  fubjectioms  &  dominii 
de  capite  fuo.  Charta  Gauffredi  Archiepife.  Burde- 
galenf.  in  Tabulario  S.  Flilarii  Pi&avenf.  Clama¬ 
bat  pradiclus  Hugo  Brunus  adverfus  Ecclejiam  B.  Hi¬ 
larii,  dicens,  quod  in  Anto.  de  Benats  habere  debebat 
talliatam  fuam,  quantam  vellet ,  avenas  quoque, gal¬ 
linas ,  &  cafeos  cofdmales ,  Chevagium ,  &  etiam  ru- 
cengiam ,  cavalatam  quoque  &  biennium  quotiefcun- 
qne  vellet.  [  T ranladio  anni  1  4  5  6 .  ex  Chartulario 
S.  MartiniSagienfis  :  Medietatis  Chevagiorum ,  me¬ 
dietatis  etiam  decime ,  que jl arum  ,  &  medietatis  vir¬ 
gultorum .]  Tabular.  de  Doncheri :  Au  Prteur  de  Dor. - 
cheri,  au  Heu  de  S apogne  les  droits  de  Chevage  dudit 
Heu  competent  &  appartiennent ,  c’efi  ajfiavoir  que  cha- 
cun  Bourgeois  dudit  heu  font  tenus  envers  le  Prieur  cha- 
cun  an ,  le  lendemain  de  Noel  d’un  denier  de  recognoif- 
fance.  Reged.  temporalitatum,  ex  Camera  com- 
put.  Parif.  fol.  133.  ubi  de  Mortua  manu  :  Lef- 
quels  1  2 .  den.font  appellez.Chevage ,  pour  ce  que  chaf- 
cun  chef  marie  ou  vefve  le  doit.  Le  Roman  de  Guil- 
laume  au  Court-nez.  MS. 

Or  fervice  &  Chavaige  deus  cens  requiert  tant  fort 

Doti  Chavaige  efi pechies ,  mais  dou  fervice  e(l  drois. 
Le  Roman  d’Aubery  MS. 

Et  dift  le  Rois,  Ne  lor  celet,  vos  ja, 
jpEii  ni  venra ,  jam  ais  m'amour  n  aura} 

11  &  fes  hoirs  tousjours  cuivers  fera  , 

Et  de  Chavaige  quatre  denier  s  doma. 

' Quevage ,  pro Chevaige,  pronuntiatione  Picardi- 
ca,  in  Confuet.  Peronenli.  Vide  to.  z.  Monadici 
Angi.  pag.  8Z7.  &  Fletam  lib.  1.  cap.  7.  §.  7. 

[  Rymer.  tom.  2 .  pag.  83.] 

Chevachium.  Tabularium  Campan.  Bibi.  Reg.  an. 
j  z  1  3 .  Homines  de  S.  Ulpho  qui  4.  nobis  debent  dena¬ 
rios  de  Chevachio. 

Cavelicium.  Vetus  Charta  Corbeienfis ,  cui  ti¬ 
tulus,  de  Menfa  Abbatis :  Omnes  tenentur  rejpondere 
ad  Conventum  in  cenjibus ,  inCaveliciis ,  &  in  aliis  re¬ 
ditibus,  &c.  In  Magno  Chartulario  ejufdem  Mo- 
nalterii :  Le  devant  dis  Mejire  HAbbes  en  iedite  vile 
bien  mile  perfonnes ,  ou  plus  ajfies ,  lefquels  ne  puent 
maner  fans  fen  congie ,  &  du  congie  donne  il  en  a  fa 
droiture  accoufiimee  ,  &  tant  come  il  fur.t  enfamle  par 
tnariage,  cafcune  perfone  paye  a  Monf.  l’Abbe  deux 
Par  tjis  de  fen  kjef,  &  apele-on  tele  conuition  en  nom 
vulgal  Caveliche ,  pour  chou  que  cbefi  pour  le  kjef. 
Droit  de  Chevelage ,  in  variis  Chartis  quae  haben¬ 
tur  in  Probat.  Hid.  Ecclefiae  S.  Aniampag.  100. 

I  o  1 .  quod  Cbevalligium  appellatur  in  Charta  Li¬ 
bertatum  oppidi  S.  Paladii  in  Biturigib.  an.  1  z  79. 
Capitagiarii  ,  Iidem  qui  mox  Capitales.  Charta 
Alexandri Leodienfis  Epifcopi  de  Godefrido  Na- 
murci  Comite  an.  1131.  apud  Marten.  tom.  1 . 
Colledt  Ampliff.  coi.  709.  Decretum  ejl  etiam  d  no¬ 
bis  &  a  Comite ,  quatenus  omnis  fervus  &  ancilla  Ca¬ 
pitagiarii  per  annum  &  diem  Bronium  &  S.  Lauren¬ 
tium  commorantes ,  ab  anteriore  Domini  fui  exactione 
&  mortimanu ,  fient  cateri  ejufdem  Comitis  Burgenfes 
in  Namurco ,  penitus  abfolvantur. 

CAPITALES  Homines  ,  Qui  debent  cenfum  de  capi¬ 
te,  quo  nomine  plerumque  intelliguntur  qui  olim 
manumiffi  fuerant  non  plenaria,  fed  conditionali 
manumidione',  fub  conditione  operarum,  fer¬ 
vidi  ,  aut  cenfus  annui :  Hommes  de  cors  &  decbief 
in  Stabilim.  S.  Ludovici  lib.  z.  cap.  3 1.  &  inPro- 
bat.  Hid.  Ecdefise  S.  Aniani  pag.  1  o  0 .  [  Capitales 


CAP  252 

homines ,  in  Charta Lotharii Regis  Franc.  proMo- 
nafterio  S.  Eligii  Noviom.  an.  989.]  Homines  de 
capite,  in  Charta  Caroli  C.  exTabulario  S.  Ger- 
nani  Parif.  apud  Bellium  in  Epifcopis  Pidlavenfib. 
pag.  3  3.  Servi  de  capite,  in  Formulis  vett.  c.  3. 
&  lib.  4.  Hidoriee  Vezeliacenfis  pag.  590.  Epi- 
dola  B.  Noviomenfis  Epifcopi  to.  4.  Hid.  Franc. 
Epid.  z  Z4.  Super  femina  illa,  quam  clamo  ,  quia  Ca¬ 
pitalis  ejje  debet  Epifcopi.  Charta  CommuniaeMel- 
denfis ,  Henrici  Comitis  Trecenfis  anno  1  179." 
in  Tabulario  Campaniae  Thuano  fol.  Z98.  Ca¬ 
pitales  homines  cenfum  capitalem  debitum  dominis  fuis 
perfolvent.  Charta  Caroli  Comitis  Flandr.  an.  1 1  z  3 
in  T abular.  Gandav.  Capitales  S.  Petri  in  advocatio. 
Bracbatenji,  apud  Duchefn.  in  Probat.  HilLGuin. 
pag.  191.  Synod.  Coloniends  an.  1  z 80. cap.  iz. 
Homines  cenfum  Capitalem  Ecclejits  folventes. 

Cujufmodi  autem  edet  capitalium  hominum 
conditio ,  fic  praeclare  defcribit  Chronicon  Ab-< 
batise  S.  Trudonis  lib.  13  .  extremo  :  Maf culus  iz, 
denarios  folvebat  Jingulis  annis  de  Cenft  fui  Capitis , 
femina  6.  quidam  alius  legis  z.  denarios ,  quidam  4. 
Maf  culus  ifiarum  conditionum  quocunquc  moraretur  , 
Jive  fub  nojlro  jure ,  Jive  fub  alieno ,  Ji  necdum  conju¬ 
gatus  erat ,  debebat  Ecclejia ,  quaji  haredi  fua  ,  quid¬ 
quid  in  omni  fub  flantia  fuper  erant  ei :  Ji  fuerat  conju¬ 
gatus  ,  &  non  cum  fua  compare  ,  hoc  eji,  qua  non  effiet 
ancilla  ncflra  Ecclejia ,  debebat  dimidium  fua  fibflan- 
tia ,  Jimiliter  &  femina,  excepto  quod  quocunquc  con- 
juge  effient  ei  liberi ,  non  dabat  Ecclejia  ,  niji  quod  me¬ 
lius  videbatur  in  omni  fua  mobili  re.  Mafculus  Ji  effiet 
cum  fua  compare  conjugatus ,  dabat  de  fuis  ve  finientis 
quod  erat  melius.  Jguod  Ji  haberet  terram  cenfialem 
fervilem ,  de  terra  dabat  Prapojitis  ad  curtim  bovem  , 
&  de  Capite  fuo ,  vel  alium ,  vel  rem  quam  habebat 
meliorem.  Ita  quoque  fiebat  Ji  p  alefridi fupereffient.  Vi¬ 
de  Manumiffiio ,  &  Hereotum. 

1.  CAPITALIS,  Primus,  ac  praecipuus.  Capitalis 
EnborgifmLegibus  EdwardiConfef.  c.  20. Apud 
Sanutum  lib.  3  .  part.  1  1 .  cap.  7.  Capitales  dicun¬ 
tur,  qui  aliis  Capitanei.  Capitales  Barones ,  apud 
Robertum  de  Monte  an.  1  1  5  9.  ided ,  praecipui. 
Capitales  Ecclejia  ,  apud  RobertumValciodoren- 
fem  in  VitaS.  Forannani  Abbat.  num.  9.  [  &  ia 
Charta  anni  1089.  apud  Mirarum  tom.  1 .  p.  75. 
coi.  1 .]  Capitales  Curia,  in  Adbis  aliis  ejufdem  San- 
dti  num.  13  .  Capitales  viride  Curia ,  ibid.  num.  15. 

[  Capitales  ac  principales  homines  ,  in  Chronico  Mel- 
Jicenli  pag.  446.  coi.  1 .  Domini  Capitales  in  Indice 
MS.  Beneficiorum  Eccl.  &Dioecef.  Condantienf. 
fol.  5  1.  verfo,  &  in  Formulari  Anglic.  Thomae 
Madox  pag.  6  8.  Capitalis  m  an  fur  a  ibid.  pag.,  79. 
Capitale  Monaflerium ,  in  Charta  anni  1030.  inter 
AfdaSS.  Benedidl.  fec.  3  .  part.  z.  pag.  624.  Capi¬ 
talis  pars  Ecclejia ,  infra  in  Capitium  z.  ] 

Capitalis  ,  Gallis  Captau  vel  Capitau,  Dignitatis  no¬ 
men,  quibufdam  ex  illudrioribus  Aquitaniae  Pro¬ 
ceribus  attributum,  quos  Comitibus,  Vicecomi- 
tibus ,  &  Baronibus  vulgo  accenfet  Confuetudo 
municipalis  Burdegal.  art.  75.  Sed  praefertira 
d  uos  ex  iis ,  hac  dignitate  infignitos  obfervare  ed, 
le  Captal  de  Buch ,  &  le  Captal  de  Trene. 

Prioris  crebra  occurrit  mentio  apud  Froiflar- 
tem  ,  Berrium,  Tillium,  &  alios  Hidoriae  Fran- 
ciae  Scriptores.  Joannes  de  Grailly ,  Capitalis  de  Bo- 
gio  appellatur,  in  Foedere,  quod  inter  Cadilioe 
Regem  Sc  Anglos  initum  ed  an.  1362.  &  aliis 
Chartis,  quas  laudat  Marea  lib.  1.  Hid.  Bene¬ 
fiam.  cap.  8-  Capitau  de  Buef,  in  Chron.  Flandr. 
cap.  98.  Ed  autem  Bogium ,  Aquitanice  munici- 


CAP  : 

pium  ad  canalis  oftium ,  quod  linum  Arcacho- 
nium  efficit.  lix  quo  quidam  cenfnere  ,  Capitales 
appellatos ,  quod  effient  domini  loci  illius ,  qui 
ell  promontorium,  feu  ,  ut  vulgo  Galli  efferunt , 
Caput  in  mare  excurrens ,  Cap  de  Buch.  Alii  didlos 
putant ,  quod  elfent  Capitanei  illius  caftri ;  Capi¬ 
tales  enim  quandoque  cum  Capitaneis ,  feu  Prae- 
fedtis,  confundi,  ex  Sanuto  diximus :  atque  ita 
Capdals  ufurpat  Raimundus  Montanerius  in 
Chron.cap.i  53.185.  Porro  ChroniconMS.Ber- 
trandi  du  Guefclin  eumdem  Guefclinum  exhibet 
heraldum,  feu  fecialem  ,  Capitalis  de  Bucb  fic  al- 
loquentem  : 

Et  direz.  par  deld  a  vojire  reparier , 

JOiie  notis  irons  a  eux/il  ne  viennent  a  premier , 
Car  jecrois  }fe Dieu plaifi ,  queje puisefploier  , 
Jffue  du  Cajlal  de  Buefmangeray  un  quartier  , 

Ne  je  ne  panfe  anuit  autre  char  nianger . 
Infcriptio  portae  Atrebatenfis  urbis : 

Captal  deBeuf ,  qui yf ut  pris , 

Comme  Capitaine  de  baut  pris. 

Veteres  Chartae  feriptae  ann.  1459.  Capit  alatum 
&  Capitalagium  de  Botgio  vocant ,  eumque  tradunt 
primitus  polfelfum  aP.  Amanevo  de  Bordeu,  qui 
obiit  fine  liberis  ,  cujus  frater  fuit  P.  de  Bordeu , 
Dominus  Podii  Paulini ,  Caftri  novi  ,  &  Infulae 
S.  Georgii  ,qui  filium  habuit  P.  de  Bordeu  Capita¬ 
lem  de  Bogio,  &  Affalhidam  de  Bordeu  nuptam 
P.  de  Grefly  Vicecomiti  deBenaugis&  deCaltil- 
hone.  P.  de  Bordeu  abfque  liberis  pariter  mortuo , 
Capitulatus  in  Grelliacam  familiam  tranfiit ,  ac 
deinde  in  Lebretenfem. 

«{[  Capitalissa  de  Bogio  ,  pro  uxore  Capitalis  de  Bo¬ 
gio  ,  in  Literis  an.  1 5  54.tom.  5.Rymeri  p.  785. 

Capitalem  TrenjE  recenfet  Regeftum  Conftabula- 
ri.ie  Burdegal.  fol.  1  3 1 .  inter  Nobiles  Senefcal- 
liaeBurdegalenfis  his  verbis:  Captau  de laTrena de¬ 
bet  pro  cafiro  de  Trena  ,  &  pro  bis  qua  tenet  a  Rege  in 
div er fis  parochiis ,  100.  fol.  8.  den.  de  fporta.  Hujus 
etiam  meminit  Regeft.  Homagiorum  nobilium 
Aquitan.  fol.  11.&17.  Petrus  Captalis  de  Trena 
fub  tutela  Ray  mundi  de  Novelli  ano  1173  .Vide  Mar¬ 
eam  in  Hiftor.  Bcneharn.  lib.  6.  cap.  24.  num.  9. 

<5  Capitalem  Sententiam  Suscipere  ,  Occidi  ab  bofli- 
bus .  BarthiiGlolf.  ex  Hift.  Palseft.  cap.  1 1.  Illi  au¬ 
tem  qui  voluerunt ,  Capitalem  fententiam  fufeeperunt. 
Cap.  xxvi.  Duo  ex  militibus  exierunt  de  turre  vulne¬ 
rati  ,  tertio  tres  hafia  detruncata  funt  in  manibus.  Illi 
duo  acceperunt  Capitalem  fententiam.  V  ide  Capital  2 . 
2.  CAPITALIS  ,  fidus ,  veterator  ,  vafer.  Gloffiae 
Sangerman.  MSS.  num.  501. 

^1  CAPIT ALITIUM  ,  Capitalitius.  Vide  fupra 
poft  Capitale  5. 

CAPIT AN  A,  Cathedralis  Ecclefia,  in  Annal.  Be¬ 
nedidl.  tom.  4.  pag.  2 9  9. Sed  perperam  ;  ibi  enim 
laudatur  Baldrici  Chronie.  Camerae,  lib. 3  .c. 38. 
ubi  non  comparet  vox  Capitana ,  fed  Capit aneum : 
quod  de  principali  Monafterio  debet  intelligi , 
ut  mox  dicetur  in  Capitaneus. 

CAPIT ANARIA ,  Ital.  Capitaneria ,  Gall.  Capitai- 
nerie  ,  Dignitas  Capitanei.  Regim.  Paduae  ad  ann. 
132  2.  D.  Jacobus  de  Canaria  Capitaneus  populi  Pa- 
duani  rcnunciavit  dicta  Capitanaria  ,  &c.  Vi  de  Capi-, 
taneus. 

CAPIT ANATA  ,  Vicus.  Adla  SS.  Maii  tom.  1. 
p.  5  41 .  in  Miraculis  B.  Gregorii  Verucul.  Altum 
in  aditu  domus  mea  fita  intus  terram  Verrucbii  in  Ca - 
pitanata  S .  Thoma  in  Contrata  Poflarelli. 

I.  CAPIT ANEA, Capitale  debitum ,  Sort  principal, 
in  Statutis  Venet.  an.  1  242.  lib.  5  .c.i  4.  &  alibi. 

Tom.  II. 


CAP  1  y4 

^  i.CAPITANEA,  Officium  Capitanei ,  Gall.  Capi¬ 
tata  ei  ie.'  Epift.  Urbani  IV.  Papae  in  qua  proponit 
conditiones  fub  quibus  Carolum  Andegavice  & 
Provinciae  Comitem  regno  Siciliae  inveftiri  cupie¬ 
bat ,  apud  Marten.  tom.  2.  Anecdot.  coi.  10.  ann. 
1263./ dem  autem  Comes  &  fui  haredes _ in  pa¬ 

trimonio  B.  Petri . . .  nullam  poteflariam  ,  feu  Capit  a- 
neam ,  vel  redoriam . . .  recipient ,  &c. 

CAPITANE^E  Literne.  Audior  incertus  de  Limi- 
tib.  agror.  Jjfuas  liter  as  Jingulas  in  terminis  invenies, 
qua  Capit anea  funt ,  non  fundorum  ,fed  rationis  termi¬ 
num  ojiendunt. 

H  CAPITANEATUS,  Capitaneria.  Vide  mox  in 

Capitaneus. 

CAPITANEUM.  Tabular.  S.Remigii  Remenf.  Do¬ 
nat  . .  .in  banno  pro  paflione  cum  focio  de  bobus  4.  den. 
Capitanea  car.  1.  ad  fcuriam  de  materiamine  car.  1. 
Idem  videtur  quod  Capitum, palea. VideCapitale  5  . 

CAPITANEUS,  Adjedlivum, praecipuus ,  principa¬ 
lis  ,  qui  eft  in  Capite ,  capitalis.  Hincmarus  de  Or¬ 
dine  Palatii  cap.  27.  Capitanei  minifteriales  certatim 
de  die  in  diem  num  iflos ,  nunc  illos ,  ad  manfiones  fuas 
vocabant ,  &c.  Capitaneum  Monajterium ,  apud  Bal- 
dricum  lib.  3 .  Chron.  Camerae,  cap.  3  8.[&  in 
Annal.  Benedidl.  tom.  2.  pag.  45  7.  ]  Capitaneum 
altare,  in  Charta  Petri  Morinorum  Epifc.  ann. 

1  2  3  7.  [  &  alibi.  Capitanea  cnce,apud  Marten.  to. 

3 .  Anecd.  coi.  5881  Capitaneus  locus ,  Gall.  Cbef 
Heu,  in  nova  Gall.  Chrift.  to.  3.  coi.  489.  &  in 
Adtis  SS.  Benedidl.  fsec.  3 .  part.  1 .  pag.  1  2 1 .  ] 
Capitaneus, Caput  militum,  praefedlus  copiis  mi¬ 
litaribus  ,  noftris  Capitaine.  Guill.  Guiart : 

Serjens  &  Meflres  Capit aines 
Pont  efpartir  aval  les  plaines. 

Caput  exercitus ,  apud  Fredegar.  in  Chron.  cap.  78. 
Duces  in  Capite ,  Gall.  Gener aux  en  cbef ,  apud  Gre- 
gorium  Turon.  lib.  4.  Hift.  cap.  5.  Rex  Godegifi- 
lum  &  Gunthcr annum  Duces  in  Capite  dirigit.  Gefta 
Dagoberti  Regis  cap.  3  6.  Rex  de  univerfo  regno  Bur- 
gundia  exercitum  promoveri  jubet  ,  flatuens  in  Capite 
Aboindum ,  &c.  Annales  Francor.  ann.  786.  Pr in¬ 
valuerunt  Franci ,  circum  vidoria ,  Deo  volente, rever fi 
funt ,  &  Capitaneos  eorum  (  Britonum  )  reprmfenta - 
bant  Domino  Regi  Carolo.  Vide  Capitularean.  807. 
cap.  3 .  Occurrit  pafiim. 

Capitanius.  Annales  veteres  Francorum  a  Lambe- 
cio  editi  lib.  2.  Comm.  de  Bibi.  Caefarea  an.  798. 
Et  illi  omnes  fe  tradiderunt  in  manus  ejus ,  &  tulit  inde 
illos  Capitanios  quos  voluit.  Occurrit  etiam  in  Chro¬ 
nico  Beneventano  an.  1192. 

Capitanus.  Querimoniae  Dom.  Dalphini  con¬ 
tra  Burgenfes  de  Romanis  ann.  1  341.  Hift.  Dal- 
pliin.tom.  2.  pag.  442. coi.  1 .  Item  vos  armati  & 
congregati  ut  fupra  ad  modum  Umverjitatis  ,  Officiali¬ 
bus  didi  loci  de  Romanis ,  vejiris  praf  entibus,  quemdam 
de  vobis  in  Capit  anum  elegiftis ,  nominavifiis  &  confli- 
tuiflis  ,  cui  nomen  impofuifiis  Tartaralla ,  &c. 
Capitaneus  Generalis  ,  Dux  totius  exercitus  apud 
Matthaeum  Paris ,  qui  Major  Capitaneus  in  Charta 
Cremonenfi  an.  1  2  44.  noftris  olim  Capitaine  gene - 
ral  &  fouverain , cujus  dignitatis  &  munii  fupre- 
ma  poteftas  fic  deferibitur  in  Charta  quam  hic 
damus  :  Philippe  par  lagrace  de  Dieu  Roys  de  Fr an¬ 
ce  ,  a  tous  ceux  qui  ces  pref entes  Lettres  verront ,  Salut. 
Scavoir  faifons  que  nous  conflans  du  fens ,  loyatite  &  di- 
ligence  de  noflre  ame  &feal  Cbevalier  Guy  de  Neelle , 
Marefcbal  de  France  ,  icelluj  avons  f ait  &  eflably  , 
faifons  &  ejlablijfons  par  ces  Lettres ,  pour  la  feurete  du 
pays  ,  Capitain  general  &  fouverain  de  par  Nots  es 
parties  de  Xandonge  &  es  pays  &  marcbes  d' envir en  f 

Qjiij* 


I 


255  CAP 

d’  tous  les  lieux  voifins  ,  auquel  notis  avons  donne  d 
encore  donnons  pouvoir ,  audorite ,  d"  mandement  eftpe- 
cial  de  mander ,  affembler ,  d’  a  nosgages  gens  £  ar¬ 

mes  &  de  pie  tant ,  tel  notnbre  ,  d  toutefois  que  bon  li 
ftemblera  i  vifiter ,  d”  eftablir  les  villes ,  Cbajleaux , 
d*  forter effies  du  pays ,  d*  des  marcbes ,  d  croiftre  d 
apetifter  les  eftablies  ,  de  changer ,  mettre  de  lieu  en  au- 
tre  ,&  ojier  du  tout  Cbaftellains ,  Baillis ,  Prevos  ,  Re- 
ceveurs  ,  &  tout  es  manter  es  d’ autres  Officiers  quiex  d 
quelque  efiat  qtCil  ftoient, &  autres  eftablir  de  nouvel  en 
lieux  d’ 'eux ,de  quitter /emettre ,par donner  toutes  manie- 
res  de  crinies  &  malefices  aux  perfonnes  que  il  vena  que 
bon  ftoit ,  de  rappel  banis ,  r/e  donner  Lettres  d’ Eftat  a 
ceux  qui  fteront  en  noftre  fervice  avec  lui ,  o«  rf/mv  />arr 
<h?  fton  commandement ,  dujour  que  il  partirent  de  leur 
paysjuftques  a  un  mois  apres  leur  retour  des  parties  ou 
il  fteront  ales  ,  de  compofter  a  toutes  manieres  de  gens  , 
de  quelque  eftat  que  il  ftoient  tenant  villes  ,  chafteaux 
d  for  tere ffies  denos  ennemis  qui  vaaldroient  fans  frau¬ 
de  venir  d  noftre  obeijfance  ,  de  prendre  deniers  fur  les 
Receveurs  quelconques  def dites  parties  pour  ftaire  les 
cboftes  deftufdites  toutes ftois  que  meftier  en  fera  ,  en  eux 
donner  quittance  ftous  fton  fteel  de  ce  quii  prendra  d’  eux, 
d  de  ftaire  toutes  autres  cboftes  qui  d  office  de  Capitain 
gener al  d  ftouverain  puent  d  doivent  appartenir.  Left- 
quelles  cboftes  deffuf  dites  ainfifaites  par  noftreclit  Capi¬ 
tain  ,  nous  aurons  ftermes  d  agreables ,  d  icelles  &  cef- 
cunes  confermerons  par  nos  Lettres  ftellees  en  las  de  ftoie 
de  cire  verte ,  fte  meftier  eft.  Donnons  en  mandement  par 
la  teneur  de  ces  preftentes  d  tous  nos  Officiers  d  ftubjets 
de  quelque  eftat  que  il  ftoient ,  que  audit  Mareftcbal 
comme  d  Capitain  eftabli  de  par  Nous ,  obeiffent  dili- 
gemment ,  &  preftent  d  donnent  confteil  ,  confort ,  d 
aide  ,  toutefois  que  meftier  en  aura  ,  d  d  nos  ames  d 
fteaux  Gens  de  nosComptes  d  Paris ,  que  tout  ce  que  no- 
ftredit  Capitain  aura  pris  ou  receu  defdits  Receveurs , 
ou  d’aucuns  d’iceux  pour  la  caufte  dejfufdite ,  il  alloiient 
en  leurs  comptes ,  d  rabatent  de  leurs  receptes  ftanscon- 
tredits ,  nonobftant ,  que  ces  preftentes  ftoient  paffiees  par 
les  gens  de  noftre  ftecret  Confteil:  en  teftmoin  de  laquelle 
chofte  nous  avons  ftait  mettre  d  ces  Lettres  noftre  grant 
fteel.  Donne  au  Bois  de  Vincennes  le  9.  jour  d’ Aouft 
ft an  de  gr  ac  e  1349.  Exftat  in  1  2.  Regefto  Char- 
tophyJacii  Regii  ch.  1 7.  Diploma  aliud  Philippi 
Pulcri  Regis  datum  apud  Vincenas  die  Martis 
ante  felium  B.  Mariae  Magdalense  ann.  1302  .quo 
Comitem  fandi  Pauli  Buticularium  Franci ut  Ca- 
pitaneum  exercitus  fui  in  bello  Flandrenfi  conflituit. 

Capitaneus  Ecclesiae  ,  in  Charta  ann.  1080.  apud 
Beffiumpag.  484.  videtur  idem  qui  Advocatus. 
[  Vita  S.  Hildegardis  Abbatiffie  lib.  1 .  c.  3 .  Tunc 
Abbas  veniens  ad  matricem  ftedem  Moguntinam  coram 
venerabili  Proftule  H emico  &  Capit aneis  Ecclejio  , 
quod  cognoverat ,  expoftuit.  Ada  SS.  Benedid.  faec. 
3-part.  3.  p.  717.  in  VitaS.  Burchardi :  Convo¬ 
catis  undique  tam  Principibus  vicinis ,  quamipjis  Eccle- 
ftio  fiu  C  apit  aneis , eundo  quoque  Clero  ac  populo.'] 

«[  Capitaneus  Sedis  Apostolic^e.  Chronicon  Bar¬ 
cinon.  tom.  3.  Concil.  Hifp.  pag.  545.  coi.  2. 
Anno  iviccxcvi.i»  menfte  Novemb.  Dominus  Rex  Jaco- 
bus  Vexillarius  d  Capit aneus  Sedis  Apoftolico  ,  cum 
clida  Regina  ivit  in  Curiam  ,  d"  x.  Kal.  Madii  ann. 
mccxcvii.  redivit. 

«JJ  Capitania  ,  Officium  feu  Dignitas Capitanei Sedis 
Apoftolico.  Bulla  Bonifacii  VIII.  pro  Jacobo  II. 
Aragonum  Rege  tom.  3.  Concil.  Hifp.  pag.  53  6. 
Ad  exequendum  hujuftmodi  Vexillario. ,  Capitania  d 
Admiratio  officium ,  &c. 

Capitaneus  CiviTATis.,Prsefedus  civitatis, qui  de 
rebus  tam  criminalibus,  quam  civilibus  &  poli- 


CAP  256 

ticis  cognofcebat  ,  in  plerifque  Italiae  urbibus.’ 
Epift.  Friderici  Regis  Siciliae  apud  Marten.  tom. 
3 .  Anecd.  coi.  7 6 .  Fridericus  Dei  gratia  Rex  Sicilio 
Capit  aneo  feu  Vice-capitaneo  civitatis  Panormi  fideli 
fttio  gratiam  ftuam  &  bonam  voluntatem ,  &c. 

H  Capitaneus  Populi  ,  Eadem  notione.  Jacobi  Au- 
riae  Annal.Genuenf.  lib.  10.  ad  ann.  1  291  .Ele- 
clus  fuit  in  Capitaneum  Januenjis  populi  nobilis  vir  Do¬ 
minus  Lanfr  ancus  de  Suar  dis  civis  Bergomenftis  ,  qui 
venit  Januam  tempore  ordinato  ,  &  coepit  officium  Jive 
Capit  aniam  f aptent  er  &  ftr  enite  gubernare.  Oberti 
Stanconi  Annal.  alii  Genuenf.  lib.  9.  ad  an.  1271. 
Anno  Domini  mcclxxi.  didi  Capitanei  populi  volun¬ 
tate  ordinavere  ad  regimen  civitatis  eligere  PoteftatemJ 
Fadum  eft  quod  eledo  Accurfto  Lam~anigra  Alexandri¬ 
no  cive ,  de  menfte  Aprilis  venit  ad  regimen  civitatis  Ja¬ 
nua,  &  rationis  regulis  ob fervatis ,  ftalvis  tamen  dido- j 
rum  Capitaneorum  mandatis  ,  quo  omnibus  ftatutis  d*, 
legibus  tenebantur  proferre.  Iidem  Annal.  ad  ann. 
1270.  Capit  aneis  namque  pradidis  regentibus  civita¬ 
tem ,  &c.  Paffim  memorantur  hujufmodi  varia¬ 
rum  urbium  Capitanei  apud -Scriptores  Italicos 
hac  de  re  confulendos. 

Capitanei,  in  libris  Feudorum  ,  feu  potius  in  Ita¬ 
lia  ,  generaliter  dicebantur  ,  Duces  ,  Comites, 
Marchiones ,  qui  Regis  Capitanei funt,  ut  lib.  1. 
tit.  1 .  Specialiter  autem  qui  non  funt  ex  hoc  il- 
lultri  Magnatum  ,  fed  ex  eorum  ordine  ,  qui  at 
Principe  vel  ab  aliqua  poteftate  de  plebe  aliqua ,  vel  ple¬ 
bis  parte  per  feudum  funt  inveftiti  ,  quique  Valvafto- 
res  majores  olim  appellabantur ,  ut  elt  lib.  2.  tit. 
1  o.quo  fenfu  Capitanei  a  Comitibus  diftinguun- 
turlib.  2. tit.  10.  1  2. 1  7.  &  in  Conftitut.  Fride- 
ric.  de  pace  tenenda.  Guntherus lib.  8.Ligurini: 
Hanc  proceres  eundi, Comes, anD ux,  Marcbio  ,Conful, 
Et  cum  judicibus  Capit  ane  a  turba  verendis. 

Vide  Ottonem  Frifing. lib.  2.  de  Geli.  Friderici 
cap.i  2.  Decreta  pro  Mediolanenfibusapud  Baro- 
nium  ann.  1067^.  1 1 .  Petrum  de  Andlo  lib.  2. 
c.  1  2.  Zazium  deFeudis c.  5 .  §.  1 9.  2  3 . 24.  &c. 

Cataneus  ,  vox  detorta  ex  Capitaneus,  idemque  fo- 
nat.  Ivo  Carnotenfis  Epifcop.  Epift.  129.  Proci - 
pue  boc  Nobilitati  tuo  debemus  ,  qui  &  nofter  es  paro- 
cbianus  ,&  Ecclefionoftro  Cataneus.  Chataigne  Scri¬ 
ptores  noltri  Gallici  sevi  medii  pariter  dixere.  Le 
Roman  de  Roncevaux  MS. 

Demandront  moi,  Oit  eft  li  CuensCbataingne  ? 

Le  Roman  de  Gaydon  MS. 

Dont  maint  Duc  &  maint  Comte ,  d*  maint  Prin - 
ce  Chataigne 

Furent  occis ,  &c. 

Le  Roman  d’ Amile  d*  d’Amy  MS. 

Illuec  trouva  Amile  li  Cbataine. 

Alibi : 

Va  ftent  Amiles  liprous  &  li  Cbataine. 

Catanei  ,  Iidem  qui  Capitanei  apud  Feudales ,  quid¬ 
quid  contra  reclament  Scriptores  aliquot  Itali , 
qui  aliunde  vocis  originem  accerfunt.  RomuaE 
dus  Salernit.  in  Chronico  MS.  Comitijfa  de  Berthe - 
nor  a  cum  Guillelmo  de  Markiftella  nobili  Ferrarienfi 
Catanio  ,  cum  magna  multitudine  militum  &  peditum 
ad  fuccurfum  ejuftdem  civitatis  veniebat.  Charta  Ca- 
roli  IV.  Imp.  Id.  Febr.  1370.  pro  Amizino  de 
Bozullis  milite  &  Legum  Dodore  ,  Si  Joanne 
ejus  fratre ,  civibus  Papienlibus :  Audoritate  Im¬ 
periali  ,  tenore  proftentium  nobilitamus  &  altiori  no¬ 
bilitatis  gradu  gratiofius  elevamus ,  atque  ftub  forma  & 
modo  ,  quibus  melius  poffumus ,  vos  &  eoftdem  veftros 
defteendentes  legitimos  nobiles  Cataneos  conflituimus  , 
&  audoritate  prodida  (reamuf  &  facimus ,  &  alio- 
\  rum 


257  CAP 

rum  C  at  Ane  orum  nobilium  honoribus ,  privilegiis  ,  ju¬ 
ribus  ,  immunitatibus  &  dignitatibus  frui  ubique  loco¬ 
rum  decernimus ,  &c.  VideAigidii  Menagii  Origi¬ 
nes  Italicas  in  Cattano. 

Capitania  ,  Capitanei  officium,  dignitas,  proprie 
feudum  Cardia  perpetuum  ,  apud  Petrum  de  Vi¬ 
neis  lib.  3 .  Epiit.  6  3 .  lib.  5 .  Epift.  7 1 .  lib.  6 .  Ep. 

2  5 .  Capitaneria ,  Italis ;[  Capitania,  Hifpanis.  J 
Capitaneria  ,  in  Chronico  Parmenfi  ad  an.  1 2  8  9 . 
apudMurator.  tom.  9. coi.  815. 

Capitaneaius.  Marfilius  de  Menandrino  in  Defen- 
fore  pacis  1 .  part.  cap.  9.  Unus  quidem  cum  Monar- 
cha  jtatuitur  ad  aliquod  opus  determinatum  ,  circa  re¬ 
gimen  communitatis ,  . . . .  vocatur  autem  officium  hoc 
inCommunitatibus  modernis  Capitaneatus ,  aut  Conte- 
flabiliaria.  [  Chron.  Papnenfe  adann.  1295.  coi. 

8  3  2. 2).  Gotius  de  Foro  Capit  ancus  populi  Parma  re¬ 
nuntiavit  ipfum  regimen  &  Capit aneatum.  ] 

^[Capitaneus  Census.  Vide  Capitale  5 . 

CAPIT  ARE.  Alcuinus  Poem.  203. 

Mens  pia  pafcatur  verbis  calefiibus ,  illa 

Et  laus  alma  Deo  totaCapitatur  in  aula  , 

Forte  crepitetur.  [  Crediderim  Capit  Are  idem  effe 
apud  Alcuinum,metaphorico  tamen  fenfu,quod 
in  Antiquit.  Ambrofden.  apud  Kennettum.  Hic  au- 
dor  in  GlolTario ad  calcem  didar um  Antiquit.  in 
voce  Abuttare  obfervat  in  veteribus  agrorum  de- 
fcriptionibus  Abuttare  nonnunquam  exprimi  per 
Capit  are ,  hoc  eft,  terminare  ,  Gall.  A  boutir  ,fe  ter¬ 
miner,  ut  in  Confuetud.  Monaft.  de  Bello  fol. 
24 1 .  T enent  otto  aer  as  juxta  GorefivallCapitantes  ad 
pradiftam  wallamverfus  Nordejl.  Madox  Formida¬ 
re  Anglicum  pag.  155.  Dua  aera  qua  Capitant  fu¬ 
ger  eafdem.  Capit  are ,  Caput  facere,  Joanni  de  Ja- 
nua. 

CAPIT AS,  Papi*,  Amplitudo^,  a  capiendo.  Itaetiam 
Gloff  MS.  Regium  fignat.  1013. 

CAPITATA.  Chron.  Sicili*  in  Epiftola  Meffa- 
nenfium  ad  Panormitanos ,  apud  Marten.  tom.  3 . 
Anecd.  coi.  9  2.  0  nefanda  temeritas,  qua  fub  fi£ta  ve¬ 
lamento  Capitata  Romanam  majorem  Ecclefiam  veri¬ 
tatis  amicam  inivit  fua  fittionis  illujionibus  inhajiffie. 
Ubi  Capit  ata,Cihene  conjedo,  idem  eft  quod  P  axi 
ibi  enim  conqueruntur  Meffanenfes  quod  Caro- 
lus  pacem  ab  Ecclefia  confirmatam  violaffet  ;  at 
unde  duda  vocis  origo  mihi  incompertum,  nili 
quod  per  capita  pacem  jurare  coniueverant. 
CAPIT  ATICUM.  Vide  Capitale  5. 

1 .  C  AP I TAT  I O ,  Capitis  cenfus ,  feu  tributum 
capitis  vel  perfon*.  C  apage,  apud  Delphinates, 
&  Expillium  Orat.  21.  Tertullianus  :  Hominum 
Capita  flipendio  Cenfa ,  ignobiliora. 

Capitatio  ,  Tributum  pro  jugorum  ,  feu  capitum , 
id  eft,  poftelfionum  numero  impolitum  :  fic  di- 
dum,  quia  in  cenfum  veniebant,  referebantur- 
que  omnia  qu*  poftelfionum,  capitum,  fortium¬ 
que,  &  jugorum  seftimationi  accedebant.  Ita Ja- 
cobus  Gothofredus  adleg.  2.Cod-Th.  de  Cenfu, 
ubi  plura  dc  ejufmodi  capitatione  ,  quam  Cen¬ 
fum  capitum  vocari  a  lando  Hilario  an  notat.  Caput, 
ab  Eumenio  in  Paneg.  &  Sidonio  Carm.  1 3 .  ad 
Majorian.  Salvianus lib.  5.deGubern  Dei  :  Cum 
poffiejfio  ab  his  receffierit ,  Capitationonrecedit:  proprie¬ 
tatibus  carent ,  &  ve  ftigalibus  obruuntur.  Gloff*  Lat. 
Grxc.Fributum ,T(terfuct ,e7riKt(pci}.iov.  Tributum  Ca¬ 
pitulare  ,  e7riKs$ci?aov <pcpcs-  Noftri  ejufmodi  capita¬ 
tionem  Talliam  realem  vocant. 

Capitatio  Humana  ,  in  leg.  6.  Cod.  Th.  de  Con- 
lat.  donat,  pars  ea  tributari*  fundionis ,  qu*  pro 
fervis,  colonis  adferiptis ,  cenfitis,  pr*ftabatur,  ut 
Tom.  II. 


CAP  258 

Capitatio  Animalium  ,  d.  1.  6.  quae  pro  animalibus 
poftelfionum ,  le  Beftail. 

Capitatio  Plebeia,  in  I.4.  Cod.  Theod.  de  Cen¬ 
fu,  quae  Exactio  plebis  dicitur  in  leg.  6.  eadem  » 
qu*  a  plebe  exigitur ,  a  qua  eximuntur  virgines 
Deofacrat*  &  pupilli ,  quam  etiam  eamdem  cum 
fuperiori  capitatione  poffeftionum  efie  cenfcnt 
viri  dodi. 

H  2.  CAPITATIO  ,  Pabulum  animalium.  Vide 
Capitum. 

CAPITE-Census  ,  apud  Papiam  MS.  T axatio  pojfef- 
Jionum  ,  vel  qui  caput  fuum  deducit  ad  cenfum ,  ad  ho¬ 
norem  ,  ad  divitias.  Capitecenfus ,  corona  qua  capite 
geritur .[\I\doro  inGloftis  :  Capite  cenfus ,  coronam 
qui  in  capite  gerit.  CapiteCenfus ,  taxatio  popfeffionis . 
Ad  h*c  Gr*vius :  Sed  cur  Capite  cenfus  dicitur 
qui  coronam  in  capite  gerit !  Puto ,  inquit ;  quia 
qui  fub  corona  vendebantur  ,  in  capite  coronam 
gerebant,  illorumque  caput  cenfebatur  ,  hoc  eft 
aeftimabatur  illo  pretio  ,  quod  ei  a  venditore  fta- 
tuebatur. ]  Charta  Henrici  Imp.  ann.  1039.  in 
Metropoli  Salifburgenfi  tom.  1.  pag.  147.  Cum 
. . .  cenjibus  &  capiticenjibus  ,  agris ,  campis ,  vincis  , 
&c.  Occurrit  ibid.  in  aliis  Chartis.  Charta  Com- 
muni*Faroe  an.  1  2o7.apudThomafterium  pag. 
43.8.  Statuimus  etiam  ut  homines  Capitecenji  domi¬ 
nis  fuis  cenfum  capitis  fui  infra  terminos  Pacis  tan¬ 
tum  perfolvant,  &c.  [Notum  eft  Capite  cenfos  ,  a 
Romanis  didos  fuiffe  ,  qui  nullo  vel  minimo 
*re  cenfebantur,  quali  qui  cenferentur  fuo  folo 
capite.  Vide  rurfum  Capite  cenji  poft  Caput  3 .  ] 
CAPITEGIUM,  Capitis  amiculum  ,  Gallis  Couvr&r 
chef.  Guarinus  Ordinis  Pr*dicat.  in  Vita  B.Mar- 
garet*  Hungaric*  num.  19.  Parabat  cibum  pro  in- 
jirmi  in  coquina ,  accendebat  ignem ,  carnes  pro  eis  in 
proprio  portabat  Capitegio ,  vel  ad  collum.  Vetus  Ro¬ 
tulus  an.  1252.  Pro  Capitegiis  miffis  tunc  D.  Re¬ 
gina  uxoris  Regis  ,  &c.  [  Chronicon  S.  Martialis 
Lemovic.  apud  StephanotiumFragm.  Hift.  to.  1. 
MS.  Anno  1273.  mulieres  cafiri  &  civitatis Lemo-  ' 
vic.  fump ferunt  Capit egia  in  capitibus  fuis  ad  pradi- 
cationem  Fratrum  Eradicatorum  ,  qui  tunc  de  novo 
venerant  ad  cafirum  Lemovic.  qua  mulieres  antea  Jins 
Capitegiis  f e  portabant.  Modeftum  igitur  eratC*- 
pitegium  &  fignum  pudoris ,  ut  velamen  de  quo 
Apoftolus.  Fuit  etiam  in  ufu  apud  Moniales. 
Inftrumcnt.  an.  1348.  Hift.  Dalphin.to.  2.  pag. 
578.  coi.  2.  Capitegia  feu  aha  pro  capitis  velamine 
neceffaria  ufque  ad  v  alor  em  decem  oblo  grofforum  Tu* 
ronen/ium  cuilibet  Moniali  circa  pradiaiimfefium  om¬ 
nium  SS.  annis  Jingulis  miniftrentur .]  Ceremoniale 
Rom.  exMS  Vaticano  de  Confecr.  PP.  Ordinator 
ponat  unum  Capitegium  fubtile  in  modum  ferti  fuper 
caput  electi,  pendentibus  capitibus  Capitegii  pojl  collum , 
&  Jic  mittit  Chrifma  fuper  caput  ejus  in  modum  Cru¬ 
cis.  Capiteregium  fcribitur  apud  Rainaldum ,  ai 
calcem  tom.  3  .an.  1  279.  n.  1 9.  ut  &  in  Charta 
ann.  1347.  apud  V.  Cl.  Dion.  Salvagnium  Boifi- 
fium  lib.de  Placito  Dominico  pag.  1  o.  Itemquic- 
quid  ditia  Francejia  ,  tanquam  hares  ditti  patris  fui , 
&  dittusGuigo  ejus  vir  nomine  ditia  uxoris  habent  & 
poffiident  in  mandamento  Belligardi  ...  ad  placitum 
unius  Capiteregii  ufque  ad  v  alar  em  \  8 .  denariorum  bo¬ 
norum  Viennenjium  in  mutatione  domini  vajfalli  fol - 
vendum  dicto  domino  Dalpbino  &  fucce /foribus  fuis  ad 
opus  Domina  Dalphina.  Alibi  velum  appellatur.  Oc« 
currit  pr*tereain  VitaB.  Colet*  non  femel. 
CAPITELA.  Vetus  Notitia  judicati ,  apudFranci- 
fcum  Mariam  in  Mathilde  Comitiffa  lib.  3  .  Dum 
in  Dsi  nomine  in  civitate  Luca ,  ad  Curte  Domini  Hu- 

R 


259  CAP 

gonis  Regis ,  in  folario  ipfius  curtis ,  Dominus  Ugo 
&  Lotb  Arius  filius  ejus  glorifjimi  Reges  praerant , 
CapiteU  ,  ubi  efi  longanea  folarii,  &c. 
i .  CAPITELLUM.  Ugutio  &  Papias :  Capitella  di¬ 
cuntur  qua  columnis  fuperponuntur ,  quia  columnarum 
funt  capita ,  quemadmodum  fnper  collum  caput.  Idem 
Papias :  Hermes ,  dicitur  Capitellum  quod  ponitur  fu- 
per  columnam.  Vita  B.  Mariani  Abb.  Ratifp.num. 
16.  Claufiro  ,  Capitellis  fculptis ,  ac  bafibus .  . .  ean¬ 
dem  Ecclejiam  decoravit.  Occurrit  nonfemel  3.  & 
4.  Regum.  Columnarum  deaurata  Capita  ,  apud 
Hieronym.  Epilt.  8.  &  Epift.  ad  Gaudentium: 
Auro  fulgent  Capita  columnarum.  KiovcK.pa.vct  dicun¬ 
tur  ejufmodi  capitella  Photio  in  Encomio  No¬ 
vae  Ecclefiae  a  Bafilio  extrudte.  [  Regimina  Pa¬ 
dus  ad  an.  1 2  8  3 .  Fabius  fuit  pons  lapideus  S.  Lee - 
nardi  hoc  anno  ,&  inventa  arca  nobilis  Antenoris  con¬ 
ditoris  urbis  Padua  cum  Capitello.  Chronicon  Par- 
menfe  ad  an.  1 2-5)9.  Tonitruum  &  fagitta  de  coelo 
percuffit  in  turre  Communis  Parma. .  .  &  diruit  di¬ 
tia  fagitta  de  turre  Communis  unum  ex  merlis ,  &  de 
angulo  &  de  fenefiris  &  de  Capitello  lignaminis ,  quod 
efi  defuper  ipfam  turrim ,  &  unum  ex  colonellis  mar¬ 
moreis  fuper  quo  erat.  Alter  locus  ex  eodem  Chro¬ 
nico  refertur  in  Cantonus  poft  Canto  1 .  ]  V ide  Ca¬ 
pitulum  3. 

CAPITELI UM ,  Joanni  deGarlandia  in  Syno¬ 
nymis  Chymicis,  Aqua  faponis  vel  lixivium.  Mat¬ 
thaeo  Salvatico  :  Aqua  faponariorum ,  ex  quo  fit  fapo, 
ditium  Gutta  prima ,  aqua  prima. 

3.  CAPITELLUM  ,  Minus  capitulum  ,  feu  locus 
ubi  conveniunt  Monachi  :  nam  plura  habebant 
interdum  Capitula  in  maj  oribus  Monafteriis.  Ta- 
bular.  Vindocinenfe  Thuani  Ch.  27.  Hac  defini¬ 
tio  facta  efi  apud  Vmdocinum  in  Capitello  S.  Georgii 
anno  1070. 

4.  CAPITELLUM,  Capitolium,  arx.  Radulfus de 
Diceto  in  Imag.  Hift.  an.  1174-  de  urbe  Santo¬ 
nica  :  Deinde  progrediens  aggrejfus  efi  fortuna  confi- 
tnili  Capitellum,  prafidium  majus,  fed  prafidio  primo 
antiquius.  Capitolium  Santonicum  intelligit,  de 
quo  licAdemarus  Cabanenfis  in  Chron.  Dolo  ad¬ 
duxit  eum  in  Capitolio  Santlona  urbis ,  quaji  in  bene¬ 
ficio  urbem  ipfam  ei  concederet  ,  nihilque  mali  fuf- 
picantem  ,  inclufum  Capitolio  ,  nefanda  eum  capere 
non  veritus  efi  traditione.  Quod  vero  Capitolium  & 
capitellum  his  Scriptoribus  eft,  turrem  Sancloncnfis 
civitatis  Hovedenus ,  prafidium  Wallinghamus  vo¬ 
cant.  [Chronicon  Veronenfe  ad  an.  1354.  Et 
Jic  die  fequentiac  aliis  diebus  fuerunt  fufpenji  pergu¬ 
lam  in  platea  apud  Capitellum.  Et  ad  an.  1  3  74. 
Die  autem  fjovis  x:v.  Oclob.  ante  mortem  D.  Canfi- 
gnorii  fatli  fuerunt  Domini  generales  civitatum  Vero¬ 
na  &  Vicentia ,  &c.  Domini  Bartholomaus  &  Anto¬ 
nius  fratres  de  la  Scala  filii  naturales  de  voluntate 
&  confenfu  totius  populi  Veron.  fuper  Capitello  com¬ 
munis  Verona.  ]  V ide  Capitolium  ,  8c  Capitulum  5. 

flT.  CAPITELLUS ,  apud  Lobinellum  Hift.  Bri- 
tan.  tom.  2.  pag.  73.  Pro  duabus  filinis  habentibus 
quadraginta  Capitellos  >  id  eft,  fpatiola  feu  areolas 
continendis  aquis,  unde  per  calorem  folis  fal 
expromitur  ,  Gall.  Qeillets: 

^  2.  CAPITELLUS ,  Idem  quod  Capitium  1.  feu 
veftis  pars  fuperior  ,  qua  caput  tegebatur.  Ada 
SS.  Julii  to.  4.  pag.  6  6  6.  de  S.  Petro  Confeflore  : 
Ejus  vefiirnenti  forma  nonniji  quidam  faccus  veridice 
dici  potefi ,  cum  nec  manicas  habeat  nec  girones ,  nec 
Capitellos  ,  nec  bottones. 

CAPiTENNIUM.  Vi deCaptenere. 

CAPITEREGIUM.  Vide  Capitegium . 


CAP  ■  260 

^[CAPITERNUM  ,  f.  Species  fibula:  a  Capiendo  fic 
didae, quod  quali  capiat  res,  quibus  adjungitur. 
Inventar.  EcclelixNoviom.  an.  1 41  9.  ex  Archi¬ 
vis  ejufdem  :  Item  efi  ibidem  una  parva  layetta ,  in 
qua  funt  plures  pecu ,  argentea  omnes  vel  deaurata 
vel  alba,ficut  de  boutonnis  capparam,  de  Capiternis 
feretri  feu  chaffia  beatijfimi  Ehgii ,  de  firmariis  libro¬ 
rum  ,  &c. 

^[CAPITIARE.  Vide  poft  Capitium  1. 

CAPITIARIUS.  Vide  Capitium  2. 

CAPITIFR  AGIUM  ,  Inftrumentum  aptum  ca« 
piti  commiriuendo.  AdaSS.  Junii  to.  3..  pag.  3  o. 
de  S.  Cyrico  :  Fac  Capitifr  agium  &  uncinos  ad  ocu¬ 
los  evellendos. 

CAPITILAVIUM  ,  Dominica  Palmarum.  Ordo 
Romanus  :  Dominica  Indulgentia  ,  qua  diverfis  vo¬ 
cabulis  diftinguitur  ,  id  e  fi,  Dies  Palmarum  ,five  Flo¬ 
rum,  atque  Ramorum  ,  Ofanna,  Pafcha  petitum  ,Jtve 
Competentium  &  Capitilavium.  Appellationis  ratio¬ 
nem  exponit  Ifidorus  lib.  2.  de  Divin.  Offic.  cap. 
27.  &  lib.  6.  Orig.  cap.  18.  Vulgus  autem  ideo 
eundem  diem  Capitilavium  vocat ,  quia  tunc  moris  efi 
lavandi  capita  infantum,  qui  ungendi  funt ,  ne  forte  ob- 
fervatione  JjAtadr agefima  fordidati,  ad  untlionem  ac¬ 
cederent.  Eadem  ferme  habent  Alcuinus  lib.  de 
Offic.  divin.  Rhabanus  Maurus  lib.  3.  de  Inftit. 
Cleric.  cap.  3  5 .  &  Papias. 

CAPITIO  ,  Annona,  in  veteri  Vocabulario  utriuf- 
que  Juris.  K dnilov  Juftiano  in  Nov.  24.  Extr.  Sc 
in  Edid.  1  3 .  cap.  3 .  idem  quod  Caput  annona , 
de  quo  infra.  V  ide  Capitum. 
CAPITIPURGIUM.  Vide  Caputpurgium  in  Caput . 

1.  CAPITIUM  ,  Capitis  tegmen  ,  Fefto,  Nonio 
Marcello ,  &  Iftdoro  lib.  19.  Orig.  cap.  30-  At 
Varro  feribit  tegmentum  fuiffe,  quo  mulieres 
pedus  amiciebant.  Capitia  in  mundo  muliebri 
reponuntur  ab  Ulpiano  1.  27  de  Aur.  &  arg. 
legat.  Ugutioni  vero  &  neotericis  Grammaticis, 
Capitium  ,  os  tunica  delinitur.  Papias  :  Capitium , 
fummitas  tunica ,  capitis  foramen  invefie.  Balbus  in 
Catholico  :  Capitium ,  os  tunica, ,  vel  alterius  vefiis , 
unde  caput  immittitur.  Audor  Mamotredi :  Capi¬ 
tium, quod  efi  circa  collum.  S.  Hieronym.  de  Vefte 
Sacerdotali  ,  de  tunica  talari  :  In  fuperiori  parte 
qua  collo  induitur  ,  aperta ,  quod  vulgo  Capitium  vo¬ 
cent.  Capitium  tunica,  apudAuguft.  Contra  liter. 
Petiliani  lib.  2.  cap.  104.  Job  cap.  30.  JjfuaJi 
Capitio  tunica  fuccinxerunt  me.  Eckeardus  Jum  de 
Calib.  S.  Galli  cap.  5.  Fpifcopus  Capitio  cappa  im- 
pojito  cum  anhelus  ftetiffet.  Qujbus  in  locis ,  Gol- 
daftus  ait  Capitium  elfe  eam  veftis  partem  ,  qu* 
ad  os  tunicas  collum  circumamicit  humeris  in- 
jeda,  veteribus  Alemannis  Goller ,  quali  Coi  lar  e, 
quam  vocem  Germani  adhuc  retinent :  Aleman¬ 
ni  feu  Helvetii  Halfmantel  pro  eo  dicunt.  Unde 
putat  Capitium  a  caputio  dillinguendum  ,  quod 
fuit  tegmen  capitis.  Le  Roman  du  Renard  MS. 
Et  dei  pelipon  fe  merveilloit , 

Jjfue  la  Chevefce  iert  en  travers , 

Et  fi  Vavoit  veftu  envers, 

Eftrois  eftoit  par  Chevefce ,  &t. 

Id  tamen  in  confeffo  elfe  debet ,  has  voces  ple¬ 
rumque  confundi ,  &  pro  capitis  tegmine  fumi. 
Ordericus  Vitalis  de  Monacho  degradato ,  vel  re- 
milfo :  Capitium  ■ illi  Abbas . . .  abfctdi  fecit ,  eumque 
de  Coenobio  expelli.  Adde  pag.  482.854.  Statutum 
Henrici  IV.  Reg.  Angi,  apud  Weftmon.  an.  1. 
Jfiuod  aliquis  Aliles ,  vel  aliqua  perfona  minoris  fla¬ 
tus  det  aliquam  liberatam  panni  vel  Capitiorum  con *■ 
tra  formam  fi  at  uti ,  &c.  Vide  Caputium. 


26 1  C  AP 

Capitium  Ferrfum  ,  Callidis  fpccies.  Statuta  Wi!- 
Iclmi  I.  Regis  Scotine  cap.  2  3 .  Habens  1  5  .  libras... 
habeat  equum ,  habergeon  ,  Capitium  de  ferre,  enfem  , 
&  cultellum  qui  dicitur  dagger.  Statuta  fecunda  Ro- 
berti  I.  Scotor.  Regis  cap.  27.1.  'ui  non  habue¬ 
rit  aclonem  &  bajinetum ,  habeat  unum  bonum  haber- 
gellum  . .  .  &  unum  Capitium  de  ferro ,  &  chirothe- 
cas  de  guerra.  Vide  Capellas  ferreus. 

Capitiare,  Ugutio  :  Capitium,  os  tunica, vel  alterius 
vefiis ,  unde  Capitiare  ,  capitium  facere. 

Capitium  ,  Capus  Je£li ,  Gallis,  Chevet. Concilium 
apud  S.  Macram  an.  881.  cap.  8 .  de  Carolo  M. 
Ad  Capitium  letti  fui  tabulas  cum  graphio  h  abeat,  &'c. 

a.  CAPITIUM,  Capicium,  Pars  sedis  facrae,  quae 
vulgo  Prefbyterium ,  te u  locus  ubi  altare  ftatuitur, 
&  Graecis  /2 »/*«  dicitur.  Chronicon  Mauriniacen- 
fe  Ii b-  1.  Jgui  nobis  vitream  majorem  in  Captito  fe¬ 
cit.  Charta  an.  i  282.  in  M.  PafloraliEccl.  Pari- 
fienfis  lib.  20.  Charta  220.  Omnes  Matricularii 
Ecclejia  Pari/ienjis  in  omnibus  &  Jingults  qua  perti¬ 
nent  ad  cnflodiam  totius  Ecclejia  Partfienjis  ,  excepta 
illa  particula  ,  qua  dicitur  Prefbyterium ,  Jive  Capi¬ 
cium  ,  &c.  Chron.  S.  Petri  Vivi  pag.  753.  Scire 
efl  utile  de  tranjlatione  fanctiffimi  corporis  communis 
Patris  Benedicti ,  quod  cattfa  meliorandi  Capitii ,  vel 
Monaflerii  Floriaci  loci  ( qui  fuper  Ligerim  fluvium 
efl  vel  nominatur )  in  navi  ipjius  Ecclejia  per  aliquod 
tempus  collocatum  efl.  Hoc  anno  prafcripto ,  perfetta 
Capitio  ,  &  choro ,  cum  membris  &  utroque  latere  con¬ 
venientibus  ,  Abbas  Simon  ,  &c.  Veteres  Confuet. 
Floriacenlis  Coenobii  :  In  vigilia  Nativitatis  Do¬ 
mini.  .  .janua  Capitii  aperiantur.  Vide  BoUandum 
6  Febr.  pag.  813.  [  to.  7.  Maii  pag.  6  89.  Adta 
SS.  Benedid:.  fcc.  5 .  pag.  76  9. ] 

Hodie  etiamnum  in  Ecclena  Monafl.  S.  Dio- 
nyfii  juxta  Lutetiam  ,  eam  partem  aedis  facrae, 
quae  retro  altare  efl ,  &  ad  quam  aliquot  gradibus 
afcenditur  ,  Chevet  ,  &  Chevais  vocant.  Vetus 
Poema  MS.  cui  titulus ,  le  Rojier  de  S.  Denys  : 
Monte  ou  Chevais  a  deflre  main , 

Oti  gift  le  corps  de  S.  Romam , 

En  celui  premier  oratoire 

L'os  de  Vefpaule  du  baptifle 

Saint  fljean  ,  dont  ne  dois  eftre  trifle, 

T  efl  mis  en  belle  memoire. 

[  Chron.  breve  Sandionyf.  ad  ann.  1143.  apud 
Acherium  to.  2.  Spicii,  pag.  %  09.  Dedicatio  Ca¬ 
pitalis  pa-tis  Ecclefia,  &tranflatio  B.  Dionyfii  &  fo - 
ciorum  ejus  in  eamdem  partem  Capitalem ,  aliorumque 
fanctorum,  quorum  ibidem  corpora  continentur  xxm. 
anno  admintflr ationis  domni  Sugerii  Abbatis.  Ibid. 
pag.  813.  Hoc  anno  (1231.)  coepit  Odo  Abbas  re¬ 
novare  Capitulum  Ecclejia  B.  Dionyfii  Areopagita  ,& 
perfecit  illud  ufque  ad  finemebori.  Hic  Capitalem  par¬ 
tem  &  Capitulum  Ecclejia  idem  omnino  efTe  quod 
Capitium ,  nemo  efl,  qui  non  videat.  Vide  Caput 
Ecclejia  &  Capfum  3  .  Hinc  ] 

Ita  Capitium  Sandionyfianum  appellatum , 
quod  ei ,  pulvinaris  inflar ,  quod  Chevet  vocamus, 
adnixum  fuerit  altare  :  vel  quia  caput  fitEccle- 
Bae,  uti  haec  pars  appellatur  non  femel  apudHel- 
gaudum  in  Roberto  Rege,  ubi  Eccleliam  S.  Ama¬ 
ni  Aurelian.  deferibit :  Ad  Captu  S .  Ani  ani  unum , 
(  altare  )  ad  pedes  aliud.  Infra  :  Caput  autem  ipjius 
Monaflerii  fecit  miro  opere  conflrui.  Hifloria  Ab- 
batix  Condomenfis  pag.  509.  Item  fecit  claudi 
magnas  feneftr  as  Capitis  Monaflerii  verfits  portam  fur¬ 
ni...  Item  fecit  fieri  vitreas  feneftr  arum  Capitis  Mo¬ 
naflerii  in  alto  teftudinis  vefiiarii.  Nam&  Chevet  pro 
«apite  ufurparunt  noflri.  Vetus  Poeta  de  la  f  'ic 
Tom.  II. 


CAP  262 

de  fainte  Marie  ,  ubi  de  S.  Joanne  Baptifla : 
JfihCHerode  fift  mdrtirer , 

Lt  Chevet  d  une  gleve  trancher. 

Ut  &  Cbevece.  LeRoman  duRenard : 

Dant  Tfengrin  en  pie  fe  drece , 

S’ahiert  Renard  par  la  Cbevece 
Del  point  h  donne  tel  buffet ,  &c. 

Sed  &  Pariliis  nota  ea  appellatio ,  ubi  plateas ,  feU 
compita  vocant  le  Chevet  de  S.  Landry  ,  &  le  Che¬ 
vet  de  S.  fjean  en  Greve ,  qua  parte  earumdem 
aedium  faerarum  capita  feu  Prefbyteria  proten¬ 
duntur.  Vide  Capfum  Ecclejia. 

Capitiarius  ,  Capicerius  ,  Dignitas  &  officium  111 
Ecclefiis  &  Monafieriis,  noflris  Cbevecier, cui  Ca¬ 
pitii  Ecclefise  cura  incumbit.  Gloffi  Lat.  Gall. 
MS.  Thuanum  :  Capicerius ,  Cbevece.  Capiciarius , 
apudFulbertumCarnot.  Epifl.  103.  Charta  an, 
1  1  8  5.  in  Tabulario  S.  Martini  de  Campis :  Dedi 
etiamCapherto ,  id  efl  ,  Sacrifla,  &c.  Teftamentum 
Sugerii  Abb.  S.  Dionyfii  an.  1 1  3  7.  A  toto  capitulo 
obtinuimus  ,  ut  de  capitio  Capitiarius  frater  ,  quicun¬ 
que  Jit  ille  ,  refettionem  Fratribus  in  refellor  io  ipfa 
die  anniverfarii  noflri  accurate  perfolvendo  procuret. 
Charta  Hugonis  Abbatis  S.  Dionyfii  an.  1193, 
exTabular.  ejufd.  Eccl.  Volumus  &  conftituimus , 
ut  10.  lampadibus ,  qua  Ante  altaria  capitii  noflri  per 
nollem  tantum  ardebant ,  oleum  fufficienter  d  Capitia- 
no  miniftretur ,  ut  tam  per  diem ,  quam  per  nollem  in 
perpetuum  ardeant.  [Mabill.  tom.  3.  Analeft.  pag. 
5  o  5 .  ex  Fragmento  Adtorum  vi  litationis" Simo¬ 
nis  de  Sulliaco  Archiep.  Bituric.  an.  1  284.^0- 
hannes  ejus  Clericus ,  Dominus  Guido  de  Noailles  Ca¬ 
picerius  Fittavenjis.']  Veteres  Confuetud.  Floriae. 
Monaflerii :  Pofl  completorium  ponit  Capicerius  cereos 
ante  unumquodque  altare.  Vita  S.  Winnoci  Abb. 
cap.  1 3 .  Manum  cafu  ad  capitium  ducens  Capicerius  , 
&c.  Quam  vofcem  fruflra  a  capitatione  deducunt 
Meurlius  &  Voffius ,  quafi  Capicerius  fuerit ,  qui 
capitale  tributum  exigit.  Ita  perfaepe  nugantus 
viri  ,  licet  do&iffimi,  heterodoxi,  qui  in  rebus 
noflratibus  Ecclefiaflicis  minus  verfati  funt,  quod 
alibi  non  femel  obfervamus.  Perperam  etiam  vir 
dodtus  in  Hifloria  aedis  fandli  Aniani  Aurelian. 
cap.  7.  cum  Primicerio  confundit:  neque  feli¬ 
ciori  conjedura  alii  d  capienda  cera  di&um  pu¬ 
tarunt  ,  quod  ut  plurimum  in  Ecclefiis  candela¬ 
rum  exterorumque  luminum  dignitati  ifli  cura 
incumbat ,  quia  &  altaris  in  quo  reponi  folent, 
eum  perinde  fpedlat. 

Capiceria,  Dignitas  Capicerii,  apud Sugerium 
Epifl.  38.  &  in  Charta  Ludovici  Regis  Franc. 
an.1161.  apud  Sammarth.  in  Epifcop.  Parifienf. 
Vide  eofdem  pag.  438. 

Capitium  Molendini.  Charta  ann.  1230.  in  Re- 
geflo  T  olofano  fol.  91  .Et  tradidit  eidem  Do.  Co¬ 
miti  . . .  totam  partem,  jus  &  rationem  quam  habebat 
in  Capitio  molendini ,  &  in  praxeria  ,  &  ripatoho  de 
portu  ,  &  in  ripatorio  ipjius  aqua ,  &c.  Occurrit 
rurfum  infra. 

1.  CAPITO  ,  Truncus  arboris ,  Italis  Zocco.  Inno¬ 
centius  III.  lib.  13.  Epill.  95  .Ad  enucleandas 
pinos  in  hebdomada  Natalis ,  &  portandos  truncos  ar¬ 
borum  ,  quos  ipjt  Zoccos ,  vel  Capitones  appellant }  ac¬ 
cedere  confueverant  annuatim.  Alias  Capito  efl  pif- 
cis  fluviatilis,  dequo  Aufonius&alii.  Vide  An¬ 
nales  Cohnarienfes  part.  1 .  an.  1  274. 

2. CAPITO  ,  Species  monetae  argenteae  fub  Lu- 
dovico  XLI.  Vide  Moneta  argentea  in  Moneta 
regia. 

CAPIT OL ARIU S.  Vide  Capitulum 

Rij 


a  (5  3  CAP 

CAPIT OLICIUM.Vide  Capit  alitium  inCapitale  5. 
CAPIT OLINUS ,  Capitolio  ferviens,  in  Glofi.  San- 
German.  MS.  num.  joi.Tolofani  Confules  vo¬ 
cantur  Capitolini.  V.  Capitulares  in  Capitulum  5 . 

1.  CAPITOLIUM  ,  Templum  paganorum  ,  vel 
locus  ubi  facrificare  cogebantur  Chrifliani.  Le- 
xic.  Gr.  MS.  Reg.  Cod.  950.  Ks£77-ST£e)X/u)V  ,  U pcV.  S. 
Cyprianus  Epifl.  5  5 .  Jguid  fuperefi ,  quam  ut  Ec- 
clejiA  Capitolio  cedat ,  &  recedentibus  Sacerdotibus , 
Domini  altare  removentibus  ,  in  Cleri  noflri  f aerum 
venerandumque  confeffum  ,Jtmulacra  atque  idola  cum 
aris  fuistralijeant  ?  Et  lib.  deLapfis :  Nonne  quan¬ 
do  ad  Capitolium  [ponte  ventum  ejl ,  quando  ultro  ad 
cbfequium  diri  facinoris  accejfum  ejl ,  labavit  grejfus  , 
caligavit  afpeftus*.  &c.  In  Capitoliis  enim  idola 
congefla  erant.  S.  Hieronymus  adverfus  Lucife- 
rianos  cap.  1.  Manijejlum  ejl ,  vejlram  Ecclejiam, 
qua  ab  Arrianis ,  id  ejl ,  d  gentilibus ,  Epifcopos  fuf- 
cepit ,  «0»  ra/»  Epifcopos  recipere  ,  de  Capito¬ 
lio  Sacerdotes.  Et  cap.  5 .  Homo  edottus  in  Capitolio , 
Paganus.  Prudentius  lib.  2.  contra  Symmachum  : 

Etquafcumque  folent  Capitolia  claudere  larvas. 
Inde  Tertullianus  de  Spedac.  Capitolium ,  omnium 
damoniorum  templum  dixit.  GelafiusPP.  contra  An- 
dromachum:  Sacrificetur  in  templis  damonum ,  &in 
Capitolio  prophana  veritas  pradicetur.  Concil.  Elibe- 
rit.  can.  5  9,  Prohibendum  ne  quis  Chnjltanus  aut 
gentilis  ad  idolum  Capitolii  facnficandi  caufa  afeen- 
dat ,  &  videat.  Adde  Vitam  S.  Sergii  Mart.  24. 
Febr.  apud  Jo.  TamaiumSalazar.  &  Bollandum. 

Non  fola  porro  duntaxat  Roma  Capitolium 
habuit,  fed  &  aliae  complures  ex  majoribus,  il¬ 
lius  exemplo,  atqufe  adeo  in  ipfa  Gallia  urbes, 
&  ex  iis  illae  potillimum  quas  Colonia  populi  Ro¬ 
mani  erant  :  nam  ut  ait  Gellius  ,  erant  Colonia 
quajt  effigies  parva  Populi  Romani ,  eoque  jure  habe¬ 
bant  Theatra ,  Thermas  &  Capitolia. 

Constantinopolitani  Capitolii  mentio  efl  in  1. 
1  2.  C.  de  Aidif.  privat,  in  Vet.  urbis  defeript. 
reg.  8.  in  Chronico  Alexandr.  pag.  7 1 4.  &  apud 
Coripp.  lib.  3.  de  Laud.  Jultini.  In  eo  fcientia- 
rum  ProfelTores  publice  docuifle  difeimus  ex 
Conflit.  Theodofii  &  Valcntin.  quae  exftat  in 
Cod.  J ufl.  &  Theod.  de  Stud.  urbis  Romae  &  CP. 
unde  probabile  videtur  illam  elfe  aedem  ,  quam 
(htta-iXiMv  tuv  '®a.i<S'tv\n[iw  Iv  vocat  Anony- 

mus  in  Anthol.  lib.  4.  cap.  23.  Quo  fenfu  Bajfi- 
licam  legum  habet  vetus  Infcriptio  T ardas  in  T ran- 
fylvania  apud  Gruterum  1 71.  z.  Vide  noftram 
Conflantinopolim. 

Hierosolymitanum  ,  unde  urbs  ipfaHicrufalem  di- 
da  ABlia  Capitolina,  Ulpianus  ini.  1 .  D.  deCen- 
fibus  &  vetus  Scriptor  qui  exftat  in  Operib.  S. 
Auguftini,  recenfent. 

Carthaginense  ,  S.  Cyprian.  Epift.  5  5.  &  lib.  de 
Laplis. 

Ravennense  Capitolium  memorant  Ado  Vien.  in 
Martyrol.  23.  Jul.  &  Hiftor.  S.  Apollinar.  poli 
Abdiam. 

Mediolanense  ,  Ughellus  to.  4.  pag.  201. 

Florentinum,  Joannes Villaneuslib.  i.cap.  38. 

Capuanum  ,  Sueton.  in  Tib.  cap.  40.  in  Caio  c.  5  7-. 
Pallio  SS.  Rufi  &  Carponii  in  Sanduario  Capua- 
no  ,  &  ibi  Michael  Monachus  pag.  5  7. 

Veronense,  Polycarpus  Palermus  lib.  1.  de  Plinii 
patria  cap.  5 .  pag.  5  3 . 

Beneventanum  ,  Baronius  ad  Martyrol. 

Augustanum  in  Vindeliciis,  Ada  S.  Afrae  Mart.  & 
Wellerus  lib.  5 . 

Colomense,  Qefarius  Heyfterb.  lib.  7.  cap.  41. 


CAP  264 

8c  Harigerus  Abb.  Lobienf.  in  S.  Materno  Epifc. 
Leod.  cap.  1  3 .  Magilter Jordanes  in  Chronico  pag. 
108.  Hermannus  Stangefolius  1.  1 .  Annal.  Weft- 
phalic.  cap.  1  2 .  num.  2 .  Algidius  Gelerius  in  Co¬ 
lonia  Agrippina  lib.  3 .  Syntagm.  9.  pag.  330. 

Trevirense,  Fauftus  inHift.  S.  Andochii,  Ada  SJ 
Eucharii,  VitaS.  Agricii  Epifc.  Trevir.  num.  29.' 
Vita  S.  Valerii  Epiicop.  Trevir.  cap.  2.  num.  6. 
Hiftoria  Trevirenfis  in  i2.tom.  Spicilegii  Ache*] 
rianipag.  201.  8cc. 

Narbonense,  Sidonius  Car.  23.  Vita  S.Pauli  Nar» 
bon.  apud  Bofquetum,  Chartae  variae  apudSteph. 
Baluzium  in  Not.  ad.  Concilia  Narbon.  pag.  79. 
1 1  o.  1 1 6.  1 3  6. 

Augustodunense  ,  Eumenius  Paneg.  9.  &  ex  eo 
Chaflaneus  in  Catal.  Gloriae  mundi  part.  12. 

Nemausensf.  ,  Poldus  Albenas ,  a  quo  deferibitur 

Pag*73*  ,.m  .  . 

Bisuntinum,  Chiffletius  in  Antiq.  Bifunt. 

Santonense ,  Ademarus Caban.  an.  1031.  p.  182.” 
&  veteres  aliquot  Chartas  Abb.  S.  Mariae  Santon. 

Claromontanum  in  Arvernis,  W enebrandus  in  Hift. 
S.  Illidii ,  &  ex  eo  Savaro  in  Orig.  Clarom.  pag. 
278.  1 .  Edit. 

Remense  ,  Ada  S.  Macrae  Mart.  num.  3»apudBoI- 
land.  6.  Januarii. 

Rodense  ad  Thicim  amnem  fupra  Gerundam  ,  in 
Hifpania,  Ada  SS.  Vincentii  &Orontii  n.  5. 

Apamiense,  Ada  S.  Thyrfi  ex  MS.  Tolofano  n.  31.1 

Tolosanum  denique,  quod  etiamnum  appellatio¬ 
nem  fervat  Martyrol.  Rom.  29.  Nov.  Fortuna¬ 
tus  lib.  2.  Poem.  8.  Gregor.  Turon.  lib.  i.Hift. 
cap.  30.  VitaS. Saturnini  Epifc.  &  Martyr,  apud 
Chiffletium,  &  Vita  S.  Dionylii  Epifc.  Parifienf. 
apud  Epifcopum  Monfpelienfem  in  Hiftoria  Ec- 
clefiaR.  Gall. 

Sed  &  in  Pampilonenji  Navarrae  primaria  urbe 
Capitolii  veRigia  obfervo  in  veteri  Statuto  pro 
Regno  Navarrae  edito  a  Joanne  Pajle  Decano 
Carnotenfi  ,  &  Hugone  de  Viry  Milite ,  Regni 
reformatoribus  a  Rege  delegatis  :  Fuit  ordina¬ 
tum  quod  in  Capitolio  venderetur  bladum ,  &  quod, 
labor atores  Regis ,  Ecclejia  ,  &  Nobilium  qui  addu¬ 
cunt  bladum  fuum  vendendum  Pampilonam  ,  addu¬ 
cant  ibidem  &  vendant,  &  Rex  habeat  Minagtun » 
fuum.  Nili  Capitolium ,  Iit  hoc  loco  domus  aedili¬ 
tia.  Non  defunt  denique  qui  heee  de  quibus  egi¬ 
mus,  Capitolia,  urbium  arces  fuifle  volunt,  non, 
vero  ea  aedificia  quae  Romani  Capitolia  vocarunt. 
Nam 

2.  CAPITOLIUM  ,  interdum  pro  arce  ufurpatur. 
GlolT.  Lat.MS  .Regium  ,  &  Ifidori :  Arx,  Capito¬ 
lium.  Item  :  Capitolium ,  Summum  caput  regionis.  Sic 
S.  Hieron.  de  Locis  Hebr.  arcem  Babyloniae  Capi¬ 
tolium  vocari  ait ,  &  lib.  1 .  in  lfaiam  cap.  1 4.  de 
eadem  urbe  :  Arx  autem  ,  id  ejl ,  Capitolium  illius 
urbis ,  ejl  turris  adijtcata  pojt  diluvium.  Cafaubonus 
ad  Sueton.  in  Caligula  cap.  57.  feribit  ea  voce 
tandem  omnes  arces  promifeue  appellatas  videri- 
Vide  Capdolium. 

3  •  CAPITOLIUM ,  iEdes  in  qua  jus  dicitur.  GIolE 
Saxon.  Alfrici :  Capitolium ,  Dom  hup ,  id  efl ,  ju¬ 
dicii  domus,  [judiciale  Capitolium,  apud  Joan.  de 
Beka  an.  125  4. 

4.  CAPITOLIUM,  pro  Capitulo  Canonicarum  , 
vel  Monachorum ,  feu  loco  in  quo  congregantur 
Canonici ,  vel  Monachi ,  de  re  &  difciplina  cano¬ 
nica  &  monaflica  aduri  ,  Italis  Capitolo.  Jo.  de 
Janua :  Capitolium  dicitur  d  Capitulum ,  quia  ibi  con¬ 
veniebant  Senatores  ,Jjcutw  Capitulo  claujlrales.  Sce- 


2  65  CAP 

dula  Prefbyterorum  feu  Canonicorum  Ecclefi* 
Laudunenfis,apud  Hincmarum  Remenfcm  Epift. 
i  .ex  Labbeanis :  Quapropter  quia  eundem  dominum 
jiofirum  (  Hincmarum  Epifcopum  Laudun.  )  re¬ 
gia  pote  fate  retentum  &  reclufum  viva  voce  adire  non 
■poteramus  ,  &  Sacerdotali  minifierio  prohibiti  ab  eo 
frui  non  audebamus ,  ni.  Kal.  jf  unias  ad  Capitolium 
nofrum  convenimus ,  &  ibidem  communi  colloquio  re- 
tr ad antes ,  ratum  fore  duximus ,  ut ,  &c.  Infcriptid 
fepulcralis  in  Monafterio  Monialium  S.  Mariae, 
ladrae : 

Laude  nitens  multa  jacet  hic  Veker.ega  fepulta  , 
Qua  fabricam  turris  ,Jimul  &  Capitolii  firuxit. 
Ita  vocem  hanc  ufurpant  Honorius  Auguftod. 
in  Gemma  animae  jib.  2.  cap.  61.  Haymo  in 
Pfalm.  6  8.  Pallio  S.  Thyemonis  Archiep.  Ju- 
vanenfis.  Hugo  Flaviniae,  pag.  2  3  6.Chronicon 
Reichefperg.  anni  1170.  Chronicon  Trudo- 
nenfelib.  8.  pag.  449.  Hiftoria  Landgrav.  Tu- 
ringiae  cap.  3.  Chronicon  Mindenfe  Meibomii 
pag.  120.  Veteres  Chartas  apud  Beilium  p.  454. 
471.  &‘c.  [S.Wilhelmi  Conilitutiones  Hiriaug. 
cap.  xxiv.  Vita  B.Meinverci  inter  Ada  SS.  Be- 
nedid.  fec.  6.  part.  i.pag.  387.  S.  Geraldi  Ab¬ 
batis  ibid.  part.  2 .  pag.  86  8.  Charta  anni  1160. 
apudMiraeum  to.  2.  pag.  824.  coi.  2.]  KonuTtoxix 
tmv  fxcvaix® 'v  dixit  Palladius  in  Hift.  Lauliaca. 

5- CAPITOLIUM,  Capfula  reliquiarum  in  modum 
arcis  efformata,  vel  certe  idem  quod  Capitellum , 
Gall.  Chapiteau ,  in  Geftis  Abbatum  S.  Germani 
Autiftiod.  cap.  1 9.  Unus  dens  B.  fjoxnms  B.  qui  in 
medio  illius  vajis  in  uno  parvo  Capitolio  cbryfialltno 
&  argenteo  Jit  natus. 

CAPITO LUS ,  pro  Capifcolus,  ut  puto.  Dignitas 
Ecclefiaftica  ,.de  qua  in  Caput  fchola  poft  vocem 
Caput.  Marten.  de  Antiquis  Eccl.  Ritibus  tom.  1. 
pag.  200.  e  Codice  MS.  Vienn.  Ecclefiae  anno¬ 
rum  circiter  200.  Dum  benedicitur  cereus  (  Pafcha- 
lis)  Capitolus  indutus  cappa  ferica  alba  prafentet  Ar- 
chiepifcopo  inccnfum  ,  uuillud  benedicat ,  &  ignem 
thuribuli ,  &defcendat  deferens  Archidiacono  t  bimi  ri¬ 
mata  cum  candela  accenfa  ex  igne  thuribuli ,  quod  de¬ 
fert  thurifer  arius. 

<J[CAPlTORIUM,  Cenfus  de  capite.  Ada  SS.  Ju¬ 
nii  to.  3 .  pag.  1  o  5 .  de  S.  Berthaldo  :  Nomina  au¬ 
tem  virorum  &  mulierum  ,  quorum  Capitoria  ad  me 
folum  [pedabant,  hac  funt,  &c.  Vide  Capitale  5. 

CAPITOSUS,  Italis  Capitofo  ,  Obllinatus.  Equus 
indomitus  vel  Capitofus ,  in  Quoniam  Attach.  cap. 
48.  §.  1  o. 

«f  Capitositas,  Obftinatio,  pervicacia.  VitaMar- 
tinilV.  PP.  apud  Murator.  Scriptor.  Ital.  to.  3. 
pag.  6  1  o.  coi.  1 .  In  quo  ( conflidu  )  cecidit  Comes 
nobilis  pugil  Ecclejla  fere  cum  quingentis  Gallicis... 
Tandem  node  fuperveniente  fuperjlites  ad  fuam  par¬ 
tem  feretro  traxerunt ,  nulli  G  alii  eorum  vidoria  (  Pa- 
pebroc.  vita)  cum  Capitojitatc  attributa. 

Capitosf.  ,  Obitinate,  praefrade.  Henric.  Knygh- 
ton.  lib.  5 .  Sed  Capitofe  in  fuis  infants  conjiliis  pro¬ 
priam  voluntatem  proterve  exercere. 

q  CAPITRA  ,  Cucullae  feu  vellis  fpecies ,  qua 
caput  operiebatur.  Capitula  generalia  MSS.  S.  Vi¬ 
ctoris  Maflil.  Item  nullus  coc ullam  vel  cocullas ,  que 
Capitre  videntur  ejfe,  deferre  pr  a  fumat ,  &  hoc  ut  di- 
flricle  pojfumusy  inhibemus.  In  titulo  legitur  :  Ne 
coculle  quaji  Capitre  portari  ab  aliquo  prafumatur. 
Infra  dicitur  Cauprita. 

'<j[CAPITTA,  Idem  quod  Capulla  feu  Chrifmale. 
Synodus  Valentina  an.  1 566.  Cum  alicui  hoc  fa- 
er amentum  (  Baptifmatis )  conferendum  erit ,  in  ar- 


CAP  266 

litrio  &  optione  ipjius  Commatris Jit  pojitum ,  cereum 
&  Capittam  deferre. 

1.  CAPITULARE, Scriptum  capitulis  diftindum. 

Gloflae  Graec.  Lat.  Kt<pd.Xmov  ,  ,  Capitulare. 

Defcnptio  Capitularis ,  in  Charta  Folcuini  Morino¬ 
rum  Epifcopi ,  apud  Folcardum  de  Miracul.  S. 
Bertini  cap.  7.8.  Papias  :  Capitulum  ,  quod  vulgo 
Capitulare  dicitur.  Gregorius  M.lib.  I.  Epift.  40. 
fjo annes  frater  &Co  ’eptJcopus  nojter  directo  per  fjufunt 
Clericum  futim  Capitulari ,  inter  alia  plura  hoc  nobis 
vofcitur  inttmajfe ,  &c.  Adde  lib.  7. Epifb.  8.1. 10. 
Ep.  5.I.  11.  Ep.  1 9 . 1. 1 2 . Ep.  8 .  Adrianus  PP.  in 
Epift.  adCarolutn  M.  Edidit  nobis  Capitulare  ad- 
verfus  Synodum.  Capitulare  Auguftorum ,  in  Capitul. 
Car.  C.tit.  40.  cap.  2.  Agobardus  delnlolentia 
Judaeorum  :  Deinde  venerunt  &  pradidi  Mijfi ,  ha¬ 
bentes  in  manibus  tr adoriam  ftipendialem  ,  &  Capitu¬ 
laria  f anctionum ,  qua  non  putamus  veftra  jufjicne  exi - 
flere  talia.  Adde  Epift.  1.  Leonis  III.  ex  Conrin- 
gianis.  Vide  Capitulum  2.  Capitulare  Ev  angellorum 
de  circulo  anni,  ita  appellatus  liber  Lcclefiafticus, 
in  quo  deferibuntur  initia &hnes  cujufqueEvan- 
gelii ,  quod  lingulis  diebnsin  Milia  legitur.  WilL 
Heda  in  ConradoEpifcopo  Trajed.  Mi ff ale.  Ca¬ 
pitulare  ,  &  Ehfi  oriam  vetus  novumque  Tejlamentum 
continentem,  &c.  Vide  V.  Cl.  Stephanum  Balu- 
zium  in  Notis  ad  libros  Capitular.  pag.  1156, 
Capitularia  Apoflolica  ,  in  Geftis  Innocentii  III. 
PP.  pag.  126.  Capitularis  libellus ,  in  Capitula  dif- 
pertitus  ,  apud  Guibcrtum  lib.  1.  aeVitafua 
cap.  16.  extremo.  Capitulare  infinitum,  Regula 
monaftica  per  capitula  diftiiida ,  apud  Ardonem 
in  Vita  S.  Benedidi  Abb.  Anianae  ntim.  3  6. 

2.  CAPITULARE ,  Capitulis  aliquid  difiinguere.,a.Tpud 
Jo.  de  Janua.  VitaS.  W unebaldi  Abbatis  Heiden- 
hemenlis  num.  2 1 .  Ifia  vero  qua  nunc  Capitul amus 
atque  difputamus ,  ocutts  nofiris  vidimus.  [  Guidonis 
DifciplinaFarfenlis  lib.  1 .  cap.  2  7.  Item  Alleluia , 
Audivit  Herodes  ,  &  cetera  Jicuti  Capitulata  funt  in 
Authentico.  Apud  Rymerum  tom.  1  2.  pag.  129. 
coi.  2.  Qmt  omnia  &  Jingula  ,  prout  pr  amittitur  , 
Capitulata  ,  concordata  ,  ccnclufa,  &  in  prafentibus 
aniculis  contenta,  &c.  Gallis  Capituler  eft  Pacifci 
de  arce  vel  urbe  dedenda,  &  generalius  Conve¬ 
nire  de  re  aliqua.  Vide  aliis  notionibus  in  Capi¬ 
tulum  3 .  &  4.  J 

H  3 -CAPITULARE, Operimentum  capitis.  Vide 
Capitulum  6. 

CAPITUL  A  RES.  Vide  Capitulum  5. 

CAP1TULARES  Lttf.UjE  ,  Majores  literse,  quain 
principio  cujufque  capituli  librorum  deferibun¬ 
tur,  auro,  minio,  aiiifque  coloribus depida? ,  & 
variis  fubinde  figuris  adornatae,  cujufmodi  paf- 
fnn  confpiciuntur  in  libris  manu  deferiptis.  £c- 
kebardus  Junior  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  1.  Linean¬ 
di  &  Capitulare  s  Liter  as  rite  creandi  gv.  artis.  Cap.  9. 
Et  quos  ad  litterarum  findia  tardiores  vidiffet ,  ad  feri- 
bendum  occupaverat ,  &  lineandum  :  quorum  ambo¬ 
rum  ipfe  erat  potemiffimus ,  maxime  in  Capitularibus 
Litteris ,  (J  auro.  Vide  Capit  ane  a  littera. 

^[CAPITULARIA  Functio.  Vide  Capitulum  1. 

1 .  CAPITULARIS ,  Diploma,  charta,  libellus. 
Charta  Radelchili  Princip.  Benevent.  Seu  Jingu- 
lis  aliis  locis  quos  fervi  equidem  Coenobii  ad  liberos  ho¬ 
mines ,  vel  ad  alios  Cervos  dederunt ,  aut  per  Capitu~ 
larem ,  aut  per  aliquam  repromijfionem. 

2.  CAPITULARIS.  Ornamentum  capitis.  Anto- 
niusMonachus  in  Itinerario  Hierofol.  Pendet fu- 
perbrachia,  dextroebtria ,  monilia  anuli ,  Capitu- 
lares ,  cingula ,  baltei ,  &c.  V ide  Capitale  * . 


267  CAP 

^[Capitularis  Domus,  Locus  in  quepr  Canonici 
vel  Monachi  conveniunt  de  negotiis  fuis  una 
t radiatur  i.  Datis  Lichesfeldia  in  domo  nojira  Capi¬ 
tulari  ,  apud  Madox  Formul.  Anglic.  pag.  69. 
Vide  Capitulum  4. 

CAPITULARiTER.apudJoannem  VIII.PP.Epift. 

6  3 .  idem  quod  Capitulatim.  Vide  in  hac  voce. 

%  Capitulariter  Congregari  ,  ln  unum ,  in  Capi¬ 
tulum  convenire ,  in  Bullario  Carmelit.  pag.  445. 
coi.  1. 

1.  CAPITULARIUM,  Liber  cenfualis  ,  in  quo 
defcripta  funt  capitula  ,  1'eu  praeftationes  quas 
quifque  debet:  Capdafire ,  Occitanis.  Gregorius 
Turon.  lib.  9.  Hili.  cap.  30.  Gaifo  vero  Comes 
ejufdem  temporis  accepto  Capitulario  ,  quod  anterio¬ 
res  fcriptores  fecijje  commemoravimus  ,  tributa  coepit 
exigere.  Et  mox:  Ecce  librum pr a  manibus  habemus , 
in  quo  cenfus  huic  populo  eft  infiittus.  Vide  Juretum 
ad  Symmachi  lib.  9 .  Ep.  1  b . 

Sunt  etiam  Capitularia  libri  civitatum.in  quibus 
defcripta  habentur  decreta  ac  ftatuta  earumd.  Ita 
apud  Honorium  III.  PP.  in  5  .  Compilat,  cap.  2. 
hanc  vocem  ufurpari  obfervatum  a  viris  dodis. 

2.  CAPITULARIUM,  Idem  quod  Capitulare  2. 
Tegmen  capitis.  Gloff.  Ailfrici.  Sax.  Capitulum , 
vel  Capitularium ,  'poioelaS ,  vel  capa  ,  i.  ad  ver¬ 
bum  ,  pannus  capitis. 

3 .  CAPITULARIUM. Capitularia,  videntur  etiam 
appellata  ornamenta  Chartarum  ,  quas  viticulas 
vulgo  ,  feu  vignettes  appellamus ,  quod  ea  in  li¬ 
brorum  capitulis  ut  plurimum  fiant.  Glolf.  Lat. 
Gr.  Capitulariis ,  t dic,  d^-fxystXou;  tS  ou.  Eli  enim 
d^fdya^oc ,  frutex. 

%  4.  CAPITULARIUM ,  Liber  Ecclefiafticus.  Vide 

in  Capitulum  3 . 

•[[CAPITULARIUS.  Vide  in  Capitulum  1 .  &  5. 

CAPITULATA.  Ada  Proconfularia  apud  S.  Au- 
guftinum  Epift.  165.  Proferens  etiam  inftrumenta 
dominica ,  etiam  qua  diligenter  fuerant  occultata ,  Ca¬ 
pitulatam  argenteam,  &  lucernam  argenteam  ,  &c. 
Eadem  Ada  lib.  3.  contra  Crefcon.  cap.  29.  Ibi 
protulit  Silvanus  Capitulatam  argenteam ,  &  lucer¬ 
nam  argenteam,  quod  diceret  fe  pofi  arcam  invenijfe 
eas.  At  lib.  4.  cap.  36.  ubi  proferuntur  eadem 
Ada,  pro  Capitulatam,  habetur  c afui am. 

CAPITULATIM  ,  Summatim ,  in  fumma  ,  tu  ut<pa- 
Xctm ,  inGloflis  Gr.  Lat.  Cornelius  Nepos  in  Ca¬ 
tone:  Atque  hac  omnia  Capitulatim  funt  ditta.  Alias 

Capitulatim  ,  Joanni  de  Janua,  eft  diftintte ,  per  ca¬ 
pitula.  Ludovicus  Pius  in  Epift.  ad  Sicharium  Ar- 
chiep.  Burdegalenfem  :  Et  his  coram  Capitulatim 
memoratam  inftit  titionis  formulam  pralegi  jubeas.  Idem 
ad  Magnum  Archiepifc.  Senonenfem  :  Et  eandem 
inftitutionem  per  Jingula  Capitula  coram  Ecclejiafticis 
ordinibus  pralegi  facias.  Anaftafius  Bibi,  in  Epito¬ 
me  Synodi  VIII.  Definitionem  Tboma  Antiocheni  & 
Elia  Hier ofolymit ani  Capitulatim.  Adde  Concilium 
apud  S.  Macram  an.  8  8  1 .  c.  4.  Epiftolam  He- 
riveiRemenfis  Archiep.  ad  Widonem  Rotomag. 
Archiep.  cap.  1.  Concilium  Ravennenfe  an.  904. 
in  Prologo  ,  Reginonem  de  Ecclefiaftic.  difcipl. 
pag.  30.  2.  Edit.  Flodoardum  in  Prologo  Hift. 
Remenf.  &  c. 

CAPITULATUS.  Vide  in  Capitulum  5. 

1 .  CAPITULUM ,  &  Capitularia  funttio, ve I  temona¬ 
ria  ,  in  1. 1 4.  &  1 5 .  Cod  Th.  de  Extraordin.  &c. 
pro  auri  tironici ,  feu  pretii  loco  tironum  exa- 
dione.  Gregorius  M.  lib.  1 .  Ep.  47.  Sacra  Impe¬ 
rialia  cucurrerunt ,  quibus  omnia  praceperunt  gravia 
ntnc  Capitula  fubmoveri. 


CAP  268 

Capitularii  ,  Iidem  qui  Exadores ,  in  1.  3 .  eod. 
Cod.  dePrivileg.  eor.  qui  in  facro  Palat,  mil.  Ca¬ 
pitularii  horreariorum  &  tabernariorum  ,  apud  Se¬ 
natorem  lib.  10.  Epift.  28.  qui  tributa  ab  hoft- 
reariis  &  tabernariis  exigebant.  Maxime  vero  in 
d.  1.  &  I.  7.  eod.  Cod.  deTiron.  Capitularii  dicun¬ 
tur  Temonarii ,  ut  &  apud  Symmachum  lib.  9. 
Epift.  10.  capitulariae  &  temonariae  fundionis 
exadores. 

2.  CAPITULUM.  Papiae ,  dittum  quaji  alterius  fen- 
t  entia  caput.  Capitulum,  eft  brevis  multorum  comple¬ 
xio  ,Jic  dittum  ,  quia  breviter  capiant  totam  fummam. 
Capitula  librorum  ditta  quod  breviter  capiant  &  con¬ 
tineant  aliquam  fententiam ,  quaji  caput  &  titulus 
majoris  fcnpti.  Unde  Clericorum  Capitulum  dittum , 
quod  capitula  ibi  exponantur. 

Capitula  ,  &  Capitularia,  Canonum  Ecclefiafti- 
corum,  &  Legum  Regiarum  Codices,  ita  nun¬ 
cupati  ,  quod  per  Capitula  ,  feu  fediones  digefti 
diftindique  fint :  .xKfaXaiwcfas  t wa,  apud  Theo¬ 
phanem  an.  1  7.  Copronymi.  Lupus  Ferrarienfis 
Epift.  42.  Canones  eofdem  ,Jive ,  ut  vos  vocatis ,  Ca¬ 
pitula  . . .  vobis  direxi.  Sic  T heodulfus  Aurelianen- 
fis  Capitula  vocavit  librum  quem  fcripfit  ad  Pre- 
fbyteros Parochia /ia ,  feu  ada  lynodica  ,  in  quibus 
ad  Cleri  &  populi  emendationem  praecepta  con¬ 
tinentur.  Eodem  titulo  donatus  liber  alter  He- 
rardi  Turonenfis  Archiepifcopi  an.  8  5  8.  de  quo 
haec  Chronicon  Andegavenfe  an.  858.  Do.  He - 
r ardus  Archiepifcopus  generali  Synodo  inTuronica  ci¬ 
vitate  habita  ,  quadam  necejfaria  fanttorum  Canonum 
Capitula  excerpjit ,  qua  firmius  cuftodienda  f  anxit.  Ne- 
que  alia  ratione  Graeci  Patres  aliquot ,  Marcus 
Diadochus ,  Nilus ,  &c.  m<pdxa.t<t ,  libros  fuos  in¬ 
fer  ipferunt,  in  quibus  monita  Chriftiana  conti¬ 
nentur. 

Praefertim  vero  Regum  fandiones  &  decreta 
Capitula  &  Capitularia  appellata  ,  quod  perinde 
per  capitula  digefta  fint.  Lex  4.  Cod.  Th.  de  Fal- 
fa  moneta :  jjuibus  ita  emendatis ,  omnibus  Capitu¬ 
lis  lex  lata  fervabitur.  Neque  tamen  univerfim 
ftatuta  regalia  Capitulorum  &  Capitularium  nomi¬ 
ne  donata  ;  fed  ea  potiifimum  quae  in  publicis 
Comitiis ,  vel  Synodis ,  vel  Conciliis ,  Epifcopo- 
rum  &  populorum  confenfu  ,  ab  ipfis  Principi¬ 
bus  edebantur  ,  in  iis  fcilicet  cafibus ,  qui  in  le¬ 
gibus  deerant  :  unde  Capitula  a  Legibus  diftin- 
guntur  apud  Hincmarum  Remenfem  Opufc.  14. 
cap.  8.  Habent  enim  Reges  &  Reipublica  miniftri  Le¬ 
ges  ,  quibus  in  quacumque  provincia  degentes  regere 
debent ;  habent  Capitula  Cbriftianorum  Regum  ac  pro¬ 
genitorum  fuorum,  qua  gener  ali  confenfu  fidelium  fuo- 
rum  tenere  legaliter  promulgaverunt.  Et  cap.  1 1 .  Ex 
Cbriftianorum  Regum  Conftitutionibus  per  Capitula 
breviter  ac  falubriter ,  Ji  teneantur  &  exequantur  , 
colletta  continentur.  Denique  Opufc.  1  5 .  cap.  1  5 . 
JjJuando  fperant  aliquid  lucrari ,  ad  Legem  fe  con¬ 
vertunt  :  quando  vero  per  Legem  non  aftimant  acqui¬ 
rere,  ad  Capitula  confugiunt.  In  Synodo  Sueflionenfi 
an.  853.  cap.  44.  Capitula  fynodalia  Caroli  Ma¬ 
gni,  &c. 

Erant  igitur  Capitula  legum  appendices  &  ad¬ 
ditamenta,  eaque  in  Synodis  fancita.  Eginhardus 
an.  8  19.  Legibus  etiam  Capitula  quadam  necejfaria  ; 
quia  deerant ,  conferipta  atque  addita  funt.  Capicul. 
an.  821.  cap.  ult.  Capitula  quapraterito  anno  Legi 

5  alica  per  omnium  confenfum  addenda  effe  cenfuimus0 
jam  non  ulterius  Capitula ,  fed  tantum  Lex  dicantur , 

6  pro  Lege  teneantur.  Annales  Francor.  Bertiniani 
an.  864.  Capitula  etiam  ad  ly.conjiliofideliutpfuo - 


2 69  '  CAP 

rum ,  more  pradecejforum  ac  progenitorum  fuorunt  Re¬ 
gum  ,  confiituit,&  ut  legalia  per  omne  regnum  fuum  ob - 
fervari  pracepit.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  39. 
cap.  7.  Per  Capitula  avi  &  patris  noflri ,  qua  Franci 
pro  Lege  tenenda  judicaverunt ,  &  fideles  noflri  in  ge¬ 
nerali  placito  noflro  confervanda  decreverunt.  Aimoi- 
nus  lib.  5.  cap.  3  5.  Placitum  generale  habuit ,  ubi 
per  Capitula  qualiter  regnum  Franci  a  filius  futis  Lu- 
dovicus . . .  regeret. . .  ordinavit.  Fragm.  Hiff.  Franc. 
to.  3 .  Hifl.  Franc.  pag.  3  3  4.  de  Ludovico  Pio  .* 
Adjecit  praterea  quadam  facul ar ibus  legibus  Capitu¬ 
la ,  quanunc  neque  perne  ce [farta  comprobantur.  Vide 
Leon.  Oft.  lib- 1.  cap.  18.  Atque  ejufmodi  Re¬ 
gia  Capitula  digeffit  Anfegifus  Abbas  Lobienfis. 
Adfo  de  Miraculis  S.  Walcleberti  n.  1  2.  de  eod. 
Anfegifo  :  Capitula  Regum  Francorum ,  qua  diverjis 
fuerunt  alta  Conciliis ,  excepit ,  &  uno  volumine  con¬ 
tineri  fecit ;  in  quatuor  fcilicet  libris.  Sigebertus 
an.  8  2 7 .  Anfegifus  Abbas  Lobienfis  editt  a  Imperato¬ 
rum  Caroli  Magni  &  Ludovici  filii  ejus  ad  Ecclejia- 
flicani  legem  pertinentia  in  duobus  libellis  digeffit.  Idem 
eorumdem  Edifta  ad  mundanam  legem  pertinentia  in 
duobus  aque libellis  digeffit.  Poflmodym  Benedidus 
Moguntiacenlis  Ecclefiae  Levita  eadem  Capitula , 
partim  etiam  ajia  a fe  aliunde  colleda  in  feptem  li¬ 
bros  diflinxit,  quse  J  oannes  T  illius  Meldenfis  Epi- 
Icopus ,  deindePithceus  &  Lindenbrogius  publi¬ 
carunt.  Exhinc  Caroli  Calvi  &  aliquot  aliorum 
Regum  edita  funt  a  Sirmondo  Capitula ,  atque 
adeo  ab  aliis  viris  eruditis ,  quae  univerfa  cum 
MSS.  Codicibus  collata ,  &  non  minima  accef- 
iione  auda  ac  locupletata  ,  notifque  illuflrata  , 
in  unum  corpus  tandem  compegit  vir  dodiffi- 
jmusStephanus  Baluzius,  hocipfo  quo  fcribimus 
anno.  Vide  quae  annotarunt  idem  Pithoeus  pofi: 
Praefationem  ad  eadem  Capitula,  Antonius  Au- 
guftinus  de  Emendat.  Gratiani  lib.  2.dial.  11. 
Innocentius  Cironius  in  Notis  ad  5.  Compilat. 
jDecretal. lib.  1.  tit.  i.  cap.  2.  idemque  Baluzius 
in  erudita  illa  quam  Capitularibus  Regum  Fran¬ 
corum  praemifit  Praefatione. 

Capitula  Novitiarum  ,  Novarum  Conflitutio- 
num  Synodalium  decreta.  Ada  SS.  Benedid-  laec. 
4.  part.  1.  pag.  7 41.  ex  Capitulis  Novitiarum  : 
Item  Capitula  Novitiarum  de  bis,  in  quibus  praceptum 
Regula  &  Conflitutiones  novellorum  Conciliorum  au- 
Itius  nos  conjiderare & promtius  exercere  jufifio  imperia¬ 
lis  ammonet. 

3.  CAPITULUM,  Brevis  Ledio ,  quae  in  divino 
officio,  loco  Ledionis  legitur.  Radulphus  Tun- 
grenfis  de  Canon,  obferv.  propof.  1 3  •  Sicut  ad  vi¬ 
gilias  noctis  leguntur  Le  Hio  nes  magna,  ita  ad  Laudes  & 
Fefperas  ,  &  ad  quinque  parvas  Horas ,  dicuntur  par¬ 
va  Lettiones ,  quas  Benedittus  appellat  in  fua  Regula 
Lettiones;  communi  tamen  ufu  fac uli  appellantur  Capi¬ 
tula.  Idem  Radulphus  propof.  8.  In  Lettioriibus 
tam  majoribus  qua  notturnis  vigiliis  leguntur  ,quampar- 
vulis ,  qua  dicuntur  ad  alias  Horas ,  &  Capitula  ap¬ 
pellantur  ,  laudem  Dei  agimus  &  pronuntiamus.  De 
his  Capitulis  fit  mentio  in  Concilio  Agathenfi  can. 
2  1.  apud  VigiliumPP.  Epift.  z.  &c. Capitula Do- 
tnimcalia  ,  quae  Dominicis  diebus  canuntur ,  in 
Statut.  Guigonis  pro  Ordine  Cartufienfi.  Vide 
Letticula. 

Capitella  ,  Breviora  capitula.  Concilium  Agathen- 
fecan.  3  o.  Pofi  hymnos  Capitella  de  pfalmis  dicuntur. 
Regula  S.  Aureliani  cap.  5  5 .  Hymnus ,  fjam  fur- 
git ,  Hora  T ertia ,  &  Capitulum  ,  deinde  Kyrie  elei- 
fon,  (  dicantur.  J  Occurrit  ibi  pluries,  &  in  ejuf- 
dem  Regula  ad  Virgines.  Gregorius  Turonenf 


CAP 


270 


lib.  9.  cap.  6 .  Etingreffusin  oratorium,  me pofipojito , 
ipfe  Capitellum  unum ,  atque  alterum,  ac  tertium  di¬ 
cit.  Utitur  &  lib.  de  Vitis  Patrum  cap.  6. 

IT  4-  Capitulare,  Alicujus  Sandi  officium  cele¬ 
brare,  peragere  ,k  Capitulo  faltem  incipiendo.  Ve¬ 
tus  Ceremoniale  MS.  B.  Mariae  Deauratae  Tolo- 
fanae :  Non  dicuntur  fubpbragia  Santtorum,  neque  Vef- 
pere  omnium  SS.  nec  Laudes,  &  hoc  tam  in  vigilia  „ 
quamindie,& per  omnes  Ottavas :  datoetiam  quod  non 
Capitulantur  de  O  clavis.  Et  infra  :  Sequitur  feftum 

Apoflolorum  Philippi  &  fjacobi ,  quod  efl  duplex . 

in  primis  Fefperis  Capitulatur  deipjis  Apoftolis.  Pluries 
occurrit  in  eodem  MS. 

Capitularium  ,  Liber  Ecclefiafticus  continens  Ca¬ 
pitula,  quae  in  Ecclefia  canuntur,  in  Monaftico 
Anglic.  tom.  3 . pag.  324. 

4  CAPITULUM  ,  Locus  in  quem  conveniunt  Mo¬ 
nachi  &  Canonici,  fic  didum,  inquit  Papias, 
quod  Capitula  ibi  legantur:  Capitula  librorum  dicta, 
quod  breviter  capiant  &  contineant  aliquam  fententiam, 
Jive  quaji caput  &  titulus  majoris  fcripii »  Unde  Cleri¬ 
corum  Capitulum  ditium ,  quod  Capitula  ibi  exponan¬ 
tur  :  nempe  Regulae.  Notum  enim  mane  poftPri- 
mam  recitatam ,  antequam  Fratres  exeant  ad  la¬ 
borem  ,  jam  olim  aliquod  Regulae  Capitulum  iis 
fuiffie  praeledum ;  cujus  moris  meminerunt  Ful- 
denfes  Monachi  in  Libello  fupplici  Carolo  Ma- 

fno  porredoapudBrowerum  lib.  3  .  Antiq.  Ful- 
enf.  cap.  1  z.  &  Smaragdusin  praefat.  in  Diadoch. 
Monach.  Concilium  Aquifgran.  can.  69.  Ut  ad, 
Capitulum  primitus  Martyr ologturn  legatur.  Cap.  70. 
Ut  ad  Capitulum  lettio  tradatur.  Amalarius  lib.  4. 
de  Ecclef.  offic.  c.  2  .Mos  inolevit  ut  per  Monafterix 
Deo  devota  legatur  lettioinCapitulo.  Helinandus  Mo¬ 
nach.  Frigidimontis:/«  toto  corpore  Ecclefia ,  pr ater, 
illum  ubi  altare  conflituitur ,uullus  locus  efl  fanttior  Ca¬ 
pitulo,  nullus  reverentia  dignior ,  nullus  diabolo  remo¬ 
tior, nullus  Deo  proximior.  Ibi  enim  perdit  diabolus  quid¬ 
quid  alibi  lucratur.  Ibi  Deo  reflaurat  obedientia  quic- 
quid  alibi  illi  fubtraxit  vel  negligentiavel  contemptus . 
[Vita  S.  Benedidi  Anian  n.  3  o .  Fratribusverojibi 
fubjecTis  omni  hora,  innotturnis  fcilicet ,  in  Capitulo,  in 
refectorio  ,  pabula  vita  prabebat.  Capitulum  pofi  No- 
nam, memoratur  in  Capitulis  Sangallenf.  circa  an. 
817.  editis,  apud  Mabill.  in  Adis  SS.  Benedid.,’ 
fec.  4.  part.  1.  pag.  742.  ]  Domus  Capituli  apud 
Eckeardum  Jun.de  Cafib.S.  Galli  cap.  1 1.  &  1  6. 
&  in  Statutis  Ordinis  de  S empringbam  pag.  724. 
Ordo  Romanus  :  In  conventu  Fratrum  ,  qui  apud 
quo fdam  Capitulum  nuncupatur.  Jacobus  Hemricur- 
tius  in  Speculo  Haffianico  pag.  1 1 .  Raffon  qui  efl 
enfevelis  enCapitele des  Ereresmineurs  d  Liege. 
Capitulum  CoNvERsoRUM,quod  ab  Abbate  pro  Con- 
verfis  tenetur ,  de  quo  agunt  Inftitutiones  Capi¬ 
tuli  generalis  Ord.  Ciftercienfis  diftind.  14.  c.  10 . 
Capitula  Ruralia  ,  in  Provinciali  Cantuar.  Ec¬ 
clef.  lib.  1 .  tit.  2.  lib.  5 .  tit.  1  7.  in  Conflit.  Otto- 
nis  Legati  Ecclef.  Roman.  in  Anglia  tit.  7.  &  in, 
Concilio  Redingenfi  ann.  1279.  can.  5.  dicun¬ 
tur  Conventus  Curionum  ruralium,  qui  ab  Epi- 
fcopis ,  Archidiaconis  ,  aut  Decanis  ruralibus  fu  b- 
inde  coguntur ,  in  quibus  de  rebus  Ecclefiafti- 
cis  fuarum  parochiarum  pertradare  folent.  Vide 
Kalenda. 

Capitulum,  ut  ait  Lindwodus,  quandoque  ponitur 
pro  collettione  plurium ,  &  non  communiter  viventium  : 
fed  ob  tr ablatus  communes  inter  fe  habendos  ad  aliquem 
locum  confluentium.  Exemplum  patet  in  Capitulis  ge¬ 
neralibus  Monachorum  &  aliorum  Regularium,  &c. 
Capitulum  ,  proprie  loquendo ,  inquit  idem  Ldnd- 


27 1  CAP 

wodus ,  dicitur  refpedu  Ecclefia  Cathedralis ,  ut 
Conventus  refpettu  Eulejia  inferioris ,  ubi  eftcollcttio 
viventium  in  communi. 

Capitulares,  Canonici,  apud  Ericum  Upfalien- 
fem  lib.  5 .  Hili.  Suecicsepag.  1  8  o.  &  alibi ,  qui 
Capituli  jus  habent  ,  ut  loquuntur ,  qui  ontdroit  d’en - 
trer  au  Chapitre. 

H  5  .  Capitulare  ,  In  Capitulum  convenire  tradan- 
dorum  negotiorum  caufa.  Inllrumentum  Abba¬ 
tis  &  Conventus  S.  Sequani  ann.  1356.6  Cartu- 
lario  ^duenfi :  Hinc  eft  quod  nos  propter  hocinCapi- 
tulo  noftro  fpecialiter  in  unum  per  fonum  campana ,  mo¬ 
re  [olito ,  ad  Capitulandumpro  negotiis  ditti  Monafte - 
rii  &  Ecclejia  ipfius  ad  trattandum  congregati ,  &c. 
Inllrumentum  Capitulare  Monallerii  Cralfenfis 
an.  1381.  Monachis  hora  Capituli ,  pulfata  Cam¬ 
pana  ,  ut  moris  eft  ,  in  Capitulo  didi  Monafteriipro  Ca- 
pitulando  &  Capitulum  &  Conventum  faciendo .. . . 
congregatis,  &c. Occurrit  in  Aciis  Capitularib.  S. 
Martini  Turon.  an.  1 45  5 .  &in  Adis  SS.  Martii 
to.  3.  p.  75  2.necnon  in  Charta  an.  1480.  apud 
Mineum  Diplom.  Belg.  to.  2.  p.  13  43.  coi.  2. 

6.  Capitulare,  Succenfere  ,  punire  ,  quod  fit  in  Ca¬ 
pitulis  Monachorum  ubi  vitiofi  &  delinquentes 
puniuntur  &  emendantur.  Eckeardus  Jun.  de 
Cafib.  S.  Galli  cap.  3 .  Ad  Capitulum  tamen  nm  niji 
vocatus  venit ,  cumjibi  officium  Capitulandi  &  punien¬ 
di  gravi /fimum ,  ut  ait.  Jit  traditum.  Hinc  vulgaris 
loquendi  Monachis  ulitata formula.  Dare  alicui 
Capitulum,  vel  Accipere  Capitulum,  pro  reprehen¬ 
dere  ,  &  verbis  caltigare :  noltri  Chapitrer  dicunt. 
[  HincfortalfisaBaldricoapud  Mabillonium  to. 

5 .  Annal.  Benedid.  pag.  505.  Capitulum  Mona¬ 
chorum  vocatur  ,  Animarum  for  n  ax  purgatoria.^ 
Capitulum  Habere.  Codex  MS.  S.  Quintini  de 
Monte  ad  calcem  Regulae  xi.  circiter  fteculo  exa¬ 
ratus  :  Liceat  Abbati,  Ji  nece  [fetas  vel  ratio  ingruerit , 
fratrem  fuum  ad  quemlibet  Abbatem  mittere,  tantum 
ei  in  victu  provide  at.  Si  vero  paupertas  exigent ,  Ab¬ 
bas  ad  quem  miffus  ili  e  frater  ierit ,  veftitum  ei  pr  abeat , 
&  quandiu  ibi  moratus  fuerit  frater ,  Capitulum  ha¬ 
beat  ;  hoc  eft,  jus  cum  aliis  coenobii ,  in  quo  com¬ 
morabitur  ,  Monachis  in  Capitulo  fedendi  ,  quod 
jus  haud  raro  tribuebatur  olim  Fratribui  extra¬ 
neis  ,  praefertim  ubi  e  monafterio  aliqua  focietate 
conj  undo  veniebant. 

5.  CAPITULUM  ,  Domus  urbis  publica  ,  in  qua 
Aidiles  feu  Scabini  jus  dicunt ,  aut  coeunt ,  Hc- 
ftel ,  vel  Maifon  de  Ville.  Joan.  Plocfemius  in  Hen- 
rico  Gueldrenli  Epifcopo  Leodienli  cap.  5 .  Cum¬ 
que  pro  vini  afjifa  cives  fuijfent  in  Capitulo  congregati. 
In  Adolpho  a  Markacap.  5 .  Partem  terra  Militum 
....  cum  Rectoribus  civitatis  ad  Capitulum  congrega¬ 
vit.  Obfervat  Catellus  lib.  1  .Hili.  Tolofanae cap. 

1. pag.  33.  &  3  4.  Curiam  Tolofanam  Capitulum 
in  veteribus  Tabulis  appellari.  Ulatica  Tolofana 
an.  i  202.  ftatuunt  reos  puniendos  cognitione  D. 
Comitis ,  &  feu  Curia ,  fcilicet  Capituli.  Cui  quidem 
Capitulo  prteerat  Vicarius.  Unde  in  fententiis 
haec  palhm  leguntur ,  Vicarius  &  Capitulum  judi¬ 
caverunt.  Qui  vero  ei  allidebant , 

Capitulares  &  Capitularii  appellabantur;  qui  ii— 
dem  funt  quos  hac  tempeftate  Capitoux  vocant, 
olim  Capitoliers ,  ut  eft  apud  Honoratum  Bonnor 
en  1’arbre  des  batailles  4.  parte  cap.  125.  [  &  in 
Litteris  Philippi  VI.  Franc.  Regis  ann.  1345^0. 

2.  Ordinat,  pag.  2  3  o.  ]  Liber  albus  Senefcalliae 
Tolofte  ,  de  eledione  Capitulariorum  Tolofae, 
Jjhfi  feemel  Capitularius  fuerit ,  ad  idem  officium  nulla¬ 
tenus  admittatur ,  niji  6 .  annis  d  fine  anni  didi  fui  Capi - 


■  CAP  272 

tulatus  computandis.  [  T res  folum  annos  habent  Lit- 
teraePhilippi  III.  ann.  1283.  in  quibus  ii  Capi* 
tularii  Conlules  appellantur  ;  at  palhm  Capitularii 
nominantur  in  Litteris  Philippi  IV.  &  Philippi 
VI.  apud  D.  de  Lauriere  to.  2.  Ordinat,  p.  107. 
&  feqq.  Adagium  eft  apud  Tolofanos : 

Cii  de  noblejfe  a  grand  titoul , 
ffiftni  de  Tolofee  efl  Capitoul.^ 

Capitulatus,  Dignitas  Capitularii,  in  Litteris 
Regum  noftrorum  jam  laudatis ,  &  apudLafal- 
lium  in  Probat.  Hili.  Tolof.  p.  8  5  •  88.  90.  &c. 

Capitularii  videntur  interdum  appellari  nuntii, 
miniftri ,  famuli.  Vitalis  Epifcopus  OfcenfiS  :  Ci¬ 
ves  autem  funt  omnes  qui  in  civitatibus  commoramur 
vel  in  villis  aquipollentibus  civitati.  Ex  quibus  illi  di¬ 
cuntur  Burgenfes ,  qui  licet  Capitularios  habeant  &  mi- 
niftros ,  per  quos  ducunt  fua  officia  exercenda ,  tamen 
ipfea  manibus  fuis  non  exercent.  Iidem  funt 

Captalarii  ,  in  Charta  Jacobi  Reg.  Aragon.  1  2  3  o# 
pro  civibus  &  mercatoribus  Barcinon.  Emfranqui- 
tntis  ,  fr ancos,  liberos ,  ingenuos  &  immunes  facimus 
vos  omnes  probos  homines ,  cives ,  &  habitatores  Barci¬ 
non.  &  Jingulos  praf entes  pariter  &  futuros,  &  nun¬ 
tios  ac  Cap  talarios  veftros  per  totum  regnum  Maj  oti¬ 
carum  ,  &c.  Occurrit  etiam  in  Confuetudinibus 
Barcinon.  MSS.  Confuetudines  Monfpelienfes 
MSS.  c.  9  1 .  Captalerius  non  debet  praftare  leidam  vel 
cuppas, niji  pro  ea  parte  pro  qua  pertinet  ad  eum  lucrum 
jam  Cuna  acquijitum.  V ernacula  fic  habent :  Capta- 
her  nondeu  donar  leidas ,  ni  copas ,  Ji  non  per  aquella 
parte ,  per  laqual  az.el  perten  lo  captal ,  0  per  aquella. 
part,per  laqalpartem  azel  logaz.anch  que  a  dona.  Ali¬ 
bi  :  Si  aliquis  privatus  vel  extraneus ,  Captularius [ 
vel  debitor  accipiat  fugam  d  villa  Montijpelerii , 

Capitularius  Scholae  Negotiatorum ,  in  Charta 
Petri  Ravennatis  ann.  953.  apudHieron.  Ru¬ 
beum  in  Flift.  Ravenn.  lib.  5.  id  eft ;  Caput  vel 
Capitaneus. 

Capitolarius  ,  Capitularius.  Charta  Abbanis Pa¬ 
tricii  fundatoris  Monallerii  Novalicenlis  in  valf« 
Segufma ,  ex  T abulario  Eccleliae  Gratianopolita- 
nae :  Et  colonicas  infra  ipfe a  valle  Briantina  &  Aqui- 
Jiana ,  quem  de  Vmdegunde  conquijimus ,  unde  Barcli- 
nus  Capitolarius  eft.  Infra  :  Similiter  libertus  noftros  in 
valle  Aquijiana ,  qui  ad  parentes  noftros  4 (pexerunt , 
feu  &  in  ipfo  pago  B rigant ino  commanere  videntur,  unde 
Vitalis  Capitularius  eft ,  ad  memorata  Ecclejia  here¬ 
dem  meam  ut  ajpiciant  &  impeti fionem  faciant  volo  ac 
jubeo.  Ubi  videntur  Capitularii  accipi  pro  dominis 
feu  polfelforibus. 

6.  CAPITULUM,  Capitulare  ,  Capitis  tegumen¬ 
tum  muliebre.  Ifidoruslib.  19.  Orig.  cap.  31.  & 
ex  eo  Papias :  Capitulum ,  eft  quod  vulgo  Capitulare 
dicunt.  Gloflas  veteres,  cap.  de  veftimentis, 
tul are ,  x.tQaXcJ' It [xcv.  Addit,  ad  Matth.  Paris  pag. 
1 1 5 .  Nec  habeant  Capitulum  de  floribus ,  ideft ,  fer¬ 
tum  ;  Gallis  Chappellct. 

7.  CAPITULUM,  Idem,  ut  videtur,  quod  Capi¬ 
tium  2.  ut  ibidem  didum  eft. 

«H  8.  CAPITULUM  Totius  Rei  ,  Totius  rei  feries 
&  narratio.  ChroniconCentul.lib.  5.deMiracu* 
lis  S.  Angilberti  num.  2  3 .  Totius  Rei  Capitulum 
fratribus  ac  populo  publice  innotuit. 

CAPITUM,  Pabulum  jumentorum ,  uti  vocem  hanc 
interpretatur  Ammianus  lib.  2  2.  T otidemque  pa¬ 
bula  jumentorum  ,  qua  vulgo  dictitant  Capita.  Hefy- 
chius  :  K«7T€t«  ,  KTtivbov  Tpc<f>».  idem  :  Ka7r>jTcY ,  77apa- 
Cxnjjcot  dxoyuv.  V opifcus  in  Aureliano  :  Capitum  ani¬ 
malis  non  vendat.  Senator  lib.  7.  Proinde  annona  fuit 
domini  &  familia  ejus ,  Capitum  animalis.  Atque  ita 

haec 


273  CAP 

haec  vox  accipitur  in  leg.  7. 1 5 . 17.  Cod.  Theod. 
de  Erogat,  milit.  ann.  &  aliis  locis, quae  Palea  ver¬ 
titur  in  leg.  5».  Capitatio  in  leg.  8.  &  leg.  ult.  eo¬ 
dem  Cod.  de  Collat.  donat.  Adde  Julianum  An¬ 
tecedor.  Nov-  15  -  cap.  2.  Fodrum  ejufmodi  prae- 
ftationem  appellarunt  recentiores. 

CAPITUR1N1 ,  a  Salernitanis,  Principes  &  au¬ 
siores  feditionum  appellati,  ut  auSlor  eftHugo 
Falcandus  pag.  66  8. 

CAPLEV  ATOR,  Qui  captum  judici repraefentare 
tenetur  fub  poena  arbitraria  ;  ut  Capleuta,  ipla 
obligatio  repraefentandi.  Voces  fori  Aragoneniis, 
de  quibus  copiofe  Michael  dei  Molino  in  Reper¬ 
torio.  Fori  Aragon.  Edit.  1624.  fol.  1 1.  Fori 
Ofcae  an.  1  247.  fol.  4.  Ecce  hic  offero  fufficientem 
fidanciam  de  directo ,  aut  bonumCaplevatorem fuper pi¬ 
gnus  meum,  &c. 

CAPLEUTA,  in  iifdem  Foris  Aragon.  lib.i.  tit.  de 
SuprajunSlariis  fol.  34.  verfo. 

CAPLIM,  [Obligatio,  ni  fallor,  qua  fervus  tenetur 
arbores  1’eu  arborum  ramos  exfcindere,  cum  id 
jubet  Dominus :  vox  duSlaa  Capulare ,  Caedere.] 
Polyptychus  S.  Remigii  Remeniis :  Solvit  in  cenfu 
de  Jigala  mod.  1.  de  ordeo  tnod.  100.  anniculum  1. 
Capiim  dies  1 5 .  lign.  canos  3  .  Infra  :  Solvit  in  hofie- 
licia  den.  1 6. ...  pullos  3 .  ova  1  5  .  Capiim  diebus  1 5 . 
facit  vehitur am  in  leug.  30.  Rurfum :  Donant  deci¬ 
mam  de  vervecibus  . ...  faciunt  Capiim  15.  diebus. 
Item  :  Facit  Capplim  diebus  1  5 .  fed  non  vehit.  Facit 
macerias  in  Monaflerio,  &c.  Ibidem  :  Capplim  diebus 
1 5.  ipfumque  deducens.  Item:  Donat  unoquoque  anno 
fcindulas  10  .  in  tertio  anno  afcellas  100.  aut  facit 
Capplim  diebus  1 5 .  ipfumque  vehit.  Ibid  .In  terno  amo 
faciunt  Capiim  dies  15.  ipfum  carrucant  &  inoperant. 
[  Codex  MS.  Irminonis  Abb.  Sangerman.  fol.  3  6 . 
verfo  coi.  1.  Arat  ad  hibernaticum  pertusas  111.  ad 
tramifem  perticas  11.  facit  Capiim  quantum  fibi  jube¬ 
tur.  Idem  Codex  fol.  94.  coi.  1.  Facit  in  vinea 
arp.  1.  pullos  iii.  ova  xv.  curvadas  ,  Capiim ,  carop. 
manopr.  quantum  ei  injungitur.  Et  fol.  9  5 .  verfo 
coi.  1.  Arat  ad  hibernaticum  perticas  111.  ad  tranf- 
mijfum  perticas  11.  facit  Capiim  quantum  Jlbi  jubetur.  ] 
Occurrit  pluries ,  &  interdum  cum  duplice  P. 
V ide  Capulus ,  [  &  Capellus  2 .  ] 

CAPLOSUS,  Elifus ,  Papiae.  Ita  etiam  Cod.  MS. 
[  Sangerman.  n.  501.]  Vide  Capulare. 

CAPLUM ,  Funis ,  Ifidoro  in  Gloflis.  Papias :  Ca¬ 
piunt  ,  funis  a  capiendo  diltum.  Ifidor.  lib.  20.  Orig. 
cap.  16.  Capulum ,  funis  d  capiendo ,  quod  eo  indomita 
jumenta  capiantur.  Noftris  Cable ,  \e\Chable ,  Funis 
nauticus.  Vide  Meurfium  in  K aorhlov. 
CAP.MANSIO,  Capmansus,&c.  Y ide  Caput  manjl. 

«H  CAPNICUM  ,  Datium  folvendum  pro  quolibet 
camino  feu  habitatione ,  a  voce  Graeca  x«7m ,  quae 
caminum  fignificat.  Hierolex.  Macri. 

«|[  CAPO.  Vide  Capus. 

f  CAPOLARE  ,  Abfcindere,  imminuere.  Padus 
Legis Salicae  tit.  3  2.  num.  1.  Si  quis  alterum  manu 
aut  pede  Capolaverit ,  de  manu  Capolata,  unde  homo 
mancus  eft ,  &ipfa  manus  fuper  eum  pendit,  Ad  ALE. 
SICHTE  ,  mmd.  den.  qui  faciunt  folid.  lxii.  &  di¬ 
midium ,  culpabilis  judicetur.  Et  n.  xv.  Si  quis  alte¬ 
rum  lingua  Capolaverit ,  unde  loqui  non  poffit ,  &c. 
Vide  Capulare. 

CAPOLATA.  Charta  an.  1142.  apud  Stephanum 
Baluzium  in  Notis  ad  Concilia  Narbon.  Item  5. 
millia  teules.  Item  3 .  Capolatas  de  petra ,  quas  habue¬ 
runt  homines  de  Villanova. 

CAPOMILITIATUS.  Vi  de  Caput  militum. 

CAPORALIS ,  Ital. Caporale ,  Caput,  gubernator, 
Tom.  II. 


CAP  274 

praecipuus  dux.  HiftoriaCortufiorum  lib.  7.  cap. 
20.  Caporalis  vero  &  anclor  eorum  erat  D.  Loderijius 
V ice-Comes.  Adde  lib.  8.  cap.  16.  &  Bullam  Ur¬ 
bani  V.  PP.  apud  Wadding.  an.  1  3  64. 1  2.  Joan. 
Villaneus  lib.  1.  cap.  28  -  Roma fu  Caporal  regno  di 
fe  medejima.  Idem  lib.  2.  cap.  1.  Li  maggiori  eli  piu 
pojfenti  Caporal  i  de  la  terra.  Palfim  apud  hunc  Scri¬ 
ptorem.  [AdtaSS.  Maii  to.  7.  pag.  3  7  3.  de  S.  Fer- 
dinando  Rege  :  Eadem  confirmavit prafatus  Michael 
Sanchez,,  qui  fervit  in  exercitio  Caporalis  D.  f) 'can¬ 
nis  de  Panduro ,  in  poffejfione  quam  habet  fupradictus 
in  Terrareana :  quo  in  loco  Papeprochius  Caporalis 
reddit  Opilio.  Gallis  Caporal,  ut  &  Italis  Caporale 
hodie  Decurio  eft,  cujus  praecipuum  fere  munus 
excubias  vigiliafque  collocare  ac  deducere.] 
CAPOTANEUS  ,  ut  Capitaneus populi.  Rolandin. 
Patavin.lib.  ii.  Annal.Genuenf.  c.  18.  Habuerunt 
tunc  Mediolanenfes  alii  &  populus  &  Commune  de  con- 
Jilio  faniori  pro  fuo  Capotaneo  Mar tinum  de  Turre  de 
civitate  eadem,  virum  probum  &  fapientem  ,ftrenuum, 
trattabilem,  &c. Et  lib.  12.  c.  4.  Mediolanenfe  Com¬ 
mune  &  populus  univerfus  Capotaneum  habens  Marti- 
num  de  Turre ,  memorandum  &  reverendum  patria  de- 
fenforem.  Pluries  occurrit  apud  eurnd.  Annaliftam. 
CAPOTI.  Vide  Cagoti. 

CAPP  A.  Vide  Cap  a  1. 

CAPPANNA  ,  Tugurium.  AdaSS.  April.  to.  3. 
p.  3  24-F.in  Miraculis  S.  Zitae  :  Et  ipfa  ivit  ad  ipfam 
Cappannam,qitaeft  cujufdam  fui  vicini.Y ide Capanna. 

U  CAPP  ARIUS.  Vide  poft  Cap  a  1. 

f  C  APPARO.  Vide  Caparo. 

CAPP  ATUS, Qui  gerit  Cappam.Vide  poft  Capat. 
Cappatus  Clavus,  pro  Capitatus  ,  ut  puto.  Vita 
S.  Reineldis  inter  AdaSS.  Julii  tom.  4.  p.  177. 
Gondulphus ,  tribus  Cappatis  infixis  cerebro  illius  cla¬ 
vis ,  vitam  finivit. 

f  CAPPELLANUS.  Vi deCapellanus. 
CAPPELARDENT,  Capella  ardens ,  Gall.  Cha- 
pelle  ardente  ,  in  qua,  parietibuspannonigrovefti- 
tis,  multi  accenduntur  cerei  pro  funeribus  Princi- 
pum  &  Magnatum,  to.  4.  Concil.  Flifp.  p.  198. 
In  exequiis  generalibus  ,  prafertim  tn  Cappellardent 
vulgo  nuncupato ,  pro  Domino  Rege  ,  Principe,  &c. 

f  CAPPELLOTUM.  Vide  Capellotum. 
CAPPIGER,  Cantor  qui  gerit  cappam,  Gall. 
Porte-chape ,  tom.  4.  Concil.  Hifp.  pag.  397. 

^1  CAPPLIM.  Vide  Capiim. 

f  CAPPUCCIUM.  Vide  Caputium. 

% CAPPULA  ,  Minor  Capa,  Lineum  capitis  tegu¬ 
mentum,  Gall.  Coeffede  nuit.  Hift.  Dalphin.  to.  2. 
p.  2  8  o  .Pro  tela  ad  faciendum  coperteria  quatuor.  Cup¬ 
pulis  &  thob aliis  pro  caprte  ,  canna  3 .  grof  xxn.  Pro 
factura  ipforum  coperteriorum  &  Capptilarum,  grof.  vi. 
den.  ix.  Ibid.  p.  275.  Pro  Cuppulis  quatuor  de  tela 
....taren.  11.  MS.  D.  Lancelot habet Coppulis. 

CAPPUS.  Vide  Capus  t. 

CAPPUSA.  Charta  Alberti  Comitis  Metenfis  ann. 
1218.  apud Barthol.  Fifen.  inHift.  Leodienfipag. 
447.  Et  ut  ordine  fuo  liberius  vacare  permittantur , 
nulli  inpofierum  ,  vel  fubditorum  noflrorum  in  Cappujis 
fuis ,  vel  aliis  rebus  aliquam  pcteftatem  nullatenus  ha¬ 
bere  concedimus ,  &c.  fed  legendum  culturis ,  evin¬ 
cit  Charta  fcquens ,  quam  profert  idem  Scriptor. 

CAPRA.  Pfeudo-Ovidius  lib.  2.  de  Vetula: 

Do  Capram  vini ,  do  bladum ,  do  tunicam ,  do 
Palliolum ,  &c.  Forte  Cuppam. 

CAPRARITIA  ,  Stabulum  caprarum,  in  Capitu¬ 
lari  de  Villis  cap.  23. 

CAPRATIO.  Epift.  S.  Ludovici  RegisFranc.  ad 
Fridericum  II.  Imp.  an.  1  2 48.  apud  Marten.  to.  1. 


275  CAP 

Colled.  AmplifT.  coi.  i  $0  i .  Poteritvejlra  Sereni¬ 
tas...  pro  viltualibus  educendis,  mercatoriam  fuper  hoc 
exigere  Caprationem.  Lege  Captationem ;  id  eft,  vecti¬ 
gal  a  mercatoribus  capiendum. 

«R  CAPREA  ,  pro  Capra,  to.  3.  Concil.Hifp.p.  90. 

«IfCAPRED,  in  Legibus  Longobard.  delidum  fi- 
gnificat.  Hierolex.  Macri. 

CAPRIC1UM.  Chartula  plenariae  fecuritatis  fcripta 
fub  Juftiniano,  apud  BrilTon.lib.  6.  Formul.  Cute 
(  bute  )  olearia  v  alente Jiiiquas  2.  aftrionis ,  panario 
rupto  uno  ,  Capricio  valente  nummos  8  o .  orciola,  aureo 
valente  nummos  80.  &c.  Forte  Capjicio.  Vide  Cap- 
faces ,  Capjis. 

«|[  C APRICULUS,  ut  Capreolus.Tdbu\zx.  S.Trinit. 
Cadom,  fol.  2  8 .  Habemus . . .  hircum  &  quinque  Ca- 
priculos. 

CAPRIFER,  in  vet.  GlofT.  cap.  de  Befliis,  ctlyaT^oc. 
GlolT.  MS.Reg.  Cod.  101 3 .  Caprifera ,  Capreolus. 

CAPRILE,  ceiyuv ,  «  judvchpu.  in  GlolT.  Gr.  Lat. 

f  CAPRINUM,  Praedatio  ab  iis  qui  capras  tenent 
exfolvenda,Gall.  Cbavretage  Regeftum  n.  5  6.  pro 
annis  131-7. 13 18. 1319*  regni  Philippi  Franc. Re¬ 
gis  cognomento  Longi  fol.  164.  tit.  371.  Item 
Caprinum  loci  deClamifaco  bladt  &  gallinarum  annua- 
tim  debitorum  per  homines  dicli  loci. 

CAPRINUS  Pulsus.  Vide  Capriieans. 

CAPRIOLA.  GlolT.  Lat.  Gr.  «Topitac,  Dama ,  Capriola. 
GlofT.  Gr.  Lat.  aiyaS^oc,  Caper  :  aiydS^iov ,  hac  Ca¬ 
priola.  GlolT.  aliud  MS.  Capriola ,  oIFdyfiov. 

1. CAPRIOLUS.  Papias  :  Capra  domejlica  ,  caprea 
vero  filvatica  dilta  quaji capiens  ardua :  cujus  filiiCa- 
prioli  dicuntur.  GlolT.  Lat.  Gall.  Capriolus ,  Chevrit.. 
Ital.  Capriolo  &  Cavriolo.  Gall.  Cbevreuil.  Ebrardus 
in  Graecifmo  cap.  9 . 

Capreolus  vero  Jilveftris  dicitur  effe. 

Lex  Aleman.  tit.  99.  §.  16.  Si  quis  Capriolum  occi¬ 
derit.  Dudo  lib.  3 .  deMorib.  Norman.  Eft  namque 
tellus  Normannica . . . .  caprorum ,  cervorumque ,  ur- 
forum  atque  Capreolorum  venatu  affluenter  repleta. 
Epiftola  1 .  Epifcopi  Aconenfis  ad  Honorium  III. 
PP.  Ipfi  inermes  &  expediti  velut  Caprioli  celeriter  fu¬ 
giebant.  Charta  Carlomanni  Regis  apud  Ughellum 
in  Epifc.  Veronenfibus :  Venationes  porcorum,  cervo¬ 
rum,  Capreolorum ,  omni  tempore ,  &c.  Charta  anni 
1345.  Venari  ad  Capriolos ,  cuniculos ,  fax  anos ,  &r, 

2.  CAPRIOLUS,  Vox  Architedorum,  Vitruvio  no¬ 
ta,  de  quaagunt  pluribus  Philander,  Barbarus, 
Bernaldinus  Baldus,  aliique  Vitruvii  Interpretes. 
GlolT.  Gr.  Lat.  Ku7rftwXo; ,  to  ipur/ax  ptytic,  Fur¬ 
cilla.  Alibi :  77-poTo^o?,  Capriolus.  Infra  <rwg-«T»?  di¬ 
citur. 

3.  CAPRIOLUS,  Columellae  lib.  ti.  cap.  3. ge¬ 
nus  eft  rultici  ferramenti  bicornis  ad  terram  com¬ 
movendam  afimilitudine  cornuum  capreolorum 
didum. 

•I 4.  CAPRIOLUS,  vel  Capreolus,  Clavicula,  qua 
vitis  capit  adminicula ,  iilque  adhaeret ,  Gall.  T en- 
dron  de  vigne.  De  capriolis  hac  notione  Feftum 
vide  &  Ifidorum  lib.  18.  Orig.  c.  5.  Hinc  emen¬ 
dandas  puto  GlofTas  ejufdem  Ifidori  :  Caprioli, 
Botriones ,  latices ,  vel ,  ut  eft  in  Excerptis :  Capric- 
la,  Botriones,  latices-,  videtur  enim  legendum  Ca¬ 
prioli  ,  Botryonum  helices ,  i.  vitium  Claviculae.  Bo- 
tryo pro  vitis  a  Graeco  /3cTfv? ,  uva,  dici  potuit; 
*a;£  vero  clavicula  eft-  GlofT.  vett.  t\i%  d/WAa , 
Pampinus ,  Clavicula  ,  corimbi.  Vide  Graevium. 
CAPR1SCOLIS.  Inftrum.  2.  tom.  1 .  novae  Gall. 
Chrift.  pag.  3.  coi.  i.ylmeliusCaprifcolis,mendo- 
fe  pro  Capifcclis .  quod  vide  in  Caput. 

CAPRITUS,  Hircus,  Gall.  Caprtt ,  Cabril ,  Occitanis 


CAP  276 

Crabit ,  Chevreau.  LexSalica  tit.  5.  Si  quis  Capri- 
tum  ,Jive  capram  furatus  fuerit. 

CAPRIZANS,  feu  Caprinus  Pulsus  ,  Medicis,  qui 
incipiens  a  velocitate  ante  digitorum  percufiio- 
nem  videtur  cadere ,  &  poft  movetur  in  completa 
dilatione,  ad  fimilitudinem  caprioli  dicitur. Cum 
enim  capriolus  incipiat  efTe  velox  in  faltu  ,  quafi 
faltum  videtur  facere  in  aerem,  &  poft  in  com¬ 
plendo  curfu  ,  &  complendo  faltu  ,  eft  velocilh- 
mus.  V  ide  Magiftrum  Egidium  Corbelienfem  lib, 
de  Pulfib.  Graecis  o-rpup/acc  cTcp)ca<f;^«r. 

CAPRONES,  Tigna,  cantherii,  vulgo  Chevrons . 
Polyptychus  S.  Remigii  Remenfis ;  Vehunt  fimum 
quantum  neceffe  eft ,  faciunt  pedituram  in  graneam  de 
decem  pal.  &  decem  Capron.  &  coopcF.  caropT,  5- 
manopr. 

1 .  CAPSA ,  Arca ,  theca ,  cifta ,  ubi  aliquid  reponi¬ 
tur.  Papias :  Capfa  dilta ,  quod  capiat  in  fe  atque  fer¬ 
vet  aliquid.  Ex  Gracc.  xdjufa.  [Gall.  Chajfe.  ]  Pro¬ 
prie  vero  eft  arca  ,  in  qua  reconduntur  Sando- 
rum  Reliquiae.  Jo.  deGarlandia  in  Synonymis : 

Dic  arcas ,  thecas ,  ciftas  ,•  vel  fcrinia  ,  Cap  fas. 

Capfula  ,  capfella  ,  de  capfa  deminuuntur. 
HugoFlaviniacenfis  in  Chronico  pag.  270  .Mitto 
autem  vobis  Capfam  argenteam  fepulcri  S alvatoris  & 
S.fjacobi  Reliquias  continentem.  Chronie.  Fontanell. 
cap.  8.  Capfam  auro  &  gemmis  decoratam  continen¬ 
tem  pignora  diver forum  S antlorum.  [Edidum  Odo¬ 
nis  Archiep.  Rotomag.  de  Reliquiis  S.Eligii  an. 
1260.  Canonici  autem >  feu  Decanus  &  Capitulum 
circa  immutationem  Capfa ,  vel  tr anftationem  conten¬ 
torum  in  ea .  ..  nihil  audeant  attemptare.  ]  Gunthe- 
rus lib.  3. Ligur. 

. Capfafquepiorum. 

Cuftodes  cinerum ,  pralata  thure  vaporum. 

[  Anfcharius  Archiep.  in  VitaS.  Willehadi  inter' 
AdaSS.  Benedid.  fec.  3.  part.  2.  pag.  406.  Ve¬ 
rum  B.  vir  ipfo  in  tempore  Capfam  cum  finitis  Reli¬ 
quiis  in  collo  fufpenfam  habebat ,  cumque  Olus  felien¬ 
tis  fuper  collum  ejus  decideret ,  corrigiam  quidem  Cap¬ 
fa  pracidit ,  ipfum  vero  in  nullo  penitus  vulnerare  po¬ 
tuit.  In  hunc  locum  Mabillonius  ait :  «  Phylacte¬ 
ria  vocant  antiqui  Reliquiarium  e  collo  depen-  *c 
dens ;  quamquam  etiam  Capfa  &  Chrifma- 
rium  eodem  fenfu  leguntur  inVita  S.Wilfridi  «c 
Epifcopi  ad  ann.  709. »]  Adde  Odoranni  Chr. 
pag.  640.  Joan.  Sarifberienf.  Epift.  13 .  Occurrit 
paffim.  Le  Roman  de  Turpin  :  Li  Caffe  ou  li  fiin- 
tuaire  ert  rendi Jigrant  odor ,  que  il  fembla  d  tous  que 
Paradis  fut  ouvers.  Vide  Campfa.  Ejufmodi  vero 
capfarum  ad  fandas  Reliquias  recondendas,  be- 
nedidiones  habentur  in  Ordine  Romano. 

Capsae  Evangeliorum  ,  Opercula.  Gefta  Regum 
Franc.  cap.  2  3 .  &  Ado  Viennenfis  in  Chron.  Vi - 
ginti  Capfas  Evangeliorum  ex  auro  puriffimo gemmario 
opere  calatas ,  &c.  Chronicon  Centul.  Hariulfi  lib. 
3.  cap.  3.  Evangelium  auro  feriptum  unum ,  cum 
Capfa  argentea  gemmis  &  lapidibus  fabricata.  Alia 
Capfa  Evangeliorum  dua  ex  auro  &  argento  parata. 
Vid e  Textus. 

Capsa.  Concil.  Araufic.  I.  cap.  17.  Cum  Capfa  & 
calix  offerendus  eft ,  &  admixtione  Eucbariftia  confe- 
crandus.  Canonis  titulus  eft :  Ut  in  unum  propojitiv 
facramenti  confecretur. 

Capsa  Navis, dma  pars  navis.  Ada  SS.  Martyrum 
Africanor.  apud  Baron.  an.  3  o 2.  n.  1  2  3 .  Afcen- 
dit  navim  cum  vinculis  magnis ,  &  fuit  in  Capfa  Na¬ 
vis  diebus  quatuor.  Alii  Codd.  Cafeale  habent,  ut 
monet  idem  Baronius. 

Capsarium  ,  Capfarum  ,  in  quibus  recondebantur 


277  GAP 

Sandtorum  reliquiae,  theca.  Teftamentum  Per¬ 
petui  Epifcopi  Turonenlis  :  Tibi . . .  Eufronio  the¬ 
cam  ex  argento  de  reliquiis  S anttorum  do  ,  lego.  Illam 
intelligo  quam  def er  re  f olebam  :  nam  deauratam  aliam, 
qua  eft  in  Capfario  meo ,  &c.  Ecclejta  mea  do ,  lego. 

Capsarius  ,  in  Breviloquo,  dicitur  qui  in  balneis  vefii- 
menta  fufcipit  cu/lodienda,  vel  ille  qui  portat  aliis  li¬ 
bros  ad  Scholam.V  ide  1.  ult.D.  de  Oftic.Praef.vigil. 
&  vet.  Interpret.  Juvenal. fat.  3 .  veri'.  263.  Vide 
C amp fartus ,  [&  Spoliaria.'] 

Capsarius  ,  Thefaurarius  Ecclefisefeu  qui  facra- 
rum  capfarum  curam  habet.  A&a  SS.  Junii  to.  2. 
pag.  747-  de  Reliquiis  S.  Antonii  de  Padua :  Ro¬ 
getur  etiam  Capfarius,  ut  ex  numero  Lipfanotbec arum 
affervatarum  in  thefauro  Ecclejta  S.  Marci,  pulchrio¬ 
rem  ac  digniorem  eligat ,  qua  cum  [pedalibus  litteris  d 
ferfona  exprejfe  deputata  ad  Rectores  Padua  cras  de¬ 
feratur  ,  ut  in  eam  reponatur  illa  pars  ojfis  humer  alis  t 
qua  buc  mittenda  efi. 

Capsella,  diminut.  a  Capfa.  Marcellus  Empir.  cap. 
2  3 .  Pojlea  fplen  intra  parietem  dormitorii  cubiculi  te¬ 
ctorio  ,  ideji ,  Capfella  inclufus.  [Capitulum  Gene¬ 
rale  Cillere.  an.  1285.  apud  Marten.  tom.  4. 
Anecd.  coi.  1813.  Item  Fratres  burfas  &  Cap  feli  as 
amoveant,  &eifdemde  cetero  nw  utantur. Capfella, 
in  quibus fr udus  componuntur,  in  1.  12.  D.ae 
Inftruft.  vel  inftrum.  leg. 

Capsella,  Theca  reliquiarum.  Epiftol.  Legatorum 
Sedis  Apoltol.  inter  Epiftolas  Hormifdse  PP.  Hic 
voluerunt  capellas  argenteas  facere  &  dirigere ,  . . . . 
Jingulas  autem  Cap  fellas  per  fmgulorum  Apoftolorum 
reliquias  peri  debere  [aggerimus.  ChroniconS.  Petri 
ViviSenon.  Recepta  funt  autem  Capfella  fanttarum 
reliquiarum  a  Clero.  [Teftamentum  an.  837.  apud 
Miraeum  tom.  1.  pag.  21.  coi.  1.  Elavellum  argen¬ 
teum  unum,  Cap  feliam  eburneam  unam  ,  candelabra 
argentea  duo.  S.  Wilhclmi  Conftitut.  Hirfaug.  lib. 

I .  cap.  84.  Nam  &  unum Jtmplum femper  injinifiro 
torna  eji  altaris  in  una  Capfella  cum  feneo  decenter 
ornata.~\  Walafridus  Strabo  de  Vita  S.  Galli  cap. 

I I .  Habebat  autem  pendentem  Capfellam  ,  in  qua 
continebantur  reliquia  B.  Dei  genitricis  Maria.  Et 
cap-  32.  *  Habuit  vir  Dei  Capfellam  de  corio  fallam. 
[Stephanus  African.  Prelo.  inVita  S.  Amatoris 
Epilc. num.  25 .Et cum  eis  ejfet  ignotus ,  pulchritu¬ 
dine  vultus  &  Capfellari  honore ,  quo  reliquias  inclu- 
fas  collo  gefiabat,  cognoverunt  Dei  ejfe  famulum  & 
cultorem!]  AddeOrdericumVitalem  lib^.p.d  5  3. 

n  Capsetta,  Capfula,  Gail.  Caffette.  AdtaSS.  Junii 
tom.  5.  pag.  64.  F.  ubi  de  Tranllatione  SS.  Pro- 
fperi  &  Venerii :  £)ua  aperta  (  capfa )  intus  eam  in¬ 
venerunt  duas  Capfettas  ligneas  &  pannum  quemdam 
fericeum.  Et  tom.  4.  Julii  pag.  3  9  4.  F.  in  T ranfla- 
tione  S.  Philaflrii :  Illafque  honor abiliter  &  devote 
reponant  in  fua  Capfetta  plumbea. 

Capselarius.  Statuta  Vcron.  lib.  1 .  cap.  28.  ffiuod 
nullus  Capfelarius  d  Fefla  de  bis  videlicet ,  qui  vadunt 
cum  capjis  vendendo  confortinos ,  [calet  as ,  ciet  as ,  & 
Jimilia  ,  qua  pueri  vocant  Feflam ,  &c. 

Capsonus,  in  Statut.  Mediolenfib.  1 .  part.cap.  254. 
[Tranilatio  S.  Philaftrii  tom.  4.  SS.  Julii  p.  3  94. 
F.  Deinde  reponant  dictam  c apfett  am  plumbeam  ornate 
fabricatam  inCapfono in facriflia  de  Dom.  circumfepto 
ferratis,  in  quo  repojita  funt  SS.  Cruces  aurea,  [am¬ 
nia  &  campi :  quo  in  loco  Capfonus  vel  Capfonum 
fumitur  pro  majori  arca  feu  armario  ,  ubi  multae 
minores  capfae  alTervantur.] 

j. Capsula,  ut  Capfella.  Adrevaldus  de  Miraculis 
S.  Bcnedi&i  cap.  7.  Cum  piis  muneribus  ,  Capfula 
f andtarum  reliquiarum ,  ac  brevi  Epijlola.  [Ordina- 
jom.ll. 


CAP  278 

rium  Canonicorum  Regul.S. Laudi  Rotomag  ad 
calcem  libri  Joan.  Abrincenfis  Epifc.  de  Offic. 
Ecclef.  pag.  325.  Sequuntur  per  ordinem  aqua,  crux 
&  ceret ,  deinde  Capfula  cum  Reliquiis  S  anttorum.  ] 

Capsula  ,  in  qua  affervatur  hollia  confecrata  refer- 
vanda  ad  infirmos,  in  Statutis  antiquis  Cartu- 
fienf.  1.  part.cap.  43. §.  49.  50.  51. 

2.  CAPSA  ,  Pars  cafula.  Gregorius  Turon.  de  Vitis 
Patrum  cap.  7.  Diacono  cuidam  hujus  cafulam  tri¬ 
buit  ;  erat  autem  valida  eo  quod  &  ipfe  vir  Dei  robujlo 
fuiffet  corpore.  Capfa  autem  hujus  indumenti  ita  dila¬ 
tata  erat  atque  confuta ,  ut  [olent  in  illis  candidis  fieri, 
qua  per  Pafchaha  fefia  Sacerdotum  humeris  imponun¬ 
tur.  Infra:  Vere,  inquit ,  dico  tibi  quia  &  hac  cafula 
tergo  utor ,  &de  Capfa  ejus  parte  prolixiore  decift,  te¬ 
gumen  pedum  aptabo.  Mox  quod  Capfa  hic  dicitur , 
cucullum  apellat :  Denfo  cucullo ,  aptatus  pedulis  pe¬ 
des  operuit.  Dynamius  Patricius  in  Vita  B.  Marii 
Abb.  Ratifpon.  num.  9.  Dum  ad  quofdam  Ecclejix 
filios  vifitandos  accederet ,  canis,  qua  catulos  habebat, 
fubito  exiliens  Capfellam  ejus  fcidit.  Burchard.  de  Ca- 
fib.  S.  Galli  cap.  1.  Stolas  jimiliter  deauratas ,  Cap- 
fas  dalmaticas ,  fubtilia ,  &c. 

2. Capsula,  Cafula,  Gall.  Chafuble.  Teftamentum 
Perpetui  Epifc.  Turon.  Amalario  ibidem  Prefbytero 
Capfulamunam  communem  de  ferico . . .  do,  lego.[\J fus 
Monaflerii  Culturae  Cenom.  Procedat  Abbas  ad  al¬ 
tare,  &  induat  ftolam  &  Capfulam  ,  &eat  cum  Dia¬ 
cono  &  Sub  diacono  &  aliis  revefiitis  ubi  pridie  pojitum 
fuit  Corpus  Domini...  Finitis  Trallibus  exuat  Abbas 
Capfulam  &  veniat  in  choro.  ] 

«[  3 .  CAPSA  ,  Vagina.  W.  Wyrcefter  Anecd.  pag, 
5  2 9. Lib.  nig.  Scaccarii :  Enjis Ethelredi  raro  Capfa 
requivit. 

4.  CAPSA  de  Casa,  An  Caput  manfi  ?  Formulae 
Andegav.  art.  3  4.  apud  Mabill.  tom.  4.  Analedt. 
pag.  255.  Cedo  tibi  atque  tranferibo  Capfa  de  cafa 
cum  ipfo  villare ,  ubi  ipfa  caft  refedtt ,  ut  ab  hodierna 
dic  ip fas  res  denominatas  habeas,  teneas,  poJf:deas,&cP 
V ide  Caput  Adanji. 

CAPSACES ,  Vafculum ,  in  GlofT.  Arabico-Lat.  He- 
fychius :  KufctKicv,yXt<ro-c>ic]ui.cv.  Cyprianus  deElee- 
mofy  na :  Hac  dicit  Dominus :  Fidelia  fanis  non  defi¬ 
ciet  ,  &  Capfaces  olei  non  minuetur.  S.  Hieronym. 
Epill.  10 .  ad  Furiam :  Farina  feritur,  &  olei  Capfa¬ 
ces  nafeitur.  AddeEpifl.  22.  cap.  1 5.Fridegodus 
in  VitaS.  Wilfridi  cup.  35. 

Capfaces  collo  demjijti  immunda  verenda. 

[  Vide  Capfax.  ] 

CAPSANA.  Concilium  Avenionenfe  an.  1 3  3  7.  cap. 
42.  Rettores ,  perpetui  Vicarii  &  Capellam  curati  in 
fuis  Ecclejiis  &  parochiis  vefies  fuperiores  claufas  non 
nimia  brevitate  notandas ,  cum  manicis  decenter  longis 
pariter  &  rotundis ,  ac  capitis  feu  Cap  fanis  vulgariter 
appellatis ,  notabiliter  non  apertis  aut  magnis. 

«f[  CAPSARIUM  ,  Capsarius.  Vide  in  Capfa.  t . 
CAPSAX ,  Sextariorum  duodecim.  Papias  MS.  8c 
vet.  Onomalt.  Sangerman.  num.  5  o  1 .  In  hoc  ad¬ 
huc  Onomaft.  Capfax  minor ,  Sextanorum  quatuor. 
Vide  Capfaces. 

f  CAPSEA  Fustea  ,  Arca  lignea.  Charta Praepofiti 
Ecclefiae  Maffil.  ex  Tabulario  ejufdem :  Ft [eden¬ 
tes  fuper  quamdam  Capfeam  Fufieam.  V ide  Capfa  1 . 
CAPSELARIUS  ,  Capsella,  Capsetta.  Vide 
Capfa  1 . 

«([  1 .  CAPSIA ,  pro  Capfa ,  Arca.  Inventarium  Prio¬ 
ratus  de  Podio  an.  1  3  36.  ex  Armario  S.Vidtoris 
Maffil.  Duas  meginas  carnium  porcinarum ,  trespana- 
les  de  ciceribus ,  unam  Capjiamjlne  cubrecello.  Statuta 
Maffil.  pag.  iqo.  De  clave  porta  11.  denarios  f  de 


28o 


279  CAP 

clave  Capjia  111.  denarios ,  &c.  Ibid.  pag.  46 z.  Sub¬ 
tiles  merces  in  Capjia ,  de  quibus  naulum  non  datur . 

2.  CAPSI  A,  Alia  notione.  Magider  Boncompa- 
gnus  deObfidione  Anconse  cap.  1 1.  Ipf a  quidem 
urtica  plurimum  rubent  &  non  funt  herbavel  pifces,fed 
quadam  flpecialis  materia  rei ,  qua  dum  cruda  efl  conti¬ 
net  venenum ,  unde  plus  quam  Capjia  carnes  tumefacit 
humanas,  f.  Indicum  piper  quod  alii  Cap  ficum  vo¬ 
cant. 

CAPSIDILE.  Vi deCafiidile. 

CAPSiLIA ,  Vellis  apertura  fuperior ,  per  quam 
caput  immittitur  &  exeritur.  Proceflus  de  Vita 
S.  Yvonis  inter  Ada  SS.  Maiitom.  4.  p.  5  47*E* 
Dixit  (  tedis)  femel  fe  vidifie  per  Capjiliam  ipjius 
D.  Tvonis  cilicium  ,  quod  portabat  ad  carnem. 

CAPSIM.  Dudolib.  3.  deAdisNorman.  pag.  113. 
Interea  infans  bona  indolis ,  primique  gratia  floris ,  Rt- 
ch ardus  fctlicet  celebris  formabatur  Capjim  ab  annis. 
Forte  pro  Carptim  ,  fenfim.  [  Ada  S.  Cafliani  Con- 
feff.  apud  Fontaninum  ad  calcem  Antiquitatum 
Hortae  pag.  3  44. 

Interea  juvenis  Capjim  formatur  ab  annis , 

jQuodque  prius  coepit ,  gejlis  cumulabat  opimis. ] 
CAPSIS,  pro  Capfa,  vel  forte  pro  Capis,  inVitis 
Abbatum  S.  Albani  pag.  83  .Ad  Capjidem  quer- 
nam  in  majori  arce  contentam  .  .  .  recurrat.  Forte 
Arca.  [Pro  Capfa  facraruin Reliquiarum  fumitur 
in  Miraculis  S  Gibriani  to.  7.  SS.  Maii  pag.  633. 
"E.  Caput  itaque  ipjias  S  anili,  quod  inCapJide,  &c. 
TranlLtio  S.  Mennatis,  Eremitae  ,  apud Marten. 
to.  6 .  Ampliff.  Colled.  coi.  983.  Cum  maxima  igi¬ 
tur  devotione  ac  reverentia  jujflt  levari  Jdcras  reli¬ 
quias ,  atque  in  duabus  Capjiaibus  ligneis  nimis  dili¬ 
genter  locan.  Ac  mendofe  legitur  pro  Cajfis  in 
Glolfis  ifidori:  Capjis ,  Galea  de  corio.  Videeum- 
demlfid.  Orig.  18.  14.] 

^jCAPS  ,T  ,  Laait ,  capit.  Papias  MS.  Capfo ,  capero, in 
vet  Onomadico  San  German.  MS.  n.  501.  quod 
ultimum  Plauti  elt. 

^  CAPFOLDUM,  Jbuod  de  folidofcu  integro  carpitur ; 
collybus  feu  pecunia  qua  numulario  datur  pro  pecunia 
commutanda.  Laurent.  in  Amalthea.  Alciatus  lib. 
i.de  Parerg.  cap.  45  .Salicetus  dum  Capfoldum  de  fti- 
pendtis  fimis  Prvfejflorum  deduci  non  pojfle  docuit , ficut 
nec  de  eleemofynis ,  non  abjimiletn  collybo  dedutiionem 
intellexit:  fica  vulgo  conficiam,  quia  de  fohdo,  id  efl, 
integro ,  carpatur.  Vide  Caput  Solidum  in  Caput. 
f  CAPSONUS.  Vide  Capfa  1. 

«yCAPSOR,  Praepofitus  capfa  nummariae,  Gall. 
CaiJJier.  Diplomatorium  Ludovici  Ducis  Bran- 
deburg.  n.  5.  apud  Ludewig.  tom.  7.  pag.  6.  Si 
vero  denariorum  ditiorum  monetariorum  varam  decre¬ 
verimus  adhibere ,  hoc  nufquam  licebit  fieri  nifi  in  eo- 
jum  fabrica  vel  in  Cap  forum  afflere  eorumdem.  Et  fi 
alibi  quam  apud  ditios  monetarios ,  vel  eorum  Cap  fo¬ 
res  ,  falfi  &  non  dativi  denarii  inveniuntur ,  pro  hujuf- 
tnodi  cxceffibus  jam  ditii  noftri  monetarii  non  tenebun¬ 
tur  ullatenus  refpondere.  Vid eCampfor  'mCambiare. 
^ICAPSOU.  Conditu t.  Ecclefiae  Valentinse  ,to.  4. 
Concil. Hifpan.  pag.  188.  Ideoque  prafatus  Cano¬ 
nicus  pro  labore  fuo  &  ajflftentia .  .  .  habeat  &  reci¬ 
piat  ,  ut  vulgo  dicunt ,  el  Capfou . . .  Canonicus  Impo- 
fitor  teneatur  obfervare  pr affatum  tifum  in  exigendo 
Capfou  ufitatum.  Vide  Capfoldum. 

H  Capsoverius,  Qui  folvendo  capfou  prsepofitus  ed. 
Synod.  Oriolana  an.  1600.  Rationalis  vel  Cap  fo¬ 
veritis  Mifias  eo  ordine  &  difllintiione  clefcribat  ,  ut 
uniufcujufque  Prefbyteri  fingulis  hebdomadibus  Mifias 
Votivas  computet ,  cogitetque fingatis  annis  rationem  vi- 
Jitatorfijus  noflris  fefe  redditurum. 


CAP 

CAPSULA.  Vide  Capfa  i.&  2. 

1.  CAPSUM  ,  Thorax,  pars  concava  corporis  codis 
circumdata,  i  talis  Cajfo  ,  &  C afflaro,  Anglis  Chefll, 
ided ,  Capfa  .arca  ,  unde  vocis  etymon  Nam  pe¬ 
dtis  &  thor  cem  arcam  vocarunt,  uti  fupra  ob- 
fervatum  in  voce  Arca.  Lex  Longob.  lib  1 .  tit.  7. 

§.  8.  <3c  9.  Si  quis  alii  plagam  tn  facie  fecerit  com¬ 
ponat  ei  flbl.  16  .  .  .  fi  quis  alium  intra  Capfum  pla¬ 
gaverit ,  componat  ei  fol.  20.  Tit.  8.  §.  14.  Si  quis 
aldio .  .  .  plagam  infra  Capfum  fecerit ,  aut  cum  fa* 
gitta ,  aut  cum  qiiibuflhbet  armis ,  &c.  Et  §.  20.  Sil 
intra  Capfum  plagaverit ,  &c.  Editio  Heroidi  tit. 
42.  habet  intra  Capfum.  Tit.  44.  C  1  5.  intraCa - 
pfum.  Leg.  Wifig.  lib.  6.  tit.  4.  §.  3 •  JJflj}  Cajfos 
alteri  fregerit ,  &  ex  hoc  qui  percujfas  efli ,  debitis  appa¬ 
ruerit,  &c.  Ed  autem  Latinis  Capfum ,  locus  con¬ 
cludis.  Fedus  animalium  confeptum  explicat. 
Velleius  inclufa  Capfo  animalia  dixit. 

2.  CAPSUM,  Retis  lpecies ,  feu  machinae  ad  car 
piendos  pifces. GregoriusTuronenf.  lib.  10. cap. 

1  o.  de  cadavere  lilii  Clodovei  Regis  :  fiufflit  eum 
in  alveum  Matrona  fluminis  projici.  Tunc  intra  Ca¬ 
pfum,  quod  opere  meo  ad  capiendorum  pifcium  necefi- 
firatem  prap araveram ,  reperi. 

3  -  CAPSUM  ,  Capsus.  Uidorus  lib.  20.  Orfg.  cap. 

1  2.  Capfus ,  carruca  undique  contecta  ,  quafi  capfa. 
Papia? :  Capfus  ,  efli  genus  vehiculi. GlolT.  Saxon.  JEl- 
frici :  Capfus ,  beto^an  cpuet ;  ubi  cjiaet  ed  cur¬ 
rus.  GlolT  S.  Benedidi  cap.  de  Agricult.  Capfum% 
'vXtvjlcv.  Eli  autem  'nrXivJlov ,  laterculus ,  quadra¬ 
ta  figura  ,  qua  ferme  funt  currus  tedi.  Sed  apud 
Vitruvium  lib.  10.  cap.  1  4  Capfum  rheda,  dici¬ 
tur  ea  rhedoe  pars ,  ubi  qui  vedantur,  ledenC* 
VideSalmafium  ad  Hid.  Aug. 

Capsum  Ecclesi/e.  Gregorius  Turonenf.  lib.  2.' 
Hid  cap.  14 .Habet,  (haec  bafilica)  in  longitudine 
pedes  155  .  in  latum  60.  habet  in  altum  ufque  ad  ca¬ 
meram  pedes  45  .fenefliras  in  altario  3  2.  in  Capfo  20. 
columnas  41.  in  toto  adificio  fenefliras  52.  columnas 
120.  ofllia  8.  3  .in  altario  . . .  5 .  inCapfo,  Et  cap.  16  • 
Ecclejiam  fabricavit  habentem  in  longum  pedes  150.’ 
in  latum  pedes  60.  in  altum  infra  Capfum  ufque  came¬ 
ram  pedes  50.  habet  fenefliras  42.  columnas  70.  ofllia 
8. Charta  Henrici  Epifc.  Suellion.  an.  1088.  in 
Chronico  S.  Toannisde  Vineis :  Delegavit  vitiui 
Canonicorum  vinatica  S.  f) '0 annis,  &  villus ,  qua  Char - 
liaca  nuncupatur ,  Capfum  altaris  ,  quod  ab  Hiflgota 
pradec  efflor  e  meo  &  H agone  Auculfi  filio  hareditario  il¬ 
lius  honoris  patrono  ,  &  cateris  loaredibus  plenijfime 
conceflflum  efli  atque  laudatum.  Charta  Urfi  Silvaned. 
Epifc.  in  Hid.  S.  Martini  de  Campis :  Concejflt  Ec - 
cleju  S.  Martini  de  Campis  altare  de  Sordida  Villa , 
&  tertiam  partem  Capfi,  &  atrium.  Charta  alia  an. 
1  096.  in  eadem  Hid.  Dederunt  Ecclejiam  qua  Jit  <t 
efl ...  altare  videlicet  &  Capfum  ,fepulturam ,  &  tan¬ 
tum  atrii ,  ubi  fierent  officina  Fratrum.  Alia  rurfum, 
ibidem  :  Ecclejia  B.  Petri  Cltiniacenfis . . .  concejfe - 
runt  Capfum  Ecclefia  de  Clamart.  Quod  vero  ca 
pfum  dicitur  his  locis  , 

Cassum,  appellatur  in  Charta  Guarini  Epifcopi 
Ambian.  an,  113  8.  in  Tabulario  Abbatiae  S.  Fu- 
fciani :  Altare  de  S.  Germano  fuper  ripam  Angi  ,curr\ 
Caffio  Ecclefiaejufdem  altaris ,  &  appenditiis. 

Capsum  Monasterii  ,  in  Adis  SS.  Benedid.  fec?. 
6 .  part.  1 .  pag.  253.  ubi  de  Inventione  corporis 
S.  Maximini  Abb.  Placuit  enim  ut  retro  altare  in 
Capfo  Monafllerii  novi  jam  confummati  conflrutium  , 
in  fuis  farcopbagis  ponerentur  (Reliquiae  ) donec  tota 
perficeretur  Ecclefia.  v 

Jam  vero  quid  fit  Capfum ,  &  C  a  fiam  Ecclefia ? 


2  8 1  C  AP 

non  omnino  promptum  efl  ex  prseallatis  affequi. 
Gregorius  Turoncnf.  cap.  14.  totam  aedis  facrae 
longitudinem,  quae  155.  pedum  fuit,  in  duas 
partes  dividit,  in  Altare  ,  fcdicet ,  &  Capfutn  :  at¬ 
que  ex  52.  feneflris,  quas  tedi  adiignat  ,  ait  in 
Altari  exflitifle  3  2 .  in  Capfo  2  o .  [  ex  oftiis  8 .  tres 
in  Altario  fuiffe  ,  in  Capfo  quinque.]  Ex  quibus 
confici  videretur  Capfum  appellalfe  eam  sedis  fu- 
cr:e  partem  ,  quam  Navim  dicimus ,  quse  videtur 
effe  lententia  Sirmondi  ad  Sidonii  carmen  1  6.  & 
Henr.  Valefii  adSozomen.  Jib.  9.  cap.  2.  [atque 
etiam Mabillonii  de  Liturgia Gallicana  pag.  69. 
ubi  obfervat  in  Adlis Martyrum  Africanorum  dici 
Capfam  navi':  ad  defignandam  imam  verae  navis 
partem.  ]  nifi  capfum  minoris  elfet  longitudinis, 
quam  pars  aedis  ,  in  qua  altare  flatu itur  ,  quod  a 
forma  sedium  facrarum  ,  fi  non  veteri ,  faltem  ho¬ 
dierna  abhorret.  Tametfi  non  diffitear ,  interdum 
navim  Ecclefiae  ,  ac  Monachorum  prsefertim  , 
etiam  longe  breviorem  fuiffe :  ut  in  aede  facra  Ab¬ 
batiae  S.  Dionyfii  ad  Lutetiam  advertere  efl,  ut 
alias  praeteream  sedes  facras  Monachicas  veteris 
ftrudturae  ;  unde  fi  ea  pars  fecundum  Sirmondi 
&  Valefii  [necnon  Mabillonii]  fententiam  Ca¬ 
pfum  appellatur,  a  Gregorio  Turonenfi  inde  forte 
dida  fuerit ,  quod  rhedse  undique  tedoe  inftar 
quadrata  vel  oblonga  teda  fuerit  ,  eadem  ,  qua 
j Navis  dida  efl  ratione ,  uti  in  hac  voce  docemus. 
Nam  Capfum ,  Rbedam  tectam  dici  mox  obferva- 
vimus.  Sane  fuit  cum  exiftimarem  ,  aliud  fuilfe 
capfum  quam  navim  Ecclefiae  ,  &  apud  Grego- 
jium  Capfum  intelligi  debere  de  ea  sedis  parte, 
quae  retro  altare  efl,  &  editior  olim  erat ,  quam 
Capitium  appellatam  fuiffe  diximus.  Id  videtur 
innuere  idem  Gregorius  cap.  16.  ubi  ait ,  Eccle- 
fianl  ,  de  qua  loquitur  ,  habuiffe  inaltem  infra 
Capfum  ufque  Cameram  pedes  5  o. Quippe  sedis  al¬ 
titudinem  itifra  Capfutn  menfus  efl,  quse  in  Capfo, 
quod  a  terra  editius  exflitilfe  diximus ,  minor 
fuilfet.  Proinde  Capfum  ex  Capitium  formatum 
mihi  perfuafum  erat,  ut  &  altaris  vocabulo  Gre- 
gorium  reliquam  aedem  facram  intellcxilfe.  Polt- 
modum  pars  illa  in  qua  aliare  efl ,  Capfum  etiam 
&  Capitium  appellata  efl ;  prsefertim  in  Ecclefiis , 
in  quibus  Capitium  editius  non  erat.  Sed&C* 
pat  Ecclejia  interdum  ea  pars  appellatur.  Hel- 
gaudus  in  Roberto  Rege  pag.  73  .  Ad  Caput  S. 
Amani  unum  (altare.)  Infra  :  Caput  autem  ipfius 
Monaflcrii  fecit  miro  opere  in  Jimihtudinem  Mona- 
fler; i  S. Maria, &c.  Petrus  Cellenfis  lib.  9. Epifl. 
5.  Caput  Monafierii  nofln  (Ecclefiae)  renovare  ag¬ 
gredior.  Chronicon  S.  Benigni:  Altare  S.  Mana, 
in  boc  loco  confiitutum ,  quod  Caput  Ecclefta  dicebatur 
ab  antiquis.  InChronico  brevi  S.  Dionyfii  an.  1143 . 
Dedii  atio  partis  Capitalis  Ecclejia.  Vide  Capitium  2. 

CAPTA  ,  n  a.7ro  r&goyovoov  cmiaL ,  in  Glofi.  Lat.  Groec. 
Domus  paterna,  avita.  [An  eadem  notione  in 
MS.  Codice  Irminonis  Abb.  San-German.  fol. 
101.  coi.  1 .  IJti  folvunt  de  eorum  Captas  pullo,  ova 
&  dies  tres.  ] 

CAPTABULUM.  Vid e  Catabulum. 

«if  C  APTAGIUM-,Cenfus  de  capite.  Vide  Capitale  5. 

CAPT  ALARIUS.  V.  Capitularius  poli  Capitulum  5 . 

CAPTALE.  Vide  Capitale  4. 

CAPTAL1S.  Vide  Capitalis. 

%  CAPT  AMENTUM ,  Species  fervitii ,  de  quo  fic 
in  Charta  anni  1256.  ex  Tabulario  S.  Germani 
a  Pratis  :  Jhua  omnia  teneo  infeodum.. .  Pro  hujuf- 
modi  C  apta  nento  five  fervitio ,  videlicet  tredecim  c.ul- 
tellis  tablariit  five  menfaiibus ,  &  uno  corio  cervi  be- 


CAP 

ne  prap  arato ,  fcmel  tamen praflando  a  me  toto  tempore 
vita  mea,  &  idem  Capt amentum  vel  fervitium  &c. 

CAPTARE.  Vide  Cuptare. 

CAP  i  A  TELA  Pallii  ,  apudTertullianum,  Ac¬ 
ceptio  pallii.  V ide  Salmafium de  Pallio  pag.  367. 

f  CAPTATIA  ,  Dolus ,  aflutia  ,  malitia,  in  Gloff. 
Stmgprman.  MSS.  n.  501.  Vide  Capratio. 

CAP  1  ATOR  ,  ©«paT/xe?.  Captatio  ,  Captator , 
V enator ,  f»psi mlc.  Capto  ,  f  »p«  J&> ,  in  Gloff  Graec. 
Lat.  Vide  Captura. 

H  CAPI  EINiUM ,  Capi  em ium  ,  Capten.  Vide  pofl 
Captenere. 

CAPTENERE  ,Manutenere,  tutari.  L  itterae  anni 
1  08  1 .  in  T  abulario  S.  Stephani  Lemovic.  Et  vo¬ 
luerunt  cum  eo  placitare ,  &  de  fuo  mulum  dare  ,  ut 
Capt  ener  et  eos  adverfus  Arcbtdiacon.  &  Canonicos. 
Charta  Abbatis  Moiffiacenfis  ann.  1212.  in  Re- 
gello  Carcalfon.  Comes  Ecclejiam  noflram  &  jura 
omnia,  iri  omnibus  qua  de  jure  poterit ,  debet  Captene¬ 
re  &  tutari.  Vox  vero  formata  a  caput  tenere.  Ca¬ 
pitulare  4.  Caroli  Magni  incerti  anni  cap.  9.  De 
vaffis  Regalibus ,  ut  honorem  habeant ,  &  per  fe , 
aut  ad  nos ,  aut  filium  noflrum  Caput  teneant ,  id  efr, 
feipfos  per  fe  ,  aut  per  nos ,  &c.  manu  teneant :  ii 
enim  valet  particula  ad. 

Captenium  ,  &  Capitennium  ,  Tutela,  tutamen- 
tum,  prote&io  ,  Occitanis  Captem.  Exflat  in  Re- 
geflo  Comitum  Tolofae  Charta  an.  1233.  cujus 
titulus  in  haec  verba  concipitur:  Aijfo  es  Charta 
dei  Captein  de  Serras :  qua  Serrenfis  caflri  incolse 
ponunt  fe  in  Captennio ,  &  amparantia ,  &  protettione 
Raimundi  Comitis  T olo  fani.  Captennii  formulam 
exhibet  idem  Regeflum  in  Litteris  an.  124  5.  hoc 
verborum  contextu  :  Notum  Jit  cunelis  quod  Enri- 
cus  de  Caflanbaco  pro  fe  &  pro  aliis  dominis  de  Ca- 
flanbaco  parieriis  fuis,  de  confilio  &  volunt ate  &  af- 
fenfu  aliorum  dominorum  de  Caflanbaco  . . .  pro  ipjis 
&  pro  omnibus  aliis  hominibus  &  univerfitate  de  Ca- 
flanhaco  miferunt  ,fe  fcilicet  &  eorum  corpora,  &  to¬ 
tam  villam  ,  &  univerjitatem  de  Caflanbaco  ,  &  om¬ 
nes  illos  homines  &  mulieres  qui  ibi  habitant ,  &  de 
catero  ibi  habitabunt ,  &  omnes  eorum  res ,  &  bona  mo¬ 
bilia  &  immobilia  quacunque  funt  &  ubicunque ,  fub 
Capitcnnio  &  amparantia  ,  prot  e  itione  ,  &  firma  & 
falva  cujlodia  D.  Raimundi  Dei  gratia  Comitis  To- 
lofa  &  haredum  &  fite ce /forum  ejus  in  perpetuum,  & 
Vicarii  ejus  Tolofa  pro  ipfo.  Et  pro  ijlo  Capitennio  , 
amparantia  ,  protettione  &  cujlodia  ,  jam  dittus  En- 
ricus  &  alti  preferipti  probi  homines  pro  ipjis  &  pro 
omni  univerfitate  de  Caji anh aco  debent,  &  convenerunt 
dare ,  reddere ,  &  folvere  eidem  Domino  Comiti  j  vel 
ejus  Vicario  Tolofa  in  caflro  Narbonenji  Jingulis  annis 
infejlo  Pafcba  Domini  50.  folidos  moneta  T olo  fana , 
&c.  Hoc  autem  concejfo  Berengarius  de  Prornilhaco  Vi¬ 
carius  Tolofa  pro  ditto  Dom.  Comite,  &pro  haredibus 
&  fuccefforibus  ejus ,  recepit  omnes pradittos  probos  ho¬ 
mines  &  alios  dominos ,  &  villam  de  Caflanbaco  ,  & 
omnes  eorum  res  ,&  bona  mobilia  &  immobilia ,  ut  di- 
ttum  efl ,  fub  Capitennio ,  amparantia  ,  protettione  & 
cujlodia  ditti  Domini  Comitis  &  haredum  &  fuccefio- 
rum  ejus  in  perpetuum  :  &  mandavit  &  promifit  eos 
&totam  villam  antedittam ,  &  omnes  ibi  habitantes, & 
qui  de  catero  ibi  habitabunt ,  &  omnes  eorum  res  &  bona 
ubicunque  in  cunttis  locis ,  uti  dittum  efl ,  Captenere , 
&  amp arare ,  &cu(lodire ,  &  protegere  de  omnibus  vi¬ 
ventibus  bona  fide  ,  &  legitime.  Att.  8.  die  exitus 
menjis  Decemb.  1245.  ' 

Gallandus  in  T  radiatu  deFranco  alodio  aliud 
fuggerit  captennii  exemplum  exLitt.  an.  1212. 
De  illis  manfis  ,feu  bor dariis  in  quibus  Dom.  Comes 


t 


283  CAP 

habebat  fuum  Capteinium  ( legendum  Capteinium  vel 
Captennium )  pro  Abbate  Milite ,  &c.  Et  infra :  Pro 
his  autem  omnibus  debemus  Captenere  &  tutari  Dom. 
Abbatem  &  Conventum  &  Ecclejiam  D.  Petri ,  &c. 
In  Tabulario  Abb.  Deiparae  Santonenlis  fol.  27. 
Aymcricus  de  Rancone  deditCapttennium  fuum  Eccle- 
Jia  B.  Maria ,  ita  quod  eufiodiat  &  defendat  eos  ab  om- 
nibus  hominibus ,  nec  nocebit  propter  aliquam  guerram 
hominibus  ejufdem  Ecclejta  ,  niji  invenerit  eos  in  fori/ - 
fallo.  Fol.  76.  an.  1137.  JVillelmus  Ricou  &  He- 
lias  Milites  de  Broda  (  Brou  )  promiferunt  B .  Ma¬ 
ria  Capit e nnium  fuum ,  auxilium  &  tutelam  de  decima 
terra  Spina  contra  omnes  homines.  Vide  Cruceum 
in  Hili.  Epifcop.  Cadurcenf.  num.  95. 
Capteinium,  inde  ufurpatum  pro  eo  vectigali,  quod 
domino Captenenti,  tutelae  nomine,  ultro  praelta- 
tur  ,  quod  aliis  Salvamentum  appellatur.  Confue- 
tudo  municipalis  Bellaici  inPi&onibus :  De  illis 
qua  pertinent  ad  Ecclejiam  S.  Germani ,  de  manjis , 
Jtve  bordariis  ,  in  quibus  dominus  Comes  habet  fuum 
Capteinium  pro  Abbate  Milite. 

Capten.  Tabularium  Eccl.  Cadurcenfis  :  Efpleita 
minuta  per  Capten  &  per  terras ,  quas  tenet  Hugo ,  &c. 
CAPTENSULA,  Capten  iUla.  Gloflf.  Ilidor.  Ca - 
ptentula,  captio.  Alibi :  Mufcipula ,  Captentula^Max- 
tianus  Capella  lib.  4.  extremo : 

Cum  ambage  fiita  praftruis  fophifmata  T 

Captenfulifque  ludis  illigantibus. 

Vide  Feftum  in  Scaptenfula. 

CAPTIO ,  Detentio ,  carcer.  Gervalius  Remehlis 
Archiepifcop.  in  libelloMS.  de  Miraculis  peradis 
ad  Reliquias  B.Melanii :  JVnam  plurimos  audivimus 
fuper  pradittas  reliquias  Captionem  juraffe  ,  qui  cum 
fugere  vellent ,  non  potuerunt ,  &  reverji  funt.  Leo 
Oft.  lib.  .2.  cap.  75.  Sororem  Teanenjium  Comitum  , 
quam  idem  Pandulfus  in  Captione  habebat ,  pro  ab- 
folutionc  Adenulfi  reddere  voluerat.  Petrus  Diae.  1.  4. 
Alios  in  Captionem  detinuit.  Adde  cap.  7o.[Ada 
SS.  Junii  to.  3 .  pag.  46  3 .  de  S.  Raynerio  :  Cujus 
Captionis  murus  erat  compojitus  grandibus  lapidibus.  ] 
Effe  in  Captione  Regis ,  in  Legibus  Henrici  I.  Re¬ 
gis  Angi.  cap.  53  .In  Captionem  mittere ,  in  Charta 
an.  1 102.  apudUghellum  tom.  7*pag.  864.  Ca- 
ptionner  ,  in  carcerem  conjicere  ,  detrudere ,  in 
Confuetudine  Aquenli  tit.  9.  art.  44.  [Captio , 
Confpiratio  ,  Confenfio  ,  in  vet.  Gloflario  San-Ger- 
man.  MS.  n.  501.  Hoc  forte  lenfu  poliet  intel- 
ligi relatus Gervafii  locus.] 

<5f  C  a  p  c  1  o ,  Eadem  notione.  Charta  conventionis 
inter  Henricum  Regem  Angi.  &  Robertum  Co¬ 
mitem  Fland.  pag.  1 4.  Libri  nigri  Scaccarii :  Et 
Jt  non  fecerint ,  in  Capcione  Regis  Henrici  fe  ponent . . . 
&  ponent  fe  in  Capcione  in  turri  Londotiia. 
CAPTIONES,  Malaetoltae ,  exadiones  ,  in  Charta 
an.  1 076.  to.  8.  Spicilegii  Achcriani  pag.  158. 
Tabularium  S.  Martini  de  Campis :  Captionem  quo¬ 
que  quam  fuper  hofpites  B.  Mana  apud  Nongentum 
habebam ,  quitam  dimiji.  Ita  Captio  pro  fy/aia. ,  dam¬ 
num  ,  fraus,  ufurpat  lex  1. Cod. Th.  de T ellam. 
Captiones,  alias  Pnft ,  didum  quidquid  ad  ex- 
penfas  Regis  feu  domini  capitur  fuper  fubditos  & 
tenentes,  quod  legitime  &  debite  perfolvi  de- 
tet.  Charta  Theobaldi  Comitis  Senefcalli  Fran- 
ciae  in  Hili.  Blefenfipag.  3  o  1 .  Per  donaverunt  ho¬ 
minibus  iflius  patria  Captionem  equorum  &  telarum  , 
in  quibus  manducabant.  Vide  Statuta  Davidis  II. 
Regis  Scotiae  cap.  48.  &  infra  in  Captura. 
CAPTIVARE ,  Capere,  captivum  reddere. GlolT. 
Groec.  Lat.  Aix/xa.\uli£u  ,  Capto  ,  Captivum  duco  , 
‘Captivo.  «fojuteJWhr»?  >  Captivator  )Axy.xA<*\%clusot 


CAP  284 

Captivor.  Petrus  Chryfolog.  Serm.  7.  Hypocrijis 
dum  cupit  Captivare  oculos  ,  oculis  fit  ipfa  captiva . 
Serm.  29.  Aurum  fjudaicum  populum  fic  fio  Capti¬ 
vavit  ajfettu  ,  vicit  illecebris  ,  &c.  [  Epidola  J. 
Epifcopi  Acconenlis  ad  'Honorium  III.  Papam 
apud  Acherium  Spicii,  to.  8.  pag.  373. 
bufdam  eorum  d  S  arrae  e  ni  s  Captivatis ,  aliis  marifub - 
verjis  (f.  fubmerjis  )  &c.~\ Utuntur  [Vulg.  Interp. 
Rom.  7.23.  Aug.  Civ.  Dei  lib.  1.  cap.  1.  ]  Dudo 
lib.  2.  de  Adis  Norman. Saxo Grammat.  lib.  2. 
Willelmus  Brito  lib.  4.  Philipp.  &  alii. 

«f  Captivatio ,  Captivitas ,  apud  Rymer.  tom.  2. 
pag.  222.  Omnes  fratres . .  .  de  Captivatione  fua  per 
vos  redemptionem  habentes.  Et  to.  8  •  pag.  480.  Ar- 
reflationibus  ,  Captivationibus  &  detentionibus. 

^[Captivator,  Qui  addicit  in  captivitatem.  Aug.EpJ 
199.  Captivatores  tuos  &depradatores. ApudMarten. 
Anecd.to.4.  coi.  184.  De  Captivatoribus  Clericorum. 

H  Captivellus  ,  Mifellus.  Vita  B.Johannis  Bonvifii 
to.  5.  SS.  Maii  pag.  109.  DiJJip at  facta  fua ,  &  de 
malo  in  Captivellum  venit. 

Captivitas,  Miferia  ,  calamitas,  apud  Lobinel- 
Jum  HilL  Britan.  to.  2.  pag.  300  .Ad  tantam  mi-* 
feriam  &  Captivitatem  devenerat ,  ut  &c. 

%  Captivus,  Vilis ,  contemtibilis ,  Gall  Chetif.  Car- 
tui.  Matifcon.  fol.  173.  verfo  an.  1182..  Tefiifi* 
cati  funt  quod  tertia  pars  de  bofco  Captivo  ad  eam-* 
dem  Ecclejiam  pertinet. 

CAPTOR.  GlolTae  IfonisMagiftri :  Aucupes ,  vena* 
tores ,  vel  Captores.  Vide  Captator. 

11 CAPTUARIUS.  Vide  Captura. 

CAPTUM.  Vetus  Charta  apud  Rodericum  dA 
Cunha  in  Epifcopis  Portenfib.  2.  part.  pag.  31. 
Reliquit  pro  fuo  anniverfario  aliud  Marabitinum  per 
Ecclejiam  S.  p/o  annis  de  F er ,  qua  efl  Camara  Epijco- 
pahs ,  cujus  patronatus  &  Captum  ipfe  acquifivit  tem¬ 
pore  fuo.  Charta  alia  AlphonfiLufitaniae Regis  an*’ 

1  2  5  8 .  in  eadem  Hili.  1 .  parte  cap.  1 3 .  pag.  164. 
Jguod  ego  do  &  concedo  Monafleho  S .  Stepbani . .  . 
qua  pertinent  ac  pertinere  debent  ad  jus  Regale  in  tota 
Capto  Monaflerii.  VerfioLolitanica  habet,  em  tota 
ocouto  domofleiro.  Vide  Cautum  2. 

CAPTURA,  Latinis  Scriptoribus  dicitur  pretium 
flagitii  aut  criminis  ,  merces  artium  lordida- 
rum  &  obfeoenarum  ,  uti  obfervatum  a  Cafau-» 
bono  ad  Sueton.  in  Calig.  cap.  40. 

Captura,  Locus  pifeofus,  ubi  capiuntur pifces. 
Ifidori  GlolEe :  Captura  ,  detentio ,  vel  locus  pifco- 
fus ,  ubi  fedet  Captuarius ,  qui  balneaticum  exigit.  Ita 
Codex  MS.  Regius  Cod.  1013.  ubi  editus  habeC 
attuanus ,  &  balneare.  [Cum  Captura  efl  detentio , 
accipitur  pro  captivitate:  cum  vero  fignificat lo¬ 
cum  pifcofuin,  propifeina,  ubi  multi  capiuntur 
pifces,  ut  in  feqq.  locis.  Capturam  elfe  mercedem,1 
quae  pro  balneo  penditur  ,  quae  balneare  vel  bal¬ 
neaticum  dicitur  ,  ficut  cuj ulvis  fordidae  &  ob- 
fcoenae  merces  captura  ,  facile  intelledu  efl.  Ita 
Grsvius  in  Ifid.  GlolT  ubi  non  videt,  inquit^ 
quomodo  cum  praecedentibus  cohaereant  haec  ver¬ 
ba  ,  Ahii  balneaticum  exigit ,  nifi  captura  etiam  dica¬ 
tur  locus ,  ubi  fedet  Attuanus ,  qui  balneare  exigit . 
Eccardus  Hiftor.  Marchionum  Mifnenlium  coi. 
253.  Anno  Dom.  Ineam.  8  38  ....falta  efl  contenti » 
Gofboldi  &  Hrabani  Abbatis  coram  Imper.  Ludovic 0 
...de  Captura  quam  F  oleo  &  fratres  ejus  Biurgo&Hro • 
tradiderunt  ad  S.  Bonifacium .  ]  Diploma  Ludovici 
Pii ,  de  Carolivenna ,  loco  ita  dido  ad  Sequanam  : 
ProavusCarolus  qui  eandem  conflruere  ju (jit  Capturam. 
Supra,  vennam  &  pifcariam  appellavit.  Ita  etiam 
ufurpatur  in  Traditionibus  Fuldenfibusnon 


28  s  CAP 

mei  lib.  i .  pag.  454.  In  loco  Sccipbatz. juxta,  ripam 
fluminis  Sinua  ,  &  in  pago  eodem  Sinnahge-we ,  id  cft , 
unam  Capturam  cum  terris ,  pratis  ,  campis ,  filvis , 
&c.  Pag.  455.  In  p*go  Salagevre ,  id  efl  ,  unius  Cap¬ 
tura  tertiam  partem.  Pag.  465.  Deilla  Captura  quam 
habemus  in  filva  Bochonia ,  arca  flumen  quod  dicitur 
Eliedina  ,  duas  partes ,  id  efl ,  meridianam  partem 
ejufldem fluminis  &  occidentalem  cum  omni  integritate , 
ut  a  die  proflent  e  in  proprium  uflutn  illam  colatis ,  atque 
augeatis ,  &c.  Occurrit  pallim  pag.  464.465. 
469.  472.473.  474.  480.  483.  491.  49 a. 
495.  496.  514.  516.  5  19.  525.  526.  530. 
538.  544*  545-  5  73  •  Sulpitius  Severus  lib.  3. 
cie  Vita  S.  Martini :  Vade ,  inquit ,  mitte  linum  tuum, 
Captura  proveniet.Captura  pifleium,  in  A&isMuren- 
fis  Monafterii  pag.  5  2.  Captus  pifleium ,  inFundat. 
Monaft.  S.  Petri  in  Erphurdia.  Lucas  cap.  5 .  La¬ 
xate  retia  veflra  in  Capturam ,  tk  dyfiv.  Id  eft ,  Im¬ 
mittite  &  injicite  retia  veflra  ,  &c.  Infra :  In  Captu¬ 
ram  pifleium.  Captura  ,  s/zCcX»,  inGIolT.  Graec.  Lat. 
id  eft,  injedio.  Solinus  c.  1 1.  Pachino  multa  tun- 
r.orumeft  copia ,  Echinis  &  omnibus  mari  nantibus  pifl- 
culentijjimam ,  acpropterea  flemper  Captura  larga.  Flo- 
doardus  lib.  i  4.  carm.  1  8 . 

Mandat  item  quondam  Captura  inflare  flodales. 
Atque  locum  fignat ,  laxat  a  ubi  retia  pandat. 

Captura  qua  ad  capiendas  aves  ponuntur ,  in  Lege 
Bajwar.  tit.  2 1.  §.  9. 

Captura  ,  Idem  quod  Captio,  Creditio ,  vel  Credentia , 
de  quibus  vocibus  agimus  fuis  locis. Charta  Com- 
muniae  Brueriarum  ann.  1186.  Nec  teloneum  nec 
mone.tagium  reddant ,  nec  apud  eos  aliquis  Dominus , 
Capturam  panis ,  vini ,  carnium ,  vel  pifleium  aut  alia¬ 
rum  rerum  venalium  habeat.  Vi  de  Prifla. 

Captura,  Exa&io.  Charta  Ludo  vici  VI.  ^.eg.  Fr. 
ann.  1119.  in  Tabular.  S.  Mariae  Columbenfis 
dioecefis  Carnotenf.  Supra  ditta  enim  terra  infcfta- 
tione  malorum  hominum ,  &  malarum  con fluet udmuni. 
Capturis ,  quo  d  noftris  flervientibus  terra  illius  fluperpo- 
fita  erant ,  &c.  Veteres  Schedae  de  divifione  pa¬ 
rochiae  urbis  Corbeienfis  ex  Bibi.  S.  Germani  Pa- 
rif.Cod.  564.  Dederunt  etiam pradittus  Caftellanus 
&  uxor  ejus  redditum  unius  flatoris ,  flcilicet  ad  Captu¬ 
ram  ante  Natale  Domini,  &  ante  Paflcha ,  &  ante 
Auguflum ,  unde  r.eddit  prodictus  Prefbyter  flatoribus 
duos  denarios  ad  Capturam  pro  flotularibus ,  &c. 
CAPTUS,  pro  Cattus,  Felis ,  Gall.  Chat.  Papias 
MS.  Bituric.  Captus,  id  efl ,  AI  1  fio  ,  dictus  quod  acu¬ 
te  videat.  Vi  de  Catta. 

«U  CAPUCCINUS ,  Capuccium  ,  Cafuceria.  Vide 
Caputium. 

1TCAPUELLA.  Vide  in  Capuli  a. 

CAPUITA  ,  Idem  quod  Cambutta,  feu  Baculus  pa- 
ftoralis.  Honorius  Auguftod.  lib.  1.  cap.  153. 
Alphabetum  in  pavimentum  cum  Capuitaflcnbit.  Cap. 
217.  Virga  pafloralis,  &  Captiita  ,  &  ferula  ,  &  pe¬ 
dum  dicitur.  Vide  Cambuta. 

I.  CAPULA ,  Parva  capa.  Vide  Capa  1. 

^1  2.  CAPULA  ,  Baptizati  Chriflnale.  Vide  Capuli  a. 

CAPULARE  ,  Capellare  ,  Capillare  ,  Caedere , 
incidere ,  frangere,  radere.  A  Lat.  flealpere ,  dedu¬ 
cit  Spelmannus  ,  Salmafius  a  flcapellare ,  &  flcapel- 
lum  ,  quod  eft  bacillum.  Joan.  de  Janua  '.Capulus  d 
caput ,  quia  caput  eft  gladii ;  vel  a  capio ,  quod  ibi  ca¬ 
pitur  gladius,  utteneatur;unde  Capulo ,  as, verbum  atti- 
vum,  id  eft,  fleindere,  vel flecare  :  unde  in  Decretis  Pon- 
tifleum ,  Lingua  delatoris  Capuletur.  Mulieri  ingenuo 
crines  Capulare,  in  Lege  Burgund.  tit.  5 .  S.  1 .  Ari- 
ftatonem  fluper  mortuum  Capulare ,  in  Lege  Salica  tit. 
1  7.  §.  4.  Conciflam  vel  flepem  alterius  Capulare  ,  in 


CAP  2  86 

ead.  Lege  Salica  tit.  1  8 . §. 3 .  in  Lege  R  ipuar.  tit. 
43.inLegeAlem.tit.  99.  §.  26.  Arborem  Capula¬ 
re  ,  in  Lege  Salica  tit.  29.$.  30 .  Pedem  Capulare , 
ibid.tit.  3 1 .  §.  11.  Capulare  veftitus ,  in  Capitulis 
Caroli  M.  lib.  1 .  c.  71.  Linguam  Capulare ,  abfein- 
dere,apud Hadrian.  I.  inCanon.  c.  4  5 .  in  Capitul. 
Caroli  M.  lib.  7.  c.  277.  apudHincmarum  con¬ 
tra  Hincmarum  Laudun.  in  Concil.  Duziacenfi  I. 
part.  2.  cap.  1 1.  &c.  Anonymus  de  Miraculis  S. 
Urfmari  num.  3 .  Dumqueattr  altam  virgam  ad  fle  ap¬ 
plicat  ,  ut  eam  cum  ferramento  Capularet ,  &c. 

Concapolare.  Formulae  Andegavenfes  num.  33  .Et 
ibidem  venientes  invenerunt Jic  ejje  f altum  fleris  incijts , 
oftias  Concapolatas ,  portas  perforatas ,  &c. 

Capellare  ,  Eadem  notione  ,  in  Lege  Longobard. 
lib.  1 .  tit.  19.  §•  20.  Si  quis  caballo  alieno  caudam 
Capellaverit,  id  eft,  fletas  traxerit.  §.  26.  Stquisftal- 
lariam  alterius  Capellaverit. 

Capillare.  Papias -.Capillare ,  concidere.  Statuta  Ge- 
rardimontenfia  apud  Mirseum  in  Diplom.  Belg. 
lib.  2.  cap.  60.  Si  quis  altum  vel  verberaverit ,  vel 
pulflaverit ,  vel  ad  terram  proflraverit ,  vel  Capillave- 
rit  60.  flol.  flolvet  Comiti.  [  Ubi  Capillare  idem  vi¬ 
detur  quod  capillos  vellere.  Vide  mox  infra  Ca- 
pillatio.^Concapulare ,  in  Lege  Salic.  tit.  8.  §.4. 
Chapler ,  noftris.  Willelm.  Guiart: 

En  tele  maniere  i  Chaplerent , 

JjLfldforce  les  defbaraterent. 

Et  alibi : 

Grantftot  de  gens  apres  s’arr  'tve , 

Dejquiex  chacuntant  i  Chaploie, 

Jjfluils  metent  Anglois  ala  voie. 

[La  Bataille  duCareme  &  du  Carnage  MS. 

Tant  i  a  fler u  &Chaple, 

Jjflu  il  li  afait  moultgrand  dommage.  J 
Vocis  vis  manfit  in  verbo  Chapeler ,  quod  apud 
nos ,  fummas panis  cnflas  revellere ,  fonat. 

Capulatura  ,  Capulatio  ,  Vulnus.  Formulae  fo- 
lenn.cap.  1 1  9.  Violenter  fluper  ipflurn  evaginato  gla¬ 
dio  venit ,  unde  livores  vel  Capulatura  atque  colaphi 
manifefte  a ;  parent.  Et  mox  :  Et  fluper  ipflurn  Uvores 
&Capulationes  miflit.  Chappelis  Scriptoribus  noftris. 
Berrius  in  Hift.  Caroli  VII.  pag.  232.  Et  dura  le 
Chappelis  par  1’cfpace  d'  une  forte  heure.  Tra<ftatusde 
Torneamentis  Tabulae  Rotundae  MS.  Et  lors  eufl- 
Jiez.  pe  u  voir  gratis  fais  d’  artnes ,  &  grant  Chappelis 
d’un  cofte  &  d’autre.  WiU.GawrrdeAuriflanuna 
Es  Chapleis  des  meflereans 
Devant  lui  porter  lafe fluit. 

Et  ann.  12  64. 

Le  Chaple  commence  aus  eflpeesl 
An.  1298. 

Le  Chaple  afles  longuement  dare, 

LeRoman  deGarin  : 

La  veiflfliez.  un  riche  Chapleis. 

LeRoman  deVacce : 

Au  Chaple  des  efpees  les  feront  enverfler. 

Statuta  S.  Ludovici  1.  2.  eap.  38.  II  doit  montrer 
flanc  ,  ou  plaie ,  ou  defleireure  ou  Chaple.  Ubi  Chaple 
idem  eft  quod  Capilatura.  Chron.  Bertr.  Guef- 
clini  MS. 

T 1 ous  ceus  qu'd  Cocherel  furent  au  Cbaplement. 

«|f  Capillatio  ,  Capillorum  evulfio ,  apud  Marteii. 
tom.  1.  Anecdot.  coi.  767.  e  Legibus  Baldui- 
ni  Flandriae  Comitis  ann.  1200.  DeCapillatione 
velpcrcujftone  fine flanguine  quindecim  Jolidi,  unde  ca¬ 
pillatus  vel  percuflfus  medietatem  habeat ,  &c.  Et  pau¬ 
lo  poft  :  Jjltfti  alterum  inculpaverit ,  juret  flolus  quod 
ille  eum  laflerit ,  aut  percujferit  ,  aut  CapilDverit. 
Leibnit.  tom.  2 .  Scriptor.  Brunfvic.  pag.  515.  in 


i87  CAP 

Privilegio  Ernefti  Ducis  Brunfvic.  pro  civitate 
Hamelenfi  ann.  1335.  Item  ,  Ji  contentio  vel  dif- 
cordia  fit  inter  aliquos  Burgenfes  de  percujjione  vclCa- 
fillatione  ,  pofi  emendam  judicii,  reus  dabit  Con fuli- 
bus  unam  amam  vini ,  &  Ufo  niarcam.  Caffarus  lib. 
1 .  Annal.  Genuenfium  ad  annum  xi  6  1 .  Difcor- 
des  ii,  qui  in  civitate  erant,  Capillationes  &  rixas 
folitas  ne  facerent  vel  inciperent ,  Confides  ad  prafens 
jurare  fecerunt. 

Scapellare.  GlofT.  Lat.  Graec.  Scapellat,  v.cna.c-ylfti, 
noncenvi^H.  Edi&umRotharis  Regis  Long.tit.  10 1. 

5  <).Siqitis  vitem  alienam  de  una  f offa  aflo  animo 
Scapellaverit,&c.  Lex  Longobard.  1. 1 .  tit.  19. §.5. 
Si  quis  molinum  alterius  Scapell avent ,  aut  aratrum 
alienum  iniquo  animo  Scapellaverit ,  &c. 
Transcapol^re,  Vox  ejufdem  originis  &  notionis. 
Padlus  legis  Salicae  tit.  3  2.  §.  17.  Si  quis  ingenuum 
caflravertt,  aut  virilia  Tr an fcapolaverit ,  undeman- 
cusfit  ,  e^r.Ubi  Lex  Salica  tit.  3  1 . §».  18.  habet 
Truncaverit. 

Decafulare  ,  Idem  quo dCapulare.  Petrus. Cellenfis 

1.  7.  Epift.  18.  Labia  concidunt  ,  turpiloquio  &fcur- 
rilitatibus  adfuefeentes :  linguam  Decapulant ,  malum 
redarguentes ,  &  mendacium  femper  loquentes.  Alia 
notione  vocem  hanc  ufurpat  Plinius  lib.  1  pc .6. 

f  CAPULARIS  ,  Capularium  ,  Vellis  fpecies  te¬ 
gens  Scapulas.  Vide  Scapulare. 
f CAPU LATIO  ,  Cafulatura.  Vide  Capulare. 
^[CAPULATUS,  Gladio  cindlus.  Sic  diciturac^- 
ftf/egladii.  Vita  S.  Udalricitom. 2.  SS.  Julii  pag. 
xoi.  Capulatus  autem  qui  beneditiione  divina  regni 
tenebit  gubernacula. 

CAPULLA.  Synodus Nemaufenfis ann.  1284.  cap. 
de  Baptifmo  :  Verum  Ji  propriam  Capullam  propter 
paupertatem  ,  vel  aliam  quamcumque  caufam  non  ha¬ 
buerit  ,  vel  habere  nequiverit  baptizandus  :  Capulla 
etiam  alia  ,  cum  qua  alius  baptizatus  fuerit ,  quam 
Sacerdos pracipue  gratis  exhibeat  ,  baptizetur.  Simi- 
Jialegere ell  in  Statutis  Synodal.  Ecclefiae  Cardur- 
cenfis  apud  Martenium  tom.  4.  Anecdot.  coi. 
686.  ]  Diminutivum  videtur  a  capa ,  quam  Bap¬ 
tizatorum  vellem  fuiflfe  fupra  docuimus  :  eadem 
etiam  forte  qu xChrifmale  appellatur.  [Polteriorem 
hanc  notionem  confirmant  Statuta  Augerii  II. 
Epific.  Conferan.  ann.  1280.  ubi.fic  :  Si  baptizan¬ 
dus  vel  propter  paupertatem  ,  vel  altam  quamcumque 
(  caufam)  Capullam  feu  Chrifmale  proprium  habere 
nequiverit ,  gratis  Capulam  illi  exhibeant ,  licet  quo¬ 
que  alter  cum  illa  fuerit  baptizatus.  Vide  Chrifmale 
&  Cappnccium  recens  Baptizatorum  inCapntium.  ] 
«JCafuella,  Eademnotione  inmox  laudatis  Statu¬ 
tis  Augerii  Conferan.  Sub  poena  fufpen/ionis  ab  offi¬ 
cio  prohibemus  ,  ne  CapuelU  baptizatorum  ponantur  in 
altis  quam  in  Ecclejiafitcis  ujtbus  ;  videlicet  inde  fa¬ 
ciant  fupercapellitiavel  c ordines,  &  alia  qua  ad  cultum 
divinum  &  fervidum  ecclejiafiicum  pertinere  nofcuntur. 
f  CAPULULUM.  Vide  Cdpedulum. 

^[CAPULUM,  Funis  unde  indomita  comprehenduntur. 
Papias  MS.  GlolTar.  MS.Sangerman.n.  501.  voci 
indomita  fubdit  jumenta,  cum  Ilidoro  ,  ut  jam  di- 
dtum  efEin  Capiunt. 

1.  CAPULUS,  vcICafulum,  Apex.  Andr.  Dan- 
■dulus  in  Chron.  MS.  ann.  991.  Aut  de  Capulo Jil- 
varum  amplius  tollendo  ,  quam  antiqua  praf  idt  con - 
fuetudo,  &c.  Vide  Ramagium. 

2.  CAPULUS,  Locus  in  quo  mortui  efferuntur.  Giof- 
.  far.  MS.  Sangerman.  n.  5  o  1 .  ex  Ifid.  /.20.  f.u. 
s.  CAPUS,  Cappus,  Avis  praedatoria  ,  feu  falco. 

Glolf.  Saxon,  Ailfrici  :  Falco  vel  Capus,  d  capien¬ 
do  ^  csdhhiiyoc ,  id  ell ,  erodius  5  accipiter  pe- 


CAP  288 

regrinus.  Papias  :  Capus ,  falco ,  avis,  d  capiendo. 
Alibi :  Falco  ,  ditius  quod  falcatis  incurvis  unguibus» 
Jit, hunc  Itali  Capud  vocant ,  d  capiendo.  Ita  MS.  Edit, 
habet  Caput,  fedlegendu mCapum.  Formulae  an¬ 
tiquae  promotionum  Epifcopal.Ep.i  6.  A  quo  ver¬ 
bo  accipere ,  aves ,  qua  alias  aves  capiunt ,  accipitres 
nominantur.  Synodus  Ticinenfis,fub  Leone  V.  PP. 
ann.  850.  can.  4.  Non  canibus  ,  aut  accipitribus , 
vel  Capis,  quos  vulgus  Falcones  vocat ,  per  feipfum 
venationes  exerceat.  Theodulfus  lib.  4.  Carm.  8.* 
de  pugna  avium  pag.  219. 

JjJuatuor  accipitres  veniunt  hinc ,  quatuor  illinc  ^ 
Jtiuatuor  &  totidem  parte  ab  utraque  Capi. 

Primo  hicongreffu  perimunt  fe  hinc  inde  vicijfim  , 
Accipitrem  accipiter ,  feu  Captis  ipfe  Capum. 
Et  lib.  6.  Carm.  26. 

Colla  fuperba  teras ,  anates  ut  turba  Caporum  f 
Anferemut  accipiter ,  colla  fuperba  teras. 

Odo  Cluniacenf.l.  1 .  deVita  S.  Geraldi  c.  4.  Sci¬ 
licet  ut  moloffos  ageret ,  arcifia  fieret ,  Cappos  &  acci¬ 
pitres  competenti  jatiu  emittere  confuefceret.  Servius 
ad  lib.  1  o.  Aineid.  ait ,  Campaniam  d  Tufcis  condi¬ 
tam  ,  vifio  falconis  augurio ,  qui  Tufca  lingua  Capjs 
dicitur ,  unde  e  fi  nominata  Campania. 

In  Vita Ludovici Pii  ann.  81  3.  fit  mentio  Ger- 
rici  Capis  Prapojtti  ,  qui  fcilicet  avibus  venaticis 
praeerat ,  ut  quidam  cenfent.  Alii  Prapojitos  Capis 
eofdem  volunt,  quirecentioribus  Buticularii  di¬ 
cuntur.  Nam  Capis  &  Capula  apud  Varronem  elt 
poculi  genus ,  quo  deplere  vafa  olearia  folebant  ; 
&  licet  Capis  Capidis ,  declinetur ,  inflexione  ta¬ 
men  recepta  apud  Scriptores  infimae  Latinitatis  J 
potuit  dici  Prapofitus  Capis,  pro  Capidibus.  Sic  apud 
Avitum  Vienn. Epift.  65.  Utatur  paterarum  capa¬ 
citate  pro  Capis.  Qjy.fi  dicat ,  pro  vafculis  exiguis , 
pateris  bibat  capacioribus.  AtStephanus  Baluzius 
monet  in  Cod.  Viennenfi  Aviti,  legi  Cuppis  pro 
Capis. 

Solidi  de  Capo  ,  tom.  3 .  Concil.  Hifp.  pag.  284. 

,  coi.  2.  in  Donatione  Alphonfi  VI.  pro  Monafte- 
rio  S.  Facundi ,  videntur  efle  folidi  capo  feu  falco¬ 
ne  notati  &  infigmti:  Homicidium  de  notie  factum  qui 
negaverit ,  fi  accu  fatus  fuerit  litiget  cum  illo  qui  dixe¬ 
rit  ,  Jjduia  ego  vidi ;  &  Ji  ceciderit  petiet  centum  foli- 
dos ,  &  quod  ultra  expendit  in  armis  ,  &  operariis  , 
&  expenjis ,  &  fexaginta  [olidos  de  Capo. 

CAPUS,  Capo,  Cappus,  Latinis  Gallus  caftratus^ 
nollris  Chapon  ;  ex  quopoltmodum  hac  appella¬ 
tione  donati  eunuchi  «Sccaltrati.  Luithpran,dus  in 
Legat.  Dicimus  enim  quod  Capones  funtfid  e  fi, eunuchi. 
Capitul.  Car.  Calvi  tit.  43.4.30.  De  Cappis  &  aliis 
negotiatoribus  videlicet  ut  f/udai  dent  decimam ,  &  ne¬ 
gotiatores  Chriftiam  undecimam.  Ubi  Judaei  ita  viden¬ 
tur  appellati  ob  ,  feu  circumcifionem. 

Nam  ,  ut  ait  S.  Ambrofius  in  Leviticum  ,  viros 
circumcifione  Jignatos  etiam  opprobrio  &  illujione  di¬ 
gnos  arbitrabantur  veteres.  Vide  Maream  1. 1 .  Hift. 
Beneharn.  cap.  16.  num.9.  &  Notas  noflras  ad 
librum  4.  Niceph.  Bryennii. 

CC?  Notum  efl  jus  Dominorum  a  fubditis  fuis  vel  ca - 
pones  vel  eorum  valorem  accipiendi :  de  quo  jure 
frequentior  in  chartis  occurrit  mentio  ,  quam  ut 
opus  fit  illud  exemplis  ItabiJiri.  > 

Caponagium  dicitur  illud  jus  in  Chartulario  S. 
MartiniPontifarenfis:  Debetur  quarto  unius  caponis 
&  unus  denarius  de  Caponagio. 

CAPUSIERA,  [  Species  artis  ad  capiendas  aves.] 
Vide  Vara. 

1.  CAPUT  ,  Moduspofleflionum  ,  quibus  collatio 
imminebat ,  jugum  etiam  di&um  :  quae  appella¬ 
tiones 


189  CAP 

tiones  paffim  occurrunt  in  Cod.  Theod.  &  Ju- 
ftin.  Und e  Capitatio  ,  St.  jugatio  ,  quae  poffelfioni- 
bus  8t  capitibus  praedabatur  ,  interdum  & 

Calut,  ut  apud  Eumenium  inPaneg.  Septem  millia 
Capitum  remfifi ,  quartam  partem  amplius  partem  no- 
jlrorum  cenfuum.  Sidonius  Carm.  i  3 .  ad  Majorian. 

L&flrigonas  nos  ejfeputa  :  monftrumque  tributum , 
Hic  Capita ,  ut  vivam  ,  tu  mihi  tolle  tria. 

Atque  ita  Caput  u'urpari  apud  Ammian.  lib.  1  6. 

&  1  7.  contendit  Jacob.  Gotofredus ,  quem  con- 
fulead  leg.  2.  Cod.  Theod.  de  Cenfu.  [  Defcri- 
ptio  bonorum  Domini  de  Efka  ex  Archivo  S.  Au- 
domari:  Dimidium  Caput  debet  fex  quarterios  frumen¬ 
ti.  Ibidem:  Redditus  quem  recipit  a  Capitibus  eft  red¬ 
ditus  avena  ,  &funt  ibi  lxvi.  Capita ,  &  debet  quod¬ 
libet  Caput  unum  modium  avena.  Ibidem:  Notandum 
eft ,  quod  lii.  Capita  &  dimidium  Caput  folvuni  ifiud 
frumentum ,  five  ejus  pretium  ;  &  continet  quodlibet 
Caput  integrum  tres  raferias  frumenti  de  menfura  vil¬ 
la  de Eska  :  ubi  ,  fi  bene  intelligo,  Caput, mo¬ 
dus  agri  eft  ,  in  quo  feminantur  tres  raferia fru¬ 
menti.  ] 

CAPUT,  dicitur quodcumque  in recenfione nu¬ 
merum  efficit.  Gregorius  Magnus  lib.  7.  Indidit. 

1.  Epift.  6.  Sindones  2.  coopertorium  fuper  altare 
tinum ,  letta  ftrata  numero  10 .  in  ar amentis  Capita 
2.0.  in  ferramentis  Capit  a  30.  &c.  fed  praecipue  ea 
vox  ufurpatur  in  armentis  ac  gregibus.  Idem  Gre¬ 
gorius  lib.  1  o.  Epift.  1  2.  InpeculioCapita  15.  ar- 
vienti  Capita  2.  ferramenta  numero  5  .  Lib.  1  o.  Ep. 
42.  Decem  equarum  Capita.  Lex  Alemann.  tit. 
•79.  §.  2.  Legitimus  pafior  ovium  fi%o.  Capit  a  in  gre¬ 
ge  habet  domini  fui,  &c.  Capita  animalium  ,  in  Lege 
Wifigoth.lib.  8.  tit.  3-§.  1  2.  tit.  4-§.  1  o.  2 6. 
tit.  5 .  §.  7.  in  Charta  Romualdi  Ducis  Benevent. 
tom-  8.  Ughelli’ pag.  607.  61 1  .Ovium  Capita  tan¬ 
ta,  in  Formulis.  Gualdo  in  Vita  S.  Anfcheri  Ar- 
chiepifcopi  Hamburg.  cap.  8  6. 

Rurfus  ab  integro  decimam  animalia  quinto , 

Omne  Caput  decimum  manibus  tradebat  egentum. 
Chef  de  befiail ,  in  Confuetud.  Baionenfi  tit.  2. 
art.  2. 3 .  &  Aquenfi  tit.  1  i .  art.  2  5 .  Chefs  de  va- 
cbe ,  debrebis ,  de  porcs ,  in  Confuet.  S.  Severi  tit. 
10.  art.  6.  Eline  Caput  pro  ipfo  animali ,  in  leg. 
6.  Cod.  Theod.  de  Curiof.  Antiq.  Fuld.  lib.  3. 
trad.  3  5.  /Jumentum  ,  quod  vulgo  dicitur  Caput ,  op¬ 
timum  ,  Jive  veflimentum  quod  melius  haberet ,  inufus 
Fratrum  cederet.  Vide  leg.  1 .  §.  ult.  &  leg.  3 .  D. 
de  rei  vindic.  1.  3.D.  de  pignorib.  &  Vegetium 
de  Mulomedic.  pag.  10.  [  Rymer.  tom.  9.  pag. 
873.  coi.  1.  ] 

Capitis  Furium  ,  Capitale  Furtum  j  id  eft,  Fur¬ 
tum  animalis  ,  vel  rei  mobilis.  Charta  Ottonis 
Imperat,  ann.  9  7  3 .  in  Privilegiis  Ecclefiae Ham- 
burgenfis  :  Ut  nullus  /Judex  publicus ,  vel  qualibet 
judiciaria  poteftas ,  aliquam fibi  vindicet  poteflatem  in 
fupradictorum  hominibus  Mona  fer  iorum ,  litis  videli¬ 
cet  eb  colonis ,  vel  eos  aliquis  capitis  b anno  ob  Capitis 
Furtum ,  vel  quocunque  banno  confringat.  Quaz  tot¬ 
idem  verbis  habentur  ibidem  pag.  151.  1  5  5 .  & 
1  5  6.  ubi  Furtum  Capitis  videtur  idem  quod  Capi¬ 
tale  appellatur  in  Poenitentiali  Halitgarii  Camc- 
racenfis  Epifcopi  cap.  4.  Si  quis  Clericus  Furtum 
fecerit  Capitale ,  id  eft ,  quadrupedum  ,  vel  cafam  ru¬ 
perit  . 7.  annos  poemteat.  Liber  Poenitentialis 

Gregoriill.  PP.  cap.  9.  Si  quis  Furtum  Capitale 
commiferit ,  id  ef,  aurum,  argentum  ,  quadrupedes  , 
vel  domos  effregerit ,  &c.  Alius  Poenitent.  MS.  Si 
tu  Furtum  Capitale  commif  (li ,  id  e(l ,  quadrupedum  , 
vel  domos  effregi  fi ,  &c.  Alius  deniquePoenitential. 

Tom.  //. 


CAP  290 

perinde  MS.  Si  quis  Furtum  Capitale  commiferit ,  id 
ef  ,  quadrupedia  abegerit, &c. 

Caput  Annonae.  Anaftafius  in  Joanne  V.  PP.  Necnon 
&  alias  divales juffones  relevantes  Annona  Capit  a  pa¬ 
trimoniorum  Sicilia  &  Calabria  non  pauca.  Idem  in 
Conone  :  Relevavit  per  facram  jujjionem  fuam  du¬ 
centa  Annona  Capita ,  qua  Patrimonii  cufiodes  Brutits 
&  Lucania  annue  perfolvebant.  Nov.  Theodofii 
Fifcalib.  Ad  auri  vero  Silifenfes  . . .  totius  annona  no¬ 
mine  5 .  millia  /olidorum  ,&  j  o.  Capitum  in  Annonis 
Ducis  confueto  tempore  annua  functione  dependebant . 

£  Vide  Capitio.  ] 

3*  CAPUT,  Dux,  Praefe&us ,  quomodo  Chefdici- 
mus.  Monachus  Sangall.  lib.  2.  de  Carolo  Magno 
cap.  4.  Interrogavit ,  qua  poena  dignus  effet ,  qui  Ca¬ 
put  Francorum  in  manus  bofiumtradidijfet. 

Caput  Anni  ,  Initium.  Charta  Sergii  PP.  apud  Sam- 
marthanos  in  Abbatibus  Montis  majoris  Arelat. 
fub  ann.  1002.  Ibi  tertiam  partem  poenitentia  illi  di¬ 
mittimus  ,  &  Ecclcfiam  ufqtte  ad  Caput  Anni  ei  red¬ 
dimus  ,  &  pacem ,  &  capillos  incidere  habeat  ;  &  fi 
mors  in  Capite  Anni  evenerit  ;  vel  infra  annum ,  ex 
parte  noflra  abfolutus  maneat. 

*I  Caput  Annorum  ,  Contraria  notione  pro  fine  an¬ 
norum  fumitur,  apudLobinellum  Hift.  Britann. 
tomu  2.  coi.  701  Et  fi  tunc  non  fuerit  redempta  ,  id 
ef  ad  Caput  quindecim  annorum  -,  maneat  in  monachia 
fempiterna;  hoc  eft,  expletis  quindecim  annis.  Et 
coi. 7  3 .  Ufque  ad  Caput  fex  Annorum,  hoc  eft  ,  poft 
fex  annos. 

Caput  Aquje.  Charta  Ermengardis  Comitiffae  Ce- 
ritanenfis  ann.  8  93.  Silvis ,  garritis  ■,  molinis ,  mo- 
linariis ,  aquis  ,  Caput  aquis ,  aquarum  duftibus  vel  re- 
duclibus ,  &c. 

Caput  Asini.  Cognominatus  quidam  Miles  apud 
Ordericuni  Vitalem  lib.  8-  pag.  681.  pro  magni¬ 
tudine  capitis  &  congerie  capillorum. 

Caput  Burgi,  Chef  de  Bourg ,  in  Confuetud.  Pi- 
<ftav.  art.  4.  Oh  ledit  Seigneur  ait  ville ,  bourg,  ou 
Chef  de  bourg.  Adde  Confuetud.  Santonenf.  art.  6. 

Caput  Castri.  Charta  ann.  10  94.  apudGuefnaium 
in  Annalib.  Maffilienf.  pag.  3 1  «j.  Guirpimus atque 
donamus  . . .  S.  Viftori  Martyri  . . .  quidquid  in  ho¬ 
nore  nofiro  &  ditione  praditti  Coenobii  Abbati  &  ALona- 
chis  quoqitomodoa  qutbufc  linque  per  funis ,  ubi  acquifie - 
runt ,  vel  in  futurum fimiliter  acquirere  poterunt ,  prop¬ 
ter  fola  Capita  Caflrorum  no f  rorum  ,  &c.  Will.  de 
Podio  Laurentii  cap.  3  7.  Comes  recuperavit  cafirum 
Saracenum  ,  obfeffa  &  conclufa  munitione  in  Capite 
Caflri.  Infra :  C&teri  autem  qui  erant  in  Capite  Caftri 
Saraceni  inclufi ,  &c.  Charta  ann.  1306.  in  Re- 
gefto  Philippi  Pulcri  Regis  Franc.  ann.  1299. 
num.  16  5 .  Tabularii  Regii,  pro  VicecomitatU 
Lautricenfi  :  Et  alias  proprietates  quafcunque ,  qua 
feu  quas  idem  Bertrandus  habet ,  tenet ,  dr  pofidet  in 
villa  &  Capite  feu  fortalitia  caftri  pradtfti  de  Lau- 
treco,  &c. 

Caput  Comitatus  ,  vel  Baronis  ,  Mefuagium  Ca¬ 
pitale  Baroniae  ,  caftrum  ,  vel  aliud  aedificium  , 
quod  propter  jus  gladii  dividi  non  poteft,  apud 
Bra&onum  lib.  2. cap.  3  4.  §.  1.  c.  3  9.§.  6.  c.  40. 
§.  4.  &  in  Fleta  lib.  5.  cap.  9.$.  i6.Regeftum 
Philippi  Auguft.  Regis  Francor.  Herotivallianum 
fol.  168.  Robertus  a  e  Core  i  tenet  in  Coi.fi  an  tino  Kj- 
nevillam  qua  ef  de  Baronia  de  Corel  ,  unde  ipfe  refpon- 
det  per  Petrum  de  Tilleio ,  in  cujus  Baronia  Caput  Ba¬ 
roni  a  ef. 

Cafut  Contubernii  ,  alias  Decanus ,  Denis  militibus 
prapofitus.  Veget.  1.  2.  c.  8.  1 


29 1  CAP 

1093.  apud  Catellum  inCornitib.  Tolofan.  pag. 
9  3 .  Adhuc  etiam  dono  ipftm  turrim  cum  ipfas  cajas  a  e 
caflro ...  &  ante  cafas  Caput  Eccleju  cum  ipfo  allcdio, 
&c.  Vide  Capfum. 

Caput  Ecclesia  ,  pro  Capitio,  feu  ea  Ecclefiae  parte, 
ubi  altare  erigitur.  [Chronicon  S.  Benigni  Divion. 
apud  Acher.  tom.  1.  Spicii,  pag.  411.  Pcfl  mortem 
vero  Ademari  ,  Lampaia  uxor  ejus  dedit  ad  altare 
S.  Maria  in  hoc  loco  conftitutum,  quod  Caput  Ecclejia 
dicebatur  ab  antiquis.  Vide  Capitium  2.]  Ita  in  re¬ 
gionibus  urbis  Romae  apud  Mabillonium  tom.  4. 
Analed.  Caput  Afra  ( fic  leg.  putem  ,  pro  Africa  ) 
&  Caput  S.  J 'cannis ,  p.  5 1 2»  &  5 14.  V ide  Capfum. 

Caput  Episcopatus  ,  Major  Ecclefia  dicitur  in 
Capitul.  Caroli  Calvi ,  tit.  40.  cap.  13. 

In  Capite  esse.  LexLongob.  lib.  1.  tit.  17.  §.  2.  Si 
fervi  per  conjihum  rufie  anorum  manu  armata  in  vi¬ 
cum  intraverint ,  &  quicunque  homo  liber  fub  regni  no- 
flri  ditione  pofitus  cum  illis  conjiliatus  in  Capite  fuerit , 
anima  fu  incurrat  periculum ,  &c.  Infra:  Et  Ji  liber 
homo  in  Capite  non  fuerit ,  ille  prior  fervus  qui  eos  con¬ 
duxit  ,  metiatur.  [Leges  Luitprandi  apudMurato- 
rium  to.  1.  Scriptor.  Ital.  part.  2.  pag.  6  9.  coi.  1. 
Si  quis  fream  alienam  fine  voluntate  mundualdi  ejus 
movere  de  cafa ,  ubi  ipfa  habitat  ,prafumpferit ,  &  alibi 
adduxerit ,  componat  ille  qui  in  Caput  ejl  pro  illicita 
prafumptione  ad  mundualdum  una  fohdos  lxxx.]  Quod 
dicimus ,  Se  mettre  d  la  tejle  ,  jfjj  ejl  d  la  tejie. 

Caput  Excubiarum,  Qui  excubiis  praeeft,  Capitame 
dn  Guet.  Curia  Generalis  Catalaniaein  vilia  Mon- 
tiffoni  an.  1  3  6  3.  Sancimus  quod  ji  Vicaiius  Barci- 
nonenjis  pro  eligendo  Capita  Excubiarum...  pecuniam 
acceperit ,  &c. 

.Capite  Censi  ,  Servituti  &  cenlui  obnoxii.  Guiber- 
tus  lib.  3 .  de  Vita  fua  cap.  7.  Communia  autem  no¬ 
vum  ac  peff  mum  nomen  Jic  fe  habet ,  Capite  Cenji  om¬ 
nes  folitum  Jervitutis  debitum  femel  in  anno  Jolvant , 
cW.ChartaCommuniaeBrueriarum  an.  118  6.  Sta¬ 
tutum  cft  etiam ,  ut  homines  Capite  Cenji  dominis  fuis 
cenfum  capitis  fui  tantum  per  jolvant.  [Privilegium 
ErleboldiStabulenfis  Abb.  de  Villa  Germiniaco 
conceffa  B.  Remigio  an.  1160.  ex  Tabui.  S.  Re¬ 
migii  Remenfis  :  De  hominibus  Capite  Cenjis  Abbas 
&  Ecclefa  S.  Remigii  plenariam  obtineant  jufiitiam 
. . .  quicumque  de  pradiftis  hominibus  Capite  Cenjis  vo¬ 
luerit  folvere  capit agium  futim  Eccleji&S.  Remigii... 
Pono  quidquid  tam  in  hominibus  Capite  Cenfs,  quam , 
&C.  alienatum  ejl  &  dijlr  actum.  Vide  fuo  loco  Ca¬ 
pit  e- Ceti  Jus  ,  Capitales  Homines ,  &  Confule  Jurit- 
Conlultos.  ] 

Capitis  Debitum.  Vide  Capitale  5 . 

Capitis  Deditio  ,  Servitus.  Baldricus  in  Chronico 
Camerae,  lib.  i.cap.  29.  Invento  igitur  fal  tit  aris 
remedii  conflio  ,  puerum  Capitis  fti  Deditione  ,  tanta 
animadverjionisiram  placare  fuatknt. 

Caput  finis  ,  Ad  agri  caput  finis,  limes.  V etus  Char¬ 
ta  fub  an.  1060.  apud  Ughellum  in  Epifcopis 
Teatinis:  Et  habet  Capuffine  fluvium  Faun,&tp f a 
areata  de  tpjo  molendino ,  pedefine  terra  qua  ipjis  do¬ 
naturus  remanjit.  Alia  ibidem  an.  1065.  Habent 
fines  d  Capitejwe  cafa  longa ,  &  fine  pefco  Dolati  fjo an¬ 
nis  Boni ,  pedefine  Albertono,  de  uno  later ofine  foffato 
Jicco ,  ab  altero  later efine ,  terra ,  &c. 

Caput  Jejunii  ,  feu  Quadragesima  ,  Quarta  feria 
Quinquagefimae  ,  qua  jejunium  quadragefimale 
inchoatur  :  lle-Cuo-ic  t£v  ayluv  wg-tlwv ,  Graecis  ,  in 
quam  exftant  Sermones  Germani  Patr.  CP.  & 
Leonis  Imp.  Apud  Gregorium  in  lib.  Sacrament. 
Feria  4.  Caput  Jejunii ,  ad  Colleltam :  Concede  nobis , 
Domine  ,  prqjidia  militia  Chriftiana  f  anilis  inchoare 


CAP  292 

jejuniis ,  ut  Contra  Jpintales  nequitias  pugnaturi  conti¬ 
nentia  muniamur  auxiliis.  Concil.  Meldenfe  an .  8  4  5 .. 
cap.  76 .  Pcfl  quartam  feriam  ,  qua  Caput  Jejunii  no¬ 
minatur.  Amalarius  lib.  1.  deEccl.  Offic.  cap.  q / 
Unde  &  quarta  fena  ,  qua  jejunium  hoc  inchoamus  y 
Caput  Jejunii  appellari  ro»/i<cuh.VideMicrologuni 
cap.  49.  &  Canones  Saxonicos  Edgari  Regis  de 
Modo  imponendi  poenitentiam  cap.  3.  Edidum 
Piftenle  Caroli  Calvi  cap.  33.  tom.  3.Hiftoric. 
Franc.  pag.  186.  &c.  denique  Filefacum  lib.  de 
Quadragelima  Chriftiana  cap.  1  2.  Id  alii  nominis 
quatuor  diebus  jejunii,  qui  primam  Dominicam 
Quadragefimae  praecedunt,  tribuunt.  Vide  Miffa- 
lent  S.  Ambrolii. 

Capitis  Inflexio.  In  Monafterio  Cafinenfi,  forte 
etiam  &  in  aliis,  is  mos  fervatur,  ut  quod  pro¬ 
ponitur  in  Conventu ,  feniores  voce  Juniores  ve¬ 
ro  capitis  inflexione  approbent.  Petrus  Diae.  lib. 
4.  cap.  94.  Cumque  omnes  tum  voce  ,  tum  Capitum  in¬ 
flexione  hunc  fe  velle  (  Abbatem)  rejpondijfent ,  &c. 
Nos  dicimus ,  Opiner  du  bonnet. 

Caput  Lupinum  gerere  dicitur  in  Legibus  Edwar— 
diConfef.  cap.  7.  quod  Anglice  IVulfisheofod  di¬ 
citur,  is  qui  proicriptus  eft,  uti  agat  us ,  &  exlex, 
a  die  utlagationis  fua :  illius  enim  qui  proicriptus 
eft,  caput  cuivis,  perinde  ac  lupi  exponitur  am¬ 
putandum  ,  fi  in  provinciam  redeat.  Contradius 
vero  hanc  vocem  Saxonicam  alii  efferunt ,  "puly- 
vepheveto  &  pulvejrheat»  a  pulp,  Lupus,  &  heo- 
Caput.  Bradonus  lib.  3.  tit.  2.  cap.  13. 
§.  3.  Fonsfacit  utlagatus  omnia  qua  pacis  funt ,  quia 
d  tempore  quo  utlagatus  ejl ,  Caput  gerit  Lupinum.  Ita¬ 
que  ab  omnibus  interfici  potent ,  &  impune  ,  maxime  fi, 
fe  defenderit  ,  vel  fugerit,  ita  quod  difficilis  Jit  ejus 
captio.  Vide  eumdem  eodem  lib.  cap.  1 1 .  §.  5, 
Fletam  lib.  1 .  cap.  2  7.  §.  12.  13.  librum  cui  ti¬ 
tulus  Mireor ,  cap.  4.  &  Knyghtonum  p.  z  3  5  6.- 
Meminit  Procopius  lib.  3 .  de  Bello  Gothico,  quo¬ 
rumdam  Pifidiae  populorum  ,  qui  Avuok^uvItui  vo¬ 
cabantur ,  non  quod  lupina  iis  elfent  capita,  fed 
quod  regionis  quam  incolebant,  mons,  Aw-ov^a.- 
vu,  vocaretur.  Meminit  etiam  JuftinianusinNov- 
24.  §.  1 .  ut  &  Theophanes  pag.  152. 

Caput  Mansi  ,  Gall.  Chef  de  famtlle.  Chiez.d,ojhez.m 
Charta  an.  1  3oo.inRegefto  Philippi  Pulcri  an. 
1299.  num.  54.  ex  Tabui.  Regio  Chemier  ,  pro 
Chef  mei.,  in  Confuetud.  Pidavenfi  art.  3  o.  49. 

9  5 . 1  2  5 .  &  Santonenfi  art.  22.  30.107.  Primo¬ 
genitus  ,  cui  competit  caput  manfi.  Tabularium 
Ecclefiae  Ambianenfis  ;  [Sunt  etiam  in  eadem  villa 
feptem  Manjiones ,  quorum  unttfquifque  debet  infefi.9 
beati  Firmini  Jingulis  annis  duodecim  denarios ;  ]  cum 
vero  Caput  Manfi  obierit ,  debet  7 ,  fol.  pro  revelatione. 

Caput  Mansi, Domus  ipfa  praecipua,  quae  pertinet 
ad  primogenitum  ,  vel  in  qua  habitat  Caput  fa¬ 
miliae  ,  Chevel  Manage ,  in  veteri  Confuet.  Nor- 
man.  part.  I.  EI  Chevel  Alanage  ne  poent  les  feurs 
rien  reclamer,  fe  il  n  i  a  manages  autretant  come  defre - 
res.  Chefmez, ,  in  Confuet.  de  Defure  in  Agro  Bono- 
nienfi  art.  3.  Jjhuemei.,  in  Ruenfi  art.  3  3.  Chef 
mois ,  inNormannica  tit.  de  Decretis  art.  562. 
Chef  d’heritage ,  ibid.art.  35  6.  Lien  Chevel,  quali 
locus  capitalis ,  in  Confuet.  Vicecomitatus  Bajo- 
cenfis  art.  4.  In  aliis  Cheflieu ,  ut  in  Pontivenfi 
art.  82.83.  Cabillonenfi  art.  168.  Claromontenft 
art.  83. 86.  Atrebatenfi  art.  14.  37.  Domus  Ca- 
pitanea  ,  in  Hiftoria  Epifcoporum  Autifiodoren- 
lium  cap.  5  8 .  Remijit  eis  manum  mortuam ,  talliam 
Martii,  ex  qua  dabantur  per  annum  in  Manio  de Jir- 
gnlis  Domibus  Capiuneis  quinque  folidi.  In  Gallia, 


29  3  CAP 

Narbonenfi  metrocomias  Capcaflels  appellari  au- 
&or  eft  Ph.  Berterius  Diatr.  i .  cap.  6 .  Hugo  Fla¬ 
viniae.  in  Chron.  Virdun.  an.  1097.  De  Capite 
Manjt  i.fextarios  avena.  Tabular.  Ecclef.  Cadur- 
cenfis :  Ipfe  alode  meus  de  AlbuJJio  qui  eft  in  pago  Ca- 
turcinoin  vocabulo  Poio  Annono ,  cum  ipfo  Caput  Man- 
fo,  cum  terras  &  vineas ,  &c.  Infra  :  Et  ifte  Caput 
Mans,ubi  ego  permaneo, &c.  T abularium  Conchen- 
jfe  in  Ruthenis  Ch.  12  z.Illo  Caput  Manfio  ubi  Sig- 
brandus  vifus  fuit  manere ,  &c.  Paffim  in  hoe  T abu- 
lario.  Vitalis  Epifcopus  Ofcenfis  &  Obfervantiae 
Regni  Arag.  pag.  2  3 .  de  Infantionibus :  Habent 
privilegium  quod  poffunt  emere  d  Peyteriis  &  villanis , 
&  non  tenebuntur  peytare,Ji etiam  emerint  Capuc  Man- 
Ji ;  fcilicet  ex  Foro  Ofcenfi  Jacobi  I.  Regis  Arag. 
an..  1  247.  qui  habetur  in  Foris  Arag.  lib.  7.  fol. 
132.  Edic.  1624.  Michael  dei  Molino  in  Reper¬ 
torio  Fororum  Arag.  Caput  Manfum  quid  velit  di¬ 
cere  ,  &  quid figmficet  deForo,  vide  in  Foro  unico  ,  tit. 
de  Expeditione  Infantionum  lib.  7.  fol.  3  9.  &vide  in 
Ob fervant.  2.  tit.  de  Privileg.  Militum  fol.  26.  ... 
Dixerunt  quidam  antiqui  Forifta ,  quod  Caput  Man- 
fumvult  dicere  jus  primogenitura ,  vel  ipfa  primogeni- 
tura,  qua  vulgariter  dicitur  Major az.go.  Alii  dixerunt 
quod  Caput  Manfum  vult  dicere  tota  bareditas  in  uni - 
verfum,&c.Ton  Ofcae  an.  1 .247.  fol.  3  6.  Ita  tamen 
quod  in  bujufmodi  emptione  Principis  dominium  non 
defraudetur ,  quod  vulgariter  dicitur  Caput  Manfum. 
Caput  Mansus.  Tabui.  Abb.  Belliloci  inLemovi- 
cib.  n.  72.  Cedo. . .  de  meo  jure  hareditatis ,  hoc  eft , 
medietatem ,  eumdem  Caput  Manfum  cum  ocio  dene - 
riatis  de  vinea ,  &c.  Hunc  Capmanfum  Deo  &  S. 
Petro  offero.  Idem  n.  141.  Nulli  inter  iftas  fines  di¬ 
vidit  diftantia  ,  licet  culta  aut  inculta  ibi  terra  ma¬ 
neat  ,  ntjt  fola  manjiones  qua  fiunt  in  capite ,  Caput 
Manfum,  ubi  Burgus  vifus  eft  manere  ,  &c.  Occur¬ 
rit  etiam  in  veteri  Charta  apud  Dominicum  de 
Praerogat,  allod.  pag.  213.  214. 

4|[  Campmasius.  Limborch.  lib.  Sentent.  Inquifit. 
Tolof.  pag.  16.  Item  alia  vice  vidit  &  duxit  Pe¬ 
trum  Raimundi  de  S.  Papulo  hereticum  ad  Campma- 
Jtum  fuum,  ubi  comedit  cum  eo  ,  &c.  Pag.  58.  Item 
in  domo  feu  Campmajio  fuo  Tfpanorum  ,  &c.  Pag. 
81  .In  domo  &  Campmajio fjoh  annis ,  &c.  Occurrit 

pag-  5  3*  54-  n  f-i  3  9-&  194. 
f  Capmansus,  in  Tabulario  Vofienfi  fol.  6 2. 
verfo  :  Dedit  totum  S.  Petro  Vojienjl  quod  habebat 
in  manfum  de  la  Genefta ,  &  in  Capmanfio  omnes  fe~ 
vales  fuos&  jutzJam. 

Capmasus.  Charta  anni  i  298.  in  Regefto  Co- 
neftabliae  Burdegal.  pag.  198  .Ipfas  caftellanias  cum 
omnibus  redditibus ,  cenjibus ,  exitibus ,  &  cum  fervi- 
tus  ,  &  Capmajts  ,  bordis ,  &  bor danis ,  affariis  & 
tenementis ,  &c.  Et  infra :  In  diltis  caftris  &  caftel- 
l antis ,  villis,  &  affariis  ,  &  tenementis  ,  &  tnajis , 
&  Capmajts  ,  bordis  &  bor  dariis. 

^Cabmasus.  Charta  an.  10  5  8  -  ex  Archivo  S.  Vi<ft. 
Maffil.  armar.  Ruten.  n.  2.  Duo  Cabmafi ,  qui  funt 
in  ipfa  villa  .  .  .  hos  manfios  donamus ,  &c. 

^  Capmazius.  ,  in  Litteris  Bernardi  Comitis  Arma- 
niaei  an.  12  9  4.  apudMarten.  to.  1.  Colle£t  Am- 
pliffi  coi.  1388.  Specialiter  in  territoriis ,  caftris  feu 
locis ,  villis ,  CapmaChs  de  Vai*areto ,  d' E ftufano ,  &c. 
Caput  Mansio  ,  in  Tabulario  Brivatenli  Ch.  210. 
ConchenliCh.  500. 

^  Caput  Mansura.  Donatio  fada  Monafterio  Moi- 
fiacenfi  circa  an.  1  o  5  o.  Dono  ad  ipfium  locum  ipfiam 
hereditatem . .  .  duas  Caput  manfiuras  ,  &c. 
Ofmansjonilp.  Tabularium  Bellilocenfc  Ch.  24. 
Et  m  Lenjiaco  Caput  Alnnjionile ,  ubi  'Odolricus  vi - 
Tom.  II. 


CAP  294 

fusfuit  manere.  N.  34  .In  villa  qua  dicitur  Capre , 
Capmanjionile  cum  ipfa  vinea  Deo  &  S.  Petro  offe¬ 
rimus.  N.  5  3.  Et  in  ipfo  loco  Caput  Manjionile  ,  ubi 
Martinus  vifus  eft  manere.  N.  145  .In  primis  Cap¬ 
manjionile  meum  indominicatum ,  quem  pater  meus  mi¬ 
hi  dimijit ,  cum  orto ,  cum  vineis ,  &c. 

«|f  Campmansionilis.  Tabularium  Bellilocenfc  in 
Lemovic.  Ch.  155.  Catnpmanjionilem  noftrum  indo¬ 
minicatum  cum  ipfo  orto. 

Cabalis  Mansus.  Charta  an.  1008.  exArchivo 
S.  Vi&oris  Maffil.  Ego  Pontius  Epifcopus  &  fratres 
mei  IVillelmus  &  Fulco  donatores  fumus  Deo  &  S. 
Viliori  de  his ,  qua  nobis  jure  hareditario  dimiffa  fiunt , 
unum  Manfum  Cabalem  m  villa  de  T ricis ,  &c. 
Capita  Militum  ,  Praecipui  ,  primores  exercitus , 
Gallis  les  Chefs ,  apud  Vegetium  lib.  3 .  cap.  3 . 
[Theophanes  an.  2.  Artemii  s  K«<  Tr^e^aAelo  s-p«- 
rnyov  kuI  xtcpxXw  adluv,  &c.]  Conflant.  Porphyr.  in 
Ta&icis  pa^.  8.  Ka i  t 'Srolnv  «e^aAxV  d?  aulcvs ,  x<zl 
eMyov  t»v  /atv  KtQctXiiv  ^etlnyov  xut  t»V  <puXc tyfu  g-pot- 
t nyletv.  Leo  in  Taft.  cap.  3 .  §.  6.  ,  0 

rpctTHycc.  KeqccXucTe; ,  Graecis  recentioribus ,  Scy- 
litzae  ,  Codino ,  Achmeti,  &  aliis. 
Capomilitiatus  ,  Officium  Capitis  Militum  ,  feu  ur¬ 
bis  Capitanei ,  qui  aliis  Magifter  Militum  dici¬ 
tur.  Exftat  Infcriptio  an.  1392.  fupra Ecclefiae 
Tiburtinae  portam  ,  quae  dicitur  fa&a  tempore 
Capomilitiatus  Nicolai  BruneBi.  Exftat  integra  apud 
Waddingum  an.  1256. 

Caput Ministbriorum ,  Primus  artificum,  Gal. 
Chef  de  metier.  Inftrum.  anni  1228.  ex  Parvo 
Chartul.  S.  Vi&or.  Maffil.  Congregato  Concilio  Com¬ 
munis  Maffil u  ad  fonum  campam ,  ut  moris  eft ,  in 
palatio  communis ,  in  quo  Dominus  Poteftas ,  Major 
&  fanior  pars  Conjiliar iorum  &  Capitum  mihifterio - 
rum  ,  &c.  Paffim  occurrit  in  Statutis  ejufdem 
Maffiliae.  Vide  Minifterium. 

Capud  Molis.  Charta  Caroli  Smplicis  pro  Mona- 
Iterio  S.  Aniani  Narbonenfis :  Et  tpfos  molendtnos 
qui  funt  in  rivulo  Venudupei ,  cum  illorum  Capud  Mo¬ 
lis  ,  necnon  &  villares ,  &c. 

Caput  Monasterii.  Annal.  Beneditt.  to.  3 .  pag. 
403.  num.  22.  Multa  in  Monafterii  utilitatem  fe¬ 
cit  novus  Abbas  (  Farfenfis)  tum  pradiis  ex  cenjibus 
augendis ,  tum  inftaurandis  adificiis ,  in  quibus  Caput 
Monafterii  ,  quod  per  annos  quadraginta  otto  incolis 
deftitutum  fuerat ,  denuo  adificaffe  dicitur. 

Capitis  Partem  Retinere  ,  noftris  ,  Retenir  de  quot 
fiervir  le  Fief.  Tabularium  Monaft.  Dolenfis  :  Con¬ 
cedimus  etiam ,  ut  quicunque  ex  noftris  cajatis,  vel  feo~ 
datis ,  partem  aliquam  fui  fifei  ,Jive  cafamenti ,  quod 
a  nobis  habet ,  dare  voluerit ,  hoc  agere  poffit ,  ita  ta¬ 
men  ut  non  totum  feodum  det ,  fed  Partem  Retineat 
Capitis.  Abi.  ann.  1092.  Charta Ludovici  Regis 
Franc.  ann.  1139.  Jftmcumque  autem  Militibus 
Templi  de  feodo  noftro  aliquid  dar^e  voluerit ,  prater  ci¬ 
vitatem  ,  aut  caftellum  ,  nos  illud  volumus  &  conce¬ 
dimus, it  a  quod  inde  fervitium  noftrum  non  perdamus . 
Alia  ex  T abulario  S.  CrucisT alemondenfis  fol.  3 . 
De  poffejfione  fiua  dare  vel  vendere  non  prohibeatur . . . 
tantillo  interditto,  ut  dominus  fiuus  inde  fuum  non  per¬ 
dat  fervitium.  Vide  Servitium. 

Caput  Pecuniae.  Vide  Capitale  2. 

Capita  Populorum,  ac  Principes  ex  provincia  Lemo¬ 
vic  enjt ,  e-rr/in  Concilio  Lemovicenfi  ann.  1031. 
Seffi  1. 

Caput  Porcinum  ,  Taxicorum  vox ,  de  qua  fic  Ve¬ 
getius  lib.  3.  cap.  1 9.  Cuneus  dicitur  multitudo  pe¬ 
ditum,  qua  q  unit  a  cum  acie  primo  anguftior ,  deinde  la¬ 
tior  procedit  t . . .  quam  rem  milites  nominant  Caput 

T  ij 


29  5  CAP 

Porcinum.  Vide  Ammianum  lib.  i  7.  Agathiam 
lib.  2.  &  ex  eo  Suidam. 

Caput  Porci.  Cencius  Camerarius  in  Ccremoniali: 
Pincerna  in  fu  fer  &  Mare fc  alius  tam  de  comeflione, 
quam  aliis  donariis  remuner antur  Jimihter , excepto  quod 
Capita  Porcorum  aptata  non  habent ,  neque  claretum. 
Cafutpurgium  ,  vel  Capitipurgium  ,  Medici  appel¬ 
lant  liquores  qui  per  nares  mittuntur,  vel  quid¬ 
quid  mafticatur  aut  gargarizatur  ,  &  apophleg- 
matifmum  facit ,  i.  a  capite  phlegma  deducit. 
Matth.  Silvatic. 

Caput  Quadragf,sim  je  ,  in  Regula  S.  Benedi¬ 
cti  cap.  48.  inConcil.  Agath.  cap.  9.  in  Charta 
ann.  102.8.  apud  Sammarthanos  in  Abbatibus 
Roncerei ,  &c.  appellatur  quarta  fcria  Cinerum, 
ut  audor  ell  Amalarius  Fortunatus  lib.  1.  de 
Offic.  Eccl.  cap.  7.  Vide  Haeftenum  l.io.  Difq. 
monall.  trad.  8 .difq.  9.  [&  fupra Caput  jejunii .  ] 
Caput  Regionis  Rom^e  ,  quam  in  variae  regiones 
divifam  nemo  nefcit.  Pontificale  Rom.  apud  Mu- 
ratoriumto.  3.  Scriptor.  Ital.  pag.  650.  coi.  1. 
sinte  Pontificem  Confervatores  ,  Capita  regionum  & 
alii  Magiflraitts  ac  Nobiles  urbis  praibunt. 

^[Caput  Sagittae, Ferrum  quo  fagitta armatur, apud 
Rymerum  to.  5.  pag.  245.  Vicecomes  Glouce- 
ftriae  provideat  infra  Balltvam  fiam  de  mille  garbis 
f agit  tarum  &  5  00  .duodenis  cordarum  pro  fagitiis , 
&  duobus  milibus  Capitibus  pro  faginis. 

Caput  Scholae  ,  Qui  fcholoe  militari  praeeft.  Am¬ 
mianus  lib.  25.  Addebatur  miffos  a  gj 'ovino  milites 
adventare  ,  quos  Capita  Scholarum  ordo  cafirenjis  ap¬ 
pellat. 

Caput  Scholae  ,  Dignitas  Ecdcfiadica,  in  aedibus 
cathedralibus , collegiatis ,  [&  Monalteriis ,]  quae 
alias ,  &  in  aliis  Ecclefiis,  Scholaftici  dicitur.  In 
veteri  Notitia  Hincmari  Archiep.  Remenl' apud 
Sirmondum  in  notis  ad  Capit.  Caroli  C.  memo¬ 
ratur  Sigloardus  Prefbjter  vel  Caput  fchoU  fantla 
Remtnfis  Ecclejia.  [  Marten.  to.  1.  Anccd.  coi.  150. 
in  Fundatione  Prioratus  S.  Petri  de  Salve:  Confii- 
t nerunt  illic  Priorem  . . .  Geraldum  de  Uglas  cum  Mo¬ 
nachis  his  Ebrardo  ,  &c.  Felice  ,  quem  conflituerunt 
ftcriftam  e(Je  ,  &  cellerarium ,  Bcnedittum ,  qui  Caput 
Scholam  regeret ,  anno  1029.  Gausfredo  Abbate  . . . 
Aicmaro  Caput  Schola  Monafterii  Gellonenfis.  ] 

Capischolus  ,  [Gall.  Capifcol.  ]  Concilium  Bituri- 
cenfe  an.  10  31.  cap.  7.  Archidiaconi ,  Abbates ,  Pra- 
pojiti ,  Capifcholi ,  Canonici,  &c.  [  Capifcolis  in  An- 
nal.  Benedid.  to.  2.  pag.  404.  C  api  f colius  apud 
Martenium  to.  4.  Anecd.  coi.  606.  ]  Apud  le 
Lievre  ,  in  Id  iit.  Viennenficap.  26.  occurrit  Scho¬ 
la  ficus  Jive  Capi  fc  olus.  In  Charta  DuranniEpifco- 
pi  Arvernenfis  in  Biblioth.Clun.  p.  535.  fubfcri- 
bit  Bernardus  C  api  fc  olus.  Vide  Odonem  Gedeum 
in Hift.  Podienli  lib.  1.  cap.  23.  lib.  2.  cap.  21. 
Jofe^h.  Scaliger.  lib.  2.  Epift.  185.  Jacob.  Pe¬ 
titum  poli  Poenitcntiale Theodori  pag.  628.  &c. 
Leges  Partitae  feu  Aifonlinae,  1.  part.  tit.  6.  lib. 

5.  ubi  de  Cantoribus :  Ealgunas Eglsjias  Cathedra- 
les  fon  en  que  y  a  Cabefcoles  ,  que  han  efle  mefmo  o  ffi¬ 
cio  que  los  Chantres ,  e  Cabifcol  tanto  quiere  dezar  como 
cabdillo  de  el  coro  ,  para  levantar  tos  cantos. 

•Jf  Caeiscolus.  Hid.Dalphin.  to.  1.  pag.  129.  inter 
tedes  Guirpirionis  an.  1128.  fadae  per  Leode- 
garium  de  Clariaco  Hugoni  Epifc'  Gratianopol. 
recenfentur  Ademarus  Cabifcolus  S.  Donati ,  &c. 

Et  tom.  2.  pag.  26.  coi.  2  .  Convenerunt  in  Capitulo 
R.  in  Ciniflo  Paler  D.  Guill.  Dei  gratia  Archiep  . .  . 
Humbertus  Cabifcolus,  &c.  Galfendus  in  Notitia 
Ecclefiie  Dinienfis  pag.  6  9 .  haec  habet  de  Praecen- 


CAP  296 

tore:  Praetereo  autem  quod  Pracentor  vocetur  vul¬ 
go  Cabifcolus ,  caufam  reputari ,  quod  fit  veluti 
Caput  Chori ;  at  litterae  S.  ac  L.  interpolitae  ve- 
rifimile  faciunt  fic  didum  quafi  Caput  Schola  ; 
idque  confirmari  ex  eo  potelt ,  quod  in  adis  Joan- 
nis  Filioli  legerim,  fjoannem  Tafjilem  contulijfe  Scho¬ 
las,  ut  procuratorem  Pr  acent  oris  ad  quem  pertineret  lE 
larum  collatio. 

Caput  Scholaris  ,  qui  &  Choraules ,  in  Synodo  He- 
lenenfi  an.  1  o  27. 

H  Capitalis  Scholae.  Annal.  Benedid.  to.  4.  pag. 
4  3 .  Inde  reverfus  (Willelmus )  in  monafterium  (Lu¬ 
ci  acum  )  . . .  fictus  primum  divini  officii  ajfiduus  cu-, 
flos ,  ac  Schola  Capitalis  illius  loci. 
f  Caput  Colista  ,  in  Anecdot.  Martenii  tom.  4,- 
coi.  132.  1 

Capjscuolia  ,  Dignitas  Capitis  fcholae ,  in  Charta 
ann.  1083.  aPuci  Catellum  in  Hiltor.  Occitan. 
pag.  870.  [Capifcolia ,  in  Charta  an.  1029.  apud 
Stephanotium  Antiquit.  Occitan.  MSS.  part.  2. 
pag.  486.  ]_ 

Cabescholia  ,  in  Tabulario  Ecclefiae  Cadurcenfis. 
f  Cabischolaris  Honor,  in  nova  Gall.  Chrilt.  to. 
1.  pag.  5. 

Caput  Shol^e  ,  Locus  ubi  confidit  qui  fcholae  Can¬ 
torum  praeed.  Ordo  Romanus :  Tunc  procedit  Pon¬ 
tifex  (lacra  fadurus)  &  antequam  veniat  ad  Scho¬ 
lam  ,  dividuntur  cereojlata  quatuor  ad  dextram  ,  & 
tria  adjiniftram ,  &  pertranfit  Pontifex  in  Caput  Scho¬ 
la  ,&  in  gradu  fnperiore ,  primo  adorat  f  anci  a ,  &c. 
Eadem  verba  habentur  praeterea  infra. 

Caput  Senatus  ,  Qui  fenatui  praeed.  Vetus  Scri¬ 
ptor  de  Condantino  ,  pod  Ammianum  Valelii 
editus  :  Symmachus  Caput  Senatu  Inlcriptio  da- 
tuae  aureae  eidem  Symmacho  eredae  :  Jfiui  primus 
in  Senatu  fententiam  rogari  folitus.  Liber  Pontifica¬ 
lis  in  Symmacho  PP.  Eeftus  Caput  Senatus  &  Ex- 
confitl.  Vita  SS.  Faudini  &  JovitaeMart.  num.  4. 
Parentes  eorum  Caput  Senatus  in  hac  civitate  fuerunt. 
Paffio  S.  Caloceri  Martyris  num.  2.  Jffiupd  patet 
ip forum  Caput  Senatus  in  eadem  civitate  fuerit ,  re-  • 
fpondit.  Chartam  Leonis IX.  PP.  an.  1049.  fub- 
feribit  Faujlinus Caput  Senatus  &  conful ,  apud  Cae- 
ledinum  &  Ughellum  in  Epifcopis  Bergomenii- 
bus.  T tit;  cniyKXoT ou  orctmis  (Zci/Xoc  oycvfaivcc  didus  3, 
Zenone  Fratre  Longinus ,  apud  Theophanem  an. 
17.  Zenon. 

IT  Caput  Senior  ,  Dominus  fuperior,  apudLobinel- 
Jum  Hid.  Britan.  to.  2.  pag.  182.  hrientius  etiam 
filius  Urvoii  ,  rerum  omnium  iftarum  Caput  Senior 
ibi  affuit ,  qui  hac  omnia . .  .  conceffiit. 

Caput  Solidum.  Libertates  villae  Martelli  in  Lemo- 
vicib.  an.  1219.  apud  Judellum.  Jjhudquid  ac- 
quijierint  de  fias  terris  . . .  debet  habere  firmitatem  ,ji 
cumjtgillo  fio  factum  fuerit  ,  reddito  'tamen  Capite 
Solido,  &  acc  aptamento ,  &  aliis  redditibus  dominis 
quibus  contingunt.  Quod  vero  Caput  folidum. hic  vo¬ 
catur  ,  Cap/oos  <Sc  Capfools ,  dicitur  in  Fons  Bene- 
harnenlib.  tit.  1.  &  alibi  paliim',  ubi  voxhscfu- 
mitur  pro  laudimio  :  in  Confuetudine  Vafatenlt 
jungitur  cum  venta:  Capfool,  vel  Capfouls  &  ven¬ 
das.  Sed  quod  Gallandus  ait,  formatum  id  voca¬ 
buli ,  quafi  praedatio  fit  a  domino  capi/olita  fex 
fupra  allato  loco  refellitur:  unde  probabilius  edt 
Capfools  idem  valere  quod  Cheffol;  ita  ut  fit foli- 
dus  ex  precio  rei  venditae  ,  qui  domino  capitali 
exfolvitur  ,  feu  pars  pretii, verbi  gratia  quintus, 
tertius  decim.  aut  vicefimus  folidus  ,  ad  quam 
proportionem  exfolvuntur  vulgo  laudiruk.[Vjde 
Capfoldum. 


297  CAP 

^[Per  Capita  Succedere, Dicitur  de  hteredibus  plu- 
rimis  aui  fuam quique  haereditatis  partem  acci¬ 
piunt  aequaliter,  nulla  llirpis,  quam  rep  r  sefentan  t, 
habita  ratione.  Jfuoniam  fecundum  conjuetudinem... 
quando  plures  cognati  germani  alicujus  defuncti  ad  JnC- 
cejjionem  illius  admittebantur  ,  tales  cognati  germani 
exfao  Capite  &  per  Capit  a  ,  &  non  infiirpes  feu  per  re- 
praje ntationem  ,  fuccedebant . . .  Dominus  de  S.Geor- 
gio ,  quia  folus  exflabat,  pro  uno  Capite  dumtaxat ,  pra¬ 
ti  ominati  vero  Domini  dcBuolio ,  de  Mermenda ,  &  de 
Calvomonte ,  quia  tres  eram ,  pro  tribus  Capitibus  jive 
portionibus . . .  eidem  fj oh  anna  Daulphine  fuccedere  de¬ 
bebant,  apudBaluz.  to.  2.  HiU.  Arvern.  p.  394. 

Caput  Tenere,  [Terminari,  Gall .Aboutir.  Chronie. 
Parmenfe  ad  an.  128  2.  Et  omnes  domus  Tenent  es  Ca¬ 
put  ad  plateam,  pro  Communi  aftimataf. ierunt ,  ut  pro 
Communi  emerentur . V ide  alia  notione  in  Captenere .] 

«J[  In  Capite  Tenere,  Abs  Rege  feudum  tenere, 
nullo  medio.  Donatio  Caftrorum  V olonae  &  Mon- 
tisfortis  a  Regina  Johanna  Comitiffa  Provinciae 
an.  1  3  79-  fada  Fulconi  de  Agouto  ,  ex  Schedis 
Pr relidis  de  Manaugues :  Immeaiate  &  m  Capite  a  no¬ 
lis  no (irij 'que  teneant.  Vide  Tenere. 

^CaputTersorii,  Oraterforii,  Gall.  Bord.  Inven¬ 
iar.  Ecclebae  Anicienfis  an.  1  444-  Item  aliud  Te.- 
fonum  ( terforium)  de  lino  habens  m  quolibet  Capite 
duas  barras  de  cotone  albo. 

fiD  Caput  Venire  ,  in  Hiftoria  Franc.  epitomata 
Fredegariicap.  6  5 .  noltris ,  Venir  d  chef ,  rem  per¬ 
ficere. 


CAP  298 


pringham  in  Anglia  pag.  725.  Miniftns  ait  aris  fiant 
fuperpellicea  cum  Capuciis ,  qua  caput  &  nuda  colli 
protegant.  Speculum  Saxon,  lib.  3 .  art.  6c,.Ubifub 
Regis  cognofcitur  b anno  ,  judices  Jeu  fcabmi  Capucia , 
pilea ,  aut  pepla  &  chirotbecas  habere  non  debent.  Sta¬ 
tuta  Ordm.Cartufienfis  an.  1 368.  part.  2.  c.  1. 
§.  2.  Capucia  cucullarum  Jint  quadrata ,  nec  duorum 
palmorum  menfuram  in  latum  excedant ,  vel  in  longum. 
Caputia  vero  caparum  JJ.nt  aliquantulum  longiora  ,  &c. 
Chron.  Aulae  Regiae  cap.  2  3  .  Nullum  jam  cernimus 
tam  contemptum  in  agris  arantem  rufticum ,  qui  non  de¬ 
ferat  latum  Caputium  &  oblongum.  Joan.  Sarifberien- 
fis  lib.  1 .  Metalogici  cap.  3  .  An  Caputium  emerit , 
qui  cappam  integrant  comparavit.  Jdem  Matth.  Paris 
an.  1 1  3  4.  Cum  Rex  novam  robam  de  fcarleto [umens 
.. .  capam  conaretur  induere,  quod  invenit  introitum 
Caputii ,  qui  Guleron  vulgariter  Gallice  appellatur  , 
nimis  arctum , ...  ait ,  Hac  cap  a  deferatur  fratri  meo  , 
qui  argutius  me  caput  habet. 

Quod  autem  Guleron,  voce  Gallica,  appellat 
Parilius,  aliud  nihil  eft  quam  quod  Graeci  Inter¬ 
pretes  Exod.  2  8.  &  Job.  $0.  TnpiS-CfXICVTZ  xitwos 
vocant.  Nos  etiamnum  Goulerons  vocamus  ora 
valendorum.  Kairccnljicv  apud  Codin.  de  Oific.  cap. 

1  4.  num.  I  3  .  Tct  /Xtv  KUTTClrr^lU  jJLGVCV  uulu  UCcl^a- 
e-iv,  i  yovaTi&tnv :  Capucia  fua  tantum  deponunt ,  non 
fiettunt  vero  genua.  Solebant  quippe  in  falutationi- 
bus  capucia  de  capite  deponere.  Chron.  Flandr. 
cap.  105.  NEmpereur  ofia  Paumuffie  &  le  Chaperon 
tout  jus.  Vide  Almucium. 


£afut  ViiE.  Bulla  Joannis  XXII.  PP.  apud  Wad-  5  Cappuccium,  in  Confuetud.  Ecclefise  Valentinae 


dingum  num.  1  3  2 1 .  in  Regello  p.  126.  Seu  eji 
■  Caput  Viaper  quam  ingreditur  ad  dictum  ortum. 

£aput  Vicaria,  Vicariae,  feu  villae  praefedlus ,  vel 
prreeipuus.  Petrus  II.  Rex  Aragon.  in  Charta  MS. 
an.  1283-  pro  confirmat,  libertatum  Catalaniae : 
Mittantur  nancti  per  vicarios  &  officiales  nofiros', . . . 
quod  portent  bttfiiatn  cum  Jigno  Vuarii  feu  Capitis  Vi¬ 
caria  ,  vel  Subvicaria. 

Caput  Vici  ,  apud  Sidonium  lib.  4.  Epilt.  8. 

Caput  Villae.  PoJyptychusS.  Remigii  Remenfis \In 
Tpapantt  1  o .  fol.  de  Capite  Villa.  In  Fajcha  8  .pulli, 
&c.  Fleta  lib.  1 .  cap.  2  4.  §.  4.  Nullus  extraneus  in 
forinfecum  Capitis  Villa ,  aut  m  fuburbto  heffiitetur. 
Chef  de  bourg ,  in  Confuetudine  Santonenli  art.  6 . 
&  Burdegal.  art.  4 6 . 


tom.  3 .  Concil.  Hifp.  p.  6 6  3 .  &  tom.  4.  p.  1  7  5 . 
f  Cafuccium  recens  baptifatorum ,  in  Conllitutioni- 
bus  Cardinalis  de  Mendoza  cap.  1  2 .  tom.  4.  Con¬ 
cil.  Flilpan.  pag.  28 .  Jfuiarenunciatum  eft ,  nonnul¬ 
las  matres  feu  nutrices  non  cufiodire  infantes ,  ut  fas  eft , 
diebus  quibus  gerunt  Cappuccium  poft  Baptijmum  cum 
reverentia  facro  Chrifmati  debita,  altofque  committere 
abufus  ;  omittendo  reducere  puerum  ad  Parochum  qui 
illum  bapMavit ,  adeuntes  Moniales  feu  Religtofos ,  ut 
tollant  infanti  Capuccium ,  dicentes  in  Capuccii  ablatio¬ 
ne  comp aternit atern  contrahi. ..Pracipimus  fubpema  ex¬ 
communicationis  ,  omnibus  Parochis  nofiri  Archiepifco- 
patus,  ut  ftatim  atque  terminaverint  Baptifmum ,  tol¬ 
lant  Capuccium ,  uti  pofi  triduum  facere  folent.  Vide. 
Cap  ulla. 


^[CAFUTIARE,  Caputiatus.  Vide  pofi:  Caputium. Cafucium  non  tam  videtur  efle  capitis  tegu- 


CAPUTIUM,  Idem  quod  Capitium ,  Capitis  tegu¬ 
mentum  ,  quod  Capa  alTutum  erat.  Legenda  anti¬ 
qua  de  habitu  S.  Francifci  ^pud  Radulphum  :  Ca¬ 
putium  quoque  quadratum  tanta  longitudinis  detulit , 
qtrnl  faciem  operiret ,  qualem  habitum  deferre  confue- 
v  erunt  agr  e  fles  homines  illius  regionis.  Liber  Ordinis 
S.  Vi&orisParifienfis  MS.  cap.  1  8.  Normam  indu¬ 
mentorum  talem  obfervandam  futuimus :  primum  cap - 
pa  ,  defuper  Caputium  convenienter  aptum  habere  de¬ 
bet  ,  &  aliquantulum  amplum  ut  videlicet  Ji  quando 
capiti  fupponitur ,  pofterius  non  erigatur  m  cnfiam ,  & 
11 1  demijfum quanttmneccffe efi , [capulas cooperiat ,  & 
ut  interius  Capitium  exteriori  pariter  coaptetur ,  nec 
extra  promineat.  Et  cap.  5  3  .  Caputium  vero  defuper 
tegimen  Jit  capiti,  non  latibulum  faciei ;  fufficit  enim  ut 
multum  ,  Ji  ufque  ad  tegendam  coronam  perveniat. 
Matth.  Paris  an.i  2 47 .Habens pauperem  capamjine 
Caputio.  GaufredusMalaterralib.  2. cap.  24.  Ca¬ 
pudo  capite  cooperto  ,  r.e  forte  quis  effiet  perciperetur. 
[  Statuta  Ecch  Aquenfis  MSS.  an.  1260.  Cum  cho¬ 
rum  intraverint  Canonici ,  Clerici  &  alii  chorum  fre¬ 
quentantes }  amoto  Capucio  capa,  almuffiia  Jive  met  Imo 


mentum ,  quam  luperior  vellis  apertura ,  qua  ca¬ 
put  exeritur  ,  in  antiq.  Confuetudinibus  Cano¬ 
nicorum  Regular.  S.  Jacobi  deMonteforti ,  apud 
Marten.  tom.  4.  Anecdot.  coi.  1219.  Et  depojitis 
vefiibus  ufque  ad  tunicam ,  per  Capucium  tunica  exerat 
brachia ,  &  totum  corpus  denudet  ufque  ad  cingulum. 
Capuccinus,  Capucinus.  Diarium  Magiltri  ce¬ 
remoniarum  Alexandri  VI..  Papse:  Papa  afeendit 
ad  fedeifi  eminentem  conjift analem ,  dmijfis  prius  bireto 
(jr  Capuccino  rubro  ,  &  acceptis  bireto  &  Capuccina 
/*/£o,Ibidem  :  Dominus Maclovienfis  depojitis  ibi  man¬ 
tello  &  Capuccino  de  ciambelloto  nigro,  &  biretro  nigro , 
induit,  &c.  His  in  locis  Capuccinus  idem  videtur, 
quod  humerale,  fed  huic  alias  adjundum  erat 
caputium,  ut  omnibus  notum  ed.  Concil.  Ap- 
tenfe  an.  1365.  apud  Marten.  to.  4.  Anecd.  coi. 
3  3  4.  B.  Ut  npfirum  quilibet  vefies  fuis  domicellis  feu 
fcutiferis ,  quos  tenebit ,  fieri  faciat  longitudinis  com¬ 
petentis  ,Jic  quod  f altem  fubtus  genu  quatuor  digitos 
protendantur,  quarum  manica  nodum  attingant  brachii, 
&  non  ultra  accedant  Capucini  cum  botonis  vel  (coque¬ 
tis ,  &c. 


drbirretototo  ad  altare }  &c.'] Statuta Ord.  dcSem -  ^1  Caputium  Botonatum  ,  Ornatum  globuli^  quaa 


299  CAP 

Gallice  Boutons  appellamus.  Conllitutiones  MSS. 
Pontii  Epifc.  Conferan.  an.  1 364.  Item  ad,  inftar 
pradecejforum  nojlrorum  (latuimus  &  ordinamus ,  quod 
nullus  Prefbyter  noftra  dicecejis  perfe  tabernam  habeat , 
teneat ,  nec  portet  Caputium  quodlibet  Botonatum ,  cum 
prxmijfa  non  congruant  ordini  prefiyterali. 

^Capucium  CLAUsUM.Fragmentum  memorabilium 
Humberti  II.  Dalphini  tom.  2.  Hift.  Dalphin. 
pag.  6  25.  coi.  1 .  Item ,  in  diefefto  B.Andrea  apud 
Romanis  ,  in  publico  fermone ,  ore  proprio  increpavit 
fortiter  mulieres  portantes  Capucia  Claufa  ad  modum 
hominum ,  &  homines  portantes  vejles  breves ,  non  at¬ 
tingentes  ufque  ad  genu  faltem ,  &  prohibuit  fub  poena 
centum  folidorum  ,  quod  de  catero  talia  non  faciam. 
Capuceria  ,  Vellis  apertura,  feufiffura  fu  perior; 
per  quam  caput  immittitur  &  exeritur.  Procef- 
fus  deVita  S.Yvonis,  to.  4-Maii  pag.  547.  Di¬ 
xit  quod  pluries  vidit  D.  Tvonem  ponentem  manum  in 
Jinu  per  Capuceriam  pro  pediculis  reducendis  injinu. 

Caputiare,  Caputio  caput  operire.  Petrus  Blefen- 
fis  Serm.  50  .Caputianfe  appetit ,  ne  vilefiat. 

Cafutiatus  ,  Caputio  ,  feu  capitio ,  caput  tettus. 
Durandus lib.  1 . Ration.  cap.  3 . num.  1  Abba¬ 
tes  Caputiati  pinguntur. 

^[Caputiata  Vestis,  infra  in  voce  Cucullus. 

Caputiati,  Faftioforum  hominum  cohors  in  Ar- 
vernia  exorta  an.  1183.  audtore  quodam  Duran¬ 
do  fabro  lignario  ,  qui  lic  nuncupati  lunt ,  quod 
imaginem  Deiparae  ftanneam  caputiis lineis  albis 
affixam  in  lignum  initi  invicem  foederis  deferrent. 
De  hac  fudione  copiofc  agunt  Hillorici ,  Rigor- 
dus  an.  1 1  8  3 .  Au&or  Riltoriae  Epifcop.  Autif- 
liod.  cap.  5  8 .  Monachus  S.  Mariani  an.  1 1 8  3 .  & 
x  1 84.  Gervaf.  Dorobern.  an.  1182.  OdoGef-  , 
feus  in  Hili.  Anicienli  lib.  3.  c.  6.  &c.  De  Du¬ 
rando  fadionis  audore  ,  itaHugo  de  Berji  Mona¬ 
chus  S.  Germani  Parif.  in  fua  Biblia  : 

Moultfu  foutis  &  foudans 
Durant  Capuis ,  &  bon  truans , 

Jj)ui  les  blancs  chapperons  trova , 

Et  les  Jignans  au  pis  donna : 

Donna ,  non  fit ,  il  les  vendoit , 

Me ftr ement  la  gent  decevoit  t 
II  en  conquift  or  &  argent , 

Moult  penfot  bien  guiller  la  gent . 

II  en  guilla  bien  deus  cens  mille. 

Capuciati  quoque  didi  funt  in  Anglia  quidam 

‘  ex  Wiclefi  difcipulis,  quod  velato  capite  ad  Sa¬ 
cramenti  participationem  accederent.  Spondan. 
ad  annum  1  3  8  7.  n.  9. 

%  Capucium  Prati  ,  apudThomam  Madox  Formu- 
lare  Anglic.  pag.  184.  Dedi  &  conce/fi ....  fuper 
aliam  coturam  deHethul  defuperduas  forer  as  cum  Ca - 
puctis  Prati ;  id  ell,  capitibus  feu  extremis  partibus, 
Gall.  Bout  de  pre  z,.  Vide  Forer  a. 

«Jf  CAPUTTA,  Baculus  palloralis.  Locus  ell  in  Fe¬ 
rula.  Vide  Cambuta. 

CAQUILUS,  AtToc ,  in  GlolT.  Lat.  Gr.  [f.  melius 
legeretur  Aquilus  pro  mafculino  feminini  Aquila.] 

x.  CARA,  Facies,  vultus,  caput. Glolfx MSS.  Ca¬ 
ra  ,  Gr.  Lat.  caput.  Graecis  xstpa,  quam  vocem  in 
feminino  genere  ufurpabant  Aioles  ,  ut  notat 
Eullathius  ad  Odylf.  Theophanes  :  A 7rtTt/atv  w 
i* tk  x«p ttv.  Corippuslib.  2. 

. Poflquam  venere  verendam 

Cxfaris  ante  Caram, 

Hifpani  &  Provinciales  nollri  Cara  etiamnum 
pro  vultu  ac  facie  ufurpant:  ltal  Cera  vel  Ctera, 
apud  Dantem  &  Matth.  Villaneum.  Michael  dei 
Jiolino  in  Repertorio  f  ©rowm  Axagon,  v.  Ca- 


CAR  300 

(Irum  :  Caftrum  Jt  aliquis  tenet  in  cuftodiam ,  debet  red-% 
dere  illud  Cara  d  Cara  ;  quia  cafirum  redditur  &  refii a 
tuitur  facie  ad  faciem.  Vide  Obfervantias  Fori  Arag. 
pag.  27.  v.  Sed  &  Galli  mediae  aetatis  Cfo  re ,  ea¬ 
dem  notione  effinxerunt.  Afliliae  Hierof.  c.  94. 
de  duello :  Lesgardes  dou  chatnp  doivent  partir  le  fo- 
leil  ,Ji  que  il  ne  foit  contre  la  Chiere  de  l’un  plus  quq 
de  1’autre.  Philippus  MousVes  in  Carolo  M. 

Et  Pepin  la  Chiere  hardie , 

K’il  otfet  Roi  de  Lombardie. 

Willelmus  Guiart  an.  1  204. 

Se  vos  leur  tornaffies  les  Chieres , 

Et  contre  eux  vous  vous  defendijfiet.. 

An.  1214. 

Le  rai  du  foleil  en  la  Chiere. 

An.  1270. 

Les  faluent  les  Chieres  baffes. 

Le  Roman  d’ A  uberi : 

A  uberi  Voifi ,  s’ a  la  Chiere  leve  e. 

Hinc  formula  nollris  familiaris :  Faire  bonne  Cheri 
d  quelqu’un ,  benigno  vultu  excipere ,  [  Sc  hae  an-* 
tiquiores  :  Belle  Chere ,  &  le  coeur  aruere  ;  Belli 
Chere  vaut  bien  un  mets.  Vide  Menagii  Etymolog, 
Gall.]  Raimundus  Montanerius  in  Chron.  Ara- 
gon.  cap.  1  28.  £  andls  abra  far ,  &  reebels  ab  bella. 
Cara ,  e  ab  bell  femblant.  Vide  Cheries. 

H  Lapides  de  Cara,  Qui  in  aedificii  Cara  collocan¬ 
tur,  non  in  angulis.  Statuta  Malfil.  pag.  396.! 
Lapides  angulares  habeant  duos  palmos  de  longo ,  & 
unum  palmum  de  alto,  &  unum  palmum  de  tefta,&  La¬ 
pides  de  Cara  habeant  duos  palmos  de  longo ,  &  unum 
palmum  de  alto ,  &  ad  minus  unum  tornum  de  leotoJ 
1  CARA ,  Avis  fpecies  mihi  incognita.  Monachus 
Sangall.  in  Carolo  M.  lib.  1 .  cap.  22.  AJfumpJtv 
duas  caniculas  in  manu  fua ,  quas  Gallica  lingua  Vel* 
tres  nuncupant ,  agilitate  Jua  vulpes  &  exteras  mino¬ 
res  bejliolas  facillime  capientes ,  qua  caras  etiam ,  ch 
alia  volatilia  afcenfu  celeriore  fxpe  fallerent. 

^  Cara  Cognatio.  Vide  FefiumB.  Petri  Epularum. 
CARABAGA  ,  Machina  bellica  expugnatoria.  Sad 
nutus  lib.  3.part.  12.  c.  21  .Fecit  erigi  plur  es  Ca* 
gabagas projicientes  magnos  lapides ,  &  frequenter,  ita 
ut  projlernerent  muros  cum  turribus.  [  Joan.  Iperius  in 
Chronico  an.  1  291.  apud Marten.  to.  2.Anecd- 
col.  770.  Et  fecit  orificio  fojfat orum  approximare 
branebios  multos  &  vicinos  invicem ,  &  poft  eos  Cara- 
bagas ,  qui  jaciebant  lapides  magnos.  ] 
CARABOLATUM.  Fiilloria  Obfidionis  Jadrenfis 
lib.  1.  cap.  27.  Cum  novem  galeis  mirabiliter  prapa- 
ratis ,  quarum  fex  erant  tabulis  tetta ...ac  cum  qua¬ 
dam  turre  lignea  operata  fabricatione  in  quodam  Cara- 
bolato  fere  cubitorum  0H0 ,  quam  Italici  Burgum,  feu 
Piatum  vocant  Mantuanum,  &c. 

CARABUS  ,  [Cymbula ,  Gall.  Canot.  ] Papias  .Ca¬ 
rabus,  navicula  difeurrens  in  Pado.  Idem  :  Lintres  , 
navicula ,  vel  Carabi  breviffimi.  Ifidor.  in  GlolT. 
Carabus ,  parva  fcapha  ex  vimine  &  corio.  [  Eum- 
dem  Ifidor.  vide  lib.  1  9.  Orig.  cap.  1 .  ]  GlolT. 
Ailfrici  Saxonicum  :  Carabus,  jfcipinel ,  id  ell, 
navicula.  Ugutio  :  Caraphus ,  parva  fcapha  ex  vi¬ 
mine  f  alia,  &  corio  crudo  contexta.  Florent.  Wigorn. 
ann.  892.  Occulte  de  Hibernia  fugerunt ,  Carabum¬ 
que  ,  qui  duobus  tantum  coriis  &  dimidio  f  alius  erat , 
intraverunt.  Gregor.  Magn.  lib.  4.  Dial.  cap.  5  7. 
Poft  navem  Carabum  regebat ,  &c. Tulcherius  Car- 
not.  lib.  3 .  Hili.  Hierofol.  lib.  3 .  cap.  1 3 .  Clajfis 
eorum  120.  navium  fuit ,  exceptis  carinis  &  Carabis. 
Hift.  Hierofol.  an.  1123.  Carabos  infuper  quam- 
plurimos  &  naves  onerarias.  Joann.  Brompton.  Ca¬ 
rabum  ,  qui  ex  duobus  coriis  &  dimidio  conjicitur ,  in- 


3oi  CAR 


tr antes  ,five  velo  &  ornamentis  pcfi  7.  dies  in  Cornu- 
bia  applicuerunt.  Ada  S.  Thyrfi  cap.  <5.  num.  32,. 
Et  in  Carabo  ponens ,  jujfit  eum  duci  in  medium  maris. 
[  VitaS.  Maioli  inter  Ada  SS.  Benedici.  fiec.  5. 
pag.  80  8*  Ad  quos  periti  nauta  currentes  cum  Cara¬ 
bis  ,  omnes  traxerunt  ex  voragine  fruminis.  ]  Occurrit 
apud  Saxon.  Grammat.  lib.  2.  Florent.  Wigorn. 
p.  5  9  5  •  Will.  Briton.  lib.  9.  p.  20  8.  in  Hili.  Ob- 
iid.  Jadrenf.  lib.  1 .  c.  3 .  lib.  2 .  c.7.  [  inV ita  S.  Y far¬ 
ni  Abb.  inter  Ada  SS.  Bened.  fec.  6.  part.  1 .  pag. 
6  1  7.]  &u.  ««p xCot;,  Scriptorib.  Graecis  paliim.  Le- 
xic.  Graec.  MS.  Reg.  Cod.  2  06  2.  «ro-epO/a/? ,  y.x^aCoc , 
mxxtiov.  Etymol.  atxccTcc  ,x«p aCeg.  Chron.  Alexandr. 
p.8  74*  jueree  KctgaCu  iit;  tov  I«Aiav»A//asVa.Nice- 
tas  in  Manuele  lib.  2.  n.  4.  -xxrfinu  /xtyolxw  xetpci- 
Clbsv  trvvnf/xoi^oVTO.  Kct^aCoi  m^-eX^ctToi  ,  in  Epill.  Con- 
flantini  lmp.  ante  Adi.  1 .  fextse  Synodi.  Ab  hac 
voce  Car  avellas  hodiernas  quidam  non  infulfe  de¬ 
ducunt.  Hifl:.  Apollonii  Tyrii: 

E !?o-e’  HotfiCm  tQxki ,  K)  QopTUin  /xi  rpo/xov. 

Alibi  : 

Kct»  tc'  HetoelCti  tCdsatrt  ,  Kj  ci  vavrcttc  tmiiytiitx. 
Vide  Conflant,  de  Adminilt  lmp.  cap.  51.  [A110- 
nymumCombefilian.  in eod. Conllantino n.  29. 
in  Romano  Jun.  n.  7.]Laon.  lib.  9.  Diploma 
Andronici  apud  Phranzem,Joann.  Mofchum  cap. 
76.  Paflionem  S.  Bafilei  Epifcopi ,  &c. 

CARACALLA,  Vellis  urbana  &  militaris,  paenu¬ 
lae  fimilis  ,  ut  Dio  indicat  &  Lampridius :  Indu¬ 
mentum  in  talos  demijfum ,  Vidori  &  Eufebio  in 
Chron.  Talaris  Caracalla,  alteri  Vidori,  qui  a 
Gallia  advedam  ab  Antonino  refert ,  a  qua  idem 
Caracalla-eft  appellatus.  Glofloe  Gracc.  Lat.  kxox-* 
xJxxiov ,  Cuculla.  S.  Hieronym.  Epifl.  128.  Et  effi¬ 
citur  palliolum  mira  pulcritudinis  perftr  ingens  fulgore 
oculos ,  in  modum  Car  ac  aliarum  }fed  abfque  cucullis. 
Sed  haec  nota.  Vide  Cafaubon.  Salmafium,&  alios 
ad  Sparti  an. 

Caracalla  ,  Vellis  Clericorum  talaris :  paflim  apud 
Scriptores  pro  c  app  a  fumitur.  Papias:  Caracalla 
Cap  a.  Gloflf.  Graac.  Lat.  K  xgazciwiov  ,  Cuculla.  At 
Eucherius  Lugdun.  Ephod  Judaeorum  ,  in  modum 
Caracalla  fu  i  fle  ait ,  fedfine  cuculla.  Ephod  autem, 
Ut  audorell  Jofephus  lib.  3.  Antiq.  cap.  1  1 .  tu¬ 
nicae  perlimilefuit.  Vulfinus  Boetius  Epifcopus 
Pidavenfis  in  VitaS.  Juniani  Abb.  Ve  fis  ejus  ci¬ 
licina  ,  de  caprarum  pilis ,  qua  in  modum  Car  ac  alia , 
quam  nunc  Capam  vocamus ,  perfeverat  ufque  in  ho¬ 
die.  Vita  S. Eugendi  Abb.  cap.  i.AEjhvis  tempo¬ 
ribus  Caracalla ,  vel  [capulari  cilicino  utebatur.  Beda 
lib.  1.  Hifl.  Ecclef.  cap.  7.  Mox  fe  fandus  Albanus 
frohofpite  ac  magijlro  fuo  ipfius  habitu  ,  id  efi ,  Ca¬ 
racalla  ,  qua  vefiiebatur ,  indutus ,  militibus  exhibuit. 
Thomas  Walfing.  in  Edwardo.  II.  Conflat  hanc 
Veftejn  fuiffe  Caracallam ,  quam  S.  Albanus  in  con- 
verfione  acceperat  a  S.  Amphibalo.  Vitae  Abbatum 
Albani  pag.  2  8 .  Elienfes  vero  offa fcpedibla  in  vil- 
lofo panniculo ,  quem  Caracallam  vocant  fibireferva- 
tunt.V ita  S.  Eudoxioe  Mart.  cap.  9.  Kxtx  rov  mfiv 

'Tis  yiljXWCC,  5-J^ap/GV  HlTvlxlVCV  iVid VtTO,  J ij  OfXOlOV  lutlVO  KX- 

faK<xX\iav.  Palladius  in  Hili  Lauf.  cap.  117.  Uai- 
fagicv  KctactKcthicv  XufxCuvcvtru.  Hinc  nollrum  Cafa- 
que ,  quali  Caraque  ,  pro  fago  ,  deducit  Paradi- 
nus  lib.  1.  Hili.  Lugd.  cap.  34.  Vide  Odavium 
Ferrarium  de  Re  velliaria  part.  2.  lib.  1 .  cap.  28. 
[  & Menagium  inV.  Cafaque .] 

CARACATA  Navis,  Eadem  quae  Carraca  ,feu 
oneraria ,  apud  Rymer.  tom.  1 5 .  pag.  175.  coi. 
2  .Pro  equis  ,  navibus ,  Car  acatis ,  galeis  &  aliis  na- 
vtbus ,  &c.  Vide  Carraca. 


CAR  302 

CARACCA,Parvum  pondus  quatuor granorum  „ 
quibus  utuntur  in  ponderandis  lapidibus  pretio- 
lis, Gallis  &  Anglis,  Carat.  Rymer.  tom.  1  1.  pag. 
413.  coi.  1.  Scutis  qued  ex  parte  Georgtt  Morfteyn  , 
mercatoris  de  Crakovce  infra  regnum  Poloni a,  accepi - 
mus  quod  ipfe  quemdam  magnum  lapidem  pretiofum 
vulgariter  voratum  d  Rubie  ponderantem  ducentas  & 
quatuordecim  Car aicas. 

1.  CARACTER.  Novella  1  5.  Theod.  &  Valenti¬ 
niani  de  Tributis  fifcalibus  :  De  falinis ,  alumine  , 
Car  abiere  ,  herba  rubea  ,  lini  maceratura  .  &c. 

H  2,-  CARACTER,  Fafcinum,  Schedula  magicis 
notis  feu  litteris  exarata,  Gall.  Car  abiere.  Concil. 
Trevir.ann.  1310.  apud  Marten.tom.  4.  Anecd, 
coi.  257.  Divinationes  ,  forti  legi  a ,  auguria  ,  five 
in  votis ,  quas  Brevia  feu  Car  abderes  vocant ,  &c.  Vi¬ 
de  Char abderes  magici  in  Character. 
CARACTERATUM  PtRRUM  ,  quo  fiunt  Oblata f 
ferrum  ell  certis  figuris  notatum.  Vide  locum 
in  Nebula. 

5F  CARACTERIZARE ,  Notare ,  infignire  ,  Gafl, 
Marquer ,  Carabderifer.  Hili.  Mediani  Monalterii 
pag.  234.  in  Excerptis  Johan nisa  Bayo.no de  Ab¬ 
batibus  hujus  Monallerii :  Cujus  corpus  cum  enixum 
e/l, Car  ablerix,atum  fuit  per  totum  crucicttl  arum  fignts. 

CARACTIO.Polyptycus  Floriacenfis ;  Debet unuffi 
quifque  de  lignario  m  latum  pedes  5 .  in  altum  pedes  6. 
&  de  Carabdionibus  carradas6.  &c.[_  Vedura.  ] 

5T  CARACUT1UM,  Vehiculum  altijfmarum  ro¬ 
tarum,  quafi carrum  acutum.  Ifid.  1.  20.  c.  12. 
CARADA ,  Quantum  carro  vehi  potell.  Proecei 
ptum  Ludovici  lmp.  pro  Marcuardo  Abb.  Pru- 
miae  ann.  831.  apud  Marten.  tom.  1.  AmplilT. 
Colled. coi.  85*  Et  de  terra  arabili jornales  lxxiii. 
de  prato  ad  Caradas  vi.  Vid eCarrada. 

CARADRUS,  Terebra.  Capitulare  de  Villis  c.  42. 
Unaquaque  villa  ('habeat )  catenas,  cramaculos, dela¬ 
turas  ,fecures  ,id  efi ,  cuniadas  ,  terebras }  id  efi ,  Ca- 
radros ,  fcalpros  ,&c.  Vi deCarafdus. 

%  CARAFFA  ,  Vox  Italica ,  Call.  Carafe ,  Phiala, 
ampulla  vitrea,  in  Supplemento  vitae  S.  Petri  Cse- 
ieltini  tom.  4.  SS. Maii  pag.  502. 

^JCARAGIUM.  Vide  in Carreda. 

CARAGIUS.  Vide  Caragus. 

U  CAR  AGMA ,  xfiuy/xu ,  Charader,  imago.  Hum- 
bertus  Cardin.  adv.  Simoniacos  apudMartenium 
tom.  5 .  A  necdot.  coi.  6  4  5 .  A.  Nummus  aut  in  Ca~ 
ragmate ,  aut  in  materie.  Nummus  in  caragmate  ell 
nummus  lignatus. 

CARAGUS ,  Carajus, Sortilegus ,  proelligiator  qui 
charabdenbus  magicis  utitur,  unde  vocis  etymon. 
Gloflf.  Saxon.  iElfrici  :  Caragius ,  'jm^el  hpata* 
Ubi^u^el  Anglo-Saxonibus  ell  avis  h]pat, omen, 
augurium  ,  divinatio,  'pu^el-hael  fepie,  augur. 
Concilium  Autifiod.  cap.  4.  Non  licet  ad  fortilegos , 
vel  ad  auguria  re  [picer  e ,  vel  ad  Caragios,  &c.  Ca¬ 
nones  veteris  Concilii  Narbonenfis  ann.  598. 
can.  1  4.  Si  qui  viri  ac  mulieres  divinator  es ,  quos  di¬ 
cunt  e(fe  Charagios  atque  forticularios ,  &c.  Vita  S. 
Eligii  a  S.  Audoeno  confcripta  lib.  2.  cap.  1  5. 
Nullas  paganorum  confuctudmes  obfervetis ,  non  Ca - 
rajos ,  non  divinos ,  non  prae  amatores . . .  confidere  pra- 
fumatis.  Et  mox  :  Non  quarantur  pracantatores,  non 
divini,  non  forttlegi ,  non  Caragi.  Beda  de  Reme¬ 
diis  peccatorum  cap.  1 1.  Caragios  ,&  divinos pra- 
cantatores  ,  &c.  Petrus  MalJeacenfis  de  Coenobio 
Malleacenli  §.  6.  Uxor  ejus  obfervatrix  admodum 
Carajorum  atque  maleficiorum.  Sermo  de  dedica¬ 
tione  Ecclefioe  a  Jacobo  Petito  :  Omnes  fures  & 
falfi  tefies ,  omnes  ad  arbores  vel  ad  fontes  vota  redden - 


303  CAR 

tes ,  omnes  qui  Caragios  &  divinos  vel  prae  a  ntatorts 
aut  propter  fie ,  aut  propter  fuos  inquirunt ,  &c.  Odo 
Clun.  lib.  4.  de  Vita  S.  Geraldi  Auriliac.  Comit, 
cap.  7.  Vajfus  quidam  nomine  Adraldus  focum  Cara¬ 
giorum  tota  nocte  in  domo  fua  fieri  pracepit.  Intempefia 
autem  ipfius  noctis  hora  ,  damones  finper  focum  cuftodis 
irruerunt.  Severianus  homil.  quae  exllat  251.  apud 
S.  Auguftinum  de  Tempore  :  Ut  nullus  ex  vobis 
Caragos  vel  divinos ,  vel  fortilegos  requirat.  Infra  : 
Jjhfit  pradictis  malis ,  id  efi ,  Caragis ,  &  divinis,  arufi- 
picibus..  ...  crediderit.  Vide  Decret.  Ivon.lib.  1. 
cap.  i.§.  1  3  4.  Occurrunt  apud  Nicetam  in  Ifaac. 
lib.  2.  n.  5.  in  Cod.  Barbaro-Grxco  xovr^ovXct  , 
xx^uyiot ,  inter  magos. 

Cararius  ,  Eadem  notione.  VetusPcenitential.  MS. 
Cararios ,  coriocos ,  &  divinos ,  drpracantatores ,  phy - 
lafiteria  etiam  diabolica  ,  vel  herbas ,  vel  fiuccinos ,  Jitis 
vel  Jibi  impendere  ,  &c.  Leg.  forte  Carajos  curiofos. 

CARALE.  Vide  Carrale  poif  Cana. 
CARAMANTRANT,  DiesMartis  ante  diem  Ci¬ 
nerum  ,  Gail.  Mardy  gras.  Tranfadio  inter  Ab¬ 
batem  &  Monachos  Craffenfes  ann.  1351.  ex  li¬ 
bro  viridi  fol.  5  3.  Facere  confuevit  dictus  Dominus 
Abbas .. .  annuatim  in  die  Carniprimt  i  Adventus  Domit¬ 
ui  quinquaginta fiolidos T uronenfies  ...&  in  die  Carni- 
primiijive  Dominica  in  Septuagejima  ,Ji  tunc  dictus 
Conventus  accipiat  Caramantrant ,  fiemper  annuatim 
quinquaginta  fiolidosTuronenfies.VideCarementrannus. 
CARAMELATOR ,  Qui  flores  in  fafciculos  col¬ 
ligat  ac  divendit  apud  T olofates,  Gall.  Bouquetier. 
Recenfetur  inter  fodales  Confraternitatis  Nativi¬ 
tatis  B.  Marise  in  Ecclefia  B.  Mariae  Deauratae 
T olof.  ann.  1328.  inftitutae. 
CARAMUSSALLUS  ,  Genus  navigii  Turcici  , 
cujus  meminit  Hieren.  Comes  Alexandrinus  in 
Bello  Melitenfl  ann.  1565.  Erant  triremes  muni- 
tiffima  130.  mahona  8.  tria  navigia  qua  vulgo  ap¬ 
pellant  Caramujfiallos  \  minora  fiunt  autem  onerariis  na¬ 
vibus  &  figura  prope  ovali. 

CARANATURA  ,  mendofe  pro  Caraxatura.  Vi¬ 
de  Charaxatura  in  Charax  are. 

CARANCO ,  Capanigo.  Ita UgutioMS. Forte  nigra. 

CARANISA.  Vide  Caraula. 

CARAPHUS.  Vide  Carabus . 

CAR  ARI  A  ,  Lapidicina,  ex  qua  lapides  quadrati 
eruuntur,  noltris,  Carriere.  S.  Auguftinus Serm. 
de  Diverfis  5  o .  Emerat  quandam  .  . .  domum  in 
Cararia ,  quam Jibi  exifiimabat  propter  lapides  profutu¬ 
ram.  [  Occurrit  etiam  in  Charta  anni  1280.  ex 
Chartulario  S.  Vandregefili  tom.  1.  pag.  284.  ] 
Vid e  Canaria. 

CARARIRE  ,  Lanam  carminare,  pedere,  Gall. 
Car  der.  V  ide  Careratores. 

«[  CARAR1US.  Vide  Caragus. 

CARASABL1TUM  ,  f.  Species  unguenti.  Brey- 
denbach  Iter  Hierofol.  pag.  2  7  7 .  Accidit  autem  pe- 
regrinanti  copia  pediculorum  in  corpore  propter  fiudorem 
*  *  *  Cum  evenerit  corpus  ejus  cathafiplafimetur 

cum  argento  vivo  occifio  . .  .  mane  quoque  b  alneum  in¬ 
grediatur ,  &  corpus  ejus  fricatione  valida  mundetur  , 
caputque  cum  Car afablito  &  boraco  lavetur. 

CARASDUS.  Jordanus  Rifus  Calaber,  lib.  MS.  de 
Medicaminibus  equorum  :  Efi  &  aliud  frenum  , 
quod  dicitur  ad  Carafdum  ,  habens  morfum  aliis  lon¬ 
giorem  ufiqiie  ad  palatum  equi,  &c.  Vide  Car  adrus. 
CARASTIA  ,  pro  Carifiia  ,  Caritas  annonae.  Me¬ 
moriale  Poteflatum  Regienf.  ad  ann.  1  2  8  2.  Eo¬ 
dem  anno  in  iftis  fex  menjtbus  fuit  magna  Carafiiabla- 
di,  fcilicet  frumenti  ,  fipelta  ,  melica  &  faba. 

^ CARAT TER,  Vox  Italica  ,  Ulcus.  Vita  B.Joa- 


CAR  3  04 

chim  Servitae,  tom.  2.SS.April.  pag.  465.  Ple- 
rofique  Senenfium  medicos  mulier  Car  atteres  habens  ex¬ 
perta  erat. 

*il  CAR  ATTERIUS,  Dudor  carri ,  Gall.  Charretier. . 
IzA.Carrattiere.  Hili. Dalphin.  tom.  2.  pag.  277. 
Item ,  Carattertis  Archiep.  Capuam  ,  qui  detulit  im -» 
munditias  extra  domum  cum  curru  taren.  1.  Vocis  ori¬ 
go  Canet  a:  quod  vide. 

CARATUS,  Mendum,  ut  puto  ,  pro  Cavatus^ 
Spicii.  Acher.  tom.  5.  pag.  348. 

Interea  agricola  injiflunt ,  fruge  [que  futuras 
Sepibus  aut  f  offis  properant  munire  Caratis. 
CARAVANNA,  Carvana  ,  vox  Turcica,  fignifi- 
cans  qualiacumque  hominum  agmina  fecuritatis 
caufa  fe  conjungentium  in  itineribus :  Carovana , 
Boccacio.  Vide  Scaligerum  exercit.  209.  z. 
Matth.  Paris  ann.  1250.  Omnem  illam  catervam  , 
quam  vulgares  Kar avennam  appellant ,  Jibi  mancipa¬ 
vit.  Jacobus  de  Vitriacolib.  1 .  cap.  99.  JJ)uod. . . . 
ad  exercitum  S alahadini  maxima  veniret  Car av anna* 
Nangius  inVitaS.  Ludovici:  Tandem  duas  Cara * 
vennas  fiuccejfive  ceperunt.  [  Ogerius  Panis  lib.  4. 
Annal.  Genuenf.  ann.  1217.  Caravana  nofira  de 
ultra  mari  feliciter  venit  in  portum  fijanuajj 
Carvana,  apud  Hovedenum  inHenr.  II. p.  646.’, 
«ScRicardoI.  pag.  716.  &  Nicolaum  Trivettum 
ann.  1 190.  pag.  5  1  6. Philippus  Alouskes  in  Phi¬ 
lippo  Aug. 

Li  Rois  Ricars  apries  fui , 

Ki  la  Karvane  confiui , 

Des  Saraisinsk}  la  Jigloient. 

«tapfaW,  apud  Conflantin.  deAdm.  Imp.c.  4^* 
Car  vanus,  Qui  in  Carvanam  vadit.  ArnoldusLubec* 
lib.  5  .  cap.  ult.  Dimidiabant  ergo  exercitum  ,  cum 
.  alii  irent,  quiCarvani  dicebantur^  alii  vero  in  excubiis 
manerent.  Infra  :  Inter  has  autem  fluttuationes per- 
fionuerunt  buccinaincajlris  Cancellarii ,  nunciantes  ve- 
nijfe  Carvanos. 

Quid  vero  proprie  fit  Carvana  ,  deferibit  Hi- 
Roria  bellorum  ultramarin.  MS.  Or  vos  dirai  Ifejl 
Carvane.  Li  Adarcheant  Sarazan  quant  il  voelent 
aler  en  marcheandifie  en  lontaines  tieres ,  Ji  parolent 
enfiemble  pour  faire  Carvane  &  Ji  fiunt  par  avanture 
u  vint ,  u  trente  ,  u  quarante ,  &  d  caficun  carneus  5 , 
fioumiers ,  fielon  foti  Ifiil  efi  Jires  &  rices  hom ,  &  totis 
cargiet.de  marcheandifies  &  Ji  fe  re  altent  enfiemble,  & 
portent  avoec  aus  lor  marcheandifie  &  lor  tentes ,  & 
pour  pou  portent  il  avoec  aus  lor  tentes ,  kjil  ne  fe  her- 
bergent  mie  en  nule  vile  devant  pou  kfiil  vienent  d  la 
vile ,  u  il  doivent  aler ,  &  u  il  doivent  defeargier  lor 
marcheandifie,  ains  fe  herbergent  dehorsles  viles,  quant 
il  ontfait  lor  j  ornee  s,  &  tendent  lor  tentes,  dontlesfait 
garder  li  Jires  en  qui  tiere  il  fiontpar  nuit  &  par  jour  t 
&  conduire  fors  de  fia  tiere ,  pour  le  traviers  kjil  en  a  , 
&  enji  font  tout  li  Seignor  parmi  qui  tiere  il  paffent . 
De  CarVanis  Militum  Hierofol.  fic  Statuta ejuf- 
dem  Ordinis  tit.  19.  de  Verb.  fign.  §.29.  Car¬ 
vana,  Syrorum  &  Arabum  lingua,  Jigmfic at  congrega¬ 
tiones  hominum ,  ut  una  aliquid  negotii  per  agant,  d  ma¬ 
joribus  noflris  ufiurpatum  in  deletlu  Fratrum  haben¬ 
dorum  ad  fiubjidiaper  arces  &  triremes  difiribuuntur t 
aut  alio  per  turmas  mittuntur. 
f  CARAVELLA  ,  Vox  Italica  ,  fpecies  navigii. 
Vita  S.  Nili  ConfelT.  apud Marten.  tom.  6.Am- 
pliiT.  Colled.  coi.  930.  Tumultuantes  navigia  com - 
bufferunt,(J  eas,  qua  Caravella  appellantur, fecuerunt» 
C  AR  AU  L  A  ,  Carauda.  S.  Audoenus  lib.  2.  de 
Vita  S.  Eligii  c.  1  5.  Nullus  in  feftiv itate  S .  fijoan- 
nis  . ...  fioijittia ,  aut  vallationes ,  vel  faltationes,  aut 
Car  aulas  aut  cantica  diabolica  exerceat.  Ubi  loci  vir 

dodus 


306 


305  CAR 

dodus  reftituendum  putat  Cor  aulas :  fcd  malim 
Caraudas.  Ut  &  lib.  2.C.19.  Pradicabat ....  abji¬ 
ciendos  duntax.it  cunctos  damonum  ludos ,  &  nefandas 
faltationes ,  vel  caranifas  ,  omnefque  inanes  prorfus 
relinquendas  fuperftitiones.  Eft  enim  Caranda  forti- 
legii  fpecies,  uti  docemur  ex  U laticis  MSS.  urbis 
Ambianenfis  ,  ubi  de  facramentis  agunt,  quae  a 
Campionibus  exigebantur:  II  dcivent  jurer kjlriont 
yve  (cau )  ne  autre  herbe  beue ,  ne  mangie,  ne  notu  her¬ 
bes,  ne  brief,  ne  Car  audes  feur  aus  ,  ne  /ait  for  ,  ne  for- 
(herie,ne  art ,  ne  Car  audes,  per  coi  il  puiffent  efire  au 
diez..  Roberrus  Borronus  in  Arturi  Hili,  fabulofa 
MS.  fiufqud  cheluiterme  que  elle-  commencha  a  ap- 
prendre  des  enchantemens  &  des  Charroies.  Qme  qui¬ 
dem  voces  idem  videntur  fonare  ,  <5c  Chat  alter  es 
denotare,  magicos  nempe ,  quibus  fortilegi,  quos 
Carajos  appellabant,  utebantur.  In  Lexico  MS. 
Cyrilli  x&pxikPii  exponiturxii/x»  s-n-a.  Ita  forte  pri¬ 
mitus  Carauda  fuerit  fortilegii  fpecies  in  fegeti- 
bus.  Vide  Caragus. 

•[  CAR  AVUS,  Navicula  ex  vimine  &  corio.  Papias 
MS.  Bituric.  Vide  Carabus. 

CARAXARE,  Caraxatura,  Caraxia  ,  &c.  Vide 
Charaxare. 

CARAZOLUM.  Vide  Carraxolttm  in  Carrocium. 

•f  CARBARIUS.  Joannes  Longinus  Canonicus  Cra- 
cov.  in  Vita  B.  Kingoe  Virg.  Julii tom.  5 .  p.  741 . 
D.  Vir  nobilis  Nicolaus  Gladifz.  Bocbnenfts  z.uppa 
dicator ,  alias  Carbarius  ,  i.  e.  Qui  falis  tributum 
exigit:  t.uppa  enim  eid.  Audori  effc  monsfalinus, 
five  falisfodina ,  dicator  Exad.orem  indicat.  Rur- 
fus  occurrit  pag.  744. 

^[CARBASUS,  Veftis Carbafea ,  ex  Carbafo feu lino 
•fada.  Menoti  Serm.  Quadragefim.  fol.  8 1.  v°.  coi. 
2.  Veniunt  tandem  cum  illo  apparatu  qui  funt  folatia 
vivorum  ufque  ad  locum  fepulture ,  quem  prep ararunt 
ibi  duo  rufiici ,  indutis  eorum  Carbajis,  de  leurs  roquets. 

51  1 .  CARBO,  Equus.  Papias  in  MS.  Bitur.  Crabro , 
Vermis  ditius  d  Carbone  ex  quo  nafeitur ,  id  efi ,  equo. 
Lege  &  vide  Cabo. 

2.  CARBO ,  Carbunculus,  pyropus,  Gall.  Efcar- 
boucle.  Jacobus  Cardinalis  de  Coronatione  Boni- 
facii  VIII. 

Cui  fummo  in  vertice  Carbo 

Emovit ,  efi  fubtus  gemmarum  maxima  flammas, 

Impofuit  capiti ,  &c. 

Carbones,  &  Carbunculi,  pro  finibus  apud 
Siculum  Flaccum,  &  Frontinum  de  Coloniis. 

3  .CARBO.  Carbones  deforeJla,ex  ligno  foreftae  com- 
bullo  in  fornace  confedi ,  in  Inquifitionibus  de 
forisfaduris  foreftarum  cap.  26.  in  Additam,  ad 
Matth.  Paris. 

Carbonis  Praebitio,  Inlatio,  ad  monetee  &  armo¬ 
rum  fabricas,  inter  fordida  munera  recenfetur  in 
lege  1  5 .  &  18.  Cod.  Th.  de  extraord.  &  fordid. 
muner.  Vide  Vegetium  lib.  4.  c.  8. 

Careones  Maris,  Lapides  combufiibiles  ,  quibus 
fabri  ferrarii  utuntur,  Anglis,  Sea-coales.ln<\\.\\h- 
tio  de  forisfaduris  foreftarum  cap.  1 4.  Inquiratur 
etiam  de  Carbone  Alaris  invento  intra  foreflam ,  efic. 
[Liber  niger  Scaccarii  pag.  187.  in  notis  :  Per 
fervidum  inveniendi  Carbonem  ad  fabricandam  coro¬ 
nam  domini  Regis,  &  fuum regale,- percipiendo  6  o.  fol. 

1  o .  den.  per  annum  pro  praditio  Carbone  inveniendo.'] 

Careones  Fossiles,  de  quibus  Hcdor  Boethius  in 
Dcfcript.  Regni  Scotia;  ,  Camdenus  in  Agris 
Richmond.  Dunelmenfi  ,  &  Northumbelland. 
Gregorius  Agricola  lib.  4.  de  Natura  Folfilium, 
&in  Bermanno,  d  alii.  Ranulphus  Hygdenus 
in  Polychron.  deWallia  : 

Tom.  II. 


CAR 

Adorit  es  metalla  conferunt , 

Carbo  fub  terra  cortice , 

Crefcit  viror  in  vertice. 

Carbones  Terresires  ,  vulgo  noftris,  Charbons do 
Terre ,  apud  Thomam  de  laAdoor  in  Edwardo. 
II.  Rege  Angi. pag.  595». 

Carbones  Ffrrei  ,  quos  Galli  Hullas  vocant,  ut  ia 
agro  Leodienfi  primum  reperti  fuerint  fub  ann. 
1198.  narrant  iEgidius  Aureae  vallis  Monacli. 
in  Albertocap. 9 5 .  Bruifthemius,  Magn. Chron. 
Belgic.  ann.  1201.  &c. 

Carbones  Mortui  ,  apud  Marcellum  Empir.  Ex- 
tindi. 

Careones  Vivi,  Igniti,  in  Chronico  Colmarienfi  2, 
part.  an.  1 2  8  8 .  Le  Itoman  du  Renard  MS. 
plus  font  fec  que  vif  Charbon. 

Descensio  Primi  CARvoNisfteptimo  menfis  Shabat , 
feu  Februarii :  Defcenfio  fecundi  Carbonis  1  4.  ejuf- 
dem  menfis :  Defcenfio  tertii  Carbonis  2  1 .  ejufdem 
menfis  ,  inter  fella  Chrifiianorum  Syrorum  re- 
cenfenturaUlug  Beg  in  Epochisc.  7. 

C  a  rb  on  agi  u  m.  Vetus  Charta  inRegefto  Phi¬ 
lippi  Aug.  fol.  4 6.  Item  Laurentio  de  Dom  legna- 
gnim  efi  Carbonagittm  per  c  artam  Regis.  Regeilum 
Cenfuum  Carnotenfis  Comitatus  fol.  55.  Le 
Cbarbonage  efi  le  Tournage  deus  illec  le  jour  S.T ho¬ 
rnas  es  fories  de  Noel,  c'ejl  d  favoir  cbafcunfcure  de  Ia 
Chajlellerie  $.den.& celuy  ou ceux  qui coupent  df <irpe 
pourfaire  Charbon ,  cbafcun  3 .  den.  obol. 
Carbonare,  Carbonem  conficere,  in  Foris  Ara- 
gon.  lib.  4.  fol.  8  5 .  v.  Edit.  16  24. 

Carb  on  ari  a.  Glofif.  Graeco -Lat.  AV^p  uKofmn , 
Cella  Carbonaria ,  Italis  Carbonaia ,  Carbonara.  Kap* 
fiavaioucv ,  Carbonarium.  Audor  Queroli :  Ego  jam- 
dudum  apud  Carbonarias  agere  te  putabam ,  tu  depi - 
ftrinis  venis.  Occurrit  in  Fleta  lib.  2.  cap.  41.1, 
43 .  Hinc 

Carbonarius.  Helladius  apud  Photium  :  A\fpeat«}{ 

0  iv  rvvnfila.  uaXcti/atvcg  ua^Ccvdpicf. 

Carbonaria,  Fornax  in  foreftaad  conficiendum  car¬ 
bonem,  in  Inquifitionib.  de  forisfadurisforeftar. 
cap.  1  5.  in  Additam,  ad  Matth.  Paris. 
Carbonaria,  Silva  notiffima,  quae  ab  ultima  Han- 
nonia  extenditur  Lovanium  ufque,  acDieftam, 
fluviumque Tameram  :  dequaLexSalicatit.  45). 
Gregor.  Turon.  lib.  2.  Hift.  cap.  9.  Gefta  Reg. 
Francor.  Rorico  Monach.  Fredegar.  Annales  Fran- 
cor.  Metenf.  Nitharduslib.  2. 6c  4.  &c.  Sic  autem 
dida,  quod  in  iis  carbones  fierent.  VideWende- 
linum  in  Natali ,  Leg.  Sal.  c.  1  o .  Sc  in  Glolf.  Sal. 

Carbonarias ,  ad  urbium  maenia  exftitifle  non 
femel  produnt  Scriptores.  Falco  Beneventanus 
p.  334.  Reverfi  funt  ufque  ad  Carbonariam  ,  /urii 
civitatem  ,  ubi  f  agnum  luteum  putndumque  inerat 
Ducis  ipfius  fuffocaverunt  cadaver.  Charta  Comi¬ 
ti  floe  Mathildis  an.  1072.  apud Francifcum  Ma¬ 
riam  in Mathilde :  Una  cum  Ecclefia  illa .  ..ibi  con - 
Jiftente ,  una  cum  omnibus  f  offis ,  efi  Carbon  areis ,  efi 
muris ,  efi  turre ,  &c.  Chron.  Cafaurienfe  ,  in  Do¬ 
minico  Abbate:  Unufque  eorum  (dedit)  medieta¬ 
tem  de  Caftello  Vecclo. .  ..cum  muris  &  Carbonariis , 
cum  Ecclefiisin  eifdem adificatis.  Chartaann.  1047. 
in  Tabui.  Cafaur.,  Adedietatem  de  ipfo  caflello  de 
Cafiro  vetere  cum  muris ,  efi  cum  Carbonariis ,  &  eunt 
cafis.  [Gregorii  Monachi  Chron.  Farfenfe  ,  apud 
Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi.  443.  Dederunt  in 
hoc  monafleno  efi  vendiderunt  terram  territorii  Sabi - 
nienfis  intra  Podium  ,  quod  dicitur  Sixtilianus ,  ab 
omnibus  lateribus  Carbonaria  ad  portum  faciendum  pro 
ipfo  caflello  ,  cum  omnibus  nidificiis ,  pretio  accepto  foli + 

V 


307  CAR. 

dorum  centum.  Memoriale  PoteftatumRegienfium 
ad  ann.  iz  i  8.  deobfidioneDamiatae,  apudeum- 
dem  Murator,  tom.  B.  coi.  1092.  Fecerunt  Chn- 
fliani  cujlodire  circum  Damiatam  ,  &  flumen ,  &  in¬ 
fulam  in  qua  prius  remanferant ,  &  alias  duas  infulas 
cum  Carbonariis  &  pontis  ,  ne  aliqui  pojfent  intrare , 
nec  exire.  J 

Carbonarium  de  Asculo  ,  in  Charta  Longobar- 
dica  ann.  774*  tom.  8.  Ital.  facrae  pag.  3  4.  Pa- 
dum  inter  Clementem  III.  PP.  &  Senatum  Ro- 
manumann.  1 1  8 8- apudBaron.  Omnes  muros  & 
Carbonaria  civitatis ....  dabitis  nobis  ad  diruendum. 
[  Memoriale  Poteftatum  Regienf.  ad  ann.  1  z  1  8. 
coi.  1 1  o  1 .  Dominus  Legatus  fecit  remijflonem  de 
duobus  annis  omnibus  volentibus  portare  tabulas ,  qua 
erant  circa  pontem  ad  defendenda  Carbonaria.  Coi. 
1 1  o  z .  Chrifliani ....  ordinaverunt  qualiter  poterat 
capi  civitas ;  &  diviferunt  totam  gentem ,  &  pr&cepe- 
runt  bene  cujlodire  labias  &  Carbonaria,  flatuentes  qui 
prius  a  Carbonariis  difcederet,  fufpendatur  in  eculeo .] 
Ita  KagCWapeTa  neutro  genere  dixit  Codinus  in 
Orig.  Conftantinop.  quae  in  urbe  extrudta  ait  ab 
Hilarione  Patricio ,  Leone  Magno  imperante. 
Carbonator  ,  Qui  carbones  in  filva  conficit: 
Gall .Charbonnier.  Matthaeus  Paris  an.  1 19  5.^0 
cidit  autem  ut  quidam  pauperculus  Carbonatorum  fyl- 
vicola ,  dum  pergeret  quifquilias  ibidem  lignorum  col¬ 
ligendo  ,  &c. 

1.  CARBONEA ,  Species  anferis ,  apud  Fridericum 
II.  Imperat,  lib.  1.  de  Venat.  cap.  19. 

2. CARBONEA  ,  Idem  quod  mox  Carbonella. 
Statuta  Reform.  S.  Claudii  an.  1448.  pag.  8  z. 
Afejlo  Pafcha  ad  Afcenjionem  miniftrare  debet  Pit- 
t unciarius  Carboneas  &pecias  lardi  miniflrari  folitas. 
Vetus  Poeta  MS.  e  Bibi.  Coillin. 
fje  croi  bien  fe  nos  euffon 
Charbonee  d’  un  gras  bacon 
Que  nous  en  beujfion  moult  miels. 

Infra : 

Nos  volon  faire  Carbonees , 

Sont  ces  efcueles  lavees\ 

CARBONELLA.  Ugutio:  Carbonella  ,  caro  affata. 
Alibi :  Frixa ,  a  ,  Carbonella  ,  fcilicet  parum  carnis 
qua  fupra  carbones  cito  folet  decoqui.  Italis  Carbo- 
nata  ,  carne  falata  de  porco  eotta  ne  carboni ,  0  nella 
padella.  Ita  Academici  Crufcani. 
CARBONELLUS  Faber.  Charta  an.  1 144.  apud 
Catellum  lib.  z.  cap.  7 .Carbonellus  Faber  habeat 
de  labor atoribus  fuis  cenfum ,  quivulgo  vocatur  Laufe: 
&  faciat  &  reparet  ferramenta  molendinorum ,  retento 
ibi  pretio  ,  &  ufu  fuo ,  &c. 

CARBONISTA,  Carbonarius,  Carbonator  ,  qui 
facit  carbones,  Gall.  Charbonnier.  Laurent.  Byzy- 
niusin  Diario  Belli  Huffitici  apud  Ludewig.  Re- 
liq.MSS.  to.  6 .  p.  165.  Ruflicorum  ac  Carbonijlarum 
multitudinem  non  modicam  . . .  de  vicinatucongregavit. 
«H CARBUNCULI,  Limites.  Vide  Carbo  z. 
CARCA1SSUM  ,  Pharetra ,  noftris  Car  cois ,  vel  Car- 
quois :  Carcajfo  ,  Italis.  Charta  an.  1242.  Unam 
balliftam  de  fu  flo ,  cum  uno  croco ,  &  Carcaijfo ,  &  cai- 
rellis :  id  eft  Gallice :  avec  une  arbaleftre  defuft}  avec 
un  croc ,  un  Carquois ,  &  des  quarreaux.  Graeci  nu¬ 
peri  T<*p Kcte-iov  dicunt  ,  quae  vox  occurrit  apud 
Joannem  Cananum  pag.  19.  &  alios  a  Meurfio 
citatos.  [  Vide  Gloflar.  mediae  Graecit.  ] 

II CARCALLU S ,  Clitellae ;  vel  corbes  equi  clitella- 
ris.  Edi&um  Philippi  Augufti  Regis  Franc.  ann. 
1207.  apud  D.  de  Lauriere  to.  z.  Ordinat,  pag. 
41  z.  Si  debitorem  apud  Rothomagum  inveniunt ,  ex 
quo  de  equo  defenderit ,  Car  callum  vel  harnijium  fuum 


CAR  308 

per  Majorem  propter  debitum  arreflare  poterit .  Vide 
Cartallus  1 . 

CARCAMUSA  ,  Machina  oppugnatoria  ,  Aries. 
Abbo  de  Obfid.  Parif.  lib.  z. 

Arietes ,  vulgo  Carcamufas ,  refonatos 
Dimifere  duos. 

(-ARCANNUM,  Colliftrigium  ,  vinculum  quo  rei 
collum  ftringitur ,  noftris  Carcan.  Illud  autein 
competit  majoribus  Jufticiariis  ,  ut  eft  in  Con- 
fuetud.  Blefenfiart.  zo.Meledunenfiart.  3  .  Lau- 
dun.  art.  8  •  &c.  Leges  Kanuti  Regis  cap.  5  6 .  apud 
Bromptonum  ;  In  prima  accufatione ponatur  in  Car- 
canno  ,  &  ibi  fuftineat ,  donec  ad  Dei  judicium  eat. 
Vita  S.  Eparchii  ex  Sandorali  Bernardi  Guido- 
nis :  Nonnulli  etiam  d  catenarum  vinculis ,  &  a  ca¬ 
ta  fla  tormentis ,  &  pedum  ferreis  vel  ligneis  Car  ch an¬ 
nis  abfoluti  funt.  Le  Roman  d’  Aubery  MS. 

£Fui  mult  le  f ait  laidement  juflicier , 

Un  grant  Ch  arebant  li  fait  el  coi  lacter. 
Collarium  ,  Latinis ,  &  recentioribus  Graecis.  He- 
fychius  :  K Xoicc  TTtpiTgaXvhict  JW/xc'?  ,  HoXAap/ot' ,  tircl 
fjuzvicty.vt;.  Scholiaftes  Ariftoph.  kao/o?  ,  to  koXXoI°igv 
<5r«p’  hfxTv  M yofatvev.  [  A  ku% v.woc, ,  quod  Graecis  eft  ge¬ 
nus  vinculi  Carcannum  deducit  Menagius :  hunc, 
fi  vis  ,  confule.  ] 

CARCARE  ,  Onerare ,  Italis  Car  care  ,  Gallis  Cbar - 
ger.  Batelli  Car  cati ,  in  Fleta  lib.  1.  cap.  25.  §.9. 
[  Rymer  to.  7.  pag.  35  6.  coi.  z.  Ea  omnia  in  qua¬ 
dam  navi. . .  Carcare.  Similia  leguntur  ejufd.  tomi 
pag.  590.  coi.  1 .  Vide  Carricare.  ] 

CARC ASIUM,  Carcosium,  Cadaver, inteftinum. 
Charta  Edw.  III.  tom.  2.  Monaftici  Anglic. pag. 
417  .Et  dimidium  raforii  de  Groth-malt ,  &  de  uno 
Carcajio  bono  arietis.  Statuta  Gildae  Berwic.  cap. 
2  4.  Statuimus  quod  nullus  carnifex  de  catero  vendat 
infra  burgum  de  Bervico  Carcajia  mutonum  d  feflo  Pa- 
fcha  ad  feflum  Pentecofles  carius  16.  denariis.  In 
Chron.  Will.  Thorn,  de  Carcoijis  boum  ,leg.  de  Car- 
cofiis.  Ita  etiam  in  Fleta  lib.  z.  cap.  76.  §.  17. 
Carcojium  legitur.  [  Apud  Rymer.  to.  5 .  pag.  1  z. 
fjfuadrigenta  quater  viginti  &  decem  Carcajia  bovinx 
vel  boves.  Totidem  funt  boum  cadavera,  carni¬ 
bus  fale  confperfis  vel  exficcatis.  ]  VideMenagii 
&  Ferrarii  conje&uras  de  vocis  etymo. 
^[CARCATA,  Onus  ,  Gall.  Charge,  Hifp.  Carga , 
Ital.  Care  a.  Vide  locum  in  Colacus. 
CARCAYSSIS  ,  ut  fupra Carcaiffum.  Garnifiones 
inventae  inCaftro  Carcaff.  an.  1294.  im.xx  xix. 
balifle  unius  pedis,  vi.xX  xix.  croci,  l.  Carcayjfes}  xvi.M 
vi c  care  Ili. 

CARCELAGIUM.  Vide  Carcerarium. 

CARCER  sub  Terram.  Lex  Longob.  tit.  57.  De 
Furonibus  unufquifque  fjudex  in  civitate  fua  faciat 
Carcerem  fub  Terram  , .  . .  &  immittat  in  ipjum  car¬ 
cerem  ad  annos  duos,  &c.  Noftris Cul-de-baJfe-fo(fe. 
Paftio  S.  Felicis  EpifcopiTubizacenfis  :  fjuffiteum 
legatus  in  ima  Carceris  mitti. 

Carcer  Canonicalis  DjsciplinjE,  in  Concilio 
Colonienfi  an.  1  260.  can.  1.  qui  vulgo  Epifco- 
palis.  De  carcere  monachico  agitur  in  Capitulari 
Aquifgranefi  an.  8  1  7.  cap.  40.  &  in  Monaltico 
Ciftercienfi  pag.  1 1.  Vide  Decanicum.  Hucfpe- 
ftat  Epiftola  Alexandri  III.  PP.  in  Epiftola  ad  Ro- 
trodum  Archiepifc.  Rotomag.  in  nupera.  Conci¬ 
liorum  Rotomag.  Ecclef.  Editione  p.  1 5  9. Si  vero 
Clericus  aliquis  pro  fuis  culpis  d  minifterialibus  Pr&la- 
torumEcclefia  captus  fuerit ,  non  patiaris  eum  cuflodia 
publica  mancipari ,  aut  in  carcerem  Laicorum  retrudi , 
fed  potius  in  domo  tu  a, vel  altenusEccleJiaflicaperfoiu , 
ejus  cujlodia  locum  facias  congruum  provideri ,  ubi  fe - 


3op  •  CAR 

eundum  qualitatem  &  quantitatem  delicti  debeat  cti- 
jlodiri. 

CarcerT jEdialis  ,  apud  Foriftas  Aragonenfes ,  dici¬ 
tur  quando  aliquis  eft  captus  pro  debito  civili.  Vide 
Michaelem  dei  Molino  in  Repertorio  Fororum 
Aragon. 

Carceris  Immunitas  ,  data  dicebatur  haereticis  Al- 
bigenfibus  infra  cenam  diem  [ponte  venientibus ,  poc- 
nitentibus  ,  &  tam  de  fe  quam  de  aliis  plenam  dicenti¬ 
bus  veritatem  ,  quibus  quidem  variae  poenitentiae 
injungebantur:  cum  baretici  &  credentes ,  qui  ve¬ 
ritatem  de  fe  vel  de  aliis  fuppr  efferant ,  vel  infra  tem¬ 
pus  indulgentia  non  venerant ,  perpetuo  carceri  ad¬ 
dicerentur.  Concilium  Narbonenfe  ann.  1235. 
can.  49. 

•H  Carcerales  Catenae  ,  apud  Rymerum  tom.  1 . 
Carceraliter  Inclaustrari,  pro  Carcere  con¬ 
cludi,  in  Litteris  Clementis  Papae  pro  Monaderio 

5  J oannis  Angeriac.  ex  Chartulario  ej  ufd.  Coeno¬ 
bii  pag.  400.  , 

Carcerare,  In  carcerem  conjicere , carcere  deti¬ 
neri  ,  apud  eumdem  Rymerum  tom.  4.  pag.  3  9. 

6  to.  4.  Concil.  Hifp.  pag.  12. coi.  i.in  Litte¬ 
ris  mox  laudatis  Clementis  Papae  ex  Chartula¬ 
rio  S.  Joannis  Angeriac.  pag.  401.  Carceratus ,  in 
Legibus  Norman.  cap.  5  o.  apud  Ludewig  Re- 
ljq.  MSS.  to.  7.  pag.  252.  &  in  Breviario  Hid. 
Pifanae  apud  Muratorium  to.  6.  coi.  1  7  1. 

CARCERARIUM  ,  Carcelagium  ,  [  Carcera- 
ciUM.Hifp.  Carcelagef]  quod  Commentarienli,  feu 
carceris  cultodi ,  praedatur  ab  incarcerato  pro  vi- 
du  &  potu  qui  ei  fubminidrantur.  [Conditutio 
Ludovici  Regis  Jerufalem  &  Siciliae  an.  1352. 
e  MS.  D.  Brunet  fol.  98.  Carcerarii  feu  coment a- 
rienfes  a  carceratis  pro  debitis  fifcalibus ,  feu  pro  qui- 
bufvis  delittis ,  pro  Carceragio  nicbil  accipiant.  Oc¬ 
currit  eadem  vox  Carcer agium  ,  in  Concilio  anni 
1384.  apud  Marten.  to.  4  Anecd.  coi.  346.  in 
Charta  Ludovici  Hutini ,  apud  Lafallium  to.  1. 
Hift.  Tolof.  Probat,  pag  6  3 .  Sede  Lauriere  to.  1 . 
Ordinat. pag.  5  5  6.]Tabular.Epifcopat.  Ambian. 
an.  1318.  Progeolagio  ,feu  Carceragio  ,  &c. 

Carcerarium  ,  in  Statuto  Ludovici  Regis  1 .  April. 
1315.  pro  Occitaniae  incolis ,  prohibetur  ne  quis 
innocens  judicatus  fub  praetextu  geolagh  ,  feu  Car¬ 
cerarii  in  carceribus  detineatur.  Occurrit  prae¬ 
terea  in  Concilio  Bituricenfi  anni  1536.  can.  12. 
Vide  Alciati  Parerga,  &  in  vocib.  Catehaticum , 
&  G  eoi  agium. 

Carcelagium,  Eadem  notione.  Curia  Generalis 
Catalaniae  celebrata  Gerundaefub  Jacobo  II. Re¬ 
ge  Aragon.  an.  1320.  MS.  Item  ftatutmus  quod  Car¬ 
cerant  Vicariorum  ,  vel  Bajulorum ,  aut  aliorum  Of¬ 
ficialium  ,  nonpojfint  exigere  feu  babere  ab  aliquo  ca¬ 
pto  inter  diem  &  noctem  pro  Carcelagio  ni/i  6.  denar. 
Barcin.  Paffim  in  hifce  Curiis. 

Carcerariorum  Exactiones  ,  in  Praecepto  Phi¬ 
lippi  Pulcri,  apudD.  de  Lauriere  to.  1.  Ordinat. 
Pag- 49 9- 

CARCERARIUS,  Carceris  cudos.GlofT.  Lat.  Gr. 
Carcerarius  ,  [GlolL  Grsec.  Lat. 

kituc.  ]  Ugutio :  Carcerarius ,  qui  carcerem  facit ,  vel 
cufiodit.  Carceriere ,  Italis.  Vidor  Uticenf.  lib.  3. 
Sed  populus  ille .  .  .  in  Domino  femper  fidelis  ,  dato 
munere  Carcerariis  ,  die  ac  noffeCbrifli  Martyres  fre¬ 
quentabat.  Occurrit  praeterea  in  Lege  Wifigoth. 
lib.  7.  tit.  4.  §.  3 .  in  Vita  S.  Potiti  Mart.  cap.  3  . 
in  Ad.  S.  Montani  Mart.  num.  17.  apudOrde- 
ricum  Vitalem  pag.  384.  &c.  Lc  Roman  de  Ga - 
ii»  MS. 


CAR  310 

Magon  apele ,  qui  ert  fes  Cbartreniers , 

Garde  cejlui ,  &  foit  forment  loiez .. 

Le  Roman  de  fjordain  de  Blaje  MS. 

Dont  les  ajfaillent  Serjant  &Charterier 
En  une  cbartre  font  Retiier  trefbuchier . 
Philippus  Mouskes  inHid.  Francor.  MS. 

Un  jour  li  enfant  mult  plorer ent , 

En  cele  prifon  u  il  erent, 

Jffier  li  Carteriers  leur  gebi , 

£Ee  tousjors  feroient  enji. 

Guillelmus  Guiart  MS. 

Tantojl  fon  Cbartrenier  appele , 

Con  pot  voir  emmi  les  fales  , 

Trois  prifonniers  de  France  pales ,  &c. 

Carcerarii  ,  Ipfimet  rei  carcere  incluli.  Vita  S.  Me- 
derici  cap.  1 1 .  Audivit  Carcerarios  reclufos  in  car¬ 
cere.  Gregor.  Turon.  de  Vitis  Patrum  cap.  8. 
Audivi  in  una  notte  in  feptem  civitatibus  Carcerariis 
apparuiffe  beatum  virum ,  eofque  abfolviffe  ab  erga- 
flulo.  Chronicon  Flandriae  cap.  66.  Et  encores  le 
detiennent  en  prifon  fermse  ,  en  faifant  Chartner  de 
leur  propre  feigneur.  [  Graecis  inferioribus  cpoXauncct. 
Vide  Gloflarium  mediae  Graecitatis.  ] 

Carcerarii  ,  Infirmi,  aegroti, ledo  detenti ,  feu  cli¬ 
nici,  quomodo  Cbartriers  nodri  olim  dicebant , 
feu  Efire  en  Cbartre.  Tedamentum  cujufdam  Si¬ 
byllae  civis  Remenfisann.  1  270.  Item  pauperibus 
Carcerariis  &  verecundis  paroebia  S.  Hilarii  Remenfis 
12.  lib.  &c.  Item  pauperibus  Carcer  artis  S.Pctn  ve¬ 
teris  12. libr.  &c. 

f  CARCERATIO,  Detentio  in  carcere.  Ludewig. 
Reliq.  MSS.  to.  5 .  pag.  331-  ex  Juramento  Ordi¬ 
num  regni  Daciae  :  Exbauftufque  perpetuo  fetore  , 
pefiifero  aere  ,  anxietate  longaque  Carcer ationis  mora. 

«J[CARCERiUM  ,  pro  £)uarterium  ,  Quarta  pars. 
Charta  anni  1227.  ex  parvo  Chartulario  S.  Vi- 
doris  Maflil.fol.  130.  Recognofco  quod  ego  non  de¬ 
beo  aliquid  babere  in  territorio  de  S  alernis  Inajijidis  de 
quarteriis  cervorum ,  vel  aprorum ,  vel  aliarum  vena¬ 
tionum  .  . .  quapropter  unum  Carcerium  cervi ,  quod 
mei  homines  ultra  dictos  terminos  tibi  ab  finierunt ,  tibi 
confiteor  me  reddidiffe. 

CARCER1ZARE,  Carceri  mancipare,  in  Edido 
FelicL  PP.  propter  Aeacii  Epifcopi  Condantinop. 
damnationem  :  Meque  in  meis  credidit  Carcen- 
7~andum. 

CARCHANNUM.  Vide  Care  annum. 
CARCOISIUM  ,  Carcosium.  Vide  Carcajium. 

<f[  CARD.  Vide  Clackjk.  mox  Carda  2. 

1.  CARDA.  Ugutio:  Grapides,  apud  Gr  acos  vocatur 
quadam  avis ,  apud  nos  Carda ,  quia  gravi  volatu  de¬ 
tenta  ,  ut  non  catera  volucres ,  attollitur  velocitate  pen¬ 
narum  Vide  Campatgium. 

2.  CARDA.  Vifitatio  ThefaurariaeS.  Pauli  Londi- 
nenfis  an.  1295.  Cum  cafula  de  panno  inaurato  in 
canabo ,  linea  una  Carda  Indici  coloris ,  cum  panno  con- 
Jimili  de  Venetiis  ad  pendendum  ante  altare  ,  confuto 
panno  lineo , . .  .Jimiliter  Carda  Inda  cum  seona  de  filo , 
cum  duabus  tuallis  altaris ,  longitudinis  duarum  ulna¬ 
rum  ,  &c.  Alibi  :  Unum  velum  Jfjhcadr agefimale  de 
Carde  croceo  &  Indico.  [Jura  Ecclef.  SS.  Bertini  & 
Audomari  in  Teloneo  MS.  Ecclefiae  Cathedralis : 
Item  carteia  de  cumbis  fulconum  1 1 .  den.  Carteia  de 
Car  dis  1  1 .  den.  ] 

3.  CARDA,  Virile  ac  bellico fum ,  in  Vocabulario 
Suflannaei.  An  a  Graeco  nubila ,  Cor  ,  aninaus  ? 

f  CARDAFEDA.  Vide  Cadarfreda. 

«J[  CARDAMUS  ,  Nafturtium ,  Gall.  Najitort ,Cref- 
fon.  Gafp.  Barthii  Gloflarium  apudLudcwig.  Re¬ 
liq.  MSS.  to.  3 .  p.  444.  cx  Guiberti  Hid.  Palaft. 

Vij 


Tom.  II. 


3  1 1  CAR 

CARDENA.  Vid t  Alebat,. 

^fCARDETUM  ,  Locus  carduis  plenus.  Acta  SS. 
April.  tom.  ? .  p.  357.  ubi  de  Miraculis  S.  Marci  : 
Si  tollatur  de  Canleto  vel  herba  loci ,  in  quo  tractus  fuit 
B.  Marcus  ,  emanat  [anguine m.  Et  tom.  1 .  SS.  Ju¬ 
nii  pag.  1  3  .  deS.  Claro  Epifcopo  :  Itaque  per  Car- 
detum  trahi  pracipiunt  nudum.  Ada  SS.  Benedid. 
fec.  4.  part.  2.  pag.  13.  inVita  B.  Rabani  Epi- 
fcopi  auditore  Rudolfo:  Jfiju  tempore  Decii  Imp. 
ligatus  pedes  ad  colla  indomitorum  equorum ,  &  per 
Cardetum  tr alius ,  emifit  fiiritum. 

CAKDI ,  funt  quoji  ferrei  pectines  quibus  homines  la¬ 
niantur.  Papias  MS.  Bituric.  Eft  pro  Cardui ,  Gal¬ 
lice  Chardons.  Vide  Cardo. 

CARDIACUS  Cocor.  Joan.  Diae. lib.  4  Vitcefandi 
Gregorii  cap.  84.  Ore  rubeo ,  crajjis  & fubdividuis 
labiis ,  genis  compofitis ,  mento  a  confinio  maxillarum 
decibihter  prominente ,  colore  aquilino ,  &  livido ,  nen¬ 
dum  ,Jicut  ei  pefiea  contigit ,  Cardiaco.  Quo  loco  An- 
gelusRocca  exiftimat  Cardiacum  colorem  a  morbo 
Cardiaco  appellari,  eumque  efte  quo  hujufmodi 
palfione  affedi  tingi folent,  pallidum  nempe  cro- 
ceatum,  feu  gilvo  pauxillum  tindum.  [Jam  in  vo¬ 
ce  Aquilinus  obfervatum  fuit  ex  Falejianis,  Can- 
gium  noftrum  in  expofitione  prxpofiti  loci  de¬ 
ceptum  fuiffe  mala  illius  interpunctione  ,  atque 
fic  legendum  elTe  ,  colore  aquilino ,  cjr  (  vel  potius 
at )  livido  nondum ,  Jicut  ei  pefiea  contigit  Cardiaco  , 
hoc  elt ,  Gegorio  Cardiaca  laboranti.  Ne  igitur 
inferas  ex  hoc  loco  quemdam  clfc  colorem,  quem 
Joan.  Diaconus  dixerit  Cardiacum  :  non  color  hoc 
vocabulo,  fed  Gregorii  languor,  omnibus  fatis 
notus,  exprimitur. J 

CARDICUM.  Charta  fub  Ludovico  Pio  exarata, 
apud  Ughellum  tom.  5.1tal.facr.  pag.  6tz.  Cum 
hrolio ,  cum  curte  ,  pratis ,  captio,  &  Carduo  ,  pifei- 
nibtis  ,  aquariis ,  &c. 

%CARDiNALATUS,CARDiivALiA.VideC4r^K4/ff. 

51  C  A  RD 1NALICANA,  Scripturae  genus.  V  ide 
Scriptura. 

CARDINALIS,  Praecipuus,  principalis.  Jguatuor 
venti  Cardinales ,  apud  Servium  ad  1.  ^aneid-  Scapi 
Cardinales ,  ap ur  Vitruvium  Jib.  4.  cap.  6.  Cardi¬ 
nalia  Chrifii  opera ,  apud  Cyprianum.  Auguftinus 
lib.  1 .  de  Baptifm.  praecipuos  partis  Donati  Car¬ 
dinales  vocat.  Pnm  eps  Car  canalis ,  apud  Senatorem 
Jib.  y.Epift.  31.  Ita  in  Notitia  Imp.  non  femel. 
Cardinalis  Mijfa,  in  lib.  2.  Miracul.  S.  Beriinic.  7. 
&  apud  Bovonem  de  Invent.  S.  Bertini  cap.  1  2. 
[Vide  Mi(fa  Cardinalis.  ]  Cardinale  altare  ,  apud 
eumdem  cap.  3.  quo  6.  principalis  arae  idem  dici¬ 
tur  cap.  7. 

Cardinalis  Eccllsije  Romana,  de  quorum  origi¬ 
ne  ita  fentiendum.  Afdes  facrae  in  civitatibus  du¬ 
plicis  potiifimum  fuere  generis ;  aliae  enim  paro¬ 
chiarum,  uti  nunc  dicuntur,  vice  erant,  quas 
Titulos  vocabant ,  ad  quas  conveniebant  fideles, 
divinas  Liturgias  audituri ,  &  facram  Euchari- 
fliam  percepturi.  Aliae  dicebantur  Diaconia,e rant- 
que  publicae  quodammodo  pauperum  hofpitales 
domus,  quibus  adjunda erant  Sacella ,  quae  Dia- 
c oria  perinde  nomen ,  potiifimum  labente  faeculo, 
obtinuere.  Priori  aedium  facrarum  generi  praee¬ 
rant  Prelbyteri ,  alteri  Diaconi.  Si  quae  vero  aliae 
aedes  facrae  elfent  in  civitatibus  ,  Oratoria  diceban¬ 
tur,  in  quibus  nec  Baptifmus  celebrari,  nec  Sa 
rramen-afideli  iis  mindlrari  fascrat;  fed  tantum 
AhJJx  privata  aCapsllams ,  feu  aPrelbyteris  quos 
Locales  nuncupabant ,  tanquam  alicui  loco  addi¬ 
ctos,  fiebant.  Ut  igitur  ab  illis  Oratoriis  exterae 


CAR  312 

aedes  fiicrx  diflinguerentur ,  Cardinales  appellatae 
funt,  leu  Tituli  Cardinales ,  id  eft ,  principales  & 
prx  c  i  p  u  ae,  qu  e  m  ad  m  od  u  m  earu  m  d  e  m  P  relby  te  ri , 
ibidem  Cardinales  nun,upati  funt. 

Praefcrtim  vero  id  Romae  obtinuit:  nam  &  fi 
P refbyteri  Cardinales  univerfim  appellentur  Paro¬ 
chi  ,  uti  fuo  loco  docemus  ,  is  potiifimum  titulus 
attributus  fuit  Prefbyteris  ,  qui  titulis  ejufdem 
urbis  addidi  erant,  id  eft ,  Ecclefiis  parochiali- 
bus :  qui  quidem  tituli  Cardinales  prima  [edis  di¬ 
cuntur  in  Capitulis  Aytonis  Epifcopi  Bafil.  cap. 
90.  Horum  eximia  femper  fuit  dignitas,  ut  qui 
fummo  Pontifici  facra  facienti ,  &  in  Stationibus 
ac  Procelfionibus  adedent,  eique  miniftrarent : 
quos  ideo  Prcfbyteros  fui  Cardinis  vocabant ,  ut  Leo 
IV.  PP.  in  Synodo  Romana  an.  8  5  3 .  &  Joannes 
VIiI.  PP. Epiftola  8  3 . 8  9.  quemadmodum  etiam 
Diaconi  Diaconiarum  in  iis  m  uniis  quae  Diaco¬ 
norum  officium  fpedabant,  quos  Cardinales  etiam 
appellarunt,  quod  cum  Prelbytcris  Cardinalibus 
fummo  Pontifici  adeftent,  vel  quod  praecipui  ef- 
fent  ex-  ordineDiaeonorum.  Hos  Diaconos  in  Car¬ 
dine  conftitutosin  urbe  Roma  appellant  Capitularia 
Caroli  Magni  lib.  1 .  cap.  139.  ubi  eorum  digni¬ 
tas  fatis  innuitur.  Sed  &  ejufmodi  Diaconias  in¬ 
terdum  in  titulos  Cardinales  Prelbyterorum  cre¬ 
das  docet  Baroniusan.  603.  n.  3.  In  fuis  vero  pa¬ 
rochiis  Cardinales  Prefbyteros  Romanos  id  mu¬ 
nii  obi  fle,  quod  exteri  Ecclefiarum  parochia- 
lium  Prelbyteri,  fatis  docet  Conftitutio  Joannis 
VIII.  PP.  de  Jure  Cardinalium  edita  ab  eodem 
Baronio  an.  88  2.  n.  8. 

Cardinalium  Romanorum  ea  fuit  potiffimum 
praerogativa,  quod  in  dirimendis  Ecclefiafticis 
negotiis  Pontifici  femper  adeflent,  eorum  decreta 
probarent  ac  fublignarent ,  atque  adeo  cum  iis  in 
Synodis  confiderent.  Gaufridus  Groflus  in  Vita 
B.  Bernardi  Abbatis  de  Tironio  cap.  28.  Hoc  ab 
ili  a  obtinere  voluit ,  ut  Cardinalis  facerdotii  dignitatem 
fufciperet ,  &  Roma  fecum  Ecclefiafticarum  rerum  ne¬ 
gotia  tractaturas  remaneret.  Carmen  de  Curia  Ro¬ 
mana  v.  580.  ubi  de  Cardinalibus  : 

Dic  age  quid  faciunt  quibus  efi  d  Cardine  nomen 
Pofi  Papam  ,  quibus  efi  immediatus  honori 

Expediunt  c  au fas ,  magni  que  negotia  mundi x 
Extinguunt  lites ,  foedera  rupta  ligant. 

Ifii  participes  onerum  ,  Papaque  laborum , 
Suftentant  humeris  grandia  facta  fuis. 

Et  infra : 

Nec  ratione  vacat ,  quod  habent  d  Cardine  nomen  „ 
Defervite  folent  nomina  rebus  in  bis. 

Porta  f  hos  pofles fine  Cardine  claudere  nefeit  , 

Nec  bene  prater  eos  Paftor  ovile  regit. 

Cardo  tenet  portam  ,  nec  quid  valet  illa  remoto 
Cardine  ,  fic  Papa  nihil  valet  abfque  viris. 
Prxfcrtim  vero  in  hoc  eminebat  illorum  audori- 
tas ,  quod  ex  iis  fere  femper  fummi  Pontifices  eli¬ 
gerentur,  vel  certe  ex  ordine  Cardinalium  Pre- 
fbyterorum  ,  non  vero  Epifcoporum,  uti  poftea 
fuditatum  conflat.  Tradit  quippe  Leo  Oftienfis 
lib.  1.  Chron.  Cafin.  cap.  48.  Stephanum  PP. 
VII.  Formofi  pnedecelforis  fui  corpus  de  fepul- 
cro extrahi,  abjicique  mandafle  ,  cundafque  ip- 
fius  ordinationes  irritas  efte  conftituifle ,  pro  eo 
quod  cum  ejfet Oftienfis  Epifcopus  contra  fanfforum  Ca¬ 
nonum  decreta  Ap  ftelicam  invaferat  fedem.  Unde  in 
Concilio  Romano  fubStcphano  IV.  ftatutum  le¬ 
gi  m  us  apud  A  naftafium  pag.  9  5 .  Ne  ullus  unquam 
prafumat  Lai  eorum  ,  neque  ex  alio  ordine  ,  vijiper  di- 
fiinclos gradus  afeendens ,  Diaconus  aut  Prefbyter  Car- 


3i3  CAR 

dinahs  faclus fuerit ,  ad  facrum  Pontificatus  honorent 
poffit  promoveri,  Deinde  cum  Clerus  Romanus  in 
eorumdem  Pontificum  clc&ionibus  praecipuum 
obtineret  locum  ,  non  mirum  fi  magna  fuit  au- 
£loritas  Cardinalium  Romanorum  ,  quibus  tan¬ 
dem  folis  eaeelediones  attributas  ex  decretis  ip- 
forum  Pontificum  :  quod  Nicolao II  PP.  adlcribit 
Chronicon  S.  Vincendi  de  Vulturo:  Iftein  gene- 
rali  Synodo  (latuit  &  confirmavit ,  ut  poft  depofitionem 
Romani  Pontificis  conveniant  fimul  Epifcopi ,  Prefoy 
teri ,  &  Diaconi  Cardinales :  &  quemcumque  fano  con- 
Jilio  decreverint ,  eligant  Pontificem ,  &c.  Vide  Con¬ 
cilium  Romanum  an.  1059.  can.  1.  &  ibidem 
fu  bjedum  Decretum  de  eledione  Pontificis  Ro¬ 
mani. 

Verum  Cardinalis  appellatio  ,  quae  ,  ut  dixi , 
omnibus  Prefbyteris  titulorum  communis  erat ,  pe¬ 
nes  folos  fereEcclefiarum  Romanarum  ,  feu  un¬ 
iorum  Prefbyteros ,  conftitit ,  ad  feptem  ex  Epl- 
fcopis  Romanae dioecefeos  pollmodum  tranllaia. 
Quippe  ex  veteri  Rituali,  quod  ex  Codice  Vati¬ 
cano  defcripfit  Baronius  an.  105  7.  num.  x  o.  ti¬ 
tuli  Cardinales  quinque  Ecclefiis,  quas  Patriar- 
chales  vocant,  fuberant,  quarum  prima  eft  Ec¬ 
clefia  Later anenjis ,  qux&  Conftamimuna  &  Bafiiica 
Salvatoris  diverfo  nomine  nuncupatur.  Haec  fiep- 
tem  Cardinales  Epifcopos  habebat,  qui  dicebantur 
Colla- er  ales  &  Hebdomadarii ,  eo  quod  finguiu  heb¬ 
domadibus  per  vices  explerent  manus  Pontificis .  Hi 
funt  Epifcopi  Oftienfis,  Portuenfis,  S.  Rufinae, 
five  Silvae  candidae  Albanenfis ,  Sabinenfis,  Tuf- 
culanu  ,  &  Praeneftinus.  Septem  Cardinalium 
Epifcoporum  &  hebdomadariorum  meminit  Ana- 
flafius  inStephano  PP.  pag.  96  .  de  quorum  prae¬ 
rogativa  haec  habet  Petrus  Damiani  lib-  2.  Epift. 
j  .  de  Ecclefia  Lateranenfi  :  Hac  7.  Cardinales  ha¬ 
let  Epifcopos ,  quibus  [olis,  poft  Apoftolicum,  jacrofan- 
ftitm  illud  aliare  licet  accedere  ,  ac  divini  cultus  mjr- 
fteria  celebrare  ,  &c.  Et  lib.  1 .  Epift.  2.  £Eftd  ubi 
de  Cardinalibus  videtur  Epifcopis ,  qui  videlicet  &  Ro¬ 
manum  Pontifice  ni  principaliter  eligunt ,  cr  qutbu fidam 
aliis  prarogathns ,  non  modo  quarumlibet  Epifcoporum, 
fed  &  Patriarcharum  atque  Primatum  jure  tranfeen- 

dunt  f  &c. 

Secunda  Patriarchalis  Ecclefia  eft  fandae  Ma¬ 
riae  ,  Major  dida  ,  quae  pariter  fub  fe  habebat 
feptem  Cardinales  Prefbyteros,fcilicet  Cardinales 
SS.  Apoftolorum  Philippi  &  Jacobi ,  S.  Cyriaci  in 
Thermis,  S.  Eufebii ,  S.  Pudentianae,  S.  Vitalis  , 
SS.  Petri  &  Marcehini ,  &  S.  Clementis. 

Tertia  Patriarchalis  Ecclefia  S.  Petri  eft,  cui 
fuberant  feptem  Prefbyteri  Cardinales ,  fcilicet 
S.  Mariae  trans  Tyberim  ,  S.  Chryfogoni ,  S.  Ceci- 
liae,  S-  Anaftafiac,  S.  Laurentii  in  Damafo,S.  Mar¬ 
ci  ,  SS.  Martin!  &  Silveftri. 

Quarta  Patriarchalis  Ecclefia  eft  Bafilica  S.  Pau¬ 
li,  in  qua  erant  Cardinales  S.  Sabinae,  S,Priicae, 
S.  Balbinae,  SS.  Nerei  &  Achillei,  S.Sixti ,  S.  Mar¬ 
celli,  &  fandae  Sufannae. 

Quinta  Patriarchalis  Ecclefia  eft  S.  Laurentii 
extra  muros ,  in  qua  erant  hi  Cardinales ,  S.  Pra- 
xedis,  S.  Petri  ad  vincula,  S.  Laurentii  in  Luci¬ 
na  ,  SS.  Joannis  &  Pauli ,  SS.  IV.  Coronatorum , 
S.  Stephani  in  Monte  Coelio ,  &  S.  Quirici. 

His  autem  Patriarchahbus  Ecclefiis  praefedi 
erant  hi ,  Lateranenfis  primus  Epifcopus  Collate¬ 
ralis  ,  S.  Mariae  Majoris  Archiprelbyter  Cardina¬ 
lis  ,  &  EcclefiaeS.  Pauli  Abbas  Cardinalis. 

Praeter  hos  titulos  funt  Diaconi  x  8  •  dc  Subdia- 
coni  2  1 .  de  quibus  fuo  loco. 


CAR  314. 

Succeffu  deinde  temporis  Cardinalitia  dignitas 
aliis  Epifcopis  ,  quam  in  hoc  Ceremoniaii  defcri- 
ptis ,  delata  legitur.  Primum  autem  ex  Epifcopis 
Conradum  Mogundnum Archiepifcopum  Cardi¬ 
nali.  dignitate  donatum  aiunt  ab  Alexandro  III. 
qui  hac  etiam  infignifit  Galdinum  Satam  Medio- 
lanenfem  Archipraelulem  an.  1165.  Verum  ut 
plurimum  ejufmodi  Cardinales  Epifcopi  ad  unum 
e  feptem  illis  Romae  vicinis  Epifcopatibus ,  qui 
forte  vacaret,  promovebantur,  quod  raro  admo¬ 
dum  ea  aetate  pneflabantfummi  Pontifices.  Poftea 
fenfim  obreplit,  ut  etiam  Epifcopi  fierent  Prc- 
fibyteri  Cardinales,  &  ad  titulum  aliquem  ex  Ro¬ 
manae  ui  bis  titulis  promoverentur,  quod  de  Cain- 
panicnfi  GuiilelmoRemenfi  Archiepifcopofadi- 
tatum  legimus,  quem  Clemens  III.  feu,  ut  alii 
volunt,  Alexander,  ad  Cardinalatus apicem  tituli 
S.  Sabinae,  q  fi  eft  Prcfbyterorum  titulus,  pro¬ 
movit  pollmodum  ,  quod  parceadmodum  fiebat. 
Clemens  V.  qui  primus  Avenionefedit,  &  caeteri 
deinceps  Epifcopos  effecerunt  Cardinales  Prefby¬ 
teros.  Sed  de  Cardinalibus,  &  eorum  origine, 
confulendi  Onufrius  Panvinius  libro  de  Cardi- 
nahb-  Ciacconius,  Hieronymus  Plautus  de  Car¬ 
dinalis  dignitate  &  officio,  Duarenus  lib.  1.  de 
Sacris  Eccl.  Minift.  cap.  13  .  Frifon.  in  Gallia  Pur¬ 
purata,  Jofuas  Arndius  in  Lexico  Antiquit.  Ec- 
clefiaftic.  &  ahi  fine  numero. 

Cardinalia,  Dignitas  Cardinalis.  Caefarius  lib.  12. 
cap.  2  2 .  Beatus  Petrus  de  Cardinalia  mea  pro  me  red¬ 
diturus  eft  rationem  ,  fandius  vero  Beneaittus  de  Cu¬ 
culla. 

Sumitur  etiam  pro  Ecclefia  feu  titulo  Cardina¬ 
lis  in  ConciliabuloPapienfi  apud  Baron. an.  1160. 
&  Radevicum  deGeftis  Frider.  lib.  4.  cap.  7 1 . 
Cardinalatus,  Dignitas  Cardinalis, in  Diario  Bel¬ 
li  Huffitici  apud  Ludewfig.  Reliq.  MSS.  tom.  6. 

■  pag.  3  6  7.  &  alibi  paffim. 

%  Cardinai  em  Fieri  ,  pro  Cruentari ,  proprio  fan- 
guine  rubere.  Menoti  locutio  eft;  in  Serm.  Qua- 
drag.  fol.  1  54.  redo  coi.  2. 

Cardinales  Chori,  Statuta EccIefiaeLondinenfis  in 
Monadico  Anglic.  tom.  3.  pag.  337-  Ex  minori¬ 
bus  Can, ni,  is  d  Decano  &  Capitulo  detegantur  duo,  qui 
Cardinales  chori  vocantur.  Horum  officium  eft  circum- 
Jpicere  cotidie,  &  notare  omnia  in  choro  delitta  &  pec¬ 
cata:  fcilicet  &  qui  tarde  veniunt ,  &  qui  ante  tempus 
exierint ,  &  in  choro  qui  vel  olftinaii ,  vel  negligentes 
&  defidifi funt,  &c.  ...ii  duo  Cardinales  minifterium 
Ecclefia ,  &  *  firmum  eorum  ,  tum  fanum ,  tum  agro  - 
tum  Ecclefiafiica  miniftrant  S  aeramenta ,  Confcfftones 
audiant ,  &  poenitentias  injungunt  falutares ,  &c. 
Episcopi  Cardinalis.  \ 

Canonici  Cardinales.  I 

Presbyteri  Cardinales. 

Abbas  Cardinalis.  Vide  fuis 

Archidiaconus  Cardinalis.  /  locis. 
Ecclesiae  Cardinales. 

Diaconus  Cardinalis. 

Tituli  Cardinales. 

Cardinare  ,  apud  Gregorium  Magnum  lib.  5.  Epi- 
ftola  1 1 .  & 

Incardinare  ,  apud  eumdem  varis  locis.  In  Diurno 
Romano  cap.  3 .  tit.  1  1 .  Ivonem  Carnotcnfem 
Epift.  1 3 1 .  Adamum  Bremenfem  cap.  215.  Ful- 
cuinum  de  Geftis  Abbat.  Lobienfium  cap.  2  3  .  & 
alios  paffim,  eft  Cardinalem  ,  id  eft ,  proprium  Pre- 
foyterum,  Sacerdotem,  Epifcopum ,  Abbatem  , 
Diaconum  in  aliqua  Ecclefia  inftituere. 

CARDIN  ALITER ,  A  cardine  adeardinem.  J ulius 


315  CAR 

Firmicus  lib.  4.  Math.  Sol  in  principalibus  genitura 
cardinibus  collocatus ,  Ji fortuna  locum  Cardinaliter  vi¬ 
derit  ,  magnam  &  nobilem  genituram  decernit. 

<0"  CARD1NARIA,  Certa  retributio  fada  Canoni¬ 
cis  ,  qui  alias  Cardinales  dicebantur  inquibufdam 
Eccleliis,  ac  fpeciatim  in  Ecclefia  Mediolanenfi , 
uti  nos  docet  Inftrumentum  Anfelmi  ejufdem 
urbis  Archiepifcopi  an.  xioo.  apud  Baluzium 
tom.  6.  Mifcell.  pag.  48  3 .  Cardinaria  locum  vide 
in  Praftimonium. 

CARDO  ,  Carduus ,  feu  cardui  ftrobilus ,  quo  lanae 
carminantur,  Cardo  Itali' ,  Cbardon  noftris.  Capi¬ 
tulare  de  Villis  cap.  43  .  Ad  geniti  a  ncftra...  dare 
faciant  ,idejl,  Imum ,  lanam ,  . . .  pettines ,  Cardones , 
faponern ,  &c.  Gauterius  Cancellarius  de  Bellis  An- 
tiochen.  Elettos  enim  captivos  recepit ,  eofque  in  pri¬ 
ma  no  die  lapidibus  &  ffiims  Cardonibufque  Ius  immixtis 
hofpites  tradidit.  Vide  Cardi. 

f CARDONETUM,  Locus  carduis  confitus.  Gafp. 
Barthii  Gloffar.  apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  to. 
3‘  Pag-  3  94-  exGauterio  de  Bellis  Antiochenis. 
V  ide  Cardetum. 

CARDURA.  Litterae  Joannis  I.  Franc.  Regis  an. 
13  5  r.  apud  D.  de  Laiiriere  tom.  1 .  Ordinat  pag. 
469.  Jfui  fe  collocet  cum  magiftro  ad  difeendum  mi- 
fterium  far  torta,  folvat  ad  opus  didi  e  cantatis  pro  fu  a 
intrada  unum  Turonenfem  argenti.  Item ,  qui  cum  in- 
(irudti  fuerint  &  incipient  recipere  falarium  d  didto  ma¬ 
giftro  ,  quod  folvat  ex  tunc  ad  opus  dicle  caritatis  duos 
Turonenfes  argenti.  Item ,  illi  qui  incipient  recipere  me¬ 
dias  Car  duras ,  folvantex  tunc  ad  opus  didle  cantatis 
tres  Turonenfes  argenti.  Item,  quando  per  fe  incipient 
tenere  operatui  ium praditti  mifterii,  folvant  ad  opus  di¬ 
dle  caritatis  quatuor  Turonenfes  argenti.  Tiro  fartor 
medias  Car  duras  recipere  dicendus  videtur  ,  quan¬ 
do  pro  conficienda  vefte  mercedem  cum  magillro 
partitur  aequaliter ;  fed  unde  vox  Cardura  ? 
CAREA,  Onus  carri,  Gall.  Cbaretee ,  alias  Cba- 
ree.  Chartular.  SS.  Trinit.  Cadom.  11.  mod.  bladi 
&  1.  Caream  &  1.  carigatam  ferri.  Ibid.  fol.  5  4.  ver- 
fo  :  A  quaque  Care  a  unamgarbam.  Fol.  5  5 .  verfo: 
Semel  debent  cariare  in  Auguflo  in  die  quatitor  C areas. 
Et  fol.  5  7.  Semel  cariare  m  Auguflo  in  die  tres  Ca- 
reas.  Vide  Carre  da. 

CARECTA.  Vide  Carredla  2. 

^[CARECTATA,  Idem  quod  Care  a.  Vide  Cari  are 
&  Bufia. 

CAREGARE,  ex  Gallico,  Charger.  Reyneruseon- 
tra  Valdenfes  cap.  6.  Officium  Diaconorum  (  Catha- 
rorum)  efi audire  confeffiones  venialium  peccatorum  , 

. ..  &  fub ditis  fuis  facere  abfolutionem  injungendo  eis 
tribus  diebus  jejunium ,  vel  centum  inclinationes  flexis 
genibus  >  &  appellatur  illud  officium  ,  ut  ita  loquar,  Ca- 
regare  fervitium.  Galli  dicerent ,  Charger  le  fervice, 
id  efi; ,  augere.  Vide  Cargare  ,  &  Carricare. 
CAREGlUM.  Vide  Carregium  podCarreda. 

<J[  CAREIUM.  ChartaOfiicialis  Ambian.an.  1243. 
in  Tabulario  S.  Cornelii  Compend.  Recognoverunt 
fe  vendidiffe  pro  45.  libris  Parif.  Jibi  perfolutis  Ca- 
reium ,  in  quo  didi  a  Ecclefia  eis  teneri  dicebatur ,  quod 
ipfi  capiebant  ingrangia  didla  Ecclefia fita  apud  Vifers 
a  prima  garba  veniente  ad  eandem  gr angi am  tempore 
meffis  ufque  ad  ultimam  tr  it  ur  at  am ,  &  partem  vecbia 
quam  habebant  in  eadem  grangia.  In  alio  ejufdem 
Chartae  exemplo  recentiori  legitur  Conreium.  Eft 
autem  Conreium ,  convivium  vel  quid  fimile ,  quod 
menfam  fpe&et ;  Carreium  vero ,  vedtura  Domino 
debita.  Neutra  notio  placet.  Quare  conjicio  Ca - 
reium  hic  idem  efle  quod  Carion  feu  Carionem ,  i. 
decimam  decimae.  Vide  Cario. 


CAR  31 6 

%  CARELLUS ,  Carrellus,  Telum  baliftae  fpiflum 
&  quadratum  ,  Gall.  Carreau.  Hift.  Britan.  to.  2. 
pag.  565.  JjEn  quidem  armiger  percuffus  fuit  tradlu 
cujufdam  bahjie ,  adeo  quod  fagitta  feu  Carellus  ,  vo¬ 
catus  Enguegne  G allice ,  intravit  guttur  ipfius.  Hift. 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  281.  ex  Computo  anni 
1333.  ad  1336.  Item ,  folvit  pro  emptione  ferri  ait 
fariendum  Carellos  Micbaeli  xi  11  .flor. xn.  den.  Fienn. 
ibidem  pag.  292.  Pro  cccc.  Carellis  tam  de  uno 
pede ,  quam  de  duobus ,  garnitis  fletonibus  &  empenna- 
tis ,  &  pro  cc.  garrotis  emflethonatis  folio  cupri .... 
pro  munitione  caftri  Bella- cumba.  Paulo  poft  :  Pro 
centum  Carrellis garrotorum  ad  tor  fadlis  apud  AI av ar¬ 
dum  ,  datis  fex  denariis  pro  quolibet  Carrello  1 5  .fol. 
Ultimus  hic  locus  ex  Computo  Aymundi  de  S. 
Petro  Militis,  in  quo  etiam  memorantur Carelli 
ad  projiciendum  ignem.  Carelli  garati ,  in  Computo 
anni  1336.  tomi  jam  citati  pag.  3  26.  coi.  2. 
Item ,  de  Carellis  qui  dicuntur  Garati  xii.  Catellos : 
qui  computantur  in  didlis  quindecim  folidis.  Ubi  di¬ 
cuntur  Carelli  garrotorum  intclligenda  eft  lignea 
pars  garroti  feu  fpiculi.  Vide  Jjduadrelli. 

CAREMENTRANNUS  ,  Carmentran  Occitanis, 
le  Mardi  gras.  Charta  an.  1 1 96.  in  Probat.  Hift. 
Sabaud.  pag.  45  .A  Natali  Domini  ufque  ad  Care- 
mentr annum.  T abularium  Ecclefise  V iennenfis  fol. 
7 1 .  Septem  fextarios  avena ,  &  2.  de  jiligine ,  6 .  fpa- 
tulas ,  &  capones  6.  gallinas  de  Jfj^arefmentr annn 
20.  &  panes,  &c.  JjHadragefim a  intrans,  in  Ta¬ 
bulario  Prioratus  de  Domina  in  Delphinatu  noa 
lemel :  Coarefmc  entrant,  in  Foris  Beneharn.  Rub. 
de  Ferias ,  art.  3 .  Joinvilla  in  S.  Ludov.  Le  Mardy 
de  Carefmentrant ,  fuprdCarefmeprenant.  [  V ide  Ca- 
ramantrantlf 

CAREMPN1UM  ,  Eadem  notione.  Inftrum.  con¬ 
cordiae  inter  Capitulum  ABduenfe  &  Dominum 
de  Perreria  an.  125  7.  Item  ,  pro  quolibet  quarte - 
rio  debetur  pradittis  Decano  &  Capitulo  una  gallina 
circa  Carempnium. 

Caremprunium  ,  in  Tabulario  S.  Petri  Carnoten- 
fis  ;  Jjh^atuor  ad  Caremprunium  &  quatuor  ad  Pen- 
tecofien. 

1.  CARENA  ,  Vox  formata  ex  quadragena,  vel  ex 
quarentena ,  Quadragefima  pars.  Charta  Amedei 
Comitis  Mauranenhs  an.  1x34.  Donamus  eidem  do¬ 
mui  per  totam  terram  noflram  pedagium  ,  ledam  , 

C  arenam  omnium  rerum  fuarum ,  ita  quod  nemo  de  no¬ 
bis  aliquam  ex attionem. ..  capere  prafumat. 

2.  CAREN  A,  Carrina  ,  Quadragefimale  jejunium, 
feu  publica  poenitentia  abEpifcopo  Clericis,  & 
La‘icis,aut  ab  Abbate  Monachis  indidta ,  qua  quis 
jejunarefpatio  40.  dierum  tenetur.  Joan.  de  Ja¬ 
nua  :  Carrena,  &  publica  poenitentia  y  &  quadragena 
idem  funt.  JIut  igitur  ifiam  primam  facit ,  40.  die¬ 
bus  non  intrat  Eccleftam ,  &  lanea  vefle  indutus ,  ab 
efeis  &  potibus  qui  inter ditti  funt  ,  d  thoro  ,  gladio , 
&  equitatu  illos  fupradiltos  dies  abflinet.  In  3 .  autem 
&  5 .  fer  i  a ,  &  fabbato ,  aliquo  genere  leguminum  ac 
oleribus ,  pomis  ,  vel  piris  ,  vel  pifciculis ,  cum  modica 
cervifia  utatur  temperate.  Hac  omnia  probantur  Extra 
de  Homicid.  Burchardo  lib.  19.  cap.  5.  Carrina 
(  alias  Carina )  eft  dierum  40.  continuorum  jejunium 
in  pane  &  aqua.  Poenitentiale  MS.  40.  dies  m  pane 
&  aqua  ,  quod  in  communi  fermone  Carina  vocatur  , 
cum  q .  fequentibus  annis  pceniteas.  Concilium  Mo- 
guntinum :  In  dedicationibus ,  ac  Ordinum  tempori¬ 
bus  ,  relaxari  Carenas ,  &  poenitentes  introduci  omnino 
vetamus.  Petrus  Damiani  lib.  2.  Ep.  7.  Frater  illas 
quadragefimas ,  qua  fcilicet  d  Patribus  inftituta  funt , 
. . .  alias  occulte  Carinas  celebrat.  Idem  lib.  4.  Epift. 


317  CAR 

1 7.  Juxta  Carina  regulum  inclujionem  cuftodia  carce¬ 
ralis  indiximus.  Et  lib.  5 .  Epift.  8  •  Ecce ,  inquiunt , 
peregrinando  Carina ,  ecce  nova  poenitentia. ..  hactenus 
inaudita.  Reynerus  contra  Valdenfes  cap.  5.  Pu¬ 
blicas  poenitentias ,  ut  Catenas  reprobant ,  maxime  in 
feminis.  CaefariusHeifterbach.lib.4.  cap.  3  7.  Mi¬ 
les  quidam  . . .  tempore  quodam  quadr age jim ali  Cate¬ 
nam  fecit  apud  nos.  Lib.  5 .  cap.  42.  Cum  alter  Mi¬ 
les  quidam  .  . .  fufeepta  Carena  ,  tempore  Capituli  ge¬ 
neralis  Ctjiertium  ire  proponeret.  Alanus  de  Infulis 
in  Poenitentiali  :  Solemus  (poenitentia  )  ejl  qua 
pro  majoribus  criminibus  vel  notoriis ,  vel  pro  his  cri¬ 
minibus  qua  quis  confeffus  ejl ,  vel  de  quibus  quis  con¬ 
victus  ejl ,  infigitur  ,  qua  Carena  folet  appellari ;  & 
Jicut  eft  de  majoribus  criminibus  ,Jic  ad  majores  Pra- 
latos  Ecclejia  pertinet  hanc  infligere.  Infra :  JjEuri- 
tur  autem  quomodo  intelligendum  jit ,  quod  dicitur  de 
in j  unitione  folennis  poenitentia  ,  Fac  tres  annos  in  pane 
&  aqua  ,  &  fac  tres  Jjfl^adragenas  in  Jingulis  annis : 
an  intelligendum  Jit  quou  jejunare  debeat  omnem  diem , 
vel  inter  diem  &  diem  ?  Ad  hoc  fic  refpondemus ,  non 
altiori  intelleltui  prajudicantes  ,  quod  canonica  cen- 
fura  rigor  oftenditur ,  quando  in  pane  &  aqua  jejunare 
per  tres  annos  pracipitur ,  quod  'a  quibufdam fic  intelli- 
gitur ,  ut  per  tres  annos  non  tota  hebdomada  comeda¬ 
tur  panis  &  aqua  ,fed  tantum  per  tria  illa  jejunia  fu- 
pradilta ,  &c.  Summula R  ayrnundi  Ord.  Praedic. 

Matrona  juvenes  pojjunt  explere  Carenas 

In  domibus  propriis ,  &c. 

Adde  Synodum  Salegunflad.  cap.  17.  18.  19. 
Ughellumto.  9-pag.  287.  Hermannum  Stange- 
folium in  Weftphalia lib.  2.  pag.  1  o  1 .  Baron.  an. 
1093.  num.  16.  8c  Filefacum  de  Quadragef. 
Chrilt.  cap.  3  •  Vide  J?j,adragfli na. 

Care  n  a  ,  eft  etiam  remi.lio  feu  indulgentia  ejuf- 
modi  40.  dierum-,  quae  afummo  Pontifice  yel  ab 
Epifcopis  indulgetur.  Infcriptio  an.i  2  2  5-inEc- 
clefia  SS.  Vincendi  &  Analtafii  ad  tres  fontes 
Romae  ,  ex  Panvinio  de  7.  Ecclef.  pag.  1 1 1 .  Se¬ 
ptem  annis  &  fleptem  Cannea  remijflonts  confle jfi  cri¬ 
minis  folutionifque  detur  ei.  Lambertus  Monach. 
Trevir.  de  Inventione  corp.  S.  Mathiae  cap.  4. 
§.  2  o.  Ijle  Eugemus  Papa  &  Adalbero  Archiepiflco- 
pusT revirenjis  contulerunt  ad  dedicationem  Monafte- 
rii  noftri .  .  .  18.  Carenas.  Num.  21.  Contulit  1. 
annum  indulgentia  ,  &  4-  Carenas.  [  Chronicon 
Collegiatae  S.  Stephani  tom.  2.  Rerum  Mogunt. 
pag.  5  4  5.  edit.  172  z.  He  flunt  gr acie  Archiepiflco- 
pales  &  Epifcopales  date  benefactoribus  fabrice  Eccle- 
Jie  S.  Stephani  Alagunt . .  .  Item  de  Epifcopis  &  Ro¬ 
manis  Pontificibus  bis  mille  dies  &  centum  Carenas , 
per  quas  anime  fidelium  deberent  tornent  ari  &  puniri 
in  purgatorio.  ]  Adde  Bro^erum  in  Antiq.  Fuld. 
pag.  122.  153.  [&  Ludewig.  Reliq.  MSS.  to.  1 . 
pag.  $  86.  ] 

Quadragena  ,  Idem  quod  Carena  ,  Indulgentia  40. 
dierum.  Vide  Bullam  Urbani  II.  PP.  apud  Baron. 
an.  1093.  num.  1 6. 

.  CARENA ,  pro  Carina,  Alvus  feu  fundus  navis, 
Gall.  Carene.  Pluries  legitur  in  Informationibus 
civitatis  Mafiil.  pro  palfagio  tranfmariuo ,  e  Cod. 
MS.  Sangerman. 

CARLNUM,  in  G lotiis  medicis  MSS.  Reg.  Cod. 
1486.  Vinum  coitum.  Glolf.  fElfrici:  Carenum , 
Mojpiap.  Eft  porro  Caroenum  ,  vinum  decotftum  , 
ita  ut  tertia  pars  abfumpta  fit ,  dua?  tantum  re¬ 
maneant  :  Kap civcv ,  Myrepfo  fc£t.  1 .  cap.  5 .  ita 
diCfum ,  uti  vult  lfidorus  lib.  20.  cap.  3.  eo  quod 
fervendo  parte  carent.  S-  Auguftinus  lib.  2.  de  Mo¬ 
rio.  Manichaeor.  cap.  1 3 .  bibat  autem  mulfum  ,  Ca- 


CAR;  3  1 8 

roenum  ,  pajfum  ,  &  nonnullorum  pomorum  exprejflos 
fuccos  ,  vim  flpeciem  fatis  habentes ,  &c.  Cap.  16. 
Cum  &  vetujlatem  corruptionemque  aceti  putetis  vino 
effle  mundiorem  ,  &  Caroenum  quod  bibitis ,  nihil  aliud 
quam  collum  vinum  effe  videamus ,  quod  vino  deberet 
effle  flordidtus  ,  Ji  motibus  &  coitionibus  de  rebus  cor¬ 
poreis  membra  divina  diflcedunt.  Ivo  Carnot.  Epift. 

'287.  Vmum  quoque  meum  cum  Jitio  ,  non  curo  flapa 
Jit  ,  an  Carenum.  Bernardus  Bonaevallenfis  Abb. 
lib.  2.  deVita  S.  Bernardi  cap.  1 .  Panis  ibi  opicus 
pro  Jtmila,pro  Car  eno  flapa ,  pro  rhombis  olera  ,  pro 
quibuflibet  deliciis  legumina  ponebantur .  VidePalJad. 
deReruft.  lib.  ii.cap.  18.  OCtavium  Horatia¬ 
num  lib.  2.  Rer.  medicar,  cap.  6.  &  lib.  4.  pag; 
87.  Apitium  lib.  2.  de  Re  culinaria  cap.  1.  2. 
Marcellum  Empir.  cap.  26.  Petrum  de  Crefcen- 
tiis  1.  4.  cap.  24.  &c.  Adde  Leonhardum  Fuch- 
fium  ad  locum  laudatum  Myrepfi. 

CARENSIS,  Pifior  d Cana  ,pane.  Papias MS.  Bitur. 
CARENTIA,  Penuria, privatio.  Legitur  lib.  3. 
Imitat.  Chrifti  cap.  31.  apud Rymer.  to.  i.pag. 
76  2.  &  to.  5 .  pag.  109.  &c. 

CAREOFILUM  ,  Species  pigmenti  nimium  virtutis 
calide  &  acre.  Glolf.  MS.  San-German.  n.  501. 

CARERAT ORES  ,  Papiae :  Lanarii ,  quia  caranunt j 
id  ejl ,  carpiunt  vel  dividunt.  Carminatores,  Car- 
deurs  de  laine. 

CARERE  ,  Dividere.  Cethegus  in  MS.  Malme- 
fburienfis  Coenobii  apud  Janlfonium  in  Collecta¬ 
neis  ad  Glolfarium  Ifidori :  Carrucata  terra  dici¬ 
tur  ,  quantum  aratrum  arare  potefl  in  Seojinabili  tem¬ 
pore  ,  &  Careo  ,  cares ,  eft  divido  ,  dividis ;  &  inde 
canica  flid  eft  ,  aratrum ,  quia  currendo  dividit  terram. 

•II  CARERIA.  Vid eCarreria. 

CARER1UM ,  f.  Plauftrum  ,  carrus ,  Gall.  Cha- 
rette  ,  Chanot.  Regeftum  Computorum  Dalphin. 
tit.  Graifivod.  an.  13  3  6  fol.  3  3 .  Item  pro  mcccc. 
carellis  quos  diti*  Baliftam  portaverunt  apud  Avenio- 
nem  cum  cordis  ,fletbonibus  &  Careriotn  quo  fuerunt 
ligati  54  .flol.6.  den. 

CARESCERE,  pro  Carere ,  ^-epeTVGot/ ,  in  Glolf.  GfJ 
Lat.  [  Fiifpani  eadem  notione  dicunt  Carejcer. 
Magilter  Boncompagnus  de  Obfidione  Anconae 
cap.  3 .  In  exitu  menjis  Madii ,  quando  cibaria  Ca - 
refleunt ,  id  eft,  cara  fiunt,  Gall.  deviennent  chers. ] 
CARESTIA,  Caritas  annona? ,  Gall. Cberte.  Chro¬ 
nicon  Wormatienfe  apud  Ludewig.  Reliq.  MSS. 
to.  2.  pag  125.  Tempore  illo  tanta  fuit  Care fli  a 
qua  nunquam  vifla  fuit  vel  audita.  Breviarium  Hift^ 
Pifanse  apud  Murator,  tom.  6.  coi.  '171.  Ann0 
1152...  fuit  omnium  vitluaiium  maxima  Careftia 
Occurit  apud  eumdem  Murator,  to.  S .  coi.  1 1 4  3  * 
to.  9.  coi.  785.  &c.  Vide  Cariftia  2. 

<([  CARET  A,  Carrus,  plauftrum  ,  Gall.  Charette. 
Madox  Formul.  Anglic.  pag.  277 .  Chiminum  fuf- 
ficiens  ad  Caretas  Jibi  invicem  obviandas.  Legitur 
iterum  in  Charta  Henrici  Regis  Angi,  apud  D. 
Brujjel  de  Feodis  to.  2.  ad  calcem  pag.  iv.  Vide 
Carreta. 

Careta  ,  Onus  Careta ,  quantum  Caret  a  feu  plau- 
ftro  vehi  poteft,Gall.  Charretee.  Privilegium Le- 
duini  Abb.  S.  Vedafti  Atrebat-  de  Cenlu  ann. 
1  o  3  6 .  e  Chartulario  S.  V edafti  pag.  243.  Careta 
annona  2.  den.  Careta  pifeium  2 .  den.  Careta  fructus 
2.  den.&c.  Chartular.  Monafterii  SS.  Trinit.  Ca- 
dom.fol.  26.  verfo  ;  Caretas  avena  tres. 

^jCaretez,  in  eodem  Privilegio  pag.  Laudata.  Om¬ 
nes  ftalli ,  vel  Caretez.,Jtve  vehicula  flfluper  qua  viliua - 
lia  venduntur ,  & c. 

f  Carethei  ,  ibidem :  Carethei  falis  pro  thelon.  1 .  den. 


319  CAR 

(fi  pro  fextario  1. den.  Carrus  falis  pro  theion.  4.  den. 
(fi  pro  [exter  agio  2.  den,  Fortaffis  hoc  difcrimen 
ell  inter  Caretbei  &  carrum ,  quod  hic  quatuor  , 
illud  duabus  rotis  veheretur.  Idem  Chartularium 
Vedaftinum  not.  V.  pag.  248  .Caretbei  de  IV 'aifile 
2.  den.  de  IV aranee  2.  den.  efic. 

CARETILLUS.  Vetus  Inquefta  de  foreftaAnde- 
liaci  in  Regefto  Philippi  Aug.  Herouvalliano  fol. 
123.  Et  dabunt  i.garbas  pro  Carctillis  habendis.  In 
alia  ibidem  pag.  1  5  8.  Duos  fagos  ad  Natale  Domi - 
ni ,  merrenum  ad  carrucas  de  Periers  ,&  2.  Cbaretils, 
&c.  Occurrit  rurfum  pag.  159. 

<(f  CARETT ARIUS  ,  Auriga ,  du&or  c areto, ,  Gall. 
Charretier,  Angi.  C arter ,  in  libro  nigro  Scaccarii 
pag.  349. 

CAREUM,  Ve&uroe  onusquod  valTalli  Domino 
debebant»  Polyptych.  Fifcamn.  anni  1255.  Pau¬ 
lus  de  Valle  tenet  unam  vavajforiam ,  &  facit  duo 
fummagia  ad  Natale  &  Pafcha  ,  &  liberum  Car  eum 
&  corveias  aratri  ,  fi  habet.  Chartular.  Camala- 
rienfis  Monalterii  :  Ad  Cafellas  ejl  unus  manfus 
alodi ,  qui  reddit  in  ICalendis  pro  Careo  xn.  den.  & 
1 .  [extarium  cwate.  Vide  Carreda. 

CARGA  ,  [  Vox Flifpan.  ]  Onus,  Gall.  Charge ,  Ita- 
iis  Carico ,  &  Carica ,  quali  onus  carri.  Confuetu- 
dines  Eccleliae  de  Regula, to.  2 .  Biblioth.  Labbaei : 
De  Carga  ftagni ,  vel  metalli ,  4.  denarios. 

«J[  CARGAN ,  Armaturae  fpecies ,  qua  collum  te¬ 
gebatur  ;  vox  ejufdem  originis ,  cujus  Carcannum. 
Statuta  Forojul.  MSS.  an  12  3  3.  Peditem  armatum 
intelligimus  armatum  fcuto  &  propundo  ,  [eu  aufper- 
goto  ,  &  cofa  [eu  capello  ferreo ,  &  Cargan,  vel  fine 
Cargan  ,  &c.  Vide  Collare  2. 

CARG ARE ,  Onerare ,  Gall.  Charger ,  Hifp.  Car- 
gar.  Charta  anni  1177.  ex  Archivo  S.  Vi&oris 
Mallii.  Ut  omnes  ibi  ( in  portu )  Cargantes  &  defear- 
gantes  fint  fecuri.  Occurrit  in  Statutis  Mallii,  pag. 
363.3  64.  &  alibi. 

CARG  ARIA ,  Cargator.  Statuta  Mallii,  p.  46  9 . 
Ordinamus  etiam,  quod  nullus  dominus ,  vel  rettor  na¬ 
vis  ,  feu  ductor  habeat  ad  viandam  fuam  ultra  quatuor 
peregrinos ,  nifi  gratis  &  promiferia  vellet  eum  tranf- 
vehere  ,  omni  merccde  ceffante  ,  nec  habeat  aliquam 
focietatem  cum  Cargatoribus  in  Cargaria  feu  vianda 
peregrinorum  ,  nec  expleto  viagio  domini  navium  ali¬ 
quid  accipiant ,  vel  auferant  de  eo  quod  fuperaverit  de 
vianda ,  nec  etiam  aliquem  Cargator  em  ad  navem  fuam 
onerandam  recipiant ,  donec  curia  eum prafentaverint , 
(fic.  Ibid.  pag.  474*  Decernimus  ut  omnes  Cargatores 
navium  peregrinorum  jurent  ad  [and a  Dei  Evangelia , 
fe  bonam  fidem  gerere  peregrinis  ,&  conventiones ,  quas 
cum  eis  inierint ,  bona  fide  attendere  fi  complere  ,  fi 
vidualia  emere  bis ,  quos  ad  viandam  receperint ,  bona , 
fi  incorrupta ,  fi  fujficientia  ,  &  quod  focietatem  non 
habeant  cum  dominis  navium  ,  vel  partionariis ,  fuper 
Cargaria  vel  vianda  peregrinorum.  Cargatores ,  ut  fa¬ 
tis  liquet,  mercatores  funt  qui  naves  cargant,  vel 
onerant  mercimoniis  ;  Cargaria  vero  peregrinorum 
ell  eorum  tranfve&io ,  quae  Cargatores  fpc&abat, 
non  du&ores  navium. 

«Jf  CARGATIO,  Anteris  ut  videtur ,  Erifma,Gall. 
Appui.  Donatio  Templariis  fadla  ann.  1  1  64.  ex 
ChartularioS.  AJgidii  Arelat.fol.  ^o.verfo:  Do¬ 
navit  eidem  domui  domum  quamdam  .  .  .  tali  pado , 
quod  domus  fu  a  qua  ejl  juxta  domum  militia  haberet 
in  perpetuum  Cargationem  undique  in  parietibus  do¬ 
mus  militia. 

^  C  ARGATURA  ,Idem  ogacxiCarga ,  Onus.  Prae- 
ptum  Philippi  V.  Franc.  Regis  an.  1320.  apud 
D.  de  Lauiiere  to.  r.  Ordinat,  pag.  722.  Pro  Car- 


CAR  320 

gatura  hominis  quatuor  denarios ,  fi  pro  Cargatura 
mulieris  duos  denarios. 

^[CARGIA  ,  Onus,  Gall.  Charge.  Charta  Petri  Abb. 
S.  Crucis  de Talemundo  an.  13  66.  pro  Aquaria 
tu  :  Item  unam  Cargiam  falis  ad  didam  menfuram , 
quam  nobis  debet ,  &c. 

1.  CARIA,  Panis,  Papiae.  Vide  Carcnfis. 

2. CARIA  ,  Injuda  exa&io,  malatolta.  Charta  Brien- 
tii  II.  D.  CaFtelli- JBricntii  apud  Augullinum  du 
Pas  fi  n  Stemmate  Genealogico  hujus  familiae: 
fifiua  omnia  libera  ab  omni  ccnftetudine  ,  exadicr.e  , 
vel  Caria,  feu  exterorum  vedigalium  facio.  Nollri 
Bononienfes  feu  Morini  ,  ubi  contra  injufta 
veftigalia  reclamant  ,  aut  publicanos  conviciis 
infecdantur,  etiamnum  Cary  Cary  ,  inclamare 
folent  ,  quali  ad  fcditioncm  contra  iltiulmodi 
praedatores  plebem  excitare  velint.  A  feu 
uafict ,  Nux,  vox,  ut  quidam  volunt,  deducia. 
Tradit  quippe  Servius  in  Virgil.  Eclog.  8.  in  nu¬ 
ptiis  ideo  fpargi  nuces  ,  ut  rapientibus  pueris  fiat  flre- 
pitus ,  ne  puella  vox  virginitatem  deponentis  pojft  au¬ 
diri.  Quo  cafu  Cary  a,  tumultum  &  feditionem 
fignilicabit.  Nota  ell  vox  apud  noftros  Charivary t 
qua  ludus  turpis  fi  nocivus  innuitur,  uti  &  deferi- 
biturin  Synodo  Joannis  RaguierEfirfcofii  Trecen- 
fis ,  per  quem  nuptiis  potijfime  fecundis  detrahitur  non 
modicum  ,  qui  ludus  vulgo  nuncupatur  Charivary ,  fi 
efficitur  cum  horridis  fi  blafpbemis  vociferationibus ,  fi 
obfcena  loquacitate ,  fub  turpi  transfiguratione  larva¬ 
rum  injuriofarum ,  centumeliofifque  clamoribus  bina¬ 
rum  nuptiarum,  &c.  Libertates  conceflae  Nemau- 
fenli  civitati  a  Carolo  VIII.  Rege  Franc.  ann. 
1483.  Item  quod  in  dida  civitate  non  pojfit  fieri  Cha- 
varicum  pro  eo ,  quod  alter  ex  didis  habitantibus  con¬ 
volet  ad  fecundas  nuptias  &c.  Froiflart.  4.  vol.  cap» 
77 .Les  aucuns  cfioient  armez.  de  cuirs ,  &  les  autres 
de  haubergeons ,  tous  enrouilleL  &  fembloit  propr ement 
qu  ils  deuffent  faire  uti  Caribary  ,  &c.  Vide  Carinare 
&  Chalvaricum,  Brodaeum  inConfuet.  Parif.  tit. 
de  Feodis  art.  3  7.  n.  1  5 .  &  feqq. 

CARIAGIUM ,  Ve&uracum  carro ,  quam  quis  do¬ 
mino  praeltare  debet  :  nollris  Chariage.  Charta 
Chilperici  Regis  pro  Eccl.  Tornacenii  in  Cod. 
Donat,  piar.  lib.  1.  cap.  2.  Teloneum  de  navibus 
fuper  fluvio  Scalt ,  qui  pertinet  ad  fifcum  Tornacum , 
vel  quolibet  commento ,  feu  &  de  Cariagio ,  vel  de  fa¬ 
ge  tus  ,  &c.  [  Editio  an.  1723.  tom.  2 .  pag.  1310. 
coi.  1 .  praefert  Carrigio  <5c  Saginis.  ]  Iter  Camera¬ 
rii  Scotici  c.  42.  De  non  folutis  pauperibus ,  Caria - 
•gtum  ,  vel  alios  labores  facientibus.  Charta  Joannis 
Regis  Angi.  to.  1.  Monadici  Anglic.  pag.  310. 
De  franc  op  legio  ,  &  laftagio,&fiallagio ,  &  Carriagio , 
&  pannagio  . .  .  liberi  fint.  Thomas  Wallinghamus 
pag.  562.  Menfe  Aprili  conceffafuit  per  Clerum  una, 
decima  conditionaliter  ,  fcilicet  ne  quis  Provi forum 
de  catero  capiat  bona  vel  Cariagia  de  Ecclefi afficis 
contra  voluntatem  eorum.  [  Charta  Richardi  Regis 
Angi.  to.  4.  Hili.  Harcur.  pag.  1281.  Pradidi 
Alonachi .  .  .  fint  quieti  de  tbeloneo  &  portagio  &■ 
pa/fagio. .  .  &  Cariagio  &  tallagits.  Chartularium 
SS.  Trirrit.  Cadom.  fol.  6  1 .  Debent. . .  pafnagium 
&  Cariagium  ,  &c.  ]  Statuta  Gildae  Scoticae  cap. 
38.  Statutum  ejl  quod  quilibet  Burgenfis  dabit  plenum 
Cariagium  pro  quolibet  dolio  vini  quod  ponet  in  taber¬ 
na.  Fleta  lib.  1.  cap.  204.  85.  De  his  quirecepe- 
rint  plures  equos  (ficarcdas  ad  Cariagia  Regis  facicn-  ' 
da  aliter  quamneceffe  fuerit.  Charta  ann.  1  240.  in 
Tabulario  Lehunenfi  nurn.  8  5 .  Recognoverunt  fe 
hereditatis  vendidi jjc . . .  per  tredecies  20.  libr.  Parif. 
fibi  psrfolutas  unum  Cariagium ,  cum  duobus  jornali- 

bus 


3  2 1  CAR 

bus  terra  fita  in  territer  io  de  Lebuno  in  cultura  de  Faies, 
in  una  pechia  ,  quod  ,  inquam  ,  Cariagium  &  terram 
dictus  H.  tenebat  de  dictis  Priore  &  Conventu.  Vide¬ 
tur  idem  quod  Carrucagium ,  Terras  aratro  cultae. 

Cariagium  interdum  etiam  accipitur  pro  impedi¬ 
mento  exercitus ,  &  congerie  illa  carrorum,  quae 
exercitus  fubfequi  folet,  &  qua  acies  ipfa  muni¬ 
tur.  Thom.  Walfinghamus  in  Ricardo  II.  Cum 
noftri  certam  elegijjent  ftationem  &  armatos  ftatuiffent 
ordinate ,  &  pulcre  difpojitos  per  turmas  fuas ,  Caria¬ 
gium  quoque  ( quod  Garcinas  appellamus )  d  tergo  lo¬ 
carent.  Kap eeyoi,  eadem  notione  ufurpant  Tadici 
Graeci,  licque  definitur  a  Leone  Imp.  cap.  4.  §. 

5  3  .  Ketqetryoc  J'*  XtytTO.1  c  tmV  u/jccl^uv  xai  Tp/CcX&n/, 

a^Xcov  favX (tvav  yivofxwec,  Tn^cgur /aot;  t U  cto-<ptt\sntv 
g-p«Ta.  Et  cap.  I  I  .§.  47.  Kctga.yovJ't  Xtyofxtv  rct; 
duEfaC  ,  >i)  c hi  duruv  mnpntvxic-fjdv. 

Carico  vero  idem  valet  quod  onus  Cariagii ,  in 
Charta  Caroli  M.  apud  Aimoinum  lib.  5 .  cap.  1. 
Nec  de  f amnis ,  nec  de  Carigwe ,  neque  de  navigio , 
neque  de  qualibet  redhibitione. 

Carrago, apud  Pollionem  in  Claudio  :  Adde  fervos, 
adde  familias ,  adde  C arr aginem  ,  &  epota  flamina , 
confumptafque  Jilvas.  Ubi  Carrago  eft  carrorum  nu¬ 
merus  immenfus ,  unde  Itali  Carregio  eadem  no¬ 
tione  dicunt.  [Julius  Capitolinus  in  Galieno: 
Scytha  fatta  Carragine  per  montem  Geffacem  fugere 
funt  conati.  ] 

pARIARE ,  Carro  vehere ,  Gall.  Cbarier.  Conci¬ 
lium  Eboracenfe  ann.  1367.  cap.  5.  De  quibus 

6  per  qua  domini  pradiales  novem  partes  hujufmodi 
garbarum  Cariant ,  libere  &  licite  Cariarunt ,  &  per 
alios  C  artari  fecerunt.  Will.  Thorn:  Viam  habere  de¬ 
bent  ad  foena  Carianda.  Charta  Ed\xc  II.  Regis 
Angl.tom.  2.Mon.  Angi,  p.io  3  •  De  libero  tranfi- 
tu  cum  plauftris  ,  carettis ,  &  equis  ultra  terras  ipjius 
Alicis.  &  pafluras  Cariandi  decimas  fuas  &  alia  bona 
ubi  voluerint.  Tom.  1.  Duas  care  fiat  as  f  oeni  Car  tun¬ 
das.  [Chartular.  SS.  T  rinit.  Cadom.  fol.  4  5 .  verfo: 
Radulfus  ....  quoque  anno  qiiatuor  vicibus  aravit ,  & 
duabus  vicibus  meffuit ,  &  una  vice  Cariavit.  Oc¬ 
currit  iterum  fol.  5  5  •  &  5  7.  ut  jam  relatum  eft 
in  voce  Carea.]  Vide  Fletam  lib.  2.  cap.  75.1.  2. 
[Th.  Aladox  Formular.  Anglic.  p.  1 48.  ] 

CARICA.  Vid e  Cunica. 

CARICALLUM,  Caniftrium,  vel  cophinus ,  quo  mortui 
efferuntur.  Ugutio. 

CARIC ANNA.  Vide  Cannicanna. 

«|f  CARICARE.  Vide  Carricare  1. 

%  CARICIA,<  Jurulenta  dulcedo,  in  VocabularioSufi- 
fannaei.  Vide  alia  notione  in  Carifia  1. 

^  CARICIARE,  Circumfepire,  vallare ,  Gall.  En- 
vironner ,Entourer  de  baics,ou  de  paliffades.  Antiqua 
Verfio  Origenis  T rad.  xix.  in Matth.  apud  Gene- 
Frardum  :  Emea  facta  eft  dilecto  in  cornu  ,  in  loco 
uberi ,  &  fepe  circumdedi  &  Cartciavi  eam ,  &  plan¬ 
tavi  vineam  Sorech.  Allufio  eft  ad  haec  Ifaiae  verba 
cap.  5.3^.  i.  z.Sc  3.  Et  fepivit  eam  &  lapides  ele- 

■  git  ex  illa  &  plantavit  eam  elctlam ,  &c. 

^  CARICUM,  Onus,Ital.  Carica,  Gal.  Charge.O ge- 
rius  Panis  lib.  4.  Annal.  Genuenf.  ad  an.  1211. 
Cepit  navem  unam  magnam  Marjilienjium  nomine 

■  Berra ,  &  unam  aliam  navem  nomine  Guajlavinum, 
qua  de  Septa  veniebat  caricata  maxima  pecunia ,  & 
ipfas  cum  toto  Carico  in  Siciliam  feliciter  duxerunt. 
Vide  Carnea. 

^1  CARIERA.  Vide  Carreria. 

f  CARIGARE  ,  Carro  vehere.  Vide  Carricare  z. 

^  CARIGAT  A  Feni  ,  Carrus  onuftus  feno  in  Char- 
culario  SS.  Trinit.  Cadom.  , 

Tom.  Id. 


CAR 

CARIGiUM.  V ide  Canegimn  in  Carreda. 

1.  CARINA,  Carinare,  Carinator.  Ugutio,  Sc 
Joan.  de  Janua  :  Carinare  ,  arguere ,  vel  conviciari, 
vel  illudere.  Papias  :  Carinator,  conviciator,  &  ma¬ 
ledicor.  Gloffss  MSS.  Carinator,  tllufor.  Ifidor. in 
Glolf.  Carinantes,  inludentes.  Glolf.  Arabico-Lat. 
Carino,  illudo ,  irrideo.  Gloff.  Lat.  Gr.  Carinari,  %a- 
^nv-riiftaja.i.  Glolf.  Lat.  Gall.  Carinare,  Efcharmr,on 
Adogner.  Leg.  Adoqner.  Alibi:  Cachinnari,  Chari- 
ner  ,  Efcharnir,  [Flifpanis ,  Efcarnear ,  Illudere.] 
Hinc  Carina,  pro  convicio,  apud  Eckehardum 
Jun.de  Cafib.  S.  Galli  cap.  1  3 .  apud  quem  Kar- 
rina  legitur.  Vide  Felium  ,  &  Saimafium  ad  $0- 
linum. 

2.  CARINA,  [Quadragefima.]  Vide  C  arena  z. 

CARINULA  ,  Seditio.  Vita  S.  Virgilii  Epifcopi 

Saltzburgenfis  n.  8.  Orta  [editione ,  quod  C  amicui  a 
dicimus.  Ad  marginem  ,  al.  Cannula.  Redle  :  nam 
a  Carina,  convicium,  deducitur. 

«[f  CARIO ,  Carion,  Jus  Cariatoris  feu  illim  qui  de¬ 
cimas  colligebat, eafque  Cariabat  in  horreum  De- 
cimatoris.  Haec  videtur  origo  Cariottis  ,  qui  quo¬ 
niam  ex  decimis  ipfis  percipiebatur  ,  didus  eft 
te  difine  de  le  difme ,  Decima  decimas.  Ad  Majo¬ 
res  villarum  ,  quibus  cura  erat  decimarum  colli¬ 
gendarum  &  Cariandarum ,  faepe  pertinuit,  inter¬ 
dum  adEcclefiam,  interdum  etiam  ad  alios,  qui 
nullam  forte  ponebant  operam  in  decimis  Ca- 
riandis.  Charta  Hugonis  Abbatis  Corbeiae  ann. 
1339.  Gallice  feripta :  Ceft  ajfavoir  tout  fen  ma¬ 
non.  ...en  faule,leftvis  ,fourrages  de  le  terre  du  devant 
dit  Abbe ,  &  ildoit  berbegier  le  rente  PAbbe  devant 
dit :  &Ji  tenoit  le  Carion  ,  c  eft  a  dire  le  difme  de  le 
difme,  &  il  le doit  acarier  ,  &  doit  avoir  lejoitr  qail 
carie  une garbe  de paft:  &feon’fait  elterroir  de  Boufft- 
court  liti  ou  canvre  li  Adatres  en  a  le  terrage.  Charta 
Philippi  Comitis  Flandriae  &  Viromand.  ann. 

1 1  69.  in  Tabulario  Compendienfi :  De  Carione 
qualis  legalis garb a  ad  manam  venerit ,  talem  accipiet 
&  non  mutabit ,  nec  aliam  eliget.  Idem  quoque  Ca¬ 
rion  per  duos  annos  inter  Ecclejiam  &  Majorem  erit. 
Charta  Petri  Majoris  de  Doulaincort  an.  1 144. 
ex  eod.  Tabulario  :  Notum  ejjevolo  ,  quod  cum  con¬ 
tentio  effet  inter  dicio  s  Abbatem  &  Conventum  Com - 
pend.  ex  una  parte ,  &  bona  memoria  Dominum  Ra- 
dulphum  fratrem  meum  quondam  Majorem  ip forum  de 
Doulaincort  ex  altera  fuper  Carione  grangia  ditiorum 
Abbatis  &  Conventus  Compend.  Jita  apud  Doulam -> 
cort  :  tandem  mediantibus  bonis  viris  cire.  Sciendum 
eft  igitur ,  quod  dicit  Abbas  &  Conventus  Compend. 
totum  Carionem  utriufque  grangia ....  integre  in  om¬ 
nibus  proventibus  habebunt  ,  mediatores  vero  &  ille 
qui  Carionem  ducet ....  nihil  mifcebunt  cum  Carione 
in  prajudkium  ditli  Adajoris.  Sciendum  etiam  quod 
totum  for agium  vacuum  grangia  de  Doulaincort  fupra 
ditli  Majoris  erit  pr  ater  for  agium  Carionis . ...  Ma¬ 
jor  autem  paftum  quem  dicebat  fe  habere ....  cumCa - 
riombus  ditiarum  grangiarum  &  toto  foragio  granfa 

- Abbati  quittavit.  Charta  anni  ^134.  ejufd. 

Tabularii:  Recognoverunt  fe  vendidiffe ... .  omnem 
Carionem  quem  habebant  in  grangia  de  Eaverols  in 
quo  Carione  ditia  E.  dotalicium  reclamabat.  Altera 
Officialis  Ambian.  ann.  1243.  Contra  hujufmodi 
venditionem  non  venirent ,  nec  in  praditiis  de  cetero 
reclamarent ,  excepto  Carione ,  Jicut  h  alienus  habere 
confueverunt.  Litterae  R.  Belvacenfis  Epifcopi  an. 

1  247.  ex  eod.  Tabulario  :  Recognoverunt  fe  per - 
niutajfe  &  conceffiffe  Abbati  &  Conventui  Compend. 
paftum,  Carionem,  rehautonem  ,flramen  &  omnes  alios 
proventus ,  quos  habere  poterant  in  grangia  ditiorum 

X 


(g=  H 


323  CAR 

Abbatis  &  Cbnventus.  Aliae  Litterae  Curloc  Amblan. 
fuper  Canone ,  palea  &c.grangu  de  Herces  an.  1  2  44 . 
Magtfier  Thomas  dc  Bulendio  Canonicus  B.  Firmlni 
....  Noverint  quod  Arnulphus,  &c.  recognoverunt  fe 
vendidijfc Abbati  &  Conventui  Compendienji  totum  Cu¬ 
rionem ,  totum  pafium ,  totum  h aut onem,  totum  rehau- 
tonem ,  totum  gr  unum  &  paleam,  totam  vecbiam,  to¬ 
tum  lenticulam ,  />i/4 . ...  &  omnia  alia  qua  ha¬ 

bebant .  ...in  grangia  ditiorum  Abbatis  &  Conventus. 
Charta  anni  1199*  Tabularii  Corbeienfis :  Eaf 
dem  (confuetudines  malas  )  in  plena  Curia  coram 
hominibus  Ecclejia  quitas  clamavit,  &  in  perpetuum 
guerpivit ,  Curionem  videlicet  bladi  nofiri  in  Augufto, 
Tpaignagium  terra  S.  Petri ,  garbas  deligatas ,  forra - 
gium  cujujlibet  bladi ,  piforum  &  vicia. 
CARIOBELLUM.  Catholicon  Armoricum  :  Ha- 
lacuon,  Gall.  Idem ,  Lat.  hoc  Cariobellum. 
CARIOS,  f.  Nux,  juglans,  a  Graeco  Kdpjcv.  Ni¬ 
colaus  Specialis  de  Rebus  Siculis  lib.  1.  cap.  30. 
His  autem  temporibus  infulam  in  finibus  Libya  Jitam , 
palmarum  frullibus  copiofam. ,  Catio  s  &  oleo  abundan¬ 
tem  ....  Rogerius  de  Lautia ,  mixtis  afiu  &  callidi¬ 
tate  cum  viribus  fua  jurifdittioni  fubegit. 

CARIRE,  Illudere.  Carientes illudentes.PuphsMS. 
Vide  Carina  1. 

CARISA ,  in  GlolT.  Ifid.  Lena  vetus ,  &  litigiofa,An- 
cilla  dolofa,  fallax.  Ita  apud  Papiam,  pro  Cartjfar 
uti  praefert  Editio  Ifid.  GlofiT.  cui  leilioni  favet 
Gloif.  Lat.  Graec.  Carifa ,  «tlxsT»? ,  7 ropcjScs-jcc?.  Fe¬ 
llo  Carifa,  ex  Lucilio,  vafram  fignificat. 

«|  CARISTARE.  Papias  MS.  Bitur.  Carifto,  as,  avi. 
Galeatus  fulgeo.  Glolfar.  S&ngerman.  MS.  n.  501. 
Carifiabat,  Caffidatus  aut  galeatus  fulgebat. 
CARISTEUM,  Marmoris  genus  ditium  ,  quod  gra¬ 
tum  Jit  fculptoribus.  Papias  MS.  Bituric.  Ifid.  lib.  16. 
cap.  5 .  Charifieum  ,  Marmoris  genus  viride ,  opti¬ 
mum  nomen  abafpectu  habens ,  eo  quod  gratum  Jit ,  iis 
qui  gemmas  fculpitnt ;  ejus  enim  viriditas  reficit  oculos. 
1. CARISTIA,  Dies  feftus  inter  cognatos.  Papias 
MS.  Bitur.  Vide  Caritas  1. 

2. CARISTIA  ,  AnnonaE  caritas,  Hifpanis  &  Ita¬ 
lis ,  Careftia:  Gallis  ,  Cherte ,  Qccitanis  Careflio. 
GlolT.  Lat.  Gall.  Caricia ,  Chierte.  Legendum  Ca- 
riftia.  Bernardus  Silveller  de  gubernatione  rei  fa¬ 
miliaris:  Si  abundas  blado ,  non  dilige  Carifiiam, 
quia  diligens  Carifiiam  cupit  ejfe  pauperum  homicida. 
IJtuntQr  Jacobus  de  Vitriaco  cap.  8.  Rodericus 
Tolet.  in  Hili.  Arab.  cap.  3  7.  Chronicon  Aulae 
Reg.  cap.  1 1.  Tho.  aKempis  in  Chron.  Montis 
S.  Agnetis  cap.  24.  Levoldusin  Chron.  Marcano 
pag.  26.  Matth.  Paris  pag.  461.  Hilloria  Epifc. 
JBremenf.  pag.  1 1 4.  Vita  Caroli  Abb.  Villarien- 
fis  n.  1  5.  Petrus  de  Vineis  lib.  i.Ep.  18.  lib.  3. 
£p.  2  3 .  Matth.  Weftmonaft.  pag.  257.  Radul- 
phus  in  V ita  S.  Richardi  Epifc.  Cicellrenfis  num. 

3  4.  &  alii  palfirn.  [Vide  Carefia.] 

«jjCARIT,  Patet ,  manifefiat.  Papias  MS.  Patet  ma- 
nifefte,  in  Glolfario  Sangerman.  MS.  num.  501. 
Vide  Carite. 

CARlTA.Fridegodus in  VitaS.Wilfridi  cap.  5. 
Jj)uique  fidem  cernens ,  dextram  pratendit,  &  ipfum 
Liberius  lata  perfudit  blande  Carit  a. 

Id  elt,  gratiam  feu  baptifmum  impertiit,  ex  Gr. 
%dpic.  [Non  agitur  hic  de  baptifmo,  fed  de  hu¬ 
manitate  ,  qua  fummus  Pontifex  Wilfridum  ex¬ 
cepit  jam  diu  baptizatum.  ] 

«f  CARIT  ANTES ,  Argutantes.  Papias  MS.  Vide 
Carire. 

CARITARIA,  Carttarius.  Vide  Caritas  3. 
.CARITAS,  Agape  Cliriltanorum ,  convivium 


CAR  3  24 

quo  amici,  vel  etiam  pauperes  excipiuntur.  Gre- 
gorius  M.  lib.  1  2.  Epifl.  6.  Adjicientes  etiam  ita 
illum  tenacem  exifiere  ,  ut  domum  ejus  amicus  ad  Ca¬ 
ritatem  nunquam  introeat.  CapitulaTheodori  Ar- 
chicpifcopi  Cantuar.  cap.  10.  In  his  fupradittis 
diebus  faciat  Caritatem ,  cum  cateris  Chrifiianis ,  id 
efi ,  utatur  eodem  cibo  &  potu  ,  &c.  Vita  S.  Adal- 
berti  Epifcopi  Pragenfis  n.  17.  Nobilis  quadam 
femina  Monafierium  hoc  caufa  orationis  ingreditur , 
&  cum  Caritatem  ibi  facere  jujfa  foret ,  jam  feptem 
annis  panem  fe  non  gufiajfe  profitetur  &c.  Hinc  in 
vulgari  loquendi  apud  nos  formula,  Caritas  acci¬ 
pitur  pro  Eleemofyna.  Donner  lacbarite.  VitaS. 
Idae  Comitilfae  Bononienfis  n.  8 .  Factum  efi  autem 
cum  pauper  ab  illa  ,  nulli  negante  Caritatem ,  elesmo- 
fynam  accepiffet  in  manibus,  &c. 

2.  CARITAS.  Caritatis  vocabulo  in  MonalleriisjUt 
fcribit  Doubletus  1.  i.Hill.Sandion.  c.  59.  intel- 
liguntur  praedia ,  &  bona  omnia ,  quae  a  fidelibus 
Chrifiianis  in  eleemofynam  ,  gratuito  &  caritas 
tive  identidem  collata  funt ,  feu  ob  anniverfaria, 
feu  alia  pietatis  officia  inEcclefib  &  Monafleriis 
exfolvcnda:  &  Monachus  qui  illi  bonorum  ge¬ 
neri  in  Monallerio  Sandionyfiano  ,  ac  eorum  ad- 
miniflrationi  praefe&userat,  AI agifier  Carnatum, 
ut  illius  munus,  Officium  Caritatum,  nuncupatur: 
Maifire  des  Charitez.  de  S.  Denys  en  France  ,  ut  elt 
in  Charta ann.  1  282. in  Tabui.  S.  Maglorii  fol. 
90.  Vide  Librum  Libertatum  Ecclefiae Gallica-» 
nee  tom.  2.  pag.  264. 

Haecetfi  nonprorfus  falfa  ,  non  tamen  omni 
ex  parte  vera  funt  :  Caritatum  enim  nomine  in 
Monafleriis ,  non  tam  ipfae  benefa&orum  elee- 
mofynaeintelliguntur,  quam  epulae  folennes  & 
extraordinariae,  quas  ii ,  vel  anniverfariorum  fuo- 
rum,  vel  liatis  &  defignatis  aliis  diebus,  praefer-, 
tim  fellis  folennioribus ,  a  Monachis  fieri  praece-» 
perunt,  quo  &  beneficiorum  &  rerum  concelfa-» 
ru  m  memoria altiusMonachorum  animis  haereret. 
Qui  quidem  ritus  antiquilfimus  efi,  ut  ex  Ste- 
phano  Eddio  ,  qui  vixit  ann.  700.  colligimus 
in  VitaS.  Wilfridi  c.  6  1 .  Omni  die  pro  eo  Mijfam 
Jingularem  celebrare  ,  &  omni  hebdomada  quintam 
feriam  ,  in  qua  obiit ,  quaji  dominicam ,  in  epulisvene- 
rari,  &  anniverfaria  die  obitus  fui  univerfas  decima¬ 
rum  partes  de  armentis  &  de  gregibus  pauperibus  po¬ 
puli  fui  dividere  omnibus  diebus  vita  fu  conjiituit,  &c. 
Vetus  notitia  ann.  862.  in  Synodo  Pillenli  exa¬ 
rata,  apud  eumdemDoubletum  lib.  3.  Caritatet 
etiam  in  anniv er fariis  Regum  &  Abbatum  de  cellaria 
Albatis  juxta  folitum  accommodentur.  Caroli  Craf]] 
Imp.  Commemoratio  apud  Augienfes :  Tunc  in¬ 
ter  nos  difpofiimus ,  ut Jingulis  annis  uno  die  a  prano- 
minata  curte  in  communes  cunilis  fratribus  cum  omni 
abundantia  plenum  fervitium  pro  anima  Imperatoris 
perficeretur ,  &  eodem  die  pro  illius  amore  in  refectoria 
plena  Caritate  hilares  atque  gaudentes  efficerentur . 
Charta  Lamberti  Camerarii  Fuidenfisapud  Bro- 
werum  ;  Hujus  rei  gratia  pro  recordatione  anima  il-y 
lias  Jingulis  annis  flatui  Caritatem  fratribus  de  prafata 
pradio  exhiberi ,  ut  eo  libentius  annuam  recordationem 
illius  agant,  quanto  pro  falute  anima  ipjius  ,  &re- 
quie ,  Caritatis  oblata  percipiunt.  Charta  Caroli  Cal-. 
vi  an.  3  2.  proMortafterioS.  Germani  Parif.  Ca¬ 
ritates  etiam  in  ei/dem  fefiivitatibus  ex  antiquo  more 
iis  ip/is  a  parte  Abbatis  dentur.  Paulus  in  Vita  S. 
Hilari  Abbat.  Galeat,  n.  8.  Erexit  eum  &  duxit 
ad  fpeluncam  fuam,  &  oratione  faila ,  fecerunt  Cari¬ 
tatem.  Ephemerides MonaRerii  S.  Galli :  2  1 .  De± 
cemb.  Thomx  Apufiolt.  Do.  Abbas  faciat  duas  Cari - 


04 


2  5  CAR 

tates  per  duas  dies  fequentes  :  unam  cum  pifcibus .... 
&  cafeo  &  vino  ,  alum  fine  vino.  Tabularium  Ab¬ 
batias  Conchenlis  in  Ruthenis  Ch.  233.  P fi  obi¬ 
tum  vero  meum  fi  filius  meus  Bego  rne  fupervixerit , 
omnibus  diebus  vita  fua  per  fingulos  annos  ires  Carita¬ 
tes  ad  ipfos  Alonachos  perfolvat. 

Caritativa  Comestiones,  in  Charta  ann.  1259. 
apud  Ughellum  tom.  2.  pag.  405 .  Item  largior 
&  concedo  &  confirmo  vobis  veftriffue  fuc ce /foribus  in 
■perpetuum  tres  Caritativas  Comefihnes  quas  habere 
confueviftis  in  anno ,  fcilicet  in  Nativitate  Domini ,  in 
Pafchate  Re  fune  Bionis ,  &  infefto  B.  fjoannis  Baptt- 
fla.  In  Charta  Lucii  II.  PP.  apud  eumdemp.  5  16. 
&  in  aliaGelafii PP.  ann.  1 1 1  B-  tom.  1 .  p.  8  76. 
dicuntur Caritativa  ciborum  beneficia.  Caritativa  re¬ 
ceptio  ,  in  Charta  ann.  1224.  ibid.  pag.  649.  Ca¬ 
ritativa  refcBiofi nTabul.  Prioratus  S.  Petri  de  Pa- 
redo  fol.  7.  Ita  DileBio  accipitur  in  veteribus  For¬ 
mulis  Pithcei  cap.  1  o  8 .  in  MS.  In  ea  ratione  ut  vos 
vel  ipfi  Prefbyten,  qui  ipfa  Ecclefia  cufiodire  viden¬ 
tur  ,  annis  fingulis  ad  Ah  fi  a  S  anili ,  qua  efiinmenfe 
illo  ,  Dilectione  nobis  &  pafio  foniare  debeat ,  una  Cum 
homines  tantos ,  una  die  &  noile pafeere  faciat ,  &c. 
His  autem  Caritatis  &  Dilectionis  vocabulis  deli- 
gnarunt  noftri  Chriftianorum  d-yasTcU  :  quae  qui¬ 
dem  vox  idem  fonat  quod  cantas ,  dilectio.  Ita  ta¬ 
men  extraordinaria  illa  convivia  vel  refedtiones 
peragebantur,  ut  folennes  dies  non  tam  ciborum  abun¬ 
dantia  ,  quam  fpiritus  exultatione  celebrarentur , 
ut  ait  S.  Hieronymus  Epift.  49. 

3-CAKITAS,  didla  etiam  quaevis  extraordinaria 
refe&io,  maxime  illa  quae  fiebat  extra  prandium 
&  ccenam,  in  Monafteriis.  Statuta  Holpitalis  S. 
Juliani ,  in  Additam,  ad  Matth.  Paris  pag.  163. 
fihuhbet  habebit  in  diito  feflo  partem  virilem  de  duo¬ 
bus  quarteriis  frumenti  puri  &  mundi ,  qua  AI  agna  Ca¬ 
ritas  nuncupatur.  Udalricus  lib.  1 .  Confued.  Clu¬ 
niae.  cap.  13  .De  collatione  furgunt  ad  Caritatem  , 
&  de  vino  quod  tunc  propinatur  ,  nullus  omnino  pra- 
fumit  abftinere  ,  ut  non  aliquant aliter  gufiet.  Eadem 
habent  veteres  Confuetudines  Floriacenfis  Coe¬ 
nobii  apud  Joannem  a  Bofco  cap.  1.  &  2.  ubi 
Caritas  vini ,  appellatur.  Apud  Bernardum  Mon. 
in  Confuet.  Cluniae. MSS.  cap.  7 6.  Converlorum 
ac  juvenumeft  proprie  propinare  omnem  carita¬ 
tem  de  potu  quae  fit  in  refe&orio.  Tabularium 
Burgulienfe:  Canonici  B.  Hilarii  debent  duas  Carita¬ 
tes  reddere  ,  unampojl  vigiliam  ,  alteram  poft  Ah  fiam. 
Vetus  Martyrolog.  apud  Hemereum  in  Aug.  Vi- 
romand.  Pauperes  Ecclefia  debent  habere  de  uno  quo¬ 
que  paflu$.  denarios,  ...  &  de  unaquaque  Caritate 
unum  lotum  vini.  Defcribitur  apud  eumdem  He¬ 
mereum  ann.  947.  facramentum,  quod  Deca¬ 
nus  Sanquintinienfis  pfaeftat ,  cum  dignitatem 
aufpicatur  in  Capitulo ,  in  quo  Praefes  prae  caeteris 
haec  ab  illo  exigit:  Solvetis  Sene  fc  alio  Ecclefia  pa- 
Jj hs,  pofimeridies  ,  &  Caritates.  Charta  Caroli  Cal¬ 
vi  proivlonalterioS.  Germani  Parifienfis :  Karita- 
Tes  etiam  in  eifdemfefiivitatibus  ex  antiquo  more  bis  ip- 
fis  d  parte  Abbatis  dentur.  V  ita  S.  Goaris  cap.  5 .  Fi¬ 
li  ,  fac  nobis  latum  diem  de  abundantia  nojlra  ,  ut  ifii 
Legati  D.  Archiepifeopi  faciant  nobis  Caritatem ,  quia 
in  itinere  funt.  Adde  caput  6.  Wandalbertus  in 
Mirae. 'ejufd.  Sarofticap.  1  5.  Afueras  rogat  uti  ad 
£.  Goarem  exire  ,  &  in  cella  ejus  Caritatem  ( ut  ver¬ 
bo  ufitato  loquar  ) facere  debeat.  Ratbertus  de  Cafi- 
busSandti  Galli  cap.  1 1 .  Abbates  cum  fratribus  eo 
die  mcnfa  aderant.de  communi  &  privatis  colleBa 
fiunt  ,&hab undam  Caritatem  faciunt.  Beda  de  Re¬ 
mediis  peccator.  eap.  7.  In  his  ficpradictis  diebus  fa- 
Tcme  II. 


ciat  Caritatem  cum  caleris  Cbriflidnis ,  id  eft ,  utatur 
eodem  potu  &  cibo  quo  illi.  Aliud  Poenitentiale  MS. 
In  his  prodictis  diebus  jdtiai  Karitatem  filnt  fui  com¬ 
pares  Clerici  fi  ve  laici.  Adde  Ordericum  Vitalem 
lib.  6.  pag.  617.  Wiilelmum  Gemetic.  lib.  3. 
eap.  7.&C.  Le  Roman  de  Vacces : 

La  proterent  les  Ahignes  de  prendrs  Charite. 
Hinc  forte  ufitata  loquendi  formula  apud  nos, 
Donner  la  Charite  aux  pauvres ,  pro  cleemofynam 
pauperibus  largiri.  De  ejufmodi  pono  caritatibus 
intelligendum  Concilium  Augultodun.  an.  670. 
Si  Monachus ,  aut  fufiibus  verberetur ,  aut  d  commu¬ 
nione ,  cfi  Aliffa  ,  &  Caritate  annis  tres  fufpendatur. 
Ut  &  quod  habet  Gregorius  M.  lib.  1  2-  Epift. 
6 .  Adjicientes  etiam  ita  illum  tenacem  exifiere  ,  ut  do¬ 
mum  ejus  amicus  ad  Caritatem  nunquam  introeat.  Ca¬ 
ritatem  m  refectorium  portare ,  apudjoann.  Abrinc. 
de  Oilic.  Eccl.  pag.  44.  Atque  inde  patet  Carita¬ 
tem  in  Confuetudine  urbis  In  fulenfis  art.  5  o  .  ac¬ 
cipi  debere  pro  eo  quod  vulgo  appellamus  le  Vin 
du  marche.  Hinc  etiam 

Caritas  ditfta  menfura  vini ,  quae  praebebatur  Mo¬ 
nacho  in  ejufmodi  refectionibus  extraordinariis, 
Hiit.  Abbendonenfis  Coenobii  in  Angi.  tom.  1. 
Monaftici  Anglic.  pag.  1  04.  Conflitutt  itaque  cifum 
quemdam  magnum  ,  flafccnem  &  dimidium  ,,  fcilicet 
duas  Caritates  ,  &  eo  amplius  infe  continentem  ,  quem 
cifnm  antiqui  Pollam  Athelvcodi  vocabant.  Charta 
1292.  Pitanciarius  minifteet  inde . .  .  cuilibet  de  Con¬ 
ventu  unam  Caritatem  integram  boni  vini ,  &  unum 
ferculum  boni  pifeis ,  &c.  [  Caritas  pura  ,  id  elt ,  de 
vino  puro.  Cod.  MS.  Confuetud.  Feilorum  Mo- 
nallerii  Solemnhc. Tranjlatio  S.Eltgiifin  vigifiaCa- 
ritatempuram.  Chantas  de  vino  puro,  non  femel  ibi¬ 
dem  occurrit.  Caritatis  poculum  ,  in  Vita  B.  Ed- 
mundi  Car.tuar.  Archiep.  apud  Martenium  tom. 
3.  Anecd.  coi.  1809.  Die  S.  Gregor  ii  Papa,  Papa 
Gregorius  Pr alatos  quoque  quotquot  in  Curia  aderant , 
invitavit  ad  Caritatis  poculum.  Et  euntibus  fingults  , 
filus  tpfe  quafi  admonitus  per  Spiritum  &  contra  con- 
filium  quorumdam  de  [ais  ,  non  perrexit  ad  locum  ,  quo 
cateri  convenerant  ad  bibendum.  Hic  non  eft  ferino 
de  Monachis.  ] 

Caritas  Sabbati,  in  Chronico  Gemblac.  p.  5  34, 
Alenfuram  vini  per  fingulos  quatuor  dies  hebdomadis 
cum  Caritate  Sabbati. 

Cum  autem  ad  ejufmodi  caritates  &  extraor¬ 
dinarios  paftus  dellinati  elfent  reditus  quorum¬ 
dam  praediorum  ,  ut  hinc  liquet,  Monachus  cui 
harum  fubminiftrandarum  incumbebat  provin¬ 
cia,  eorumdem  etiam  redituum  &  ipforum  prae¬ 
diorum  curam  gerebat.  Certe  in  plerifque  Mona- 
fleri  is  id  praefertim  muneris  ad  Cellerarium  fpe- 
dlavit ,  ut  videre  eft  in  Monaftico  Anglicano  tom. 
1 .  pag.  1  3  7. 1 49.  Confuetudines  Eoveshamen- 
fis  Coenobii  in  Anglia  :  Debent  etiam  habere  de  Ce¬ 
ler  arto  fingulis  diebus  Sabbati  Caritatem  ad  Collatio¬ 
nem  pro  Alandato. ...  Debent  etiam  habere  Carita¬ 
tem  de  Cellario  ad  prandium  fingulis  diebus  OB  ab  aram 
'  principalium  fefiivitatum ,  &c. 

Caritarius  ,  Monachus  qui  haru-mce  caritatunl 
prxdiorumquead  eas  pertinentium  curam  habe¬ 
bat.  Chronicon  Centulenle  lib.  6.  cap.  8.  ann. 
1260.  Vendiderunt  Carit  arto  &  Conventui  Eccle¬ 
fia  S.  Richani  feptemdecm  jwnalia  terra  cum  dimidio. 
Caritaria  ,  ibidem  ad  annum  1  2  78-  Officium 
C antarii.  Ratam  habeo  eleemofynarn ,  quam  ffohan- 
nes  frater  meus  ,  Capellanus  Ecclefia  S .  EenediBi . . . 
Caritaria  S.  Richarii  fecit  de  omnibus  cenfibtts ,  &c. 

4.  CARITAS,  Quod  gratis  conceditur,  non  vero 


ex  debito,  vel  confuetudine  :  quemadmodum 
Caritativa  JhbJidia  dicuntur  dioecefana  Epifcopi 
vedigalia,  quae  honeltius  accipi,  quam  petipof- 
funt,  &  non  tam  extorquentur,  quam  ultro  <Sc 
gratuito  offeruntur ,  ut  au&orcit  Ren.  Chopinus 
lib.  2.  deSacra  polit,  tit-  7.  §.  1 1.  Charta  vetus 
spud  Algidi  um  Bry  in  Hifl.  Comit.  Perticeniium 
lib.  3 .  pag.  103.  Similiter  &  de  Ecclejia  S.  Mur¬ 
tini  . . .  tn  qua  requirebat  fanguinem  &  infracturam  : 
diffinitum  eji,  ut  in  ea  prater  ccnfum ,  id  efi ,  libram  pi¬ 
peris  ,  &  libram  thuris  nihil  haberet ,  &  hoc  pro  Cari¬ 
tate ,  non  pro  confuetudine.  Charta  Gaufredi  ii.  Co¬ 
mitis  A ndegav.  in  Tabui.  S.  Mauri  ad  Ligerim  : 
Suum  pafnaticum  recipientes ,  non  tam  ccnfuetudinis , 
fed  gratia  Caritatis ,  &c.  Monadicum  Anglic.  to. 
1.  pag.  242.  Turkil  tenebat  de  Abbate ,  &  Carita¬ 
tem  inde  reddebat ,  marcam  videlicet  auri  uno  quoque 
anno.  [  Charta  Roberti  Epifc.  Lingon.  pro  Ro- 
berto  Abb.  Molifm.  an.  1101.  inter  Inflr.  to.  4. 
novae  Gall.  Chrift.  coi.  1  5  1 .  Eandem  percipere  par¬ 
tem  vefirumeflin  Caritatibus ,  qt'a  ve  fero  fuerint  Sa¬ 
cerdoti  quomodocumque  &  d  parrochiano  fuo  fiant.J 

5.  CARITAS  interdum  dicitur  quod  vice  recogni¬ 
tionis  donatoribus  dabatur:  fic  porro  nuncupa¬ 
tum,  ne  donatio  non  gratuita,  fed  venditio  aut 
permutatio  videretur.  Ordericus  Vital.  lib.  5. 
Jpfe  Juper altare  donationem  pefuit ,  &inde  pro  recc- 
f tuitione  tunc  unciam  auri  ex  Caritate  Monachorum  re- 

o 

cepit.  Infra :  Hanc  itaque  conceffionem  . . .  fuper  al¬ 
tare  portavit ,  acpcfhnodum  ex  Caritate  Monachorum 
epuinque  marcos  argenti  &  optimum  cornipedem  recepit. 
Tabular.  S.  Dionyfii  dc  Capella  Dioecef.  Bitur. 
Charta  103.  Et  pro  hac  re  Prior  Raduiphus  dedit 
Hclupro Caritate  de  beneficio  d’.  Dionyfii  2  o.  fol.S  al¬ 
vini  acenjis  moneta  corjiho  fratrum  fimum.  Charta  an. 
I  089-  Ob  hanc  vero  talem  ejus  donationem  duo  paria 
pellium  de  cuniculis  data  fiunt  ci  a  fratribus  fub  fipecie 
Caritatis.  T abularium  Monaftcrii  S.  Andreae  Vien- 
nenfis :  Et  accepimus  de  ipjis  Monachis  loco  Caritatis, 
ego  Beraldus  &  frater  meus  20.  fol.  cum  beneficio 
S.  Andre*.  Tabularium  Abfienfefol.  177.  Pro  quo 
idem  Abbas ,  dedit  ei  40.  folidos  de  Caritate ,  drc. 
Adde  fol.  189.  1  90.  Vide  Hugonem  Flavinia- 
cenf.  inChron.  p.  245  .Chron.  Andrenfe  p.  270. 
3  94. 403 . 408.  483.  527.  Bedium  pag.  5  24. 
Ordcricum  Vital.  p.  590.  5  9  1.  5  96.  60  5.&C. 

%  6.  CARITAS,  Publicum,  nifallor,  valetudina¬ 
rium  ,  Gall.  Hotel-Dieu ,  hapital.  Teftamentum 
Abbonis  Canonici  Autiffiod.  an.  1190.  Sed  fiden¬ 
dum  quod  ifia  domus  debet  annuatim  duos  folidos  in 
craflino  omnium  S  an  florum  ad  Caritatem  de  Monte 
Autrico. 

7.  CARITAS  Synodalis  ,  Idem  quod  Synodaticum. 
Charta  an.  1  10  1  •  in  Hift.Monaft.S.  Nicolai  An- 
degav.  Et  Epifcopus  Ecclejiam ,  quam  Monachi  adi¬ 
pi  caverant  ,  ab  omni  confuetudine  Epifcopali  quietave- 
rat ,  exceptis  fex  denariis  quos  pro  Caritate  Synodali 
Monachi  Andegavenfi  Ecclejia  redderent. 

8 .  CARIT  AS ,  Benedi&io.  Ditmarus  lib.  7.  p.  9  3 . 
Cum  autem  pridie  quam  ille  virjuftus  obierit ,  venirem , 
ad  eum  non  acceffi ,  fed  in  pofierum  diftuli  diem ,  & 
tunc  is Jinc  mea  Caritate  mortuus  efi.  _ 

9.  CARITAS.  Charta  Communis:  Tornacenfis  an. 
1187.  Caritatem  B.  Cbriftophori,  &  calidos  furnos,  & 
excubias  debent  cuftodir e  quinque  homines  legitimi ,  cire. 

Caritas  Animarum.  Vide  S  eleger  et. 

<([  Caritatis  Charta.  Vide  Charta. 

Caritatis  Domus,  ea, fi  bene  conjedo,  dicitur',  in 
qua  tum  pecuniae,  tum  etiam  alite  res  mobiles 
ad  communem  Ecclefix  ufum  expendendae  fer- 


CAR  328 

vabantur.  Statuta  EccIefiaeBarcliinon.  apud  Mar- 
tcn.  tom.  4.  Anecd.  coi.  6  24.  Jfiupniam  atteflante 
pragmatica  f unitione ,  naturale  vitium  efi,  negligi  quod 
communiter  pojjldetur ,  necnon  quod  propter  importuni¬ 
tatem  petentium  de  communi  domus  Caritatis  nofira  Ec¬ 
clejia  ,  quod  erat  in  omnibus  ujibus  Ecclejia  expenden¬ 
dum  ,  ut  ei  experientia  docuit ,  pluries  extitit  privato¬ 
rum  de  Capitulo  vel  extra  ujibus  deputatum.  Ideo  nos 
Frater  Ferrarius  Epifcopus  Barchinonenjis ,  &  eju fi¬ 
dem  fedis  Canonici  Capitulum  generale  celebrantes  , 
penfantes  rem  publicam,  feu  communem  ex  modico fiu- 
dio  magnam  &  ex  magna  minimam  effici,  divifione  in¬ 
debita  ,  incuria ,  feu  neglecta ,  deliberatione  folertipra- 
h  alat  a ,  pro  bono  flatu  &  augmento  nofira  prafiata  Ec¬ 
clejia  provide  duximus ftatuendurn  ,  quod  de  bonis  redi¬ 
tus  ,  proventus  fructibus ,  Jive  penjimbus  Domus  Cari¬ 
tatis  nofira  Ecclejia  ,  prafentibus  &  futuris ,  nulli  dein¬ 
ceps  mutuetur ,  vel  aliter  ajflgnetur  directe  vel  indirefie, 
etiam  fub  pignore ,  vel  alio  quocumque  colore  quajito , 
pro  caufa  vel  commodo  Jingulari  ,fed  tantum ,  ut  &  de¬ 
bet  ,  in  negotiis  ad  qua  fiunt  deputata ,  communibus  ex¬ 
pendantur  ,  ac  quod  Caritativus  tum  computum  reddet , 
reliquum  confeftim  reflituat :  &  ut  prafens  Ordinatio 
ampliori  gaudeat  firmitate ,  &c.  Ibid.  coi.  616.  Sta¬ 
tuimus  &  perpetuo  ordinamus,  quod  Ji fperetiir  veriji— 
militer  ante  horam  Mijfa ,  ut  propter  defectum  alicujus 
Canonici  prafentis  five  abfentis  ,  cadere  debeat  dtfla 
(major)  Mijfa-,  tunc  Procurator  Domus  Caritati 9 
unam  canonicam  portionem,  feu  valerem  ipjius  infacri- 
ftia  certioratus  ponere  teneatur  ;  qua  Canonico  Evange-. 
lium  feu  Epijlolam  loco  deficientis  dicenti  omnimodo* 
tribuatur. 

f  Caritatis  ,  vel  Domus  Caritatis  Procurator,  non  fe-. 
mei  ibidem  legitur  pro  eo  qui  Praefe&us  erat  huic 
domui,  rerumque  Ecclefiae  communium  curam» 
habebat. 

i)  CARITATIVE  ,  Ex  charitate,  ex  animo,  hu-:. 
inaniter  ,  pafiim  bccurrit  apud  Scriptores  Bar- 
baro-Latinos. 

CARITATIVUM  ,  Donatio.  Charta  Ludovict 
Franc.  Regis  an.  1  1 1  5.  apud  Stephanotium  ia 
Antiquit.  Aurelian.  MSS.  p.  281.  Prafentemcar- 
tam  noftri  authoritate Jigilli  firmatam  &  roboratam  fieri 
di  fpof ui ,  qua  &  iflud  Carit ativurn  exponat ,  &  in  mu-< 
nimentum  flabilitatis  perpetua  exiflat.  Charitaiivum 
fubjidtum  ,  in  IkillaSixti  IV.  inter  Privilegia  Equi¬ 
tum  S.  Toannis  Jerofolymitani  pag.  136. 

%  CARITATIVUS,  Ex  caritate  procedens,  GalL 
Charitable ,  apud Rymer.  to.  8.  pag.  1  o  1 .  &  alibZ 
non  femel. 

1F  Caritativus  ,  Idem  qui  Caritatis  Procurator.  Vide 
Caritatis  Domus. 

Ii CARITOSUS,  Amicus,  benevolus.  Carito fa  afi* 
feftio  ,  in  VitaS.  Flildulfi  to.  3.SS.  Julii  pa2.  214» 

1 ,  CARI  1  U DO ,  DiJedio ,  amor  praecipuus.  Gui- 
bertus  lib.  de  Laude  B.  Mariae  c.  1  o.  Hunc  utriuf \ 
que  patentis  affeflio  JiLimet  Caritudine  tanta  contra¬ 
xit  ,  c ’yc. 

2.  CARIT  UDO,  Caritas  annonae,  Gallice  Cherte* 
Chronie.  Parraenfead  an.  1277.  apud  Murator.' 
tom.  9.  coi.  790.  Fuit  maxima  Caritudo  blava ,  ita. 
quod /extarium  frumenti  pojitum  fuit  ad  decem  folidos* 
imperialis. 

CAR1UM.  Vide  Carigare  pofl  Carricare. 

CARLAKNAP.  Chronicon  Archicpifcopor.  Upfa^ 
lienfium  in  Stephano  Arch.  fub  an.  1185.  Huic 
Archieptfcopo  contulit  dominus  Papa  librum  Evange - 
florum  diflum  C ari alga ap ,  &  duas  cruces,  cjrc.  Hic 
haeret  Editor  Joan.  Scheiterus :  ICarl,  inquit  vul¬ 
gari  lingua Suecis  virum  denotat,  Knap  vero  no* 


329  CAR 

dum.  Sed  cum  Evangelium  iftud  milium  fit  ad 
Carolum  Sueonum  Regem,  vel  ab  eo  impetra¬ 
tum  ,  live  fuerit  Car  olus  i  ':e  in  rerum  natura,  five 
non,  illius  faltem nomen  prioribus charaderibus 
innui  probabile  eft. 

^fCARLEM.  Liber  Miraculorum  S.  Eadmundi 
Angi.  Regis  apud  Marten.  tom.  6.  AmpliiT.  Col- 
Jcd.  coi.  831.  Ad  fpettaculum  /unitatis  quorum  in¬ 
terea  dum  juxta  quadam  in  /orta  d  Jtr.gulo  pede  tenus 
membris  contrait  a  ,  audito  plaufu  prodigiorum  Sancti , 

C ,  inquit , -minam  mei  perciperent  ca.lt,  quis ,  qualis, 
cb  quantus  hanc  urbem  tngi  editur  S  anctus :  illico  flans 
in  pedes  Cariem  exilit ;  hoc  eft,  fana,  fortis ,  robu- 
fla.  Teutonicum  enim  Cari ,  Karle  &  ICeorle ,  vi¬ 
rum  robuflum ,  corpore  &  animo  fortem  fignifi- 
cat  juxta  Sehilterum  in  GlofTario,  unde  pro  no¬ 
mine  proprio ,  inquit,  frequentatum. Continua¬ 
tor  Chronici  Fredegarii  num.  103.  Igitur  profatus 
Pipptnus . . .  genuit  filiam  vocavit  que  nomen  ejus  lin¬ 
gua  propria  C  axium.  Saxon.  Cap.1 ,  Mafculus.  Ale¬ 
manni  hodie  Kaerle ,  tefle  Goldaflo,  de  homine 
probo ,  bono ,  utili  ac  flrenuo  accipitur ;  Belgis  Kaer¬ 
le  ,  Fortis.  Vide  Ceorle. 

«(i  CARLENIi ,  Nummi ,  fic  didi  a  Carolo  Siciliae 
Rege,  iidem  qui  Gillati.  Vide  in  hac  voce  poli 
Gigliati. 

«JCARLINI,  Simili  notione,  in  VitaS.  Francifci 
de  Paula  tom.  1  .SS.  Aprii.  pag.  183.  Voluimus  fol- 
vere  patrono  terrenum  cit  cumdatum  Car  linis ,  &  nun¬ 
quam  voluit  vendere. 

f  CARLUS.  Vide  Cariem. 

CARMALU  S.  Annales  Ratifponenfes  Mabillonii 
an.  818.  Pern^rdus  Rex  Carmalum  levavit.  Mox. 
an.  819.  Lindnvit  Carmalum  levavit. 

«[  CARMELINI ,  pro  Cannelitx,  in  Teftamento  Jo- 
hannis  Comitis  Claromontis  an.  1 3  40. apud  Ba- 
luzium  Hift.  Arvern.  tom.  2 . pag.  316.  Legamus 
Conventibus  Fratrum  Prodic  at  orum  ,  &  Acinorum  & 
Alinorijfarum  &  Car  melinorum  &  Canonicis  de  Chan- 
toen. ..  cuilibet  centum  J 'olidos  Turon.  femel • 

CARMEN,  Incantatio.  Juftinianus  %.  5 .  Inffcit.  de 
Public,  judic.  Venefici  qui  magicis  fufurris ,  feti  Car¬ 
minibus  homines  occidunt.  Virgilius  : 

Hac  fe  Carminibus  promittit  /civere  mentes. 
Carmina  dira,  in  leg.  y.Cod.Th..  de  Paganis.  Vin- 
dicianus  Medicus  : 

Gramine  /eu  malis  agro  prafiare  medelam. 
Carmine  /eu  potius ,  namque  eft  res  certa  faluti 
Carmen  ,  ab  occulas  tribuens  miracula  rebus. 
Decretum  TafTilonis  Ducis  Bajwar.  de  populari¬ 
bus  legib.  §.  5  .Ne forte  Carminibus  vel  machinis  dia¬ 
bolicis  vel  magicis  artibus  injidtantur.  Caefarius  Flei- 
flerb.  lib.  1.  cap.  34.  Diabolum  aliquando  per  Car¬ 
mina  vocare  confiuevi.  Airnoin.  lib.  3 .  Hift.  Franc. 
cap.  52.  Rapi  meretrices  ad  /upplicia  jubet ,  qua /e 
fatebantur  Carminibus  multos  interemijfe  innocentes. 
Vide  Guill.  AbbatemS.Theoderici  in  VitaS.  Bcr- 
nardi  lib.  1 .  cap.  2.  Miracula  S.  Wlfranni  Epifc. 
num.  28.  &c. 

Cakmina  Diabolica,  Quae  fuper  mortuos nodur- 
nis  horis  vulgus  cantare  folct ,  vetantur  in  Rathc- 
rii  VcronenfisEpifcopi  EpillolaSynodica  ad  Pre- 
fDyteros,  &  apudReginonem  cap.  71. 
Carminare  ,  Incantare ,  carminibus  magicis  irreti¬ 
re  ,  Gall.  Charmer.  Glofl'.  Arabico-Lat.  Camino, 
Canto.  Papias :  Carminare  dicimus  ,  vel  inde  dicitur  , 
quod  qui  illa  canerent ,  mente  carere  exiftimabantur. 
Jftjii  malum  Carmen  incantavit ,  in  legibus  1  2 .  Tab. 
apud  Plin.  lib.  1  8.  cap.  2.  Carmina  ineant  are ,  dixit 
etiam  Lampridius  in  Juliano.  Marcellus  Empiri- 


CAR  330 

cus  cap.  8 .  Ip/o  oculo  clau/o ,  qui  Carminatus  erit.  Et; 
c.  1  5.  Glandulas  mane  Carminabis.  Hincmarus  Re- 
menfis  de  Divort.  Lotharii  <3c  T etbergae :  Jjfujdam 
etiam  veflibus  Carminatis  induebantur ,  vel  cooperie¬ 
bantur.  Raymundus  de  Agiles  in  Hili.  Kierof.  Dum 
dux  mulieres  penariam  unam  de  n  ficis  fa/cin are  vel¬ 
lent ,  lapis  viriliter  excujfus ,  mulieres  Carminantes 
cum  tribus  pueris  alllfii. 

Carminare  ,  Canere  carmen  ,  commentate  carmen, fa¬ 
cere  carmen.  Gafparis  BarthiiGloftar.  tom.  5.  pag. 
280.  ex  Faufto.  V ide  Laurentii  Amaltheam. 

Incaeminatrix  Saga,  apudGalbertum  in  Vita  Ca- 
roli  Comit.  Flandr.  num.  165. 

^[Carminalia  Instrumenta,  Qujbus  utuntur  in¬ 
cantatores  in  fuis  artibus  exercendis.  VitaS.  Ber- 
nardi  audore  Alano  inter  illius  opera  to.  2.  coi. 
1237.  edit.  1690.  Cum  adhuc  puerulus  gravi  ca¬ 
pitis  dolore  vexaretur ,  decidit  in  lectulum.  Addufta 
autem  ad  eum  eft  muliercula ,  quajt  dolorem  mitigatura 
carminibus :  quam  cuin  ille  appropinquantem  fentiret 
cum  quibu/dam  Canninahbus  In frumentis ,  cum  indi¬ 
gnatione  magna  exclamans ,  a  fe  repulit  &  abjecit. 

H  CARMENTALIA  ,  v^vchcDia,  Cantio ,  apud  Ja¬ 
num  in  Supplemento  Antiquarii. 
CARMENTRAN.  Vide  Carementr annus. 

CARMESINUS,  Color  oftrinus ,  purpureus,  Cher- 
tnijt,  Italis ;  Cramctji ,  noltris :  a  Kermes ,  voce  Ara¬ 
bica  ,  quae  vermiculum  fonat,  qui  gignitur  in 
baccis  cocci,  ex  quorum  liquore  panni  coccino, 
feu  purpureo  colore  tingi  folent.  Perperam  Cre- 
tneiifinum  &  Cannefimm  pannum,  pannum  fericum 
Cremonae  textum  interpretantur  viri  dodiad  3  o. 
Martii  .[Almuciasfolratas  ex  feftino  Carmejino ,  Con¬ 
ci!.  Hifpan.  tom.  4.  pag.  612.  ] 
CARMINATIVUM ,  Dijfipativtm ,  difcujfivum , 
in  Amalthea.  Medicina  Salem,  p.  59.  edit.  1622. 
Innoxia  /unt  ( pyra  )  /i  una  cum  Carminativis  vulgo 
dictis ,  hoc  eft,  calefacientibus  tenuantibus  &  flatum 
expellentibus  cane  dantur ,  vel  [aper  his  vinum  vetus 
&  odoratum  bibatur. 

CARM I N  E ,  e-a^ime ,  Car  n  aliter ,  apud  Janum 
Laurenb,  in  Supplemento  Antiquarii, 
f  CARMU  L  A ,  Idem  quod  mox  Car  mulum.  Vita 
S.Udalrici  inter  AdaSS.  Bcnedid fec.  5*p.  436, 
Equitando  in  [et  vitium  Regis  in  regionem  Noricorum 
fugaci  ter  venit ,  Carmulaque  prolongata,  pofj.bilitatem 
redeundi  apte  non  potuit  habere.  Ibidem  pag.  458. 
Cumque  obfidione  finita  &  Cannula  mitigata  ,  Impe¬ 
rator  ad  V axoniam  reverteretur ,  &c. 
CARMULUM.  Lex  Bajxrar.  tit.  2.  §.  3.  Seditionem 
excitare ,  quod  Bajoarii  Cannulam  dicunt.  Alii  Codd. 
Cannulam  habent.  Germani  Schaer-mutfe,  velita¬ 
tionem  vocant. 

«[  C  ARMUM ,  f.  pro  Carreium,  idem  quod  Carrcda , 
Onus  vedurae  vadallis  impofitum.  Polyptych. 
Fifcamn.  an.  1235.  Hac  vavajforia  debet  per  annum 
duo  Canna  de  leignagio.  Robertus  de  AI  ara  tenet  unam 
vavajforiam  de  xxxx.  acris  terre  per  fervidum  equi  & 
Canna.  Rogenus  Anfrei  tenet  :x.  aeras  terre  &  debet 
facere  fubmonitiones  &  nammia  capere ,  &  gr antium 
retegere ,  &  mundare  &  C  armum. 

CARMUS,  Carpinus,  arbor,  Gail.  Charme.  Papias 
MS .Carpenus  arbor  <qux  dicitur  CarmusN id eCh annus. 
CARNACARIA,  in  Charta  Adefonfi Regis Hifpa-* 
nite.  Locum  vide  in  Tanaria. 

CARNACERIUS, Carnifex,  tortor,  Gall.  Eour- 
reau.  Hift.  Dalphin.  tom,  2.  pag.  3  2  3.  ex  Com¬ 
puto  anni  x  3  3  <5 .  Pro  expenjis  duorum  latronum  Pe¬ 
tri  Vitalis ,  cui  fuit  pes  amputatus ,  &c.  xxi  .fol.  vni. 
den.  Item,  uni  Carnacerio ,  qui  tray navit  &  fufpendit 


Bertuirdum Maquayre  homicidam.  Et  p.  584.  ann. 
1548  -  &  1  349-  Item,  deducuntur  pro  [alario  Car¬ 
nae  erit  ,  qui  combuxit  Pachodum  Ribaldttm  delatum 
de  impofitione  veneni,  &c.  11 v.  d.  Piti.  Carnivo¬ 
rum  hodie  Carnacier  appellamus. 

<jf  CARNACLIG1UM ,  Species  vellis.  Statuta  Are- 
lat.  MSS.  art.  5  3.  Habeat  'fartorum,  den.pro  tuni¬ 
ca...  &  pro  fuftannitis  homini  viii.  den.  &  pro  Car- 
nacligio  11.  fol. 

CARNAGIUM.  Vide  Carnaticum. 

«j[  CARNALADO.  Vide  Carnale  5  . 

CARNALAGIUM,  Carnes  iplae animalium :  Italis, 
Carnaggio ,  munitione  di  carne.  Wiil.  de  Podiolau- 
rentiicap.  3  6.  Tranfeunte  quippe  Rege  verfus  Apa- 
mam  cum  Legato ,  non  immeator  largitatis  Epifcopus , 
panis  &  vini,  &  Carnalagii  mijit  encania  copiofa, 
priufquam  intrajfet  d.iaecejirn  Tclofanam.  Vetus  In- 
quella  pro  Rege  Majoricar.  Fidit  portantem  Carna- 
latge  ,  videlicet  cabrictos  &  agnos ,  &  dicebat  quod  eos 
portabat  de  caftro  &  loco  de  Relagarda  pro  primitix 
fua.  Charta  anni  1  3  1  3  .  in  49.  Regello  Charto- 
phylacii  Regii  :  Salvo  tamen  quod  a  a  ictis  macella - 
riis  Carnalagium  &  carnes  falfata  in  groffo  pojfint  ven¬ 
di.  [  Concil.  Biterrenfe  an.  1  3  1  o.  cap.  xiv.  apud 
Marten.  tom.  4.  Anecdot.  coi.  252.  Item  ftatui- 
mus  monendo  omnes  Reiteres  feti  Priores  cum  cura  rfr 
fine  cura,  quod  nullus  vendat  reditus  Ecclefix  fu  ad 
pecuniam  abfque  licentia  fpeciali  petita  &  obtenta ,  ex¬ 
ceptis  C 'arnalagiis ,  &c.J  Tabularium  S.  Flori  in  Ar¬ 
vernis  :  P/ior  habeat  decima*  Carnalagii  &  primiciam 
d  quolibet  pagefio  ditiorum  locorum.  [Tranfa&io  in¬ 
ter  Abbatem  &  Monachos  Craflenfes  an.  1351. 
ex  libro  viridi  fol.  5  3  .  Poffidet  ditius  venerabilis 
Conventus .  . .  medietatem  Carnalagii  ovini  &  caprini 
villa  &  terminalium  de  CraJJa.  His  in  duobus  ulti¬ 
mis  locis  Carnalagium  idem  elt  ac  Carnaticum  : 
quod  vide  fuo  loco.  ] 

f  CARNA  LAR.  Vide  Caro. 

1.  CARNALE.  Glofi'.  Saxon,  ^lfrici :  Carnale , 
ylsyc  huy ,  i.  carnis  domus ,  ubi  fcilicet  caro 
didrahitur. 

2.  CARNALE  ,  Animal.  Tabularium  Conchenfis 

Abbatias  in  Ruthenis  Ch.  73.  Et  totam  decimam 
de  lino  &lana,  &  de  Carnali,  &c.  . 

3.  CARNALE,  Servitutis  fpecies,  qua  pecora  & 
animalia,  fi  damnum  facere  in  agro  deprehen¬ 
dantur  ,  agri  domino  capere  non  modo  licet ,  fed 
occidere,  atque  adeo  comedere,  li  fint  hujuf- 
modi  ut  apponi  poffint  ad  menfam  :  alias  pignori 
ea  capere  ipli  licet.  Charta  Sandii  Ramirezii  Re¬ 
gis  Aragonum  apud  Martinezium  in  Hili.  Pinna- 
tenfi  lib.  3 .  cap.  27.  Similiter  ingenuo  de  omni  honore 
S.  f/o annis  herbaticum  &  Carnale  :  ut  non  dent  illud , 
neque  ipji  femores ,  neque  villani  eorum  in  ullo  loco , 
ubicunque  fuerint ,  ad  Pafi  ha ,  in  hyeme  vel  ftivo  tem¬ 
pore  ,  in  omni  regno  meo ,  fed  ita  fint  liberi ,  ficut  met 
propria.  Infra :  Ipfivero  habeant  fuos  vetatos ,  in  om¬ 
nibus  Decanis  fuis  ,  &  in  omni  loco ,  ubi  ipfi habuerint 
aliquid  facere ,  ut  nullus  fit  aufus  ibi  pafcere ,  vel  in¬ 
trare  abfque  eorum  licentia  ,  neque  ego  ;  quod  fi  fece¬ 
rint  ,  mando  ut  accipiant  Carnale.  Tabularium  Laf- 
carienfe  apud  Maream  in  Hili.  Beneharn.  lib.  5. 
cap.  1 1 .  num.  1 .  Liberaverunt  totum  proprium  hono¬ 
rem  S .  Alaria  de  tot  carrei ,  &  de  toto  damno  ,  &  de 
totCarnal ,  &  de  totoopere,  &c.  Carnati,  diciturin 
ConfuetudineBeneharnenli  tit.  1  9. art.  1.  2.  tit. 
24.  art.  7.  tit.  42.  art.  37.  38.  tit.  49.  art.  1  o. 
tit.  58.  art.  5  p.Carnalado ,  qui  Carnale  debet ,  in 
eadem  Confuetudine  tit.  1  9.  art.  1.  tit.  24.  art. 
7.  tiu.42.art.  3  8.  Hinc  Carnaler  in  Confuetud. 


CAR  331 

Aquenli  tit.  1 1 .  art.  4  3  .  eft  Tuer  le  leftial ,  &  lc 
convertit  en  fes  ufagesficilicet  pecus  quod  in  damno 
captum  eft.  Adde  art.  11.13.  21.22.23.31. 
Confuet.  S.  Severi  tit.  3 .  art.  2.3.4.5.17.18. 
Bayonenfem  tit.  2. art.  1  6.  Solenfem  tit.  2.  art. 

3 .  tit.  1 4.  art.  3 .  4.  At  in  Lege  Bajwar.  tit.  13. 
cap.  1  2.  animal  alterius,  licet  ih  damno  inven¬ 
tum,  non  licet  occidere-.contra  in  Lege  Wiligoth. 
lib.  8. tit.  5-§.  i.Nefcioan  idem  fonet vox 

Carnales,  inRcgedo  cenfuum  &  debitorum  Co¬ 
mitatus  Bigorrae  ex  Camera  Comput.  Parif.  fol. 
37  .Et  nota  quod  Ecclefia  Tarmerfis  folvebat  olim 
1  8 .  fol.  pro  terris  quas  habet  d  Faganos  &  d  Prucignx 
per  Carnales  &  per  canales  pro  terris ,  &c.  Infra  :  De 
omnibusiftis  folvebat  medietatem  inMaio per  Carnales , 
&  aliam  medietatem  in  Septembri. 

Acarnerarf.  ,  Carnale  feu  pecora  capere,  invadere : 
unde  nollris  s' ac h amer ,  efferato  impetu  in  ali- 
cujus  laniatum  ferri. Charta  SandliiRamirezii  Re¬ 
gis  Aragonum  apud  Martinezium  in  Hili.  Pin- 
natenfi  lib.  3.  cap.  27.  Et  fi  aliquis  talliaverit  in  to¬ 
tum  terminum  S.  f/o annis  in  ligno  viridi ,  abfque  li¬ 
centia  Abbatis  vel  feniorum  ,  peitet  6  o .  [olidos :  oves 

5.  fjoannis ,  &  omnia  pecora  illius  Conubii ,  omrimm- 
que  ru flicorum  ejus,  mando  ut  in  toto  regno  meo  ,  ubi 
herbas  invenerint ,  pafcant  tam  in  hyeme ,  quam  in 
xftate  :  &  nullus  fit  aufus  pignorare  vel  Acarnerare  : 
quod  fi  quis  fecerit ,  peitet  mille  [olidos. 

4.  CARNALE  ,  Tempus  quo  carnes  licet  come¬ 
dere,  Gallis  Charnage.  Cod.MS.  Confuetudinum 
fcllorum  monaderii  Solemniacenlis  :  In  vigilix 
Purificationis  B.  M. . . .  quando  eft  in  S eptuagefimx 
fepias  &  ovafarfata,  &  triaovatam  in  Carnali  quam 
in  Septuagefima.  Ibidem  non  femel  :  Si  evenerit 
in  ffhiadr  age  fima  ■  ...fi  autem  in  Carnali ,  &c. 

1 .  CARNALIS,  Genuinus.  Carnalis  frater,  uterinus, 
proprius ,  genuinus ,  qui  dltXtp c;  trd.fx.mci;  dicitur 
Scylitzas  pag.  537-  ddtXtpo;  xurd a-dfxa,  in  Vita  S. 
Nili  junioris  pag.  47.  A&a  SS.  Martyrum  Numi- 
darum  num.  8-  Homo  gentilis ,  hoc  eft  ,  frater  meus 
Carnalis  occurrit.  Paflio  SS.  Perpetuae  &  Felicita¬ 
tis  :  Hic  Democrates  fuerat  frater  meus  Carnalis.  S. 
Eulogius  in  Epiltola  ad  Alvarum  :  JjDtem  ego  fra¬ 
trem  meum  ejfe  Carnalem  proferens ,  &c.  Ita  apud  Be- 
damde  Wiremuthenfi  Monaller. c.  11.  Bufchium 
lib.  1 .  Chron.  Windeshemenlis  c.  28.  &c.  Fra- 
tello  Carnale  ,  apud  Joannem  Villaneum  lib.  7. 
cap.  132.  Filius  Carnalis ,  in  Gellis  Innocentii 
III.  PP.  pag.  6  9.  Carnalis  parens,  apud  Conradum 
Urfpergenfem  p.  284.  [ Pater  Carnalis,  in  Charta 
Kazimiri  Regis  Poloniae  ann.  1341.  apud  Lude- 
wig.  Reliq.  MSS.  tom.  5 .  pag.  505.]  Paler  Car¬ 
nis  mea  ,  apud  Avitum  Viennenlem  Homil.  dc 
Rogationibus,  cui  opponit  Patrent  fpiritualem  d 
Baptifno.  Aimoinuslib.  2.  Miraculor.  SS.  Georgii 
&  Aurelii:  Duas  nobiles  pueli  as  Carne  furores.  [ConT 
ventio  ann.  1  241 .  ex  Archivo  Farae-monalteriii 
Prioris  foror  Carnalis. ]  Carnales  germani ,  in  Chro¬ 
nico  Afflighemenli  cap.  20.  Carnalis  propinquus , 
in  Gellis  Confulum  Andegavenfium  c.  3.  num. 

6.  Flodoardus  de  Summis  Pontificib.  in  Calido.- 
.  Falconis  Carne  propinquum. 

Willelmus  Brito  lib.  8.  Philippid. 

Per  vinclum  Carnale  gradu  conjuntius  eidem. 
Cugin  Carnale,  apud  Joannem  Villaneum  lib.  12. 
cap.  50.  98.  Ntpote  Carnale ,  lib. eodem  cap.  41. 
Amici  Carnales  ,  in  Gedis  Ludovici  VII.  Regis 
Franc.  cap.  1 4.  Ami  Charnel ,  apud  Petrum  de 
■  Fontana  in  Confilio  cap.  1  3  .  num.  1  3 .  Joannes 
de  Condato  MS. 


33  3  CAR 

Maint  horne  Roy  qui  s^efvigure'; 

De  fes  Charneis  amis  confondre • 

Infra  : 

Souvent  entre  Charneis  amis , 

Dont  maint  a  la  mort  en  a  mis. 

Carnali  diletti ,  apud  PafTavantium.  Carnalis  Pa¬ 
tria  ,  apud  S.  Auguftinum  Epift.  225.  Neque  hoc 
inviderunt  Ecclejia  Tagaftenji,  qua  Carnalis  patria 
mea  eft.  Edelwlfusin  Abbatib.  Lindisfarn. 

....  Carnali  a  nomine  dictus 

G odfridus  ille  fuit. 

7rtttjw'f,  apud  Palladium  in  Hift.  Laufiaca 
c.  83. Carnalis  dominus ,  apud  Salvianum  lib.  3. 
de  Gubernat.  Dei:  Sicut  dominorum  Carnalium  fer¬ 
vis  eligere  omnino  non  licet ,  qua  ex  praceptis  fervili - 
bus  faciant ,  aut  qua  non  faciant,  &c.  Eodem  libro: 
£hfis  rogo ,  ex  Carnalibus  dominis  hac  cum  fuis  lege 
agere  contentus  eft ,  &c. 

Vita  Carnalis,  quam  fcilicet  vivimus,  apud  Cogi- 
tofum  in  S.Brigida  pag.  6  37. 

Carnales  Preces  ,  Hifpanis  5  Carnales  ruegos ,  quae 
fiunt  pro  alio  :  cum  fcilicet  aliquis  agnato  vel  co¬ 
gnato  Beneficium  Ecclefiaflicum  vi  precum  fua- 
rum  impetrat.  Vide  Leges  AlfonfilX.  Regis  Ca- 
Hellae  i.part.  tit.  1  7.  lege  4. 

2.  CARNALIS  ,  Carni  ferviens ,  deditus,  Gall. 
Charnel.  Arnulphus  SexovienfisEpifc.  apud  Mu¬ 
rator.  tom.  3 .  pag.  42  2.  coi.  1 .  Sed  quoniam  ani¬ 
malis  es  homo  carnofus  ,  proinde  &  Carnalis,  qua  Dei 
erant  percipere  non  potui  fti ,  &  invifibilia  ipjius  con- 
fpicere  contemjifli. 

CARNALITAS,  Libido,  Luxuria.  Breydenbacb 
Itiner.  Hierofol.  pag,  163.  Aut  procedunt  ex  per- 
verfo  intellettu  facra  Scriptura,  Jicut  infinite  reperiun- 
tur  herefes ,  aut  etiam  procedunt  ex  inordinato  affettu 
Carnalitatis ,  ut  errores  Epicureorum.  Vita  B.  Co- 
letae  tom.  1 .  Ad.  SS.  Martii  p.  546.  Cum  pro,  ni¬ 
mia  peccatorum  multitudine  diebus  illis  enormiter  & 
Jine  menfura  regnantium ,  Jignanter  fuperbia ,  Carna¬ 
litatis  &  avaritia.  Carnalitas  notione  paulo  di- 
xerfafpiritualitati  opponitur,  in  VitaS.  Vincentii 
JVladelgarii  tom.  3.  SS.  Julii  pag.  676.  Beata 
vero  IV al detrudis  quanto  Jibi  olim  conjunctior  fuerat 
Carnalitate ,  tanto  nunc  fpiritualitate  inharens  con- 
jutittius ,  &c.  S.  Aug.  Serm.  186.  de  Tempore 
cap.  2.  Carnalitas  vetuftas  eft  ,  gratia  novitas  eft. 
Litterae  Caroli  Principis  Salerni  ad  Senefcallum 
Provinciae,  e  MS.  D.  Brunet  fol.  93 .  Nec  judicio 
rationis  ,  fed  Carnalitatis  affefta . ...  in  his  procedunt. 
CARNALITER ,  Secundum  carnem.  Carnaliter 
nati ,  in  Epiftola  Martini  V. Papae  adUladiflaum 
Poloniae  Regem  apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  to. 
5.  pag.  400.  G ener  are  Carnaliter  ,  in  Diario  Belli 
Hulfiticiapudeumd.  Ludewig.  tom.  6.  p.  zdy. 
Carnaliter  editus  dicitur  Dei  Filius  ab  Aratore  in 
cap.  2.  Ad.  Apoflolor. 

<§  Carnaliter  ,  Juxta  litteram  &  non  juxta  lit¬ 
terae  fenfum  ,  in  Epiftola  Evantii  Archidiac. 
Concil.  Hifp.  tom.  3. pag.  87.6:  88. 

H  Carnaliter,  Amice  ,  benevole,  ut  videtur,  fi  ta¬ 
men  veraledio  eft.  Petri  Patriarchae  Jerofol.Ord, 
Praedicat.  Additiones  MSS.  ad  Statuta  Augerii  II. 
Epifc.  Conferan.  L alcis  cujuf cumque  ft at us  aut  con¬ 
ditionis  exiftdnt  iii  virtute  fancta  obedientia ,  fub  poena 
excommunicationis ^  diftrictius  inhibemus,  ne ... .  ad 
domosperfonarum  ecclejiafticarum  caufa  prandii,  aut 
coena,feu  [polii ,  accedant,  niji  ab  eo  primitus  fuerint 
ad  hoc  ipfum  fponte  &  Carnaliter  inbitati. 

CARNARIUM,  'Locus  ubi  carnes  reponuntur,  Joanni 
de  Janua.  Gloff.Grxc.  Lat.  xptw  b  toVcs  ,  Carna- 


CAR  334 

vlurn.  Marcellus  Empir.feu,  ut  aliis  placet,  Vin- 
dicianus  : 

Prome  etiam ,  feu  tunde  prius ,  feti  contere  gyro 

Jj)uod  viride  hortus  habet, vel  quod  Carnaria Jiccum. 

Carnarium,  Odarium, Polyandrium,  Coemeterium, 
Gall.  Charnier,  Ital.  Carnato,  in  quo  humana  cor¬ 
pora  ,  feu  cadavera  humo  conduntur. 
in  veteri  Infcript.  apud  Selden.  in  Marmorib. 
Arundcllian.  pag.  48. 1.  edit.  Nam  caro, in  Glolf. 
Lat.  Grsec.  non  modo  fed  &  <ru fi*  fignifi- 
cat.  Breviloquus  :  Carnarium,  Locus ,  ubi  offa  mor¬ 
tuorum  ponuntur.  Sedes  offuum  Prudentio  lib.  Pe- 
rifteph.  hymno  3..  v.  5  3  2. Glaber Rodulfuslib. 
4.  Hift.  cap.  4.  Et  quoniam  fepelih  Jingulatim  ob 
multitudinem  non  quibant ,  conftrucla  in  quibufdam 
locis  a  Deum  timentibus ,  qua  vulgo  dicuntur  Carna¬ 
ria,  in  quibus  quingenta  &  eo  amplius. . . .  projetta  funt 
defun diorum  corpora.  ChroniconMauriniacenfelib. 
2.  In  Ecclejiam  latenter  introducunt ,  ipjis  in  Carna¬ 
rio  ,  qui  locus  infra  fepta  Ecclejia  illius  offa  continet 
mortuorum ,  fraudulenter  abfeonditis.  Chronica  Au« 
ftralis  an.  1  2  44.  Promifit  etiam  Carnaria  in  S.  Cruce 
perficere.  Willelm.  Thorn.  ann.  1287.  Capella  in 
Cimiterio  qua  dicitur  Charner ,  peracta  eft.  Charta 
Willelmi  Acconenfis  Epifcopi  an.  1161.  In  quo 
( Coemeterio )  pradiclus  Alanfo  intuitu  pietatis  Carna¬ 
rium  ad  offa  mortuorum  reponenda  de  propria  pecunia 
conftruxit.  [Hift.Harcur.  tom.  3  .  pag.  299.  Cele¬ 
brata  eft  magna  Afifta  corporum  valde  folemniter  per 
Epifcopum  Abrtncenfem ,  &  poftea  arcapojit a  fuerunt 
in  requie  in  Carnario  ditta  Ecclejta.~\  Vide  Hugo- 
nem  Flaviniae,  pag.  185.  Le  Roman  de  Ronce- 
vaux  MS. 

En  un  Charnier  les  ont  fait  aporter , 

A  grant  dolor  la  les  ont  enterre. 

Vide  Chron.  Flandr.  cap.  79. &UgheIlum  tom. 
2.  pag.  187- 

Carnarium,  ut  audor  eft  Camillus  Peregrinus  in 
Caftigat.  ad  Falconem  Beneventanum  fub  ann. 
1128.  ubi  mentio  fit  Carnaria  S.  Laurentii,  in 
urbe  Beneventana ,  fuit  locus  fub  dio ,  inuris  fe- 
ptus  ,  ad  quem  fufpendio  ,  aliove  fupplicii  ge¬ 
nere  perempti,  &  vililfima  capita  femihumanda 
comportabantur  ;  Italice  nunc  didus  Carnato, 
&  Comato. 

CARNATICUM,  Goldafto,  Carnium  exadio,  ut 
funt  frifeingee,  porcelli,  pulli,  &c.  Amerbachio, 
ovium  feu  aliorum  animalium  decima,  ut  eft  De¬ 
cima  Carnium,  in  Speculo  Saxonico  lib.  2.  art.5  8* 
§.  2.  [Decima  Carnagii,  in  Archivo  B.  Mariae  Pi- 
peraeenfis.]  Utut  fit,  conftat  Carnaticum  tributi 
fpeciem  fuilfe  ex  animalibus :  a  voce  Caro  ,  quae 
Scriptoribus  aevi  pofterioris  animal  fignificat,  ut 
infra  docemus.  Carnatici  meminit  Epiftola  Ca¬ 
roli  Magni  ad  Pipinum  apudSigonium  de  Regno 
Italiae  ann.  802.  Necnon  &  in  eorum  adificiis  faciunt 
operari ,  fed  Carnaticum  &  vinum  contra  omnem  ju- 
ftitiam  ab  eisexaclare  non  ceffant.  Verum  hic  Car¬ 
naticum  videtur  ufftrpari  pro  ea  carne  ,  quae  exi¬ 
gebatur  ad  vefcendum.  Vita  Aldrici  Epifcopi 
Cenomanenfis  n.  56.  Et  debentur  decem  de Carna- 
tico  arietes. 

Longe  vero  alia  notione  accepta  poftmodum 
ea  vox ,  nempe  pro  tributo  ex  animalibus,  quod 
Goudelinus  ab  Occitanis  Carnalatge  appellari  , 
decimamque  ovium  elfe  ait.  Libertates  Regni 
Majoricarum  editae  a  Jacobo  Rege  Aragonum  an. 
1248.  Non  donetis  Carnaticum  de  veftro  beftiario 
ullo  tempore ,  paffaticum ,  herbaticum ,  nec  quarente- 
nam.  [Godex  MS.  Irminonis  Abb.  Sangerman. 


335  CAR 

fol.  7  3 .  coi.  a.  Giroldus  colonus . . .  / civit  Ad  hcflem 
de  argento  foledos  4.  &  ad  alium  annum  propter  Car- 
natico  foledos  z..ad  tertium  annum  propter  herbati¬ 
cum  germgia  1.  Et  fol.  75.  coi.  1.  Ifu  duo  tenent 
manfum  ingenuilem  1 . . .  folvit  ad  hofiem  de  argento 
fol.  z.  &  ad  alium  annum  propter  Carnaticum  Jol.  i.J 

Charnagium  ,  in  Tabulario  Prioratus  S.  Gemmae 
dioecelis  Santonenfis  :  Cum  Prapofitus  Sanronenjis 
Seguinus  Beraldi  Carnagium  peteret  de  porcis  creifen- 
dariis ,  quos  Monachi  S.  Gemma  fufeeperunt  ad  crei- 
f Amentum  ,  r e [ponderant  Monachi  fe  nunquam  dedi/e, 
&c.  Vetus  Inquefta  in  Regello  Philippi  Augufli 
Regis  Franciae  Herouvalliano  fol.  22.  Pafnx- 
guini  &  Charnagium  funt  Domini  Regis.  V etus  Char¬ 
ta  apud  Beflium  pag.  45)  2.  De  pafquerhs  porco¬ 
rum  propriorum  &  ovium  omnium  Obedieutiarum  S. 
fJoxnnis,&  confuetudine  quam  vulgari  fermone  Cbar- 
natgi  vocant ,  &c.  Liber  Rubeus  Menfae  Archie- 
pifcopalis  Aquenfis  ex  Bibi.  Regia  :  Ecclejia  de 
Cajlro  Vero ,  pro  Synodo  J ancti  Luca ,  qua  Carnagio 
dicitur ,  5.  fol.  &  tertiam  partem  legatorum.  Infra, 
Ecclejia  de  Valle  &  de  Paracolo  pro  Carnelagto  S. 
Luca.  Ita  ibi  palfim.  [  Hift.  Dalphin.  to.  1 .  pag. 
4 1 .  coi.  z-.  Item ,  quod  anno  praterito  quo  fuit  Caftel- 
lanus ,  idem  Guido  plura  animalia  capi  fecit  ad  opus 
&pro  Carnagio  Domini  apud  Oyfentium ,  videlicet  vac¬ 
cas  &  mutones  ...  de  quibus  animalibus  retinuit 
Jibi  ufque  ad  fummam  centum  &  quinquaginta  muto¬ 
num  &  plus.  Et  to.  z.  pag-  3  7  z.  coi.  z .  Itent ,  con¬ 
tra  Cajlellanos  &  alios  Officiales  qui  de  Charnagtis 
vlim  levatis  per  terram  noflram  temporibus  cavalca- 
4 arum  non  fecerunt  folutiones  fecundum  quod  per  eos 
extitit  computatum ,  etiamji  Charnagia  fuerint  levata 
in  majori  quantitate ,  quam  nobis  vel  nojlris  pradecef- 
foribus  affi  gnata  fuerint Jive  gentibus  circa  receptionem 
deputatis  :  etiam  &  fuper  redemptionibus  faftis  per 
fubditos ,  ne  per  lavatores  ( levatores )  Jignarentur 
vel  caperentur  animalia fu  a.  Liquet  hic  Charnagium 
fuiffe  collectionem  carnium  ,  quas  pro  exercitu 
Dalphini  Caftcllanus  quifque  in  locis  fibifubdi- 
tis  faciebat ,  cujus  tandem  colledionis  rationem 
reddere  tenebatur.  ] 

Carnatum  ,  pro  Carnaticum ,  ut  videtur.  Grego- 
riiChronicon  Farfenfe  ,  apud  Murator,  tom.  1. 
part.  z.  coi.  43  7-  Ifti  qui  fupra  in  i(lo  columnella 
feripti  funt ,  folvere  debent  penjionem  den.  m.  pullum 
1.  matium  canapa  1.  Carnatum  fecundum  quod  ha¬ 
bent  v. 

Carnitium  ,  Eadem  forte  notione  ufurpatur  in  ve¬ 
teri  Charta  apud  Gariellum  inEpifcopis  Maga- 
lon.  pag.  105.  Retinentes  tamen  Communia  totum 
Carnitium  in  dominio. 

CARNATIO  ,  Obelitas  Sc  carhofior  habitus.  Cae¬ 
lius  Aurelian  lib.  1.  Tardarum  paffionum  :  Eji 
enim  femper  gravabilis  Carnatio ,  &  magis  ,Ji  tenui¬ 
bus  ejl  impojita  viribus. 

CARNELAG1UM.  Vide  Charnagium  poft  Car¬ 
nati  cum. 

CARNELEVAMEN  ,  Bacchanalium  dies ,  Italis 
Carnevale ,  Carnovale,  Carnavai.  Quidam  Scripto¬ 
res  Itali  Carnevale  didum  putant,  quali  carne, 
feu  caro ,  vale  :k d  id  etymon  non  probat  Odav. 
Ferrarius.  Ego  fane  lic  dies  illos ,  feu  potius  diem 
Martis ,  qui  Quadragefimam  antecedit ,  appellalfe 
noftros  exiltimo  ,  Carn-a-val ,  quod  fonat ,  Caro 
ablcedit ,  feu  tempus  carnes  comedendi.  Charta 
an.  1x95.  apud  Ughellum  tom.  7.  pag.  1321. 
Et  in  Nativitate  Domini  duas  fpallas  porcorum  ,  & 
fex  piz.-z.as  ,  &  inCarnelevamine ,  unam  gallinam,  & 
tres  pi7.z.as,  &c.  Occurrit  femel  ac  iterum.  Ro- 


CAR  3  36 

mualdus  Salernitanus  in  Chronico  MS.  fub  fi¬ 
nem  :  Comes  autem  Rogerius  juxta  mandatum  regium 
ufque  in  Carnis  levamen  Panormi  nuncios  imperatoris 
exfpettavit ,  &c.  [Vide  Menagium  in  Etymolog. 
Gall.  j 

CARNELLARE.  Vide  fihyarnellus. 

^i'CARN  ELLUS,, Species  vehiculi.  Miracula  S.  Yvo- 
nis  to.  4.  SS.  Maii  pag.  5  69.  Er  Jic  paralyticus  ap - 
pqrutns  fuit  in  uno  Camello  peregrinus  ad  fepulchru/n . 
%  CARNER.  Vide  Carnerius. 

CARNER  AG1UM.  Michael  dei  Molino  in  Reper¬ 
torio  Fororum  Aragon.  pag.  16  5 .  G anatum,  quando 
tranfit  per  aliqua  loca  regni ,  an  producens ganatum  de¬ 
leat  folvere  Carneragium  ,  vide  in  Foro  uno  ,  titulo  ; 
Ne  Carneragium ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries.  Adde 
pag.  54.  idem  quod  Carnale.  Vide  in  hac  voce  , 
&  Foros  Aragon.  pag.  107. 

1.  CARNERIA ,  Burla  falconarii,  in  qua  reponit 
carnes  ad  efcam  falconis.  Fridericus  II.  Imp.  lib. 
2.  de  arte  venandi  cap.  47.  Habeat  praterea  unam 
burfam  ad  cingulum  fuum  ,  m  qua  reponet  carnes  & 
ratoria  ,  qua  ideo  dicitur  Cameria. 

2.  CARNERIA  ,  Gallis  Chamiere,  Vitruvio  ver¬ 
ticulae.  Inventar.  Ecclefiae  Noviom.  an.  1419. 
Item,  unus  altus  tajfellus  argenteus  deauratus ,  in  quo 
'efl  Sanfon  fortis ,  in  quo  deejl  medietas  Cameria. 

^[3. CARNERIA  ,  Hominium  Guidonis  Viceco- 
mitis  Lemovicenfis  Abbati  S.  Martialis  ann. 
1245.  apud  Stephanotium  to.  2.  Fragm.  hiltor. 
MSS .Vini quod  apportatur  Lemovicas  dquibufdam de¬ 
foris  villam  ,& reponitur  in  tabernis  Jive  domibus ,  vel 
venditur  in  plateis  Jive  Camertis  in  vico  de  Cumbis  j 
pedagium  pertinet  ad  ipfos  Abbatem  &  Conventum . 
Legendum  Carreriis ,  plateis.  Vide  Carreria  z. 
CARNERIUS  Carnerus , Ovis  ,  [ab Hil pano Car- 
r.ero ,  Gall.  Mouton.  ]  Charta  Garcix  Regis  Na- 
varroe  xrce  1  087.  apud  Tepet,  in  ChronicoOrdi- 
nisS.  Benedidi  tom.  3 .  Similiter  namque  vendimus 
vobis  tpfa  parta,  quam  dicunt  Guardia,  qiiamdebe 6  ant 
vobis  villas ,  &  ipfa  materia  quod  portabant  ad  ipfos 
palxtios  de  Nayara ,  vefiras  villas  in  80.  vaccas ,  & 
6  00.  C amer  os  ,100.  porcos ,  ut  omnino  ingenuas  per¬ 
maneant  in  vejlra  potejlate  ,  &c.  Vetus  Inllrumen- 
tum  apud  Maream  lib.  5.  Hiltor.  Beneharnenfis 
cap.  29.  num.  z.  Conceffierunt  propria  voluntate  uno 
quoque  anno  ,  ut  facerent  tributum  otto  Camers  ,  & 
quatitor  arietes,  &c.  Fori  Alcafonenfes  aerae  1267. 
Et  qui  cavalo  alieno  cavalgaret ,  pro  uno  die  pellet 
unum  Camerium.  [  Liber  Goth.  fol.  97.  apud  Mo¬ 
retum  in  Antiquit.  Navarrae  pag.  -$oz.  J^tiodJt 
aliter  fccijfent  haberent  inibi  habitantes  poteflatem  oc¬ 
cidendi  vaccas,  porcos,  Carnerosjine  ulla  dubitatione , 
&  fine  ullo  pleito.  In  Privilegio  Ferdinandi  Gon- 
zalez Principis  Caltellae  pro  Monallerio  S.  Aimi- 
liani,  tom.  3.  Concil.  Hifpan.  pag.  177-  coi.  i,- 
IJU  praclUta  cum  omnibus  fuis  villis  ad  fias  alfoz.es 
pertinentibus,  C  amer  os,  domus  otto  faciunt  fe  ad  «»</»>.] 
<5ICARNESCERE ,  Carnofum, corpulentiorem  fie¬ 
ri  ,  pinguefeere ,  Devenir  charnu  ,  gras  &  potcle.  J. 
Laurent.  Helbig.  in  Commentario  in  facram  Scri¬ 
pturam  quem  infcripfit:  Convivium  latum,  latum 
.  &  lautum :  Carnefcunt  ab  epulis ,  cr  ace  fiunt  d  poculis , 
intumefiunt  d  mafficis. , 

^[CARNETUM  ,  Tumulus,  fepulcrum.  Hiltor. 
Monalterii  S.  Florendi  Salmur.  apudMarten.  to. 
5 .  Colled.  Ampiifi.  coi.  1 1 1  7.  Htldegardis  Comi - 
tijfa  .  .  .futim  Carnetum  retro  B.  Maria  cryptam. .. 
adipe aver at.  Vide  Camerium. 

CARNICAPIUM  ,  Gallis  ,  le  Mardj  gras ,  Carna- 
fuale ,  JoanniYilUneo.  Chronicon  Rotomagenfe 

editum 


3  37.  CAR 

editum  aLabbeo  tom.  i.  Bibi.  an.  i  249.  Inter- 
fettus  efi  Robertus  nobilis  Comes  Atrebatenjts . . .  die 
Martis  in  Carnicapto  d  Saracenis.  Gall.  Car  eme 
'  frenant.  [Cartular.  S.  Vandregefili  tom.  1.  pag. 

3  59.  an.  1246.  Et  eidem  quatuor  folidos  Turon. 
annui  redditus  vendidi ,  quos  Willehnus  Cornu  -pra- 
fatus  mihi  reddebat  annuatim  ad  Carnicapium  de  dua¬ 
bus  mafuris ,  &c.  ] 

UCARNICATORIA.  Charta  Hincmari  Archiep. 
Rem.  an.  870.  apud  Miraeum  to.  x.  pag.  135. 
coi.  1 .  Nulla  omnino  fervitia ,  nec  manfionatteos,  nec 
parafredos  ,  nec  Carnicatorias  ab  iliis  villis  exigat. 
Miraeus  conjicit  elTe  pro  Carricatura  ;  erit  forte 
qui  Carnaticum  interpretetur. 

CARNICER1UM ,  Carnificina ,  Gallice  Boucherie. 
Carnicerius,  carnifex  ,  macellarius.  In  Curia  gene¬ 
rali  Catalaniae  fub  Petro  Rege  Aragon.  an.  1351. 
prohibentur  ffudai  fcindere  vel  vendere  carnes  inCar- 
niceriis ,  ubi  Chriftiani  fcindunt  &  vendunt  carnes. 
CARNICULA.  Vid eCarinula. 

CARNIFEX,  Lanius  qui  carnes  vendit  &  facit, 
vulgo  noftris,  Roucher.  Ugutio  :  Carnifex  ,  homi¬ 
cida  ,  vel  macellator ,  vel  Carnifex  dicitur  ,  qui  facit 
carnes.  Carnificina,  macellum.  AdalberoLaudunenf. 
Epifcop.  in  Carm.  ad  Robertum  Regem  : 

Non  funt  Carnifices  ,  caupones,  necne  fubulci. 
Leges  Burgorum  Scotic.  cap.  70  .De  Carnificibus 
&  carnibus  vendendis ,  &c.  [Index  MS.  redituum 
Monafterii  Corbeienfis  :  Carnifices  in  introitu  fol- 
vent  duos  fentarios  vini  &  duos  in  exitu.  Charta  Bol- 
conisDucisSilefiae  pro  civitate Friburg.  an.  1337. 
apudLudewig.  Reliq*  MSS.  to.  6.  p.  42.  Piftores, 
futores ,  Carnifices ,  fartores  &  fabri,  &  pracipue  in 
Cirla,  ubi  taberna  ab  antiquo  habita  quatuor  macellis 
eft  exempta.  Utitur  etiam  Menotus  Serm.  Qua- 
drag.  fol.  102.  verfo  coi.  1.  Bullarium  Fontanell. 
fol.  115.  redo  ,  &c.  ]  , 

Carnifex,  apud  Florentium  Wigorn.  &  Hovede- 
num  an.  1040.  recenfetur  inter  majora  officia  & 
minifteria  Regia :  Rex  Hardckunutus  Alfricum  Ebo- 
racenfem  Archiepifcopum ,  Godvoinum  Comitem ,  Steir 
Majorem  domus  ,  Edvicum  Difpenfatorem ,  Thrond 
fuum  Carnificem  ,  &  alios  magna  dignitatis  viros  Lon- 
dinum  mi/it.  Galli  Magnum  Cocum  ,  le  grand 
Jjhieus ,  vocarunt. 

Carnificare  efi  carnes  facere  ,fcilicet  maciare.  Vet. 
Vocabul.  Juris  utriufque. 

Carnificeria  ,  Carnarium  ,  Laniarium  ,  Gall. 
Boucherie ,  in  Codice  MS.  redituum  Epifcopatus 
,  Autiffiod.  ex  Chartophylacio  Epifcopi  ejufdem 
urbis  ,  in  Libro  Anniverfariorum  Monafterii  S. 
Germani  a  Pratis  fol.  5.  verfo, &  in  Hili,  hujus 
Abbatis  ffacobi  Bouillart  Inftrum.  p.  lxx.  coi.  1. 
Carnificerium  ,  Eadem  notione.  Litterae  Johan- 
nis  Regis  Franc.  an.  1  3  56.ro.  3. Ordinat,  pag. 
-76.  Item ,  quod  de  carnibus  groffis ,  que  in  macello  feti 
Carnificerio  dide  ville  vendentur ,  &c. 
Carnificiaria  , Eod.  intelledu,in  mox  laudato 
Anniv.  libro  fol.  1 1 .  verfo  &  fol.  1  7. 

«Jf  Carnificina  ,  Idem.  Vide  Carnifex. 

^  Carnificina  ,  Carnificium  ,  Cades ,  firages.  Gafp. 
Barthii  Gloffi  apud  Ludewig.  to.  3 .  Rcliq.  MSS. 
pag.  1 1 5 .  ex  Hift.  Palaeft.  Roberti  Monachi.  Ry- 
mer  to.  16.  pag.  216.  coi.  2.  Ut  acerbiffimis  ho- 
fiibus  . . .  patria,  libertas ,  religio ,  leges  prada  &  mi- 
ferabili  Carnificina  exponerentur.  Galli  eadem  no¬ 
tione  dicimus ,  Carnage ,  Boucherie ,  Maffacre. 
^Carnificia,  Summa,  crudelitas,  Gall.  Cruaute. 
Bern.  Breydenbach  Itiner.  Hierofol.  pag.  157. 
An  poteft  miferteordia  Dei ,  cujus  non  efi  numerus  nec 
Tom.  II. 


CAR  338 

nienfura  ,  tantam  fufiiilere  Carnificiam  tormentorum  \ 
Vel  ad  quid ,  inquiunt ,  tantam  multitudinem  damnan¬ 
dorum  creavit  Deus*.  Et  pag.  16 1.  Ut  quid,  inquiunt, 
fufitnet  divina  bonitas  tantam  fu  age m  hominum  quos 
creavit’.  An  delectat  eum  Carnificia  tormentorum  in¬ 
fernalium  ? 

Carnificus  ,  Idem  qui  Carnifex  ,  Lanius.  Charta 
Libertatum  oppidi  S.  Palladii  in  Biturig.  exMS. 
Coilli n.  Item  ,  quilibet  Carnificus  de  qualibet  vac¬ 
ca,  &c. 

H  Carnificissa  ,  Carnificis  uxor  ,  vel  quaevis  alia 
mulier,  quae  carnes  vendit,  Gall.  Bouchere.  Mi¬ 
racula  B.  Simonis  de  Lipnica  ,  tom.  4.  SS.  Julii 
pag.'  530.  Item,  Alargareta  PaVelo-ma  de  platea  S. 
Nicolai  Cracovia  Carnijicijfa. 

Carnificium  ,  Macellum ,  in  Glolf.  Arabico-Lat. 

•R  Carnificium  ,  Alia  notione ,  Tributum  e  carni¬ 
bus  venalibus  exadum  apud  Lobinellum  Hift. 
Britan.  to.  2 .  pag.  197.  Praterea  etiam  uetii  &  con- 
ctffijam  diltis  Monachis  xxx.fol.  quos  annuatim  per¬ 
cipiebam  in  quodam  redditu  meo  apud  Rogemm ,  qui 
Carnificium  vocatur. 

^ICARNIPETA,  Qui  cupit  carnes  edere.  Leibni- 
tiusto.  2. Scriptor.  Brunivic.  pag.  3  6 2 .ex  Chron. 
Clufino  Henrici  Bodonis ;  In  Thuringia  Camipt- 
tis  connivere .  .  .  ubi  autem  carnibus  indultum  fuit , 
in  palam  venit ,  quomodo  carnium  ejus  non  fujfi agetur 
vita  canobitica. 

%  Carnipet.entia  ,  Defiderium  edendae  carnis,  ibid, 
pag.  361.  Sed  unde  &quorfum  Carmpetentia  obrepit 
&  tendit ! 

CARN1PLAVIUM.  Chron.  Parmenfe  ad  ann. 
1307.  apud  Murator,  to.  9.  coi.  860.  Landus 
junxit  Parmam  die  Alartis  vii.  intrante  Februario , 
quo  die  erat  Carniplavium.  Flaec  dies  Martis  ann. 
1307.  quo  Pafcha  incidebat  in  26.  Martii ,  erat 
ipfa  bacchanaliorum  dies  ultima  ,  Gall.  Mardi 
gras ;  Carniplavium  igitur  idem  eft  quod  Cmimii- 
pium ,  li  tamen  ledio  fit  genuina. 

CARNIPRIV1UM  ,  &  Caknisprivium  ,  Tempus 
quo  carnibus  privari ,  &ab  iis  abftinere  incipiunt 
Fideles,  ante  jejunia  Quadragefunae.  [Quando- 
quefumiturpro  primis  jejuniidiebus.  Vide  Fop- 
pens  ad  Miraeum  in  Supplemento  parte  2.  cap, 
98.  pag.  996.]  GervafiusTilleberienfis  MS.  de 
Otiis  Imperial.  part.  3 .  cap.  10 2 .  Initium  Quadra- 
gefima ,  quod  vulgo  Carniprivium  nominant,  ita  porro 
peculiariter  appellata  Dominica  Septuagefimie. 
Beletus  cap.  6  5 .  Obiter  notandum  eft  feftum  B.  Lu¬ 
cu  hic  acljundum  habere  Italica  Chanar ,  quia  tunc 
maxime  carnes  f  cient  deponi ,  quemadmodum  fecunda 
Dominica  Septuagejima  dicitur  vulgo  C aruif prinum. 
Hanc  Dominicam  ante  carnes  tollendas  vocat  Mi  fla 
Mofarabum  :  Graeci appellant,  ut  &  Heb- 
domadem  quae  Dominicam  praecedit,  quod  non 
ultra  eam  vcfcendis  carnibus  operam  dent,  fied 
una  cum  ea  illis  edendis  finem  imponant ,  uti 
probat  Aliatius  lib.  de  Dominicis  &  Hebdoinad. 
Graecor,  cap.  1  o.  Maxime  autem  Clerici  &  Sacer¬ 
dotes  jejunium  Quadragelimale  apud  nollros  au- 
fpicabantur  ab  hac  Dominica  :  ex  quo  dicitur. 

Carniprivium  &  Pnvic annum  Sacerdotum ,  fcili - 
cet  Dominica  qua  mos  efi  Sacerdotibus  caput  quadra - 
gejtmalis  jejuni, i  folennt  e  fu  carnium  praVenire  ,  ut  eft 
apud  Willclmum  Neubrigenfem  lib-  5.Cap.  10. 
Necrologium  S.  Vidoris  Parifienfis  :  In  Etclcjia 
B.  Alaria  Parifienfis  accipimus  de  prabeuda  nflra  pa¬ 
nem  &  vinum  :  Vicarius  vero  nofier  integritatem  fia- 
tionis ,  &  d  Privicarnh  Sacerdotum  ufque  ad  Ptnte- 
coften ,  totum  fcilicetpanem ,  &  vinum ,  &  j lationem . 

Y 


» 


339  CAR 

Infra  :  Et  totum  vinum  a  Pentecofte  ufque  ad  Car - 
mpiivuim  Sacerdotum.  Chronicon  Montis-Sereni 
ann.  noi.  In  Dominica  vero  Circumdederunt, 

■ Canifpriviuni  haberent ,  reliquis  diebus  ,  ufque  Efto 
mihi ,  latticinia  comedentes.  In  Statutis  fiynodali- 
bus  Nicolai  Epifcopi  Andegavenfis  ann.  i  z  74. 
praecipitur  ut  omnes  Prasbyteri  dicecejis  poft  diem  Do¬ 
minicam  ante  Cineres  ufque  ad  Pafcba  carnibus  non 
utantur.  Ut  porro  Mofarabes  Dominicam  quae 
Quadragefimam  praecedit ,  Ante  carnes  tollendas 
vocabant,  itaHifpani  hodie  diem  Martis  qui  eam- 
dem  antevertit ,  Alartes  de  carnes  tollendas  dicunt, 
quem  Chronicon  Petri  IV.  Regis  Aragon.  edi¬ 
tum  aMich.  Carbonello,  lib.  1.  cap.  2 6.  lib.  2. 
cap.  i  7.  lib.  3 .  cap.  2  3 .  Dia  de  carnes  toltes' ap¬ 
pellat. 

Carniprevium  ,  in  Charta  Hardouini  an.  1238. 
cap.  23.  Tabularii  Gemeticenfis  :  Decem  [olidos 
ante  Carniprevium. 

Carniprimium  ,  Jive  Dominica  in  S  eptiiagejhna  , 
inTranfadfcione  inter  Abbatem  &  Monachos  Craf- 
fenfes  ann.  1  3  5  x .  ex  lib.  viridi  fol.  5  3 .  Sed  le¬ 
gendum  ed 

^  Carniprinium  ,  ut  ibidem  habetur  ,  nccnon  in 
Charta  anni  1  249.  ex  Tabulario.  Monafterii  B. 
Alaria  de  Prato  Rotomag.  Ad  Carniprinium  unam 
pechiam  carnis  de  v  alor  e  fex  denariorum. 

«[Carnisprendum  ,  in  Charta  Geraldi  Abbatis  S. 
Joannis  Angeriac.  an.  1385.  ex  Chartulario  ejus 
Monafterii  pag.  463.  Item  die  Lun&psft  Domini - 
eam  Carnifprenii  in  Abbatia  debemus  habere  jefpj  de 
bacon  &  xni.  f aufer  e  de  flour  alba  ,  &  (ex  gallinas 
cum  dimidia  ab  eleernofynario.  Statuta  S.  Claudii 
an.  1 448.  pag.  8  1.  In  duobus  Carnifpr  entis  qua  feri 
( 'oluerunt ,  ante  Adventum  Domini  &  ante  Septuage- 
f.mam  ,  debet  Pittanctarius  mintftrare  unam  pectam 
bovis ,  &  unam  porci ,  cum  rofiis  ajfuelis.  Et  pag.  8  2 . 
Item  ,  &  die  Canifprenii  ufque  ad  fejhim  Pafcba  te¬ 
netur  idem  Pittanctarius  minifrare  cuilibet  Religiofo 
cum  pittancia  carparum  miniftran  folitariim  duo  aleca 
pro  qualibet  die  &  quatuor  nuces.  Hic  non  obfer- 
vabo,  cum  res  in  propatulo  fit,  in  Statutis  S. 
Claudii  duo  commemorari  Carnifprinia  ,  unum  , 
cujus  etiam  meminere  Statuta  EcclefiaeBarchino- 
nenfis  anni  13 17.  apudMartenium  to.  4,  Anecd. 
coi.  613.  ante  Adventum  ,  alterum  ante  Septua- 
gejimam ;  fed  illud  notatu  dignum  efl ,  non  eam- 
dem  elfe  vocis  Carnifpr  inii  in  laudatis  S.  Claudii 
Statutis  notionem.  Priori  in  loco  Canifpriniam 
fumitur  pro  tempore  ,  quo  carnibus  licet  vefei , 
ut  etiam  fumitur  in  quibufdam  aliis  exemplis 
prius  allatis,  in  pofleriori  vero  Canifpriniam  ac¬ 
cipitur  pro  tempore  ,  quo  carnibus  abftinen- 
dum  efl. 

Carni spriviUm  Vetus  ,  &  Carnisprivium  No¬ 
vum,  frequenter  occurrunt  in  Probationibus  Hi- 
ftorise  Dalphin.  Inflrumentum  anni  1 2  9  x .  to.  2 . 
pag.  42.  coi.  1 .  Treuga  inter  nos  data  ufque  ad  Car- 
nifprivium  Vetus  nihilominus  in  fuo  robore  duratura. 
Aliud  Inflrum.  anni  1306.  ejufdem  tomi  pag. 
127.  coi.  x .  Die  Sabatti  poft  Novum  Carnifpr ivinm.  • 
Et  pag.  128.  coi.  2.  Poft  pradicta  anno  quo  fupra , 
die  AI  artis  poft  Vetus  Carnifpriviitm.  Tertium  anni 
1333.  ibid.  pag.  246.  coi.  2.  Die  Dominico  ante 
Carnifprivium  Novum.  HasEpochas  illuflrat  aliud 
Inflrumentum.  anni  1302.  ibidem  pag.  119. 
exhibitum  ,  quod  Datum  &  actum  dicitur  anno 
Domini  1302.  Indici.  1.  in  die  Dominica  Carnif- 
privn  Novi ,  decima  feptitna  die  menjis  Februarii.  Hcec 
indicant  Dominicam  JjhtinquageJima  anni  1303. 


CAR  34° 

ejus  initium  ducendo, contra  morem  antiquum, a 
Kalendis  Januarii.  Hac  igitur  ante  Quadragefi¬ 
mam  Dominica  incipiebat  Carnifprivium  novum. 
Id  confirmari  potefl ,  atque  Veteris  C arnifprivii 
■dies  aflrui  extratlo  Computi  JohannisHuinberti 
Guigoni  Dalphino  an.  1 3  28.  ex  Adverfariis Cl. 
Viri  D.  Lancelot :  Item  ,  die  Luna  inter  duo  Car - 
nifprivi a ,  videlicet  decima  quarta  die  Februarii  fol-, 
vit . . .  xviii.  fol . . .  Item  die  (Jovis  inter  duo  Carni f- 
privia ,  videlicet  die  decima  feptima  Februarii ,  fol- 
vit. .  .  lx.  fol  x.  den.  Hoc  anno  1328  quo  Pafcha 
incidit  in  tertiam  diem  Aprilis ,  1  4.  &  17.  dies 
Februarii  indicant  hebdomadam  JfFjnqu  age  fima , 
quae  tota  dicitur  inter  duo  Carnifgnvia.  Carnifpri¬ 
vium  igitur  Novum  ipla  JjhinquageJim&  Domini¬ 
ca ,  Vetus  Dominica  Jhtadragcfirna incipiebat.  Sed 
unde  Jbuinqu agcjhna Dominica  Novum  ,  fffuadra- 
gejtma  Vetus  ditium  efl  Carnifprivium  l  Inde  pro¬ 
cul  dubio  ,  quod  in  Ecclefia  Occidentali  ante 
fieculum  nonum  abflinentiae  dies  a  Dominica 
Quadragefimas  ducerent  exordium  ;  pofl  fiecu¬ 
lum  vero  nonum  ad  complendos  quadraginta 
dies,  quatuor  additis  diebus  hebdomadae  Quin-* 
quagefimse,  Carnifprivium  Novum  ditia  fit  ipfa 
Qujnquagefimse  Dominica,  quod  initium  effiet 
quatuor  illorum  dierum  feu  hebdomadis  abfli- 
nentiae  recentius  inflitutae.  Haec  fere  pofl  eru-» 
ditum  Editorem  Elifloriae  Dalphinatus. 

«jf Carniprium  j  pro  Carnifprivium  legitur,  in  An-* 
nal.  Tolof.  D.  Ia  Faille  Inflrum.  pag.  50. 
CARNISI A ,  apud Rymer.  to.  8 .  pag.  573.  coi.  1« 
Capit  etiam  emendas  ajftfa  panis  &  Carnijia  fratta. 
Et  infra:  Item,  Robertus  de  Erus  habet ...  merca¬ 
tum,  &  feriam  &  emendas  ajftfa  panis  &  Carnifi 
fracta  ;  id  efl ,  Carnis  minutatim  venditas,  fi  be¬ 
ne  conjetlo.  Hifpanis  Carnitva  efl  C  ecifio  ,  caedes^ 
trucidatio.  Vide  Carni^arius. 

CARNISO  , Ornatus, apparatus, armatura, Galf; 
Garniture  ,  Arnture.  Charta  anni  1247.  ex  Tabu¬ 
lario  S.  Vitloris  Maflil.  Ego  Burgundionus  Dominus 
de  Tritis  eligo  fepulturam  in  Alondfterio  S.  Victoris 
&  relinquo  ibi  arma  corporis  mei.  hem ,  omne  s  Carni - 
fones  ferreas  hominum  &  equorum ,  &c.  Vide  Garnifom 
CARN ITIUM.  Vide  Carnaticum. 

CARNIVORA ,  Gall.  Mardygras ,  qoo  die  voran-* 
tur  &confumuntur  reliquae  carnes.  Atia  Muren-* 
fis  Monaft.  2  3  .[olidi . .  .  in  fefto  S.  (Joannis  Baptifla 
de  Cellario  dentur  ,  &  in  niinifterium  Fratrum  in  feriet 
tertia,  qua  Carnivora  dicitur ,  expendant. 

CARNI  VORACITAS ,  Efus  carnium ,  in  Chro* 
nico  Clufino  Henrici  Bodonis ,  apud  Leibnitiun* 
to.  2.  Scriptor  Brunfvic.  pag.  362.  Aliis  ad  Carni* 
voracitatem  proclivibus  &  eam  etiam  defenfantibus  * 
aliis  ufum  carnium  exhorrefeentibus  ,  &  omnino  bena, 
valentibus  Coenobitis  prohibitum  affev  er  antibus. 

•d  CARN1Z ARIUS ,  Lanius,  Macellarius.  Gall.  i 3ou-i 
cher.  Concilium  Legion.  anni  1012.  can.  35. 
Omnes  Carmxarii  cum  confenfu  Concilii  carnem  por-* 
chiam  ,  hircinam  .  .  .  per  penfum  tkndant ,  &  dent, 
prandium  Concilio  una  cum  Zaunorres. 

CARNO  ,  Prior  de  Meiton  fe  &  homines  fuos  imr« 
munes  clamat  ab  omnibus  amerciamentis  in  fo-* 
refla  ,&  ab  omnimodis  geldis ,  footcgelds ,  bucfftalls  J 
tritis,  Camo  ,  [un ag  ,  &c.  Itin.  Pick.  fol.  168. 
v.  Crompton.  fol.  191.  v.  Hoec  Spelmannus. 
[Th.  Blount  pro  Sunag  legit  Sumag  ,  conjetlat- 
que  voce  Camo  immunitatem  quamdam  vel  pri¬ 
vilegium  fignificari:  Camo  ,  inquit  ,  feems  to ji- 
gnifie  an  immuni tj  or  priviledge.  Puto  legendum 
Carro ,  ita  ut  immunitas  a  carro  fignificet  immu-» 


( 


34 1  CAR 

nitatem  a  carri  opera,  quemadmodum  immuni¬ 
tas  a  Sumag  fignificat  immunitatem  a  fimmagio  , 
hoc  ed,  a  praedatione jumentorum  ad  exportan¬ 
das  res  dominorum.  Anglis  Sumage  ed  onus  ju¬ 
menti. 

CARNULENTUS, Ugutioni ,  Plenus  Carnibus.  Car - 
nulentia ,  craffltudo.  Guibertus  lib.  3.  deVitafua 
cap.  5.  Statura  brevi ,  &  exili  Carnulentia.  Utitur 
etiam  Solinus ,  ut  &  Prudentius. 

f CARNUNCULA ,  Diminutivum  vocis  carnis.  S. 
Wilhelmi  Conditut.  Hirfaug.  lib.  1 .  cap.  2  3 .  Pro 
Jigno  libenter  faciendi  ,  Carnunculam  fub  mento  depen¬ 
dentem  duobus  digitis  comprehende.  Sed  f.  legendum 
Caruncula. 

CARNUS  ,  Diflcus.  Gloff.  MSS. 

^  <jf  1 .  CARO  ,  Carrorum  faber ,  Gall.  Charron.  Char¬ 
ta  Confratriae  Clericorum  Pontifane  an.  1366. 
Petrus  Alartel  Caro  de  parochia  B.  Petri  Pontifara 
recognovit  fe  debere  Confr atria  Clericorum  fex  foli- 
dospro  domo  fua  de  foro  lana. . . .  F.  Guido  Cardianus 
Fratrum  /i'! inorum  Ponti  far  a  te  fatur  in  duodecim  de¬ 
nariis  Jituatis  fupra  domum  Petri  Aiartelli  Caronis. 

2.  CARO  ,  Omnis  homo,  Gafp. Barthii  Glolfar. 
ex  Hid.  Palaed.  Non  efl  lingua  Carnis ,  qua  fatisva- 
leat  enarrare ,  quod  Francorum  manus  ibi  valuit  pef- 
fundare.  S.  Aug.  in  Lib.  Quaed.  contra  Apollina- 
riftas  in  verba  Pfalmi  6  4.  Exaudi  preces  meas ,  ad 
te  omnis  Caro  veniet . . .  Unde  &  intelligitur  falere  ho¬ 
mines  per  nominationem  folius  Carnis Jignificari. 

’  3 .  CARO  ,  Corpus  validum  ,  fanum ,  &  nulla  aegri¬ 
tudine  otfenfum  ,  bona  corporis  habitudo.  Sal- 
vianus  lib.  1 .  de  Gubernat.  Dei :  Jfluistam profun¬ 
di  cordisvirum  non  admiretur  ,  qui  menta  religio  forum 
atque  virtutes  tam  magnis  retributionibus  dignas  putat, 
ut  in  prafenti  hac  vita  Carnes  atque  fortitudines  corpo¬ 
rum,  pramia  putet  effe  debere  Sanctorum  ?  Vide  La¬ 
ctantium  deMortibus  Perfecutorum  n.  9. 

4.  CARO,  Vita.  In  Carne ,  in  Vita.  AnonymusPoe- 
ta  deEpifcopis  Eboracenlibus. 

Et  culpam  erubui  juvenis  in  Carne  fateri. 

Id  ell,  dum  juvenis  eram. 

5 .  CARO  ,  Animal.  Fori  feu  Confuetudines  Comi¬ 
tatus  Bigorrenlis  art.  14.  Villa  liberorum  de  Carne 
non  amplius  quam  quinque  folidos  ,  aut  porcos  quinque 
felidorum  donet ,  &c.  Si  quis  Militum  nec  effit  at  e  du¬ 
ctus  Carnem  alterius,  ubi  ipfevel  uxor  ejus  prafentes 
non  fuerint ,  acceperit ,  non  prius  eum  pigneret ,  donec 
eum  amicabiliter  inquiret :  & ji  emendare  noluerit ,  Co¬ 
mitem  proclamaturus  adeat ,  &  Jic  in  duplo  Carnem 
amiffam  recuperet ,  &  Comes  6  o- folidos.  Ubi  vir  do- 
dus :  Caro  hic  fumitur  pro  animalibus ,  inde  vulgare 
verbum  Carnalar  ,  id  efl  ,  Carnes, Jive  animalia pi- 
gnoricapere  ,  ut  eft  in  Confuetudine  Aquenfi  tit. 

1 1,  art.  3  1.  Vide  Carnale  ,  Carnaticum ,  Carne- 
vius ,  &c. 

Caro  ,  An  pro  animali  integro  ,  an  pro  parte  car¬ 
nis  animalis  ad  efumoccifi,  Gall.  Piecede  chair  , 
deviande  ?  Necrolog.  Parthenonis  S.  Petri  de  Ca¬ 
lis  :  29.  fljunii  obiit  Guilhermus  Durandi  Domicellus, 
Bajulus iftius  loci,  qui  dedit  lx.  libr.  Turon.  pro  obitu 
fluo ,  in  cellario  de  pane  &  de  duabus  Carnibus.  3  o . 
ffunii  obiit  Bernarda  Tteira  de  Laniac  monacha  ,qtu 
legavit  panem  &  vinum  &  duas  Carnes  octave  S.  Gal¬ 
li.  Similia  pluries  ibidem  repetuntur. 

^ CAROCClUM,  Carocola,  &c.  Vide  Carrocium. 
CAROLA  ,  Karola.  Statuta  Ord.  Praemondrat. 
difl.  t .  cap.  9.  Porro  in  clauflro  Carola  vel  hujufmodi 
feriptoria  aut  ci  fla  cum  clavibus  in  dormitorio ,  nifli  de 
Abbatis  licenti  a  nullatenus  habeantur.  V  ilitatio  The- 
faurariae  aedis  S.  Pauli  London.ann.  1  29  5 .  Alor- 
Tom.  II. 


CAR  342 

fus  fljoan.  de  S.  Laurentio  argenteus  deauratus ,  cudi 
limbo  &  medio  circulo  triphoriato  ,  inferto  grofjis  lapi¬ 
dibus  &  camahutis  &  perlts:  feci  dejiciunt  2.  leuncu¬ 
li  ,  &  una  peri  a  magna ,  &  una  Karola  &  7.  lapilli , 
&c  Alibi :  Feretrum  S .  Athelberti  ,  ...  &  affingun¬ 
tur  in  una  parte  1  o .  oboli  de  Alarchta  ,  &  2 .  annuit 
aurei ;  &  deficiunt  lapides  cum  Karolis  5  1  .Rurfum  : 

Et  unum  annulum  cum  faphyro  magno  ,  &  Karola  m 
circuitu  7.  lapidum  &  8 .  perlarum.  Ibidem:  Et  defi¬ 
cit  lapis  unus  in  parte  pofteriuh,&  in  altero  pendulorum 
(  mitrae  )  deficiunt  3 .  catenula  cum  Karolis  argenteis 
appenjis.  lbid.  Stola  &  manipulus  cum  nodis  oblongis , 

&  amicius  cum  puellis  (  f.  perlis  )  Karolantibus ,  & 
cingulum  de  filo.  Rurfum:  Item  Carolla  ferrea  ante 
crucem  &  S.  Radegundam. 

Cjy  Si  unus  edet  hic  locus  poliremus,  Carolla  fer¬ 
rea  ante  crucem  &  S.  Radegundam  ,  crederem  Caro- 
las  nihil  aliud  elfe  quam  clathrosfeu  columellas 
fabrefadas  olim  inquibufdam  Galliarum  provin¬ 
ciis,  in.Normannia  faltem  ,  didas  Caroles.  Hinc 
in  antiquis  ufibus  S.  Vandregefili  legitur  pro  cer¬ 
tis  diebus :  Proceffiofiit  per  Carolas ,  hoc  efl,  per  cir¬ 
cuitum  Capellarum  clathris  claufarum.  Sed  quid 
hxc  cum  aliis  locis?  An  dici  podet  in  iis  locis  Ca¬ 
rolas  ede  minutiora  quaedam  opufcula  aurea  vel 
argentea,  contextaveex  lapidibus pretiofis,  per- 
lis  Karolantibus ,  ad  indar  clathrorum  fabrefada? 
Penes  attentum  ledorem  edo  judicium.  Carole 
nodris  alias,  hodieque  Italis  Carola  chorea  ed. 
An  inde  clathri  didi  Carole  ,  quod  orbem  laltato- 
rium  utcumqne  repraefentent? 

^[CAROLICl  Solidi,  Caroleni,  Carouni,  Mone¬ 
tae  fpecies  ,  de  quibus  in  voce  Alov.eta, 
CAROL1NA ,  Herba  Crocodylion  dida  ,  de  qua 
Ruelliuslib.  3  .  cap.  9.  Sc  10.  Gobelinus  lib.  9. 
Comment.  Pii  II.  PP.  pag.  217.  Herba  reperta  efly 
quam  Carolinam  vocant ,  quod  AI  agno  quondam  Caro- 
lo  divinitus  oflenfa  fuerit  ,  adverfus  pefliferam  luem 
falutaris ,  &c. 

CAROLUS  ,  Papiae  ,  Navicula  in  paludibus.  Addit 
Codex  editus ,  (  namabfunt  in  MSS.  )  Carolus  Rex 
Franciafuit. 

*([  CARONCAi.  Concil.  Rotomag.  an.  1581.  Con¬ 
ventus  &  Proceffiones  indicebantur ...  ad  eleemofjnas 
pauperibus  impertiendas ,  quas  a  Graea  dittione  xd- 
gflao  ,  id  efl  gratias ,  per  vocis  corruptionem  Caroncas 
vocabant. 

CARONIA  ,  Platea  ,  vicus  ubi  habitant  Carones 
feu  plaudrorum  fabri,  Gall.  Charrons.  Necrolo- 
gium  S.  Mellani  Pontifarae:  Item  fuper  domo  Ra- 
dulphi  le  CordierinCaronia  3  .fol.  Vi deCaro  1 . 

•j[  CAROPERA  ,  Opera  carri ,  Vedura,  Gall.  Char- 
roj.  Cod.  MS.  Irminonis  Abb.  Sangerman.  fol, 
36.  v° .  coi.  1.  Arat  ad  hibernatteum perticas  111.  ad 
tramifem  perticas  11.  facit  caplim  quantum Jibi  jubetur, 
facit  Carop.  ubi  ei  injungitur.  Fol.  6  5 .  verfo  coi.  1 . 
Faciunt  Car  opera  propter  vinum  in  Andegavo  cum  duo¬ 
bus  animalibus  de  manfo.  Fol.  70.  verfo  coi.  2  .ALit- 
tunt  duos  boves  ad  Caropera.  Fol.  94.  coi.  1.  Facit 
in  vinea  arp.  1. . . .  Carop.  manopf.  quantum  ei  in¬ 
jungitur.  Et  fol.  9  5 .  verfo  coi.  1 .  Facit  Carop.  ubi  ei 
ini  ungitur.  Vid  e  Canopera. 

Caroeerare  ,  Vehere,  Gall .Charrier.  Idem  Cod. 
fol.  72.  verfo  coi.  1.  Perfolvunt  ...  de  unoquoque 
carro  quando  Careperent  n  faciunt,  exeunt  fol.  in.  Lu- 
bens  legerem,  Jfluando  Car  operam  non  faciunt. 
CAROS  ,  Crapulatis  redundantia ,  flopor  profundior 
juflo ,  capitis  gravedo.  Laurent.  in  Amalthea.  Vide 
Medicinam  Salem,  pag.  1 3  o.  &  1 3 1 .  edit.  16  2  2. 
V  ox  Grxca  ed ;  hinc 

Yi; 


343  _  CAR 

Carotica,  Vena  qiu  in  collo  funt ,  quas  Ji  quis  com¬ 
primat  ,  corruat  homo  dormienti  Jimilis ,  fcquaturque 
totius  corporis  immobilitas.  Sulfannoeus  in  Vocabu- 
lario. 

f  CAROVANA.  Vide  C ar  av  anna. 

UCAROXOLUM.  Vide  Carrocium. 

4  i .  CARPA  ,  Cyprinus ,  fpecies  pifcis ,  Gall.  Car- 
pe.  Limborch.  lib.  Sentent.  lnquifit.  Tolof.  pag. 
5  9.  Et  dedit  ditto  beretico  unam  Carpam,  quam  tunc 
fueratpifcatus.  StatutaS.  Claudii  ann.  1448.  pag. 
82.  Tenetur  Pittantiarius  minijlr are  cuilibet  Rcligiofo 
cumpittancia  Carparum  minijlr  ari  folitarunt ,  duo  ale- 
ca  pro  qualibet  die  &  4.  nuces. 

2.  CARPA,  Papiae,  Cepulla  ,  [  &  Gloffar.  Sanger- 
man.MS.  num.  501.] 

CARPASi A.  Brejdenbach  Itin.  Hierofol.  p.  3  4. 
A  meridie  vero  c[l  Carpatbos  infula  ...  ex  hac  infula 
dicuntur  &  Carpajie  ,  Magne  naves  &  fpatiofe. 

CARPEIA  ,  Portio  cibaria  Monachica  ,  fic  di&a,ut 
videtur  a  Carpia,  noftris  Charpie ,  feu  linteolo 
tninutiffime  carminato  &  difFcdto ,  quod  carnes 
minutatim  inftar  Carpia  concidantur  : Minutal. 
Nam  fcribit  Odtavius  Ferrarius  in  Origin.  Ital. 
Carpionare  efTe  pilices  aceto  <3c  aliis  fpeciebus  con¬ 
dire.  Chron.  Abbati*  S.  Trudonis  lib.  1 3.  Pri¬ 
mum  ferculum  in  rnenfa  erat ,  qua  vocari  poteftCar - 
peia  de  fiicco  pifce ,  eo  quod  minutatim  carperetur ,  & 
minutatim  cum  ovis  concifts  cum  pipere  fuperfpargere- 
tur.  Statuta  antiqua  Canonicorum  S.  Quintini  in 
Viromanduis :  Ve  nationem  ,  volatilia,  Carpeiamcum 
frijia ,  2  .membra  pulli,  &c.  Rurfum  :  In  Carpeia  , 
dim' dius  porcus  1.  aries,  2  5  o  -  ova  cum  pipere.  Idem 
quod  Karpita  ,  de  qua  voce  infra.  Vide  Carpia. 

CARPELLA,  in  Gloff.  Saxonico  Cottoniano  , 
pataotboxa. 

CARPENT  ARE,  Carpentarius,  <3t.c.  Vide  Car¬ 
pentum. 

CARPENTUM,  Papiae, Pompaticum  vehiculi  ge¬ 
nus.  Carrum. De  Carpentis  veterum  multa  con- 
gefferunt  Cafaubonusad  Lampridium  ,  &  Taco- 
bus  Gothofredus  ad  Legem  unicam  Cod.  Theod. 
de  Honorator,  vehicul. 

Carpentarius  ,  eidem  Papiae ,  Jgui facit  carpenta.  Ifi- 
dorus  lib.  1  9.  Carpentarius  fpecule  nomen  eft ,  car¬ 
pentum  enim  folum  facit.  Artifex  Carpentarius ,  apud 
Lampridium  in  Alexandro  Severo.  Vehiculum  Car¬ 
pentarium  ,  apud  Polionem  in  Zenobia.  Poftmo- 
dum  diditi  Carpentarii  artifices  omnes  lignarii,  & 
tignarii.  Ugutio  :  Omnis  faber  lignarius ,  Carpen¬ 
tarius  dicitur.  Quippe  carpentorum  feu  vehiculo¬ 
rum  materia  lignea  fuit.  Carpentarius ,  1 .  Paralip. 
cap.  9.  v.  1 5.  &  in  Lege  Bajwar.  tit.  10.  §.6. 
Carpentarius  fervus  in  Lege  Salica  tit.  1  1.  §.  5. 
iEtherius  &  Beatus  lib.  2.  adverfus  Elipandum 
Toletanum  :  Carpentarius  quijlibet  facit fibi  domum 
in  qua  habitat  ,  &c.  Carpentarius  cognominatus 
olim  Willelmus  Meledun.  Vicecomcs ,  qui  priori 
noftrorum  Hierofolymitanae  expeditioni  inter¬ 
fuit  ,  non  quia  faber  lignarius  effiet  >  inquit  Guiber- 
tus  l;b.  4.  Geltor.  Dei  cap.  7.  fed  quia  in  bellis  ca¬ 
dendo  more  Carpentarii  injifteret.  Ordericus  Vitalis 
lib.  12.  Carpentarios  berfredum  facientes  decebat. 
Opus  Carpentarium  ,  in  Concilio  Meldenfi  ann. 
845.  can.77.  &apud  Ingulfum  pag.  8  8  8.  Utun¬ 
tur  idem  Ingulfus  pag.  837.  S.  Hieronymus  in 
Praefatione  ad  Regulam  S.  Pachomii  §.  5.  S.  Ifl- 
dorus  inRegulacap.  19.  Lex  Burgundion.  tit. 
10.  <?.  6.  Capitulare  de  Villis  §.  45.  Baldricus 
Noviomenfis  lib.  2.  cap.  1 .  &c.  Opus  Carpentarium, 
scyov  ap^<re>cTeri«?  ,  Exod.  3  5  •  v*  3  3 • 


CAR  344 

Carpentare  ,  opus  Carpentarii  exercere  ,  vel  ex  li¬ 
gno  opus  quodvis  conficere.  Lambertus  Ardenfis 
pag.  160.  Super  danjonem  Ardea  miro  Carpentario¬ 
rum  artificio  domum  ligneam  fecit ,  quam  quidam  Bro- 
burgenjis  artifex  vel  Carpentarius  ....  fabrefectt  & 
Carpentavit .  [  Hift.  Dalphin.  tom  1.  pag.  1  3  2. 
coi.  2.  ex  Computo  anni  1324.  Item  eidem  Hum- 
berto  pro  fujia  gantarum  caftri  ae  Lueys  adducenda , 
charreanda ,  Carpentanda  &  mantanda  fupra  murum 
gantarum  ,  &c.  xvi.  lib.  v.  fol.  ]  Carpentata  adifi- 
cia  ,  inSpeculoSaxonicolib.  1 .  art.  20. §.  i.Wil- 
lelmus  Brito  lib.  7. Philipp.  pag.  179. 

Et Jic  artificum  fi,,  dio  vigilante  labore 
Carpentata  brevi ,  &c. 

Et  lib.  1  2. 

Aut  Carpentorum  ,quaprimum  Belgaputatirr 
Carpentaffejibi ,  &c. 

Carpf.ntai  or  ,  apud  Petrum  Canonicum  in  A&is 
S. Dympnae Mart.  n.  7.  [In  Hift.  Dalphin.  tom. 
2.  pag.  159.  cx  Computo  ann  1321.  Charta  an¬ 
ni  1  577.  apud  Miraeum  to.  2.  p,*g.  1  245.] 

^  C  RPi-NiERiUs,  Idtm  in  Computo  anni  1  202. 
apud  D.  Brujjel  Tradt.  de  Feodis  tom.  2.  ad  cal¬ 
cem  pag.  cxli.  de  Carpentenis  & prifonibus  ducentis 
xl.  fi 

«([  Carpenter  ,  Eadem  notione  ,  in  Onomaftico  ad 
calcem  tomi  4.  A&orum  SS.  Maii. 

Carpentaria  ,  Locus  ubi  Carpentarii  feu  fabri  ti¬ 
gnarii  operantur ,  apud  Innocentium  IU.  PP.  lib. 
1  3  .  Epill.  5  5 .  Interdum  ipfa  Carpentarii  ars ,  ut 
apud  Firmicum  lib.  2.  Math  c.  9.  Vide  Stepha- 
num  Tornac.  Ep.  8  2.  [  Denique  ipfum  Carpen¬ 
tarii  feu  Doliarii  opus.  Computus  anni  1  202. 
apudD.  Brujfelde  Feodis  tom.  2.  ad  calcem  pag. 
cxLvii  De  Carpentariis  cellarii  lxxii.  f.  ] 
Carpfntatio  ,  Opus  carpentarium,  feu  ligna  ad 
opus  carpentarium  necelfaria.  Charta  Commu¬ 
ni*  S.  Quintini  Viromand.  ann.  1237.6  Char¬ 
tulario  Monalterii  S.  Qujntini  in  Infula  p.  1  5  6. 
Planlzetas  &  ventalia  tenentur  fuis  fumptibus  de  omni 
marieno  necejfario  &  de  omni  Carpentatione  tn  perpe¬ 
tuum  detinere. 

CARPENUS,  pro  Carpinus,  Arbor.  Gall.  Char - 
me.  Vi deC  armus  &  Oplus. 

CARPET  A.  Vide  polt  Carpia. 

«|[  CARPETT^B  ,  Vulgo  Carpette  ,  inquit  Hof- 
mannus  in  Lexico,  Muliebres  tunicae  vocantur 
hodieque  Venetiis  ,  quas  Chiridotas  Dalmatarum 
vocat  Capitolinus  in  Pertinace  cap.  8 .  Ket^TrctTci 
Graecis ,  ut  aliis  notatum  .  quod  K«p7 rov  manus 
obvelabant.  Ocftavius  Ferrarius  de  Re  veftiaria, 
lib.  3 .  cap.  9. 

•[y  CARPHiA  ,  Graece  Kct°q>ia. ,  Claviculi  qui  confi- 
figebantur  fub  foleis  calceamentorum  militum 
de  quibus Ilid.  lib.  19.  Orig.  cap.  ult.  Hierolex. 
Macri. 

CARPIA,  Linamentum  ,  feu  linteum  carptum  quod 
vulneribus  inditur,  jxotoc  Graecis  Medicis,  vel 
tjXto'?  fxoToc ,  noftris  ,  Charpie  ,  vox  Chirurgis  nota. 
Gloff.  Lat.  Grscc.  Carpia  ,  7r0y.ee,  fordidum 

vellus.  [In  Supplemento  Antiquarii  legitur  Car- 
pies.  ]  Gloffae  MS5.  ad  Alexandrum  Iatrofophift. 
Tilpt  alium  ,  linteolum  minuti  fime  carminatum  ,  Jive 
Carpia.  VideSalmafium  ad  Vopifcumpag.  369. 
&  de  modo  ufurar.  pag.  8  8  1 .  &  Gdtavium  Fer¬ 
rarium  in  Carpia. 

C arpita  ,  Eadem  norione.  Regula Templariorura 
cap.  70.  Carpitam  habeat  in  leltp  ,  qui  Jacto  ,  culcitra 
vel  coopertorio  carebit.  Academicis  Crufcanis  Car- 
pita  ,  eft  un  apparato  di  tavola  vile  ,  con  pefio  di  ma - 


345  CAR 

tene  groffe  di  lana,  e  di  pe is~e ,  di  diverft  colori.  Ejuf- 
modi  olim  fuiffe  Carmelitarum  pallium ,  atque 
Carpi  tam  pariter  appellatum,  ex  Pfeudo  Cyrillo 
&aiiis,  pluribusoitend.it  vir  dodtifiimus  Daniel 
Papebrochiusad  8.  April.  pag  798.  799.  Vide 
Cartica. 

Carfeta.  Statuta  Equitum  Theutonic.  art.  74. 
apud  Raitnundum  Duellium  lib.  2.  Mifcell.  pag. 

5  9.  Quilibet  frater  debet  habere  duplicia  camifiarum 
....  faecum  in  quo  dormit ,  Carpetani ,  lintheamen. 
Hift.  Dalphin.  tom.  2. pag.  2 7  5.  exComputoan- 
ni  1336.  fjacobo  mercatori  pro  Carpetis  quinque  pro 
arnejto  anc.  11.  taren.  xiii.  Dodtifiimi  Editores  in¬ 
terpretantur  arnejii  tegumentum. 

€j  Carpetius.  Decem  Carpettos,  apudRymer.  tom. 

1  1  •  pag.  3  78 .  coi.  1.  eadem  ,  ut  videtur,  notio¬ 
ne.  Hic  enim  agitur  de  fupelledtili  Colledtoris 
Rom.  Pontificis  iter  habentis  in  Anglia. 

CARPIO ,  Cyprinus  ,  pifeis ,  Gall.  Carpe.  Chro- 
nicon  Monaflerii  Bonae-Spei  pag.  395.  Cummul - 
tos  pifces  quotannis  ex  vivariis  noftns  reciperemus  ultra 
necejjitatem ,  occafionem  accepit  elargiendi  quinquagin¬ 
ta  Carpiones  S anbtimcnialibus .  Vide  Carpa  &c  Carpo. 

CARPISCULUS  ,  Calcei  barbarici  fpecies,  unde 
fortaffis  nos  Efcarpins  hau  fimus:  Vopifcusin  Au¬ 
reliano  :  Supenft  P.  C.  ut  me  etiam  Carpifculum  vo¬ 
cetis  l  quod  cognomen  deforme  videbatur',  Carpifculum 
enim  genus  calceamenti  effe  fatis  notum  eft.  Vide  Ca- 
iaubonum  <Sc  Salmafium  ad  hunc  locum. 

E  it  etiam  Carpifculus  vox  Architectorum,  in  ve¬ 
teri  lnfcriptione  ,  quae  exitat  Viennae  Allobro¬ 
gum  :  DD.  Flaminica  Viennae  Tegulas  Ah. eas 
Auratas  cum  Carpisculis  et  Vestituris  Basium 
et  Signa  CasiORis  et  Pollucis  cum  Equis  et 
Signa  Herculis  et  Mercurii  D.  S.  D.  [Legen¬ 
dum  eft  Carpufcuiis ,  quae  videntur  fignificare  ca¬ 
pitellorum  ornamenta  frudtuum  fpeciem  praefe- 
ferentia ,  a  GracoKap77-c? ,  frudtus.  Vide  Diarium 
Italicum  D.  de  Alontf ancon  pag.  3 .  ] 

CARPIT  A.  Vide  Carpta. 

^  CARP1TER,  Fundus  qui  in  campo  eft.  Carpitur , 
confumitur.  Vetus  Gloffar.  Sangerman.  MS.  num. 
501-  Vide  Carpinis  &  Campitum.  Elocpoftremum 
duobus  aliis  videtur  proferendum. 

^[CARPlTUM.  Ifid.  Gloff.  Tu  liga  tum  ,  Carpitum. 
Grxvius  fufpicatur  legendum,  Tilptalium  f  Car- 
pita.  Vide  h.rnc  vocem  poft  Carpta. 

CARP1TUS,  Papise,  Fundus  qui  in  campo  efl.  [Vide 
Carpit  er. ^ 

CARPLEG  AZARE.  Ugutio :  Oblinere ,  inficere,  de¬ 
turpare ,  quod  vulgo  elicitur  Carplegavare. 

CARPO,  Cyprinus ,  pifeis,  a  Gallico  Carpe.  San- 
dti  Wilhelmi  Confuetud.  Hirfaug.  lib.  i.cap.  8. 
Pro  Jigno  pifeis,  qui  vulgari  nomine  Carpo  dicitur ,  &c. 
Vide  Carpio. 

CARPOR  ARE ,  Sauciare  ,  ferire,  Ugutioni. 
CARPUSCULUS.  Vide  Carpifculus. 

CAR  QUILA  ,  Kpeac btcv ,  Caruncula  ,  apud  Janum 
in  Supplemento  Antiquarii. 

CARR A,  Carrae ,  Carri,  Caefari  &  Hirtio,  funt 
currus,  quibus  velluntur  impedimenta  exercitus. 
Idem  Caefar  a  Gallia  creditur  hanc  vocem  in  La- 

.  tium  intulifTe,  quamvis  ante  Caefarem  etiam  Var¬ 
ro  ufurpaverit. 

Carrae  ,  pro  ipfis  impedimentis :  in  Capitulari  Ca- 
roli  Magni  an.  807.  cap.  3 .  Edit.  Baluzianae,  fe*- 
mel  ac  iterum.  Fulcherius  Carnot.  lib.  1.  Hift. 
Kierofol.  cap.  1  9.  Cumque  die  quodam  non  longe  ab 
A  [calone  circtimv  agant  es  Franci  pr  Aium  exfpeclarent, 

■  invenerunt  illic  non  minimam  pradam  de  bobus  &  ca- 


CAR  3  46 

melis ,  ovibus  &  capris.  £)vam  Canam  cumjuxtaten- 
toua . . .  congregajfent ,  jujferunt  fub  edulis  Principes 
noftri.. .  fecum  minari.  Idem  lib.  3.  cap.  1  8.  Tria 
nempe  vexilla  pretiojiffnna ,  qua  Stendars  nominamus , 
ab  eis  excufjerunt:  utenfilia  etiam  multiformia ,  culci¬ 
tras  &  pulvinaria.  Carram  quoque  multam  eum  f  ard¬ 
uis  nefiri  reduxerunt ,  camelos  videlicet  300.  afinos 

5  00.  [Gafpari  Barthio  in  GIofTario  apud  Lude- 
wig.Reliq.MSS.  to.  3  .  pag.  3  2  3  .ex  Hift. Palaift. 
Fulcherii  Carnot.  Cana ,  Copia  plaujlrorum  &  ju¬ 
mentorum.  ]  Vide  infra  Cariagium. 

Carrum,  neutro  genere  paffim  etiam  ufurpantScrl- 
ptores  aevi  inferioris.  Gloff.  S.  Bened.  Carrum , 
G1  offae Gr.Lat.  udljov ,  Canum.  Alibi :  ndf 
p ov ,  R&da.  Pollio  in  3  o.  Tyrannis  :  Carra  venien¬ 
tia  digito  falutari  rcpnliffe  dicitur.  Stephanus  Tor- 
nacenfis  Epift.  228.  Vehiculum  ad  te  mittimus,  quod 
forjjtan  a  quadro ,  d  mutato  in  r ,  propter  numerum  ro- 
tarum  Jjftarrum  appellamus.  Lex  Burgund.  addit.  1. 
tit.  1 .  c.  4.  Viam  in  actum ,  hoc  eft ,  ubi  carpenta  vel 
Carra  ducuntur. Capitulare  ArechisPrincipis  Bene¬ 
ventani  1  1 .  Si  quis  in  Jilva  propria  plaujtrurn,  quod 
vulgo  Canum,bonuflum  lignis  cum  bubulis  deprehende¬ 
rit.  [ Privilegium  Ludovici  Pii  Imper.  pro Ecclefia 
S.Martini  Turon.  an  8  16.  apud  Martenium  to. 

1 .  Colledt.  Ampliff.  coi.  6  5 .  Carra  &  famnaticum 
hominibus  his  pr  alatis ,  qua  propter  utilitatem  &  ne- 
cejfitatem  memorati  Alonafterii  per  diverfos  regni  fui 
mercatus  mittebantur ,  ab  omni  teloneo  immunia  &  fe- 
cura  effe  fanxijfet.  Occurrit  iterum  in  Privilegio 
Caroli  C.  pro  Monafterio  Vedaftino  ibidem  coi. 
18?.  &  in  Praecepto  ejufdem  Imperatoris  to.  3  . 
Annal.  Bened.  coi.  2.  ]  Carrum  ferratum ,  apudln- 
nocent.  111.  PP.  lib.  1 3.  Epift.  6 1 .  Vide  Frotba- 
riumTullenf.  Ep.  27.  &Chron.  S. Benigni,  &c. 
Carra.  Capitul.  2.  an.  813.  cap.  10. Ut  Pegis fptnfa 
in  Carra  ducatur ,  &c.  In  tit.  De  difpevfa  Regis  & 
Optimatum  in  Carro  ducenda.  Adde  Capitul.  ann. 
821.  cap.  2.  Miracula  S.  Ludgeri  Epifcopi  Mi- 
mingardenfis  num.  2  3 .  In  una  Carra  mater  Jimul 

6  filia  pofita ....  ad  noftram  Ecclejiam  addutta  funt. 
£  Adadox  Formidare  Anglic.  pag.  384.  Ad  capien¬ 
dum  (  in  forefta )  necejfaria  mea  de  moranto  ad  caru- 
catas ,  Cari  as,  c  arefias,  &c.  A6taSS.Benedidt.fiec. 

4.  part.  1 .  pag.  5  3  o .  ex  T ranlla'.  ione  S.  V  iti  Cor- 
beiam:  ffajfitque  ut  Jicubi  Carra.  onerifera  inveniren¬ 
tur,  &c.  Occurrit  ejufdem  tomi  pag.  60.  in  Vita 

5.  Liudgeri  Epifc.] 

Carra,  Onus  carra,  Gallis  alias  Charree ,  nunc 
Charretee.  Chartularium  Virzionenfe  fol.  vn. 
JJtdorus  Prefbyter  dedit ....  pratum,  ubipojfunt  col¬ 
ligi  feni  Cane  octo. 

Carra  Vini  ,  Dolii  vinarii  fpecies.  Tabularium 
S.  Vincentii  Cenoman.  Unam  Canam  vini  illi  dan¬ 
do  fuper  quatuor  libras  C arnotenfium.  Ibidem  :  De¬ 
dimus  ei  unam  Canam  vini ,  &  unum  modium  Jiliginis. 
Vide  Canat  a  in  Carrada. 

Carrum  ,  Onusr^m.  ChroniconS.  Benigni :  Pu¬ 
ta  ubi  fecantur  Carra  focni  quinquaginta. 

Caria  ,  infra  in  Carigare  poft  Carhcare. 

Carraria  Opera.  Capitulare  Aquifgran.  an.  789* 
cap.  7  9.  &  lib.  1 .  Capitul.  cap.  75  .Et  tria  Car¬ 
raria  Opera  licet  fieri  in  die  Dominico ,  id  eft ,  hoftilia 
cana,  velviftualia ,  vel  fi  forte  neceffe  erit  corpus  cu- 
juftibet  duci  ad fepulcrum . 

Carrum  ,  Majoris  Candelabri  in  Ecclefiis  fufpenfi 
fpecies,  quodC^m,  feu  currus  fpeciem  referret. 
Vetus  Inqueita  apud  Puricellum  in  Monumentis 
Ambrofianee  Bafilicae  pag.  1  166.  Dant  lampades 
illas  qua  ponuntur  in  plaujtro  Jive  Carro,  quod  eft  fit. 


347  CAR 

choro  E.  Maria.  Infra  :  Credo  quod  Arc  hiepifcopusdat 
ipfas  lampades  &  oleum ,  &  Canonici  [anili  G  e  orati 
accendant  vel  accendere  faciant  ipfas  lampades,  & 
volvant  cn  volvere  faciant  ipfum  Carrum . 

CARR  ACA,  Navis  oneraria ,  Italis  Carraca  ,noftris 
Canache.  Epiflola  Pafchalis  M inori tae  apud  Wad- 
dingum  an.  i  3  42.  num.  1  o.  Ei poji Venetiis afccn- 
ilentes  quamdam  Carrucam  ,  tranjivmus  per  mare 
Adriaticum.  Vide  Cunica. 

«[  CARRAC ARE,  Carro  vehere,  Gall.  Cbarrier. 
Chronicon  Laurishamenfe :  Viam  integram  ad  C ar¬ 
rae  andum  five  itinerandum  habere  debeant.  V ide  Car- 
ricare  z. 

CARRACATA  Terrae  ,  f.  Quantum  carruca  feu 
aratro  per  annum  arari  potefl.  Charta  Roberti 
CarnotenfisFpifc.  pro  Monialibus  S.  RemigihDe- 
derunt ....  Abbas  &  Monachi  (  Flariacenfes )  .... 
duas  Carracatas  terra,  &c.  f. Legendum,  Carruca- 
tas.VideCarrettata  terra  <Sc  Carrae  at  a. 

CARRACENSES ,  Haeretici ,  quorum  mentio  fit  in 
Conflit.  Friderici  I.  de  Ekeretic.  a  Carrago  Lom- 
bardiae  oppido  forte  didi. 

CARRACUTIUM,  lfidoruslib.  2o.Orig.  cap.  1  2. 
&  ex  eo  GlofT.  Arabico-Lat.  &  Papias  :  Vehiculum 
altijfmarum  rotarum ,  quoji  Canum  acutum.  GlofT. 
Sax.  .dilfrici Carracutium ;  heh-hpiola3p>en. 

CARRADA,  CarrAta,  Onus  Carri,  quantum  Car¬ 
ro  vehi  potefl  :  Occitanis  Carrado ,  Gallis  Chare- 
tee ,  vel  Chartee,  ut  ell in  Confuetudine  Hanno- 
nienfi  art.  105.  Charta Caroli  Calvi  pro  Monalle- 
rio  S.  Germani  Parifienf.  De  meile  quin  etiam  Car- 
rada  una  ex  modiis  ollo ,  cum  [olit a  cera.  Charta  Ale- 
mannica  8  3  •  ex  Goldaflinis :  Et  de  pratis  ad  unam 
Carradam.  Donationes  Salifburgenfes  cap.  12.  Si- 
gebertus  dedit  ibi  prata  ad  10.  Curracius.  [Hili. Me¬ 
diani  Monaflerii  pag.  243  .In  eadem  villa  tradidit 
partem  vinea  ad  unam  Carradam  vini. . .  Apud  Er  an¬ 
conis  villam  pratum  ad  fedecim  Carradas  fceni.  Cod. 
Irminonis  Abb.  Sangerman.  MS.  fol.  94.  coi.  2. 
Ubi  colligi  pojfunt  de  feno  Carradas  cl.  Charta  He- 
deni  Ducis  an.  704.  apud  Martenium  tom.  1. 
AmplifT  Colled. coi.  1  3  .Donamus  tibi . . . prata  ad 
L.  Carradas  fecundas-.  Charta  an.  1070.  apudMi- 
raeum  tom.  1.  pag.  160.  coi.  1.  Et  nihil  amplius 
inde  mihi  vel  fuccejjoribus  meis  accipere  debeat ,  quam 
Carratam  vini  decem  &  ocio  modiorum  tantummodo.  ] 

Carrata  ,  &  Carada  ,  Dolii  vinearii  Feu  alterius  li¬ 
quoris  fpecies.UfaticaMSS.  Vicecomitatus  aqua¬ 
rum  Rotomagi ,  ubi  de  T eleneis  vini :  Pour  le  ton- 
tiel  de  Rochelie  5 .  fols :  pour  le  tonnel  que  on  appelle 
Charetee  7.  fols:  pour  la  pippe  z.  fols,  &c.  Anony- 
mus  Hafenrietanus  in  Epifcopis  Eyfletenfibus  : 
Ego  quidem  de  vino  nihil  habeo ,  nifi  unam  parvulam 
Carradam  ,  quam  dedit  mihi  fodes  meus  Auguflenfis 
Eptfcopus  tantum  ad  facrificium.  Udalricus  Jib.  2. 
Confuetud.  Cluniae.  inPraefat.  Ocio  vini  Carradas 
ad  commeatum  Fratrum  ejfe  collectas.  VitaGodefri- 
di  Campebergenfis  cap.  54 .  Sed  &  ripa  Rheni  di¬ 
midiam  vini  Carratam  adfeftive  celebrandam  ejufdem 
Apoftoit  Affumptionem  deputavit.  [Confuetudines 
Ecclefiae  Colon.  MSS.  e  Bibliotheca  Cathedra- 
lis  Attrebat :  Dabit  Cellerarius  menfa  majori  &  mi¬ 
nori  cuilibet  xiiii.  amas  vini  &  dimidiam  amam .... 
cuilibet  Vicario  111.  amas  vini.  Ocio  Officiis ,  fcilicet 
Decano  majori,  Subdecano,  Choriepifcopo,S cholaftico. 
Cellerario, Cantori,  Por fenario  majori ,  Porfenario  mi¬ 
nori, cuilibet  ipforum  datur  unaCarrata  vini.  Ibidem  : 
Canonici  majoris  Ecclejia  habebunt  atmuathn  1 44. 
Canat  as  vini  &  dimidiam  Carratam.  Ibjdem  :  Dan¬ 
tur  diu  Carrata  cervijia . . .  fcholmbus  Canonicis ,  \ . 


CAR  348 

Carrata  quam  confueverunt  dare  cuftodibus  dormitorii 
ad  faciendum  'tpfis  leftos.  ]  Adde  Miracula  S.  U  rfma- 
ri  num.  2  3  .  Caefarium  Heiflerbach.  lib.  1  o.  cap. 
1  3.  Vitam  Balduini  Lutzemburg.  Archiepifcopi 
Trevir.  lib.  2.  cap.  1 1 .  Monaflicum  Anglic.  to.  r. 
pag.  779-  Privilegia EcclefiaeHamburgenfis pag. 
18  7.  Annales  Colmarienfes  ann.  1292.  1302. 
Chronicon  Montis  Sereni  an.  1174»  1189.1202. 
Chronicon Trudonenfe  lib.  6. pag.  qi2.Duchef- 
nium  in  Hifl.  Limburgenfi  pag.  9.  Joannem  Nop- 
pium  in  Hifl.  Aquifgranenfi  lib.  1.  q-  Q.&c. 
[Vide  Carra  vini ,  in  Cana.  ] 

%  Cherreta  ,  Eadem  fignificatione.  Charta  Willel- 
mi  Abb.  Cariloci  an.  1242.  apud  Perardum  in 
Burgundicis  pag.  450.  Jhduod  cum  ipfe  acquitavit 
omne  jus  quod  ipfe  habebat  in  Cherreta  vini ,  quamjibi 
&  fuis  &  haredibus  fuis  debebat  Prior  &  Prioratus  de 
S.  Marcello. 

Karrata,  Eadem  notione  ,  apud  Monachum  San- 
gall.  in  Carolo  M.  lib.  1.  cap.  1  7.  Duas  Karratas 
talibus  cafeis  plenas  ad  Aquafgrani  mihi  dirigere  ne pra- 
termittas. 

Quarrada  ,  in  Charta  Dagoberti  Regis  apud  Dou- 
bletum  pag.  656.  Et  inde  inpoflea  de  unaquaque 
JEuarrada  de  meile  per folvant  partibus  S.  Dionyjii 
folidos  duos :  &  unaquaque  Jfuarrada  de  garanciaji- 
militer  folidos  duos. 

De  Carradeci  ,  pro  de  Carradis.  Charta  Chlodovei 
III.  Regis  apudMabillonium:  Ubicunque  telleneus, 
portaticus ,  rotaticus ,  vel  reliquas  reddebutionis  a  ju- 
dicebus  puplecis  exigebantur  de  Carradeci  qui  hoc  in¬ 
ferre  videntur  ,  ad  mijfus  ipjius  bafileci  nullatenus  re¬ 
quireretur  ,  nec  exigeretur ,  &c.  Infra:  EtdeipfaCar- 
radeci  qui  hoc  inferre  videntur ,  &c.  AliaChilperici 
an.  71  6.  Vel  reliquas  redebutionis  ,  quod  d  judicibus 
publicis  exigetur  de  carra  eorum  qui  hoc  inferre  vi¬ 
dentur. 

«[f  CARR ADES,  vel  Carradis  Idem  quod  Canadar 
Onus  carri.  Praeceptum  Ludovrci  Imp.  an.  8  31.. 
apudMarten.  tom.  1 .  AmplifT.  Colled.  coi.  85. 
De  prato  ubi  pojfunt  colligi  f  oeni  Carrades  vi. 

«U  CARR  A  DIUM,  Eadem  notione.  Defcriptio  cen- 
fuum  Monaflerii  S.  Emmeranni  apud  Bernardum 
Pev.  tom.  1 .  Anecdot,  part.  3  .  coi.  7 6.  Herbicat , 
fecat ,  inducitC arr  adium  1 .  f  oenum  fec  at  &  inducit. 
CARRADUM,  Vcdurae  onus,  idem  quod  Car- 
redum  ,  vel  Portorium  ex  carris  perceptum.  An- 
nal.  Bened.  tom.  2.  pag.  699.  ex  Diplomate  Ca¬ 
roli  Regis  Franc.  pro  Monaflerio  Hohenaugiae: 
Ut  nullo  te  Ionio ,  nec  navigatico,  nec  Carrado ,  evectio¬ 
ne  ,  nec  rotatico  ....  exattare  faciatis. 

■H  CARRAGO.  Vide  Carigo  pofl  Cariagium. 

f[  CARR  ALE.  Vide  pofl  Carreda. 

*H  CARR  ALIS.  Y  ide  Carnales  pofl  Carnale. 

Carralis  Evectio,  Vedio curruum. Praeceptum 
Pippini  Regis  pro  Monaflerio  Prumienfi ,  apud 
Marten.  tom.  1 .  AmplifT.  Colled.  coi.  3  o.  Nullo 
teloneo  vel  barganatico  ,  neque  ex  nav ali  remigio ,  ne¬ 
que  faumariis ,  vel  de  Carrali  Evettione  folvere  nec 
reddere  debeant. 

Carralis  Soga.  Vide  in  Soga. 

•H  CARR  ARE  in  Carro  ,  Carro  imponere  ,  Gall. 
Charger.  Padus  Legis  Salicae  tit.  27.  §.  9.  Si  quis 
foenum  in  Carro  Carraverit ,  &c. 

1 .  CAR  RARI  A ,  Idem  quod  Carrata  ,  vel  Carrada. 
Joannes  Abbas  S.  Maximini  in  Vita  B.  Joannis 
Abbatis  Gorzienfis  n.  75.  Pro  Canaria  vini,  inquit , 
nonjic  attaminatumvellem.  Mox  :  Vafcula  hujufnodi 
Canaria  una  vini  pojfunt  acquui.Y  ide  Carrada. 

Carrarta.  Otto  Morena  iji  Hifl.  Rerum  Lauden- 


3  49  CAR 

fium  pag.  54.  Et  adduxerant  CarrarUs  multas  ple¬ 
ns.*  lignis  'Jtccis ,  fdpbure ,  lardo,  cieo ,  axungia  &  pice 
liquida  niadefacuj ,  c 'ire.  Infra  :  Appare  ip/as  Cana¬ 
rias  Jic  undique  acccnfas  >  [  &  maximam  flammam 
jaciant  es  unam  pofl-  aliam  yaxta  gattum  imperatoris 
prejettabant.  Vox ,  ut  videtur ,  notionis  non  mul¬ 
tum  diverfae  a  Carraria ,  Species  dolii.  ] 

a.  CARRARIA  ,  Lapidicina  ,  nodris  Carriere.  S. 
Auguftinus  Serm.  z.  de  Vita  &  Morib.  Clericor. 
Emerat  de  ipfa  pecunia  xenodochii  quandam  domum 
tn  Carraria ,  quamjtbi  exifiimab  at  propter  lapides  pro¬ 
futuram  [  V  ide  Cancri  a  z.  ] 

Qu  arraria  ,  &  Qoadraria  ,  Eadem  notione  in 
Monadico  Angi.  tom.  z.  pag.  8-  133.  777. 

g .  CARRARIA  Via  ,  Qua  carrum  vehi  poted- 
Vide  Via  &  Carreria  1 . 

CARRATA.  Vi deCarrada. 

*,[  CARRATGIUM.  Vide  in  Carreda. 

CARRATH.  Charta  an.  1287.  in  Metropoli  Sa- 
Jifburgenfi  to.  3 .  pag.  40.  Fratrum  vero  confortio 
altera  dimidia  Carratb  vmi  cum  allectis  &  ovis  cedet 
Jtngulis  annis  de  fnis  poffeffiombus  tempore  fubnotato. 
Idem  videtur  quod  Canadavini.  Vide  in  hac  voce* 

«^[CARRATIO,  Caritio.  Codex  MS.  Irminonis 
Abb.  San-German.  fol.  79.  coi.  2.  Solvit...  de 
lignanda  denar.  mi.  deCarratione  pedalemil  fcindo- 
l.is  l.  Ijbid-  fol.  86-verfo  2.  coi.  2.  Solvit  de  Carri- 
v:ne  pedalem  1  .pullos  111.  ova  xv.  Propter  adjun- 
das  voces ,  pedalem ,  &  fcindolas  conjedo  Carra- 
tinem  hic  idem  ede  quod  Jfhiadrationem ,  Gall. 
Equarijfcment ,  feu  quamlibet  ligni  fabricationem 
domino  debitam  a  vaffiallis ;  etifi  magna  efc  affi¬ 
nitas  vocum  Canatio  &  Canino  cum"  Cano  fui f- 
que  derivatis ,  quae  vedurae  onus  fignificant.  Vi¬ 
de  Carreda  8cScariiio,  in  Scarritio. 

CARR.  ATIUM ,  Paxillus  quo  fudentatur  vitis :  no- 
dris ,  E  [charas ,  feu  Ef 'cbalas.  Lex  Longobard  lib. 
1 .  tit.  25.  §.  24.  Si  quis  palum  ,  quod  eft  Cana¬ 
lium  ,  de  vi' e  tulerit  &c.  Vide  Efcbara. 
CARRATGR  ,  Dudor  carri,  Gall.  Charretier  “ 
Ital.  CanaUerc.  Chron.  Parmenfe  ad  ann.  1  284. 
Inf litaverunt  di.clos  Carratores  &  abjlulerunt  xxxix. 
paria  boum  cum  plaujlribus ,  &  cum  cxxvi.  corbibus 
falis  ,  qui  ducebatur  Parmam  per  pradictos  Carrato¬ 
res.  I  tal.  Canat  ore  vel  Car  rador  e ,  non  eum  qui  du¬ 
cit  ,  fed  eum  qu  i  facit  carros  vulgo  fignificat,  Gall. 
Chanen. 

«fj  CARRAXATURA.  Vide  Charaxatura  in  Cha¬ 
rax  are. 

«[  CARRAXOLUM.  Vide  Carrocimn. 
CARRAYRG.  Vide  in  Carreria  1. 

1.  CARRECTA ,  C  arrectum.  Sepes ,  ctyyoc ,  in 
Glofl-  Grnec.  Lat.  forte  pro  Cataracta. 

2.  CARRECTA,  Carecta  ^Currus  duobus  condans 
rotis  ,  Bima ,  Gall.  Ch anete.  Tho.  W alfinghamus 
in  Hernico  III.  Nullo  profecto  negotio  reverfus  eft , 
currus  ,  Carectas ,  &  plauflra  perdens  numero  50. 
Charta  Ed^ardi  II.  Regis  Angi.  to.  2.  Monadi¬ 
ci  pag.  103.  De  libero  tranjhu  cum  plaujhis ,  Ca¬ 
rectis  ,  &  equis  ultra  terras  ipjius.  Additamenta  ad 
Matth.  Paris  :  Capiuntur  Care  eia  Clericorum  adtranf - 
vehendum  victualia.  [Occurrit  apudTh.  Aiadox 
Formul.  Angi.  pag.  384.  &  Kennettum  in  An- 
liquit.  Ambro  den.  pag-  574-] 

^JCarrf.ctum,  Eadem  notione,  apud Thomaffie- 
rium,  Confuctud.  Bituric.  pag.  714-  in  Charta 
Archambaldi  de  Soliaco. 

Carrfcta  Dominica,  quae  ad  dominum  maneri  i  per- 
tient  vel  ad  colonica  ejus  negotia  perficienda.  Ar¬ 
ticuli  oblervandiper  provilionemEpifc.  Anglioe: 


CAR  350 

[Quandoque  etiam  Carreda  &  equitatura  dominica 
Eralatorum ,  Rcligioforum ,  aut  Clericorum  in  itinere 
publico  ,  in  mercatis  ,  &  aliquando  in  fancluanis  ca+ 
piantur  &  abducantur. 

CARRECTARIUS ,  Auriga, Gall. Charretier.  Tho. 
Walfinghamus  in  Edw.  1 1.  Et  pradicqvit . . .  quod 
Edveardus  qui  modo  regnat ,  non  erat  Regis  filius ,  fed 
cujufdam  Car  e  clani  dolofe  fubintroductus  ad  Regi¬ 
nam.  Monad.  Angi-  to.  1.  pag.  41  9.  Caneciarii 
eorum  habent  a  gr anet ar io  Jtngulis  diebus  unum  panem. 
Defcribitur  officium  Caneciarii  in  Fleta  lib.  2. 
cap.  8  5. 

CARRECT ATA ,  Gallis  Chanetee  ,  quantum  Car- 
recta  continet.  Monadicum  Anglic.  to.  1.  pag. 
419.  Duas  Carre  elatas  fani  cum  uno  equo  cariandas. 

Carrf.ct ata  Terra:,  Modus  agri  :  cujufmo- 
di  autem  fuerit,  docet  vetus  Charta  apud  Ed- 
ward.  Cokum  ad  Littlc-tonem  fed.  95.  Jfhipd 
cum  ipfa  teneat  de  ipfo  duas  Carrectatas  terra  w  Co- 
ttingjlon  per  bomagum  &  fervi tiutn  militare  ,  unde 
duodecim  Carucata  terra  faciunt  unum  feodtrm  AEu 
litis ,  &c. 

^[CARRECTUM.  Vide  Carecta  1.  &  2. 

CARREDA ,  Carreetjm  ,  Carregium  ,  &c.  Vcdu- 
rse  onus  quod  vaffialli  domino  exfolvebant ,  Car- 
ropera.  Charta  Beatricis  Comitilfae  Cabilon.  an. 
1180.  apudFrancifc.  Chiffletium  :  Et  in  univerfa 
terra  ejus  non  habeo  t alitam ,  vel  porcellagium  ,  vel 
befenagium  ,  vel  mcffionagium ,  feu  annonagitmi ,  vel 
Carrredum.  Et  infra:  Dictum  eft  pratere  a  quod  in  Car - 
redo  Prioris ,  quo  vinum  de  vineis  fuis ,  aut  alienis  ad 
vfu-n  Adon  ac  horum  de  partibus  Cabilonenjibus  addu¬ 
cere  fulet  ,  non  debeo  pedagium  accipere. 

Carreda  .  in  Charta  Philippi  Reg.  Fr.  an.  1170. 
apud  Perardum  in  Burgundicis  pag.  244. 

Carreium.  Tabularium  Monad.  Longipontis  in 
dicecefi  Parif.  Dem.  Guido  Troffellus  .  .  .  dedit  Deo 
&  S.  Ad  ana  de  Longoponte  cor.fuetudinarium  Car  re¬ 
tura  ,  &  f effatum  dc  Ver ,  qua  pater  fuus  &  idem  ipfe 
in  eadem  vilia  habuerant. 

Carrf.ium  ,  Idem  quod  Carrcdum.  Charta  Henrici 
II.  R.egis  Angi.  tom.  2.  Monadici  Anglic.  Item  ab 
operibus  cafiel  lorum  &  parcorum  ,  pontium  cl  au  furis , 
&  omni  Car  ei  0  &  fummagio  &  navigio  ,  &  domuum 
Regalium  adificarione  .  .  .  liberi  Jint.  Tabularium 
Majoris  Monaderii Dimifit  confuetudines  omnes 
quas  habebat  in  terra  de  Loiri ,  vicariam  fcilicct  & 
commendijtam  ,  &  Carreium.  Tabularium  Lafcar. 
apud  Maream  lib.  5.  Kid.  Beneharn.  cap.  11. 
Liberaverunt  totum  proprium  honorem  S.  Maria  de 
tot  Carreii  ,  &  de  toto  damno ,  &  de  tot  carnal ,  & 
de  toto  opere.  [  Chartularium  Camalarienfe  :  Man- 
fus  RigaUienchus  debet  octo  fextarios  annona  &  civa- 
ta  tres  eminas ,  &  recctum ,  &  m  vindemn  pre  Carreio 
xii-  denar.  Piuries  ibidem  legitur  multifariam 
exaratum  ,  Carreium ,  Careium ,  C  an  eum ,  Car  eum. 
Charta  anni  1257.  apud  Thomaffieriumin  Bitu- 
rig.  pag.  92.  Pro  Chareyo  bis  in  anno  dicto  Decano 
fex  librasTurcnenfes.n\Con[\iGt{id..$o\enf\s  tit.  1  o. 
art.  11.  En  Carre js  ne  annes  manobres ,  no  fon  ten- 
gus  de  anar ,  &c.  Charroy  ,  in  Confuet.  Burbo- 
nenli  art.  359.  Arvernenfi  cap.  17.  art.  15.  16. 
cap.  z  5. art.  18.  Marchenfi  art.  430.  &c.  Charta 
Stephani  Comitis  Burgundioe  &  Autiliod.  ann- 
1229.  apud  eumdem  :  Li  homines  d’ Auxonne  doi - 
vent  au  Seigneur  l’oft  &  la  chevauchie ,  &  leChar- 
roi  en  la  cbevanchie.  [  D.  le  Beuf  Canonicus  & 
Subcantor  Ecclefioe  Amiffiod.  antiquitatum  cu- 
riofus  indagator,  nos  .admonuit ,  ignotum  ede 
Stephanum  hunc ,  nullumque  fuide  hujus  nomi'» 


3  5 1  CAR 

‘  nis  Burgundiae  &  Autiffiodori  Comitem  faltem 
an.  1129.] 

Carregium,  in  Concilio  Bituricenfi  an.  1031.  cap. 

1  5.  &  Burdegal.  an.  1155.  cap.  29.  Tabula¬ 
rium  Vindocinenfe  Ch.  104.  Terra  de  Mufic- 
riolo ,  qua  fuit  Odonis  Rufrii ,  recta  commendifa  eft 
Comiti  de  foduro  &  Carregium.  Infra :  Ad  Mone  el¬ 
lum  omnem  confuetudinem  habebat ,  tenfamentum,Car- 
r egium,  vicariam.  Notitia  Radulfi  Vicecomitis 
Thoarcenlis,  in  Tabulario  S.  Cypriani  Pi&av. 
fol.  3  5.  Neque  bi.lannum  ,  neque  plauftra  hominum , 
hoc  efl  Charragium  >  &c.  Charta  Galeacii  Comitis 
Virtutum  an.  1377-  Valeat  imponere  fodra  ,  & 
taleas ,  rogias ,  &  Caregia  ,  quaftas  ,  &c.  In  alia 
ejufdem  anni  :  Fidelitatibus  ,  homadiis ,  rogidiis , 
Carigiis ,  indittionibus ,  &c.  Joann.  Villaneus  lib. 
8.  cap.  5  8.  Onde  tl  Careggio  dei  Re  ,  cbe  adduceva 
la  viuant-a ,  per  li  sfondati  camini  non  pote  a  venire. 
\_Bcftia  Carregii,  in  Sailimento  Comitatus  Tolo- 
fani ,  apudLafallium  to.  1.  Annal.  Tolof.  p.  17.] 

Carragium,  Charta  Gaufridi  Comitis  Andegav. 
an.  1  048.  pro  fundatione  Abbat.  O.  SS.  Totum 
vinagtum,&  totum  Carragium  boum  &  afnorum  ,  &c. 

•f  Carratgium.  Charta  anni  1308.  apud  Baluzium 
to.  2.  Hift.  Arvern.  pag.  78  i.  Item  homines  ufatgii 
non  debent  toltam  ,talliam  ,  Carratgium  ,  vel  mano - 
briam  hominum  ,  boum  ,  ajinorum. 

Carrale  ,  Idem  quod  Carredum.  [  ChartaTheodo- 
rici  III.  ann.  circiter  68  8.  apud  Felibian.  Hifl.. 
Sandionyf.  pag.  ix.  Ubi  pro  oporrunetate  ipfius  Ba - 
filus:  ,  vel  necejfitate  Fr atrorum  tam  in  Niuftreco , 
quam  in  Auftrea ,  vel  in  Borgondia  ambolare  aut  dif- 
currere  videntur ,  tam  Carrale ,  quam  de  navigate  , 
nullus  quipbet  de  judicibus  noftris  ,  vel  de  tellonearis , 
nullo  tillonio de  ipfa  carra  exigere,  nec  requirite  non 
prafumatur.  ]  Privilegium  Caroli  M.  pro  Abbatia 
S.  Germani  Parif.  apudAimoinum  lib.  5. cap.  r. 
&  Willelm.  Hedam  in  Rixfrido  Epifcopo  :  Nec 
dc  navale ,  nec  de  Carrale ,  neque  de  faumis .  . .  telo- 
neus  exigatur.  Tabular.  S.  Petri  Generenlis ,  apud 
Maream  lib.  5 .  Hifl;.  Beneharn.  cap.  4.  Cenfus  au¬ 
tem  hic  eft ,  femel  recipere  Abbatem  in  anno  ,  &  6. 
folidos  in  tertio  anno ,  &  ire  Carrale.  Fori  Bigorren- 
fes  art.  14.  Liberipacem  habeant ,  &  ter  in  anno  in 
Karrati  Comit  ali  vadant.  Id  efl; ,  veflura ,  quae  ad 
Comitem  Bigorrae  pertinet.  Canalia  opera  ,  quae 
carris  &  plauftris  exercentur.  Capitula  Caroli  M. 
lib.  1 .  cap.  8  1 .  Tria  Carralia  opera  licet  feri  in  die 
Dominico  ,  id  eft  ,  hoftilia  carra  ,  vel  vittualia  ,  vel 
angaria ,  &  f  forte  necejfe  erit  corpus  cujuflibet  duci 
ad  fepulcrum.  Fori  Bigorrenfes  art.  1  3 .  .Si  in  pro¬ 
prios  ufus  vinum  proprium  habuerit ,  aut  collo  deferat , 
aut  Karrali.Charral  de  vin ,  in  Statutis  Metenli- 
bus  tit.  2.  art.  1 8- 

Carralis  ,  apud  Lobinellum  in  Gloflario  ad  cal- 
Hifl.  Britan.  Acceperunt  Carralem  de  vino  dandam 
Nominoe. 

CARREGIUM.  Vide  in  Carreda. 

•{fCARREI.  Vide  Carnale  3. 

CARREIARE  ,  Carro  verere,  Gall.  Chanier.  Sta¬ 
tuta  GuidonisArchiep.  Narbonenfis  ann.  1260. 
capi.  4.  Opera  fervilia  non  ex  erceant  (  diebus  Do¬ 
minicis  )  nec  ligna ,  bladum  ,  vel  f  oenum ,  vel  paleas 
...  transferre  ,feu  juxta  vulgare  quod  dicitur ,  Car- 
reiare ,  non  prafumant.  [  Vide  Charreagiare.  ] 
CARREIUM.  Vide  in  Carreda. 

1.  CARRELLUS,  Telum  baliftae.  YldeCarellus. 

2.  CARRELLUS  ,  Pulvinus ,  Gall.  Carreau.  In¬ 
ventarium  Ecclefiae  Anicienlis  an.  1444.  Item 
duos  lavadors  fve  fudaria  ttlle  ( telae )  pro  mortuis.  . . 


CAR  352. 

Item  fex  Carellos  coopertos  de  cnico  pro  Alagnatibus. 

^  3.  CARRELLUS,  Orbiculus  ,  trochea  ,  Gall. 
Poulie.  Tranfa&io  inter  Abbatem  &  Monachos 
Cralfenfes  ann.  1 3  5  1  .ex  libro  viridi  fol.  5  3  .  Ad 
puteum  annuatim  exhauriendum  &  mundandum ,  &• 
ad  tenendum  condirettum  ,  &  de  ciftulis  fve  ferra¬ 
tis  ,  &  catena  ,  &  rota  fve  Carrello  ,  aut  tetto  ejuf¬ 
dem  putei. 

CARRENA.  Vide  Carena. 

1.  CARRER1A  ,  Via  :  fed  illa  proprie  perquam 
Carrus  tranfire  poteft  :  [  item  ,  vicus ,  platea, Gall. 
Rue.  Provincialibus  Carriero  platea  eft  ,  Carrairo  , 
via  per  quam  adiguntur  animalia  fiveadeapaf- 
cenda,  five  adaquanda,  Carretrou  femita  pedi¬ 
tum.]  ri fxaJ^noe,  ,  »  riiifxoirictodoi ,  in  GlofllS  MSS. 

KctTH/xxfyvc/jUv»  oc/^ConftantinoPorphyrog.GlolT. 

Lat.  Gall.  Exorbita  ,  Charriere.  Carrera,  in  Foris 
Beneharn.  Charran  ,  in  Confuetud.  Inculifmenli 
art.  88.  Charriere  ,  in  Bononienft  art.  17 6.  Car- 
rierey  in  Claromontanaart  228.  ubi Carreria dici-’ 
tur  effe  via  lata  8.  pedum  ,  per  quam  Carreta  po¬ 
teft  tranfire.  Camero  ,  Carrairou  ,  &Carrairol ,  via, 
femita  ,  Occitanis.  Via  Canaria  apud  Innocen¬ 
tium  III.  PP.  in  Bullario  Cafinenfi  tom.  2.  pag. 
243.  Charta  Odonis  Regis  apud  Catellum  in 
HiftoriaOccitan.  pag.  749.  Siinfra  iftam  villam , 
vel  Carrerias  ejus  Hoftellenfes  vel  Hifp arit  fuerint ,  &c. 
Charta  WillelmiD.de  iVlontepeftulano  an.  1188- 
In  latitudine  durat  ab  ipfo  muro  ufque  in  Carreriam  pu¬ 
blicam  ,  qua  eft  ante  ipfum  planum ,  qua  Carreria  vadit 
de  camino  introitus  portulis  <S.  Guillieltni  ufque  ad  Per - 
ronemf  BernardiGuidonis  Hiftoria  Fundat.  Con¬ 
ventuum  Praedicat.  apud  Martenium  to.  6.  Am¬ 
plii! .  Colle£t. coi. 45 9.  Inprafata  EcclefaS.  Ro - 
tnani  Tolofarii  manferunt  Fratres  Conventualiter  annis 
circiter  t  5.  pcfhnod  um  autem  propter  loci  arclitudwem 
&  dilatandi  quaf  impoftlbilitatem  ,  quia  Carreriis 
publicis  cingitur  hirte  inde ,  tranftulerunt  fe  Fratres  ai 
locum ,  quem  nunc  inhabitant.  Statuta Maflil.  pag. 
1  5  6 .  dc  157.  Confides  ....  ..  faciant  teneri  firmiter 
omnes  catena1  ferreas  Mafjilia  ,  qua  pofita  funt  per 
Carrerias ,  feu  fixa  in  parietibus  tr anfvei  farum ,  itet 
quod  nemoft  aufus  aliquam  illarum  catenarum  remo¬ 
vere.  Ibidem  pag.  197.  In  Carreria  Palatii ,  Maf- 
fil.  Cariere ,  Gall.  Rue  du  Palais.  Carreria  de  Ponte  ' 
Gall.  Rue  du  Pont ,  quae  exftat  ufque  hodie ,  Car¬ 
reria  Fuftaria,  Gali.  Rue  de  la  Menuiferie  ,  in  vete¬ 
ri  Martyrologio  Ecclefiae  S.  Stephani  Aquenfis  , 
ubi  annotantur  Obitus  &  fundationes  ejufdem 
Ecclefiae.  Conventiones  Ludovici  Regis  Siciliae 
&  Fiicrufal.  cum  Arelat.  ann.  i  3  8  5  .eMS.  D. 
Brunet :  Item  confirmant ditti  Domina  &  Rex  ac  Co¬ 
mites  fjudais  in  dicta  urbe  Arelatis  habitantibus  ..... 
domos ,  Carrerias  in  quibus  habitant.  ]  Secunda  Ci>- 
ria  GeneralisBarcinonae  habita  ann.  1  299.  a  Ja- 
cobo  II.  Rege  Aragon.  Et  per  quofeunque  caminos  & 
Carrerias  voluerit  ire,  &c.  Confuetudines  Tolofae 
part.  1.  Si  aliquis  res  mobiles  in  T  olo  f  a  publice ,  in 
Carreria  publica ,  vel  inforo ,  vel  in  die  fori ,  &c.  Part. 
4.  Rub.  de  aEdificiis  :  Si  quis  aulam  lapideam  ex 
parte  Carreria  folerium  de  novo  adificare  voluerit ,  &c. 
Charta  H  i  fpanica  aerae  1  2  98.  apud  Bivarium :  El 
Monafterio  . . .  qua  es  en  termino  de  T oledo ,  cerca  de 
los  molinos  de  SantaTrinidad ...  d  un  lado  de  la  Car¬ 
rera  ,  qua  vapara  Talovera  ,  &c.  Philippus  Mouf 
kes  in  Ludovico  VIII. 

frigant  Meftre  Amauri  adrepa 
U  Engignor ,  le  vaillant  ome , 

Sila  fr  aut  &  mift  d  forne  , 
f)ue  mors  cai  en  la  Karrtere . 


3  53  .  CAR 

Le  Roman  d'  Amile  &  a  Amy  MS. 

Si  vit  venir  Amy  par  la  Charriere. 

Vide  Chronicon  Ecclefioe  S.  Pauli  Narbonenfis 
ann.  i  3  88.  Opufcula  Joannis  Columbi  pag.  56. 
443  .  Catellum  in  Comitibus  Tolofanis  p.  229. 
Guichenonum  in  Probat.  HiftoriaeBreffenfispag. 
109.  &c. 

<j[  Carrerium  ,  Eodem  intelledu.  ChartaCaroli  II. 
Regis  Siciliae  &  Provinciae  Comitis  ann.  1289. 
ex  Schedis  Praefidis  de  Mazfaugues  :  Ufque  ad  pon¬ 
tem,  qui  eft  in  Carrerio ,  &  volvitur  per  didumC  arte¬ 
ritim  ,  &’c. 

<[  Cariera,  Eadem  notione.  Confuetud.Lemovic. 
art.  39.  Item  confuetudo  eft  ,  quia  nemo  fupr a  terram 
&  Carier as  coram  domibus  futs  debet  habere  augeream 
feu  cloacam.  Occurrit  rurfusin  Charta  ann.  140  3  . 
ex  Archivo  S.  Vidoris  Maffil.  Careria publica  ,  in 
altera  ejufdem  Archivi  Charta  ann.  12x6. 
Carrayro  ,  Idem.  Padum  inter  Jacobum  Arrago- 
niae  Regem  Dominumque  Montifpeflullani  & 
Berengarium  Magalonae  Epifcopum  ann.  1272. 
Et  Jlc  divertendo  ab  ipfo  termino  pojito  in  didotermi- 
nio,  &  afcendendo  furfum  ad  manum  dextram  per  Car- 
rayronem ,  qui  tranjit  juxta  alveum  ,  per  quem  aqua 
di fc  unit. 

Carreyria.  Inftrumentum  Ecclefiae  Aginnenfis 
ann.  1  264.10111.  2.novaeGall.  Chrift.  coi.  436. 
Ad  conftruendam  &  faciendam  baftidam  ,feu  villam  , 
&  ad  plateias  &  Carreyrias  dida  bafttda  ,  feu  villa , 
&c.  Edidum  Johannis  Regis  Franc.  ann.  1371. 
Jdfuod  poffint  &  valeant ,  videlicet  plateas ,  &  Car¬ 
reyrias,  &  pontes  facere  mundare  &  auferre  f  emor  a- 
ria,  fucos  &  alias  or duras  ,  prout  indigebunt. 

Charroneria  ,  Eadem  notione.  Charta  ann.  1270. 
in  Prob.  HiftoriaeMonmorenciac.  p.119.  J^od 

viapublica  de  ftrata  feu  Charroneria  qua  ducit . 

ufque  ad  Pontem  ,  &c. 

2.  CARRERIA  ,  Lapidicina  ,  Gall.  Carriere. 
Limborch.lib.  Sentent.  Inquifit.  Tolof.  pag.  72. 
Item  quadam  die  vidit  Petrum  Raymundt  bereticum 
Tholofa  inCarrena  de  petra.  Ibidem  paffim  occur¬ 
rit  eodem  intelledu.  Vide  Canaria  2. 

f  CARRER1UM.  Vide  in  C  arteria  1 . 

GARRETA ,  Biga,  Gall.  Charette.  Sugerius  inLu- 
dovico  VI.  pag.  31  3  .Et  carri  &  Carreta  aquam 
&  vhrnn  fejjis  &  fauci atis  deferentes ,  &c.  Charta 
ejufdem  Ludovici  Regis  Franc.  ann.  1 1 1  8 .  apud 
Doubletum  :  De  rheaa ,  id  efi ,  Carreta  ,  2.  num¬ 
mos. 

Carreda  ,  Eadem  notione.  Chronicon.  Joann.  de 
Beka  iCarredas  deferentes  Epifcopo  neceffaria  capti¬ 
varunt.  Vid e  Carreda  2. 

^iCarretta  ,  Parifius  de  Cereta  in  Chronico  Ve- 
ron.  apudMuratorium  tom.  8.  coi.  6  27.  Etibi- 
dem  interfuerunt  Brixienfes ,  &c.  cum  eorum  carrociis 
&  Carrettis. 

Carretata  ,  Onus  carreta.  Locus  eft  in  Liter  a  poft 
Ledoria. 

tt  •  CARRETUM,  Praeftatio  Carreti  ,  feu  Carreta , 
noftris  Charette.  Charta  an.  1  24,8.  in Biblia Clu¬ 
niae.  pag.  1515.  In  quolibet  homine  tenente  hofpi- 
tium  unam  quartam  avena ,  &  in  craftino  Nativitatis 
Donum  unum  panem  panctaria  &  gallinas,  &  Carre¬ 
tum.  Charta  Philippi  Augufti  ann.  1185.  Pro  op¬ 
pido  Ferrarienfi  ,  apud  M.orinum  in  Hift.  Vafti- 
nenfi  :Abfque  roagio &me(ftone  fervientiurn  ,  &  Car - 
reto.  [  Charta  Theobaldi  Comitis  Blefenfis  ann. 
1 1  47. ex  Chartulario  S.  Germani  Autifiiod.  Om¬ 
nes  homines  S.  Germani ,  qui  funtde  potcflate  de  Vil¬ 
lari  debent  Vicecomitifemel  in  anno  per  tres  dies  bien  , 
Tom.  II. 


CAR  354 

&  illi  qui  boves  habent  Carretum ,  &  per  tres  dies  cor- 
vadam.  Charta  Fiugonis  Regiteftenfis  Comitis 
ann.  1238.  in  Tabulario  S.  Nicafii  Remenfis  : 
Ego  quit  avi  in  perpetuum  hominibus  dide  ville  Carre¬ 
tum  omnimodum.  ]  V idc  Carreda. 

2.  CARRETUM.  Charta  Mauricii  Epifcopi  Pari- 
fienfisann.  1  1  04.  in  Tabulario  S.  Vidoris  :  Ro - 
bertus  de  Ch ala  dedit  5  .fol,  fuper  cameras  quas  habe¬ 
bat  retro  domum  fuam  ,  qua  efl  in  Caneto  Alnei.  Car- 
retum ,  hoc  loco  ,  eft  quodGalli  dicunt  Carre ,  lo¬ 
cus  quadratus  ,  qui  vulgo  An  dibus  Cloferie  ,  fepi- 
bus  undique  incindus.  Joinvilla  in  S.  Ludovico: 
E’un  des  Admiraux  d’un  Souldan  cftoit  venu  fauciller 
&  degafler  les  blez,  d’ un  Karet  efiant  illeques  pres. 

%  CAR  REUM.  Vide  Carretum  in  Carreda. 

fi  CARREYRIA.  VideinC arteria  1 . 

CARRHA,  pro  quo  f.  legendum  Canba ,  quod 
&  pro  Canaba  ,  Cannabis ,  Gali  Cbanvre.  Charta 
Philippi  Epifcopi  Pidav.  an.  1230.  apud  Ste-* 
phanotium  Antiquit.  Pidav.  MSS.  tom.  3.  pag, 
797.  Et  interragiis  omnium  bladonm  ,  leguminum  , 
linorum  ,  Carrharum ,  &cd 

H  CARRIAG1UM  ,  Omne  genus  carrorum  qui  fo- 
Jent  exercitum  fubfequi.  Memoriale  Poteftatum 
Regienf.  ad  ann.  1  216.  apud  Murator,  tom.  8. 
coi.  1083.  Et  vinea  gelaverunt  &  P audum  ftt a  quod 
milites  equitabantur  fuper glaciem  didi  Paudi ,  &  ba- 
gor  dabant ,  &  cumCarriagiis  tranjibant  P  audum.  Vi¬ 
de  Canagium. 

CARRICA  ,  Carica,  Navigii fpecies ,  navis  one¬ 
raria,  Gallis  Vaiffeau  decbarge,  unde  forte  no¬ 
men.  Thomas  Walfingh.  inRdcardo  Ii  p.  246. 
Circa  prafens  adveda  funt  trieres  South amponam^quas 
Caricas  alii  vocare  folent ,  referta  multi  generis  fpecie- 
bus ,  &  vinis ,  aliifque  divitiis.  Idem  pag.  322.  Oh-^ 
viat  quippe  magnis  ccggonibus  &  6  .  Carricts  refertis 
vini  fpeciebus ,  pannis  aureis  ,  &c.  Rurfum  in  Hen- 
rico  V.pag.  394.  Galli  conduxerant  clajfem  magna¬ 
rum  navium  ,  Caricarum  ,  &  galearum ,  qua  regnum 
Anglia  moleflaret.  Vide  Carrae  a. 

Carica.  Vetus  Gloff.  Lat.  Gall.  Carica,  Dace. Ita- 
lis  Carica  ,  eft  onus. 

1.  CARRICA  RE,  Onerare,  quafi  carro  onus  im¬ 
ponere  ,  noftris  Charger  ;  Italis  Caricare  ,  Scari- 
care.  Gloflar.  Arabico-Lat.  Carrico,  onero.  S.  Hie¬ 
ronymus  part.  2.  trad.  2.  Epift.  3 6.&  lib.  de 
Scriptoribus  Ecclef  de  Origene.  Majoribus  oneri¬ 
bus  Carricabat fe.  Anonymus  Barenfis  in  Chroni¬ 
co  ann.  1062.  Perierunt  tres  naves  qua  pergebant 
CarricataConflantinopoli.  ReguIaMagiftri  cap.  50. 
Et  dum  fuerit  unde  indigenti  detur,  fuper  bona  ad  a  Car- 
ricentur  &  bene  f  ad  a.  Et  cap.  59.  SiCarricati  in 
dorjis  fuis gravibus  oneribus  non  vadunt.  Eadem  no¬ 
tione  inLege  Wifigoth.  lib.  5 .  tit.  5.^.  2.  lib.  8. 
tit.  4. §.  9.  inLegeLongobard.  1.  3. tit,  I2.§.  1. 
apud Ruffinum  1.  3.deVitis  Patrum  num,  73. 
Theodericum  Monachum  de  Inventione  S.  Celfi 
Epifc.Trevir.  in Proefat.  num.  2.  Agobardum  1. 
de  Grandine  extremo.  Hinc  Excarricare ,  Exone¬ 
rare  ,  onus  deponere ,  apud  Magiftrum  inRegu- 

ac.  1. 

Caricare  ,  in  Breviario  Hiftoriae  Fifanae  adarui. 
1166.  &  apud  OgeriumPanem  Annal.  Genuenf. 
lib.  4.  ad  ann.  mi.  Statuta  Maflil.  pag.  364. 
Sipoftea  alius  aliquis  volet  in  dido  pariete  Caricare  $ 
vel  imponere  trabes  ,  esrr.Etpag.448.  Siillequina- 
v  em  conduxit  eam  Carie  abit,  vel  non  Carie  abit ,  nau¬ 
lum  inde  conventum  dare  teneatur.  Occurritalibi  non 
femel. 

2 .  CARRICARE,  Carrigare,  Carro ,  feu  curru  vej 

Z 


355  CAR 

here ,  Cbarier.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  5 1  •  cap. 
2  9.  Jftmdquid  eis  Carie  are  praeipitw  de  opera  carro- 
pera ,  quando  illam  facere  debent ,  Jine  ulla  differentia 
Carricent.  Chronicon  Laurishajnenfe  ann.  777. 
Viam  integram  ad  Carric  andum  ,  jive  itinerandum  ha¬ 
bere  debeant.  [  Statuta  Synodalia  Odonis  Epifc. 
Tullenfis  ann.  1191.  apud  Martenium  tom.  4. 
Anecd.  coi.  1180.  Et  illi  qui  dederint  &  vendide¬ 
rint  ,  quod  Carric  abunt ,  &c.  ]  Anonymi  Chronicon 
editum  a  Raphaele  de  Beauchamps  ann.  1224. 
Unum  etiam  per  optimum  viri  dolium  ad  nosufque  Carri- 
cari fecit.  [Occurrit in CodiceMS.  Irminonis  Abb. 
Sangerman.  fol.  3  3  •  v°.  coi.  1 .  &  alibi.  ] 

Carigare.  Capitulare  de  Villis  cap.  3  o.  Es  unde  ca- 
ria  in  hoftem  Carigari  debent. 

Carrtcat utjE ,  Carrorum  operae,  in  Capitul.  Ca¬ 
roli  Calvi  tit.  2  3 .  cap.  4.  In  Carric  aturis  &  para - 
veredis  contra  debitum  exigendis.  [  Prxceptum  Odo¬ 
nis  Regis  pro  Monaflerio  S.  Vedafli  ann.  890. 
apudMarten.  tom.  1 .  Colled.  AmplifT.  coi.  229. 
Neque  paravedos ,  aut  expenfas ,  aut  hofpitum  fufcep- 
tiones  requirat ,  aut  Carricaturas  aut  ullas  in  aliqua  re 
exaftiones.  ] 

f  Carricatio  ,  Vedio ,  equitatio.  Vita  S.  Melanei 
Abb. inter  AdaSS  Benedid.  ee.  3 . part.  3.  pag. 
4x9.  Confuetum  autem  fu  a  Carric  ationis  afellmn  jibi 
Jterni  commendat ,  ut  infperati  itineris  curfutn  viva¬ 
cius  perficiat. 

Carricatio.  Concilium  Parifienfe  VI.  lib.  1 .  can. 
50.  Nec  in  fanda  venerabili  die ( Dominica)  mer¬ 
catus  ,  placita ,  &  ruralia  quaque  opera  ,  necnon  & 
qiiajlibet  Carrigationes  ullius  conditionis  homines  fa¬ 
cere  prafumant.  Walterus  Epifcopus  Aurelian.  in 
Capitulis  :  Ne  mercata  diebus  Dominicis ,  aut  Carri¬ 
gationes  fieri  permittant.  Servitia  Jjuadrigandi ,  in 
Charta  Odonis  Archiepifc.  Rotomag.ann.  1266. 

f  CARRICHA  ,  Gall.  Charge.  Charta  anni  1243. 
ex  Archivo  Communis  Madil.  Item  pro  Carricha 
pegiu ,  qua  de  Mafjilia  extrahetur  xn.  denarii ,  quia 
e  fi  de  d  aceto.  V  ide  Carric  a. 

CARRICIUM  ,  pro  exadione  indebita.  Vide  in 
Letum. 

^  CARRICUM ,  Onus ,  Gall.  Charge ,  Italis,  Carica. 
Ogerius  Panis  Annal.  Genuenf.  lib.  4.  ad  annum 
1  207. 1  10  j.  Cum  navibus  &  galeis  viii.  m  Sardi- 
neam  reverji  funt  ad  Carricum  recipiendum.  Vide 
Caricum. 

^[CARRIFIGIUM ,  Carrorum  operae.  Prxceptum 
emunitatis  Lotharii  Regis  pro  Monafterio  Pru- 
mienfi  ann.  856.  apud  Marten.  tom.  1 .  Colled. 
AmplifT.  coi.  144.  Pr  accipientes  ut  in  villis,  vel  re¬ 
bus  pradidi  Monafterii  nullus  f/udex  publicus  abfque 
ejus  jitjfone ,  ad  can  fas  audiendas,  aut  freda  undique 
exigenda,  vel  fidejuffores  tollendos  ,  nec  far  as ,  vel 
manjionaticos  feu  conjectos,  tam  de  Carrifigio  quamque 
de  paraveredis  exigere  aut  exaltare  pr&fumeret.  Vide 
Carreda. 

CARR1FOLLUM  ,  Gall.  Carrefour ,  Compitum  , 
trivium.  Charta  Thofliacenfis  ann.  146  2 .  ffuxta 
charreriam  tendentem  'a  Carrifollo  ejufdem  loci  ad  por¬ 
tam  de  Fontana. 

•H  CARRIGATIO.  Vi deCarricare  2. 

%  CARR1G1U  M ,  Carrus  onuflus ,  vedura carri. 
ChartaSalomonisDucis  Britonum  proMonafte- 
rioPrumienfi  ann.  860.  apud  Marten.  tom.  1. 
Colled.  AmplilT.  coi.  148.  Nec  teloneum  Jive  de 
Carrigio  ,  jive  de  navigio  ,  vel  de  quacumque  re  exqui¬ 
rere.  V  ide  Cariagium. 

CARRINA.  Vid cC arena. 

CARRIO ,  Divido ,  inGlo/Iis  Ifid.  Gebhardus  & 


CAR  356 

Cerda  :  Cambio  ,  Divido.  Graevius  ,  Carpo  ,  Divi¬ 
do  ,  legendum  exiflimat.  Forte  melius  Car  eo.  Vi¬ 
de  in  hac  voce. 

CARRIOLA  ,  Italicum  Carriola  ,  Gallis,  Cariole 
Parvulus  currus.  Papias :  Petorita ,  Carriola  t  vehi¬ 
cula  feminarum. 

CARRIT1ARE,  Carro  vehere.  Charta  Hervei 
Domini  VirTionis  ann.  1213.  apud  ThomafTe-> 
rium  in  Biturig.  pag.  80.  EI  abeo  f  militer  tradere 
ligna ,  &  ea  habent  Carritiare.  V ide  C  arricat  e . 

f  CARRITIO.  Vide  Carratio. 

GARRITUS,  ex  Gall.  Charroi.  Chronicon  Befuen- 
fepag.  6  1  8  .Alias  vero  confietudines  facerent ,  ex¬ 
cepto  Canito  vini  de  Gibriaco. 

CARROBALISTA ,  Baliflarum  genus  carro  im-> 
pofitum.  Vide  Vegetium  3.  24. 

CARROBIUM.  Tabularium  Prioratus  de  Paredo 
fol.  9  8 .  Epifcopus  quidem  (Nivernenfis )  Carrobium , 
quod  apud  villam  Melled  ,  &  apud  Alcn  :  fieri  Juni 
de  more  repofeebat ,  ex  integro  -werpivit.  Videtur  vox 
orta  ex  Gallico  Charroi ,  onus  carri.  Aliud  Tonat; 
Carrobio  apud  Italos :  dequavoceOd.  Ferrarius. 

C  A  R  R  O  C I U  M ,  Carrocerum  ,  Gloii.  Gr.  Lat. 
uxpouxicv ,  Rheda.  Ita  autem  appellabant  Itali ,  ve¬ 
xillum  totius  exercitus  praecipuum  ,  quod  in  cur¬ 
ru  impolitum  ,  a  quatuor  boum  jugis  trahebatur, 
&  magna  cura  in  praeliis  a  ledis  militibus  ferveba¬ 
tur  ,  cum  carrocio  exui  infignis  probri  loco  per 
ea  tempora  haberetur ,  ut  ai:  Sigonius  lib.  1  i.de 
Regno  Ital.  Matth.  Paris  ann  1236.  Cum  ft  and  ar¬ 
do  fuo  ,  quod  carrucam ,  vel  C arrochium  appellant. . . 
perrexerunt.  Fridericusimp.  inEpifl  ad  Comitem 
Sueffion.  tom.  5.  Spicilegii  Acheriani  pag.  569. 
de  carrocio  Mediolancnh  :  Cum  vexillo  S.Ambro - 
Jti  ,  quod  miro  artificio  egregia  molis  &  altitudinis  fe¬ 
rebant  in  Carrocio ,  quem  juga  boum  non  pauca  trahe¬ 
bant.  Idem  in  alia  Epiflola  de  eodem  carocio,apud 
Freherum  tom.  1.  pag.  237.  Venit  populus  cum 
Carocio  quod  apud  nos  Stendart  dicitur.  Ubi  perpe¬ 
ram  editum  bareocio. 

Carrocii  inventionem  Heriberto  Archiepifco- 
po  Mediolanenfi,  qui  circa  an.  1124.  vivebat,, 
adferibit  audor  Manipuli  florum,  &  ex  eo  Corius 
in  Hift.  Mediolan.  part.  1.  Carrocerum  (  Corio  Car¬ 
rocio)  quoque  excogitavit.  EJl  autem  Carrocerum  cur¬ 
rus  quidam  admirabilis ,  per  circuitum  a  funujio  deor- 
fumfcarlato  vefiitus.  In  cujus  medio  eft  aibor  procera 
contingens  calum  :  quam  quatuor  viri  portare  non  pof- 
funt ,  qua  d  frequentia  virorum  recta  tenetur ,  funibus 
hinc  mde  protrahis. In  fummitate  arboris  eft  crux  aurea 
fplendens  nimio  fulgore ,  fub  cruce  eft  vexillum  album 
cruce  rubea  infectum.  Hunc  currum  quatuor  juga  boum 
trahunt,  qui  ferico  albo  cum  fileris  cum  rubea  cruce 
per  medium  funt  cooperti.  ALagifter  Carreceri  eft  vir  ho¬ 
norabilis,  quem  civitas ,  enfe  ,  lorica  ,  ac  continuis  Jli - 
pendiis  dotare  tenetur.  Infuper  communitas  tenetur  pro¬ 
videre  de  Capellano,  qui  juxta  Carocerum  femper  JlEif- 
fani  celebret ,  &  vulneratis  det  poenitentiam.  Hic  etiam 
magno  ftipendio  per  Communitatem  dotari  debet.  Sunt 
infuper  octo  civitatis  tubicines ,  cum  totidem  militibus 
( f.  cum  de  ficariis)  quibus  Communitas  providet  de  duo¬ 
bus  tentoriis  &  folario  militibus  conficto.  Defcribitur 
praeterea  pluribus  a  Burchardo  Notario  in  Epifl. 
de  Excidio  Mediolanenfi  pag.  2  3  7.  ab  Antonio 
Campo  inEIift.  Cremonenfi  ubi  &  ejus  imaginem 
delineavit,  Sc  ab  Od.  Ferrar.  in Carroccio.  A  bo¬ 
bus  etiam  Mediolan.  Carrocium  tradum  teflatur 
Otto  Morenain  Elift.  Rer.  Laudenf.’  p.  7  5.  Bon- 
compagnus  in  ArteDidaminis  MS.  lib.  2 .  ViriMe - 
diolanenfes  patres  veftri  in  Imperium  deliquerunt ,  unde 


3  57  CAR 

civitas  fuit  tripartita  in  burgcs ,  &  lignorum  ftrues  l 
quam  Carrociam  appellatis ,  prcfirata  [abivit  pudorem . 
Carrocii  Adediolanenfis  meminerunt  praeterea  Pe¬ 
trus  de  Vineis  1. 1.  Epift.  8.1.  z.  Epift.  i.  3  5.  50. 
Conradus  Ufperg.  p.  3  05.  Matthaeus  Paris  2  96. 
Morena  pag.  6  9.  [  Fredericus  II.  Imp.  Epift.  ad 
Ducem  Lotharingiae,  apud  Martenium  AmpliiT. 
Colled.  to.  2.  coi.  1  1  5  1.  Burchardus  Epiit.  ad 
Nicolaum  Abb.  Sigebergenfium  apud  Murator, 
tom.  6.  coi.  5117.  Venit  populus  cum  Carrocio  ,  quod 
apud  nos  Standard  dicitur .]  &c.  ut  Cremonenfs,  Mat¬ 
thaeus  Weftmonaft.  p.  3  4i.Sigonius  lib.  15.  de 
Regno  Ital.  Matth.  Paris  pag.  499.  [Francifcus 
Carpefanus  in  Commentariisruorum  temporum, 
apud  Marten.  to.  5 .  Colled.  AmpliiT.  coi.  1 3  3  4.J 
Paduam ,  Rolandinus  in  Chronico  lib.  3 .  cap.  4. 
7.  lib.  4.  cap.  9.  lib.  9.  cap.  2.  Feronenjis ,  Hie¬ 
ronymus  <Palla  Cort.  lib.  5 .  &  6.  Hift.  Veronenlis. 
Florentini,  Joan.  Villaneuslib.  6.  cap.  77.  &Ri- 
cordanus  Malafpinuscap.  1 6 4.  ubi  pluribus  de- 
icribitur.  Parmenjis ,  Albericus  an.  1229. 

Neque  Itali  tantum  ejufmodi  vexillis  ufi  le¬ 
guntur.  Nam  Ottoni  IV.  Imp.  tribuit  Caroccium 
willelmusBritolib.  1  i.Philipp.  ubidefcribitur, 
Ut  &  in  Chronico  Flandriae  cap.  15.  VideBer- 
tholdum  Conftantienfem  an.  1086.  Regis  Hun- 
gariae  Carrocium  belle  defcribitur  a  Niceta  in  Ma- 
nuelelib.  5.num.  3.  &  Cinnamo lib.  6.  cap.  7. 
Saracenis  Carrocium  pariter  adfcribit  Turpinus 
in  Hift.  Caroli  Magni  cap.  18.  In  medio  illorum  (Sa¬ 
racenorum)  eratplauftrum,  qucd  8.  boves  trahebant, 
fuper  quod  vexillum  rubeum  illorum  elevabatur ,  mofi 
que  erat  quod  nemo  de  bello  fugeret ,  quamdiu  vexillum 
eorum  eredum  videret.  Denique  Algidius  Mona¬ 
chus  Aureae  vallis  in  Alexandro  Epifc.  Leodienf. 
cap.  24.  ejufmodi  Carrocium  tribuit  Duci  Lova- 
jiienfi :  Captoque  Ducis  vexillo ,  dido  Gallice  Stan- 
dart  opere  plumario  d  Regina  Anglia  ei  mijfo ,  quodfafiu 
fuperbia  quadriga  boum  ferebat.  Qua  quidem  Stan- 
dardi  appellatione  ejufmodi  vexilla  donabant,  ut 
infra  docemus.  [Alia  fuit  Carocii  fpccies  qua  Fri- 
dericus  II.  Imp.  ufus  effe  dicitur  a  SigonioR.  J. 
fub  annum  12  3  6.  ubi  docetur,  quod  Fridericus 
Super  elephantem  caftelium  infiar  Carrocii  conjlituer at, 
Jignis  in  angulis  ac  vexillo  exercitus  m  medio  pofito  de¬ 
coratum  ,  elephantis  Adagifiro  &  Saracenis  ad  defen- 
Jionem  cafielli  pofitisfi 

Porro  Carrociis  nomina  interdum  peculiaria  in¬ 
dita  obfervo.  Nam  Cremonenfes  Bertam ,  vel  Ber- 
tauLolam  fuum  nominarunt,  ut  audor  eft  Sigo- 
nius  lib.  18.de  Regno  Ital.  [  Bruiram ,  vel  Buiram, 
ut  habetur  in  Chronico  Cremoncnfi  ad  an.  121 3. 
apud  Baluzium  tom.  z.Mifcell.  pag.  308.  Berte- 
ciolam ,  ut  declarat  Francifcus  Carpefanus ,  apud 
Marten.  tom.  5.  Colled.  Amplift.  coi.  1334.] 
Parmenfes  Crevacerem  ,  feu  Biancanduni  ut  habent 
Sanfovinus  &  Carrarius.  Vide  St  and  ardum. 

Hodie  Carrocia  appellamus ,  currus  fufpenfos , 
quibus  vehimur ,  Chariots  branjlans ,  noftriolim, 
antequam  id  nominis  vulgaretur :  Curre  ex  voce 
currus ,  alii  vocarunt.  Nangii  Continuator  Galli¬ 
cus  MS.  ubi  de  Caroli  IV.  lmp.&  Caroli  V. Regis 
Franciae  Congrelfu  mutuo-:  Et  luy  envoya  la  nuit 
du  fabmedy  un  des  Curres  de  fon  corps  noblement  appa- 
reille  &  de  chevaux  b-lancs  attele.  In  Hominiis  Re¬ 
ginae  Siciliae  praeftitis an.i  3  8  7-Dominus  de  Adauf- 
fon ,  quand  le  Seigneur  ou  Dame  viennent  nouvellement 
d  Adirebeau,  foit  en  Curre ,  ou  cheval  ,  dett  avoir  & 
prendre  unCheval  de  Curre, lequel  qui  luy  plaira,oh  ce - 
luy  furquoy  iis  chevaucheront.  Poeta  infimi  seviMS. 

Xfin.  //. 


CAR  358 

Car  poter  repos  fay  eu  enfoullure , 

P our  le  beautemps  f  ay  engrejlcure  , 

Pour  provifion  des  pometes , 

Pour  Chariot  branjlans ,  brouettes. 

H  Carroctium  in  Chronico  Ricobaldi  Ferrar.  Mo¬ 
nachi  apud  Stephanotium  Fragm.  Hift.  MSS.  to. 
7.  pag.  194. 

f  CARRocENUM,vel  Carrozenum,Carrozf.rum,Car- 
ROZF.RUMve  indiferiminatim  ufurpat  Sire  Raul 
deGeftis  Friderici  I.  Imperatoris.  Eum  videapud 
Murat,  to.  6.  coi.  1179.  1184.  1185. &  1187. 

Carraxolum  ,  Caroxolum,  Carazolum,  apud  Ot- 
tonem  Morenam  in  Hift.  Rerum  Laudenlium  pag. 
69.70.  73.  75.  Scc.  pro  Carrouo,  feu  vexillo. 
Adde  Chronicon  breve Cremonenfe  edit.  to.  2. 
Mifcellan.  Baluz. 

H  CARROEUM,  f.  Vedigal,  quod  ex  canis  perci¬ 
piebatur.  Inftrum.  Ludovici  Regis  ann.  1229. 
apud  Marten.  to.  1.  Colled.  AmpliiT.  coi.  1228. 
Et  minas  &  alias  menfuras  proprias  Jinguli  habitatores 
Cafin-Radulfi  habere  poterunt ,  &  cum  illis  bladum  & 
alia  ab  ipjis  emta  &  vendita  tam  ipji  quam  quilibet 
extranei ,  / 'alvo  tamen  Carroeo  meo  de  extraneis  homi¬ 
nibus  ,  fine  damno  &  *  occafio  aliqua  menfurare. 

IT  CARRONERIA.  Locus  ubi  tegulae  &  laterculi, 
Gall.  Carreaux ,  conficiuntur. 

f  Carronerii  vero ,  Qui  tegulas  &  laterculos  con¬ 
ficiunt.  Charta  Chaflaniae  anni  1 3  99,  E  fi  ait  m 
quod  in  cafu  quod  ifie  JJoanr.es  &  fui  m  dicta  Carrone - 
ria  non  operarentur  bene  &  fideliter ,  ut  Carronerii  & 
operarii  operari  filent,  quod  eo  cafu  dictus  Abas  didam 
Carroneriam  ad  fuam  manum  ponere  &fibi  appropria- 
re  poffit. 

CARROPERA,  Servitus  ruftica,  quae  carris  &  plau- 
ftris  fieri  debet,  ut  manopera,  quae  manibus,  Gall. 
Charroi.  Carre  dum ,  Careium,  etiam  in  Chartis,  uti 
fupra  obfervatum.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  3  1 . 
cap.  29.  Ut  illi  coloni ,  tam  fi fi  ales ,  qui  Jicutin  Po- 
ly plicis  continetur  i  &  ipji  non  denegant ,  Carr opera  & 
manopera  ex  antiqua  confiet udine  debent.  Et  ififra  : 
ffiuidquid  eis  carricare  pracipitur  de  opera  Carr  opera , 
quando  illam  facere  debent ,  Jine  ulla  difficultate  car - 
r icent.  Chronicon  Befuenfe  :  Ipfam  terram  . . .  hac 
conditione  Adon achi  mihi  reddiderunt ,  ut  retenta  cor- 
vata  fiis  ufibus . . .  alios jornal es  haberent ,  &  Carro- 
perarn  &  cenfim cum  eulogiis.  Tabularium  Der ven- 
fe:  Carr  opera  fic  accipiet ,  ut  mane  progredientes  cum 
carris  &  animalibus  fiis  ad  vefperum  revertantur. 
Alia  Charta  in  eodem  Tabui.  Carr  operum  quoque 
f  militer  femel  in  anno  fiet ,  f  neceffe  fuerit ,  a  ferio, 
quarta  ufque  ad  diem  Dominicam ,  &  filummodo  apud 
Breonem ,  &  nufquam  alibi :  in  hac  quoque  conven¬ 
tione,  ut  bos  claudus five  cornu  fraclo ,  &  vacca  pr si¬ 
gnans  ,  &  foeta  tenera  in  Carropera  non  eat.  Charta 
Odonis  Ducis  Burgundiae  an.  1101.  apud  Pcrar- 
dum  pag.  203.  Illam  pravam  confietudinem  qua 
homines  Ducis  f  'olebant . . .  homines  findi  cum  anima¬ 
libus  fiis  in  corvatam  ,  vel  in  Carropera  Ducis  vio¬ 
lenter  adducere ,  amodo  remitto.  Alia  Rainoldi  Ar- 
chiepifc.  Remenfis  an.  1  o  9  4.  Omnia  Carropera  t 
&  opera  caftellorum ,  &  omnes  alias  injnfias  confietu- 
dines.V ide  Formulas  Lindenbrog.  cap.  61.  [An¬ 
nales  Bened.  to.  3 .  p.  5  8  5 .  &  Carepera.  J 

q[  Carroperaria  ,  Eadem  natione.  Litterae  Rainaldi 
Rem.  Archiep.  an.  1 1  27.  apud  Marten.  tom.  1 . 
Anecd.  coi.  368.  De  operibus  &  Carr  operariis  qui¬ 
bus  homines  Ecclefa  afficiebat ,  &c. 

Carroperarii  Mansi  ,  in Poly pty co Floriacenfi,  qui 
debent  carroperas.  Occurrit  ibi  non  femel:  Habet 
in  Far  en  a  Ad  an  fis  Car  operarios  3  7.  dr  funt  ex  ipjis  in 

Zij 


359  CAR 

beneficiis  manfi  a.  &  3 .  partes. . .  folvunt  Manfi Ca- 
r operarii  in  tertio  anno  mufquifque  Jolidos  5 .  &  alios 

2.  annos  unufqdifque  vervecem  cum  agno  folvunt  ac 
annona  inter  totos  annis  Jingulis  modios  109.  arant  ad 
hibernaticum  mufquifque  perticas  3 •  &  ad  tramifutn 
1.  &  in  tertia  ebdomada Jaciunt  corvadam. 

Ejufmodi  vero  carrorum  operis  obnoxii  dicun¬ 
tur  elbe  Cbarroiables  ,  in  Confuetud.  locali  Ca- 
delli  novi  in  Biturig.  art.  5.10. 
f  CARROTUS,  Carkotius,  Spiculum  arcus  ba- 
lidarii,  Gall.  Garrot.  Regedum  Probm  13^4. 
fol.  215.  Pro  centum  c ar r ellis Carrot orum  ad  tor fa¬ 
llis.  In  Computis  Dalphin.  tit.  Graifivod.  legi¬ 
tur,  Pro  centum  carrellis  Carrottorum.  V idc  Garrotas. 
CARRUAG1UM.  Vide  Carrucagmn. 

CARRUARE ,  Carro  vehere,  Gall.  Chanier.  Con¬ 
cilium  Copriniacenfe  can.  26.  Illi  qui  diebus  Do¬ 
minicis  Carruant  cum  bobus  fiis.  [  Vide Cunicare  2.] 
f  CARRUATA  Terrae,  Quantum  carruca  £e u 
aratro  coli  poteft  per  annum.  Charta  Mathildis 
ComitilEelSivern.  pro  Monaderio  B.  M.  deCon- 
folatione  an  1  244.  tom.  4.  novae  Gall.  Chriit. 
Inflrum.  coi.  103.  Concedimus  dilta  Abbatia  in  per¬ 
petuum  unam  Carruatam  Tena,  videlicet  terram  ara¬ 
bilem  ,  quam  emimus  apud  AI  a  fetum  a  Balduino.  Et 
tom.  2.  Inflrum.  coi.  71.  in  Charta  Roberti  de 
Curtiniaco  pro  fundatione  Abaatite  B.  Mariae  de 
Bello  vifuan.  1  242  .Ad  cujus  fundationem  contuli¬ 
mus..  .  duas  C  armatas  Terra  arabilis  Jit  as  juxta  di¬ 
dam  Abbadam  ,  &c.  Vide  Carrucata. 
f  CAR  RU  B  UM ,  C  a  re  u  e  tus.  V  ide  Carubmm. 

1 .  CARRUCA  Caruca  ,  C  rrucha,  Reda,  Ho¬ 
noratorum  vehiculum  opertum ,  in  leg.  un.  Cod. 
Theod.  &  Tuflin.  de  Honorator,  vehiculis.  Am¬ 
mianus  lib.  '.4.  Alii fummum  decus  in  Carrucis  folito 
alti  oribus  &  ambitiofo  veftium  cultu  ponentes.  Pauli- 
nus  Epifl.  10.  ad  Severum  :  Circumflui  Senatores 
profequebantttr  Carrucis  nutantibus ,  phaleratis  equis , 
auratis  pilentis ,  &  carpentis  pluribus ,  &c.  Ubi  per 
carrucas  nutantes  exprelfit,  ni  fallor,  C  amicas  ho¬ 
diernas,  quas  'Chanots  branflansvocabant  Galli  no- 
flri ,  feu currus fufpenfos.  A&aNumidarumMar- 
tyrum;  Cum  ejufdem  Carruca  vehiculo  AI  ari  anus  & 
yacobus ,  &  cum  his  ego  viam  communiter  carperemus. 
S.  Fulgentius  Homil.  5  6.  Dicuntur  Imperatores  ter¬ 
reni  inter  Carrucas  diverfas ,  quarum  fejfione  utuntur , 
habere  Carrucam,  in  qua  nullus  Jedeat  qua  vocatur 
Angelica.  1(1  a  Carruca ,  non  tantum  Angelica ,  fed  & 
Dominica.  Vide  S.  Hieronym.  ad  cap.  66.  lfaiae. 
[Accipitur  etiam  pro  Ledica  geftatoria  &  pro 
quolibet  vehiculo  ordinario  &  communi.  Ada 
SS.  Bened.  fec.  5,  part.  i.pag.  6  8  1 .  ex  Vita  fan¬ 
di  Wigberti  Abb.audore Servato  Lupo  :  Jfludam 
agrotus  eo  ufque ,  ut  in  Carruca  in  morem  lectica  mftru- 
tta perduceretur  ad  memoratum  Coenobium.  Ejufdem 
fec.  part.  2.  pag.  34  5-  in  Miraculis  S.  Dionyfii 
Parif.  Jjduidam  a  nativitate  claudus ....  quadam  die 
Carruca  impojitus ...ad  Coenobium  B.  Diontju  perla¬ 
tus  eft.  Sec.  4.  part.  1 .  pag.  5  44.  in  Tranllatione 
Filiberti  Abb.  Aliquos  Carrucis ,  corbeculis ,  fellis 
geflatoriis  atque fcahs  advehi.  Sec.  5.  pag.  1  00.  in 
VitaS.  HugonisMonachi :  Tunc  denique  vir  quidam 
addultus  efl  in  Carruca ,  trahentibus  fe  bubus  duobus .  J 
Carruca  ,  Celebre  illud  vexilli  genus ,  de  quo 
didum  efl  in  Can  ocium.  Chronicon  Romualdi  II. 
Archiep.  Salernitani  apud  Muratorium  tom.  7. 
coi.  215.  Pedites  vero  Alediolanenfes  cum  paucis  mi¬ 
litibus  qui  circa  Carrucam  erant ,  fugere  non  valentes , 
jirni  l  conglomerati  jlare  coeperunt. 

2  CARRUCA,  Sella  curulis.  Ada  S.  Julianae  Vir- 


CAR  360 

ginis  Martyr,  c.  r .  Hac  audiens  Eleufius, dedit  munera 
Imperatori  Maximian  : ,  &  fuccejft  Prafeclo  aliiadmi- 
nijhantifeditque  in  Carruca,  agens  ojflcium  Praf citura. 
Ubi  quidam  Codd.  habent,  curru  ,  alii  cathedra. 

3,  CARRUCA,  Caruca,  feqir  oris  retatis  Scripto¬ 
ribus  lumitur  pro  aratro,  Gall.  Charrue.  LexSa- 
lica  tit.  40.  §.  1.  Si  quis  Caballum ,  qui  Carrucam 
trahit ,  furatus  fuerit.  Lex  Aleman.  tit.  96.  Si  Car¬ 
rucam  involat,  aut  rumpit  rotas  in  priori  parte.  Vide 
Legem  Rip.  tit.  44.  Epiflola  Gaufridi  de  Medua- 
natom.  2. Spicilegii  Acheriani :  Decem  aratra  cum 
bobus ,  qua  C anu  as  vocatis ,  &  terram  duabus  fejf  ani¬ 
bus  aptam  ad  laborandum  dedi. Matth.  Paris :  Inqui¬ 
ratur  in  maneriis  Religio  forum  ,  quot  Jint  Carruca  pro¬ 
pria  ad  colendum  Dominicum.  [  Aladox  Formulare 
Anglic.  pag.  384.  Et  falvis  mihi  neceffariis  meis 
capiendis  de  meremio  de  bofeis  inforejla  proditia  ,  aci 
fex  Carneas ,  duas  canas ,  duas  carectas ,  quatuor  her¬ 
ctas  meas ,  altilia  &  alia  minuta.  J 

•If  Carruca  ,  pro  Carrucata.  Vide  in  hac  voce. 

Caruca Corveia. Chartaan.  96o.apudHemereum 
in  Augufla  Viromand.  Ter  in  anno  ad  gener  ale  pla¬ 
citum  Domini  profata  villa  convenirent ,  &  ei  bis  in 
anno  Carrucam  Corveiam  facerent.  Ubi  CarrucaCor - 
veia  aliis  dicitur  confuetudinaria ,  quae  a  tenentibus 
domino  fubminillratur  ad  arandas  illius  terras. 
Carrugar.m  C  rveia  in  Charta  ann  i  1  2  3  o .  e  Ta- 
ulario  Foflatenfi  fol.  50.]  Extrinfecam  vocat  Fle¬ 
ta  lib.  2.  cap.  76.  §.  1.  ad  differentiam  intrinfeca , 
qux  ipfius  domini  eft  propria  :  Cuft  mariam  cap. 
8  4-StatutaWillelmiEpifc.  Parifienfisc.  14.  Pro¬ 
ripitur ,  quod  commodationes  Carrucarum,  qua  fiunt  ifi 
feftivis  diebus,  quibus  fieri  folent,  per  Sacerdotem  fiant , 
ne  in  hoc  aliqua  inter  commodantes  interveniat  ccnfujio. 

4.  CARRUCA  ex  Osse.  Vita  B.  Luchefii  Tertia¬ 
rii  tom.  3  .  SS.  Aprilis  pag.  608.  coi.  2.  Puerulus 
quidam  Piftoncnjis  cum  teneret  Carrucam  ex  OJfe  in 
manibus ,  & ,  ut  moris  efl  puerorum  ,  ferro  illam  per¬ 
forare  niteretur ;  ferrum  illud  dejiliens ,  manum  ejus 
non  fine  magno  dolore  &  [anguinis  effnfione  penetravit. 
Elenfchenius  ibi  :  Carrucola  trochleam  fignificat,’ 
cuj  us  primitivum  Carruca  videtur  in  eadem  ligni-* 
heatione  hic  poni ,  nili  malis  intelligere Radium, 
textrinum  :  nam  in  hoc  quoque  opere  vocis  hujus 
ufum  effe  colligitur  ex  V ocabulario  della  Crufca. 

x.  CARRUCAGiUM  ,  Tributum  quod  lingulis 
aratris  pro  regni  negotiis  imponitur.  Hujufce 
praedationis  nomen  tum  primum  auditum  in  An- 
plia.  Occafionem  narrat  vetus  Scheda  in  Mona¬ 
dico  Anglic.  to.  1 .  p.  2  9  3 .  An  Dom.  1013  .S aenus 
Rex  Angliaab  Ailvtnno  Monacho  admonitus  e fi ,  ne  k 
populo  S.  Edmundi ,  hoc  eft  de  Nortfollg&  Southfolfi, 
tributum  exigeret :  fed  Suentis  eum  non  exoravit.  Nolle 
Purificationis  S.  Alaria  S.  Edmandns  Suenum  apud 
Gainefburg  lancea  fua  interfecit.  Northfolrienfis  & 
Southfolcienfis  audito  miraculo  &  nece  Suem  Regis , 
dederunt  S.  Edmundo  de  qualibet  carrucata  terra  in 
toto  Epifcopatu  4.  denarios  annuos,  quod  ufque  modo  ed 
decaufa  Carucagiiimeft  appellatum.Ejuimodl  tribu¬ 
tum  revocavit rurfum  Ricardus  Rex.  Guillelmus 
Neubrig.  lib.  5.  cap.  1.  Praterea  Rex  Jive pro  libe¬ 
randis  obfidibus ,  apud  Imperatorem  relidis ,  Jive  etiam 
in  fumptus  belli  cum  Rege  Francorum  gerendi,  tribu¬ 
tum  nimiis  ufitatum  univerfo  regno  indixit ,  'a  Jingulis: 
fiilicet  Carncatis  indifferenter  geminatum  (olidum  exi¬ 
gens.  Eadem  habet  Brompton.  an.  1  t  9  3 .  Matth. 
Paris  an.  1  200 .  Non  permifit  Vicecomitem  colligere 
Carriuagium  in  fua  diceceft  ad  opus  Regis.  Idem  an. 
1  2  2  4.  &  Matth.  Wedmonaderienf.  Regi . . .  con- 
ceffum  eft  per  totam  Angliam  Car ucagium ,  de  qualibet 


3  6 i  CAR 

carnea  z.  [olidi  'argenti.  An.  12-3  5-  Eodem  tempore 
cepit  Rex  Camcagium ,  fcilicet  duas  mare  as  de  caruca 
ad.maritaguim  fororis  /ha.  Obtinuit  etiam  Caruca- 
gium  in  Campania  Galiica.  Computum  Blado- 
rum  terrae  Campaniae  an.  1348.  Des  Charrues  de 
S  ainte-Mannehout ,  c  efi  a/favoir  de  chafcun  bourgeeis 
de  l adite  ville  qui  laboure  de  fa  propre  befie ,  un  fextier 
a  avoine  a  la  me  fur  e  de  Troyes  au  jour  de  la  S.  Re - 
mj ,  &c. 

Carrucagium  interdum  fumiturpro  ipfa  immuni¬ 
tate  a  tributo  carrucagii.  Railallus :  Caruage ,  hoc 
e  fi ,  quietum  ejfe ,  fi  dominus  Rex  t  alii av  erit  totam  ter¬ 
ram  fuam  per  camas.  Nota  quod  un  came  de  terre  e  fi 
un  ploveland.  VideMonad.  Anglic.  to.  1  „ p.  9  2  2. 

2.  CARRUCAGIUM  lumitur  etiam  faepe  pro  ter¬ 
ris  quae  aratro  &  caruca  coluntur.  Ita  Cbaritage 
ufurpat  Confuetudo  Vitriacenfis  art.  5  6.  Diplo¬ 
ma  Theobaldi  Campaniae  Comitis  ann.  1224. 

[  apud  Marten.  tom.  1  •  Anecd.  coi.  919-]  Primo¬ 
genitus  haberet  illud  cafiellum  &  feoda  illius  cafielli , 
(fi  Carrucagia ,  prata ,  &  vineas ,  aquas  (fi  flagna  qua 
funt  parochiarum  [ parrsebiatus ,  apud  Marten.]  illius 
cafielli.  [Infra:  Secundo  natas  haberet  eam  ( villam ) 
cum  omni  avantagio  defeodis,  Carrae agiis ,pr atis ,&c.] 
Regeltum  feodor.  Campaniae  fol.  89.  Feodum  do¬ 
mus  ejus  fuper  Alvam  ,  &  C 'arrae agium  ejus  ,  (fi  ho¬ 
mines  eju fidem  villa.  Fol.  72.  G  normandus  de  functa 
Alenoldi  ligius  de  domo fiua ,  &  de  Carruagio  fito  ,  qua 
fiunt  apud  Dampetram.  [Vi  de  Charuagium.  ] 

f  3.  CARRUCAGIUM,  Medietas  decimae ,  quam 
quis  percipit.  Vide  Reportagium. 

H  CAR RU CARE ,  Vehere  cdrruca  ,  Gall.  Charrier. 
Leges  Caroli  M.  apud  Murat,  to.  1 .  Scriptor.  Ital. 
part.  2.  pag.  1  o  8. coi.  2.  Arare ,  feminare ,  runca¬ 
re.  Carrucare.  Statuta  Synodal.  Odonis  Epifcopi 
Tuli.  an.  1192.  apud  Marten.  tom.  4.  Anecdot. 
coi.  1179.  Et  quoniam  gravis  (fi  intolerabilis  plaga 
domibus  Religio  forum  imminet  ex  hoc ,  quod  Potentes 
terra  boves  fiea  cetera  animalia  vel  carros  ad  Carru- 
candum fibi  violenter  diripiunt.  Vita  B.  Arnulfitom. 
5 .  Junii  pag.  617.  Fruges  faecis  impofitas  ad  Alona- 
fieriitfnCarruc aret.  Vid eCarricare  z.  &  Caplim. 

f  CARRUCARIUS ,  Caru carius  ,  Dudtor  carruca, 
five  pro  curru  fumitur ,  live  pro  aratro.  Teda- 
mentum  J.  de  Nevill  apud  Aladcx  Formul.  An¬ 
glic.  pag.  428.  Item  volo  quod  cc.  marco. . , .  difiri- 
buantur  inter  Carucarios ,  plauftr.arios  &  cuftodes  ani¬ 
malium  meorum.  Ulpian.  Si  cifiahus ,  id  efi  Carruca¬ 
rius,  dum  cateros  tranjire  contendit ,  evertit  cfium,  c fic . 

CARRU CATA, Tantum  terrae,  quantum  uno  ara¬ 
tro  coii  potelt  in  anno,  d  plough-land  dicunt  An- 
gli.  Matth.  Paris  an.  1251.  Vix  duas  terra  Carru- 
catas  digno fcitur  habuiffe.  Charta  Balduni  Franciae 
Cancellarii  an.  1047-  apud  Hcmereum  in  Au- 
gulta  Viromand.  Habetur  ergo  ibi  terra  quantum 
Carruca  f affuit  ad  laborandum.  Alia  Othonis  Co¬ 
mitis  Viromand.  apud  eumdem  :  Cum  terra  ara¬ 
bili,  quantum  fatis  efi  tribus  C arrugiis.  [  Super  dua¬ 
bus  Car  rugiis ,  in  Charta  anni  1220.  apud  Chef- 
nium  inter  Probat.  Hili.  Bethun.  lib.  3  .  p.  110.] 
Charta Henrici Regis  an.  1036.  apud  Loifellum 
in  Hili.  Bellovac.  Arabilem  terram  quantum  uni  Car¬ 
ruca  'per  totum  annum  f afficere  pojfit.  [  Caruca  dimi¬ 
dia,  pro  Carrucata  dimidia,  apudLobinell.  tom.  2. 
Hili.  Britan.  p.  207.T erra  unius  Carruca,  in  Hili. 
Be^cenli  MS.  pag.  170.  ex  Archivis  eju  Idem  Mo- 
naderii.  J  Charta  Henrici  V.  Regis  Angi.  tom.  2. 
Monall.  Angi.  pag.  968.  Ferra  ad  unam  Carrucam. 
Vide  Silvedrum  Giraldum  lib.  2. Itiner. -Cambr. 
cap.  1.  Lambertum  Ardenfem  pag.  152.  154. 


CAR  362 

Flid.  S.  Martini  de  Campis  pag.  330.  366. 40  8. 
509.  Spicilegium  Acherianum  tom.  1 3 .  p.  2  8  9. 
Scc.  Scriptoribus  Gallicis,  Canieede  tene  dicitur, 
Littletoni  fedl.  262.  &  in  to.  2. Monadici  Angi, 
p.  214.  in  Regeflo  Feodor. Franc.  fol.  73 .Othon 
de  Ener  e  homme  tientCharuee  de  terre  a  Groffe-forefi. 
Cujufmodi  autem  &  quotae  quantitatis  fuerit 
apud  Anglos  Came  at  a,  docet  Charta  Ricardi  I. 
Regis  Angliae  to.  2.  Monadici  pag.  107.  Et  circa 
locum  illum  viginti  Carrae  at  as  terra ,  fcilicet  unicui¬ 
que  Carrucata  fex  aginta  aeras  terra ,  ad  per ticum  no- 
firum,  videlicet  viginti  quinque  pedunt.  Apud  Edw. 
Cokum,  &  in  Charta,  quae  habetur  tom,  2.  Mo¬ 
nall.  Anglic.  pag.  2  5 .  Duodecim  Caru  au  faciunt 
unum  feodum  Militis.  Fleta  lib.  2.  cap.  72.  §..  4. 
Cufiagia  carrucarum  fciri  poterunt  per  hanc  rationem 
ut  terra  fint  tripartita,  tunc  nomes  20.  aera  faciunt 
Carucatam  ,  eo  quod  6  o  .  in  hyeme ,  6  o.  in  quadrage - 
fima  ,  60.  in  affue  pro  Te  are  do  debent  exarari.  De 
terris  vero  bipertitis ,  debent  ad  carucarn  odies  20. 
aera  computari,  ut  medietas  pro  ve  are  do  habeatur ,  efi 
medietas  aha  in  hyeme  (fi  quadragejima  feminetur. 
Charta  an.  9.  Ricardi  1,  jfhu  eledi  fuerant  (fi  con- 
fiituti  ad  hoc  negotium  Regis  jaciendum ,  fiat  nerunt  per 
afiimationem  legalium  hominum ,  ad  uniufcujufque  ca¬ 
ruca  Voainagium  centum  aeras  terra.  Vide  Hida. 

H  Carucula,  Ead.  notione.  Charta  an.  118  4.  ex  Ar¬ 
chivo  Sanctimonialium  S.  Salvat.  Mallii.  Jfiyiatuor 
praterea  Caruculas  terra  ante  fioppen  juxta  flumen  fit  a. 

H  Carucata  ,  pro  Carruca,  Aratrum.  Aiadox  For¬ 
mul.  Anglic.  pag.  384.  Et  ad  capiendum  necejfaria 
mea  de  meremio  ad  Carucatas ,  canas ,  caredas ,  her- 
cias  ,  attilta  &  alia  minuta  pro  terris  meis. 

H  Carucata  Boum,  Boves  jugatorii  unam  trahen¬ 
tes  carrucam.  Kennettus  Antiquit.  Ambrofden. 
pag.  135.  in  Donatione  Gilberti  Bafifet  :  Et  pa- 
Jluram  in  mea  dominica  paftur a  ad  tres  Carucatas  Boum 
trahentium  una  cum  bobus  meis  trahentibus. 

H  CARRU C  ATQR,  Dudtor  carruca  feu  carri,  Gall. 
Charretier.  Charta  Nicolai  Abb.  Corbeienlis  an. 
1 1 5  8  •  ex  T abulario  ej  ufdem  Abbati® :  Dicens  ejfe 
fui  juris,  inflante  tempore  Augufti  menjis ,  fe  pofiturum 
in  campis  nofiris  fecatores  fegetum  ,  C acrucator  es  fru¬ 
gum  decimarumque  in  horreo  nofiro ,  (fic. 

H CARU CATUS ,  pro  Carrucata ,  Tantum  terree , 
&c.  Vide  Hardvpices. 

Hi.  CARRUCHA ,  Carruca  opus  a  vaflallis  Domi¬ 
no  debitum.  Hid.  Mediani  Monaderii  pag.  327. 
in  Charta  anni  1261.  Homines  dida  villa  . . .  fur¬ 
cam  (fi  falcem  &  faciam  efi  Carruchas  efi  veduras  an¬ 
nona  &  feni ,  &  omnes  alias  confuetudiries  quas  mihi 
debebant . . .  perfolvent  Ecclefa  memorata. 

H  CARRUCHARIUS,  Dudtor  carrucae.  Vid qAIu- 
locijtarius. 

H  2.  CARRUCHA ,  Navis.  Vide  Curuca. 

^  1.  CARRU CIA,  vel  Carrucium.  Litterae  Hugo- 
nis  Archiep.  Senon.  in  Tabulario  Calenlip.  1  3  4. 
Concejfit  in  eleemojina  pradida  Ecclefia  de  Kala  in 
pleno  Capitulo ,  quod  quidquid  adi f  caret  (fi  extrueret 
in  eadem  terra ,  five  in  domibus ,  five  in  granchiis  vel 
Carruciis ,  aut  animalium  quorumlibet  nutrituris  totum 
ex  integro  eidem  Ecclefia  poft  deccf/um  fuum  remaneret. 
V el  ed  locus ,  ubi  carri ,  carrucae  &  alia  ejufmodi 
recluduntur,  vel  forte  carri  ipfi  6c  caetera  quae  co¬ 
lonos  fpedlant,  agriculturae  indrumenta. 

2.  CARRU CIA,  Gemma  marini  cancri  coloris  ,\J  gutio. 

H  CARRUGA.  Vide  in  Carruca  2. 

f  CARRUGIA.  Vide  Carrucata. 

H  CARRUM.  Vide  pod  Cana. 
f  CARRUONUM,  Glolfar.  Lat.  Gr.  f.le- 


3  6$  CAR 

gendum  Carbonium.  In  Supplemento  Antiquarii : 
Cantionum ,  «9-Cthu»,  Fuligo ,  carbo. 

«If  CARRUS  Funarius,  Vehiculum  minus,  quod 
funibus  trahitur  ab  operariis.  Hujufmodi  fre¬ 
quens  ufus  eft  in  faxis  mole  majoribus  tranfve- 
hendis  inter  aedificandum.  Lambertus  Ardenfis 
pag.  258.  Ruftici  cum  bigis  maratoriis  &  Carris  fu¬ 
nariis  calculos  trahentes  ad  fternendum  in  viam  mof- 
fulis  &  fcapulariis  feipfos  ad  laborem  animabant. 

UCARRUTAGIUM ,  Medietas  decimae  frugum, 
quam  quis  percipit.  Vide  Reportagium. 

CARSAMATIUM,  Eunuchus,  fpado.  Luitpran- 
duslib.  6.  cap.  3.  Obtuli  mancipia  quatuor  Carfa- 
matia  Imperatori  nominatis  omnibus  gratio for  a.  Carfa- 
matium  autem  Graci  vocant  amputatis  virilibus  &  vir¬ 
ga  Eunuchum  ,  quos  Verduiienfes  mercatores  ob  im- 
menfum  lucrum  facere  folent ,  &  in  Hifpaniam  ducere » 
Lipfius  Cent.  3 .  Epift.  44.  &  Spelmannus  a garpo, 
feu  garcio  ,  noflris  Garpon,  vocem  efEdam  augu¬ 
rantur.  Quod  fi  ita  eft,  Eunuchos  voce  barbara  ut 
imberbes,  cujufmodi  funt  Garciones ,  appellave¬ 
rint  Graeci.  Sed  aliunde  videtur  originatio  peten¬ 
da,  cum  vox  Garcio  efferatur  per  g.  Vide  Gloffar» 
med.  Grscit.  in 

1.  CARTA,  pro  Jjhparta ,  vulgo  Jjfuarte ,  Menfura 
frumentaria.  Tabui.  S.  Flori  in  Arvern.  Unam  Cur¬ 
tam  Jiliginis  &  unam  C artam  frumenti.  Alibi :  Car- 
tones  Jiliginis ,  &c.  [  Inventar.  Recognitionum  de 
Vouta  Dioocefis  Vivar,  to.  2.  fol.  3  43 .  Sub  cenfu 
unius  Carta  &  unius  c  arteria frumenti.  Fol.fcq.  Sub 
cenfu  duarum  Cartarum  &  umus  carteriafrumenti.  In¬ 
ventar.  Piquet  num.  18.  cap.  41.de  Volta  fol  14. 
in  Archivo  Principis  de  Rohan :  Item ,  quinque  Car-, 
tas  &  duo  civaderta  cum  dimidio  frumenti.  NcJn  femel 
occurrit  in  eodem  Inventario,  &  in  Chartis  Aqui¬ 
tanis,  &  paffim  in  Regefto  87.  Chartophylacii 
Regii.  Vide  Jffuarta  1.  ] 

Carta  Rasa,  non  ad  cumulum.  Vide  Cartharafa. 
Carta  Salis,  in  Codice  MS.  Monialium  S.  Tho- 
ms  juxta  Montem  Brifonium  apud Stephanotium 
tom.  5.  Fragm.  Hift.  Anno  1206.  Nobilis  Comes 
Forenjis  dotavit  hanc  domum  Monialium ,  qui  dedit 
vobis  libertatem  hominum  &  unam  Curtam  Salis  in 
unoquoque  Sabbato  in  foro  Montis  Brifonii. 

f  2. CARTA,  Species  praeftationis  agrariae.  Mudox 
Formul.Anglic.jp.  3  74.  Ego  Ricaruus  ds  iValetum 
, quietum  clamavi. . .  Deo  &  Ecclejta  S.  Margareta  de 
Pochbeleia  &  Canonicis  ibidem  Deo  fervientibus, reddi¬ 
tum  xx.  fol.  &  regale  fervitium ,  &  j» ardas ,  &  efcei - 
tas,  &  Curtum ,  &  quidquid  juris ,  &c.  V ide  fffiuarta. 

3.  CARTA  ,  Pars  domus,  Gallice  Appurtement } 
Jftu.irtier.  Statuta  Monafterii  Fraxinorenfis  anni 
1255.  apud  Stephanotium  Frag.  Hift.  to.  5 .  Do¬ 
minus  Abbas  habeat  facium  prefbytenim ,  qui  fecum  va¬ 
dat,  &  in  Curta  fta  jaceat  &  quiefeat. ]  Notat  Ughel- 
lus  to.  7.  Italiae  faers  p.  48  5 .  dioecefim  Salerni¬ 
tanam  dividi  in  16 .  partes, quas  hic  Curtas  vocant, 
feu  Archiprefbyteratus.  Ubi  Curtas,  pro  fph^artas, 
dici  opinor,  id  eft,  regiones,  noftris  JJIuartiers. 

4.  CARTA  Decada.  Anaftafius  Bibl.inS.  Silveftro 
PP.  p.  1 5 .  Curtas  decadas  150.  aromatum  lib.  200. 
Nardini  olei  lib.  20  o-  Infra:  Hybromias  pr  afans  fo- 
lidos  450.  Curtas  decadas  200.  aromata  c  affla  lib. 
50  -  Ubi  quidam  Codices  MSS.  habent  Chartas 
decadas :  alii,  Cartha  decadas  :  alii  denique  Cate- 
drechudas.  Quae  verba  Salmafius  ad  Hift.  Aug.  de 
Chartarum  fcapis  accipienda  cenfet.  Eft  autem  fca- 
pus ,  ut  habet  Ifidorus  in  Gloff.  certus  numerus  to¬ 
morum  charta  non  f  cripta:  ita  ut  finguli  fcapi  char¬ 
tarum  eo  aevo  non  plures  quam  decem  plagulas 


CAR  364 

contineret,  &  fingulse  chartarum  decuriae  fcapum 
unum  efficerent.  Nam  res  aliae  multae  per  decu¬ 
rias  venu  ndari  ldlebant.  T rebellius  Pollio  in  Clau¬ 
dio  :  Pellium  tentoriarum  decurias  triginta. 

<5[  CARTAGlUM,  Menfura  frumentaria  f.  eadem 
quae  Curta.  Archivum  Veteris  Villae:  Ex  dono  Ber- 
trandi  Nottcl  unum  Cartagium  frumenti.  Cartagium 
avena,  apud  Thomafferium in Biturig.  pag.  73. 

%  CARTALADA.  Vid e  Cartalata. 

CARTAEAGIUM.  Charta  ann.  1200.  inHiftor. 

S.  Barbarae  Lugdun.  p.  130.  Salvis  ufagiis  ditto- 
rum  vav affor um  intra  villam,  ut  eft  infornagiis,  l  eidis  t 
Cartalagns ,  &  aliis  ujibus  mercati.  Vide  Jfjurta- 
gium:  [quod  eft  Quarta  pars  vel  vindemiae  ,  vel 
aliarum  rerum  ,  quam  fibi  contra  jus  afferebant 
domini  feudales  in  tenentium  fuorum  praediis, 
agris,  vel  vineis.  Haec  notio  non  videtur  conve¬ 
nire  loco  laudato  ,  ubi  de  juribus  e  mercato  per¬ 
ceptis  potiffimum  agitur  :  quare  fufpicio  eft, 
Cartalagium  jus  fuiffe  percipiendi  c  artas  vel  car- 
tales  e  frumentariis  mercibus  in  mercato  vendi¬ 
tis,  ut  Coponagium  ,  jus  eft  percipiendi  copas  ex 
iifdem  mercibus.  Vide  in  Cupa  5 .] 

CARTALARIA.[Anidem  quod  Cartalagium]^  Ta¬ 
bularium  Brivatenfe  ann.  1288. fol.  196. Erat 
enim  quaftio  &  contrcverjia  ....  fuper  jurifdittione  , 
juftitia  &  diftnclu  Cartalaria  Brivatenjis.  Infra:  Cum 
ab  antiquo  Cartalaria  Brivatenjis  Jit  &  teneatur  in 
4.  locis ,  &c.  Item  in  diebus  fabbatinis ,  &  in  diebus 
nundinarum  fiat  &  teneatur  Cartalaria  in  foro  Rri- 
vatenji,&  ubicunque  ibi  bladum  communiter  vendatur , 
jure  Cartalaria  fungetur ,  &c.  Et  fol.  197.  Carta- 
larii ,  fcilicetilli,  qur  exercent  officium  Cartalaria  no¬ 
mine  Capituli ,  ad  hoc  fpecialiter  deputati.  Vide» 
Jjfuatta ,  Jpjuartagium. 

CARTALATA  ,  feu  Quartalata  Modus  agri , 
quartam  aripennis -partem  continens.  Jp)uartelee 
de  terre  ,  inConfuetud.  Burbonenfi  cap.  3  6. Ta¬ 
bularium  Prioratus  de  Paredo  fol.  19.  Et  in  alio 
loco  in  ipfa  villa ,  ubi  appellant  Ad  Bargim  ,  unam 
Cartalatam  terra  ,  &  terminatur  via  publica  in  cir¬ 
cuitu,  &c.  Tabular.  S.  Dionyfiide  Capella  dice- 
cefis  Bitur.  Ch.  1  04.  Cartalata  terra ,  eminata  ter¬ 
ra  ,  fextariata  terra.  Hift.  Abbatis  Condomenfiy 
pag.  476.  tom.  1  3 .  Spicii.  Dedit  B.  Petro. . .  unam 
concadam  de  terra  &  dimidiam ,  &  unam  Cartala - 
dam ,  ad  fontem  de  Pifol.  [Charta  anni  12  3  8. apud 
Baluz.  Hift.  Arverniae  tom.  2.  pag.  265.  Alter 
vero ,  (  Campus )  Jitus  eft  ibidem  in  territorio  campi 
rotundi. . .  &  continet  tres  Carta! atas.  ]  Tabularium 
Abbatiae  S.  Joannis  Ambianenf.  fol.  394.  On 
fait  ptendre  ,  lever  &  emporter  toutes  les  difrnes  des 
ablaiz.  enteues  en  fept  Couartees  de  une  piece  de  terre 
contenant  10. journeux.  Vide  £Fuarteria. 
CARTALlS,  Menfura  frumentaria.  Rotulum 
faeculi  xn.  de  PrioratuS.  Pauli  deTartas  in  Ar¬ 
chivo  de  Cafa-Dei :  Duos  manfos ....  ex  quibus  ex¬ 
eunt  duo  agni  cenji. . .  &  duo  Cartales  avena  &  dua 
gallina.  Ibidem:  Bertrandus  Willelmi  (dedit)  unum 
Cartalem  de  ciuda.  Vide  J^uartale  &  Cartallus. 

^[Cartalis  Vinea,  cujus  fruduum  quartam  pari¬ 
tem  cultor  accipit.  Vide  in  Jguartagium. 

1.  CARTALLUS,  Cophinus  vel  Caniftrum.  Car¬ 
tallus  Grace, Ficella  Latine, apud  Papiam  MS.  Gall. 
Panier.  Deuteron.  2  6.  2.  Tolles  de  cunttis frugibus 
tuis  primitias,  & ponesin  Cartallo  &c.  Ibid.  .  4.  Su- 
fcipienfquc  S  acerdos  Cartalumde  manu  tua  ponet  ante 
altare  Domini  Dei  tui.  Jerem.  6.9.  Hac  dicit  Do¬ 
minus  exercituum:  Ufque  ad  racemum  colligent  quajt 

,  in  vinea  reliquias  Ifrael :  converte  manum  tuam  quajt 


365  CAR 

vindimiator  ad  Cartallum.  Hinc  emendandus  eft: 
locus  Epiftolae  Honorii  III.  ad  Praelatos  Hiber- 
niae  apud  Marten.  tom.  i.  Anccd.  coi.  875.  Vi¬ 
nea  fera  tota ....  aruit ,  &  vindemiator  manum  ad 
Care  alium  non  revocat .  Pro  Care  alium  e  nim  legen¬ 
dum  eft  Cartallum. 

2 .CARTALLUS.Menfurafrumentaria.Inftrum. 
anni  1240. Hift. Dalphin.tom.  i.p.  18 8. coi.  2. 
Conceffimus ,  ut  de  Jingulis  domibus  villa  de  Mon- 
fireuil  ,  ubi  bos  feu  boves  fuerint  duos  Cartallos  avena 
ad  menfuramfm  Ambrumacenjls  recipiant  annuawn ; 
de  illis  vero  domibus ,  ubi  bos  non  fuerit ,  unum  Car¬ 
tallum  avena  tantum  recipient.  Occurrit  ibidem  non 
femel ,  in  Chartulario  Prioratus  S.  Petri  de  Do¬ 
mina  fol.  1  o  1 .  verfo  ,  in  Archivo  Majoris  Mo- 
nafterii,  dcc.  Vide  Cartalis  &  JJJuar  talius. 

3.  CARTALLUS,  Gerifolium,  capfula  geren¬ 
dis  chartis,  Gall .  Porte-feihlle.  Annales  Bened. 
tom.  5.  pag.  5  6  2.  exRuperto.  Hic  relatis  obtre¬ 
ctatorum,  qui  primis  ejus  Itudiis  &  feriptioni- 
bus  obftrepebant ,  diCteriis ,  fubdit :  Hac  &  alia 
multo  graviora  furda  aure  prateriens  ,  ut  tolus  eram 
pojfejfus  ab  ea ,  qua  me  tacere  non  Jinebat ,  dilectione 
verbi  Dei ,  &  primitias  ijl as  (Libros  de  divinis  Of¬ 
ficii)  &  aha  nonnulla  in  Cartallo  meo  congeJfi.Me- 
taphorica  locutio  cftduda  a  Cartallo,  prima  no¬ 
tione. 

CART  ALOGUS,  pro  Catalogus, in  Epiftola  Joan- 
nis  II.  Archiep.  Lugdun.  apud  Mabillonium  to. 

3 .  Analedt.  pag.  49  1 .  Quod  facile  deprehendere  po¬ 
teritis  ex  Martyrologio  Venerabilis  Beda  Prefbyteri 
&  fuccefforis  ejus  Of ve  ardi ,  qui  C 'an  alogum  S  an  flo¬ 
rum  magna  ex  parte  ampliavit. 

<(f  CART AMENTUM  ,  Inftrumentum  ,  Charta. 
Prout  in  Cartamentis  &  litteris  inde  confeflis  plenius 
continetur  ,  in  quodam  veteri  Inftrumento. 

%  CARTANAR1US,  Qui  quartana  febri  laborat. 
Capitula  general.  MSS  S.  Vi<ftoris  Maftil.  Carta- 
nariis  vero  provideat  mfirmarius  in  carnali  tempore 
omni  die  in  quo  carnes  licite  comeduntur ,  &c.  Cod. 
MS.  e  Bibliotheca  D.  de  Chalvet  Senefcal.  Tololae 
de  Didas  in  Elaereticos  Albigenfes :  Et  rogaverunt 
•  eum  debilem  &  Cartanarium  ,  quod  veniret  cum  eis 
ad  fol  adament  um  ad  columbarium  magiftri  R.  Cal¬ 
viore.  Vide  Quartanarius. 

CARTANENSiS  Moneta.  Albertus  Aq.  lib.  2. 
Hift.  Hierof.  cap.  3  5.  Pafli  funteidare  1  5.  libras 
C  artanenfis  moneta.  Cartenjis  dicitur  Raimundo  de 
Agiles  pag.  165.  Piflavint,  Cartenfes,  Manfei,  Lu - 
cenfes,  &c. 

^[CARTANIA.  Vide  Brogalta. 

CARTAPAC1A.  Vide  Chartapacia. 

«JJ  CART  ARIA,  Pars  quarta.  Donatio  Bernardi 
Atonis  V  icecomitisN emauf.  pro  Raimundo  Can- 
tarellaann.  1138.  apud  Balu^.Elift.  Arvern.pag. 
489-  Quem  vifus  efl  tenuiffe  pater  tuus  Bern.  Pontius 
Cantarella  &  tupojleum ,  vel  aliquis  pro  vobis  ,Jive 
ad  mejarium ,  vel  ternariam ,  vel  Cart artam  :  hoc 
eft,  reddendo  mediam,  vel  tertiam  ,  vel  quartam 
partem  fruCtuum  inde  provenientium, 
f  CARTARIATA  ,  Cartiata,  Modus  agri, idem, 
ut  videtur, qui  Quarteria  continens  quartam  par¬ 
tem  jugeri,  noftris  Quartier.  Charta  Gilbertse 
Abbatiffse  S.  Salvatoris  apud  Stephanotium  to. 
1  o .  Fragm.  hiftor.  pag.  260.  n.  1450.  Donamus 
tibi ....  quinque  Cantatas  de  terra  culta ,  &  quintam 
partem  de  aha  Cartariata.  Videtur  utrobique  le¬ 
gendum  Cart  artata. 

CARTAR1US,  [Modus  agri,  Gall.  Cartier  de  terre. ] 
Vide  Quartanus. 


CAR  3 66 

CARTARONUM,  Quarta  pars  librae,  Gall.  C  ar¬ 
ter  on.  ConluetudinesTolofe  Rubrica dc  emptio¬ 
ne  num.  x.  Ufus  &  corifuetudo  eft  Tolofa  ,  quod  qui¬ 
libet  venditor  ujttatus  rerum  ponderis  debet  tenere  cer¬ 
tum  pondus ,  fcilicet  quintale  ,  &  medium  quintale , 

&  libram  ,  &  mediam  libram ,  &  Cartaromitn,  &  me¬ 
dium  C  anatonum ,  &c.  Alii  legunt  Quartaronum. 
Vide  in  hac  voce. 

CARTATORIA.  Charta  ann.  1027.  apudUghel- 
Jum  tom.  7.  pag.  5  94.  Debent  dare  omni  anno  tem¬ 
pore  vindemiarum  octo  laurnas  de  mufio  mundo  ,  quo¬ 
rum  quaque  habeat  oflo  languenas  jufle  Cartatonas  , 
&  puteolum  unum  quod  exierit  de  terra  ,  cum  vinea 
ejufdem  Monasterii  qua  dicitur  effe  in  loco  Grancoa- 
no ,  &  intra  ipfam  terram  cum  vinea,  faciendum  quod 
voluerit. 

CART AYRONUM ,  Quarta  pars  menfurse,  vel 
ponderis ,  Gall.  Carteron.  Statuta  Epifcoporum 
Maftil.  pro  Monialibus  S.  Salvatoris  ejufd.  urbis: 
Detur  Jingulis  Monialibus  duas  libras  panis  &  unum 
Cartayronum  vini .  Charta  ann.  13  8  1 .  ex  Archivo 
S.  Vietoris  Mallii.  SacriflaS.  Geuejii  tenetur  annis 
Jingulis  in  Natale  Domini  dare  domino  Priori  unum 
entortitium  quatitor  lib.  cera  facium  &  operatum  fine 
fraude ,  &  unum  Cartayronum  quintalis  candelarum 
operatarum  de  cepoi  hoc  eft  1 5.  libras,  cum  quin¬ 
tale  fit  centum  librarum.  Vide  Carteironum. 

«fi-  CART-BODY,  ex  Anglico  Cart,  carrus,  &  Bodv, 
corpus,  id  eft,  Pars  carri  praecipua ,  quae  rotis  & 
axe  fuftinetur.  Kennettus  Antiquit.  Ambrofden. 
pag.  55  o.  Et  pro  farratione  &  dolatione  unius  Cart- 
Bodj ,  &c. 

CARTBOTE ,  ex  Angi.  Cart ,  carrus,  dc  bote  com- 
penlatio,,  &c.  Vide  in  Houfebpte. 

CARTEA,  Carteia  ,  ex  Gallico  Chartee  ,  feu  ut 
efferunt  Belgae  ,  Cartee.  Carteia  pifeium ,  Carteia 
carnium ,  Carteia  lana ,  &c.  in  Charta  telonei  S. 
Bertini ,  in  Tabulario  ejufdem  Ecclefiae  [ Cartea 
in  MS.  Cathedralis  S.  Audomari.  ] 

^[CARTEPER.  Inftrument. anni 847.  apud  Ma- 
bili,  de  Re  diplom.lib.  6.  Charta  86.  Carteferum 
ad  manendum  &  vineam  &  pratum ,  ftniul  continen¬ 
tes  bunnarium  unum  &  dimidium.  Videtur  efle  pro 
Curtifer ,  quod  vide  poft  vocem  Cortis. 
CARTEIA.  Vide  Cartea. 

CARTEIRATA  ,  Quarta  pars  arpennis  feu  ju¬ 
geri, apud  Stephanotium  Antiquit.  Occitan.  part. 
2.  pag.  471-  Tefiamentum  Guillelmi  Domini  Mon - 
tis  pejfulani. . . .  injirmaria  prope  pontem  de  levio  dat 
vii.  Carteiratas  vineis  in  terminio  de  Salveto.  Vide 
Cartariata. 

CARTEIRONUM,  Quarta  parsmenfuras  ma¬ 
joris  five  liquidorum  fit  live  aridorum.  Statuta 
Maftil.  pag.  170.  Quoties  vinum  praconifatur  ai 
vendendum ....  inquirere  teneantur... .  an  menfura, 
jufia  fint,  dovennm  &  medium  d  ove  num ,  &  Carteiro¬ 
num  ,  &  poivale ,  &  meillairola ,  &  Carteironum  & 
emina  bladi,  &  falis ,  &  c  ater  arum  rerum  menfu - 
randarum. 

CARTELLANA  ,  Cartilago.  Conftantinus  Afric. 
lib.  1 .  Pantechn.  cap.  2  1 .  Sicut  enim  in  pueris  fo- 
lidiora  membra  ,  ut  Cartellana  ,  nervi ,  atque  offa , 
bumidi/Jlma  funt  &  tenerrima,  ita  contra  in  decre¬ 
pitis  jicciffima. 

1 .  CARTELLUS,  Chartula.  Concilium  Biterrenfe 
ann.  1  246.  cap.  5.  Pracipimus  quod  quaflores  non 
permittantur  in  Ecclejiis  aliquid  populo  pradicare , 
quam  in  indulgentiis  D ■  Papa&  fui  Dicecefani  literis 
continetur  :  nec  Cartelli  vel  ccdularecipiantur  ab  etf- 
dem,  &c.  Concilium  Burdegalenfe  ann.  115  5» 


3  67  CAR 

cap.  2 .  Caveant  infttper  ne  Cartcllos  'a  quojioribus  re¬ 
cipiant  ,  nijt  primitus  diligenter  infpeclos ,  quod  in  iis 
nec  major  indulgentia  ,  nec  ampliora  beneficia  expri¬ 
mantur,  quam  in  literis  fupradittis.  Eadem  ferine 
in  Synodo  Nemaufenfi  ann.  1284.  fub  finem. 
[  Stephanotius  tom.  i.Fragm.  Fliftor.  in  Statu¬ 
tis  MSS.  Capitulorum  general.  Ordinis  Artigioe: 
Ordinamus  quod  nuntiis ,  qui  de  Artigia  de  manu  Sa- 
crifta  recipient  brevia  feu  Cartellos  Fratrum  def unito - 
tum  ,  &c.  VitaNicolaiiPP.III.  ex  MS.  Bernardi 
Guidonis,  apud  Murator,  tom.  3.  p.  6  07.  coi.  2. 
T une  etiam  reperta  fuit. ...  in  tumulo  memorato  feri¬ 
atura  alia  vetujlijfma  in  quodamCartello  in  cera  exte¬ 
rius  undique  cooperto....  qui  talis  erat:  Hic  requief- 
cit  corpus  B.  Ai.  AJagdalenaf]  Voxetiamnum  ufur- 
pata  in  litteris  diffidationum,  quas  Cartels  dedeffy 
dicimus. 

«[[  2.CARTELLUS,  ut  Cartallus  1.  Cophini  fpe- 
cies  feu  capfa,  in  qua  Sandorum  reliqui*  repo¬ 
nuntur.  Chronicon  Comodoliac.  apud  Stepha- 
notium  tom.  2.  Fragmentorum  MSS.  Ipfas  ( reli¬ 
quias )  &  Cartellos  earum  huc  &  illuc  per  foffata  & 
loca  immunda  difperjit.  Inflrumpntum  an.  1404. 
ex  Archivo  S.  Vidoris  Mallii.  Repererunt  pretiofas 
reliquias  &  offamenta  corporum  beatorum  S.  Fidioris 
&  Sociorum  fuorum  ,  &  alia  offamenta  &  reliquias 
cum  eorum  albarellis JiveCartellis ,  cum  quodam  rotulo 
in  pargameno  deferipto. 

%  3.CARTELLUS,  Menfura  frumentaria.  Sehe- 
rus  Abb.  de  primordiis  Monafterii  Calmofiac. 
apud  Marten.  tom.  3.  Anecd.  coi.  1198.  Debet 
etiam  trituram  in  horreo ,  qua  decem  Cartellos  continet. 

C ART ENSIS  Moneta.  V ide  Cartanenjis. 
CARTEREGIUM,  Menfura  frumentaria,  inln- 
flrumento  Majoris  Monafterii :  Luci  a  domina  de 
Aiatignon  pro  anima  fjoh annis  filii  mei  defuncti ,  af- 
fenfu  Domini  Stephani  Guoion  olim  mariti  mei ,  dedi 
'unam  minam  frume  uti  domui  S.  Ad ar  tini  de  Lambalia 
&  dimidium  Carteregii  ad  menfuram  de  Aiatignon , 
in  terra  me  a,  qua  dicitur  Bailliviain  parochia  S.  Calli. 

CARTERENCHA  ,  Menfurae  Arvernicse  fpecies. 
Tabularium  Brivatenfe  ann.  125  5.  1268.  Tres 
c  artas  ordet  &  quinque  Carterenchas  frumenti ,  &c. 
Una  JJuarterengid  pre/foragii ,  in  Charta  Philippi 
Aug.  ann.  1 1  8  1 .  inTabular.  Abbat.  Barbellen- 
fis  num.  3  4. 

C  ARTERIA.  Vetus  Statutum  de  Menfuris  apud 
Catellum  in  Hiffc.  Tolofana  pag.  227.  Jfijtod  la¬ 
pides  menfuraru  A.  Petn  &  S.  Geraldi.. . .  exceptis 
illis  qua  funt  de  nucibus  &  de  avena  ,  debent  ejfe  coa- 
quales ,  &  debent  ire  ad  rafuram  plenam  ,  &  debent 
traln  &  effe  de  ratione  C  arteriarum  cupri ....  Item 
quod  Carteria  lapidis Jit  de  ratione  Carteria  cupri  ,  & 
in  emina ,  quod  habeat  duas  Carterias  aquales ,  &  tn 
medio  canona  quatuor  ,  totum  ratione  Carterias  aqua¬ 
les  ,  &  in  medio  cartona  quatuor ,  totum  ratione  Car- 
ceria  cupri,  &c.  [Inventarium  Recognitionum  de 
Vouta  Dicecefis  Vivar,  tom.  2.  fol.  343.  Sub 
cenfu  unius  carte  &  unius  Carterie  frumenti ,  trium 
carteyronorum  cyvate  &  trium  C  arteriarum  Jiliginis. 
Fol.  feq.  Sub  cenfu  duarum  c  artarum  &  unius  Car¬ 
terie  frumenti,  &  unius  carteyroni  avene.  Et  fol.  3  5  r. 
Sub  cenfu  trium  carteyronorum  &  unius  Carterie  cum 
dimidia  avene.  His  in  locis  carteria  videtur  elfe  mi¬ 
nor  carta,  feu  ejufdem  pars  quarta,  &  f.  eadem 
menfura,  quae  Carteyronum.  Vide  JJuarteria.] 

C  ARTER  I  Ai ,  funt  in  cacumine  arborum ,  per  quas  fu¬ 
nes  trahuntur.  Papias.  [Arbor  hic  eft  malus  navis.] 
CARTERIUM  ,  Menfura  annonaria,  apud  Lobi- 
nell.  Hift.  Britaa.tojn.  2.  pag.  213.  fluitavit  in 


CAR  368 

perpetuum  mihi ....  decem  Carteria  Jiliginis  &  duo 
Carteria  frumenti.  Vide  Carteria. 

•fi-  Carterium  Arietis  ,  Quarta  pars  arietis ,  Gall. 
Cartier.  Charta  Geraldi  Abb.  S.  Joannis  Angeria- 
cenlis  ann.  1385.  ex  Chartulario  ejufd.  mona¬ 
fterii  pag.  464.  JJuibus  (pauperibus)  dantur  dCel-  ' 
lerario  quotidie  feptem  panes  frumenti  &  totidem  jufia 
vini ,  &  carnes  ad  minus  duo  Carteria  arietis. 

4Jf  Carterium  Molendini  ,  Quarta  pars  ,  ut  verifi-' 
mile  eft  ,  reddituum  molendini.  Chartular.  S. 
Vandregefili  tom.  1.  pag.  1060.  Noverint  uni- 
verjt  ,  quod  ego  Nicholaus  de  Depa. . . .  vendidi.  .. . 
Rozeria  uxori  Roberti  Deo-donati. . . .  unum  Carte - 
rium  molendini  tanerii ,  quod  fedetin  villa  deCaude - 
bec ,  quod  habui  pro  mea  proparte. 

f  Carterium  Cervi  a  fubdito  venatore  dandum 
filvae  domino ,  in  Charta  ann.  1  2  3  3 .  ex  Schedis 
Prae  fi  dis  de  A  1ar.augu.es. 

f  CARTERONIUM ,  Ejufdem  Originis,  ac  no-- 
tionis  non  abfimilis  ,  pro  Parte  loci  feu  agri  am¬ 
plioris  fumi  videtur ,  in  Charta  ann.  1201. apud 
Lobinellum  tom.  2.  Hift.  Britan.  p.  3  2 6.  eoi.  2.! 
Ego  Conftancia  Conani Comitis  filia,  Duciffa  Britan¬ 
nia.  . . .  qu  and  am  Abbatiam  fundare  decrevi ,  ad  cujus 
Jitum  &  fundamentum  locum  elegi  idoneum  &  hone- 
ftum  qui  dicitur  Coninaria. . . .  Infuper  dedi.  . . .  Car- 
teronium  de  monte  Berole  integre  ad  culturam  ;  etjt 
non  potuerit  fufficere  ad  ufum  quinque  carucarum,  in 
Laurenceria  reliquum  perficietur.  Carteronum  ia 
Charta  Thoffiacenfi  anni  1461.  Domus  ifta Jita  efl 
in  Carterono  de  Challes.  Galli  diceremus ,  Situee 
dans  le  Canton  vel  le  ffiuartier  de  Challes.  Nifi  ma¬ 
lis  per  Carteronum  vicum  intelligere  :  quod  fere 
eodem  redit. 

^  CARTEYRONUM ,  Quarteyronum,  Menfura 
annonariacontinens  quartam  partem  Jjfjiarta,  feu 
alterius  menfurae  amplioris,  lnventar.  Piquet  n°. 
18.  cap.  41.  de  Vouta  fol.  18.  ex  Archivo  Pria- 
cipis  de  Rohan:  Item,  unum  ce  fi  arium  frumenti  cum 
uno  JJjiarteyrono  &  tertiam  partem  unius  Carteyroni 
frumenti. .. .  Item ,  unum  Carteyronum  frumenti ,  & 
tertiam  partem  alterius  Carteyroni  frumenti ,  quos  fer* 
viant  dicti  heredes.  V ide  Carteria,  &  Carteironim. 

CARTHARASA  ,  Menfura  annonaria  apud  Bur-J 
gundos.  Tabularium  Prioratus  deParedofol.18. 
Dedit. . . .  totam  partem  terra  fua  ubi  feminari  potefi 
Cartharafa  annona.  Forte  dividenda  vox ,  Cartx 
rafa, Ceu  quarta  non  ad  cumulum.  [Quindjviden-* 
da  fit ,  nullus  dubito.  Vide  Carta  1 .] 

<(f  CARTIATA.  Vide  Cartariata. 

CARTIBULA.  Vide  Cafiibulum. 

CARTICA.  Pelagius  libello  10.  num.  7 6.  Fidens 
autem  aEgyptius  vcjlitmn  mollibus  rebus  ,  &  budam  de 
papyro  ,  &  pellem  ftratam  fub  ipfo  ,  &  modicum  ca¬ 
pitale  de  Cartica  fub  caput  ejus,  &c.  Hic  haeret  Rof- 
vreidus  ,  fed  indubie  legendum  Carpit  a.  Vide 
Carpia. 

CARTICELLAi  Triumphales  ,  Chartae  lufo- 
riae,  chartae  pidtae  ita  hic  di&ae  ,  inquit  Editor» 
ex  fuppofitoquod  voxtruffa,  quae  lufum  figni- 
ficat,  fit  derivata  a  Latina  voce  triumphos.  Galli 
etiamnum  dicunt  fjoiier  a  la  Triomphe,  quod  forte 
ludi  genus  primum  fuit.  Certe  antiquiffimum 
eft  ceteris  c  artarum  ludis  generibus  comparatum. 
Vita  S.  Bernardi  Senenfis  tom.  5.  SS.  Maii  pag. 
276.  Larvales  pratere af acies ,  alea ,  taxilli ,  trium¬ 
phales  CarticelU  in  forum  deferebantur,  omni  igni  tra¬ 
denda  atque  comburenda. 

CARTICELLUS,  Parva  charta.  Eadgarus  Rex  iu 
Regulari  Concordia  Monachorum,  apudSelde- 

num 


3  <Sp  CAR 

num  ad  Eadmerum  pag.  147*  Hoc  exiguo  appo- 
fuerunt  Catlicello.  Seldenus  legit  Codicello  ,  ma¬ 
lim  Carticello. 

CARTICLUS.  Charta  Odonis  Epifc.  Belvacenf. 
anno  1 1 40  .  apud  Lou  veturn  :  Concejferunt  in  elee- 
mofynam  huic  Ecclejia. . . .  fcilicet  Camelum  unum , 
&  manfuram  &  major  atum.  Sed  legendum  videtur 
Curticlum ,  aut  Curtillum. 

CARTICULA.  GlolT.  Grseco-Lat.  fcuTTvov  ,  Car ti- 
cula,  Coena. 

CARTILAGIUM  ,  forte  Idem  quod  Cartala- 
gium.  Bulla  Gregorii  Vilf.  in  Privilegiis  Equi¬ 
tum  Ordinis  S.  Joannis  Jerofolymitani  p.  144. 
Neque  aliquibus  folvatis  aliquam  gabellam,pajfagium, 
pedagium  ,  Cartilagium  ,  nec  teneamini  ad  reparatio¬ 
nem  murorum  ,  fontium,  pontium,  vel  viarum,  &c. 

CARTILAGO.  GlolT.  Ifidori:  Cartilagini,  lardo  brx- 
donc ;  an  bacone  ? 

;x .  CARTO  ,  vel  Quarto  ,  ut  efl  apud  Gariellum 
inEpifcopis  Magalonenlibus  pag.  i43.Menfura 
frumentaria.  Charta  anni  1  2  1 4.  in  3  o.Regeflo 
Archivi  Regii  Ch.  5  8.  Similiter  liceat  nobis  emere 
vineas  &  alias  poffeffiones  ,Cartones  vel  tafcas  ad  ufum 
menfa  noftravel  Canonicorum ,  &c.  Ubi  Carto  vide¬ 
tur  efle  idem  quod  in  Charta  Occitanica  ann. 
1306.  in  Regefto  Philippi  Pulcri  incip.  anno 
1  299.  pag.  9  i.  ex  Tabulario  Regio  :  Item  du¬ 
centas  quinquaginta  &  dimidiam  terra  ad  agrarium, 
feu  nonam  partem  in  dici  a  villa  &ejus  pertinemus 
Jitas ,  qua  a  nobis  tenentur  ,  pro  quarum  Cartonata- 
rum  qualibet  debentur  duo  denarii  ultra  agrarium,  qui 
funt  computati  in  dicta  fumma  obliarum  minutarum, 
qua  fuerunt  aflimatav  alere  communi  afiimatione  97. 
Canones  cum  dimidia  bladi ,  dux  partes  frumenti ,  & 
media  pars  tertia  partis  Jiliginis,&  alia  media  pars  ter¬ 
tia  partis  avena ,  &c. 

&V  Iis  in  locis ,  ut  &  in  fequentibus ,  fermo  efl; , 
fi  bene  conjedto  ,  de  eo  jure,  quod  Jfhiartagium 
appellabant ,  G ali.  Jjduartelage.  Hoc  libi  arroga¬ 
bant  domini  feudales  a  fu  is  tenentibus  extor¬ 
quendo  quartam  partem  frudtuum  e  praediis, agris 
vineifve  provenientium  :  quod  quia  praeter  jus 
&  aequum  erat ,  pro  quarta  parte  aliam 
minorem  ,  aut  eam  commutabant  in 
xamque  Cartonttm  frumenti  aut  vini  quantitatem, 
pecuniaecenfu  interdum  addito, ut  ex  variis  locis 
hic  fubjedtis  licet  colligere.  Libertates  an.  1  209. 
concefias  per  Raibaldum  deCalmahominibus  ter¬ 
ra:  fuae  ,  Hift.  Dalphin.  to.  1 .  pag.  1  9.  Volo  quod 
vinea  eorum ,  quaCartonem  dabant  fervitio  ,  quintam 
tantum  faumat  amfcrviant.LhterdeHumbertiDicn- 
fis  Epifc.  eod.  tomi  pag.  141.  Sciendum  vero  eft  , 
quod  in  Cartonibus  vini  &  cenjibus gallinarum  ,  quas 
in  ditto  ca(lro  percipimus,  debent  pradicti  Stephaniis 
&  Petrus  Boueiii,  &  Petrus  de  Valle  pro  balia  fua 
decimam  partem  accipere.  Conventio  inter  Adalar- 
dum  Abb.  S.  Vidloris  Maflil.  &  WilhelmumVi- 
«ecomitem  de  villa  Cathedrae  ann.  993.  apud 
Marten.  tom.  1.  Calleft.  AmplilT.  coi.  350.  Vide¬ 
bam  terram  S.  Vilioris  membratim  carpere ,  &  ceu  a 
belluis  particulatim  dilaniare  ,  ab  Ar nui fo  fcilicet  Sa- 
benco ,  qui  fraudulenter  acquijivit  Jibi  Cartonem  Ca¬ 
thedra  ab  anteceffore  meo  Bernardo  ,  necnon  a  IVtllel- 
mo  Vicecomite  ,  &c.  Statuta  Eccl.  Biterr.  ann. 

1 3  60.  apud  eumd.  Marten.  tom.  4.  Anecd.  coi. 
632.  Item  monemus  femel ,  fecundo ,  tertio  &  perem¬ 
ptorie  omnes  &  Jingulos  qui  Cartones ,  procurationes , 
fynodattea  &  affignationes  nobis  debent  &  Ecclejia 
Biterrenfi,  quod  dcipjis  infraxv.  dies  fatis  faciant  ad 
plenum  t  ut  tenentur.  Quartagium  ad  fixam  fru- 
Tom.  IT. 


exigebant 
certam  fi- 


CAR  370 

menti  ,  vel  avenae,  &c.  quantitatem  &  ad  cer¬ 
tam  pecuniae  cenfualrs  fummam  redaftum  fuifle, 
probat  D.  de  Lauriere  in  fuo  Juris  Gallici  Glor¬ 
iatio, ex  libertatibus  incolis  S.  Palladii  aGuidonc 
de  Soliaco  Archiep.  Bituric.  ann.  1  279.  concef 
fis,  ex  quibus  haec  refert :  Pro  quolibet  cafali  Jito 
in  cenjibus  nojhis  ,  &  rebus  pertinentibus  ad  cafale  , 
quod  cafale  cum  pertinendis  tenebant  homines  quon¬ 
dam  tailliabiles ,  reddentur  nobis  viginti  locelli  avena 
&  viginti  denarii  Turoncnfes  cenfuales  ,  acccrdabi - 
les ,  vel  tantum ,  feu  pro  rata  quam  tenebant  de  cafali . 
Idem  confirmat  ex  Confuetudinibus  oppidi  de 
Troy  in  agro  Bituric.  ubi  fic  habetur  :  Item,  par 
ladite  Coutume  &  droit  preferit  de  temps  hnmemorial 
ledit  Seigneur  a  droit  de  prendre  fur  chacun  chetLeau  , 
etant  audit  cenjif  Jix  boijfeaux  marfeche  &  trois  pa- 
rijis  de  cens  accordables ,  pay abies  comme  deffus ,  & 
pour  demi  chHeau  trois  boijfeaux,  &un denier  obele 
parijis,  pour  un  ders  ou  quart  dia  raijon  d.ejfus- 
dtte ,  leqtiel  Droit  s’ appelle  Droit  de  JJjiartelage,  fur 
lequel  le  Roy  prend  un  ifiuid  marfeche  de  rente,  d  la 
charge  de  fournir  audit  Seigneur  cenpvier  un  Sergent 
fiefe,  qui  exeeute  les  debiteurs  des  droits  Piceluy,  par 
vertu  du  roolle  du  Rcceveur  ordmaire  du  domaine  du 
Roy.  Vide  antiq.  Conluetud.  Bituric.  pag.  in. 
222. 

IT  CARTO  ,  Charta  fpiflior  ,  Gail.  Carton.  A&a 
SS.  Maii  tom.  6.  pag.  174-  de  S.  Jacobo  Philip¬ 
po:  Ex  libro  memoriarum  antiquarum. . ,.  Cartom- 
bus  rubris  cooperto. 

CARTOLA  ,  pro  Chartula  ,  in  veter.  Formulis 
Andegav.  art.  3  2.  &  40. 

^  CARTOLARIUS  ,  pro  Chartularius ,  in  Praece¬ 
pto  Ludovici  Imperat,  ann.  821.  apud  Marten. 
to.  1 .  Co'le£L  AmplilT.  coi.  78. 
CARTOLOGUS ,  quali  Chartiloquium  ,  id  efl:, 
quidquid  chartae  dicant  vel  inltrumenta.  EpiftoJa 
Gregorii  Papae  IX.  pro  Aldrici  appellatione:  Sed 
Jtcut  apofiolicis  efl  munitus  prafidiis ,  ita  vejlris  fulcia¬ 
tur  auxiliis,  Jitque  ab  omni  ftcer dotalis  Cartologi  la¬ 
queo  ,  aut  oppreffione  ,  vel  judicio  humano  intattus. 
Pollet  etiam  Cartologi  nomine  intelligi  Aldrici 
adverfarius,  qui  ad  fuam  caufam  deffendendam 
chartas  &  inltrumenta  proferebat. 
CARTONAGIUM  Vini,  apud  Boerium  Decif. 
246.  Vide  Carto  1. 

CARTON  AT  A  Terrae,  id  efl  terra ,  vel  terrae  aut 
agri  portio  unius  cartonis  frumenti  reditus. 
Charta  anno  1  300.  in  Regefto  Philippi  Pulcri 
incip.  ann.  1199-  num.  47 .Tres  Cartonatas  terra 
qua  faciebant  agrarium  ab  antiquo  Prioratui  antediclo. 
Jjduartenata ,  &  fjhyartonata  ,  in  Charta  an.  13  04. 
in  9.  Regefto  ejuld.  Philippi  Pulcri  Ch.  86. 

IfCARTOPHYLAClUM  ,  Cartophylax.  Vide 
Chartophylax. 

f  CARTORlUM  ,  Archivium  ,  Tabularium.  A&a 
SS.  Julii  to.  2.  pag.  173.  de  S.  Elizabetha :  Si 
in  Cartorii  dicti  Monafleru  aliqua  amplias  ejfent  feri- 
ptura. 

CART-SADEL,  ab  Angi.  Cart,  carrus,  6cSadel 
vel  Saddle ,  Ephippium  ,  feu  illud  ltratum  ,  quod 
imponitur  equo  currum  trahenti  ,  &  cui  infi- 
det  auriga.  Kennettus  in  Gloffario  ad  calcem  An- 
tiquit.  Ambrofden.  Pro  ano  Cart-fadel ,  uno  coiero, 
cum  uno  pari  tr altuum  emptis  xiv.  d. 

f  CARTU  ARIUM,  ut  Chartularium,  Gall. 
Canulaire.  Tabular.  Pinnat.  apud  J.  Moretum  in 
Antiquit.  Navarrte  pag.  324.  Hac  ejl  Cartuariunt 
S.  Martini  de  Zircitu  ,  &c.  Vide  in  Charta. 

%  CARTULA.  Vide  Chartula  in  Charta. 

A  a 


37i  CAR 

CARTULARE ,  Qartulariuivi.  Vide  Chartulare, 
Chartularium . 

^CARTULARIUS  ,  Cartulatio  ,  Car-iulatus  , 
&c.  Vide  Chartularius ,  &c. 

<j[CARTUM  de  Vinea,  f.  Quarta  pars  jugeri  vi¬ 
neas  ,  Gall.  JjEiarticr  de  vigne  ,  in  Donatione  an¬ 
ni  1 1 98.  apud  Baluzium  tom.  2.  Hifl;.  Arvern. 
pag.489. 

^[CARTURIENSES  ,  lidem  Monachi  ,  qui  mox 
Cartujienfes ,  apud  Lobinellum  tom.  z.  Bift.  Bri- 
tan.  pag.  363.  Prope  muros  civitatis  Nanhetenjis , 
ubi  modo  habitant  Carturtenfes. 

^[CARTURIUS ,  Species  modii  fcu  dolii  vinarii. 
Chartular.  S.  Vandregefili  to.  2.  pag.  1675.  an. 
1227.  Ego  Roger us  Aiadame  &  Caermondus filius 
Anfelh  de  Alpico  cepimus  ad  colendum  ufque  ad  de¬ 
cem  annos  ab  Abbate  &  Conventu  S.  iVandregiJilli 
vineam  fuam  de  Alpico ,  qua  dicitur  Blonda  per  me¬ 
dietatem  vini  ejufdem  vinea ,  &  per  duos  modios  ip- 
Jius  vinea  de  medietate  nojlra  antequam  aliquid  vim  de 
eadem  recipiamus. .  .Et  ego  Robertus  Torpin  coepi  ad 
colendum  ab  eifdem  Monachis  ad  diclum  terminum 
vineam  eorum  ,  qua  dicitur  Tiebout . .  .  per  medieta¬ 
tem  vini  cr  per  tres  Carturios  de  medietate  mea ,  &c. 
CARTUSiENSES  Monachi,  de  quorum  origine  & 
inftituto  agit  prae  cteteris  Jacobus  aVitriaco  in 
Hifl:.  Occid.  cap.  18.  Sic  didi  a  Cartuiianis  mon¬ 
tibus. 

CARU  A.  Vide  Carrucagium  1 . 

CARUAGIUM,  Idem  quod  Cariagium  ,  B  rado  no 
lib.  2.  cap.  1 6 .  §.  8. 

^[CARVALLUS,  Lauri  fpecies  Lufitanis.  Ada  B. 
Tarafiae  to.  3.  SS.  Junii  pag.  501.  Toto  corpore 
confperfam  ramufculis  cinnamomi  &  rori ( 'marini ,  im¬ 
mixtis  quibufdam  lauri ,  qu am.Carv alium  vocant. 
CARVANNA  ,  Carvanus.  Vid e  Car av anna. 
CARVAT1CUM.  Idem  quod  Carraticum,  Tribu¬ 
tum  pro  carris  tranfeuntibus.  Diploma  Ludovici 
Pii  ex  Tabui.  Monalterii  Foflat.  fol.  8-  Pontati- 
cum ,  vel  portaticum  ,  aut  Carvaticum ,  atque  cefpi- 
taticum ,  &c.  Forte  legendum  Carnaticum.  Vide 
in  hac  voce. 

CARUBIUM,  Carrubium,  Quadrivium.  Charta 
Hugonis  Archiepifcopi  Genuenlis  ann.  1187. 
apud  Ughellum  :  Deinde  littus  maris  continue  ufque 
ad  Car abium  Sardenarum  ,  &  ipfum  Car ubium  to¬ 
tum  ,  &c.  1  bid.  Cum  Carubio  Corrigi  alium ,  ^.Ve¬ 
tus  Inquefta  apud  Puricellum  in  Ambrofiana Me- 
diolanenfi  Balilicapag.  1133.  Ufque  ad  Ecclejiam 
parvam  .  qua  ejl  juxta  Carrubium  Porta  Ticinenjts. 
f  Carubhus  ,  Eadem  notione.  Bartholomaeus 
Scriba  lib.  6.  Annal.  Genuenl*.  ad  an.  122  7.  Et 
de  mandato  dicti  Pecorarti  piares  muri  facti  funt  pro¬ 
pter  ea  in  pluribus  Carntbeis  &  viis  publicis  janua  ci¬ 
vitatis  .  .  .  Infuper  &  muralia Jive  claufuras  factas 
per  Carrubeos  in  eorum  contraitis  fecit  penitus  remo¬ 
veri.  Idem  ad  annum  1  244.  Dominus  Archiepi- 
fcopus  cum  univerfo  Clero ,  Milites  quoque  &  Do¬ 
mina,  ac  univerji de  populo  obviam  venerunt  ei  (Papa;) 
&  cum  magna  procejfione  &  latitia  ,  coopertis  Caru- 
beis  civitatis  pannis  deauratis  &  cendatis ,  receperunt 
.  eum  &  adduxerunt  in  palatium  Archiepifcopi. 
CARU BLA  ,  [  An  Carruba ,  Italis :  noltris  Carouge  , 
Siliqua  edulis !  ]  Monachus  Florentinus  de  Ex¬ 
pugnatione  Acconis : 

Nos  in  quadragejima  cibis  equinarum  , 
Recreamur  carnium  &  camelinarum , 

Alus  rodentibus  textas  Car  ubi  arum. 
^[CARUCA,  Carucagium  ,  Carucarius,  Caru- 
cata.  Vide  Carruca , Carrucagium  ,  &c. 


CAR  372 

fCARUC  AT  ARIUS ,  Colonus  terra  fervituti  ob¬ 
noxias.  Kennettus  Antiquit.  Ambrofden.  p.  3  5  4. 
in  lnquifitione  reddituum  Epifcopi  Lincoln. 
Summa  reddituum  C anu  at  anorum  Ji  fuerint  ad  fir¬ 
mam  xxii.  /.  . .  Summa  gallinarum  Caruc  alariorum 
Cr  cotar iorum  exiv.  gallina. 

^fCARUCATUS,  pro  Carrucata  ,  Tantum  terrre 
quantum  una  Carruca  coli  potell  per  annum.  V i- 
de  Hardvoices. 

f  CARUCHARIUS,  Dudor  Carrucae.  Vid  e  Mu- 

locijiarius. 

«[f  CARU CHI.  Vide  Cerachi. 

CARU CULA.  Vide  in  Carrucata. 

«([■  CARU  DA  ,  pro  Carruca  ,  Aratrum  ,  Gall.  Ch ar¬ 
rae.  Chartular.  S.  Vincentii  Cenoman.  fol.  64. 
Et  terram  ,ad  unam  Carudam  ,  &  Jilvam  qua  voca¬ 
tur  Bolbier.  Vide  Carrucata. 
f  CARULASTER ,  /3kV«j*.  GlolT.  Lat.  Grsec.  Ado - 
lefcens  grandis  vel  pinguis. 

CARWA,  An  cannabis,  Gall.  Chanvre  .'  Si  ita  eft,’ 
f.  legendum  Cannava  vel  Canva.  Chartular.  SS. 
Trinit.  Cadom.  fol.  8  3.  Portant  linum  ad  aquam 
&  Canvam,  &  referunt  &  reddunt  pr&fio ,  &lmoJiitm. 
CARUUM ,  Vedigal  ex  carris  tranfeuntibus  per¬ 
cipiendum,  nifi  malis  elTc  pro  Carreda.  Charta 
anni  1  1 1 4.  apudStephanotium  to.  2.  Antiquit. 
Occitan.  pag.  515.  Cenfum  qui  nebis  exit  de  Caruist 
&  omnia  &  in  omnibus  tam  qusjitum  quam  acquiren¬ 
dum  ,  &c.  Sed  f.  legendum  ,  de  carris. 
i- CASA.  Ifidoruslib.  14.  Orig.  cap.  12.  &  ex  e» 
Papias :  Cafa  ejl  agrefte  habitaculum  palis ,  arundini¬ 
bus  &  virgultis  contextum ,  quibus  poffunt  tueri  a  vi  fri¬ 
goris  ,  aut  caloris.  Cafa ,  hofpitiolum.  Glofl.  Graeco- 
Lat.  K aXvCn,  Cafa ;  tugurium ,  pergula.  Ita  apud  La¬ 
tinos  Scriptores ;  fcd  apud  Latino  Barbaros  fu- 
mitur  pro  quovis  aedificio  :  unde  Cafas  Regis  le~ 
gimus  in  Lege  Longob.  lib.  2.  tit.  17.  §.  1.  Ca¬ 
fas  Dominicas ,  in  Lege  Bajwar.  tit.  i.G  14.  [Ca- 
fam  Dominicariam  in  Addis  SS  Benedid.  fec.  4.' 
pag.  158.]  Tabui.  Abb.  Belliloci  inLemovicib. 
num.  5  3.  Cafam  meam  indominicatam  cum  ipfo  in¬ 
ter  pefito  ,  ubi  ego  vifus  manere.  CbesLe ,  in  Confuetu- 
dine  Turonenfi  art.  248.  261.  273.  2.97.  Ju- 
liodunenfi  cap.  2 7. art.  4. 5. cap.  28.  art.  3.  Ce- 
nomanenfi  art.  3  3  5.  efl;  id  quod  competit  pri¬ 
mogenito  in  feudo ,manerium  fciiicet  praecipuum, 
cum  certa  agrorum  appendice, 
f  Casa,  Monafterium  pracipue  fub  Meroveadis 
ex  MabilloniiDiplomatica  lib.  2.  cap.  7.  n.  1. 
VideSirmondum  in  Gloflario  ad  calcem  Conci¬ 
liorum  Galliae,  &  Annales  Benedid.  tom.  3.  pag. 
474.  num.  73.  ’ 

C  a  s  a  D  e  1 ,  Asdes  facra  ,  Ecclefia.  Chronicon  Lau- 
risham.  an.  779.  Dum  ipfa  Cafa  Dei  veftitafuit  ad 
prafens.  Capitula  Caroli  C.  tit.  9 .  Ut  Mijfi  noflri. . . 
requirant  de  Capellis  &  Abb atiolts  ex  Cajis  Dei  in  be¬ 
neficium  datis.  Occurrit  paflim. 

Interdum  bona  ipfa  Ecclefiae  Cafa  dicuntur. 
Paulinus  Epill.  21.  Ut  in  Cafa  Ecclefia  terrulam  7 
qua  vicium  fuum  procuret ,  accipiat.  Hinc  Cafati  di¬ 
di,  qui  ex  bonis  Ecclefiallicis  beneficia  accepe¬ 
rant ,  feudati  Ecclefia  ,  ut  infra  docemus. 

2.  CASA.  Jo.  de  Janua:  Capis,  dicitur  vas  quoddam  i 
quod  vulgo  dicitur  Cafa.  Charta  Joannis  Archiep. 
Capuani  an. i3oi.inSanduarioCapuanop.  263. 
Item  corporale  unum  cum  Cafa  ad  aurum  &im  agi  nes. 
CASAi,  apud  Gromaticos  &  Agrimenfores  dicun¬ 
tur  litterae  terminales ,  quibus  ii  audoritatem  , 
hoc  efl:,  fignificationem  dederunt  fecundum  ar¬ 
tificium  Agrimenfurae ,  &  fecundum  notas  Juris 


3 7  3  CAS 

agrimenrorii.  Exdat  de  iis  liber  Innocentii  edi¬ 
tus  inter  Gromaticos.  Hinc  Cafales  menfura  ,  ca- 
falis ,  cafalia ,  &  alia  ejufmodi ,  de  quibus  Rigal- 
tius  in  Gloffis  ad  Agrimenfores. 

CASACA,  Vellis  fpecies,  Gall.  Cafaque ,  hcerna, 
chlamys.  Litterae  Patentes  Carol i  V.  Regis  Franc. 
an.  13  67.  pro  Monfpelienlibus  de  forma  vellium: 
toleraturas  tamen Jindonis ,  vel  Cafacam  in  ijjis  man¬ 
tellis  ,  vel  vejlibus  liceat  eis  (  mulieribus  )  portare. 
De  vocis  etymo  vide  Menagium. 

■[[  CASAL AMENTUM.  Vide  Caf amentum  1 . 
CASALAT1CUM  ,  Casalagium,  Cafa  ,  vel  tene- 
mentum  hominum  de  corpore  ,  ccnlui  domini¬ 
co  obnoxium,  [  &  cenlus  ipfe ratione  Cufalatki 
Domino  debitus.  J  Charta  an,  113  4.  inRegefto 
Comitum  T ololae  pag.  129.  S ciltcet  Homines  &  fe¬ 
minas  mihi  pertinentes ,  &  pertinere  debentes ,  &  fcien - 
ter  Petrum  Durant ,  &  infantes  ejus  cum  fuoCafala - 
tico,  &  tenentia  fua ,  &c.  Charta  Ryofevendis  Do¬ 
minae  de  Terminis  an.  1  2  o  8 ■  in  30.  Regello  Ar¬ 
chivi  Regii  Ch.  6  1.  Nos  tenebamus  tnjeudutn  al- 
bergam  duorum  Militum  in  unoquoque  manfo  aCafa- 
'  latico  in  hominibus  qui  foliti  erant  in  villa  vetula  de 
Plairaco  ,  fcilicet  in  tribus  merjis ,  &  in  villa  de  Bit- 
Jiniaco  in  menjis  quatuor  ,  &c.  [Manumiflio  anni 
1251.  Omnes  generaliter  res  &  bona  &  qur  a  m  bi- 
lia  &  immobilia  eis  pertinentia  ,  ubicumque  Jtnt ,  vel 
de  catero  habere  feu  aquirere  potuerint  ,&  fpectaliter 
totum  Cafalaticum  ,  quod  fuit  dicli  Guilleltni ,  &c. 
Confirmatio  compofitionis  cum  Habitantibus 
Cadri  de  Leucata  an.  1313.  Cum . . .  homines  di- 
fii  caflri  Jitit  (jr  ejfe  confueverint  ab  antiquo  homines 
de  manfata,Jive  de  corpore  &  Cafalacico  tam  damini 
Regis ,  quam  illorum  'a  quibus  dominus  Rex  habuit  & 
de  novo.  Ibidem  :  Abf  Ivimus  pradiftum  locum  ,  & 
Jingulos  de  eodem ,  &  utiiverjitatem  dicti  loci ,  &  Jin- 
gulos  de  ea  ,  qui  nunc  funt  &  pro  tempore  fuerint  de 
omni  manfata  &  Cafaluito ,  &  omnem  fervitutem  & 
fervitia  ,  qua  d  dittis  hominibus  levari  confueverunt 
&  levari  poffunt  ratione  dicta  manfata.  Et  infra: 
Ab  omni  manfata  &  omni  genere  fervit utis  manfata , 
&  d  corpore  &•  Cafalatico  ,  &c.  ] 

Casalagium  ,  Eadem  notione.  Charta  Alphonfi 
Comitis  Piftav.  ann.  1270.  apud  Catellum  in 
Elidor.  Tolof.  pag.  3  9  5-  Hugtnem  .  .  .  hominem 
noflrum  de  corpore  &  Cafalagio  liberali. er  manu¬ 
mittimus  ,  &c.  bona  tpforum  tam  mobilia  ,  quam  trn- 
mobilia ,  de  Cafalagio ,  feu  aliunde  provenientia ,  &c. 
[Saifimentum Comitatus Tolofae  an.  12  7 1 .  apud 
Lafallium  to.  1 .  Annal.  T olof.  Indruin.  pag.  1 5 . 
n.  18.  Item  quod  Dominus  Comes  ex  antiqua  con- 
fuetudine  percipiebat  in  dicta  villa  in  certis  Cafala- 
giis  triginta  feftaria  bladi ,  medium  frumenti  &  me¬ 
dium  avena  annuatim ,  &c.  ]  Con!  uetud.  T  olofae  4. 
part.  tit.  dehomagiis :  Item  de  immobilibus ,  fcilicet 
de  Cafalagio  ,  velfeudis  qua  tenentur  d  domino  fuo... 
nihil  potefi  homo  de  corpore  Jine  afjenfu  domini  ordi¬ 
nare.  Paffim  ibi.  Tit.  38.  Homo  ligius  de  tcrpve  & 
Cafalatgio.  Charta  an.  1298  -  in  Regefto  Philippi 
Pulcri  Fr.  Regis  an.  1298.  n.  18.  ex  Tabulario 
Reg.  Inquibus  (  hominibus )  jus  habemus...  ratione 
veloccajione  fervttutis,  qua  de  corpore  tantum  }vel  de 
Cafalagio  tantum  dicitur  ,  aut  etiam  de  utraque ,  vel 
rerum  Cafalagiiconjuntttm,  vel  feparatim  ,  aut  ajiri- 
f  titiat us ,  vel  quafi,  feu  libertinitatis ,  vel  cujuflibet  al¬ 
terius  generis  fervitutis ,  &c.  Alia  ibid.  num.  3  3 . 
Ac  etiam  vendis  ,  &  forifeapiis  ,  laudi  miis  omnium 
pramifforum  ,  ac  etiam  Cafalagiis  ,  &  fervitiis  ,  feu 
redditibus,  nobis  ratione  Cafelagiorum  &  p'o  ipji>  Ca- 
felagiis  debitis  ,  &c.  Confuetudo  municipalis  de 
Tom.  II. 


,  CAS  374 

yallaneay  inBiturigib.  art.  i, .  Jjfjand  tine  perfvnnc 
tenant  fe.  &  Cbejeulage  dans  les  fins  &  limites  dyau- 
cune  difmerie  ,  &c. 

Caslaglum.  Charta  ann.  1306.  in  i.RegedoPhi- 
lippi  Pulcri  Regis  Franc- num.  5.9.  exTabulario 
Regio :  Jjf^ai  undam  per f unarum . . .  quas  dictus  ven¬ 
ditor  ajjerun  ejfe  fervili.-  cmdiiionis  de  corpore  &  Caf- 
lagi) ,  &  tenere  in  Cajlagium  ,  quatuor  fextarios  & 
unam  quarteriatam terra  ad  dittammenfuram  ,  &c. 
CASALE ,  Idem  quod  CafaUttcum.  Veteres  Con- 
fuetudines  Bituricenfes  editae aThomaderio  pag. 

1  1  2.  Jj)uod  pro  quolibet  Cajali Jito  in  lenjibus  nojt  is 
&  rebus  pertinentibus  ad  Cafale ,  quod  Caf  ale  cum  per- 
tinentiis  tenebant  homines  quondam  talliabiles ,  led - 
dentur  nobis  vigtnti  boffelli  avena ,  &  viginti  denarii 
Turonenfes  cenfuales  accordabiles,vel  tantum  ,  feu  pro 
rata  quam  tenebunt  de  Cafali.  Quae  ficGallice  red¬ 
duntur  in  Confuetud.  de  Troy  in  eodem  agro 
Bituric.  Item  par  ladite  Coutume  &  dr  it  preferit  de 
temps  immemorial ,  ledit  Setgneur  a  droit  de  prendre 
fur  chacun  Cheveau  etant  audit  cenjifjix  boijfeaux  de 
marfeche  ,  &  trois  pahfis  de  cens  accordables ,  paya- 
bles  comme  deffus ,  &  pour  demiChejeau  trois  boijjeaux 
de  marfeche  ,  &  undenier  obole  parijts. 

Casalh  ,  Cafa,  tugurium.  Vita  S,  Nicolai  de 
Rupe  tom.  3 .  SS.  Martii  pag  421.  Abdt  iorem  igi¬ 
tur  fecejfum  q.*ajivit  m  nemore  fuo ,  fipra  montem  pri¬ 
mo  d  patria  fua  lapide  diflancem  ;  illic  humile  Cafale 
Jibi  erexit. 

Casale  ,  Certus  Cafarum  numerus ,  vilia,  fubur- 
banum  ,  «wpoa^eTcr.  Charta  feripta  Ravennae  fub 
Julliniano  apud  Bridonium  de  Formul.  pag. 
648.  Ex  Cafale  Petromano  territ.  Bononienfe  ,&c. 
Anadafius  in  Adeodato  :  Multa  adificia  nova 
augmentavit ,  fed  &  Cafalia  conquijivit.  Will.  Ty¬ 
rius  lib.  j  8.  cap.  19  .In  fuburbanis ,  qua  v*lgo  Cafa¬ 
lia  appellant.  Lib.  20.  cap.  20. Suburbanorum  ad¬ 
jacentium  ,  qua  noftrt  Cafalia  dicunt.  Hugo  Falcan- 
dus  pag.  680.  D.*as  et  villas  optimis,  qua  Siculi 
Cafalia  vocant  ,  dari  fecit.  [  Liber  d,  condruftione 
cadri Saphet apud Baluz  to.  6. Mi fcell. pag  368. 
Habet  cajlrum  Saphet  fub  a  omini  &  dijlriftttfuoCa- 
fulta ,  qua  in  Gallico  vilia  dicuntur ,  plus  quam  260. 
Charta  anni  1184.  ex  Archivo  Monialium  S. 
Salvatoris  Mallii.  Concedo  Cujate  . .  .Margara  cum 
territorio  &  pertinemus.  ..cum  villanis  omnibus  .  .  . 
Concedo  Cafale  Bethefe,  pro  quo  dominus  &  avuncu¬ 
lus  meus  Rex  Baldumus  Militibus  templi  Jtngulis  an¬ 
nis  xL.bifantios valens  contulit. j  VideRaymundum 
de  Agiles  pag.  143.  eumdem  T yrium  lib.  1 1.  cap. 
j 2.  lib.  20. cap.  2  3 .Mattii.  Paris,  Bromptonum, 
&  alios  palfim.  Dicitur  & 

Casale  Oste  deri  ,  Familiam  &  natales  fuos  in 
jure  probare.  Obfervantiae  Regni  Aragon.  lib.  9. 
tit-  de  Salvis  Infantionum  faciendis  4.  illi  qui 
faciunt  fulvam  ( infanti.  natus )  non  tenentur  Ofendcre 
Cafale  fuis  convicims ,  quia  hoc  non  pertinet  ad  eos  pe¬ 
tere,  fed  ad  Domin.m  Regem  ,cum  ipfe  certi  f  tari  vo¬ 
luerit  de  Cafali  iliorum  ,  &c.  Adde  Foros  Aragon. 
lib.  7. tit.  deconditionelnfantionatus.  &  tit.  feq. 
C.-isalh  um  ,  in  Charta  Walardi  ex  Chartulario 
Ecclelix  Aptenfis  fol.  129.  £hiamum  vifus  fum 
habere  inCafaltcts ,  curiis, lexavis  ,  vineis  ,  campis  , 
&c.  Idem  Chartul.  fol.  125.  Cum  tpfo  campo  ,  cum 
ipfo  Cafale  ,  cmn  ex  ago  fuo.  Et  fol.  1 18.  Cum  cajis , 
Cafalicis ,  curtis  .  fylvis ,  &c. 

^1  Casalic  um  ,  in  Donatione  Willelmi Comitis  in¬ 
ter  Atta  SS.  Maii  to.  6.  pag  820 .C*mcaji  ,  Caf a- 
liciis ,  campis ,  vineis ,  pratis.  Chron.  Farfenfe  apud 
Murator,  to.  2.  part.  2.  coi.  464.  Item  pro  foltdis 

A  a  ij 


375  CAS 

xx.  dedit  intra  civitatem  Reatinam  Cafalicium  ad  fo¬ 
rum  ,  &  fubtus  muros  ejus  petias  terra  &  vinea  v. 
modiorum  xxu.  Cafalicium  hic  pro  domo  fumitur. 

«[[  Casaucultjs  ,  ibidem  coi.  369.  in  Bulla  Stepha- 
ni  PP.  IV.  an.  817.  pro  Monailerio  Farfenfi  : 
Inter  ea  cafalem  Pipinianum  cum  cajis  &  vineis ,  feu 
olivetis  ,  &  colonis  ;  item  cafalem  Scandilianum  per 
uncias  vtu.  necnon  &  Cafaliculum ,  qui  nominatur 
Antiquus. 

Ca salis  ,  mafcul.  gener.  Anaftafius  Bibl.in  S.  Adria- 
no  PP.  Civitatem  Ravennatium ,  &  Cafalcs ,  ac  omnia 
prajidta  occupans.  Infra  :  Ubi  &  alios  plures  fundos 
feu  Cafales  ,  &  maffas  .  .  .  emere  vifis  eft.  Hiftor. 
Tranilat.  S.  Guthlacin.  17.  In  hac  ruricola  qui¬ 
dam  fundum ,  Cafalem ,  paucaque  novalia  poffdebat. 
Adde  Diurnum  Romanum  cap.  6.  tit.  1  1.  cap. 
7.  cit.  2,  2.  Chartam  Caroli  Cralfi  Reg.  apud  Pu- 
ricellum  in  Ambrofiana  Bafilicap.  227*.  Cafalc , 
non  femel  occurrit  apud  Joan.  Villaneum  lib.  4. 
cap.  2  5 .  lib.  7.  cap.  144.  lib.  1  o.  cap.  1  7 1 .  Sta¬ 
tuta  MSS.  Caroli  I.  Reg.  Sicil.  cap.  1  1  5 .  Vilains 
qui  habitent  es  viles  &  es  Cafeaux  ,  ne  puijfent  eflre 
mis  avant  por  tefnoins  contre  Comte  s ,  ou  conire  Ba- 
ron  ou  Jirnple  Chevalier. 

Casualis  ,[  Casualus,  ]  Eadem  notione.  Tabu lar. 
S.  Cyrici  Nivern.  Ch.  22  .In  agro  Magniacenfe ,  in 
villa  Lnrjiaco  ,  hoc  eft  Caf  tales  cum  vineis  &  anili¬ 
bus ,  ubi  colligi  pojfunt  vini  modii  50.  Ch.  pi.  Et 
quod  vocatur  d  rufticis  vetus  Claufum  cum  Cafuale 
&  puteo.  Et  Ch.  8  5 .  Cum  pratis  ,  mafnlibus  Ca- 
fuahbus,&  arabile  terra.  [Chartular.  Monafterii  S. 
Sulpicii  Bituric.  fol.  xi.  verfo  :  In  villa  qua  dicitur 
Bofcheto ,  hoc  eft  ,manfiis  meus  indorninicatus  una  cum 
Cafuali,  rajis ,  domibus  ,.edificiis ,  &c.  Ibidem  fol. 
20.  Ibi  eft  una  C a  fu  alis ,  vineis ,  &c.  Et  fol.  22. 
quater  aut  quinquies  legitur  :  Terram  arabilem 
cum  Cafualos.~\ 

%  Chazalf..  Charta  AdalardiArvernorum  Epifcopi 
ann.  905.  inter  Inltrum.  tom.  2.  novae  Gall. 
Chrift.  coi.  130.  In  Montintaco  vineam  unam  cum 
Cbaz.ale  unum  &  campo  uno:  hic  Char~ale  non  plu¬ 
res  cafas ,  fed  unicam  domum  rufi  icam  ,  ut  alibi 
non  femel  ipfa  vox  Cafale,  poteft  defignare. 

«[  Chazalis.  Charta  Petri  Armandi  ex  Tabulario  S. 
Petri  Solemniac.  Dono  unum  Chaz.alem  ad  eleemo- 
Jinam  S.  Petri ,  &c. 

CASAL1NUM  ,  Gallis  Mafire  ,  locus  ubi  Caf  a 
aedificatae  fuerunt,  aut  aedificari  poffunt.  Charta 
anni  1  00  7.  apud  Ughellum  in  Epifcopis  Vola- 
terr.  Dedit  in  caufa  commutationis  integrum  Cafali- 
num  ,  in  quo  jam  fuit  caft.  Et  infra  :  Cum  feptem 
&  decem  inter  cajis ,  &  cajinis ,  feu  Cafalinis ,  &  in¬ 
tegris  decem  &  feptem  fortis  ,  &  rebus  illis  ad  eodem 
Cafalino  ,  &  rebus  donicato  ,  &c.  Occurrit  non 
femel  apud  Francifcum  Mariam  in  Mathilde  Co- 
mitiflalib.  3.  pag.  105.  1 17.  160.  Petrum  Diae, 
lib.  4.  Chr.  Cafin.  cap.  22.  &  alios.  Charta Ot- 
tonis  I.  Imper.  an.  966.  apudUghellum  in  Epi¬ 
fcopis  Veronenfibus  :  Terra  Cafalina  cum  caft  fuper 
fe  habente  una  cum  curte,  horto  ,  &  terra  aratoria. 
Casalenum  ,  in  Vita  S.  Thomae  Aquinatis  to.  1. 
SS.  Martii  pag.  744. 

«J[Casalina,  Eadem  notione.  Chronicon  Farfenfe 
apud  Murator,  to.  2.part.  2. coi.  420.  Duas  Ca- 
falinas  in  caftello  Toccia,  &  canapinas  in  circuitu  ip~ 
Jius  caftelli.  Ibidem  coi.  576.  Omnia  in  integrum 
cum  caftello  ,  Cafalinis  atque  cellis. 

Casalinus  ,  Eodem  fignificatu.  Ibidem  coi.  4 6  3. 
Cafalinos  de  fertos. 

f  CASALIS.  Vide  in  Cafalt. 


CAS*  376 

%  CASALTUS ,  Ca  salus  ,  Cafa,  domus ,  aedificium. 
Statuta  Suavii  S.  Severi  in  Capite  Vafconi*  Ab¬ 
batis  pro  vilia  S.  Severi  ann.  1 1  00.  apud  Mar- 
ten.  tom.  1.  Anecd.  coi.  280  .Ad  ultimum  videns 
Abbas .  .  .  quod  de  facili  non  pojfet  villa  populari  , 
dixit  &  concejft ,  quod  ji  de  hominibus  S.  Severi  vel¬ 
lent  ibi  adificia  facere  ,  quod  liceret  eis  infra  vicen¬ 
nium  ;  vicennio  vero  tranfillo ,  ji  in  illa  vellent  mo¬ 
rari  ,  &  per  annum  &  diem  fecum  ejfent  &  de  fio 
proprio  pane  comederent ,  &  Jine  querimonia  Abbatis , 
dpiv.de  more  burge  njium  fe  haberent  ,niji  forte  Ca  falli 
eorum  manerent  poftea  de  folati-,  tunc  per  filios  fuos  , 
vel  per  feipfos  ,  quamvis  in  villa  adifc  arent ,  Cafallos 
cooperiant ,  teneant  &  ferviant ,  &  meifdem  maneant. 
Chartarium  Ecclefiae  Auxitanae  MS-cap.  47.  Et 
in  ipfo  loco  dabat  alodem ,  terras ,  &  Cafalos  ,  &  vi¬ 
neas  ,  &  culturas.  Parvum  Chartular.  S.  Vidloris 
Maflil.  fol.  130.  EgoB.  de  Caftellana  dono  Ecclejim 
de  Fillacrofa  unum  hominem  cum  toto  tenemento  fuo 
pr  ater  e  a  unum  Cafalum  in  eodem  caftro  ,  &c.  Vide 
Cafale  &  Cafdaticum. 

1.  CASAMENTUM ,  Feudum  quod  a  Caft  dominica 
dependet.  Fulbcrtus  Carnot.  Epifc.Ep.  6.  Com¬ 
mendationem  veftrorum  Militum  ,  qui  de  noftro  Cafa- 
mento  beneficium  tenent.  Ordericus  V ital.  1.  5 .  Hanc 
donationem  . .  .  conceffit  D.  Rodbertus  Carnotenjis  Ec- 
clejia  Epifcopus ,  in  cujus  Cafamenio  funt  ea  ,  &c. 
Charta  Radulfi„de  Balgentiaco  ann.  1085.  in 
Tabui.  Vindocin.  jjhndquid  idem  Radulfus  illi  loco 
legitime  dare  voluerit  in  toto  Cafamento  quod  ab  eo 
tenet  ,  libenter  ipfe  Comes  conceffit  &  auftorifavitd 
Alia  ex  Tabulario  Burgul.  fol.  5  9.  Vendidit  me¬ 
dietatem  terra  de  Br oenis ,  quam  tenebat  de  Guillel- 
mode  Tornamina ,  qui  eam  auftorifavit  in  caftro  Toar - 
cienfe  Vicecomitis  Arberti  de  cujus  Cafamento  terra 
erat.  Alia  ex  Tabui.  S.  Albini  Andegav.  Fuit  au¬ 
tem  in  hac  donatione  a  ultoria  amentum  Falconis  Comi¬ 
tis  ,  &  Suar  di  Domini  CaftriCredoms ,  ad  quorum  Ca- 
famentum  pertinebat.  Charta  an.  1197.  in  Hift. 
Vergiac.  p.  1  22 .Cepi  de  Odone  Duce  Burgundit  in 
fcoclum  &  Caf  'amentum  A uxonam  villam  meam ,  cum 
caftro  ,j arabilem  &  reddibilemjibi  &ftcce(foribus  fuis. 
Ita  paflim  Cafamentum  fumitur ,  apudeumd.Ful- 
bert.  Ep.  1 9.  Ivon.  Carn.  Ep.  1  7  3 .  &  in  Decret. 
6.  part.  cap.  7 6.  S.  BernardumEpift.  39.  284. 
Radulfum  de  Diceto  in  Abbreviat.  Hift.  an. 8  80. 
in  Chron.  Befuenfi  p.  550.  5  5  2.  In  variisChar- 
tis  apud  Paradinum  in  Elift.  Lugdun.  lib.  2.  cap. 
3  9.Galland.  de  Franco  allod.  pag.  284.  &  289. 
Louvet.  in  Hiftor.  Belvaceufi  1 .  Editionis  pag. 
40  5 . 6cc. 

££?  D.  Bruffel  de  Feudorum  ufu  lib.  3  .  cap.  8.  de> 
monftrat  Cafamentum  aliquando  a  Feudo  diftin- 
dum  fuifle  ac  praefertim  a  prima  fua  origine  ni¬ 
hil  aliud  fuifle,  quam  praedium  advitam  alicui 
conceflum  fub  annua  pecuniae  praeftatione  vel 
alia  fimili  obligatione  ,  idque  probat  inter  caete- 
ra  primo  articulo  poftulationum  Epifcopi  Lin- 
gonenfis  adverfus  Ducem  Burgundiae  coram  Lu- 
dovico  Juniore  an.  1153.  ubi  fic  legitur :  £)ua- 
ro  d  Domino  Duce ,  quare  cum  Cafitus  S.  Mammetis 
homo  non  ejfet ,  &  bonum  feodum  inde  haberet ,  pla¬ 
cuit  ei  hominmm  noftrum  derelinquere7,  quatenus  feodum 
reddat  &  praterea  quidquid  de  eo  accepit.  Primum 
obfervat  eruditus  Scriptor  particulam  non,  quam 
quidam  deleverunt  ,  elfe  retinendam  :  deinde 
conficit  ex  relata  poftulatione  Cafamentum  fuifle 
a  Feodo  diftindtum ,  fiquidem  hominium  a  Feo- 
dato  praeftandum  haud  immerito  dereliquiflet 
fiS.  Mammetis  fuiflet  homo  Cafatus  3  fed  lauda  1 


377  CAS 

tum  caput  legendum  efl  integrum.  Vide  Feti¬ 
dum  Caf amenti  in  voce  Fetidum. 

Casem  ent  ,  Chasement  ,  Scriptoribus  noRris  padim. 
Philippus  Aiouskes  in  Philippo  I. 

<  Si  Jit  oir  de  fon  Cafement, 

Raoul  de  IVaiet  voirement. 

In  S.  Ludovico  : 

Car  il  ot  le  droit  oir  de  Tottlofe , 

Et  grant  terre  &  grant  Cafement. 

Le  Roman  de  Garin : 

Jj/uant  a  Bues  donnas  fon  Cbafement, 

La  Duchee  de  Gafcongne  la  grant. 

Alibi : 

Ce  efl  Guillaume  de  Monchn  le  vaillant , 

G)ni  a  tollu  fon  riebe  Cbafement. 

Alibi : 

Riebe  homme  font ,  cbafctin  tint  Cbafement. 

Le  Dodrinal  : 

Se  li  boms  a  grant  terne  u  rente  u  Cbafement. 

Le  Roman  d’ Aubery  : 

T otite  Bourgoingne  votis  doins  en  Cbafement. 

Infra  : 

Ne  cuit  j e  mie  par  le  mien  anclant , 

Quii  ait  meillor  bome  en  fon  Cbafement. 
fCASAMEN,  in  Adis  SS.  Bened.  fec.  5  •  Pag*  28  3- 
ubi  de  S.  Alveo  Abbate  :  Ego  itaque  Ragenfredus 
Carnotum  cov.flitutus  Antijhs . . .  dantes  jujle  reddimus 
in  propriis  Fratrum  ufibus  ftipendiariis  ,qua  eorum  ali¬ 
monia  f  ibtrattx  d  nojlrorum  quodam  ,  nomine  E-lya  , 
dominioque  epifcopali  inepta  cupiditate  fune  detenta, 
atque  inCafamen  militum  coec  a  mente  tradit  a ,  id  e  it , 
Data  militibus  in  feodum  vel  beneficium. 
Chesamenium  ,  Eadem  notione.  Charta  Willebaldi 
&  Guillelmi  deTremollia,  in  Fabular.  Domus 
Dei  Montis  MorillonisinPidonib.  Si  quis  vero  ex 
fuis  che fatis  aliquod  futim  Cbef 'amentum  ,  vel  aliquam 
terram  pauperibus  fupradictis  donaverit ,  ipji  domini 
concedunt  atque  donant.  '  . 

Ghasalamentum  ,  in  Charta  Dalmatii  deLuzeio  in 
Regeflo  Care  alto  n.  fol.  40 .  Cum  omnibus  redditibus 
qui  pertinent  ad  eandem  villam  ,  quam  defuoCbafa- 
l amento  tenebam. 

^[Casamentum  Militare.  Charta  Roberti  Epifc. 
Ling.  ann.  1101.  inter  Inftrum.  tomi  4.  novae 
Gall.  Chrill.  coi.  15  2.  D.  Confirmamus  vobis  (  Ab¬ 
bati  Molifmenfi  )  Ecclejtam  d1 .  Defiderii  infra  mu¬ 
ros  Lingonica  urbis  cum  appenditiis  fuis ,  exceptis  Mi¬ 
litaribus  Caf  amentis  >  hoc  eft  ,  Peudis  Militibus 
concedis ,  unde  Cafati  Adilites :  de  quibus  infia  in 
Calati. 

f  2.  CASAMENTUM ,  Cafa ,  Domus ,  ^Bdificium. 
Lobinellus  in  Gloflar.  ad  calcem  HiR.  Britan. 
Campus  cum  Caf  amento.  Elift.  Dalphin.  tom.  1.  pag. 
133.  coi.  2.  in  Charta Leotardi pro  feudo  Cella¬ 
riae  epifcopali  s  I pfam  (  Cabanariand)  dedi  eis  pio 
feudo  Cellaria ,  &  Cafamenta ,  &  cortilia ,  qua  ba¬ 
lent  Gratianopoli ,  &  unum  furnum  ,  qui  ef  juxta  Ca- 
f amentum  illorum  ,Jive  juxta  domum  StepbaniCoaiz. .. 
Vide  Glofiar.  Martenii  ad  calcem  tomi  5  .  Anecd. 
«jj- Casamentum  ,  Minor  cafa,  ut  conjedo  ,  pen¬ 
dens  a  majori, appendix.  Chronicon  Farfenfeapud 
Murator,  tom.  2.part.  2.  coi.  5  94*  ^  in  Sabel¬ 
li  trescafas  cum  Caj 'amentis  xi-  unumquodque  habens 
modios  in.  &  in  pratis  petias  111.  &  deEccleJia  S.  An- 
drea  quartam  partem ...  de  Ecclejia  S.  Maria  ad 
Xifium  decimam  fextam  partem  ,  &  duas  caf  as  cum 
Caf  amentis  fuis ,  habentes  modios  xxv.  &  de  pratis  & 
ornamentis  ipjius  Ecclejia  fiam  portionem.  VideC<t- 
farina. 

%  3 .  CASAMENTUM ,  Dos*  quae  marito  datur. 


CAS  378 

cum  uxorem  ducit.  Hifp.  Cafamiento.  Teftamen- 
tum  Jacobi  Aragonum  Regis  ann.  1272.  apud 
Marten.  Anecdot.  tom.  1.  coi.  1  147*  Nec  dare 
etiam Jibi  Cafamentumfeu  dotem.  Vide  Cafare  2. 

1 .  C  ASANA  ,  Menfa  ,  argentaria ,  Gall.  Banque , 
Caijfe.  Hift.  Dalphin.  tom.  1.  pag.  74.  ex  Compu¬ 
to  anni  1322.  Pro  penJivaCafana  Lombardorum  de 
Mentio  recepit,  &c.  Pluribus  in  locis  Dalphinatus 
argentariam  exercebant  Lombardi  &  Judaei,  pro 

•  qua  cenfum  quemdam  quotannis  folvere  tene¬ 
bantur.  Ibidem  pag.  92.  coi.  1 .  in  Computo  An- 

•  tonii  Baden  Judaei  <5c  fociorum  legitur.  De  iis  qua 
debebat  ratione  cenjiva  Cafanarum  fuarum  Gratiano¬ 
polis  ,  Vtjilia  &  de  Vivo ,  &  de  Cenjibus  domus  feu  de¬ 
morum  fuarum  Gratianopolis ,  eH.Ettom.  2.  pag. 

2  7  2,,  in  Computo  ab  ann.  1 3  3  3 .  ad  ann.  1336. 
Pecunia  recepta  a  Lomb ardis  &  fjudais  pro  cenfu  Ca¬ 
ji marum  hujus  anni  prafentis  1335. 

2.  CASANA  ,  c-xsV»  ezhctis.  Glod.Lat.  Graec.  Te- 
dum  navigii. 

1.  CASARE  ,  In  feudum  concedere,  vel  feodare. 
Acafer ,  in  Arefio  Parlamenti  Burdegalenfis  ann. 
15  27 .Souf acafer  ,  inretrofeudum  dare  ,in  Con- 
fuetud.  Burdegal.  art.  1  o  1 .  <5c  Aquenfi  tit.  8.  art. 
7.  Baionenfi  tit.  1  8.  art.  1  6.  Chronicon  S.  Mi- 
chaelis  Virdun.  pag.  387.  Cumque  in  partibus  illis 
terram  non  haberet ,  unde  cajlrum  illud  (  Barrum  )  Ca¬ 
fare  poff 'et,  de  tertia  parte  poffeffonum  Abbatia  illud 
Ca favit,  dicens  caflrum  illud  totius  Abbatia  tutamen 
fore.  Adde  Vaffeburgium  pag.  302.  Charta  Do¬ 
minorum  Toloni  ann.  1223.  Item  fuit  actum  & 
ditium  expreffe  ,  quod  in  locis Jibi  datis  vel  concejfs , 
vel  quos  tenerent  injignoria  diclorum  Dominorum ,  non 
poffent  homines  Cafare  fine  licentia  fpeciali  Domino¬ 
rum.  ChartaUrfi  Silvaned.  Epifc.  in  Hift.  S.  Mar- 
tini  de  Campis  :  Hoc  autem  nec  conccffijfct  Epifco- 
pus ,  ni/i  a  Rotberto  Vic  e  domino ,  qui  de  bis  abeo  Ca- 
fatuserat ,  fui/fet  exoratus. 

2.  CASARE  ,  Nubere  ,  matrimonio  jungi :  vox  Hi- 
fpanica.  Coronatio  Henrici  Regis  Lufitaniae  apud 
Brandaonum  lib.  1  o.  cap.  'i  3.  Si  Cafaverit  cum 
Principe  extraneo,  non  Jit  Regina.  TeRamentum 
Sancii  II.  Reg.  Portugall.  apud  eumdem  tom.  4. 
pag.  221.  Si  Regina  Blanca  Cafat a  fuerit. 
CASARICUM,  Idem  quod  mox  Caf arina.  Vide 
locum  in  Recalcus. 

CASARII ,  in  leg.  7.  Cod.  Th.  de  Bonis  profeript. 
In  Familia  rultica  recenfentur,  quot Jint  Cafarii , 
vel  Coloni.Xihi  Codex  Jultin.  habet  Cenfu  arti.  Sic 
autem  appellari  videntur  qui  cajis  ruflicis  habi¬ 
tandis  aut  curandis  prsefedi  erant.  Nam  praedia 
pluribus  cafis  conflabant ;  proinde  iidemquipo- 
flea  Cafati  didi. 

CASARINA  ,  Idem  quod  Cafa,  vel  Cafa  appen¬ 
dix  ,  vel  idem  quod  Cafalinum.  Chronicon  Far- 
fenfe  [  apud  Muratorium  tom  2.  part.  2.  coi. 
376.]  Et  caf  as  atque  Caf arinas  novent  in  Anguli  a- 
no.  [  Ibidem  coi.  473  .  Item  pro  foliclis  lx.  conceffit 
cafalem  Panianula  &  S angrinianum  &  Cafarinas , 
&  fuper  Albucianum  terram  cum  aquamolis  fuis.  Et 
coi.  564.  In  Salijiano  res  pro  folidis  l.  infra  ipfutn 
caftellum  Cafarinas  duas.  ] 

^  CASARIUM,  Idem  quod  Cafa  vel  Cafarina.Te - 
Ramentum  Anglici  Epifc.  Albanenfis  ann.  1  388. 
apud Stephanotium  tom.  io.Fragm.  HiR.  MSS. 
pag.  334  .Et  lego  pro  ipfa  Capellania  fundanda  om¬ 
nes  cenfus ,  fervitia  ,  deveria  ,  ttfatica  ,  domos ,  Cafa- 
ua  ,  Viridaria ,  terras  cultas  &  incultas. 

1 .  CASAT  A  ,  C  assata.  Cassatus,  (  promifeue  enim 
feribitur  )  Habitaculum  cutn  certa  terrae  quan- 


379  CAS 

titate  idonea  ad  unam  familiam  alendam  fervis 
Cafatis  olim  attributum  atque  adeo  ipfa  familia. 
Canones  Sy  nodi  Liptin.  cap.  2.&ex  iis  Capitula 
Caroli  M.  lib.  5.  cap.  3  .  &  Capitula  Caroli  Cal¬ 
vi  tit.  23.  cap.  7.  De  unaquaque Cafata  1.-2 .  denarii 
ad  Ecckjiain  . . .  reddantur.  Adde  Capitulare  an. 
775».  cap.  13.  &  Addit. 4.  Capitul. cap.  1  3  2.  De¬ 
cretale  Precum  quorumdam  Epifcoporum  eod. 
ann.  &c.  [  Charta  Hedeni  Ducis  pro  S.  Willi- 
brordoEpifcopo  an.  704.  apudMarten.  tom.  x . 
Amplid.  Colled.  coi.  1  3.  Donamus  tibi  vn.  hobas 

&  vix.  Cafatas ,  &  cccc.  dium  ales  de  terra . 

Has  Cafatas  ibidem  manentes  cum  omni  peculio  vel  la¬ 
boratu  eorum  ,  quod  habent  vel  habere  nefeuntur ,  to¬ 
tum  tibi  ad  integrum  trado.  Et  coi.  16.  in  Charta 
jfEgelberti  pro  Monafterio  Epternac.  ann.  70  3 . 
Jguod  mihi  ex  paterno  jure  legitime  provenit ,  hoc  ejl 
Cajat  as  xi.  cum  fala  &  curticle  meo  . ..  cum  manci¬ 
piis  &  owKi/)ff«/iofor«w.]OthlonusPrefbyterlib. 
1.  deVitaS.  Bonifacii  Moguntini  Archiep.  cap. 
4  2 .  De  unaquaque  Cafata  f olidus  fi.  12.  denam  ad 
Ecclejiamvel  Monafleriumreddantur . Et  lib.  2.  cap. 
14.  De  cenfu  autem  Ecclejiarum ,  id  ejl , [olidum  de 
Cafata  fnfcipe,  &  nullam  habeas  bajitationem ,  dum 
ex  eo  poteris  elecmofynam  tribuere ,  &  opus  perficere 
f  antiarum  Ecclejiarum.  In  Epift.  Zachariae  PP.  ad 
eumdem  Bonifaciumfcripta  legitur  ,  Solidum  de 
Cafa  fufeipere.  Charta  Ethei redi  Regis  Angi,  in 
Addit.  adMatth.  Paris :  Jjht  and  am  juris  mei  portiun¬ 
culam  ,  Cafatas  equidem  Jenas ,  binis  in  locis  femotas  , 
&c.  Rogerus  Hovedenus  ann.  1008-  Rex  Anglo- 
rum  Ethelred.  de  310.  Ca/Jatis  unam  trierem ,  &c. 
UbiHenricus  Huntindon.  remeamdem  narrans, 
pro  C affatis,  bidts,  habet.  Eft  autem  Hida  idem 
quodCaJfata  Anglis.  Vide  in  hoc  verbo. 

Cassatus  ,  Idem  quod  Cafata.  Monadicum  Anglic. 
tom.  1 .  pag.  2  1 .  An.  9  59.  Eldredus  Rex  dedit  Ec- 
clejia  Chrijlt  in  Dorobernia  Monaflerium  Raculfenfe 
bis  denis  femifque  afhmatum  C affatis ,  cum  omnibus 
pertinendis ,  Jive  littorum Jive  camporum ,  agrorum  fal- 
tuumve.  Charta  Edwardi  ConfelToris  pag.  3  6 .  Cen- 
tammanfas . . .  itaquod  in  tpjiusterra  quantitate  quod 
Epifcopo  aratur  ,  &  quod  coloni  inhabitant ,  pro  uno 
tantummodo  Cajfato  reputetur ,  qui  Ciltancumb  ab  hu¬ 
jus  patria  peritis  vocatur  . . .  largior.  Pag.  99.  Su- 
praditiavero  quantitas  terra  in  Rraaanfeld.  48.  C  af¬ 
fatorum  ,  &c.  Pag.  I  21.  Terra  20.  Caffatorum.  [Vi¬ 
ta  S.  Ethelwodi  Epifc.  Winton.  inter  A  da  SS. 
Benedid.  fec.  f .  pag.  612.  Reliquam  veroprafati 
loci  terram  ,  qua  centum  Caffatorum  luflris  hinc  inde 
gyratur  regali  dominio  fubjetiam  Rex  ipfe  poffidebat. 
Ibid.  pag.  613.  Dedit  etiam  Rexpoffeffionern  regalem 
.  . .  hocefl ,  centum  CaJfatos  cum  adificiis  ,  &c.  ]  Oc¬ 
currit  alibi  non  femel  in  Chartis  veterum  Regum 
&  Magnatum  Angliae  p.  50. 51. 100. 121.203. 
tom.  2.  pag.  838.839.840.  858.  tom.  3 .  pag.  • 
115.  116.  305. apud Willelm. Thorn. ann.  838. 
942.  Florent.  Wigorn.  pag.  612.  &c.  Ita  Cafa- 
to  ,  pro  familia ufurpat  Joannes  Villaneus  lib.  3. 
cap.  2.  lib.  5.  cap.  3  8.  lib.  7.  cap.45. 

<|J  2.  CAS  AT  A ,  pro  Cafe  at  a, Voxmnticum  ,  Fromage. 
Bulla  Elonorii  III.  apud  Margarinum  :  Tenentur 
praftare  annuatim  . . .  duos  panes  &  unam  Cafatam, 
vel  loco  Cafata  petiam  unam  de  cafeorecenti,  &  10. 
ova. 

CASATI.  Joachim.  Vadianuslib.  2.  de  Colleg.  & 
Monafler.  German.  p.  60.  &  ex  eoGoIdaftusin 
Notis  ad  Dofitheumlib.  3  .  p.  2  3  .  putant,  Cafatas 
primum  didos  libertini  generis  homines, qui  con- 
dudum  Inhabitabant.  Locantur  enim, inquit  Va- 


CAS  380 

dianus,  hodieque  villae  &  cafae certa  redituum,aut: 
cenfus  conditione  ,  nec  una  locationis  fpecie.  Di- 
verfi  autem  erant  ab  illis  fervis  quos  vulgus  Ale-i 
mannorum  Leibaigenleuth  vocat.  Certe Cafati  non, 
tam  libertinae,  quam  fervilis  fuerunt  conditionis, 
didique  videntur  fervi  ii  qui  intra  cafam,  hoc  eft, 
in  ruralibus  pofiellionibus ,  ferviebant ,  ut  eft  in 
Capit.  Caroli  Magni  lib.  3 .  cap.  7  3 .  &  8  o.  &  qui 
certis  cafis  addidi  erant.  Servi  namque  alii  erant 
Cafati,  alii  nonCafati.  Charta  Divihonis  Imperii 
Caroli  M.  c.  6.  to.  2.  Hift.  Franc.  pag.  89.  Pra- 
cipimus  ut  nullus  ex  his.  tribus  fratribus  fufeipiat  de  re¬ 
gno  alterius  a  quolibet  homine  traditionem  vel  vendi¬ 
tionem  rerum  immobilium ,  hoc  efl ,  terrarum ,  vinea¬ 
rum  atque  Jilvarum  ,  fervorumque  qui  jam  cafati  funt, 
Jive  cater  arum  qua  h  are  ditatis  nomine  ce  nfentur ,  au¬ 
ro  ,  argento  ,  &  gemmis  ,  armis  ac  vefhbus ,  necnon  & 
mancipiis  Cafatis ,  &  his  fpeciebus  qua  proprie  ad  ne¬ 
gotiatores  pertinere  nofcuntur.  Eadem  habentur  in 
DivifioneLudovici  Pii  cap.  7.  Neque  alii  viden¬ 
tur  Cafati  in  Chartis  Alemann.  apud  eumdem 
Goldadum.  Charta  39.  Invillaqua  dicitur  Cento- 
prato  ,  Cafatos  2.  cum  omnibus  adjacentiis ,  vel  ad - 
pendiciis  eorum.  Ch.  69.  Non  efl  incognitum  quod  Ma- 
ganoldus  .. .  Cafatum  unum  cum  bobafua  ad  ditiam 
Ecclejiam  tradidiffet.  Ch.  87  .Et  dotavi  eam  Cafati - 
bus  S.  &  Jimiliter  hobas  12.&  mancipia  denomina¬ 
ta  ,  &c.  Alia  apud  Vadianum  loco  citato :  Et  hoc 
efl  quod  trado .  . .  &  Cafatos  tres  hts  nominibus  ,  &c. 
Cafalees  natur aus,  dicuntur  ejufmodi  fervilis  con- 
ditionishomines ,  i.  Cafati,  feu  Cafalati  nativi, 
originarii ,  in  Foris  Beneharn.  tit.  1 .  art.  20. 

Casati  Viix^e,  Burgenfes,  qui  cafam  habentin  vil¬ 
la,^  oppido,  in  Charta  ann.  1206.  apud  Pe- 
rardumin  Burgundicisp.  299. 

Casatus,  Domedicus  ,  vel  vaffallus;feodatus.  Ne- 
crolog.  S.  Stephani  Autiliodor.  Pridie  Nonas  Aug. 
Gaufndus  Comes  Cabilonenjis ,  hujus  EccleJtaCafatus 
apud  caflrum  fuum  Donidiacum  Monachus  fatius  obiit. 
Vita  Aldrici  Epifcopi  Cenoman.  p.  1 1  8 .  JJEjof- 
dam  vaffallos ,  Cafatofque  ,  ut  nominant.  [  Vita  S. 
Arnulfi  Epifcopi  Sued'.  inter  Ada  SS.  Benedid. 
fec.  6.  part.  2.  pag.  514.  Communi  conjilio  fratrum 
atque  Ecclejia  Cafatorum  concordante  clero  ac  populo  , 
elegerunt  in  Abbatem  fervum  Chrifli  Arnulfum.  Ibid. 
pag.  528.  Tunc  igitur  confultu  Concilii  pars  fanior 
cleri ,  &  Cafati  Ecclejta  SueJJonica  elegerunt Jibi  in 
Pontificem ,  fanti &  religionis  cultorem  Arnulfum  per  id 
tempus  reclufum.  ]  Tabularium  Dervenle  :  A  Cle¬ 
ricis  noflris  &  Equitibus  quos  Cafatos  vocant ,  &c. 
ubi  Equites  iidemqui  Milites.  [  Charta  an.  1 1 01. 
inter  Indrumenta tomi 4. novae  Gall.  Chrift.  coi. 
1  5  2.  Jfiuidquid  etiam  fervitii  crjuflitu  inalodio  Mo- 
lifmenjt ,  in  pratis  fcilicet  &  fylvis ,  in  aquis  deci- 
mifque  &  aliis  Milites  Cafati  cum  uxoribus  fuis& 
progenie  eorum  habebant.  Chartularium  Monafte- 
rii  Aquicindenfis  fol.  2  6.  Nicholaus  de  Inci Jive  de 
Cbeon  vir  nobilis  . . .  dedit  etiam  Militem  unum  ,  qui 
fervitium  debet  cum  equo  noflro  Abbati.  ]  Charta  Ab¬ 
batiae  Dolenfis  in  Biturigib.  Ego  Gomarus  uxoris 
mea  Serena  conjilio  ,  filiorumque  meorum ,  Jimulque 
mecum  Cafati  mei  ,Jivefeodati,  &c.  Alia  Lietber- 
ti  Epifcopi  Camerae.  Cafatorum ,  Jive  domefliccrum 
noflrorum.  Hidoria  Epifcoporum  Autiliodor.  cap. 

5  8 .  Propter  domini  &  Cafatorum  feu  vajfallorum  fuo - 
rum  potentiam.  Vide  Capitul.  1.  ann.  812.  ca.p. 
4.  Baldricum  lib.  Chronici  Cameracenlis  cap» 

6  3  .Vitam  Lietberti  Epifcopi  Camerae,  cap.  1  1 . 
Chronie.  Abbat.  Lobienf.  p.  6  07.  Fulbertum 
Carnot* Epift.  6.  19.  43 .  &  alibi,  Ivon.  Carnot. 


3  8 1  CAS 

Ep.28.  GeftaConfulum  Andeg.  cap.  2.  num,  6. 
cap.  3.11.8.  Tepeam  Chronico  Ord.  S.  Benedi&i 
toni.  5.  pag.  46  5.4 66.&C. 

Chaseati  ,  in  Regefto  Philippi  Augufti  Herouval- 
iiano  fol.  153.  verfo,in  Probat.  Hift.  Montifmo- 
rent.  p.  29.  Chaz.ez. ,  apud  Poetas  noftrates.  Le 
Roman  de  Gaj  doti  MS. 

Et  Duc  &  Comte  ,  &  dematne  ,  &  Chaz.e. 

Alibi  : 

Encore  feras  de  Bourgoingne  Chaz.ez» 

Le  Roman  ^  Florimond  JvlS. 

Seloc  quieftoit  liaifnez. , 

Eu  de  Babiloine  Cbafez. , 

A  Phelippes  Grefce  donna  ,  &c. 

Infra : 

Et  de  Babiloine  enfement 

Vous  doms-je  tout  le  Chafement.  _ 

Li  Lufidiaires  MS. 

//  vint  a  une  ebite  x 
Manda  fes  Ducs  &  fes  Cafes  , 

De  par  tout  les  affemblez.. 

Philippus  Mouskes  in  Philippo  Aug. 

Et  donne  &  tiere  autre  affes' , 

Dont  il  iert  tenans  &  Cafes. 

Alibi : 

Etcaf cun  jour  venoient  mes 
De  Ducs  ,  de  Contes  ,  de  Cafes. 

Charta  Othonis  Comitis  Burgund.  ann.  1242. 
apud  Perardum  pag.  4  5  1 .  fje  h  ai  prieque  il  atdoie 
d  mes  Cbaz-ez.  lor  droit  d  maintenir ,  tant  cum  il  vou- 
dront  droirfaire.  Cbajters ,  in  Charta  Odonis  Ducis 
Burgund.  ann.  1206.  Et  les  Chafers,  autrement 
dits  feodaux  ,  dudit  Chaflillon.  Hem  em  deCafades  , 
viros  nobiles  vocat  Raimundus  Montanerius  in 
Reg.  Aragon.  cap.  227.  E  llavors  ell  s’apparella 
ab  300.  bomeris  ds  Cafades  que  hi  avia  ,  que  tots  eren 
de  les  melior  s  Cafades  de  Geneva. 

CASATICUM,  Prteftatiopro Cafa.  Conflit.  Fride- 
rici  II.  Imp.  apud  Richardum  de  S.  Germano  an. 
1252.  De  jure  Cafatici  ,remijfa  funt grana  3 .  pro  un¬ 
cia ,  ita  quod  mercatoribus  qiu  eruntpro  eis  ,  provide - 
bitur  a  cuflodibus  fundaci  m  lectis  ,  luminaribus  ,  pa¬ 
lea  &  lignis. 

^  CASATUM,  Idem  ,  ut  videtur  ,  quod  Cafati- 
cum.  Donum  Raginaudi  Montis- Falconis  Callo- 
rienfi  Monafterio  ann.  1145.  inter  In  Arum,  tomi 
2.  novae  Gall.  Chrift.  coi.  6  2.  Notum  fieri  volo, 

quod  omnem  terram . quamfub  jure  meo  pr adibit 

Eratrespojfident,  totum  laudo  &  concedo.  Simili  mo¬ 
do  quidquid  in  omni  terra  mea ;  ita  tamen  ut  inde  Cafa- 
tum  non  perdant  praditti  fratres ,  quod  adepti  funt. 

<Jf  CASATURA,Idem  quod  Cafaticum.  Charta  Con- 
radi  II.  Imp.  pro  Ecclelia  Camerae,  ann.  1 146. 
apud  Mineum  tom.  1 .  pag.  1 8  1 .  coi.  1  .Abbatiam 
etiam  S.  Gaugerici ,  Comitatum  totius  terra  Camera - 
cenjis ,  Cajlellaniam  quoque  ,  Cafaturas  &  hominia , 
qua  de  feodo  Epifcopi  effe  conflat. 

f  i .  CASATUS.  Vide  C a  fati. 

H2.CASATUS,  Ponderis  fpecies.  Vetus  Gloffar. 
MS.  Sangerman.  Cbati  pondus  decem  dragmis  appen¬ 
ditur ,  qui  etiam  d  quibufdam  Cafatus  nominatur. 

CASBOVIS.  Charta  Gaufridi[Guillelmi  III.  in  no¬ 
va  Gall.  Chrift.]  Epifcopi  Aptenfis  ann.  x  247. 
apud  Sammarth.  Serviat  annuatim  infeflo  B.Au- 
fpicii  ...  unum  Cafbovis fcilicet  4.  carteriavalentia 
5  o  .folidos  Willelmenfes.  Infra  :  Temperavimus  ca- 
noxtem  ante  flatuum  in  didis  brevibus  civitatis  A pten- 
Jis ,  &,  in  caflroS.  Mariim  reducente  in  quartam  par¬ 
tem  unius  Cafbovis  valentem  1  2.  f  olidos  IVtllelmenJ es 


CAS  382 

pro  brevibus  ante  dictis  faciendam  infeflo  B.  Aufpicii. 
[  Homagium  Elugoni  Epifcopo  Aptenft  praedi¬ 
tum  ann.  1310.  ex  Schedis  Prae  fidis  de  Maz.au- 
gues:  Et  folvere  domino  Epifcopo  &  Ecclefia  Aptenft 
annuatim  in  feflo  S.  Aufpitii  medietatem  unius  Cafti 
( vel  Cafli)  bovis  valentis  2  5  .folidos  Guillelmenjium , 
vel  aquiv  alentis  moneta.  Et  infra  -.Offerant  dibta  domi- 
na. . .  25.  folidos  coronatorum  parvorum  pro  dicta  me¬ 
dietate  dicti  Cafli  (  vel  Cafli )  bovis  ;  id  eft  ,  Bovis 
craffi  feu  pinguis,  Gall.  Bocufgras,  vel  forte  Car- 
cafti  bovis ,  feu  Cadaveris  bovis  occifi:  Vide  Car- 
cafum.  Utut  eft  voce  Cafbovis ,  Cafli  bovis,  vel 
Cafli  bovis  bovem  integrum  defignari  certo  colli¬ 
gitur  tum  exipfa  voce,  licet  corrupta ,  cum  ex 
aliis  locis  Chartae  an. 1247.  una  comparatis.  Ber- 
trandus  Raybaudusde  Simiana,  qui  propter  bre¬ 
ve  epifc opale  de  bocaria  ,  id  eft ,  de  tabernaria  car¬ 
naria  ,  civitatis  Aptenfs  debet  unum  Cafbovis  50. 
fol.  fVillelm.  in  feflo  B.  Aufpicii ,  debet  pariter  de 
Caflro  B.  Alanini  unum  multonem  vivum  ,  qui  valeat 
otto  fol.  fVillelm.  annuatim  in  vigilia  B.  Martini : 
qui  tamen  multo  redigitur  in  agnum  unum  valentem 
tres  fol.  Willelm.  quemadmodum  Cafbovis  integer 
5  o  •  f  olidorum  redigitur  in  quartam  partem  valentem 
1  2.  folidos.  Haec  ex  praedidta  charta  ,  folito  fufius, 
quia  in  exponenda  Cafbovis  voce  haelitarunt  viri 
quidam  eruditi.  ] 

C  ASCA  VELLUS,  C  as  c  a  v  i  ell  v  s,  Campanula, 
nola  ,  vox  Hifpanica ,  Cafcavel ,  fonalium  ,  Neu- 
brigend.  [  Gallis  Grelot  ,  Sonnette  ,  Crotalum, 
Provincialibus  Cafcaveau.  Statuta  Ecclefia:  Maf- 
iil.  ann.  1235.  Indumenta  Canonicorum  &  aliorum 
Clericorum  Jint  honeflati  congruentia  clericali.  Nec 
utantur  fotui aribus  ,  vel  fellis  perioralibus ,  vel  cal¬ 
caribus  deauratis ,  aut  Cafc avellis ;  fcilicet  equorum 
collo  appenfis  ,  ut  olim  erat  inufu ,  atque  etiam- 
num  videmus  in  mulis  vedleriis  &  clitellariis.  In¬ 
ventarium  ornamentorum  Abbatis  S.  Vi&oris 
M^flil.  ann.  135  8  .Item  in  extremitate  pendentis  mi¬ 
tra  funt  fex  parva  cathenuU  cum  fex  longis  Cafcavellis 
argenteis  deauratis  f  Fori  Ofcenfes  Jacobi  I.  Regis 
Aragon.  ann.  1  247.  fol.  1  6.  Jfluicunque in  hafithi’- 
dio  commiferit  homicidium  ,  vel  fecerit  damnum  for¬ 
tuito  cafu  ,  teneatur  folvere  homicidium ,  &  emendare 
damnum  Knif  portaverit  campanetas ,  Cafcaviellos : 
qui  autem  portaverit ,  non  teneatur  dare. 

CASCIA,  Arca,  capfa,  Gallis  Caijfe.  Charta Joan- 
nis  Archiepifcopi  Capuani  ann.  1301.  Taberna¬ 
culum  de  argento  cum  Cafciafua.  Vide  Cafa  2 , 

^f  C  ASCIARE,  V  enari,  Gall.  Ch  affer.  Statuta  Arelac.' 
MSS.art.  85.  Confules  Arelatis  ....  tenentur  com¬ 
pellere  bis  &  ter  in  anno  ad  lupos  Cafciandos . . .  qui  ha¬ 
bebunt  animalia.  Vide  Caelare. 

CASC1NA..  Charta  Ademari  de  Muroveteri  ann. 
119 1 .  Cum  . .  .  ripariis ,  nemoribus ,  garriris,  Caf- 
civis ,  devefs ,  manfts ,  &c.  Forte  cafcinis  ;  nam 
Cafcina  Provincialibus  aedem  fonat. 

^[  CASCUS.  VitaS.  Rigoberti  Archiep.Rem.  to.  1. 
Januarii  pag.  176.  coi.  2.  Hac  denique ,  quam  pra- 
diximus  porta ,  ex  confuetudine  Cafcorum  d  plerifque 
Collaticia ,  a  pluribus  ufque  hodie  Bafhcaris  vocatur ; 
ibique  tam  hujus  fngularum  claves  totius  urbis  porta¬ 
rum  apud  fe  reconditas  pro  tempore  fervabat.  Vita  S. 
Gondeberti  Mart.  tom.  3 .  April.  pag.  6  29.  num. 
3.  habet,  qua  Collaticia  antea  vocabatur,  fcilicet  4 
.conferendis  mercibus  ;  hinc  fufpicor  Confuetudinem 
Cafcorum  fortean  fuiffe  vedigal  colleftum  pro 
merdibus  in  urbem 'invehendis  :  fed  unde  vox 
Cafcus ! 

CASDICIA.  Vide  Cafliaa. 


( 


383  CAS 

«f  CASEALE.  Vide  Capfa  Navis  in  Capfa. 

3|  CASEA  1' A  ,  5pecics  placentae  ex  cafeo.  Statuta 
Arelat.  MSS.  art.  59.  Et  quod  furnarii  teneantur  co¬ 
quere  panes  civium .. .  &  quod  non  accipiant  de  foga- 
ciis  nec  de  Cafeatis ,  mji diebus  Sabatinis  JJgpadrage- 
Jime. 

CASEATRIX ,  Quae  in  villis  &  praediis  ruflicis  ca- 
feos  &  butyrum  conficit.  Ejus  officium  defcribi- 
tur  in  Fleta lib.  2.  cap.  87. 

CASELAGIUM.  Vide  Cafalagiumin  Cafalaticum. 

1 .  CASELLA ,  Cap  fella  ,  Loculus  reliquiarum  :  oc¬ 
currit  apud  Glabrum  lib.  4.  cap.  3.  Kao-fAa,  in 
Hifl.  Apollonii  Tyrii  pag.  17.  b.  18*  AViasCafelU 
dicuntur  granaria  apud  JC.  Vide  Cafa,  &  Meur- 
fii  GIofTarium. 

2 .  CASELLA  ,  Parvula  cafa ,  in  Concilio  Agathcnfi 
cap.  7.  Occurrit  etiam  in  [Praecepto  Caroli  M. 
an.  773.  apudMarten.  tom.  1.  Colled.  AmplifT. 
coi.  38.JinveteribusChartisan.784.de  840. 
apudPuriccllum  in  Ambrofianae  Bafilicae  Monu¬ 
mentis  p.  16.  22  3 .  praeterea  apud  Crefcentium 
lib.  de  Agricultura.  Will.  Brito  lib.  7.  Philipp. 

JEut  fabricare  Jibi  caftrenji  more  Cafella, 
Arboreis  ramis ,  & Jicco  ftramine  norunt. 

Adde  lib.  10.  pag.  220.  lib.  12.  pag.  248. 

CASELLUM,  Idem  quod  Cafale,  Domus ,  apud  Ni¬ 
colaum  Trivettum  an.  1  1  90.  p.  5  1 1 .  &  Radul- 
phumde  Dicetoan.  1192. 

%  CASELLUS,  fi.  pro Tajfellus ,  a  J dffus ,  Cumulus, 
Gall.  T as.  Index  utenfilium  de  Ruminiaco  in 
ChartuIarioS.  Cornelii  Compend.  Et  una  cathena 
ferrea  ,  &  quadam  corda  ad  vinum  avalandum  &  duos 
Cafellos  feni ,  vel  triginta  folidos fortium.  V ide  T affus. 
CASES,  Huatfs  Iares  ,  dA^yasv ,  Tela 

aranearum,  in  Supplemento  Antiquarii. 

CASEUS,  Purgati  perCafeum.  Vide  Corfned. 

Caseus  'Infans,  id  efl,  Recens,  Gall.  Fromage 
mou.  Medicina  Salem,  pag.  91.  Edit.  1622.  Nu¬ 
trit  triticum  &  impinguat  lac ,  Cafeus  infans. 

^[Caseus  Seracf.us,  Cafeus ,  utopinor,  ex  fero 
coagulatus.  Hifl.  Dalphin.  tom.  1.  pag.  9  8 .  in  In- 
ftrumento  an.  1  3  09.  Cafeis  Ser  ac  as  ,baconis,pif ci¬ 
bus  ,  alecibus ,  &c. 

f  CASFA.  Vide  Cafa. 

CASIA  ,  Genus  mellis  in  h  arundinibus.  Suflannaeus 
in  Vocabulario. 

f  CASIDILIS.  Vide  Capftdile  in  Caffdile. 

%  CASIMENTUM ,  Idem  quod  Caf  amentum.  Char¬ 
ta  Galeranni  Comitis Mellenti, in  Hifl.  Elarcu- 
riana  tom.  4.  pag.  1350.  Prater terram  Percharii 
&  omnia  Cajbnenta  fua  in  forefia  de  Feheham  cum 
omni  libertate  pafnagii. 

CASINA  ,  Magale  ,  tugurium  ,  Gall  .C  ab  ane.  Vi¬ 
ta  S.  Gerii  tom.  6.  SS.Maii  pag.  160.  Ubi  rus Jive 
villa  aliquantam  habitantium  Jnb paleariis  feu  Cajinis. 
V ide  Caf ihnum  &  Cafftna. 

Casina  Pellis.  Charta  pro  Communia  Balneoli 
an.  1208.  Duodena  de  Pellibus  Cajinis  1.  obolum. 
Haudfcio  an  fit  legendum  Caninis. 

CASINDIUS,  in  Hierolexico  Macri,  pro  Gajindus, 
Qui  ex  familia  alicujus  efl  vel  domo.  VideCrf- 
Jindus. 

CASlNlN  A  Moneta.  Vide  Sanjulianum  in  Mati- 
fcone  pag.  282. 

CASINUM.  Vide  in  Cafftna. 

4j  CASIS,  Idem  videtur  quod  Cafa  ,  Bona  Ecclefiae 
ruralia.  Chartular.  S.  Vandregefili  tom.  2.  pag. 
2102.  Rodulfus  &  Rogerius . . .  noflrum  adierunt  lo¬ 
cum  S.  IV 'andregejili  . . .  &  medietatem  Cajis  Eccle- 
Jia  Remuifcors }  quam  de  Albento  tenebant  ipfis  rogan- 


CAS  384 

tibus  nobis  in  vadium  dederunt  propter  viginti  libras  de¬ 
nariorum  Rothomag.  ufque  ad  viginti  annos ,  &c.  Lu- 
bens  legerem  Cafa.  V ocis  hujus  in  Cajis  facilis  efk 
mutatio. 

•([  CAS1VOR  ,  Tope?,  Cafeus.  Supplem.  Antiquarii. 

f  CASIUS,  pro  Cafeus,  in  Litteris  Edwardi  III. 
Angi.  Regis  apud  Rymerum  tom.  5.  pag.  12. 

CASLA,  in  veteri  Gloffario  Saxonico,  HeSen.Ubi 
Somnerus ,  forte  Cajfia. 

CASLAGIUM.  Vide  Cafalagium  in  Cafalaticum. 

f  CASLANIA,  Caslanus,  Caslarius.  VideC*- 
flellanus  1 . 

f  CASLUS.  Vide  Cafbovis. 

CASMA ,  Hiatus ,  Casmare  ,  Hiatum  facere.  Lau- 
rent.in  Amalthea  poflPapiam. Legendum  Chafma 
a  Graeco  vel  xdo-fan:  quod  idem  efl.  Ea¬ 

dem  voxmendofe  legitur  apud  Glabrum  Rodul- 
phum  lib.  5 .  cap.  1.  pro  Eafma  ,  Gr.  epair/ua ,  Ap¬ 
paritio  .  Vide  Palmetie. 

CASNAR  ,  veteribus  Gallis.  Ajfeclator.  Qujntilia- 
nus  lib.  1.  Inftit.  cap.  5 .  Et  in  oratione  Labieni, Jive 
illa  Cornelii  Galli  eft  in  Pollionem ,  Cafnar  ajfettator 
e  Gallia  dubium.  Vide  Varron.  [Feftus  :  Cafnar , 
Senex  Of  eorum  lingua.  Papias  MS.  Cafnar ,  Senex : 
Cafnari ,  Senes  lingua  quorumdam .] 

CASNUS,  Casnetum.  Judicatum  an.  867.  apud 
Perardum  in  Chartis  Burgundicis  pag.  147.  Et 
dixit  quod  ipfe  ...  &  fui  fervi . . .  tallafent  vel  occi- 
diffent  uno  Cafno  de  S.  Benigno.  Aliud  an.  868.  ibid. 
Et  dixit  quod  idem  Heldebernus  cum.  7.  in Jilva  S.  Be¬ 
nigni  venijfent ,  &  ipfo  Heldeberno  pracipiente ,  Caf- 
num  mortificajfet  malo  ordine  ,  &c.  Notitia  alia  Ju¬ 
dicati  an.  870.  ibid.  pag.  1 4 9.  Mallatus  fuit  ipfe 
Hildebernus ,  &  f  aeramentum  aramivit ,  undegietivos 
r  em  an (it ,  &  de  tertio  Cafno  prejudicium  Scabineorum 
in  altero  mallo  eundem  Hildebernum  cum  tejlibus  ad-, 
probavit....  Tunc  judicatum  efl  a  fupradiftis  Scabi- 
neis ,  ut  de  ipfis  Cafnis ,  quos  mortifi  cavit ,  legem  face¬ 
ret  &  reve  adi  aret ,  feu  fupradiclam  terram  legaliter 
redderet  s  quod  &  fecit,  &c.  Quibus  locis  ‘Cafni,  ni 
fallor,  funt  quercus,  noflris  Chefnes ,  P  icar  dis Jj>uef- 
nes ,  Occitanis  Caf  es ,  &  Caffenats.  Proinde 

Casnetum,  efl  quercetum,  in  Charta  Philippi  Au- 
gufli  an.  1 1  8  5  •  apud  Morinum  in  Hifloria  Vafti- 
n  en  fi  pag.  70  6.  Ab  illa  aqua  ufque  ad  terram  & 
nemus  quod  Morini  dicitur  Cafnetum.  Ubi  perperam 
editum  Cafuetum.  Galli  dicebant  JjJuefnoy  ,  unda 
urbi  in  Hannonia  nomen. 

§C?  Interpretationem  Cangii  confirmatMabillonius 
tom.  3  .  Annal.  Benedid.  pag.  48.  ex  occafione 
Praecepti  dati  Ad  illum  Cafnum  an.  xvi.  regnante 
Carolo  (  Calvo  )  gloriojiffimo  rege  Indictione  tertia  ; 
fubdit  enim  :  Quis  fit  locus  ille  ad  Cafnum,  in- 
telligimus  ex  Annal.  Bertinianis  ad  annum  877. 
ubi  Franciae  Proceres  pofl  mortem  Caroli  Calvi 
Conventum  ad  Cafnum  in  Cotia  condixiffe  me¬ 
morantur.  In  Cotia  lilva  prope  Compendium  lo¬ 
cus  efl  a  quercu  fic  didus  ,  vulgo  Cafnus  Herbe- 
loti.  Vide  Valefium  in  Notitia  Galliarum  p.  161. 
&  413 . 

CASONA,  Acus  mulieris ,  qua  mulier  caput  fcalpit ,  a 
cado ,  dis,  dibla,eo  quod  cadere  facit  immunda.]  oeni,  da 
Janua,  ubi  perperam  edit.  Cafoma.  Ita  enim  Glof- 
fae  Ifid.  &  Ugutio.  [Graevifls  cenfet  legendum 
Cnafon  ex  Ferto,  apud  quem  in  cafu  quarto  nu¬ 
meri  multitudinis  legitur  Cnafonas.  ] 
CASPALANUS,  pro Capellanus ,  in  Charta  Ludo- 
vici  Regis  Aquitanorum  apud  Stephanotium  to* 

3 .  Antiquit.  Pidav.  MSS.  pag.  2  3  8.  *  In  Dei  no- 
mint  Reginpertus  feu  indignus  vocatus  Epifcopi  (  fic  ) 

Jive, 


38y  CAS 

Jtve  Cafpalanus  Hlodoico  Regis  Adquitaniorum.  Slgn. 

*  Magnario ,  &c. 

^  CASORU M  ,  Vetuflum ,  in  Gloffis  Ifid.  Sed  legen¬ 
dum  cum  Gebhardo  &  Grcevio  Cafcum ,  vetujtam. 
Apud  Papiam  MS.  &  in  Gloffario  MS.  Sangerman. 
Cafcum,  Antiquum ,  vetus ,  vacuum.  Cafci  voce  hoc 
fenfu  ufi  funt  Ennius  &  Varro, 
i .  CASSA  ,  Venatio,  Gall.  Cbaffe.  Vide  Caci  are. 

^  2. CASSA,  Domus, aedificium  ,  magale.  Tabula¬ 
rium  Rothon.  Ecclejia  S.  Maria  cum  ipfo  alodo,  qui 
ad  ipfam  pertinet ,  cum  Caffis  &  adificiis ,  datur  S.  Sal¬ 
vatori  Rotbonerji.W ide  Caf i  i . 

$  3 .  CASSA,  Italis  Arca,  Capfa  in  qua  Sandorum 
Reliquiae  reponuntur ,  Gall.  Cbaffe.  Miracula  fan¬ 
di  Wlfranni  to.  3.  SS.  Martii  pag.  162.  Repoji- 
tum  efi  hoc  facrof anctum  corpus  beatijfimi  IVlfranni 
Archiepifcepi  &  Confefforis  in  hac  Caffa  temporibus 
meis.  Additiones  ad  Vitam  S.  Antonini  to.  i.Maii 
pag.  3  3  1 .  Prafatam  tunicam  tn  quadam  Cajfa  ...po- 
juerunt.  Tranflatio  S.  Floriani  tom.  7.  Maii  pag. 

5  7  5  .E.  Jjfuod  certificatur  per  tabellam  fupraf criptam 
repertam  tn  fundo  Cajfa.  Occurrit  infuper  in  Vita 
B.  Dianaetom.  2.  Junii  p.  367.  in  Vita  B.  Hen- 
rici  Baucenenf.  p.  374.  in  VitaB.  Lidani  tom.  1. 
Julii  pag.  3  47-  in  veteri  Difciplina  Monaft.  ex 
Jfcitibus  Luxov.  p.  5  72.  apud  Rymer.  tom.  1. 
p.  84i.Marteniumtom.  4.Anecd.  coi.  809.  in 
Statutis  Ecclefiae  Conftantienfis ,  <5cc.  Spicii.  Fon¬ 
tanei.  MS.  pag.  387.  Cajfa  que  pendet  fuper  magi- 
Jlrum  altare ,  in  qua  Corpus  Domini  requiefeit. 

^  4  CASSA,  Capra,  ubi  pecuniaaffervatur,  Gall. 
Caiffe.  A  da  SS.  Maii  to.  6.p.  1  76.  ubi  de  fando 
Jacobo  Philippo  :  Fuerunt  autem  ipji  ducati  fumpti 
ex  Cajfa  B.  fjacobi  Philippi ;  poftea  autem ,  inquit ,  re¬ 
cepi  a  Priore  folidos  xxx.  Jimiliter  fumptos  ex  d.  Cajfa. 

5 .  CASSA ,  Fama ,  in  Statutis  Arelatenf.  tit.  2  5 . 
Statuimus  ne  quis  fcienter  hofpitetur  in  domo  fua  furem 
nec  latronem ,  nec  hominemmala  Caffa,  nec  hereticum , 
nec  Valdenfem.  Alibi :  'Jjfui  videantur  ejfe  infames , 
vel  mala  Caffa. 

«{[  6.  CASSA.  Mandatum Ed^ar di  III.  Regis  Angi, 
an.  1338.  apud  Rymerum  tom.  5.  pag.  i2^ubi 
de  variis  vidualibus  :  1^40.  Bacones ,  130.  car- 
cajia  bovina  vel  boves ,  4100.  Caffas  mulionum  vel 
muliones.  Cajfa  hic  idem  efi  quod  Carcajtum. 

1T7  .CASSA,  Sartaginis  fpecies ,  Gall.  Poelon.  Inven¬ 
tarium  anni  1  342.  ex  Archivo  S.  Vidoris  Malfil. 
Apud  focariam  duo  inceptendia  ,  unam  fac c aginem  , 

(  farraginem , )  item  unam  Cajfam  ,  unam  vigilem ; 
item  unam  copam  ferream ,  &c.  Lugdunenfes  Cajfe 
vocant  Sartaginem  ,  Gall.  Poele  ;  Andegavenfes 
vero  &  Normanni  excipulum  adipis  fiillantis  e 
carnibus  ,  dum  torrentur,  Gall.  Lechefrite. 
x.  CASSARE,  Cedere,  concedere.  ChroniconFre- 
degarii  juflfu  Cljildebrandifcriptum  c.  45.  Jjhio 
ordine  duas  civitates  Augujtam  &  Siujium  cum  territo¬ 
riis  ad  partem  Francorum  (  Longobardi )  Cajfave- 
rant ,  non  abfeondam.  Mox  :  Vallem,  cui  nomen  Ame- 
regis,  partibus  Guntcbramni  Cajfantes.  Cap.  6  9.  Unde 
unum  centenarium  auri  Charoaldus  Rex  partibus  Im¬ 
perii  de  prafente  Cajfarct. 

4.  CASSARE  ,  Irritum  reddere  ,  Gallis  Cajfer,  vox 
frequens  in  EdidisPrincipum.  Occurrit  etiam  in 
Vita  S.  Canuti  Regis  Ohodritarum  cap.  4.  §.  17. 
&  apud  alios  Scriptores.  Papias :  C affar  e,  evacuare , 
privare  ,  caflrare ,  unde  Caffabundus ,  inflabilis ,  du¬ 
bitans  ,  titubans.  [Charta  Offae  Merciorum  Regis 
an.  7 9-0. apud  Felibianum  inHift.  Sandionyfiana 
pag.  xlii.  Evidentia  rerum  &  experientia  declarant 
Cajfabundam  mortalium  vitam ,  &  innumeris  cotidie 
Tom.  II. 


CAS  386 

calamitatibus  conjlringi.  V  etus  Gloflar.  Sangerman . 
MS.  nura.  501.  Caffabundus,  Titubans.  Gloff.  ifid. 

C  affatur,  Cajlratur .]  Gloffe  Arabico-Lat.  Cajfa- 
bundus,  dubitans ,  vel  timens.  Gloffar.  AElfrici :  Caf- 
fata ,  'pophjiep.it>,  i.  caffa,  abrogata.  Cajfus,  va¬ 
cuus,  inanis.  Glofi.  Lat.  Gr.  Cajfum  ,  tuvov ,  [xd- 
Txtcv  ,  anupov.  [Supplem.  Antiquarii :  Cajfo,  , 
Ptivo.']  Ita  non  femel  in  Cod.  Theod.  unde  ne- 
fcio  cur  viri  dodi  a  Charaxare  deducant. 

^  3.  CASSARE,  Frangere,  Gall.  Cajfer.  Edidum 
Philippi  Pulcri  pro  Reformatione  regni  an.  13  o  2. 
in  Confuetud.  MSS.  Tolof.  fol.  43  .  Eo  quodgar- 
diatores  feu  regaliatores  amputabant  feu  Cajfabant  ne¬ 
mora  ditiarum  Ecclejiarum ,  antequam  tempus  ampu¬ 
tationis  feu  Caffationis  eorum  ,  aut  debita  venationis 
adveni ffet.  Ex  his  pofterioribus  verbis  conjicio 
Cajfationes,  dequibushic  agitur,  effe populatio¬ 
nes  ,  quas  faciunt  ii ,  qui  in  nemoribus  adhuc  te¬ 
nerioribus  Venantur. 

4.  CASSARE  ,  Venari,  Gallice  Cbajfer.  Stattita 
Maflil.  pag.  517.  Nullus  Jit  aufns  'venari  feu  C  affari 
cuniculos  feu  cyrogrillos ,  niji  per  xv.  dies  ante  fejlum 
Natalis  Domini.  Ibidem  recurrit  pag.  5  ift.Aves 
deCaffar ,  ibidem  pag.  5  2  1  .accipitres  nuncupan¬ 
tur.  Vide  Cactare  &  Chtrogrillus. 

•fl  5.  CASSARE  ,  Abducere.  Vita  Patrum  Emeri- 
tenfium  :  ^fgjem  iterum  iterumque  verborum  objurga¬ 
re  increpationibus  Jluduit;fed  eum  nec Jic  ab  illecebrofa 
edacitatis  deleltatione  atque  furti  rapacitatifque  in 
ternione  Cajfavit. 

H  6.  CASSARE,  Exaudorare,  Ca\\. Cajfer;  Miffum 
facere,  fi  agitur  de  milite.  Regimina  Paduae  ad 
an.  1318.  Falta  fuit  pax  ...  &  tunc  Cajfati  fuerunt 
foldatt. ..  &  Cajfatus  fuit  fiprafcriptus  capit  anens  do~ 
minus  Obiz^o ,  &c. 

CASSARES, pro  Cafales, ni  fallor,  in  Charta  Alfonfi 
Imperat.  Hifp.aerse  1182.  apud  Anton.  de  Tepez. 
in  Chron.  Ordin.S.  Benedidi  to.  7  .Tres  Caffaresf 
videlicet  villam  novam, &  cafimFielibarbe,&  Foofen- 
damfin  Ravanadam Jitos, &c. Occurrit  rurfuminfra. 
CASSARUM,  vox  Italica,  Cajfaro ,  Academicis  Cru- 
fcanis,  Ricinto  di  mura  intorno  alia  rocca,  0  nel  piu 
alto  della  terra ,  la  parte  concava  dei  corpo  circondata 
dalle  cojlole ,  Thorax.  Vide  Od.  Ferrarium  in  Bu¬ 
fo.  fhronicon Pifanum  Ughellianum  an.  1 1 1  5. 
Chrijlianus  exercitus  exuit  ans.. .  cajlella  duo  &  man¬ 
gana  conducit  ad  C 'affar um.  Mox :  Ex  cajlellis  ergo  fu- 
pereminentibus  C ajf ari  magnis  tuuibus ,  Chrijliani  con¬ 
tra  for tiffimos  Saracenorum  recollectos  in  Cajjaro  acri¬ 
ter  inflare  coeperunt ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries. 
CASSAT  A ,  Cassatus.  Vide  Cajdta. 

<H'  CASSATIO.  Mide  Cajfare  3 . 

<jf. CASSATUS ,  Peradus ,  completus.  Mabill.  Li- 
turg.  Gall.  pag.  366.  in  Oratione  Miffse diei Pa- 
fchatis  ;  Omnipotens  fempiterne  Deus ,  qui  refurgens  d 
mortuis ,  Pajfione  Cajfata,  potentiorem  te  tuis  Difci- 
pulis  reddidiflt ,  concede ,  &c.  Vide  in  Caf  ita. 
f  CASSE,  Erumna.  Gloffar.  MS. Sangerman.  n.  5  o  1. 
CASSEA,  Capfa,  Gall.  Caiffe,  apud  Rymer.  to. 
7.  pag.  233.  coi.  1.  Unam  Cajfeam  faccari  canatdi . 
^1 CASSELLA,  Parva  cafa,  Tugurium.  Adii  SS. 'Ne¬ 
rei  ,  Achillei ,  &c.  tom.  3  .^SS.  Maii  pag.  1 1.  Leva¬ 
vit  corpus  &  perm&anter  in  biroto  perducit  ad  Caffel- 
lam  fiam.  Vide  Onomafticon  tomi  2 .  SS.  Aprilis, 
&  fuperius  Cafella. 

CASSET  A  ,  Parva  fartago,  Gall.  Poelon ,  diminut. 
a  Cajfa  7.  Inventar.  an.  1341.  ex  Archivo  S.  Vi¬ 
doris  Maffil.  Item  f e  iratum  unum  cum  yfotono ;  item 
unam  Cajfetam  de  cupro ,  duas  cayjfatas  in  difpen/a; 
item  unam grajillam ,  &c. 


Bb 


3  8  7  CAS 

H  CASSETELLA  ,  Capfula.  A<ftaSS.  Junii  tom.  i 
pag.  5  6 .  de  S.  Secundo :  In  quo  quidem  fepulcro  erant 
tres  CaJfetelU  lignea,  in  quibus  &  qualibet  earum  erant 
Reliquia  f  an  fla. 

%  CASSIA,  Capfa  ubi  aflervatur  pecunia,  Gallice 
Caijfe.  Hinc  in  Chronico  Siciliae  apud  Marten. 
tom.  3 .  Anecd.  coi.  86.  Caffiam  imponere ,  eft  im¬ 
ponere  tributa  &  veftigalia,  quorum  proventus 
pecuniarii  in  caffia  quadam  publica  reponeban¬ 
tur  4  Fridericus  Rex  Sicilia  impofuit  in  ea  infula  Si¬ 
cilia  Cajfiam  unam  ,  ob  quam  Caffiam  folvuntur  tria 
per  centum ,  propter  diflam  guerram ,  qua  folvuntur 
intrando  &  exeundo.  Haec  paulo  aliter  leguntur  lo¬ 
co  citato  ex  negligentia  typographi,  ut  monet 
Index  Onomalhcus  ad  calcem  tomi  5,  ubi  men¬ 
dum  corrigitur.  Vide  Caffa  4. 

Cassia,  Capfa  Reliquiarum ,  Gall.  Cbajfe.  No¬ 
titia  Eccleliae  Dinienfis  perGaflendumpag.  151. 
Unam  Caffiam  magnam  coopertam  de  ojft  ad  tenendum 
Reliquias.  Vide  Caffa  3 .  &  Cbajfia. 

Cassia,  Capfa  in  qua  merces  trarifportantur,  Gall. 
Caijfe.  Hift.  Dalphin.  tom.  1.  pag.  98.  coi.  2.  in 
Inftrumento  an.  1309.  Item  qualibet  Caffia  lima¬ 
rum  ,  fpeculorum  debet  duos  denarios. 

CASSIRULA.  Vi deCafubula  jsott.  Cafula. 
CASSIDILE ,  vel  Cassidilis.  Ugutio :  Cafftdilis ,  vel 
CaJJldile ,  dicitur  facculum ,  pera  ,  farciperium ,  fica¬ 
rium,  marfupium ,  moculus  Joculus,  crumena.  Papias : 
Caffddilis ,  pera  paftor alis.  Ifidor.  GlofT.  Caffidilis, 
fera ,  marfupium.  Will.  Brito :  Cafidile  dicitur  pera 
Aucupis  in  modum  reticuli  fafta ,  in  quo  ponit  quos  in 
caffe ,  id  eft,  rete ,  cepit.  Ita  etiam  Joannes  de  Ja¬ 
nua.  Odorannus  ann.  1031.  Protulit  auri  fulvi 
tranfmijfum  munus  de  Cajfidile.  Matth.  Weftmon. 
Portans  in  Cajfidile  toxicum  mellitum.  Conradus 
de  Fabaria  de  Calibus  S.  Galli  cap.  5 .  0  mna  m 
juvene  Principe  Mercurii  philologia  ,  qua  fparfo  ru¬ 
bore  juvenili  promulgavit  eloquia  cordis  dudum  inftin- 
ftaCaftidili  ;  id  eft,  ut  Walfridus  loquitur  defan- 
<fto  Gallo  lib.  1 .  cap.  2  3  .  Alta  memoria  (fi  armario 
cordis  inferuit.  Vetus  Interpres  Tobise  capite  8. 
Protulit  de  Cajfdili  fuo  partem  jecoris.  Matthaeus 
Vindocinenfis  in  Tobia: 

Cajfdili  profert  auxiliare  jecur. 

Capstdiije.  Gloffa  MSS.  Capjidile ,  eft  Capfa ,  vel  pera. 
Ita  feribiturnon  femel  apud  Petrum  Damianum 
lib.  4-Epift.  ult. lib.  7-Epift.  5  . 1.  8.  Ep.  14.  quali 
a  capfa  deducatur.  GlolT.  Lat.Gal.  Cafidihs  pCaffete. 
%  CASSIDONiUM,  Murrha,  fpecies  lapidis  pre- 
tiofi  ,  unde  vafa  olim  plurima  lingebantur,  Gall. 
Caffidoine. lnventar.  Ecclefia:  Anicienfis  an.  1444. 
Item  una  naveta  de  Cajfdonio  munita  argento ,  cum 
pomo  &  fuis  repofitoriis  garnita  argento. 

I.  CASS1NA ,  Cafula  , T ugurium,  Italis  Cafftna ;  ac¬ 
cipitur  pro  praedio  ruftico.  Lex  Longobard.  lib.  1. 
tit.  19.  §.25.  Si  quis  Cajfinam ,  vel  teftum  alienum 
foris  in  curte  ,  ubi  viri  non  habitant ,  deturpaverit . . . 
reftauret  ipfam  Cajfinam . . .  Nam  fi  cafam  ubi  viri  ha¬ 
bitant  ,  deturpaverit,  componat ,  (fic.  Charta  Ma- 
thildis  Comitiflse  an.  10 ”79.  apud  Francifcum 
Mariam  in  Mathilde  :  Una  cum  omnibus  cafis  ,  (fi 
C affinis ,  feu  cafalinis ,  fimulque  terris  &  rebus  illis 
qui  ad  jam  dicta  cafa  &  curte . . .  funt  pertinentes,  tam 
de  muro  pro  dido  caftello  quam  (fi  deforis  cafis  &  C  af¬ 
finis ,  feu  cafalinis ,  &c.  [  Chronicon  Farfenfe  apud 
Murator,  tom.  2.part.  2.  coi.  604.  Domnus  autem 
Henricus  concejft  huic  monafterio  campum  in  Kinv.ua , 
qui  fuit  antea  vinea  domnicata  Regis ;  (fi  funt  Cajfttu 
(fi  horti f]  Apud  Hariulfum  in  Chron.  Centul.  lib. 
3.  cap.  10.  pag.  468.  pro  Cajfnos  de  pallio ,  lego 


CAS  3  88 

cujfinss.  Vide  Statuta  Mediolanenlia  part.  2.  cap. 
23<>.2-37- 

Casinum.  Charta  Bonfilii  FulginenfisEpifcopi  apud 
Ughellum  tom.  1 .  p.  740.  Concedo  vobis . . .  molen¬ 
dinum  in  caftro  Ecclefia  cum  comibus  utilitatibus  fuis, 
(fi  unum  Cafinum  ibidem  juxta  molendina  ex  omni  parte 
pedes  1  2.  d1  4.  modiola  terra  infra  civitatem  ,  (fic. 

V  2-  CASSINA ,  Pulvinar,  Gall.  Coujfn.  Spicii.  Fon-s 
tanell.  MS.  pag.  262.  ubi  de  lignis  ad  veftiturr* 
pertinentibus :  Profigno  capitalis  >  vel  quod  vulgari¬ 
ter  Caffr.a  vocatur ,  &c.  f.  legendum  Cujfqa.  Vide 
Cafftna  1 .  &  Cufftnus. 

f  CASSINI ,  Do&ores  Turearum.  Radulphus  Abb. 
in  Chronico  T .  S.  apud  Marten.  tom.  5 .  AmplilE 
Colleft.  coi.  572.  'Traditaque  eji  fjerufalem ,  proh 
dolor !  m  manibus  nefandorum  d  nefandis  Chrifiianis , 
&  claufa  funt  janua ,  pofitis  cuftodibus.  Igitur  Alpha- 
chtni  &  C  Affini ,  miniftri  fciltcet  nefandi  erroris ,  Epi- 
fcopt  &  Prefujteri  fecundum  opinionem  S arrae  enor  um , 
primum  templum  Domini ,  quod  Belthalla  vocant ,  (fi 
quo  magnam  falvationis  habent  fiduciam  ,  quafi  oratio¬ 
nis  (fi  religionis  (caufa  )  afeenderunt  mundare ,  &c. 

f  CASSIO ,  Species  capfae,  ni  fallor ,  a  Gall.  Caijfe. 
Hift.  Dalphin.  tom.  2.p.  282.  Item,  pro  clavis 
feneftr  arum  (fi  uno  Cajfione  faciendo  pro  reponendaroba 
Domini  (fi  Domina  ni.fol.  vi.  den. 

CASSIO  TICUS.  Charta  donationis  fa<ftae  Eccleliae 
Cornutiance  edita  a  Suarelio  :  Item  alium  holoferi- 
cum  luritatum  ,  pallium  Cafft oticum ,  item  pallium  li¬ 
neum  Aquitanicum ,  (fic. 

CASSIS,  Aranearum  tela.  GIolTar.  MS.  Sangerman* 
num.  5  o  1 .  A  CaJfis ,  Rete ,  dedu<fta  notio. 

^  CASSO  ,  Sartago,  Gall.  Poelon.  Charta  an.  1525. 
ex  Schedis  D.  le  Fournier :  Emptio  cacobi Jive  peirol 
cupri  ad  tinturandum  retia,  una  cum  fuis  furnimentis  (fi 
pertinemus ,  videlicet  la  Caffo,  &c.  Vide  Caffa  7. 

CASSULA.  Vide  Cafula.  *  _  \ 

CASSUM ,  [  Fragmentum.  Solinus  cap.  6  5 .  Aut  pa¬ 
learum  Caffa ,  aut  chartarum  fila  ad  Je  rapit  Lychni- 
tes  gemma.  J  Vide  Capfum. 

CASSURA.  Vetus  Notitia  apud  Francifc.  Mariam, 
in  Matthilde  Comit.  Jfiui  contendit  (fi  contradicit  no¬ 
bis  d  pars  pradicta  Ecclefia  Epifcopatui  noftro  fantti 
Martini  dec em  Caffuris  rebus  illis  majfaritiis , qua  viden- 
tureffe  in  loco  (fi  finibus  Camutiano,&c.  Forte  Caffinis. 

H  1 .  CASSUS ,  Pars  vellis  major ,  qua  corpus  tegi¬ 
tur  ,  exceptis  brachiis :  vox  ab  Italo  Caffo  ,  Tho¬ 
rax,  ni  fallor,  derivata.  Annal.  Benedidt.  to.  4. 
p.  616.  ex  Chirographo  anni  1061.  Pellicias  duas , 
feftivdmfcil.  cujus  CaJJus  ejfetde  fquirionibus  (fi  manica 
de  grifiis :  S eptimanalem  quoque ,  cujus  Caffus  ejfet  de 
cattis  ,  &  manica  de  vulpibus  cum  pellibus  vulpelinis. 

2.  CASSUS ,  Cafa.  Vetus  Charta  apud  Vadianum  : 
Jj)uidquid  vtfus  fum  habere .. ..  in  villa  qua  dicit  ut 
....  hoc  funt  Cafft,  cafalis,  mancipiis,  peculiis ,  &c. 
Vide  Capfum. 

CASTA,  Proeftationis  fpecies  in  Occitania.  Charta 
Philippi  Regis  Franc.  an.  1  3  06.  pro  Ecclefia  Mi- 
matenfi,  in  Regefto  Lud.  Hutini  Regis  Franc. 
fol.  60.  Jjhiod  de  vineis  tunc  fattis  daretur  feptima 
pars  fruttuum  pradittis  dominis ,  (fi  de  faciendis  feu 
plantandis  extunc  daretur  undecima  pars  vulgariter 
qua  vocatur  Cafta ,  propter  quod  homines  dicti  loci  vi¬ 
neas  poft  di  tiara  compofitionem  plantatas  indiligenter 
exedunt ,  (fi  alias  dimittunt  incultas ,  five  minus  bene 
cultas.  Occurrit  ibi  pluries,  [ut<5c  in  Confirma¬ 
tione  compofitionis  cum  Habitantibus  Caftri  de 
Leucata  ann.  1  3  1  3 .  ex  Bibi.  Colb.  Regeft.  5  6. 
Portiones  vinearum  tam  veterum  quam  novarumfint 
ad  undecimam  partem  fruttuwn ,  qu *  Cafta  (ommu- 


389  CAS 

niter  nuncupatur ,  ita  quod  didi  homines  non  tenean - 
tur  de  c&tero  dare  de  veteribus  nec  de  aliis  nifi  folum 
Caftam  pr&ditiam,  &c.] 

^]"  CASTAGNETUM  ,  Caftanetum  ,  Gall.  Chdtai- 
gneraie.  Archivum  S.  Vidoris  Mallii.  T 'erns, vineis, 
olivetis ,  Caftagnetis ,  quercetis,  &c. 

CAST ALDUS ,  Casi aldio  ,  Villae  procurator, 
praefedus.  Cajialdatus,  Munus  vel  jurifdidio  Ca- 
ftaldi.  Caftaldaticum ,  Caftaldictvn ,  Tributum,  ut 
videtur  Caftaldo  debitum,  &c.  Vide  in  Gaftaldus. 
CASTALLUM,  Jive  pifcinam  in  qua  congregan¬ 
tur  aqua,  apud  Rymerum  to.  1 1 .  pag.  3 .  coi.  1 . 

%  i.CASTALLUS.  Charta  Philippi  Reg.  Franc. 
ann.  1x07.  pro  Rotomagenfibus ,  apud  Duchef- 
nium  Hili.  Norman.  pag.  1  06  z.  Si  debitor  intra 
Rothomagum  venerit ,  ex  quo  de  equo  deflcenderit ,  Ca¬ 
ji  alium  vel  hernefium  fuum  per  Majorem  propter  debi¬ 
tum  arreft ari  poterit.  Apud  de  Lauriere  legitur  Car- 
callum.Vide  in  hoc  voce.  Legere  malim  Cabal¬ 
lum,  atque  equum  ipfum  inteiligere. 
z.CASTALLUS,  An  pro Cajlellamis,  Cultos callri, 
dn  pro  Caflaldus ,  V illae  praefedus?  VitaS.  Tho- 
mae  Abb.  Farfenf.  inter  Ada  SS.  Benedid.  lec.  3 . 
part.  1.  pag.  287.  At  illi  dixerunt,  quod  probator 
( f.  praetor  )  ipfius  civitatis  Caftailus  ibidem  ejjet  ; 
quem  accerfitutn  pereunti  ari  coepit ,  &c. 
CASTANARETUM  ,  Caftanetum,  Gallis  Ch a- 
(laigneraie.  Tabularium  Eccleliae  Gratianopolita- 
nae:  Gaufrtdus  habet  in  Renes  terras  &  Cajlanaretum 
de  Epifcopo  pro  feudo. 

Castanarium,  in  Chartulario  Matifcon.  fol.  14. 

<5f  Castanearium  ,  bis  habetur  in  Recognit.  de  Mo¬ 
ras  ex  Regelto  Probus  fol.  37. 

%  Castaneum,  infra  in  voce  Stellaria. 

^ CASTANGHrUM,in  Donatione  an.  993.  apudMar- 
ten.  tom.  i.Colled.  AmplilT.  coi.  347.  Melius 
legeretur  Caftagnetum. 

Castanhale,  Castanhalts  Terra,  Eadem  notio¬ 
ne,  Hifpanis  Caflanil,  in  Charta  Annae  Dapfaco 
ann.  1 488.  Confrontantur  ab  una  fui  parte  cum  Ca¬ 
ji  anh  ali  Anthoni  Rojjent ....  Duas  fextariatas  terra 
Caftanhalis  Jitas ,  &c. 

CASTEGUETA.  Charta  Galeacii  Comitis  Virtu¬ 
tum  an.  1377  .In  eorum  pojjejfionibus  ,  jediminibus , 
adifieiis ,  vineis,  Cajleguetis,  pratis ,  nemoribus  ,  &c. 
Sed  videtur  legendum  Caftagnetis.  Italis  Cajlagnuo - 
la ,  eft  locus  caftaneis  confttus. 

CASTELERIA.  Vide  in  Manneria. 

CASTELG  ARDUM  ,  Caftlegardum  fervitium  ,  eft 
fervitus ,  quae  in  arce  aliqua  Regis ,  vel  alterius 
domini, propugnanda  atque  defendenda  conliftit, 
quoties  feudatarius  requifitus  fuerit  Vide  Co- 
wellum  lib.  2.  Inftit.  tit.  3.$.  4.  Littlet.  lib.  a. 
cap.  8-  <3c  infra  in  verbo  Stagium. 

CASTELLA.  Vita  S.  Genovefae  num.  39.  apud 
Bollandum  :  Contingit  ut  naves  eorum,  vento  flante , 
ita  inter  fcopulos  vel  arbores  periclitarentur,  ut  CaflelU 
in  quibus  fruges  exhibebant ,  in  latere  verfx  ,  etiam 
naves  aqua  implerentur.  Legendum  Ciftella. 

CASTELLAGiUM  ,  Qiipd  exfolvitur  Caftellano, 
vel  alteri  ,  pro  cuftodia  rei  in  caftello,  in  Con¬ 
cilio  Bituricenli  an.  1  3  3  6.  c.  1  z.  Et  nihilominus 
compellant  fjudties  Ecclefiafticos  ad  fatisfaciendumjibi 
de  cuftodia  ,  carcerario,  Cajiellagio  ,feu  geolagio,  &c. 

CASTELLAMENTUM  ,  CatillaMen.  Arnobius 
lib.  Adverfus  Gent.  Ut  fpirulas  &  botulos  facerent, 
ificia ,  Caflellamenta  ,[Catillamenta  ,  Salmafio,]/»- 
cania ,  fminatam  cum  his  carnem,  &  glaciali  condi¬ 
tione  tuceta.  Cibum  inftar  pyramidis  hic  quidam 
interpretantur.  [Idem  Arnob.  lib.  j.Jguid  tada  ? 

Tom.  II. 


CAS  390 

quid  toania  ?  quid  offa ,  non  vulgi ,  fed  quibus  eft  nomen 
appellatioque  Penita,  ex  quibus,  quod  primum  ejl , 
exiguas  arvina  ejl  miculas  Catillaminum  infetia  de 
mne.  In  hunc  locum  Hofmannus:  Cupediaeft& 
delitiola  mattea,  a  verbo  Catillare  i.  e.  Ligurire 
....  Proprie  vero  ita  vocafle  videntur  farcimina 
aut  botulos  minutis  carnibus  inculcatos ,  quod 
avide  a  Catillonibus  expeterentur.  ] 

1F  CASTELLANUS  Castf.llanaria,  Castellare, 
Castfllio,  &c.  Vide  poft  Cajlcllum. 

^F  CASTELLI  A.  vide  in  Alannerta. 

1.  CASTELLUM.  GlolT.  Lat.  MS.  Regium  Cod. 
1013.  Cajlrum  antiqui  oppidum  vocabant  in  alto  po- 
Jitum  cujus  diminutio facit  Caji  ellum.  Quo  fenfu  Hir¬ 
tius  dixit:  Cajlella  complura  locis  editis  pojita.  [Vita 
S.  WilbbrordiEpifc.  Trajcd.  inter  Ada  SS.  Be¬ 
nedid.  fec.  3.  part.  1.  pag.  610.  Jguod  etiam  pius 
pradicator  haud  fegniter  implere  fatagebat ,  circuiens 
omnes  illius  terra  regiones,  per  urbes ,  vicos,  Caftella, 
ubi  prius  evav.geliz.abat  ,  &c.  Ibid.  infra :  In  qua 
tunc  gente  S.  IVillebrorduspofitus  eft  pradicator,  fedi - 
que  Epifcopali  mTrajetio  Caftello  delegatus  eft. Quod 
Cajlellmn  hic  dicit  Alcuinus  hujus  vitae  profaicae 
feriptor ,  in  vita  metrica ,  Urbem  nuncupat  cap. 
1 1.  &  S.  Liutgerus  in  Vita  S.  Gregorii  Abb.  Tra- 
jedenfis,  Trajetium  antiquam  civitatem  appellat; 
hinc  confirmatur  ,  quod  jam  ante  nos  obferva- 
runt  alii ,  fcilicet  ab  illius  temporis  feriptoribus 
oppida  munita  dida  fuilfe  Cajlra  Si  Cajlella,  ut 
palum  videre  eft  apud  Gregorium  Turon.  & 
alios  coaetaneos ;  urbes  veroinfigniores,  ac  pr$- 
fertim  epifcopales  ,  Urbes  &  Civitates  appellatas 
fuilfe.  Vide  Mabillonium  loco  laudato  &  Vale- 
fium  in  praefatione  ad  Notitiam  Galliarum  pag. 
xviii.  Si  infra  v.  Cajlrum.]  Gloflar.  Lat.  Graec. 
Cajlcllum,  municipium,  wym ,  Cajlella,  Ugu- 
tio :  Cajlrum,  quod  in  loco  alto  fitum  eft  ,  quaji  cafa 
alta,  unde  Caftellum.  Salvianus  lib.  5.  Sicut  folent 
hi,  qui  hojlium  terrore  compulfi ,  ad  Cajlella  fe  confe¬ 
runt.  Ordericus  Vitalis  lib.  4.  Munitiones ,  quas 
Cajlella  Galli  nuncupant.  Guibertus  Abbas  Novi- 
genti  de  Laude  B.  Mariae  cap.  7.  Caftellum  autem 
ex  vallo  &  muro  turrique  conjicitur,  &  id  ipfum  a  ca - 
Jlrando&l  coercet,  do  vocatur.  [Le  Romani  S.  Leo - 
cade  MS.  ubi  de  patrona  cujufdam  ioci : 

Jjhii  la  requtert  de  cuer  fin 
Par  fes  proteres  li  aquiert 
Ce  que  juflement  li  requiert , 

Chajlelaine  ejl  &  avoee 
Du  Chajlel  &  de  la  contree. 

Ubi  Chajlelaine  eft  Caftelli  domina  ,  ut  apud 
Borellum  :  Elie  nejl  dame ,  ne  Chajlelaine.  Ad  vo¬ 
cem  Chajlel  quod  attinet  paflim  occurrit  apud 
Scriptores  noftros  paulo  antiquiores.] 
Castellorum  Opus  ,  inter  exadtiones  ac  vexationes 
reponuntur  in  ChartaRainoldi  Archiep.Remcnf. 
an.  1094.  EtVcirpivit  exatiiones  quas  Tallias  vulgo 
vocant, quas  in  villa  S.  Remigii  exerceb at,  &  omnia  car- 
ropera  ,  ^  OperaCaflellorum  ,  &  omnes  alias  inju jias 
confuetudines.Tdh\\\ax\xxm  DervenfisMonaft.  Sci¬ 
licet  b  annum, infr  atiuram,corv  ad  am,carr  operam,  Opus 
ad  Caji  ellum,  vel  aliam  quamlibet  confuetuditiem ,  ne¬ 
que  nos, neque  qui fjuam  hominum  accipiat. Charta  Hu- 
gonisDienfis  Apofl.  S.  Legati,  ibidem  :  Carropera 
frefeennas,  Opus  Cajlelli ,  conventum  gener  ale  femel  in 
anno,  tamen  menfirate.&c.ChattdLaliae jufdem  Ta¬ 
bularii:  Opus  ergo  Caflelli  femel  in  anno  jiet  una  hebdo¬ 
mada  Martii  &  non  in  alio  menfe.  Et  fi  opus  non  fuerit , 
pro  redemptione  operis  recipiet  6.  denarios  de  manflo 
veflito,  &c.  Vide  Auxilium  pro  Caftello  adifleando. 


39*  CAS 

«^Castellorum  Operatio.  Eadem  lignificatione 
legitur  non  femel  in  diplomatibus  Regum  An- 
glorum.  Vide  Kennetti  doliarium  ad  calcem 
Antiquit.  Ambrofden.  &c. 

Castellanus,  Caftelli  incola.  Ugutio  :  Cafiella- 
nus,  qui  inhabitat  Cafirum.  Ita  apud  Titum  Li¬ 
vium  lib.  5  4.  Hirtium  de  Bello  Alexand.S.  Au- 
gullin. Epilt.  2  6  1 .  Reginonem  ann.  959.  964. 
Anonymum  de  Miracul.  landti  Bertini  cap.  9. 
Sigebertuman.  io9  9.0ttonemaS. Blafioc.  14.& 
in  Chartis  aliquot  veteribus  apud  Ughellum  to.2. 
p.  xo  09. 10  10.  Caftellanus  miles,  in  leg.  2.Cod. 
de  Fund.  limitr.  qui  in  caltellorum  praefidio  elt. 

Castellanus,  Cultos  caltri,  in  Conllitution.  Sicul. 
lib:  i.tit.  89.  C4.  feu  qui  ratione  feudi  caltro 
domini  praefectus  elt.  Verfus  laudati  a  Cognato 
in  Hilt.  Tomae,  lib.  3  .  cap.  49. 

Et  Caftellanus  feudum  capit  d  cathedratd » 

Id  ell,  Epifcopo.  Huic  praeter  cultodiam  caltri, 
incumbebat  potitfimum  Burgenfes  &  eorum 
Communiam  in  exercitum  educere  ,  ut  colligi¬ 
tur  ex  facramenti  formula  ,  quod  infulenlis  Ca- 
Itellanus  praeltabat,  deferipta  ab  Haraeo  lib.  1. 
Hiltor.Caltell.  Infui.  &  Buzelino  lib.  3.Callo- 
Fland.  c.  10. Vide  Claudium  Expilliumorat.  28. 

Castellani,  apud  noltros,  fiunt  qui  feuda  Caltel- 
laniae  pollident ,  quibus  iplo  jure  caltellum  ha¬ 
bere  competit,  cum  mero  imperio  ,  feu  jurif- 
didtione  fuprema  ,  ut  elt  in  Confuetud.  Nor- 
man.  cap.  3  3 .  De  his  palfim  Confuetudines  mu¬ 
nicipales  Francise ,  locis  a  Raguello  &  aliis  indi¬ 
catis ,  in  quibus  eorum  jura  delcribuntur.  [Vide 
Elilt.  Dalphin.  tom.  1 .  pag.  1  o  3  .  &  1  04.  &  D. 

.  Bruffel  de Feudorum  ufu  tom.  2.  pag.  712.  ubi 
docet  eamdem  fuilTe  Caltellani ,  quam  Viceco- 
mitisin  Comitum  urbibus  potellatem,  unde  in 
iis  urbibus, inquit,  ubi  Vicecomes  erat  ab  anti¬ 
quo,  nunquam  poterat  elfe  Caftellanus,  quia  una 
&  eadem  eratutriufque  dignitas  &  jurildidio.] 

Castellani  dicuntur  praeterea  qui  habent  jus  caltri 
reddibilis,  atque  ita  intelliguntur  in  Conltitu- 
lionibus  Catalanicis  inter  dominos  &  valfallos 
MSS.  inCod.Thuano  fignato  9  3  .  fol.  58.  &c. 

Castlanus.  Ufatici  Barcinonenfes  MSS.  cap.  2 6. 
Cafilani  in  caftris  qua  tenuerint  per  feniores  juos ,  non 
debent  fub  fe  mittere  altos  Cafllanos  fine  confenfu  fe¬ 
moris  ,  efic.  De  Caftlanis  Hifpanicis  multa  (habet 
Andreas  Bofchus  lib.  2.  delsTitels de  honori  de  Ca- 
t  ala  urna  cap.  24.  §.  7. 

Caslanus.  Charta  anni  1  1  5  7.  ex  Archivo  Ecclefiae 
Maffil.  Concedo  jus  Caflanorum  efi  ipja  Cajlania,  &c. 

Subcastlanus  ,  Qui  vices  Caltellani  agit.  Confue¬ 
tudines  Catalanix  inter  dominos  &  valfallos  MSS. 
cap.  56.S1  aliqui  Snbcajllani  fint  in  aliquo  cafiro , 
licet  Caftellanus  fecerit  hom agi um  domino  majori ,  item 
pote  fi  petere  dominus  major  a  Subcafilants ,  ut  faciant 
fibi  homagium  fidelitatis. 

Castellania,  Dignitas,  officium,  feu  feudum  Ca¬ 
ltellani  vel  Caltellani  di ftridtus ,  ut  apudRadul- 
phum  de  Diceto. 

Castkllanatus  ,  Eadem  notione,  in  Bulla  Boni- 
facii  IX.  PP.  an.  1401.  apud  Fontaninum  ad  cal¬ 
cem  Antiquit.  Hortae  pag.  453. 

«[  Castellanaria,  Caltellani  diltridus, in  Libertati- 
tus  Rancurti  ,  &c.  Vide  locum  in  Hofiis  ad  lin. 
Paulo  aliter  in  Libertatibus ,  efic. 

Castellfria  ,  Eadem  notione  ,  in  Libro  nigro 
Scaccarii  pag.  158. 

«f  Caslania,  Fodem  fignificatu.  Teltamentum  Ade- 
jnari  Scalarum  Vicecomitis  inter  lnilrum.  tomi 


CAS  392 

r.  novae  Gall.  Chrift.  coi.  205.  Ex  quibus  primum 
omnium  efi  Scalas  cafirum  meum  cum  omni  Cajfania 
{fi  cum  univerfis  fevalibus  efi  cum  ecclefiis  efi  cum 
curte  mea  de  Cannaco. ...  &  cafirum  meum  Mulfe - 
donum  cum  omni  ipfius  Cajfania,  efic.  Obfervantedi- 
tores  pro  Cajfania  alias  ledtum  luilfe  Caflellania ; 
mallem  utrobique  legere  Cajlania  cum  Baluzio 
tom.  2.  Hilt.  Arvern.  pag.  42. 

^Caslarius,  Eodem  intelledtu.  Charta  G.  Abb. 
Aureliae,  an.  1217.  Feci  conventionem  cum  domino 
Cernite  Delphino . .  .  deCaflario  de  Daufat ,  qui  efi  jure 
alodti  &  feudi  B.  Geraldi.  Nam  dittus  Cernes  dedit 
pro  falute  anima  fu*  (fi  pr&decefjorum  fitorum  duos  fe- 
fiarios  efi  unam  eminam  avena,  quos  habebant  cenjita- 
les  in  Cafiario  (fi  in  apertinentiis  dicli  Cafiari  Ecclefia 
dei  Daufat.  . .  Dominus  vero  Comes  (fi  fui  haredes  ha¬ 
bent  in  feudum  ab  Abbate  Aureli acenfi quidquid  h abent 
inpradiftoCajlario  intra  tales  metas  ab  ulmo  veteri, (fic. 

Castellarius  ,  Ugutioni ,  Dominus  cafiri ,  vel  qui 
praefi  cafins.  [Seherus  Abbas  de  primordiis  Mo- 
nalterii  Calmofiac.  apud  Edm.  Marten.  tom.  3.. 
Anccdot.  coi.  1172.  A.  Eidem  Vicario  Ecclefiam 
omnimodis  ab  finierunt ,  efi  cuidam  Caftellario  fuo  ,no- 
mine  IV alfrido  protinus  tradiderunt.  In  veteri  In- 
feriptione  apud  Gruterum  pag.  601.  n.  7.  fu- 
mitur  pro  eo  qui  praeell  aquaedudtibus  :  Clemen¬ 
ti  Cafirum  fervo  Cajlellario  aqua  Claitdia.Y ide  Fron¬ 
ti  nu  m  de  Aquaedudtibus.  ] 

Castellaria  ,  Idem  quod  Caflellania  ,  Chaflellerie  1 
in  Charta  an.  1  287.  in  Probat.  Hilt.  Caltilion. 
pag.  90.  &  alia  apud Haraeum  lib.  1.  Hilt.Ca- 
ftell.  Infui,  pag.  137.  Lambertus  Ardenlis  pag. 

.  253.  Hernico  de  Balliolo  ,  ad  cujus  nutum  Brobur— 
genfis  tunc  temporis  difponebatur  Caftellaria.  Charta 
an.  1  1  6  5 .  to.  1  3 .  Spicilegii  Acheriani  pag.  319.. 
In  alodio  fuo  &  in  Caftellaria  ,  id  efi ,  termino  ejuf- 
dem  cajlri.  [Tabularium  S. Florentii :  Nobilis  vir 
Hervaus  de  Vitnaco  donavit  Deo  &  S.  Florentio  pe- 
dagium  de  rebus  ipfius  Santti  qua  tranfibunt  per  ca¬ 
firum  Vitnacum  five  per  C ajlellariam  ejufdem  cafiri .] 
Le  Roman  de  Rou  MS. 

N’i  a  Conte  ne  Baronie, 

Ne  Chaftel ,  ne  Chaflellerie  , 

£)ue  Guillaume  ne  n  ait  domie. 

<([  Castf.lria  ,  Eadem  notione ,  apud  Marten.  to.  4. 
Amplilf.  Colledt.  coi.  1278. 

Castellatus,  Caltellaniae  diltridtus.  Domefdei : 
Comes  Alanus  habet  in  fuo  Cafiellatu  200.  maneria 
.  .  .  prater  caftellarium  habet  4  3 .  maneria. 

^[Castellarium  ,  Eadem  notione.  Charta  Thomae 
Perticenfis  an.  1  2  1  4.  apud  Marten.  to.  1 .  Am¬ 
pli  ffi  Colledt.  coi.  1117.  Milites  nojiri  de  Caftel - 
lario  Beilimenfi  talliam  de  feodis  fuis  &  hominibus 
fuis  nobis  debent  tantummodo  feodaliter  pro  his  quatuor 
rebus,  qua  fequuntur.  Pro  prima  militia  nofira  ,  pro  pri¬ 
ma  captione  nofira  de  guerra  ,pro  militia  filii  nofin pri¬ 
mogeniti  viventis ,  efi  pro  prima  filia  nofira  maritan¬ 
da.  Prater  has  talliasnec  d  militum  feodis ,  nec  ab  eo¬ 
rum  hominibus  talias  pojfumus  feodaliter  extorquere. 

^  Castkllatjo  ,  Eodem  fignificatu.  Charta  anni 
1  1  94.  ex  Tabulario  S.  Joannis  Senon.  Indubitan¬ 
ter  fetant  inuverfi ,  prafentes  &  futuri  quod  A  delino. 
Siliniaci  domina,  pro  remedio  anima  fu*  &  filiorum 
fuorum  ,  donavit  in  cleemofynam  in  perpetuum  poffi - 
dendam  Ecclefia  de  Cudot  efi  Alpafia  bona  opinionis 
mulieri,  &  Canonicis  cum  ea  regulariter  degentibus  t 
les  botoirs  de  Bellomonte  cum  ufuario  nemorum  de  tota 
Caftellatione  Stliniaci. 

Castfllatura  ,  Callellania, Caltellani  dignitas, apud 
Baldricum  lib.  3 .  Chronie.  Camcracenf.  cap.  6  3 , 


393  CAS 

<56.68.  &  in  VitaLietberti  Epifcopi  Cameracenf. 
cap.  8 .  i  o.  1 4.  2  8 .  vel  Caflellania ,  ut  in  Charta 

.  an.  1056.  apud  Ughellum  to.  1.  Ital.  facr.  pag. 

.  2 9  5 .  [  Miraeum  to.  2 .  pag.  1137-  in  Charta  an. 
1085.  Pag-  1162.  in  Charta  an.  1 141 .  &  pag. 
1  2  1  3 .  in  Charta  anni  1  2  1  8/}? 

Castellanerium.  Charta  reltaurationis  Abbatiae 
S.  Michaelis  in  Eremo  ann.  96  1 .  inter  Inftrum. 
to.  2.  Gall.Chriit.  coi.  409.  Nempe ditius  Hugo  . . . 
/ponte  omnes  feodales  pojfe/ftones  .  .  .  cum  omni  jure 
Cafellanerii  &  pr avent 'tonis .  . .  dicio  coenobio  cejfit. 

Castellarium  ,  Caftellum.  Silveiter  Girald.  de  Ex¬ 
pugnat.  Hibern.  lib.  2.  cap.  4.  Exercitu  inOjfjria 
inCajtellario  quodam  antiquo  &  circumquaque  per¬ 
noctante.  Et  inTopogr.  Hibern.  lib.  2.  cap.  8. 
E/l  in  Conactia  locus  quidam  muratus  ,  ampli  Cafiel- 
larii  Jimilitudinem  prafcrens. 

Castell  are.  Charta Caroli III.  Imperator,  apud 
Steph.  Baluzium  in  Append.  ad Capitul.  n.  1  19. 
Et  caflellum  Vellejo  cumCaftellare  fuo.  i.  e.  diftridu. 
[Chronicon  Farfenfe  apud  Murator,  to.  2.part. 

2.  coi.  528.  Hac  omnia  promijit  domnus  Hugo  Abbas 
pro  fe  fuifque  fuccefforibus  perpetualiter  permanenda  , 
tali  tenore  ut  praditlus  Abbas  Landuinus ,  &ejusfuc- 
cejfores  ,  omnes  homines  fuos  de  jam  dicta  curte  Meja- 
na  omni  faciant  in  cajlello  Buccimano  Cajlellare  ,  & 
perficiant  ibi  omnia  ,Jicut  alii  caftellani  de  Guafta , 
&  laborent  ad  ipfum  caftellum.  Ubi  Cajlellare 
fubftantivum  eiTe  nomen  minus  bene  exiitimat 
dodilfimus  Editor  :  neque  enim  obfcurum  vide¬ 
tur  ibi  Cajlellare  idem  eiTe  ac  inter  caitelli  in¬ 
colas  recenferi ,  atque  adeo  caitelli  operibus  ob¬ 
noxium  eiTe.  ] 

^ICastfllare,  Caitella  feu munitiones  exftrue- 
rc,  Caitella  munitionibus  fepire.  Sententia  Lu- 
dovici  Ducis  Andegav.  contra  incolas  Montifpef- 
fuli  an.  j  3  79.'apudLafallium  to.  1 .  Annal.  To- 
lof.  pag.  103.  lnitrum.  6V  autem  muniebant  omni 
invajionis  &  defenfionis  genere  adverfus  fuum  domi¬ 
num  ,  muros  feu  moenia  &  turres  in  circuitu  conjlr littas 
ad  rebellandum  reparando. . .  in  omni  fortitudine pra- 
Jtdii  Cafiellabant. 

Ca  stellati  o,  feu  Caitelli  aedificatio  fine  licentia 
&  permiffu  Principis,  ut  &  caeterorum  majorum 
criminum  ,  cognitio  ,  ipfum  folum  Principem 
fpedat ,  ut  eit  in  Legibus  Henrici  I.  Regis  Angi, 
cap.  10  .Infidelitas  &  proditio ,  quicunque  defpettus, 
vel  maliloquium  de  eo  ,  Cafiellatio ,  trium  annorum  ut- 
lagaria  ,  furtum  ,  &c.  Et  cap.  1  3  .'Hac  mittunt  ho¬ 
minem  in  miferic ordia  Regis  ,  infrattio  pacis  ,  .  . .  in¬ 
fidelitas  &  proditio ,  defpettus  de  eo  ,  Cajlellatio  Jine 
licentia  ,  utlagaria  ,  &c.  Quorum  verborum  facilis 
fuiifet  Spelmanno  intelledus ,  fi  ea  difpunxiifet. 
Porro  caftellum  aedificare  non  licet  abfque licen¬ 
tia  domini  fuperioris.  VideSpeculum  Saxon,  lib. 

3.  art.  66.  &  quae  obfervavimus  in  Dillert.  3  o. 
ad  Joinvillam  pag.  352. 

Castlllaium  ,  Caftri  ambitus.  Charta  Lamberti 
Epifcopi  Lingonenfis  an.  1019.  in  Chron.  Be- 
fuenfi  :  Cuncti  etiam  qui  intra  Cajlellatum  ,  vel  in 
ipfo  ambitu  &  receptu  Cajlellati  mortui  fuerint ,  in  pra - 
ditto  S.  Maria  coemeterio  fepchantur. 

f  Casteelaies,  Parvo  caflro  munitus ,  inGlof- 
fario  Barthii ,  apudLudcwig.  to.  3  .  Reliq.  MSS. 
pag.  5  5  6.  ex  Oliverio  de  Captione  Damietae. 

Castelle! um  ,  Caftellulum  ,  Chaftelet.  Rigordus: 
Alit  vero  pnfones  in  duobus  Cajielletis  in  capitibus 
utriufque  pontis  Jitis  Parijius .  .  .  mancipantur.  Ita 
etiamnum  appellantur.  [.  Johanncs  a  Bayono  de 
Abbatibus  Medianis,  in  Hiltor.  ejus  Monafterii 


CAS  3  94 

p.  289.  Domino  Cafielleti prope  abbatiam  dictam  Le- 
Jtaincbe  fcituatid]  Joh.  Moli  netus  inTemplo  Martis; 
Guerre  a  f  ait  maint  Chatellet  lait , 

Et  maint  bonne  Ville  vile. 

Castellio,  Caftellulum  ,  noftris ,  Chaflillon.  Vetus 
Diploma  de  Abbatix  Foftateniis  primordiis  :  Il¬ 
lum  videlicet  Cajiellionem  ,  qui  Fojfatus  dicitur ,  & 
quem  vulgans  lingua  Cajirum  vocatBagaudarum.  Lam- 
bertus  Ardenfis  :  Impetravit  ut  fcilicet  de  villa  fua 
Ardea  liberum ,  imo  liberrimum  facere  Cajiellionis  li¬ 
cet  exiguum  pnjfet  oppidulum.  Vide  Guibertum  de 
Vita  fua  lib.  3.  cap.  14.  Theobaldum  in  Vita 
fandi  Guillelmi  Eremitae  n.  9.  [Valefium  in  No¬ 
titia  Gall.  pag.  i3i.]&c. 

Castlare.  Tabularium  Conchenfe  in  Ruthenis 
n.  98.  Illo  Caji  laro  meo  qui  per  hareditatem  mihi  ob¬ 
venit  ,  &c.  Occurrit  alibi. 

%  2- «  CASTELLUM  ,  vel  Castellus  ,  Receptaculum 
quod  aquam  publicam  fufeipit  ,qua  ducitur  ad  aliquod 
pradium  irrigandum ,  in  veteri  utriufque  Juris  vo» 
cabulario.  Vide  Caji  alium. 

CASTER1UM  ,  Locus  ubi  r emi  collocantur ,  &  dicitut 
a  caflro  ,  vel  d  caftris.  Joan.  de  Janua. 

CASTIBULUM  ,  Cartieula.  Glofif.  Ifid.  Cajlibu - 
lum  ,  menfa  quadrata.  In  aliis  Globis ,  habetur  Ca- 
jlipulum ,  fed  legendum  Cartibulum.  Varro  lib.  4. 
de  Lingua  Lat.  Altera  vinaria  menfa  erat  lapidea 
quadrata, oblonga  ,  una  columella  vocatur  Cartibulum. 
Atque  inde  percipimus ,  quid  fit  Cartibula,  apud 
S.  Audoenum  l.i.  Vitse  S.  Eligii  c.  11.  Omnes  pojlrs - 
mo  (pauperes  )  in  ordine  faciens  menfa  difeumbere,  ipfe 
panem  jr angens.  .  .pojlremo  his  peraltis ,  omnium  jam 
fame  refetta,Jic  ipfe  aut  ante  cos  flans ,  aut  certe  ad 
cornu  Cartibula  vili  fellula  utens,  valde  exiguum  atque 
ex  comedentium  f  umebat  fragmine  cibum.  [  In  Vo  ca¬ 
bulario  Suftannaei  legitur:  Cartibus  velCartibulus  y 
Menfa  lapidea,  quadrata,  oblonga ,  una  columella  fuf- 
fulta.  Varronis  contextus  eft, fed  male  deferiptus.] 

CASTICALIS.  Vide  Lito. 

C  ASTICAM  LN  TUM.  Charta  Galteri  domini 
de  Hclliaco  an.  1229.  ex  Tabulario  Corbcienfi : 
Concejferunt  mihi  in  augmentum  totius  feodi  mei ,  quod 
de  ipjls  teneo  omnes  marifeos  meos .  .  .  videlicet  a  fi¬ 
nibus  prati  Camerarii  verpas  Helliacum  ufquc  adfof- 
fata  &  Cajlic amenta  antiquorum  pratorum  de  Merin- 
court,  in  jus  hereditarium  a  me  &  heredibus  meis  quie¬ 
te  &  pacifice  pojfidendos.  Quid  hiefint  Cajlic  amenta 
nos  docet  altera  ejufdcm  Tabularii  Charta  anni 
1227.  ubi  de  iifdem  marifeis  &  pratis  agitur, 
&  ubi  pro  Cajlic  amentis ,  Calceia  pluries  habetur : 
Hii  Jiquidem  marifei  hoc  modo  aqualibus  partiti  fiunt; 
quod  in  pecia  qua  cjl  d  Calceia  Bonaii  ufque  ad  pra¬ 
tum  Camerarii ,  habemus  illam  medietatem  qua  con¬ 
tigua  ejl  Calceia  de  Bonanio ,  &  ditli .  . .  aliam  me¬ 
dietatem  ufque  ad  pratum  fupradiclum ,  &  ab  illo  pra¬ 
to  ,  quod  nojlrum  ejl  ufque  ad  Calceiam  de  Helliaco. . . 
d  dicta  vero  Calceia  de  Helliaco  ufque  ad  Merincort 
habemus  medietatem  illam  ,  qua  ejl  difta  Calceia  de 
Helliaco  contigua.  Ex  iis  non  folum  colligo  ,  ca - 
flic amentum  &  calceiam  unum  &  idem  efTe,  verum 
etiam  utrumque  inter  Cafhcias  feu  aedificia  ,  de 
quibus  mox  dicetur,  fuiffe  numeratum  ;  Cajlica- 
mentum  enim  a  Cajlic  are  leu  Cajliciare  derivari ,  at¬ 
que  ejufdem  cum  Cajlicia  notionis  eiTe  ,  nemo  eft 
qui, me  etiam  tacente,  non  intelligat.  Cajlichement 
infra  legitur  in  Cajliciare.  Vid e  Calceia. 

CASTICELLUM  ,  [  Idem  quod  Cajlicia  ,  ]  in 
Teftamento  Bertichramni  Epifcopi  Cenoman. 
fub  fin.  Omnes  cafellas ,  C  a  ficella,  vineola,  c  am¬ 
peli  os  ,  &c. 


395  CAS 

«(]  CASTICHARE ,  Caflicbiare.V ide  infra  Cafliciare. 

CASTICIA. CapitulaCaroli  Magni lib.  5.  cap.148. 
Decernimus  ut  omnes  intelligant  non  folum  claufira 
Monaflerii ,  vel  Ecclefia ,  atque  Caflitia  Ecclejiarum , 
fub  immunitatis  defenfione  confiflere ,  verum  etiam  do* 
mus  &  villas  &  fepta  villarum ,  &  pifcatoria  manu- 
fada ,  &  quidquid  fojfis  aut  fapibus ,  vel  etiam  alio 
clauf arum  genere  pracingitur.  Capitula  Caroli  Calvi 
tit.  2  3 .  cap.  1 4.  oEdificent  villas  veflras  moderatis 
Caflitiis ,  ut  &  bonejlas  necejfaria  fit ,  &  familia  non 
gravetur.  Et  tit.  9.  Kolumus  etiam  ut  invefligent 
Miffi  uoflri ,  qualiter  illi  qui  eaf dem  res  Ecclcfiafli- 
cas ,  unde  decima  dantur ,  five  non  dantur ,  illas  f  <tl - 
vas  habeant ,  &  in  Cafdiciis  ,  &  in  filvis  cufioditis , 
&c.  Diploma  ejufdem  Caroli  Calvi  an.  8  5  3 .  apud 
Hemereum  :  Donat  fupradidus  Hildraldus  res  fua 
proprietatis  omnes ,  quas  in  Ofnegio  abfque  lite  poffi- 
dere videtur,  cum  Cajfliciis ,  vineis,  pratis ,  &c.  Charta 
Sigerardi  cujufdam  apudMalbrancum  lib.  5.  de 
Morinis  cap.  26.  Domicilium  omne,  Caflitia  ,feu  hor¬ 
tum  ,  agros ,  prata  ,  &c.  [  Alia  apud  Jacobum  Bouil- 
lart  in  Probat.  Hili.  San-German.  pag.  4.  nutn  3 . 
Habetin  valle  Vitnaco  manfum  dominicatum  cum  cafa 
&  aliis  Cafliciis  fufficienter. ]  Alia  ann.  808.  apud 
Duchefnium  in  Hili.  Guifnenfi:  Hoc  ejl  manfa 
cum  cafa ,  Cajlitiis ,  adificiis ,  pratis ,  &c.  Ita  paflim 
hanc  formulam  obfervare  eftinFormulis Parenta¬ 
libus  9. 14. 17.18-  in  Capitul.  Caroli  Calvi  Com- 
pend.  cap.  6.  in  Concilio  Suefiion.II.  can.  6.  In 
veterib.  Chartis  apud  Baldricum  lib.  1.  Chron. 
Camerae,  cap.  52  -  Miraeum  in  Diplom.  Belgic. 
lib.  2.  cap.  16.  Buzelinum  in Gallo-Fland. lib.  2. 
cap.  2  ^.Mabillonium  tom.  4.  Vitar.  SS.  Ord.  S. 
Benedidi  pag.  9  6 .  in  Spicilegio  Acheriano  to.  1 3 . 
pag.  261.  &c. 

Quid  in  locis  citatis  Caflitia  fignificet ,  quamvis 
multi  aggrefli  fint  vocis  expolitionem ,  pauci  ta¬ 
men  attigerunt ,  inquit  Spelmannus.  At  videtur 
attigifle  Sirmondus  ,  qui  Caflitia  ,  pro  aedificiis 
in  univerfum  accipi  debere  cenfet ,  vocabuli  ety¬ 
mo  licet  adhuc  incerto ,  nili  'acafa  petendum  fit , 
quod  vult  Vofiius.  Ita  enimFormulae  veteres  apud 
Bignonium  cap.  5 .  Hoc  efl  in  ipf  t  portione  manfis  ad 
commanendum ,  cum  Caflitiis  fuprapofitis ,  terris  ara¬ 
bilibus ,  &c.  Vetus  Charta  apud  Buzelinum  lib.  3. 
Gallo-Fland.  cap.  21.  Manfum  unum  cum  Caflitiis 
fuprapofitis ,  in  quo  Ragenarius  refidere  videtur .  [Si¬ 
milia  leguntur  in  Charta  an.  8  67.  apud  Marten. 
to.  i .  Colled.  AmplilT.  coi.  1 8  5  •  &  in  altera  an. 
9 1 0.  apud  eumdem  coi.  268.  Cum  terris ,  manfis , 
Cafliciis  ibidem  adificatis ,  in  Inltrumento  tom.  3. 
novae  Gall.  Chrift.  coh  28.  Cum  cafa  &  aliis  Ca¬ 
flitiis,  &  fiinilia  paflim  in  Cod.  MS.  Folquini  ex 
Archivo  S.  Audomari.  ]  Caflichein  Charta  verna¬ 
cula  an.  1278.  ex  Chartophylacio  urbis  Ambian. 
Comme  il  fut  defeors  ,  &  conteris ,  &  plais  meus  en 
afftfe  entrele  Dten&  leCapitle  d' Amiens  d’ une  part, 
&  les  Majeur  &  Eskevins  d’autre  part ,  des  Caflt- 
ches  des  pons  kemuns  kj  funt  a  Amiens  feur  le  ri- 
viere  de  Somme  ,  lefquelles  Caflicbes  li  devant  dit 
Diens  &  Capitle  difoient  apartenir  a  eux  ,  &c. 

Casticiare  ,  ^Edificare.  Charta  an.  1377.  in  Ta¬ 
bui.  Epifcopatus  Ambian.  fol.  17.  Apertura  exclu- 
fa,..  debet  Cafliciari  ,folummodo  palo  &  virga.  Alia 
an.  1231.  ibid.  Apertura  foffati  debet  effe  10.  pe¬ 
dum  :  Caflittari  vero  potefl  metare  palis  ,  &  cleia  fin- 
gulari.  Arreltum  Parii",  an.  1299.  die  Dom.  in 
fello  S.  Luciae  ,  quo  judicatum  ell ,Epifc.  Ambia- 
nenfemeffe  fuofque pradeceffores  inpojfeffione  ,  vel  qtia- 
fi italis  jurisQ  quod  nullus Caflichiare  potefl  in  civitate 


CAS  396 

Ambianenfi ,  nec  follium  (feuil )  ponere,  ritfi  dGen-i 
tibus  Regis ,  eb  ipfo  Epifcopo  petita  licentia.  Chartast 
anni  1  2  $  6.  in T abul.  Ecclef.  Ambian.  n.  3  2 1 
fifuptief cumque  volent  Cafiitiare  in  dido  molendino... 
Cajhtiatio  five  limitatio  facienda.  Tabular.  Comi¬ 
tatus  Pontivi  an.  1209.  Jffupd  Hermes  debet  par¬ 
tiri  tali  modo ,  quod  Comes  Caflichaverit ,  Comiti  debet 
remanere :  ita  quod  quantum  Dominus  Comes  Caflicha - 
verat ,  tantumDom.Tbomas  de  S.Valerico  habebit  ne* 
moris  contra.  Caflichement.  Chron.  MS.  Corbeienfe 
fol.  5  7  .Jffutcunque  facit  in  hac  villa ,  in  Eoilliaco  ,  in 
pratis, pucheoir , Caflichement  in  aqua,  inmarifcofine  li* 
centiaCelerarii ,  debebat  eidem  2.  denar.  Homagium 
Epifcopi  Ambian.  Regi  fadlum  anno  1301.  Au - 
can  ne  doit  mettre  ne  ajfeoir  feuil ,  ne  Caflichement  fur 
rue  fans  le  conge  dudit  Evefque. 

Castitiator  ,  Archite&us ,  Caflicheur, in  Charta  an. 
1  3 1  7.  in  Tabulario  urb.  Ambian.  &  veteribus 
Ufaticis  ejufdem  urbis  MSS.  S’il  a  debat  de  cloflure 
entre  aucun  voifinage  voifin  ,  ou  d’aucun  yretage ,  It 
Manes  envoierales  Caflicheur  s  qui  font  fermentem 
le  vile  ,  &  verront  les  lieux  dont  efl  debat.  Etiam- 
num  Picardi  aggeres  fluminum,  vivariorum ,  &c# 
qui  palis  ligneis  continentur ,  Caticbes  vocant. 

^1  CASTIFER ,  £)tu  flagellum  portat.  Papias  MS.  Bi-« 
tur.  cum  lfidoro  &  Conllantienfi.  In  excerptis 
Pithoei  leglturCeflif 'er  .Vulcanius  fufpicatur  legem 
dum  etteCtftifer ,  Qui  cillellam  portat 

non  fatis  idonea  ratione.  Johan.  de  Janua  :  Cafli- 
fer ,  fifin  flagella  portat ,  ut  cafliget,  a  Caflus  &  Fero. 

CAST1F1CARE,  Callum  facere  ,  apud  S.  Fulgen¬ 
tium  Epift.  3 .  ad  Probam ,  &  Maximum  Taurin* 
Homil.  in  vigiliis  Natalis  Domini.  [  Caflificare  fe  ; 
Se  callum  exhibere ,  fervare,in  Adis  SS.  Benedid. 
fec.  6 .  part.  2 .  pag.  8  3  3 .  n.  3  \Caffifcatus  ,  apud 
S.  Bernardum  to.  1.  coi.  1 104.  edit.  1690. 

CASTIGATORIUM.  Vid eTumbrelluifi. 

CASTIMONIA  ,  Adufca  venenofa  ,  Ugutioni. 

CASTIMONIALES  ,  Virgines  qua*  callitatem  voq 
verunt.  Optatus  lib.  3.  contra  Parmen.  Invene¬ 
runt  matres ,  quas  de  Caflimonialibus  fecerunt  mulieres.] 

CASTIMONIUM.  Gloflf.  Grxc.  Lat.  MS.  ayviF/a.u  J 
Caflimonium  ,  purificatio.  Editum  ,  iyvtla. ,  caflitas 
Caflimonium.  Gloff.  Lat.  MS.  Regium  :  Caflimoriut 
Pudicitia.  Papias  :  Caflimonium ,  f  andimonium.  Vita 
fandi  Theofredi  Abbat.  Calmeliac.  cap.  8.  Cum 
vero  jam  feptimum  atatis  prima  tetigiffem  annum  ,  po-y 
tenti  Deo  devovi  Caflimonium. 

f  CASTIPULUM.  Vide  Caftibulum. 

CAST1TARE  ,  efl  minutatim  ,  vel  minime  flillare \9 
Vet.  Vocabularium  Juris  utriufque. 

CAST1TARI ,  uyvmiv ,  in  GlolT.  Lat.  Grsec. 

f  CAST1TIA.  Vid eCafhcia. 

f  C AST IT I  ATIO.  Vide  Cafliciare  poli  Caflicia. 
CASTLANUS,  Castlare.  Vide  in  Caflellum  1. 

CASTLEGARDUM.  Vide  Caflelgardum. 

^1 CASTLEGI ,  Armorum  depolitio.  Vi deHeriflia.. 

<|[  CASTO ,  Gall.  Chaton ,  Ital.  Caflane,  Pala ,  funda. 
Hili.  Dalphin.  to.  2.  pag.  5  65.  coi.  2.  in  Inllru- 
mento  venditionis  quorumdam  jocalium  ann, 

1  3  47.  Item,  unarm-onam  de  fretvo  aureo  ,  fuper  qua 
feu  quo  funt  lapides,  margareta  feuperlagroffa,  &  ali*, 
qui  lapides  pretiofi  in  Caflonibus de  auro.  Vide  Chaflo • 
CASTOLARIA  ,  Idem  videtur  quod  Caflellaniat 
Gall.  Cbdtellenie.  Tabular.  Calenfep.  127.  Deotn* 
nibus  &  de  terra  venerabilis  domina  Abbatijfa  de  Kala 
fitis  inCaflolaria  de  Miliaco . . .  Adum  anno  Domini, 
1239. 

CAST OR ,  V ervex ,  aries  callratus ,  Mouton  chaflris } 
Italis ,  Caflrone ,  agnello  Caflrato.  Charta  fundatio-* 


397  .  CAS 

nis  Abbatiae  $.  Stephani  de  Fonteneto  in  Nor- 
mannia  in  Regefto  106.  Tabularii  Regii  Ch. 
3  7  o.  Decimamque  vinea  &  pomerii  ,  atque  vitulo¬ 
rum ,  &  porcellorum  ,  agnorumque  &  Caflorum  ,  &c. 
Fleta  lib.  2.  cap.  79.  §.4.  Ad  oves ,  multones ,  & 
eorum  fequelas ,  tria  fiant  ovilia  ,  unum  videlicet  pro 
multonibus  &  Caftoribus',  aliud  pro  matricibus  biden¬ 
tibus  ,  tertium  pro  annatis  &  juvenibus.  Ibi J.  §.  12. 
Cafiores  autem  bonis  velleribus  communiti  cum  matri¬ 
cibus  bidentibus,  &c.  Vide  Caflritins. 

Castr  atinjE  Carnes ,  pro  vervecinis;  in  Adis 
S.Francifcae  Romanae  num.  77. 

Castronhs.  Jus  Vicentin.  lib.  1.  Habere  vel  tenere 
oves ,  moltones ,  Caftrones ,  vel  agnellos ,  &c. 

CASTORINATUS,  Castoreatus  ,  Caftorina pelle 
indutus, ornatus. Sidonius  lib. 5 . Epill.  7.  Albati 
ad  exequias ,  pelliti  ad  Ecclejias ,  pullati  ad  nuptias , 
Caflorinati  ad  letanias.  Charta  Aganonis  Epilco- 
pi  Auguftodun.  inTabul.  ejufdem  Ecclefiae:  Pra- 
fente  etiam  Duce  Burgundia  cum  fuis  Caftoreatis  pro¬ 
ceribus.  Cafiorinas  &  Caftorias  veftcs  in  pretiq  olim 
fuiflfe  teftantur  idem  Sidonius Carm.  5 .  S.  Ambr. 
de  Dignit.  Sacerd.  cap.  4.  Haymo  1 .  ad  Timoth. 
cap.  3 .  Gcrbertus  feu  Silvelter  PP.  in  Homilia  de 
Informatione  Epifcopi,  &c.  De  Caftoribus  vero 
inulta  habet  Silvefter  Giraldus  lib.  2.  Itiner. 
Cambriae  cap.  3 . 

CASTRA,  Navis  Italicae  fpecies ,  in  HiftoriaObfi- 
dionis  Jairenlis  an.  1345.  lib.  2.  cap,  7.  \_Navtm 
compofuerunt  inafiimabilis  pulchritudinis  quamdam  ra¬ 
dam  ,  quam  Italici  nuncupant  Madium  ,  feu  Cafiram, 
in  quo  erat  fi.ibilita  quadam  lignea  &  ingens  turris.  ] 
Virgil.  3.  aEneid. 

Dat  clarum  puppi  fignurn ,  nos  Cafira  movemus. 
Ubi  Donatus ;  Hoc  eft ,  navigia.  [  Non  quod  Ca¬ 
fira  fint  navigia  ,  fed  quia  de  clalle  anchoras  vel¬ 
lente  hic  agitur.  Poetica  eft  Virgilii  locutio  & 
arceftita  ab  exercitu,  qui  Cafira  movere  dicitur, 
dum  mutat  locum  :  quare  parum  ad  Cafiram  fa¬ 
cit  Virgilius  hic  laudatus.  Nufquam  tamen  cre¬ 
diderim  ,  Poetae  locum  non  fui  Ile  a  Cangio  no- 
ftro  intelledum  ,  quidquid  in  hanc  rem  garriat 
Valefius.  Hunc  cenforem  ,  fi  vis ,  confule  in  Fa- 
lejianis  pag.  225.] 

%  CASTRATINUS  ,  Vervecinus.  Vide  in  Cafior. 

CASTRATIONE  mul&ati  fervi  in  adulterio  & 
furto  deprehenfi,  in  LegeSalica  tit.  27.1.  4.  tit. 
42.  §.  4.15 .  Paederaftae  in  Lege  Wifigoth.lib.  3. 
tit.  5  .§.  5 . 7.  &  apud  Theophanem  pag.  1 5 1. Mu¬ 
lierum  oppreflores  ,  in  Legibus  Will-  Nothi  apud 
Bromptonum  p.  98  1.  &  Knygtonum  an.  1087. 
Oculorum  &  genitalium  amifhone  muldatus  qui¬ 
dam  proditor  ,  apud  Sugerium  in  Ludovico  VI. 
p.  3  08 .  VidePetr.  Fabrum  lib.  3  .  Semeftr.  c.  1  9. 

CASTRATURA ,  Cancellata ,  in  Glofiis  MSS.  Vide 
Incafiratura. 

^[CASTRATUS  ,  Vervex, idem  qui  infra  Caftrititis. 
Vita  B.  Joannis  Bonvifii  to.  5.  SS.  Maii  p.  104. 
Et  cum  aliqua  capita  Caftrati  quaftuans  recepiffet. 
ChartaPetri  Abb.  deTalemundo  an.  1  366.  de 
officio  Aquarii  :  Tenebitur  dictus  Aquarius  die  Lu¬ 
na  pracedenti  carnes  dicto  Conventui  minifirare ,  vide¬ 
licet  qualibet  die  pro  duobus  unum  ferculum  Caftra¬ 
ti  vel  bovts  fecundum  tempora.  Et  infra  :  Tres  pedas 
in  quolibet  ferculo  de  affato  pro  pietantia  ,  videli¬ 
cet  de  anferibus,  de  Caflrato  ,  de  caponibus ,  &c.  Oc¬ 
currit  praeterea  in  Chronico  Foflae  novae  ,  apud 
Murator,  to.  7.  coi.  882. 

^CASTRENSIS,  Castrianus.  Videpoft  Cajlrum. 

CASTRIATUS.  Anaftafius  in  S.  Hilaro  PP.  Lacus 


CAS  398 

&  conchas  triantas  cum  columnis  porphyreticis  ragia- 
tis ,  &c.  Alii  Codd.  habent  conchas  cafiriatas :  fed 
videtur  legendum  ftriatas. 
<[JCASTRICOMES,Castriensis.  Videpoft  Cafirum. 
CASTRIMARGIA  ,  Gula  concupifcentia.  Papias 
MS.  Bituric.  Litaniae  San<ftorum  in  Codice  S. 
Martialis  Lemovic.  n.  4.  circa  x.  faeculum  manu 
exarato  :  A  Spiritu  Caftrimargia .. .  Libera  nos  Do¬ 
mine.  A  Graeco  yct^pi/xayyloi ,  Ingluvies ,  hclluatio. 
f  CASTRIMARG1NARIUS  ,  Rufticula  major, 
Gall.  Becaffe.  Vide  Begacittm . 

CASTRITIUS,  Vervex,  aries  caftratus,  Italis Ca- 
ftrone.  Charta  Henr.  III.  Regis  Angi.  inMonaft. 
Angi.  to.  1.  pag.  888.  Quinquaginta  quinque  aeras 
terra  &  pafturam  ad  ducentas  oves ,  &  odo  Caftrttios, 
&  fexdecim  boves.  LeRoman  deGarin  MS. 

La  veijjiet,  tant  grant  buef  accuilltr , 

Tante  vache  ,  &  tant  riche  Caftris. 

Vide  Cafior.  Et  GlofT.  med.  Gracit.  in  K*s-p /*■/«?. 
f  CASTRONES.  Vide  in  Cafior. 
f  CASTROS.  Vide  Chofdrus. 

CASTRUM,  llidorusl.9.  Orig.  cap.  3.  Cafira  fiunt 
ubi  milites  fteterunt :  difta  autem  cafira ,  quoji  cafia, 
vel  quod  illic  cafir aretur  libido.  Addit  Papias  t  Ca¬ 
firum  verojingulariter ,  oppidum. 

Castra  vocabant  Scriptores  medii  aevi ,  urbes  quae 
Civitatis ,  id  eft,  Epifcopatus,  jus  non  habebant; 
qua  notione  vox  haec  ufurpatur  non  femel  in 
Notitia  Galliarum  ,  ubi  in  Maxima  Sequanorum, 
Cafirum  Ebredunenfe  ,  Cafirum  Findonijfenfe  ,  Ca¬ 
firum  Rauracenfe  ,  Cafirum  Argentorate :  in  Narbo- 
nenfi  I.  Cafirum  Uceticenfe  ,in  Lugdunenfi  I.  Ca¬ 
firum  Cavallonenfe ,  Cafirum  Matifconcnfe ,  cum  ci¬ 
vitatibus  ,  recenfentur ,  licet  civitatis  feu  Epifco¬ 
patus  jus  non  haberent.  Cafirum  Divionenfe ,  oc¬ 
currit  non  femel  apudGregoriumTuronenf.de 
Gloria  Confefficap.  -42.  &  in  Hift.  pluries,  [ut  Sc 
apud  Glabrum  Roduiphum:]  hodie  amplum  eft: 
oppidum.  VitaS.  Medardi  apud  Surium-.iVot/iowzwi 
cum  tunc  temporis  Cafirum ,  feu  munitio ,  haberetur  , 
pofimodum  ipfius  ejufdem  glorioji  Pontificis  Me d ardi 
ordinatione, Pontificalis  cathedra  honore  fublimatus  eft . 
QCF  Civitatis  <5c  Caftri  definitiones  hic  allatas  ap¬ 
probare  vetat  ipfa  ,  quam  laudat  Cangius,  No¬ 
titia  Galliarum,  qualis  exhibetur  aR.  P.  Pagio  ad 
annum  374.  In  ea  enim  Civitas  Rigomagenjium 
&  Civit  as  Sollinenjium  ex  provincia  Alpium  Mari¬ 
timarum  recenfentur  ,  quae  nufquam  fuere  fe- 
des  Epifcopales ;  deinde  ex  ipfis  Caftris ,  quae  ex 
eadem  Notitia  hic  enumeratCangius,  unum  fal- 
tem  exftat  Cafirum  Argentorate ,  cui  Epifcopus 
praefidebat  S.  Amandus  anno  346.  ante  deferi- 
ptam  hanc  Galliarum  Notitiam  ,  quam  Impera¬ 
tori  Honorio  cum  viris  eruditis  acceptam  refe¬ 
rimus.  Verum  quidem  eft  in  omnibus  fere  Ci¬ 
vitatibus  fedes  Epifcopales  fuifle ,  in  Caftris  au¬ 
tem  paucas  reperiri ;  unde  fattum  eft  ,  ut  qui¬ 
dam  Civitates  dixerint  Epifcopatus  &  Cafira  ur¬ 
bes  Epifcopatu  deftitutas ,  ut  laudatus  Scriptor 
Vitae  S.  Medardi :  non  idem  tamen  funt  Epifcopa¬ 
tus  &  Civitas  ,  neque  Cafirum  femper  excludit 
Epifcopatum.  Quid  igitur  Civitas ,  quid  Cafirum  l 
Docet  Valefius  in  Praefatione  ad  fuam  Gallia¬ 
rum  Notitiam  pag.  xvm.  vfeteres  noftros  Hifto- 
ricos  fola  Capita  gentium  Urbes  aut  Oppida ,  nec- 
non  Civitates ,  interdum  etiam  Municipia  potita¬ 
re:  ceteras  urbes  eis  fubje&as  Caftrorum  vel  Ca- 
(lellorum  ,  nonnunquam  &  Vicorum  appellatione 
defignare.  Quod  ut  probet,  enumerat  idem  Va¬ 
lefius  multas  urbes,  vel  oppida  ,  qux Scriptores 


399  CAS 

noftri  Caftra  Caftellave  appellarunt ;  ex  quibus 
nonnulla  funt  ampliora,  quae  Civitates  vel  Urbes 
nuncupaffent,  fi  alteri  urbi,  quae  Caput  gentis 
vel  provinciae  habebatur ,  non  fuiflent  fubdita. 
Vide  Cafiellum ,  &  Civitas. 

Castrum  Publicum  ,  quod  Regii  juris  erat ,  apud 
Hugonem  Flaviniae,  in  Chron.  Virdun.  Actum 
Flaviniaco  caftro  publico. 

Castrorum  nomine  interdum  donata  domus ,  feu 
Palatium  Principis,  Comitatus:  ,  Sc  ro 

s-pctloTrtcPcv ,  apudSyneliumEpiil.  76.  &  n  o. 
&  inEpiflolaTheodofii&  Valentiniani  ad  Syno¬ 
dum  Ephefinam  :  t 0  tvo-iGts  s-poloVecTcp ,  in  Manda¬ 
to  ejufdem  Synodi:  praeterea  apud  Palladium  in 
VitaChryfollomi  pag.  5  9.  Edit.  Emerici  Bigo- 
tii ,  in  ejufdem  liturgia  &  S.  Bafilii ,  &  alibi  non 
femel.  Hinc  Cajlrenjta  munia  ,  id  eft  ,  in  Palatio 
ob:ta,  in  leg.  2.  Cod.  Th.  de  Trador.  Aliter  ta¬ 
men  cenfuitSalmafius ad  Lampridium  pag.  225. 
ubi  fallitur  inCorippi  verfu,  quem  fic  legit : 

Adfuit  obf equio  Caftrorum  turba  virorum. 
Sequentia  enim  fatis  indicant  legendum  Cafto- 
rum ,  intelligique  Eunuchos  Imperatorios  ,  de 
quorum  invita  caflitate  ficS.  Balilius  Epift.  87. 
O  'uloi  o-oxpPovSs-t  fJLtv  afxvfct  fici  ricTvfti^alv&yleii  <Pt  ciza<>- 
7 ra,  c T/  ciKilav  dnrfyonflx. 

Castrenses&  Castrensi  ani,  Miniilri  Ca¬ 
ftrorum,  aulae  Regiae:  Mimftri  Caftrenfes  ,  apud 
Lampridium  inSevero  ,  qui  his  accenfet  Fullo¬ 
nes,  Veftitores  ,  Pidores  ,  Pincernas,  &c.  Pa¬ 
latinis  intra  aulam  obfiequiis  deputati  ,  in  leg.  12. 
Cod.Theod.  de  Palat,  facr.  larg.  Tertullianus  de 
Corona  cap.  12 .Eft  &  alia  militia  regiarum  fami¬ 
liarum  ;  nam  &  Caftrenfes  appellantur  ,  munifica  & 
ipfc  folennium  Cafar  e  anorum.  Hinc  Caftrenfes  Leges 
appellat  Sueno  in  Legib.  Caltrenf.  in  Prooemio, 
quas  alii  Leges  Curia ,  feu  fjus  aulicum. 

Castrensiani  ,  lidem  qui  Caftrenfes ,  &  Minifteriani , 
de  quibus  efl  tit.  in  Cod.  ]  ullin .  lib.  1 2 .  &  in  Cod. 
Theod.  lib.  6. De  iis  etiam  confulendi  Cujacius, 
Gotofred.  &  alii. 

Castrensis  ,  qui  &  Comes  Castrensis,  Dignitas  Pa¬ 
latina  :  qui  Caftrenjibus  &  Caftrenjiams -praeerat , 
eratque  fub  difpofitionePraepofiti  facri  cubiculi, 
ut  colligitur  ex  leg.  un.  Cod.  Theod.  Quj  a  prae- 
bit.  tiron.  Sub  Caftrenjis  vero  difpolitione  erant 
padagogia ,  mimfteriales  dominici ,  Cura  Palatinorum  , 
ut  efl  inNotit.  Imperii.  Iftius  officii  mentio  prae¬ 
terea  efl  in  leg.  1.  2.  Cod.  Theod.  de  Caflren- 
fian.  leg.  1 2 .  de  Palat,  facr.  larg.  &  al  ibi  non  femel. 

Castrensis  ,  Qui  feudum  caflri  poffidet.  Jus  feu- 
dale Saxon,  cap.  3  7.  Feudum  caftri  non  peteft  Caftren¬ 
jis  alteri  conferre.  §.  6.  Si  moritur  Caftrenjis  ante  feudi 
revocationem ,  &c.  Adde  cap.  3  8.,§.  4.  6.  Vide 
Feudum  Caftri. 

m  Castrense  Peculum  ,  Proprium  feudi  caflrenfis 
dominium.  Concil.  Trevir.  an.  1310.  apud  Mar¬ 
te  n.  to.  4.  Anecd.  coi.  281.  JjLfod  vero  de  rebus 
viri  diximus  ,  idem  eft  de  dotalibus  ,  quorum  maritus 
dominus  eft ,  intelligi  debet  filius  familias  de  Caftrenjt 
&  de  Caftrenjt  peculo. 

Castrensis  ,  Caflri  incola,  inVita  S.  Launomari 
Abbatis  num.  26.  &  in  Decreto  Rudolphilinp. 
an.  1285.  apud  Goldaflum  tom.  1.  Conflit.  Im- 
perial.  pag.  514.  ubi  Caftrenfes  ,  diffinguntur  a 
Civibus :  Cives  enim  oppidi  feu  burgi ,  Caftrenfes, 
caftri  incolas  funt.  Vide Ordericum  Vitalem  pag. 
544.  5  46.de  alibi  non  femel,  &  Michaelem  Sco- 
tum  lib.  4.  MenfaePhilofophicae  cap.  1  4. 

Castriensis  ,  Caftri  incola,  vel  Miles  inpraejidio  ca- 


CAS  400 

flri.GlofT  Lat.  Graec.  «o- a^/x^o\)i,Falanx ,  Caftrunc 

'uru^/xCoXtyJi; ,  Cafirienjis. 

Castriani  ,  Qui  in  caflris  erant ,  apud  Vopifcum. 

Castricomes  ,  Caflellanus, qui  feudum Caflellani» 
poffidet.  ^Egidius  deRoya  ann.  1 41 1 .  Dominus 
Wtllelmus  de  Stavele  Caftric ornes  Furnenfis.  Vide 
Burggravius. 

Castrum  Doloris.  Feretrum.  Ceremonialis  Epifc. 
lib.  2.  cap.  1 1.  ubideMiffadefundlorum :  St  ade¬ 
rit  in  Ecclefia  lectus  mortuorum  ,  feu  Caftrum  dolo¬ 
ris  ,  &c.  Infra :  Cum  quo  ibunt  ad  feretrum ,  feu  Ca¬ 
ftrum  doloris. 

^f  CASTULA,  Affula.  A&a.  SS.  Maii  to.  i.  pag.691 2 
de  S.  Maiolo :  Cultro  deplomans  ligni  Caftulam.  No-< 
nio,  Caftula  eft  praecindlorium  muliebre. 

f  CASTULARIUS.  Vide  Caftulum. 

CASTULITAS.  Infcriptio  Epiftolae.  5.S.  Colum¬ 
bam  ad  S.  Gregorium  Papam  fic  concipitur :  Do¬ 
mino  Santto..  .egregio  Speculatori , theoria  utpote  di¬ 
vina  Caflulitatis  potito  ,  &c.  Ita  MS.  Cod.  praeferre 
monet  editor. 

CASTU LUM  ,  Arca,  cifla  ,  Germanis  Kaft ,  Anglis 
Cbeft.  Canones  Hibernienfes  lib.  6  1  .cap.  1.  ftju- 
dex  ab  artificibus  ,&  judex  a  prafidentibus  Ecclefia  , 
velCaftuli ,  &  quantumcumque  voluerit  pro  operatione 
judicabunt.  Ubi  prajidens  Caftuh  efl  Arcarius ,  qui 
inde 

Castularius  dicitur  in  Conflitution.  Caroli Magni 
cap.  1  9.  qui  Kaftmcifter,  feu  ciftae  vel  arcae  magi- 
Iler  Germanis  :  De  Cerariis  &  Tabulariis  atque  Ca- 
ftulariis  ,Jicut  de  longo  tempore  fuit ,  obferventur. 

CASTUS,  Integer,  abflinens.  Vetus  audior  fubdi- 
tus  Notitiae  Imperii:  Si  provincias  Cafti,  &  integri¬ 
tatis  cupidi  moderentur.  Ita  in  leg.  uri.  Cod.  Juft,- 
Ne  quid  pubi,  laetit.  &c.  &  leg.  4.  Cod.  Theod. 
Apud  Vitruvium  Cafiitas ,  fordibus  &  avaritiae  op-, 
ponitur. 

CASUALIS,  C^ sualus.  Vide  in  Cafale. 

^f  CASU  ALITAS,  Quod  fortuito  cadit  infifcum 
Domini  vel  ex  delidto  vaffalli ,  vel  ex  alia  quavis 
ratione,  apud  Rymer.  tom.  1 1.  pag.  447.  coi. 
i.  Omnimodis  foris  fati  uris ,  Cafualitatibus ,  fv  ardis  , 
maritagiis  ,  &c.  Similia  leguntur  coi.  feq.  &  ite¬ 
rum  alibi. 

CASUALITER,  Fortuito, Gall. Cafuelement  ,par 
baz.ard,  non  femel  legitur  in  aevi  medii  inflru- 
mentis.  Vide  ,  fi  cupis,  Rymerum  tom.  3.  pag. 
552.  tom.  4.  pag.  50 6.  tom.  8.  pag.  94.  Statu¬ 
ta  S.  Claudii  fub Nicolao  V.  pag.  79.  &c.  Sido¬ 
nius  lib.  9.  Epift.  11.  Si  quid  tibi  vel  Cafualmr. 
placet. 

<jf  CASU  ARIUM,  Idem  quod  Cafarium  feu  Cafa  cum 
adjun&a  ,  ut  videtur  ,  certa  terrae  quantitate. 
Charta  Roberti  Regis  Franc»  pro  Alberto  Abb. 
S.  Maximini  an.  1  o  2  2.  apud  Stephanotium  An- 
tiquit.  Aurelian.MSS.  pag.  302.  Cafuarium  unum 
in  Samone  villa,  &  totam  Sylveftri  villam.  Has  pof- 
feffiones  Childebertus  Rex  pradiclo  loco  contulit. 
CASUBLA ,  Casubula.  Vide  poft  Cafula  3 . 

1.  CASULA ,  Minor  cafa,  feu  Ecclefia.  Indiculus  fu-« 
perftitionum  &  paganiarum  ex  Concil.  Liptin. 
ann.  743  .apud  Lalandum :  De  Cafulis  ,  id  eft,  fa¬ 
nis.  [  Litterae  Innocentii  II.  Papae  pro  Ecclefia  Ca- 
meracenfi  an.  1  142.  apud  Miraeum  to.  2.  pag. 
1163.  coi.  1 .  Molendinum  ad  portam  aquar  um,C  am¬ 
bas  &  manftonarios  ;  omnes  pares  &  cafatos,  caftel- 
lum  cum  Cafulis fuis.  Ernaldus  in  VitaS.  Bernards 
inter  hujus  Opera  to.  2.  coi.  1  i08.edit.1690. 
Etf  scedens  in  Cafulam  pifatiis  torquibus  circumtextam , 
filus  meditationibus  divinis  vacare  difponit .  Epift. 

Cuthberti 


40 1  CAS 

Cuthberti  de  obitu  Venerabilis Beda:  inter  Ada 
SS.  Benedid.  faec.  3 .  part.  1 .  pag.  538.  Etjic  i n 
pavimento  fua  Cafula  decantans ,  Gloria  Patri  &  Fi- 
Ito  &  Spiritui  Sancio ,  cum  Spiritum  Sanciam  nomi — 
najfet ,  jpiritum  e  corpore  exhalavit  ultimum.  Hic  Ca¬ 
fula  idem  eft  ac  cellula.  ]  V ide  Cafa. 

2.  CASULA.  Ifidorus  lib.  ip.Orig.  cap.  24.&ex 
eoPapias :  Cafula  ,  vefiis  cucullata ,  quoji  minor  cafa, 
eo  quod  totum  hominem  tegat ,  unde  Cuculla ,  quaji 
minor  cella.  Qujdam  hanc  vocem  deducunt  a  **- 
cat;,  vel ) ichrc;,  &  Kxo-ircc,  quae  Polluci  &  Hefychio , 
&  aliis  Grammaticis  eV^-HTa  tlx» t»V  ,feu  ,  ut  alii  le¬ 
gunt  ,  7t/X/t«V  ,  veftem  coadilem  fonat ,  apud  Xe¬ 
nophontem  non  femel.  Teilamentum  B.Caefani 
Arelatenf.  Epifc.  Indumenta  Pafchalia ,  qiu  mihi 
data  funt ,  omnia  illi  (  fucceffori  ]  ferviant ,  fimul 
cum  Cafula  vtllofa  ,  &  tunica ,  vel  galnape  ,  quod 
melius  dimi fero.  Vide  Vitam  ejufdemCaefarii.  For¬ 
tunatus  inVita  S.  Medardi  cap.  5 .  Cafulam  igitur  , 
que.  per  eum  a  matre  dirigebatur  artifici  egeno  illi  mi- 
fericordiamotus  tribuit.  [Habetur  Cafulula ,  in  Adis 
SS.  Junii  tom.  2.  pag.  80.  ubi  diverfis  verbis  ea¬ 
dem  res  narratur.  ]  Ita  Cafulam  famulis  ac  viris  pri¬ 
vatis  tribuit  Procopius  lib.  2.  Vandalie,  cap.  2 6. 

IfaaTiov  a./uL7nXofaivcs  tsrt  ^-furiiyu  ,  fcVe  clXXm  g-^Arw- 
/jLtvtt)  dvdft  f7t iTudtloit;  iXov  ,  ctXAa  cf «Xw  «  icPidrn  'na.v- 
'rd.7ra.a-1  'ro-peVov  ,  naerdiXav  auro  rij  Akt tvuv  tpmfi  (taXfciri 
VwfjLctiol. 

Casula, pro  habitu  monachico  faepefumitur,  atque 
adeo  pro  ipfa  f«c«///i.Theodemarus  Abbas  :  Cu¬ 
cullam  nos  ejfe  dicimus ,  quam  alio  nomine  Cafulam  vo¬ 
camus.  Vita  S.  Fulgentii  EpifcopiRufpenfis  cap. 
I  8.  Cafulam  vel  fuperbi  coloris  nec  ipfe  habuit ,  nec 
Monachos  fuos  habere  permifit.  Subtus  Cafulam  ni¬ 
gello  vel  lattmeo  pallio  circumdatus  inceffit.  [  Vita  S. 
Filiberti  Abb.  inter  Ada  SS.  Benedid.  faec.  2.  p. 
8  2  4.  Tunc  ille  humilitatis  gratia  fubtus  Cafulam,  qua 
erat  indutus ,  contra  brachium  agri  vexillum  Crucis  ap- 
pofuit.  Johan.  Diae,  in  VitaS.  Gregorii  PP.  lib.  2. 
num.  4  5 .  Frater  ergo  de  monafierio  habebat  fratrem 
facularem  &  pofiulavit  eum  dicens :  Cafulam  non  ha¬ 
beo,  fed  fac  caritatem ,  eme  mihi.  ]  VideHaeftenum 
1.  j.Difquifit.  Monaftic.Trad.  3  .  difq.  1. 

3  .  CASULA  ,  Vellis  Sacerdotalis,  quae  &  Planeta. 
Rhabanus  lib.  de  Ordine  Antiphonarii  cap.  2  1 . 
dcexeoUgutio  &  Joannes  de  Janua:  Cafula  di¬ 
citur  vulgo  Planeta  Prefbyteri  ,  quia  infiar  parva 
cafa  totum  tegit ,  &  fignat  caritatem.  Alcuinuslib. 
de  offic.  Cafula  ,  qua  fuper  omnia  veftimenta  poni¬ 
tur  ,  &c.  Idem  Rhabanus :  Hac  fupremum  omnium 
indumentorum  ejl ,  &  catera  omnia  interius  per  fuum 
munimen  tegit  &  fervat.  Rupertus  lib.  1 .  de  Sacra- 
ment.  cap.  50.  de  cafula  :  Hac  fuper  dextrum  bra¬ 
chium  levatur  ,  replicatur  que  in  fini finim.  Stephanus 
Eduenfis  lib.  de  Sacrament.  akar.  cap.  1  o.  Cafula 
undique  integra  unitatem  fidei  defignat.  Similia  habent 
Rupertus  lib.  i.de  Divin.  offic.  cap.  22.  Hono¬ 
rius  Augullod.  lib.  1.  cap.  207.  Hugo  a  S.  Vi- 
dorein  Speculo  Ecclef.  cap.  6.  &  lib.  deSacra- 
ment.  cap.  5  6.  Innocentius  III.  lib.  i.de  My- 
fter.  Miffsecap.  5  8. Durandus  lib.  3.Ration.cap. 
7.  Scc.  Synodus  Liptinenfis  can.  7.  Prefbyteri  vel 
Diaconi  non  fagis  laicorum  more,  fed  Cafulis  utantur 
ritu  fervorum  Dei  :  [  id  eft ,  Monachorum.  Non 
agitur  hic  de  vefte  Sacerdotali ,  feu  planeta,  fed 
de  Cafula  feu  Cuculla  monachali  ,  de  qua  paulo 
fuperius.  Cafula  planeta  ,  in  VitaS.  Anfegifi ,  in¬ 
ter  Ada  SS.  Benedid-  fx*c.  4.  part.  1 .  pag.  633. 
&  634.]  lviculfus  Epifc.  Sueffionenns  in  Con- 
ftitut.  cap.  7.  Cafulam  ferte  am ,  cum  qua  Mijfa  cele- 
Tom.  //. 


CAS  40Z 

Iratur.  Teilamentum  RicuJfi  Epifc.  Helcnenfis 
an.  9  1  5  •  Ca  filas  Epifccpalcs  optimas  tres  ,  unam  dio - 
prafiam  &  aliam  de  Orodonas.  Jacobus  Cardinalis 
de  Coronat.  Bonifacii  VIII.  PP.  lib.  2.  cap.  1. 
CafuUque  capax  d  forfice  forma 
Pofi  lo,  ~.gas  habitura  plicas ,  contr ailaminifiris. 
Hift.  Epifcoporum  Autifiodor.  cap.  49.  Cafula 
coloris  atherii ,  phrygio  palmum  habente  ,  fuper  hume¬ 
ralis  &  Rationalis  effigiem  ad  modum  Pallii  Archte- 
pifcopalis  honor abiliter pratendebat.  Ubi  obfervarc  li¬ 
cet  formam  veterum  cafularum,  quibus  Pallii  Ar- 
chiepifcopalisfiguraadtexta erat, quomodo  etiam 
complures  habentur  in  majorum  Ecclcfiarum  fe- 
cretariis,  in  quibus  circa  collum  limbus  alterius 
coloris  ,  ante  &  retro  pendulus  affixus  confpici- 
tur  ,  ubi  hodie  retro  tantum  in  crucis  figuram  ad- 
texitur  :  qui  tamen  mos  poliremus  non  omnino 
nuperus  ex  iis  quae  habet  Joannes  Gcrfenius  lib. 
4.  de  Imitatione  Chrifti  cap.  5.  num.  3.  ubi  de 
Sacerdote  :  Habet  ante  fe  &  retro  Dominica  Crucis 
figmim  ad  memorandam  jugiter  Chrifii  paffionem.  Ante 
fe  Crucem  in  Cafula  portat ,  ut  Chrifii  vefiigia  dili¬ 
genter  infpiciat,&  fequi  ferventer  fi  ude  at.  Pcfife  Cru¬ 
ce  fignatus  efi  ,  ut  adverfa  qualibet  illata  ab  aliis  cle¬ 
menter  pro  Deo  toleret. 

Casula  generaliter  pertinet  ad  omnes  Clericos,  ut 
ait  Amalarius  lib.  2.  de  Ecclef.  offic.  c.  15.  Dia¬ 
conis  tribuitur  in  Concilio  Liptinenfi  can.  7. 
Prefbyterivel Diaconinon  fagis ,  Laicorum  more  ,  fed 
Cafulis  utantur  ritu  fervorum  Dei.  De  cafula  Diaco¬ 
ni  ,  vide  Honorium  Auguftodun.  lib.  1 .  c.  2  3  1 . 

Cassula,  apud  Petrum  Abbatem  Ccllenfem  lib.  6. 
Epiftola  1  2. 

Casueula  ,  Idem  quod  Cafula ,  unde  vox  formata, 
Gall.  Chafuble ,  Vellis  facerdotalis.  Neque  enim 
ampledorfententiam  Jacobi  Bourgcing lib.  de  Ori¬ 
gine  &  ufu  vulgarium  vocum  pag.  40.  qui  quali 
Capifibulatn  didam  putat.  Fauftus  Monachus  in 
VitaS.  Severini  Abbatis  Agaunenfis  n.  6.  Exuens 
Cafubulam  fiam  corpori  Regis  induit  eam.  Vica  S. 
Popponis  Abbatis  n.  5  8.  In  celebratione  Miffarum 
Cafubulam ,  qua  induebatur  ,  lacrymis  humectabat. 
Num.  6  1 .  Cafucula habetur  ,  ubi  forte  reftituen- 
dum  Cafubula.  [Hift.  Tranflationis  S.  Wandregi- 
fili  inter  AdaSS.  Bened.  faec.  5.  pag.  206.  Hac  ve¬ 
ro  funt ,  qua  de  S.  Anfberti  habemus  reliquiis ,  tuni¬ 
cam  ejus  &  partem  tpfius  Cafabula.  ]  Charta  Hcccar- 
di  Comitis  Auguftodun.  apud  Perardum  :  Cafu- 
vulavermicula ,  pro  Cafubula. 

Cassibula.  Teilamentum  Willelmi  Longuefpee ,  Co¬ 
mitis  Sarifberienfis  ann.  1255.  tom.  2.  Monafti- 
ci  Anglic.  Itemego  afignavi .  .*.  .  magnam  capellam 
. .  .  fcilicet  Caffibulam  de  rubeo  famito  ,  &  unam  ca- 
pam  chori  de  rubeo  f  amito ,  &c. 

Casuela  ,  occurrit  in  Notis  Tyronis  pag.  iS.  [  & 
apud  Marten.  tom.  1.  Anecdot.  coi.  1523.  in 
Teftamento  Bcatricisde  Alboreya  Vicecomitiffias 
Narbonae.] 

Cum  vero  Scriptorum  plerique  Cafulam  didam 
a  cafa  lcribunt ,  quod  totum  hominem  ut  cafa  te¬ 
gat  ,  refpexerunt  ad  veterum  Cafularum  formam, 
quae  totum  revera  Sacerdotem  a  collo  ad  pedes 
ambibat,  atque  adeo  brachia.ipfadc  manus  tege¬ 
bat:  ita  utfi  iis  ad  facra  facienda, aut  ad  alios  ufus 
vellent  uti,  neceftum  haberent  cafulam  ad  utrum- 
quelatus  erigere  ,  aut  fibula  cohibere  ,  quodob- 
fervare  eft  ex  loco  laudato  Ruperti.  Petrus  Co- 
meftor  in  Hiftor.  Scholaft.  Exod.  cap.  63.de  ve- 
llibus  Pontificum  veteris  legis  feribens:  Modice 
fi  lingebatur  ,  &  ufque  ad  tibias  dependebat  ad  deco- 

C  c 


4o  3  C  AS 

rem ,  dum  Sacerdos  nihil  operabatur.  Cum  autem  Sa¬ 
crificabat  ,  ne  impediret ,  pendentes  fummitates  fuper 
levum  humerum  reflectebat  ,  unde  &  forte  Diaconus 
quandoque  Cafulam  plicatam  eidem  humero  fuper- 
ponit.  Qup  fpedant  ifta  ex  Berna^do  Monacho 
in  Confuetud.  Cluniae.  MSS.  cap.  74.  de  Sacer¬ 
dote  facra  fadluro  :  Sicque  Cafulam  induit ,  quam 
etiam  focius  fludiofe  inter  brachia  plicat ,  &  amittunt 
defuper  aptat.  Atque  inde  cafularum  hodierna¬ 
rum  nata  eft  forma  ,  quod  ultro  quivis  fatebitur, 
qui  S.  Gregorii  Magni  PP.  imaginem  ex  mufivo 
expreffam,  quae  habetur  pofl  ejus  vitamajoanne 
Diacono  exaratam  ,  &  Epifcopi  alterius  in  Ec- 
clefiae  S.  Germani  Pratenfis  porticu  ,  &  fimiles  , 
quaevifuntur  Romae  in  veteribus  Ecclefiis,  at¬ 
tentius  expenderit  &  confideraverit. 

f  4.  CASULA  ,  Capfa,  Capfula ,  Gall.  Chaffe.  Hifl. 
BeccenfisMS.  ex  Archivis  ejufd.  Monaflerii  pag. 
135  .Et  cumfratta  effet  Cafula  removendum  erat  fa¬ 
cium  corpufculum  (  S.  Flonorinae.  )  Et  pag.  136. 
Repofito  B.Honorina  innov aC afula  corpufculo . 

Casula  Cordis.  Fridericus  II.  Imp.  lib.  1.  de  Ve¬ 
nar.  cap.  a  3 .  Canna  pulmonis ,  pulmo  ,  cor ,  Cafula 
cordis  ,  diaphragma  ,  &c. 

CASULUlA,  Parva  cafula ,  tunicella.  Vide  inCt- 
fnla  2. 

1.  CASUS,  Caducum.  GlolfaeBafilic. xia-o-cc ,  vlan c. 
Lex  3 .  Cod.  Theod.  de  Petition.J^/y?<f  cnjufcunqtie 
patrimonio  ceciderit  in  Cafnm.  Symmachuslib.  10. 
in  Relat.  ad  Valentinianum  :  fftuodnomen  accipiet 
ablatio  facultatum  ,  quas  nulla  lex ,  nullus  Cafus  facit 
caducas.  Hinc  noftris ,  les  Parties  Cafuelles  ,  Fifcus 
Regius,  in  quem  Caduca  inferuntur ,  didus :  de 
quo  hoc  lemma  vulgatum  :  FitCafu  ditior  arca. 

Casus,  dicitur  tertia  *el  quarta  pars  dotis  quae  viro 
uxori  luperfliti  advenit ,  nullis  exflantibus  libe¬ 
ris,  apud  Julianum  Antcceff.  Nov.  36.  cap.  14. 
GlolTse  Bafilic.  Ketrtrc?  t m  ecTveo v  ,  uTVXv/aa  ruv  vo/al- 
fjuv  fxoi^uv  ,  »  tmv  ycif/.ix.uv  «p/wv ,  t«  cf oo-u  rv 
V7?c€cXu  ,  »  tS  ijr  i7raid Icte.  Rurfum  :  K cwov ,  fxoi^a. 
voutjj.ee,  ,  Xtytlui  jafcc  rtTufov.  Ibidem  :  Kuercv  , 

(  male  kuttov  )  rtraa lov  [Jeipxs  TUXrftv  t 0  cirro  o-Vjjpic- 
p rS  fjh  iyuv  riHvct.  Aliae  Gloffae :  E/0<5-«/  lv  tc7( 
yct/xixc7i  o-vjj.fioXa.iois  o-v/aQavuv  ,  ilig-c  Ix  as-pcleXtur/ii  t»; 
yvvctixoe  xipchcclmv  rov  aVcTpa  »  r 0  Tflrov  t»?  'arpoTkc? ,  » 
T 0  H/UICU,  3tf  TKT 0  lg-t  TO  XtyOfJ.tl'OV  KCtff-Ci;. 

2.  CASUS.  Alexander  Jatrofoph.  MS.  lib.  1.  Paffio- 
num  :  Hac  oportet  fleri  his  qui  &  Cafus  patiuntur. 
Ubi  G1  offae  MSS.  Cafutn  vocant  memoria  defettutn  , 
pro  caros ,  i.  oblivio.  Idem  lib.  2 .  Hic  enim  patitur . . . 
epilemptias  ,& Cafus ,  &  triftttias fine  caufa.  Ubi  Glof- 
fae :  Cafus,  i.  fcotomiam ,  quia  omni  a  videntur  eadem. 

%  CASUVULA.  Vide  in  Cafula  3 . 

1 .  CATA,  Species  machinae  ligneae.  Vide  in  Catus. 

2.  CATA,  Adultorum  cantatio.  Papias  MS.  Vide 
Catadotta. 

J.CATA,  Ad,  juxta,  verfus,  fecundum,  ex  Gr. 
K«t«.  Glolfae  antiquae  MSS.  Secundum,  fljuxta,  Ca¬ 
ta,  Circa.  Stephanus  II.  PP.  in  Epifl.  ad  Fulradum 
Abbatem  :  Domum  pojitam  juxta  Monafterium  beati 
Maximi...  juris  venerabilis  Monaflerii  S.  Stephani 
Cata  Galla  Patricia.  Anaftafius  Biblioth.  in  Ha¬ 
driano  PP.  p.  1 1  o .  Conflituit  in  Monajleno  S.  Ste¬ 
phani  Cata  Barbara  Patricia Jitum ,  (fito)  ad  B.  Pe¬ 
trum  Apoflolum  ,  congregationem  Aionachorum ,  &c. 
In  Leone  III.  pag.  138 .In  Afonaflerio  S.  Stepha¬ 
ni.  quod  appellatur  Cata  Galla  Placidia.  Id  eft,  juxta 
xdes  Barbara ,  &  Galla  Placidia  &  Patricia.  Hodoe- 
poricumS.  Willibaldi:  Atque  ibidem  facrammona- 
(leriahs  vita  difciphnam ,  ...  Monachorum  Cata  nor - 


CAT  404 

mam  veneranda  vita  convcrfationem  in  femetipfo  oflen- 
dendo  ,  exercebat.  Cata  Mattbaum ,  pro  fecundum , 
dixit  Lucifer  Calaritanus  de  Non  parcendo,  &c. 
pag.  282.  Ebrardus  Bethunienfis  in  Graecifmo 
cap-  8- 

Cataque  Jit  juxta,  dicas  hinc  Cata  Mathaum. 
Cata  fjoannis ,  pro  Evangelio  fecundum  Joannem 
in  Charta  Gennadii  Epifcopi  Aftoricenfis  aerae 
953.  apud  Tepe^tom.  4.  pag.  448  .Cata  Ev  ange¬ 
lica  experimentum  auttoritatis  ,  apud  AIdhelmum 
Abbatem  Malmefburienf.  Vetus  Interpres  fextae 
Synodi  Conflantinopolit.  A£L  14.  Littera  vero  in 
quibus  faljit as  libri  fatta  efl>  propria  manus  Georgii 
Monachi  Cata  Macarium  certe  funt.  Ubi  Graecus 
Codex :  Kard  M«x.«p iov  rvfxdvao-iv.  Infra  :  Ipfe  autem 
Philippus  vicinus  erat  de  patre  Stephani,  qui  cecidit 
Cata  Macarium  hareticum.  Gr.  Tu' ruv  »v  t*  th 
Sri^avK  t»  rrarlvlcc,  t«  xxlcc  affliy.7.  Quibus 

locis  Cata  Macarium ,  idem  fonant ,  ac  juxta  haere- 
fim  &  fenfum  Macarii.  Alia  vide  apud  Filefacuna 
ad  Vincentium  Lirinenfem  pag.  195. 

f  CATABIBAZON.  Vita  S.  Bardonis  Archiepi- 
fcopi  to.  2.SS.  Junii  pag.  313.  A’/  vero  in  eamdem 
Catabibaz,on  fol  nubefque  convenerint ,  nulla  flet  men¬ 
tio  de  nubibus ,  fed  tantum  de  folis  ardoribus.  Pape- 
brochius  fufpicatur  efle  legendum  Catabibajin,  a 
xxra.fiiQdf)u) ,  Defcendo. 

CAT  ABL  ATTION.  Charta  an.  1197.  aPU£*  Ugbel- 
lum  tom.  7.  Italice  facraepag.  127  5  .Jjduatuor Jln- 
dones  de  feta  ,  quarum  una  eft  de . ...  alia  de  Cata- 
blattio ,  alta  de  baldeluno ,  (  baldekino )  &c.  Vide 
Blatta. 

CATABLUM.  Vide  in  Catabolum. 
CATABOLENSES.  Vide Catabulenfes  po ftCata- 
bulum. 

C  ATABOLICOS  ,  Mathematicos  d idos  apu  d Ter¬ 
tullianum  lib.  de  Anima,  Fulgentium  lib.  de  Con¬ 
tinentia  Virgiliana ,  &S.  Zenonem  Veron.  a  con- 
fulendo  putat  Filefacus  lib.  1 .  Seled.  quafi  xara- 
CaXixift.  Salmafius  vero  ad  Spartianum  pag.  40. 
exiflimat  ita  didos  eosfpiritus,  qui  perarrepti- 
tios  6c  energumenos  futura  praedicebant,  quod 
eos  dejicerent,  adfligerent ,  pofterncrentque  quos 
numine fuo  implebant,  d.710  tk ««Taf aXAs/t». 

CATABOLUM  ,  Gr.K alaCcxii ,  Solutio ,  praeflatio ; 
verbum  Juris.  Gloff.  Gr.  Lat.  K etlaCoX» ,  »  «^0^0- 
n c, ,  folutio ,  penfio.  Gelia  Dagoberti  Regis  cap.  18. 
De  proprio  teloneo ,  quod  ei  annis  Jingulis  ex  Maffilia 
folvebatur,  centum  folidosin  luminaribus  ejufdem  Ec- 
clejiaeo  tenore  conceffit ,  ut  oleum  exinde  Attores  Re¬ 
gii  ,  fecundum  quod  ordo  Cataboli  effet ,  quaji  ad  opus 
Regis  fludiofe  emerent ,  &  Jic  demum  Miffis  ipjius  loci 
annuatim  traderent.  Charta  ipra  Dagoberti  ,  vel 
potius  Chlodovei  III.  apud  Mabillonium  tom.  4. 
Ador.Ord.  S.  Bened.  pag.  618.  6  2  2 .  ffuxta quod 
ordo  C  ad  ab  oli  fuerit. 

Catabolum,  Catablum,  Graecis  recentioribus  **- 
rdCoXcv ,  Navale  dicitur  feu  emporium ,  oppidum 
maritimum :  forte  quod  in  navalibus  portoria  & 
tributa  pro  mercibus  invehendis  &  invedis  pen¬ 
derentur.  ItaSchoiiaftes  Thucyd.  & Suidas  verbo 
snrlvucv.  Egica  RexGoth.Hifpan.  in  Concilio  To¬ 
letano  XVI.  Nemo  ex  eifdem  gftidais  in  perfidiam  du¬ 
rantibus  ,  ad  Catablum  pro  quibuflibet  negotiis  pera¬ 
gendis  accedat ,  nec  quodcunque  cum  Chrtftianis  com¬ 
mercium  agere  audeat.  [  Jof.  de  Aguirre  in  hunc  ip- 
fum  locum  ,  Catablum  exponit  Prxtorium  ubi 
caufae  aguntur.  At  magis  placet  interpretatio 
Cangiana.  ]  KalaCcx/aloci ,  ita  forte  propter  por¬ 
tum  didi,  in  urbe  CP.  meminit  Ccdrenusp.  476. 


4o  5  CAT 

CAT  AERI  ATUS  ,  Ex  albo  &  nigro  vel  etiam 
aliis  coloribus  alternatim  dillindus.  Synodus  Per¬ 
gami  an.  i  5 1  i  •  apud  Murator,  toni.  9.  coi.  547- 
Tt onfuram  &  habitum  deferant  clericales  ordini  fuo  & 
(latui  competentes  ,  vefies  virgulatas  feu  de  Cat abnato 
de  medietate ,  vel  liftatas ....  minime  deferentes.  Co¬ 
dex  MS.  Colbertinus  num.  1  5  9.  Honorius  IV.  Or¬ 
dinem  C arme  litarum  fohdavit ,  qui  inConcilio  difpojito 
ordine  Saccatorum  remanfcrunt  in  fufpenfo  :  &  tunc  de- 
pofuerunt  mantcllos  Catabriatos.  Forte  melius  lege¬ 
retur  Catabarriatus.  Vide  Barrati  Fratres. 

f CATABUCA,  mendofe,  ut  puto,  pro  Cambuca , 
Pedum  paftorale.  Charta  anni  x  2  7  5 .  ex  Archivo 
S.  Vidoris  Mallii.  In  quo  (figillo)  ex  una  parte  erant 
littera  tales ( cripta:  Guillelmus  Abbas  S .  Victoris  Maf- 
Jilia  cum  figura  ipjius  Abbatis  in Jiniftra  manu  carta,  & 
Catabucam  in  manu  dextra.  Vi  de  Cambuca. 

«||  CATABULENSES.  Vide  po UCatabulum. 

CAT  ABU  LU  M.  Papias :  Catabulum ,  claufura  anima¬ 
lium  ,  ubi  defuper  aliquid  jacitur.  Addit  Baronius  ad 
16.  Jan.  animalium  ,  non  quidem  filveflrium,  fed 
jumentorum,  quae  publicae  utilitati  ad  vehenda 
onera  defervirent.  Damafus  in  fando  Marcello  PP. 
'Damnatus  e  fi  in  Catabulo ,  qui  dum  multis  diebus  fer- 
viret  in  Catabulo  . . . .  &  emerunt  eum  de  Catabulo . 
Petrus  Venerab.  lib.  1 .  Epifl.  1.  Petrus  in  carcerc  , 
Clemens  in  exilio  ,  , Marcellus  in  Catabulo.  Martyro- 
logium  Rom.  16.  Jannuarii  deS.  Marcello  :  Pri¬ 
mo  fuftibus  capis  ,  deinde  ad  fervitium  animalium 
cum  cufiodia  publica  deputatus ,  ibidem  ferviendo,  ami- 
ttu  indutus  cilicino,  defunttus  efi.  Hugo  Flaviniae. 
inChron.  pag.  81  .Jfiuem  princeps  domus  retentis  om¬ 
nibus ,  qua  Jibi  commenaata  in  ejus  obfequiis  fuerant , 
Catabuli  fui ,  in  quo  animalia  ejus  jacebant ,  axes  le¬ 
vavit  ,  &  in  f offam  ubi  fiercora  &  urina  animalium  de¬ 
fluebant,  eum  projecit,  &c.  Infra :  ffiuemB.  Santtitius 
de  Cat  ab  tili  f  offa  extraxit ,  &  diligentijjime  lavit.  Gui- 
bertus  lib.  1.  Hift.  Hierof.  cap.  4.  De  Ecclejiis 
querimonia  efi ,  quas  Jiquidem  gentilitas  everfa  Chri- 
fiianitate  tenebat ,  in  quibus  equorum  ac  mulorum ,  ca- 
terorumque  animalium  Catabula  confiruebat.  [  Ro- 
muald.  Archiep.  Salernit.  in  Chron.  apud  Murat. 
to.7.  coi. 7  7.  Pofiea  vero  Chrifiiana  religione  crefc en¬ 
te,  domus  Catabuli  in  pulcherrimam  Ecclejiam  tranfia- 

’  ta  efi ,  qua  ufque  hodie  A.  Marcelli  intitulatur.  ] 

Captaeulum  extulit  eadem  notione  Petrus  Damia- 
ni lib.  2.  Epifl.  18 .  lib.  5 .  Ep.  1 .  pag.  248.  389. 
Occurrit  etiam  in  Notis  Tyron  is. 

K  atabulum.  Pafchafius Radbertus  in  Epitaphio 
Walae  Abbatis  Corbeienfislib.i.  cap.  1 5 .  Jffiui  cum 
attollerent  pariter  greffus ,  illuc  vultum  oculofque  le¬ 
vabant,  ut  probares  illis  comittere  Deo  in  coelis ,  qtiod- 
cttnqr.e  fieri  difponebant  in  terris  ,  &  illuc  locare  Ru¬ 
tabula  fundamenti  ,  quo  vix  aliorum  culmina  furgunt ; 
id  efi,  ima ,  vel  cava ,  fodas. 

Catabolenses,  Qui  oneraria  &  Catabularia  jumenta 
dudabant,  0,710  rSmr afidxxeiv,  quod  efi  compor¬ 
tare.  Senator  lib.  3 .  Epifl.  1  o.  Prafenti  admonitione 
declaramus ,  ut  marmora ,  qua  de  domo  Pinciana  con¬ 
fiat  e  ff  e  depojita,  ad  Ravennatem  urbem  perCatabu- 
lenfes  vefira  ordinatione  dirigantur .  Idem  lib. 4. Epifl. 
47.  Et  ideo  5  o.  foltdorum  mulctam  non  jam  vereda¬ 
rius,  fed  Catabulenjis  incurrat ,  quifquis  ultra  centum 
libras  parhippum  crediderit  onerandum.  Florum  Cor¬ 
pus  five  Collegium  in  urbe  conflitutum  erat  ex 
libertinis  hominibus ,  quod  ideo  inCod.Theod. 
dePiflorib.  &  Catabol.  lib.  1  4.  jungitur  Corpori 
&  CollcgioPillnrum  ,  quod  Catabol enfet  molenda 
frumenta  animalibus  farinafque  comportarent , 
ut  cenfet  Cujacius  lib.  16. Obfer.  cap.  5. 

Tom.  II. 


CAT;  406 

%  CATABUSTA.  Adamnanus  in  Vita  S.  Coftmibre 
Abbatis  tom.  2.  SS.  Junii  pag.  235.  Beati  Patrent 
venerabile  corpus  ,  mandis  involutum  findoiubtis ,  & 
praparata  pr.fi tum  in  Catabufta  ,  debita  humatur  cum 
veneratione.  Ratabu.fi a,  (quod  f.  legitur  in  MS. ) 
pro  Sandapila  necdum  alibi  repertu  meli,  inquit 
Bollandi  Continuator :  quamobrem  addit:  Non 
rede  forfitan  feripta  vox ,  .legendumque  Cdtabii- 
fia,  ficut  Italice  eadem  in  bgrfifi cati  One'  dicitur 
Cataletto  ;  &  pegma  funebre  faculis  multis  inflru- 
dum  ,  Catafalco.  Addam  ad  confirmandam  eru¬ 
diti  Scriptoris  conjeduram  fortaflis  fcriptnm  fuif- 
fe  Katabufia,  pro  quo  Ratabufia  legi  potuerit  quam 
facillime. 

f  CATACLISMUS.  Vide  Catdclyfinus. 

CATACL1TUS,  Cataclistus,  Cataclyzus,  Ca- 
taclyzomatjs  Ars.  Quid  fit  vifiis  de  Cafachtis , 
apud  Tertullianum  de  Pallio  cap.  3 .  quaerunt 
viri  eruditi.  Quidam  enim  putant  tile  vellem  ca- 
taclitorum,  quibus  nempe  catAclitaftemxmtur , 
feu  accubita,  &  tricliniares  ledi.  Ita  quippe  ««ra- 
y.xflct  appellari  obfervare  efi  ex  Bafiiio;  ubi  expli¬ 
cat  quid  fint  flgig-pa  Hurauxilet ,  apud  lfaiam  cap.  3 . 
v.  2  3.  Verum  qui  attente  verba  Tertulliani  ex¬ 
penderit  per  cataclita,  materiam  veflisexpreffille 
deprehendet  :  Mutant  &  befiia  pro  vefie  formam  , 
qnanquam  &  pavo  pluma  vefits ,  &  quidem  de  Cat a- 
clitis ,  imo  omni  conchylio  depre/fer ,  qua  colla forent , 
&  omni  patagio  inauratior ,  qua  terga  fulgent ,  &c. 

At  qiuv  materia  illa  fuerit ,  non  promtum  efi 
definire.  Alii  de  Catae lifiis  reponendum  volunt, 
etfi  conflanter  priorem  ledionem  retineant  Co¬ 
dices  omnes,  uti  fatetur  Salmafius ,  qui  ab  hac 
fententia  non  omnino  difcedit.  Sed  quodCatacli- 
fias  vefies ,  apud  Tertullianum  ,  eas  quae  in  arca 
fervari  folent,  appellatas  volunt  idem  Salmafius 
&  Cerda,  vix  probem  :  ut  nec  quod  undique  clau- 
fae  effent,  quod  contendit  Suflannams  in  Colleda- 
neis  ,  &  Beroaldus  ad  hunc  Apulei  locum  lib.  it. 
Metamorph.  Vefie  nivea  &  Catadifta  pranitens.  Ma¬ 
lim  enim  his  locis  Cat  ac  li fi  as  vefies  appellari  eas, 
quibus  lapilli  ac  uniones  intexi  folent,  qui  quo¬ 
dammodo  in  opere  includuntur,  &  KcHanXucvTai : 
quod  faciunt  Phrygiones.  Unde  Catadifta  vefies , 
eae  funt  qu;E  opere  Phrygio  adornantur.  Ne¬ 
que  alia  llint  ‘flp/g-pst  xalet> iXeig-ce  ,  apud  lfaiam  , 

(  nam  ita  legi  in  aliquot  MSS.  obfervant  viri  do- 
di)  non  quidem  inflrata  ledorum  accubitalium, 
fed  palliola  ac  vela  feminea:  quae  notio  efi  vo¬ 
cis  fipig-pcv. 

Jam  vero  quod  puriores  Graeci  ac  Latini  kxlx- 
xXet^cc  appellarunt ,  poflcriores  ,  feu  potius  Latini 
fequioris  aetatis  Scriptores ,  depravato  vocabulo  , 
Cataclyx,a ,  nuncupaverunt,  opufque  ipfum  Cata- 
clyt.oma.  Et  certe  Artem  Cataclyzusmatis ,  eamdem 
effequae  aurifabrorum ,  qui  operibus  luis  lapillos 
&.  gemmas  induunt  ac  intexunt,  (  unde  c  Infores 
&  tnclufores,  &  incluforium  opus ,  ut  fuo  loco  mo¬ 
nemus )  perfpicue  declarat  Arnobius  Junior  iit 
Conflidu  cum  Serapione  lib.  1 .  Unum  diadema  vi¬ 
deo  ,  fed  in  ipfo  diademate  C  at  ac  iy  Minatis  Arte  gemina 
conftituta.  Fdinc  facile  efi  conjicere  quid  per  cata- 
clyiut  velit  Gregor.  Turon.  lib.  2.  deGlor.  Con- 
feff.  cap.  63.  V erunt  amen  calicem  .non  comminuit , 
quia  Cataclyt.a  in  ipfo  fuerant  folii  at  a.  Neque  enim 
per  Cataclj7~a ,  fundus  vajis ,  quod  vult  Cerda ,  fed 
lapilli,  folidius  v afi  inferti,  opere  incluforio,  ac 
aurifabrili  intelliguntur  :  Quod  vero  in  folida 
materia  faciebant  aurifabri ,  id  fecere  in  veflibuS 
Phrygiones,  quibus  gemmas  pariter  &  lapillo* 

Ce  ij 


407  CAT 

intexuere,  &  in  iis  quodammodo  inclufere  :  un¬ 
de  veftes  iftas,  de  Catacliftis  appellavit  Tertullia¬ 
nus,  quod  elTent  ex  fpecie  Cataclifticoium  operum. 

Porro  ut  Cataclyz.i t ,  de  vafis,  dixit  Gregorius 
Turonenfis,  de  diademate  Arnobius ;  ita  Fortu¬ 
natus  in  Vita  S.  Martini  lib-  3 .  hanc  vocem  ufur- 
pavit  inveftibus,  cujus  verfus  ex  Codice  literis 
Longobardicis  exarato ,  qui  in  Bibliotheca  Mo- 
nafterii  S.  Germani  Parifienfis  aflervatur,  eo  lu- 
bentius  hoc  loco  defcribam ,  quod  negotium  fa¬ 
cere  videntur  literatis  omnibus,  propter  pravam 
fcriptionem : 

Vidifti  thalamum  Jponfii  fuper  omnia  pulcri , 
Compojitum  gemmis ,  auroque  oftroque  decorum : 
Quanto  -Lona  die  lapidum  radiabat  honore , 
Cyclades  aut  quales  Cataclycis  effera  rajis , 

Qua  palla  ex  humeris  mixto  chryfo  Phara  beryllis , 
Qgodve  monile  decus  collo  radiabat  in  illo. 

Ubi  Codex  Broweri : 

Cycladis  aut  qualis  Cataclyjis  effora  rajis , 

Qiu  palla  ex  humeris  mixto  cbryfoprafo  beryllis. 
De  quorum  verfuum  fenfu  haud  facili  prorfus , 
hicinprrefens  non  difputo  :  illos,  ut  infvlS.  Co¬ 
dice  exarantur, repraefentaffe  contentus.  Cbfervo 
tantum  cataclyza  rafa  dixifle Fortunatum,  id  eft, 
pannos  gemmis  <5c  unionibus  exornatos.  Sed  6c 
Jib.  4.  eodem  vocabulo  ufus  eft  in  deferibendis 
veftibus  pretiofis : 

O  Martine ,  decus ,  lapidum  velamine  compte, 
£)uam  nova  pali  a  tibi,  cujus  texura  corufcans  , 
Trama  topatcusjrat  rutilans ,  &  flamen  t.fpis , 

Et  tunica  injignis  currunt  pro  vellere  gemma  ? 
Qujzmanus  artificis  Catae  lyrica  fila  rotavit  ? 

Quis  fuit  hic  opifex ,  ubi  lana  hyacjnthina  currit ! 
Qjs  potuit  rigidas  torquere  ad  licia  telas  ? 

Ubi  Broweri  Editio  habet  Cataclyftis.  Floec  porro 
licet  prolixiora  deferibere  operae  pretium  duxi¬ 
mus  ,  ut  tandem  liqueat,  quid  fit  Cataclyuim  , 
vel  Caiaclyflum  in  veftibus  ,  quod  ,  nifi  fallor  , 
non  aliud  fuit  a  Phrygio  opere  ,  in  quo  lapilli 
fuerint  ,  concluli  :  eft  quippe  y.fi]a- 

uteUtv ,  Concludere  ,  in  Glolf.  Graec.  Lat.  Neque 
enim  a  ,  quod  eft  diluere  ,  proluere ,  in¬ 

undare  ,  in  eodem  Glolf.  peti  debet  etymon  vo¬ 
cis  Cat aclydum  ,  cum  abulive  ex  Catacliftum  for¬ 
mata  fit  a  recentioribus ,  etfi  veftes  ejufmodi  po¬ 
tuerint  dici  gemmis  &  lapillis  perfufoe.  Quomo¬ 
do  7nfl^u]cv  ulurpatCodinus  de  Offic.  Palat,  cap. 
5.  nuin.  13.  Xnapdviy.ov  de  y.xl 

/xaoyaofijia  e%cv,  dru  Xiyo[Mva  nupyvld.  idem  For¬ 
tunatus  lib.  2.  deVitaS. Martini: 

Totaque  permixtis  radiant  velamina  gemmis. 
Conferta  gemmis  veftes ,  apud  Vopilcum  in  Aure¬ 
liano.  Craffiore  auro  fmaragdinifque  flip  e  rinfut  x ,apud 
Dudonem  lib.  3  .  de  Morib.  Norm.  pag.  153. 
CATACLYSMUS,  Gr.  uarrasthvo-ixU ,  Diluvium, 
Inundatio.  Cyprian.  Epift.  ad  Novat.  Catacly fimus 
ille ,  qui  fub  Noe  f altus  eft ,  figuram  per  fecutionis ,  qua 
per  totum  orbem  nunc  nuper  fuper  effli fa  eft ,  oftendit. 
Utitur  Agnellus  in  libro  Pontificali  apud  Mura- 
torium  tom.  2.  pag.  58.  coi.  1.  &  alii  plurcs. 
Varro  lib.  3.  de  Re  Ruftica  forma  plane  Grae¬ 
ca  dixit  :  Theba  ante  Cataclyfmon  Ogygi  condita 
dicuntur. 

Cataclismus,  Idem.  Lambertus  Ardcnfis  apud 
JLudcwig.  tom.  8.  Reliq.  MSS.  pag.  372 .Quis 
ne  fetat  in  tempore  Pharaonis  poft  multos  annos  a  Cata- 
clifmo . . .  (  Moyfen  )  divina  flor  iiiff e  gratia ! 

C  A  TACLYSTUS,  Cataclyza.  Vide  Cat  aditus. 

CAT  ACUMB.dE ,  T ertio  ab  U rbe  milliario ,  ita  di- 


CAT  408 

fla  Coemeteria  publica  ,  quarum  deferiptionem 
dedit  Onuphrius  Panvinius  lib.  de  praecipuis  Ur¬ 
bis  bafilicis  pag.  mihi  1  2  2 .  S.  Ambrofius ,  feu  ve¬ 
tus  Scriptor,  in  Adis S. Sebaftiani  num.  88.  Hoc 
tu  dum  levaveris ,  perduces  ad  Catacumbas ,  &  fepe- 
lies  in  initio  crypta ,  &c.  Anaftafius  in  S.  Cornelio 
PP.  Corpora  Apoftolorum  Petri  &  Pauli  de  Catacum¬ 
bis  levavit  nottu.  InS.  Damafo  :  U bi  re quieftit  in  Ca¬ 
tacumbis.  Vetus  Martyrologium  editum  aBuche- 
rio  ad  Canones  Pafchales,  continens  depojitiones 
Epifcoporum  Romanorum  :  Menfe  Januario  13  .Kl. 
Eebr.  Fabiani  in  Calitfti,  &  Sebaftiani  inCatacumbas. 

- Menfe  Junio  3  .  Kl.  Julii ,  Petri  in  Catacumbas , 

&  Pauli  Oftienfe ,  Tufco  &Baffo  Cofl.  Rudolfus  Mo¬ 
nachus  in  Vita  B.  Rhabani  Mauri  num.  3  o.  Ac - 
ceptoque  corpore  B.  Quirini  Martyris  Romam  fugit, 
&  f aeras  reliquias  via  Appia ,  tertio  milliario  ab  Urbe, 
in  Ecclefiia  beatorum  Apoflolorum  Petri  &  Pauli ,  ubi 
aliquandiu  jacuerunt,  fepelierunt  in  loco  qui  dicitur  , 
Ad  Catacumbas.  In  Catacumbis  latitafle  S.  Urba¬ 
num  PP.  tradunt  Ada  S.  Caecili*:  ut&  Evari- 
flurn  PP.  Vita  SS.  Fauftini  &  Jovitae  Mart.  n.  1  $>. 
Vide  Adonem  in  Chronico  an.  364.  Ordericum 
Vita!,  pag.  355.357.  &c. 

Catacumba,  pro  quovis  coemeterio.  Ita  videtur 
ufurpafTe  Joannes  Diaconus  in  Epifcopis  Neapo¬ 
litanis,  in  S.  Fortunato  :  Collocarunt  in  Ecclefiia 
S tephania  ad  partem  dextram  introeuntium  furfum , 
ubi  eft  oratorium  in  capite  Catacumba.  AdaS.  Ifidori 
Agricolae  n.  2  8 .  Ipfium  trahentes  duxerunt  ad  B.  Ifii- 
doi  1  Catacumbam ,  (fic.  £  Chronicon  Lobienfe  apud 
Marten.  tom.  3.  Anecd.  coi.  1  427.  mccxxxix. 
obiit  G  utile  Imus  Epift  opus  Leodienfiis  in  Catacumba , 
cui  fuccejfit  Robertus  Epifcopus  Lingonienfiis.  ] 

De  vocis  etymo  diffident  Scriptores.  Anony- 
mus  in  Hiftoria  tranflationis  S.  Sebaftiani  cap.  6 . 
a  ftatione  navium ,  quas  Cumbas  appellabant  Graeci 
&  Latini  recentioris  aetatis ,  locum  hunc  didum 
vult :  Milliario  tertio  ab  Urbe ,  loco  qui  ob  ftationem 
navium  Catacumbas  dicebatur.  Et  cap.  1  4.  Pervenit 
ad  Catacumbas,  tertio  ab  Urbe  miliario.  Alii  vocem 
compolitam  cenfent  ex  Cata,  &  tumba,  ita  ut  fue¬ 
rit  locus  mortuorum  tumbis ,  feu  fepulcris  defti- 
natus,  feu  quod  in  eo  Martyrum  &  Chriftiano- 

rum,  qui  fub  Imperatorum  paganorum  tyrannide 

mortem  pro  fide  oppetierant,  tumba^^nn  inven- 
toefuiffent.  Unde  locum  hunc  Ad  tumbas,  feu  ut 
tunc  loquebantur,  Catatumbas ,  quod  idem  fonat 
poftea appellaverint  Romani.  Nam  cara,  pro  ad* 
ufurpalle  Scriptores  inferioris  Latinitatis  fupra 
docuimus.  Huic  certe  fententioe  videtur  favere 
Codex  Gregorii  M.  editus  lib.  3 .  Epift.  5  o.  qui 
Catatumbas  habet,  non  Catacumbas ,  nifi  mendum 
fit  in  Editionibus,  quod  reor  :  nam  &  aliquot 
Codd.  MSS.  &  exteri  Scriptores  conftanterCara- 
cumbas  ,  paftim  habent.  Unde  alia  vocis  origo  in- 
veftiganda.  Cum  igitur  ejufmodi  Polyandria  & 
Coemeteria  publica  in  cryptis  &  locis  reconditis 
extiterint,  quos  iftius  aetatis  Scriptores  Cumbas 
vocabant,  videtur  potior  ratio  exiftimandi,  fic 
dida ,  quod  ad  ejufmodi  cryptas ,  & ,  ut  ita  di¬ 
cam  ,  valles,  Martyrum  corpora  deferrent Chrx- 
ftiani ,  quidum  rogarentur  ubi  nam  jacerent ,  re- 
fpondebant,  Cata  cumbas,  feu^l^  cumbas ,  ideft, 
ad  cryptaf,  vel  ad  valles  /aliquot  ab  urbe  nnlliariis. 
Et  lanc  Martyrum  fepulcra  Romae  vel  haud  pro¬ 
cul  aburbe  ,  in  cryptis  &  locis  depreftioribus  ex- 
ftitilfeauflor  eft  fandus  Hieronymus  in  cap.  40. 
Ezech.  dum  coemeteria  Romana  a  fe  vifadefcri- 
bit  :  Dum  ejjem  Roma  puer ,  &  d  liberalibus  ftudiii 


409  CAT 

«rudar er ,  fekbam  cum  'uteris  ejufdem  atatf  &  propo- 
fiti  5  diebus  Dominicis  [epuler a  Apof  olorum,  &  Mar- 
‘  tjruni  circumire ,  crebroqtie  cryptas  ingredi ,  qua  in 
terrarum  profunda  defojfa ,  ex  utraque  parte  ingredien- 
tium  per  parietes  habent  corpora  fepultorum  ,  &  ita 
cbfcura  fiint  omnia  ,  ut  propemodum  illud  propheticum 
compleatur ,  Defcendant  in  infernum  viventes.  His 
adjungenda  funt  quae  habet  Prudentius  in  Paf- 
bore  S.Bippolyti  Martyris ,  &  in  Defcriptione 
Coemeterii  Cyriacaein  agro  Verano.  Porro  Cum¬ 
bas,  cryptas  ede  ac  valles  luo  loco  docemus.  Vide 
praeterea  Romam  Subterran.  lib.  3 .  cap.  1  2. 
CATACU  MINUS,  pro  Catechumenus.  Althelmus  de 
Laude  virginum  c.  1  2. 

Chrijto  devotus  cum  jam  C  at  acuminas  e  [et. 
CATACUSSIS,  occurrit  apud  Tyronem  in  Notis 
pag.  164.  [Vabs  genus  eft.  Vide  Eghtra.  ] 
CATADOCTA,  Adultorum  Cantica,  in  GlolT.Ifid. 
ubi  quidam  legunt ,  multorum  amica.  Aliae  Gloflae: 
Catadocla ,  multorum  cantica  cataletta.  Sed  videtur 
legendum  ,  Cata ,  dccla.  Catalecta  ,  inultorum  can¬ 
tica.  Ex  La t.  Catus.  [Martinius,cui  Graeviusfub- 
feribit ,  legit :  Cata  dicta ,  ex  Varrone,  qui  expo¬ 
nit  aucta  di£ta ;  quod  accepit  ab  Ennio : 

Tum  coepit  memorare Jimul  Cata  dicta. 

Vide  Varronem  lib.  6.&  fuperius  Cata  2.] 
f  C  AT  AF  ALTUS.  V  ide  Cadafalus. 

CATAFUNIS  cum  plumbo ,  quo  altitudo  temptatur. 
Papias  MS.  Bituric.  Vide  Cataprates. 

«jf  CATAGOG1UM ,  Ludicrum  felium  ab  Ephefiis 
Paganis  olim  celebratum,  quod  occabo  luit  mar¬ 
tyrii  S.  Timothei  primi  eorumdem  Epheborum 
Epifcopi.  Latina  quaedam  MSS.  habent  Citagia, 
alia  Catagia.  Multa  Martyrologia  habent  Dianae 
celebritatem  fuifie.  Vide  A£ta  SS.  Januarii  tom. 

2.  pag.  5  6  6.  coi.  2. 

CATAGOREi; ,  Afcripticnes  ,  accufationes.  Pa- 
piasMS.  a  ,  Accufare, deferre,  exponere. 

CATAGRAPHARE,  Tranfcribere,  Ugutioni  :  ku- 

Tecy^atyiiv. 

CATALAGO  ,  id  efi,  collefrn.  Ita  Gloffae  MSS.  ad 
Canones  Concil. forte  ex  >urd.\cyoc. 

«u  CATALECTA.  Vide  Catadocla. 
CATALEPTICUS,  Idem  qui  Epilepticus ,  in  A£tis 
S.  Erconwaldi  Epifcopi  n.  2  3  . 
f  CAT  ALETA  ,  Caihalecta.  Agnellus  in  libro 
Pontif.  apud  Murator,  tom.  2.  pag.  1  5  6.  coi.  2. 

< face  in  C at  alet  a  navis  infra  fentinam ,  juxta  fentinam. 
Et  pag.  i  6  o .  coi.  2 .  Et  projiciebantur  fub  Catba- 
letta  navis. 

CATALLUM,  Idem  quod  Capitale ,  Bona  omnia 
quae  in  pecudibus  funt.  Ex  Capitale  enim  formata 
vox  Captale  ;  &  cx  Captale ,  Cata! Ium,  ut  ex  Cha- 
ptcl  Gallico,  Chatel  &  Catel.  Exinde  ufus  invaluit, 
ut  hacce  appellatione  bona  omnia  mobilia, cujuf- 
cumque  generis  bnt,  intelligantur.  Chattel,  in  Le¬ 
gibus  vernaculis  Willelmi  Nothi  cap.  4.  Butel- 
lerio  ,  Catcux  font  meubles  &  immeubles  Si  comme 
vrais  meubles  font  qui  tranfporier  fe  peuvent ,  &  e n- 
fuivir  le  corps :  immeubles  font  cbofes  qui  ne  peuvent 
enfuivtr  le  corps ,  ni  e  [Ire  tranfportees  ,  &  tout  ce  qui 
nefi  petnt  en  heritage.  Leges  Edwardi  Confelf.  c. 
3  5.  f/uxta  facultates  fias  &  pojjefjiones ,  &  juxta 
Catalla  fua.}  &c.  Ingulfus  :  Cum  decimis  omnium 
terrarum ,  ac  bonorum  aliorum five  Catallorum.  Item 
p.  894.  Cum  fuis  C at  aliis  ommbus  mobilibus.  Charta 
Communis  S.  Qujntini  ann.  1195.  P uer  aut  ju¬ 
venis  vel  adolefcens ,  fub  tutela  patiis  /ui ....  nullum 
debet  domino  fuo  cavagum ....  donec  proprium  habeat 
Catallum  de  quo  lucretur.  Hovcdcnus  pag.  535. 


CAT  410 

Eurgenfes  captivavit, Catalla  e  orum  afportavitf  Char¬ 
ta  Guidonis  Comitis  Flandriae  ann.  123-7.  in 
Tabulario  Capituli  S.  Bartholomaei  Bethunien- 
bs  :  Si  vero  forefacicns  non  habuerit  Catalla  fuffi - 
cientia  ad  folvendum  judicatum ,  &  habuerit  forte  he¬ 
reditatem  m  terra  &  tenemento  pradittis ,  debet  illa 
hereditas  vendi  proemenda  communi  folvenda.  Charta 
Johannis  Regis  Angi.  lib.  nig.  Scaccarii  p.  3  7 8 . 

Fer  legem  Scaccarii  noflri  conjideratum  fuit ,  quod 
dif  ungeretur  per  Catalla  fua  Anglia,  ad  debita  nojlra 
nebis  folvenda ;  fed  ipfe  omnia  Catalla  fua  ita  fum - 
moverat  quod  inveniri  non  potuerunt.  In  Stabilimen¬ 
tis  S.  Ludovici  lib.  1 .  caput  9 1 .  integrum  eft: 

D’ avotr  fon  garand  de  Chaficl  emble ,  id  ell  ,  de  re 
fubrepta.  ]  Occurrit  pabim.  Vide  Monaflic. 
Anglic.tom.  i.pag.  169.  Roverium  inReomao 
pag.  361.  Duchefnium  ad  Alanum  Charterium, 
Raguellum,  Loifeumlib.  3.  de  Offic.  c.  14.  £cc. 
Catellum  ,  Eadem  notione.  Stabilimentum  in¬ 
ter  Clericos  &  Barones  Normanniae  ann.  1205. 
in  Hift.  Harcurianatom.  3.  pag.  102.  Item,  di-> 
ximus  per  [aeramentum  noflrum,  quod  in  feodo  terra 
G ornei  U feris  &  Coftenfonte ,  non  debet  Arcbiepifco - 
pus  tenere  votum  Domino  placito  fcilicet  de  marita - 
gio  ,  de  legato  mortui ,  de  Catello  mortui  &  de  Catello 
Clerici.  Iterum  occurrit  ibidem  :  De  Catello  Cle¬ 
rici ,  &c.  Madox  Formul.  Anglic.  pag.  277.  in 
Charta  Willelmi  de  Contevill:  Et  fi  vero  pradiclus 
Robertns ,  vel  aliquis  fuorum  a  pradicla  terra  recedere 
voluerit,  libere  recedat  cum  omnibus  Catellis  fuis;  & 
fi  Catella  fua  vendere  voluerit  ,  abfque  licentia  & 
omni  contradiftione  quidquid fibi  placuerit  faciat.  V ide 
ibid.  pag.  27 6.  init.  &  leges  Norman.  cap.  20. 
apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  tom.  7.  pag.  192. 
Catilum.  Conftitutio  Leduini  Abb.  S.  Vedafti 
Attrebat.  de  Placito  generali  :  Abbas  autem  vel 
Frapofitus  [fi  ejl  unde  velit  clamare ,  potefi  omni  tem¬ 
pore  homines  de  placito  in  camera  fua  mundare  ,  &  de 
Catelo  fuo  fuper  eum  clamare  &  legem  facere. 

^  Cantallum,  pro  Catallum.  Chartularium  S. 
Vincentii  Cenoman.  fol.  51.  Monachi  habebunt 
omnes  faifiv.as  &  Cantalla  ,  qua  cum  latrone  poterunt 
reperiri. 

Catallum,  Pradticis  Anglis  eft  omne  bonum  mo¬ 
bile  feu  immobile,'  quod  neque  liberum  tene- 
mentum,  neque feudum  eft.  Aliudeft  perfonale, 
quo  intelliguntur  bona  mobilia  :  aliud  reale, 
quo  intelliguntur  poflefliones  &  tenutac,  quas 
tenemus  ad  terminum  annorum,  aut  ad  volun¬ 
tatem  alterius.  Ita  Cowellus  lib.  1.  Inftit.  tit. 
io.§.  18.  lib.  2.  tit.  2.  §.  20.  Raftallus ,  &  Ed- 
wardus  Cokus  ad  Littlet.  fe£t.  177* 

Melius  Catallum,  quod  poft  mortem  tenentis  do¬ 
mino  praeftutur:  Hehotum  Angli  vocant  hanc  prae¬ 
dationem  :  Droit  de  meilleur  Cattel ,  Confuetudo 
Hannon,  cap.  83.  Charta  Philippi  Marchionis 
Namurcenbs  ann.  1212.  apud  Miraeum  in  Di- 
plom.  Belg.  lib.  2.  c.  6  7.  Statui  ut  d  nullo  Milite 
qui  fit  de  familia  vel  advocatione  mea  melius  mobile , 
quod  quidem  Melius  Catbelum dicitur ,  de  c  at  ero  acci¬ 
piatur  po(l  ejus  deceffum ,  nec  id  ab  ejus  haredepro  illo 
mortuo  exigatur.  [Charta  Alidis  Domins  Boulariae 
ann.  1238.  apud  eumdem  Miraeum  tom.  1 .  pag. 
755.  coi.  1 .  Omnes  fervos  &  ancillas  in  dominio  de 
Boulario  commorantes  ab  f  sivimus  ab  omni  exattione 
&  taliis.  Hoc  excepto  ,  quod  tenebuntur  Domui  de 
Boulario  ad  Melius  Catellum  ad  mortem;  &  quidem 
tenebuntur  ad  nuptias  puerorum  meorum,  &  fi  quem 
contingit  fieri  Militem  ,  ad  hoc  nobis  ferre  juvamen .J 
Adde  Ebploma  Joannse  Comitiffie  Flandjr.  pro 


J.ii  CAT 


Monaflerio  Marquetano  §.  i  $  .  apud  Buzelinum 
Jib.  2 .  Flahdr.  cap.  30.  &  Areftum  20.  Aug.  ann. 
t  41 1.  in  Hili.  Bethunienfi  pag.  11  6.  Huic  porro 
debito  obnoxii  potiffimum  erant  homines,  qtlos 
Mortua  munus  vocabant.  Chronicon  Magnum 
Belgicum  ann.  1123.  In  eo  vero  confijlebat  jus , 
(Mortuae  manus  j  ut  quando  cumque  aliquis  pater- 
familias ,  qui  hanc  debuit  fervitutem ,  moreretur ,  in  fi - 
gnum  fervitutis  pr  ater  ita  Optimum  Pignus ,  veljocalc , 
quod  m  ipfius  domo  reperiri  contigerit ,  'a  dominis  exi¬ 
geretur  :  fin  autem  nihil  e  fit ,  ut  tum  defundi  dextera 
manus  abjcijfa  dominis  offerretur.  Id  etiam  juris  fibi 
olim  vindicarunt  Ecclefiae,  ut  ex  Synodo  Sodo- 
renli  docemur.  Locum  habes  in  Mortuarium  & 
Pirotttm.  Rhenanus  lib.  2.Rer.  German.  p.  87. 
Erant  infuper  Ecclefiajlici  fervi ,  quos  ipje  Rex ,  aut 
Dux ,  aut  Comes  Monaflerio  donajfet.  Hinc  videmus 
Abbates  no (l rates  adhuc  talia  mancipia  pojfidere  ex 
liber  alitate  Francorum  Principum.  Hinc  illa  penfita- 
tiones  originem  habent ,  quibus  multos  [cimus  obnoxios, 
ut  mortuo  patrefamilias  Praflantiffimum  jumentum  e 
fiabulo  Procurator  Abbatis  abducat  vel  vbjiium  pretio- 
fijfimam  auferat.  Vide  Heriotum  ,  &  Kilianumin 
Hoofd-jloel. 

Catallum  Majus,  in  Charta  anni  1187.  ex  Ar¬ 
chivo  Majoris  Monafterii:  Pradidi  Ahlites  de  Ma¬ 
ceriis  habebunt  unum  Monachum  in  Abbatia  de  ge¬ 
nere  eorum  in  perpetuum  ,  qui  fecum  afferet  Catdlla 
ftta ,  qua  habebit five  in  equis  five  in  armis ,  &  quando 
recipietur  dabit  quinquaginta  [olidos  Andegav.  pro  ve- 
flitu  fuo  monachali ,  nifi  habuerit  Majus  Catallum  ; 
hoc eft,  catalla  multa  majoris  pretii. 

Catallum  ,  pro  Capitale ,  Caput  pecuniae  debi¬ 
tae,  Gall.  Capital.  Madox  Formulare  Anglic.pag. 
77.  Ego  Ric.  de  Sanford  finem  feci  ver  fas  Benedi¬ 
ctum  Pernae  de  omnibus  debitis ,  &  plegiagiis ,  & 
querelis  ,  quas  idem  Benedidus  habuit  ver  fis  Nugo¬ 
nem  de  Baious  die  qua  obiit ,  per  centum  marcas  ar¬ 
genti  >  pro  quibus  ego  Ric.  reddam  ei  fingulis  annis 
decem  marcas  de  lucro ,  quamdiu  tenuero  pr  inomina¬ 
tas  centum  marcas.  Et  fi  per  partes  fo  Iverim  pradidas 
centum  marcas ,  in  qualibet  folutione  decidet  deluero 
quantum  pertinebit  ad  tantam  folutionem  Catulli. 
CATALOGUS,  Snperfcriptio ,  confcriptio.  Papias 
MS  cui  procul  dubio  fuperferiptio  &  confcriptio 
idem  funt  quod  aliis  enumeratio ,  ut  vulgo  reddi¬ 
tur  KUTlxXoyCS. 


CATAMAITI ,  Ergajlulum  ,  GlofT.  Ifid.  in  qui¬ 
bus  etiam  Catomain ,  Ergajlulum.  Pithoeus  feribit: 
Catomum ,  Ergajlulum.  Graevius  credit ,  audlores 
Gloffarum  fcripfiife  Catonium  ,  Ergajlulum.  k«t«- 
viov,  inquit,  a ,  quod  eft  fubterraneum  qua¬ 
lia  funt  ergaftula.  Vox  Catonium  Graeviano  fenfu 
nota  fuit  Laberio  <3c  Ciceroni. 

'CAT  AMANE.  Jo.  de  Janua -.Catamane, i.  juxta  mane , 
fcilicet  diluculo  ,  a  cata  ,  quod  ejl  juxta  ,  &  mane. 
Lbrardus  Bethunienlis  in  Graecifmo  : 

Jjhiplibet  d  mane  fieri  dicas  Catamane. 

GlofT.  Lat. Gall .Catamane ,  Pres  dujour.  Chroni¬ 
con  Windelem.  lib.  2.  cap.  5  1.  Fuit  hoc  Catema- 
ne ,  pro  Catamane.  Utitur  etiam  Gariopontus  lib. 
3.  Paftion.cap.  58.  [Vulgatus  Interpres  Ezech. 
46 .  1  5 .  Faciet  facrificium  jtiper  eo  Catamane ,  mane , 
bolocaufium  femptternum.  ] 

'f  CAT  AMITES.  Vide  Cerniculi. 

CAT AMODICUM,  Intra  modicum  tempus, Gal¬ 
lis  Dans  peu.  Mattii.  Silvaticus:  C at amodicum,  jux¬ 
ta  modicum ,  vel  paulatim ,  ex  Graco  &  Latino  com- 
pcfittm.  Adla  SS.  Martyrum  Tharafii  &  fociorum: 
Maximus  Prafts  dixit  :;K x-dmodicum  te  exterminabo. 


CAT  4 1  % 

Gariopontus  lib.  3 .  PalTionar.  cap.  3  4.  Et  minant 
digerunt  C 'at  amodicum ,  cum  fani  erum  velutiface^&c. 
Adde  cap.  49.  69.  lib.  5.  cap.  I  z. 
CATAMONTEM,  Coli  afpedum.  Ita  GlofT.  Ifid. 
[  Conftantienfis  :  Catamontem  ,  juxta  coeli  confpe- 
dmn.  Graevius  fufpicatur  legendum  Catamane , 
quod  barbare  interpretati  funt ,  juxta  cceli  confpe- 
dum ,  hoc  eft ,  cum  lucefeit ,  ut  difcuffis  tenebris 
coelum  liceat  afpicere.  ] 

CATANECTA,  Doda  puella.  ItaUgutio  MS.  Vide 

Catap  itera. 

CATANEUS.  Vide  Capit  anens. 

«[  CATANUS ,  Pica.  Vide  Gaja. 

CATAP  ANUS,  Catepanus,Catipanus,  Idem  quod 
Capitaneus ,  Praefes,  Praefeitus  provinciae  vel  civi¬ 
tatis.  Ita  porro  appellabantur  qui  in  Italiam  ab 
Impp.  Byzantinis  mittebantur,  provincias  ac  ur¬ 
bes  redturi.  Leo  Oft.  lib.  2.  c.  6  8-  Alius  in  Apu¬ 
liam  Catapanus ,  nomine  Ducliano  ,  ab  Imperatore 
dirigitur.  Hugo  Falcandus  pag.  671.  Strategoti , 
Camerarii  ,  Catepani.  tGuillelm.  Apul.  lib.  1 .  de 
Geft.  Norm. 

Tumidi  tandem  rumor  pervenit  ad  aures , 
fihfi  Catap  an  fuerat  Gr acorum  mijfus  ab  urbe , 
Cui  Conjlantinus  nomen  dedit  editor  urbis. 

[  Paulo  poft : 

Aluit  a  Gr  acorum  cum  gente  Bafiliusire 
fjuffus ,  in  hunc  audax  anno  movet  arma  fcquenti: 
Cui  Catap  an  fado  cognomen  erat  Bagianus , 
Jffupd  Catap  an  Graci,  nos  juxta  dicimus  omne  : 
fi)ui[qnis  apud  Danaos  vice  fungitur  hujus  honoris 
Dijpofitor  populi  parat  omne  quod  expedit  illi, 
Et  juxta  quod  cuique  dari  decet,  omne  minijlrat.'] 
Infra  : 

Partibus  Aufoniis  Gallorum  terror  habetur. 

Ex  quo  Normannos  Catap  an  ab  [cedere  fecit. 
Occurrit  paffim  apud  Lupum  Protofpatham  j 
Anonymum  Barenfem  ,  in  Chronie.  MS.  Andr. 
Dandulian.  1003.  in  Vita  S.  Vitalis  Siculi, apud 
Ughellum  in  Italia  facra  tom.  4.  pag.  1167.  to. 
7.  pag.  1073.  &c.  His  infignem  addam  locum 
ex  Vita  Lietberti  Epifcopi  Cameracenfis ,  cap. 
41.  tom.  9.  Spicilegii  Acheriani  ,  qui  criticam 
manum  requirit  :  Princeps  illius  infula  (Cypri) 
quem  ICatapan ,  hoc  ejl ,  fecundum  dominum  vocant. 
Ubi  proclivi  errore  Ratapant  irrepfit:  quanquam 
cur  hac  voce,  fecundus  dominus defignari dicatur, 
non  plane  video  ,  nifi  pro^aTa  TnxvTOHpdro^a  ,  Ca- 
tapan  didlumaudor  putaverit,  hoc  eft,  pojl  Impe¬ 
ratorem,  feuqui  illius  vices  exequebatur. 

De  vocis  origine  nugantur  Guillelmus  Apul. 
lib.  x.  Glaber  Rodulphus  lib.  3.  cap.  1.  &  Leo 
Oft.  lib.  2.  cap.  5  1.  quorum  fententias  difculfi- 
mus  in  Notis  ad  Alexiadem  pag.  2  7  5 .  ubi  often- 
dimus  vocem  hanc  formafte  Byzantinos  exK«T«- 
7rdvu ,  quamquibufvis  Capitaneis ,  feu  cujufcun- 
que  ordinis  viris  primariis  tribuere  folent.  Hodie 
Neapoli  Catapanus  vocatur  publicus  minifter, an¬ 
nonae,  ponderibus,  menfurifque  prcefedtus.  Char¬ 
ta  Veneta  ann.  1  3 46. apud  Sanlbvinum  &  Strin¬ 
gam  in  Venetia  lib.  2.  pag.  m.  Mixier  Marco 
Catapan. 

Catipanus,  apud  Romualdum  in  Chron.  MS.  ann. 
998.  ioii.  1012.  1066.  &in  Hift.  Dalmati¬ 
ca  Joann.  Lucii  pag.  7 6.  78. 

Acatapanus  ,  in  Charta  Alfonfi  Regis  Aragon.  & 
Sicil.  ann.  1456.  apud  Bonfil.  Conflantium  in 

^Meffanalib.  8-  pag.  6 4. 

Catap  amatus, Officium  Catapani.  Anonymus  Baren- 
fis in  Chron.  ann.  1025).  Eujlajhis  adduxit  Cata- 


41 3  CAT 

p matum  Chrifloforo.  ApudTheodor.  Balfamon.  in 
.  Synod.  VII.  can.  n.p.  5  1 9.  exftat  Novella  Ma- 
ruclis  Comneni,  qua  Monafteria  eximuntur  a-rro 
yvpui; ,  id  cft ,  exa&ionibus ,  quoE  in 
fumptus  Capit  aneor  um  provincias  fuas  oberran¬ 
tium  folvebantur. 

Catipania.  Scribit  Romualdus  Salernitanus  Archie- 
pifcopus  in  Chronico  MS.  ann.  1013.  Bugianum 
quemdam  ,  qui  Bomecvvuc  Scylitzae  dicitur,  a  Grae¬ 
corum  Imperatore  in  Italiam  mifTum  cum  Cati- 
pani  dignitate ,  in  Apulia  plures  urbes  &  oppida  adif- 
cajfe  acconflituijfe ,  ipfamque  regionem  ufque  hodie  Ca- 
tipaniamex  fuo  nomine  didam ,  quae  eadem  efl,quam 
Itali  ipfi  Capitanatam  ,  ex  voce  ipfis  magis  familia¬ 
ri  ,  appellarunt ,  ut  in  Notis  ad  Alexiadem  obfer- 
vavimus. 

At  cum  frequens  apud  Byzantinos  atque  adeo 
Italicos  aevi  medii  Scriptores  Catapanorum  Italiae 
mentio  occurrat,  haud  abfurdum  forte  videbi¬ 
tur,  fi  ex  Hilloricis  Graecis  ac  Latinis  eorum  fe- 
riem  ad  maj  orem  Hiftoriae  lucem  hocceloco  infe¬ 
ramus.  Notum  autem  expulfis  Italiae  finibus  Go¬ 
this  ,  fub  Juftiniano  demum  miifos  Praafe&os,  feu 
,  qui  provincias  de  urbes  regerent ,  de  po¬ 
pulos  in  officio  continerent ,  quos  inter  primus 
exftitit  Belijfarius ,  qui  exadis  Gothis  Italiam  ali- 
quandiu  gubernavit,  ut  de  Narfes  Eunuchus  & 
Patri-ius,  quiin  Italiam  Longobardos  evocavit, & 
alii,  quos  excepere  pofimodum  Exarchi  Ravenna¬ 
tes  ,  hofque  Catapani ,  feu Praefe&i  Apuliae  &  Ca¬ 
labriae  ,  poftquam  Longobardia,  aliifque  Italia: 
aliquot  provinciis  Gra:ci  pulfi  funt-  Horum  pri¬ 
mus  mihi  occurrit 

Stephanus  cognomento  Maxentius  Cappadox ,  mif- 
fusad  gubernandam  Longobardiam  a  Bafilio  Ma¬ 
cedone  ,  cui  ob  res  male  gellas  abrogatum  impe¬ 
rium  ,  (  de  quo  idem  Porphyrog.  in  eodem  Bafi¬ 
lio  num.  7  1 .  Edit.  Combefilii , )  eique  fuffedtus 

Nicephorus  cognomento  Phocas ,  virftrenuus,  ut 
eft  apud  Scylitzem  p.  586.  Vide  ftemma  Phoca¬ 
rum  in  Familiis  noftris  Byzantinis. 

Gregorius  Bajulus  Imperialis  Gr acorum  an.  875.  apud 
Lupum  Protofp.  de  Erchempertum  cap.  3  8.  &  41. 

Casanus  feu  Cassanus  Patricius ,  ann.  883.  884. 
apud Erchempert.  cap.  56.  57.  60. 

Joannicius  Canditatus  Stratigo  Auguftalis ,  Caffiino 
fuffe&us  ann.  884  apudErchemp.  c.  60. 

Tradezi  Straticus ,  an.  886.  apud  Lupum  Protofp. 

Theophylacius  Stratigo ,  ann.  88  7- apud  Erchem¬ 
pertum  cap.  66.de  Le.onem  Oft.  lib.  1.  cap.  60. 

Consiantinus  Patricius, qui  de  'Trapezii ,  feuutGrae- 
cis  dicitur  eV/  rpa uricus  ,  Praefc&us  menfoe 

Auguftali,an  887.  889.  apud  Lup.  Protofp.  Er¬ 
chempert.  cap.  76.80.  LeonemGram.  Zonaram, 
&  Scylitzem  p.  595. 

Sym.vaticius, Protofpat!)  arius  &  e^eerr,yo(,i.  Dux,  Ma¬ 
cedonia  ,  Thracia ,  Ceyhalonia ,  atque  Longobardia  , 
Leoni  Oft.  lib.  1.  cap.  52.  idem  qui  Sabbaticius 
Straticos ,  feu  Strategus ,  apud  Protofpat.  ann. 
891.  Is  Beneventum  cepit,  cujus  dominium  cum 
annis  3.  mcnjibus  9. diebus  20 .exegiffet, 

Georgius  Patricius  ci  fuccefibr  exftitit ,  inquit 
Chronicon  S.  Vincendi  de  Vulturno  lib.  4.  Is 
cum  Benevento praefuiRet  3.  annis  de  menhbus 
9.  a  Guidone  Duce  de  Marchione  una  cum  Grae¬ 
cis  inde  pulfus  eft ,  ut  ait  Leo  Oft.  lib.  1 .  c.  5  2 . 
Vide  Fragmentum  Hift.  Longob.  apud  Camillum 
Peregr.  pag.  144.  145.  &  Anonymum  Salerni- 
tan.  part.  4. §.  1.2.  3.5. 

B ars KQiviPatricius  Georgio  fucceffit,  ut  eft  in  Chro- 


CAT  414 

nico  S.  Vincentii.  Vide  Fragm.  Hift.  Longob. 
^  pag.  1 46.de  Ughellumto.  8.p.  68. 

Cosmas  Anthius  Protopatricius ,  Bajtlicus ,  Protonota- 
rius  &  S traticos  Sicilia  &  longobardia ,  ann.  893. 
VideUghellum  tom.  8  •  p.  6  8. 

Melissenus  ,  qui  Lupo  Meusianus  ,  Italiae  Strate¬ 
gus  ann.  900. 

Nicolaus  Patricius ,  cui  Picjgli  cognomen  erat ,  ann. 

915.  apud  Leonem  Oft.  lib.  1 .  cap.  5  5 . 

Ursileo  ,  apud  Lupum  ,  ann.  921. 

Michael  ,  Schlavus,  ann.  625.  apud  Lupum  Pro- 
tofp.  de  Anonymum  Barenf. 

Imogalaptus  ann.  940.  apudProtofpatham. 
Platopodius  an.  9  47.  apud  Protofpatham. 
Melissenus,  LupoMALAcHiANUs ,  an.  9  5  1 . 
Paschalius  ann.  943.  apud  Anonym.  Combefifia- 
num  in  Lacapenonum.  46. 

Marianus  Patricius  ann.  955.  apud  Protofp.  qui 
Leoni  Oft.  1.  2.  cap.  2.  Marianus  Anthy patiis  Im¬ 
perialis  Patricius  ,  &  Stratigos  i.  Dux  Calabria  ac 
Longobardia.  Vide  Anonym.  Combefif.  in  Coip 
ftant.  Porphyrog.  n.  3  o. 

Nicephorus Magijler  an.  966.  apudProtofpatham. 
Primus  autem  hac  Magiftri  dignitate  infignis  , 
Strategi,  feu  Catapani  Italiae  munus  obiit.  Au- 
<ftor  Vitae  Nili  junioris  :  EKpocT£»7roTe  d/juport^cov  t cev 

^copwv,  t  i  koli  tifxat;  KaAa£pi«?  o 

M dy!$-j>c(  ,  Kaci  fxovoc  tw  a^icc/xcni  tcJtm 

VTetoa  t «V  ei /inCuv  Baritew  »7ri  tcuc  pw^tiVai?  oLttc- 

5-aAe/c ,  dec. 


Passarus  Protofpatha  an.  97  3.  Lupo  Protofp. 

Zacharias  an.  975.  Lupo. 

Porphyrius  Protofpatha  ann.  97 9. 

Calocyrus D  elptinas  P  atricius  an.  98  2.  de  98  3  .apud 
Protofp.  Illius  etiam  meminit  Zonaras  pag.  1  76. 
Genus  forte  ducebat  aCalocyro  ,  de  quoScylit- 
zes  in  Leone  Imp.  p.  598. 

Romanus  Patricius  ann.  985.  apud  Protofpatham. 

Sergius  Protofpatha  ,  an.  987.  apudProtofpatham 
de  Anonymum  Barenfem,  qui  hoc  anno  occi- 
fum  a  Barenfibus  aiunt. 

Nicolaus  Kpir»'san.  98  7.  apud  Protofp.  Idem  forte 
qui  Calabuti  cognominatur  apud  Anonymum  Ba¬ 
renfem  ,qui  Adraliftum  interfecit. 

Joannes  Patricius,  qui  &  Ammiropolus , an,  9 8  9.  apud 
Protofp.  de  Anonym.  Barenfem, qui  Leonem  Ican- 
nato  ,  &  Nicolaum  Critim ,  &  Porphyrium  interfecit. 

T ubali  an.  9  9  o .  a  quo  interfeiftus  Petrus  Exubitus , 
apud  Protofp.  de  Anonymum  Barenfem. 

Mackotheodorus  Excubitus,  occifus aMaraldo  an. 
997.  apud  Protofp.  de  Anonymum  Barenfem. 

GuBGORWsTracbanioti  Catapanus  ann.  989. 1  000. 
apudProtofp.  de  Barenf.  Grarcis  de 

qua  familiaalibi  egimus. 

Melus Barenfis,  Catapanus  an.  9 9  8 .  apud  Romualr 
dum  Salernit.  in  Chronico  MS. 

Xiphias  ,  vel  Xiphea  Catapanus ,  apud  Anonym.  Ba¬ 
renf.  an.  1006. 1007.  quo  anno  obiit  Bari.  Iftius 
forte  filius  Xiphias  alter, qui  fub  exitumlmpe- 
rii  Bulgaro&oni  defecit,  ut  eft  apud  Zonaram. 

Curcuas  Patricius  ann.  1 00  8.  1 010.  quo  de  obiit, 
ut  eft  apud  Protofpat.  de  Anonymum  Barenfem 
Vide  Stemma  Joannis  Zimifcis  Imper.  in  Familiis 
noftris  Byzantinis. 

Basilius  Mesardonites  ann.  1010.  1012.  apud 
Protofp.  qui  an.  1  o  1  7.  obiiffe  annotat. 

Andronicus  Turnices  Catapanus  ann.  1017.  apud 
Protofp.  Anonymum  Barenf.  TurniciusGuiI- 
lelmoApul.  lib.  i-pag»  *• 

Basilius  Bugianus  Catapanus  anno  1018.  loiy. 


415  CAT 

&  1024.  apud  Ptotofp.  &  Barenf.  &  Romual- 
dumann.1012.  1  01 3.  qui  Bajano  Catapanus  Leo¬ 
ni  Oft.  !ib.  2.cap.  39.  51.  Bagianus,  Guiilelmo 
Apul.  lib.  1.  p.  3.  ScylitzxBe<ft>am-?. 

Abalantius  Patricius y  an.  1018.  apud Protofp. 
Safarius  Kgm?  an.  io  2  3 .  apudProtofpath. 

Leo  Potus  an.  1027.  apud  Protofpath.  Vide  Stem¬ 
ma  Argyrorum  in  Familiis  noftris  Byzantinis. 
Michael  ProtofpatariusjCritituBiltt&Ypodromu ,  de- 
fcendit  an.  1032.^  adduxit  Anatolikj  epi  tuykjacon 
Catepanum.  Ita  Anonymus  Barenfis  &  Protofpath. 
apud  quos  ita  reddi  debent  iftae  dignitates  ,  quse 
utrique  adferibuntur,  1  TTTTcJ^pOfJLOU  y 

©  »  \  rv  >  ** 

(X  STTITOOV  C\XUcDiOdV* 

Constantinus  Protofp  at  a  qui  Opo  vocatur ,  Catapanus 
ann.  1033.  apud  Protofp.  &  Barenf.  Ille  forte 
cujus  amore  captam  Zoem  AuguftamfcribitScy- 
litzes  pag.  753. 

Leo  Opus  an.  i  o  3  7.  de  quo  idem  Scylitzes  p.  470. 
Nicephorus,  qui  <3c  Dokino,  Catapanus  ann.  1039. 

apud  Protofp.  &  Barenfem. 

Michael  qui  &  Dokiano  ,  Catapanus  ann.  1041 
apud  Protofp.  &  Barenf.  Ducliano Leoni  Oft.  lib. 
a.c.  68.  Dochianus ,  Guillemo  Apul.  lib.  1 .  pag. 

5 .  7.  v.  V ide  Stemma  Comnenorum. 

Exagusto  Catapanus ,  filius  Bugiano  Catapanus,  ann. 

1042.  apudAnonymum  Barenfem.  Vide  Guill. 
Apul.  p.  7.  v. 8.  v. 

Georgius  Maniaces  a  Michaele  Imp.  in  Apuliam 
miftusanno  1  042.  ubi  &  purpuram  induit.  Ano- 
nym.  Barenf. 

Pardus  Patricius  cum  Tubahi  Protofpata  defeendit  an. 

1 043 .  quo  Imperatorem  fe  appellari  voluit.  Ano- 
nym.  Barenf. 

Co  nstantinus  Theqdorocanus  Proedrus  ,  vir  cla¬ 
rus  &  genere  ncfoiliflimus ,  inquit  Scylitzes  ,  in 
Italiam  contra  Maniacem  ,  qui  tyrannidem  inva- 
ferat ,  millus  ann.  1043.  eidem  praefuit,  ut  eft 
apud  Protofp.  &  Anonym.  Barenfem.  Is  poftmo- 
dum  contra  Nicephorum  Bryennium  ,  qui  pur¬ 
puram  perinde  induerat  ,  miffus ,  ab  eo  fufus  & 
captus  eft.  Rem  narrat  idem  Scylitzes ,  qui  & 
Georgii  Theodorocani  Cycladum  Prsefedi  pree- 
terea  meminit  p.  7  2 1 . 

Eustachius  Palatinus  Catapanus  an.  1045.  1046. 

apud  Protofp. &  Barenfem. 

Joannes  ,  qui  &  Rafhael  ,  Catapanus  ann.  1 046. 

1o47- 

Argyrus  ,  Magifter ,  Veftes  &  Dux  Italis  an.  to  5 1. 
apud  Protofp.  Vide  Stemma  Argyrorum  Baren- 
fium. 

ALExiuscogn.  Charon.  Vide  Nicephorum  Bryen¬ 
nium  lib.  1.  c.  2. 

Trombus  Catapanus  an.  1  o  5  8.  apud  Protofp. 
Marules  Catapanus  an.  1 06  1 . 

Sirtanus  Catapanus  ann.  1062.  apud  Anonymum 
Barenfem. 

Apochara  Catapanus  ann.  1064.  apud  Anonymum 
Barenfem. 

Curiacus  Catapanus  an.  1  o66.apudRomuaIdum 
Salernitanum. 

Mabrix  ,  qui  &  Mabrica,  Anonymo  Barenfi  anno 
10 66.  Vide  Notas  ad  Annam  pag.  28  3. 
StephanusPatrianus  ann.  1071.  apud  Anonym. 
Barenf.  qua  ferme  tempeftate  exadi  Apulia  &  Ca¬ 
labria  a  Normannis  Graeci.  AddeOdav.  Bertran- 
num  in  Defcript.  Regni  Neapol.  pag.  6  5  .&  feqq. 
CATAPHAGUS.  Kcfuqay>k ,  Vorax.  Fragmentum 
Petronii :  In  Leone  Catapbagi  nafcuntur  &impetioJi. 
CATAPHORA  ,  Lapfus ,  fomnolentia gravis.  Cata- 


CAT  41 6 

phoricus  fiomnus ,  profundus ,  in  Medicina  Salernic. 
pag.  269.  edit.  1 6  2  2 .  funt  voces  G  rsecae. 
CATAPHRACTA,  Thorax  ferreus,  uxl»$ } 
apud  Tertullian.  de  Pallio. 

^[Cataphractarii  Comites.  Vide  in  Comites. 

^  Cataphratus  ,  pro  Cataphraftus ,  Thorace  ferreo 
indutus  ,  Gall.  Cuirajfter.  Carolus  de  la  Rochefou - 
caut  Dominus  de  Randay  Miles  &  Eques  auratus 
ala  Catbapbratorum  Prafeftus ,  &c.  apud  Rymer. 
tom.  5.  pag.  593.  coi.  2. 

CATAPLASMA ,  feminino  genere.  GregoriusTu- 
ron.  lib.  6.  Hift.  cap.  15.  Tunc  canthare d arum 
Cataplafmam  nimium  validam  ponens  ,  &c. 
Cataplasmare  ,  Cataplafma  adhibere,  apud  Odav.' 
Horatianum  lib.  1.  Rerum  medicar,  cap.  19. 
Joannes  Monachus  lib.  2.  Vitae  S.  Odonis  Abb. 
Cluniacenf.  His  & Jimilibus  exemplis  Cataplafma - 
bat  vulnus  mea  mentis  &  pravitatis.  Occurrit  apud 
Ifaiam  38.  Cataplafinatus ,  dixit  Paulinus  Aqui- 
Jeienfis  in  Epiftol.  ad  Carolum  Magnum  praefixa 
lib'.  1.  contra  Felicem  Urgelitanum.  [  Cathaplafma~ 
re  Bernhardo  de  Breydenbaib  pag.  277.  Itine¬ 
rarii  Hierofolym.  Accidit  autem  peregrinanti  copia 
pediculorum . . .  quod  cum  evenerit ,  corpus  ejus  Catha- 
plaf  netur  cum  argento  vivo  occifo  cum  oleo  adjunfta 
arifiologia  longa.  ] 

CATAPLECT  ATIO ,  interpretatur  convitium ,  unde 
fecundum  unam  tranflationem  dicitur  objurgatio ,  Ec- 
clejiaf  ici  2  1 .  &  poteft  dici  Catapleftioy  a  cata ,  quod 
e  fl  juxta,  &  ple  dio ,  tis ,  quando  fcilicet  tanta  efl  rixay 
quod  fere  pleftunt  fe  ,  id  eft ,  puniunt  ,  &  verberant . 
Noflra  litera  dicit ,  Objurgatio  &  injuria  annullabunt 
fubflantiam :  fcd  alia  tranflatio  habet ,  Catapleftatio, 
ut  dicit  Gloff.  Haec  Joannes  de  Janua,  &  au  dor 
Mamotredi.  GloflaeMSS.in  Bibi.  Regia  -.Cataple- 
elatio  ,  objurgatio.  Papias :  Catapleftatio ,  convitium. 
Editio  hodierna  Ecclefiaftici  habet  Objurgatio. 

CATAPLUS ,  [xdTct7rXa; ,  ]  Claffis  appulfus  ad  por¬ 
tum,  ac  praefertim  mercatorum,  llidor.in  GlofF. 
Cataplus 'adventus  navis.  Gloff.  MS.  Reg.  Adven¬ 
tus  ,  Navigium  ,  Cataplus.  Alibi ,  ut  &  Ugutio  : 
Cataplus  y  Adventus  navium ,  maxime  in  eum  por¬ 
tum  unde  exierant,  ut  obfervat  Salmafius  de  Mo¬ 
do  ufurar.  pag.  3  5  7*  Ita  vocem  hanc  ufurpan* 
Martialis  lib.  2.Epigr.  75.  Vindicianus  Archia¬ 
ter,  Aufonius  in  Narbone  ,  Ulpianus  in  Ieg.  4. 
D.  de  Offic.  Proconf.  Sidonius  lib.  6.  Epift.  8- 
lib.  7.  Epift.  7.  &c.  Vide  Cafaubon.  ad  Sueton. 
in  Aug.  cap.  97.  AtGregoriusTuron.  1. 4.  Hift. 
cap.  3  8  •  Cataplum  videtur  appellaffe  portum  ip- 
fum  ,  ad  quem  naves  mercatoriae  appellunt : 
Igitur  advenientibus  ad  Cataplum  Mafplienjium  na¬ 
vibus  tranfmarinis ,  Vigilii  Archidiaconi  homines  70 . 
vafa ,  qua  vulgo  Orcas  vocant ,  olei  liquaminis  furati 
funt ,  nefeiente  dotnino. 

CATAPOTA  ,  Genqs  calicis.  Papias  MS. 

CATAPOTIUM,  Medicis  dicitur  Medicamentum 
quod  non  diluitur ,  fed  ita  ut  efl.  Ita  Scribonius  Lar¬ 
gus  cap.  87.  &  ex  eo  Marcellus  Empiricus  cap. 

1  6.  Pillulas  ,vq rtit  Symph.  Champerius. 

Catapodium,  pro  Catapotium.  Gloff.  Anglo-Saxon. 
Ailfrici:  Catapodia,  ppyl-pentjetojfienc.  Matth. 
Silvaticus  :  Catapodia  ,  vel  Catapotia  ,  id  efl ,  qu& 
modica  potetur  vel  inglutiatur ,  efl  pillula.  i*a  etiam 
fere  Ugutio.  Apud  Alexandrum  Iatrofophiftam 
in  libris  de  Paffionibus,  paffim  habetur  Catapu - 
tia :  ubi  Gloffoe  MSS .pillulas  interpretantur.  Vide 
Celfum  lib.  5.  cap.  25. 

H  CATAPRATES  ,  Linea  cum  maffa  plumbea  i  qua 
maris  altitudo  temptatur.  Papias  MS.  cum  veteri 

Gloffario 


417  GAT  •* 

Gloftario  San-German.  n.  501.  Ifid.  Orig.  19. 
4.  habet  Cataporates.  Melius  Plautus  Aul.  4.  i, 
12.  Catapirates  a  Gra:co  tcflxTru^Hr^  vel  K-aTu^n- 
pceluptx,  Bolis,  Gall.  Sonde. 

CATAPUERA,  Docta  puella  ,  Joanni  de  Janua ,  ex 
Catus ,  oifve,  cPicT icPa.y /acvos  ,  in  GlolT.  Lat.  Grsec. 
CATAPULTA.  Vita  S.  Monani  to.  1 .  SS.  Martii 
pag.  88.  Accidit  interea  commijjb  contra  Anglosprx,- 
lio  per  Regem  pr&fatum  ,  eunidem  fagtti a  ferrea  &  ha¬ 
mata ,  qua  vulgo  Catapulta  dici  folet  ,  lethalirer  vul- 
r.eraft.  Plautus  ufus  eft  etiam  protelo,  alii  pro 
balifta.  Vide  Gallonium  de  Cruciatibus  Marty¬ 
rum  cap.  2. 

%  CATARACTA,  a  Graico  xxt afde-miv ,  defluere, 
erumpere,  Oculi  fufFufio ,  Gall.  Cataracte. Procef- 
fus  de  Vita  S.  Thomae  Aquinat.  tom.  1.  Martii 
pag.  691.  Interrogatus  quo  morbo  viderat  eum  im¬ 
peditum  in  oculis ,  dixit  quod  quodam  morbo  ,  qui  vo¬ 
catur  Catar  alta.  Occurrit  rurfus  in  VitaB.  Juftinae 
to.  2.  SS.  Martii  pag.  244.  &  in  Miraculis  B.  Si¬ 
monis  de  Lipnica  to.  4.  SS.  Julii  pag.  575.  ve¬ 
rum  hic  paulo  diverfa  notione  :  Gravtterque  toto 
fere  novitiatus  fui  anno  laborans  capite  ,fenticbat  Ca¬ 
taractam  ,  feu  ftridorem  ,  obftnictionem  aurium  &  na¬ 
rium.  Vide  C at ar altus. 

CAT AR ACT  A E ,  Clathra  ,  aut  fores  clathratae ,  ad 
cataradse  formam  ex  lignis  feu  ferro  cancellatim 
compadae,  vel  portae robulliores,  funibus  aut  ca¬ 
tenis  ita  fufpenfte ,  utdemitti  &  fubduci  poflint, 
prout  res  poftulat ,  quales  in  urbium  aut  arcium 
aditu  ,  hoftium  irruptioni  propulfandae  pallim  in 
ufu  remanferunt  Cater actas ,  Boccacius  vocat 
quafvis  feneftras  clathratas.  Anaftafius  Bibi,  in 
Gregor  IV.  pag.  167.  Civitatem  aliam  'a  folo  valde 
fortijjimam  ,  muris  quoque  altioribus ,  portis  fimul  ac 
feris,  &  C at ar 'addis  eam  undique  permunivit.  [Ver- 
fus  antiqui  de  Mediolano  apud  Murator,  to.  2. 
part.  2.  coi.  68  S.  Erga  murum  pretiofas  novem  ha¬ 
bet  januas  ,  vinclis  ferreis  &  claves  circumfpectas  na¬ 
viter  ,  ante  quas  Catar  aliarum  fiftunt  propugnacula.  ] 
Cataractae  S.  Petri.  Epiltola  encyclica  Vigilii PP. 
ad  Eccleliam  univerfam  :  Pojito  indiculo  fuper  altare 
&  Cataracta  B.  Petri ,  &  fuper  Crucem  ,  qtu  de  ligno 
pajfionis  Domini  habet  inclaufum  ,  &c.  Epiftola  Le¬ 
gatorum  SedisApoftolicae  ad  Jullinum  Imperat, 
to.  2.  Epift.  Roman.  Pontif.  dejuftiniano  non¬ 
dum  Imperatore  ,  qui  reliquias  SS.  Apoftolorum 
&  S.  Laurentii  ab  Hormifda  PP.  popofeerat  : 
Sandtuaria  beatorum  Apoftolorum  ,  fecundum  morem 
.  ei  largiri  pracipite  ,  &  Ji fieri  poteft,  ad  fecundam  Ca- 
taraftamipfa  fanttuaria  deponere ,  vefirum  eft  delibe¬ 
rare.  Ubi  Cataradla  S.  Petri ,  non  ell  Catena  S .  Pe¬ 
tri ,  de  qua  mox  dicemus,  fed  Cancellus  ferreus 
in  modum  cataratta  compadus  ,  quo  muniebatur 
fepulcrum  feu  confeftio  S.  Petri.  Duplex  autem 
erat  ea  catarada  ,  prima  quae  exterius  ,  fecunda 
quae  interius  fepulcrum  ambibat. 

Cataracta  ,  Carcer,  ita  didus ,  quod  clathris ,  feu 
foribus  clathratis',  ut  plurimum  carcerum  aditus 
occludantur.  Ita  xxTapxxlr?  vox  intelligitur  apud 
70.  Interpretes  Hieremioc  20.  v.  2. 
Cataractarius  ,  Commentarienfis  ,  Carcerarius. 
Paftio  SS.  Perpetuae  &  Felicitatis:  Ait  illi  quidam 
ex  miniftris  C 'at ar altariorum.  Ada  SS.  Montani  & 
focioru m  num.  171-  Obnitentibus  etiam  Cataracta- 
rioruni  miniflris.  Ubi  alii  Codd,  habent  Carcerario¬ 
rum.  Eadem  Ada  n.  9.  Jfiui  difrnpto  Cataratta- 
rum  obice ,  &c.  Perperam  C 'at aracl artorum ,  quod 
evincit  Codex  alius ,  qui  catenarum  praefert. 
^[CATARACTUS  ,  Humor  oculis  nocens,  Gall. 

Tom.II. 


CAT  4.8 

Cataradle.  VitaB.  Francilci  Fabrian.  tom.  3.SS. 
April.  pag.  939.  Habebat  mqximam  &  periculo  fam 
infirmitatem' in  oculo  ,  qua.  a  Ale  dicis  judicata  fuit , 
quod  ejfet  fumus  Carar  acti.  Vide  Cataradta. 

CATARAlSISiUS.  Eugefippus  de  Locis  SS.  pag. 
105.  Adultum  aluminis ,  multumque  Cataranm  quod 
ab  incolis  repetitur  &  legitur.  Quid  fi  legamus  fafa- 
ranni,  ut  crocum  intellexerit  ,ieu  noilrumSafranl 

f  CATARATTUM  ,  Mcnfa  Thefaqrarii  Catara¬ 
ctis  feu  clathris  conclufa,  vel  forte  janua  feu  fe- 
neftra  e  tabulis  cancellatim  compada.  Hift.Dal- 
phin.  to.  2 .  pag.  2  74.  Pro  tabulis  &  centris  neceffa- 
nis  pro  faciendo  uno  [canino  pro  The  f  aurario ,  uno  banco 
&  aliis  tabulis  proCataratto.  Vide  Cataradta. 

tAT ARFEDA.  Vid eCadarfreda. 

^ICATASCEUE,  Dejinidlio.  Vetus  GlolTarium 
San-German.  MS.  n.  501.  Melius  Extrudtio  ;■  quod 
fignificat  vox  Grteca  nor aa-Ktvh. 

CATASCOPUS.  Chartam  Edgari  Regis  poft  Epi- 
fcoposSc  Abbates  fubfcripht  Adulf  Hereforden- 
Jis  EcclefiaCatafcopus ,  quo  nomin e  Archidiaconum 
defignari  putaverim  ,  [  a  koWjwW ,  explorator, 
quod  Archidiaconus  fit  oculus  Epifcopi  rerum¬ 
que  inDioecefi  geftarum  explorator.] 
CATASFITTULUM.  Charta  ann.  1197.  apud 
Ughellum  tom.  7.  Ital.  iacr.  pag.  1275.  Unum 
amidtum  cum  fnfo ,  unum  camifum  , . . .  unum  mana¬ 
tum  de  Catasfittulo  ,unam  sumam  de  feta  rubea. 

CATASTA  ,  Inftrumentum  torquendi ,  cujus  non 
una  mentio  in  Adis  Martyrum  ,  diverfum  ab 
equuleo.  GlolT.  Ifid.  Catajia,  eculeum , genus  poena. 
Catafia  ,  ledlus  ferreus.  Ifo  Magifter  in  Gloffis  : 
Catajia  ,  genus  tormenti  ,  id  eft  ,  ledti  ferrei ,  quibus 
impejiti  Adartjres ,  ignis  fupp anebatur.  S.  Cyprianus 
Epift.  3  3 .  Ad  pulpitum  poft  Cataftam  venire.  S.  Au- 
guftinus  inPfalm.  96.  Habebant  gaudia  inCataftat 
qui  Chriftum  pradicabant  inter  tormenta.  Aponius 
lib.  3 .  Comment.  in  Cantica  Cantic.  Catajia  quip¬ 
pe  &  diverfarum  poenarum  tormenta  impiis  &  fultis 
ignominiofa  &  det  eft  abili  a  videbantur.  AdaSS.  Per¬ 
petuae  &  Felicitatis  :  Afcendimus  in  Catajia  .  .  . 
&  extraxit  me  de  gradu.  Ada  SS.  Martyrum  Nu- 
midarum  n.  6.  Illic  erat  Catajia  non  humili  pulpi¬ 
to,  nec  uno  tantum  afcendibilis  gradu  ,fed  multis  or¬ 
dinata  gradibus,  &  longe  fublimis  afcenfus ,  &c.  Sal- 
vianus  lib.  3 .  de  Gubernat.  Dei,  de  Martyribus; 
Jjfui  ad  caleftis  regia  januam  gradibus  poenarum  fuarum 
afeendentes  ,  fcalas  (ibi  quodammodo  de  oculeis  Ca- 
taftifque  fecerunt.  Adde  Ada  S.  Dorotheae  n.  5. 
&  quae  obfervant  Baronius  ad  16.  Martii  ,  & 
Anton.  Caracciolus  in  Sacris  Ecclefiae  Neapol. 
monumentis  pag.  1  3  1.  ut  ScCafaubonus  ad  Per- 
lii  Sat.  6 .  ubi  multa  de  hac  voce  ,  [  necnon  Gal- 
lonius  de  Cruciatibus  Martyrum  cap.  2.] 

CAT  ASTRUM ,  CATAsiUMjCodexinquorecen- 
fenturbona>  polfeftiones  ,  polfeiTorum  nomina, 
cenfus,impofitiones ,  &c.  Ital.  Catafto  ,  Provincial. 
Cadaftre.  Quod  fatis  congruit  cum  iis  quae  habet 
Ulpianus  leg.  4.  Dig.  de  Cenfibus :  Forma  cenfuali 
cavetur ,  ut  agri  fle  in  cenfum  referamur :  nomen  fundi 
cujufque,&in  qua  civitate ,  &  quo  pago  fit ,  &  quos  duos 
proximos  habeat  id  arvum ,  quod  indecem  annos  pro¬ 
ximos  fatum  erit,  quot  jugerum  jit. Vine  a  quot  viles  ha¬ 
beat-,  oliva  quot  jugerum  efquot  ai  bores  habeat ;  pratum, 
quod  intra  decem  annos  proximos  fedhun  erit ,  quot  ju¬ 
gerum  ;  p  aj cu  a  quot  juger  im  1  jfe  videantur :  item  ,JUva 
cxdtttc.  Omnia  ipfe ,  qui  defert,  aflimet.  Laurentius  in 
Amalthea  <3c  Calvinus  in  Lexico:  Cataftrum,  Li¬ 
ber  in  quo  tributa  &  cenfus  aftimari  folent.  Conftitu- 
tio  EugeniilV.  PP.in  Bullario  Carmel. pag.  1 97. 

Dd 


419  CAT 

Taxam  &  extimum  'tmpo fuerunt  &  Cata  jio  in  archivis 
Ecclejta  Pijlorienjts  collocaruiU  .  .  .  hujufmodi  alias 
Catajlis  talibus  non  venerant  adfcribenda. .  .  Si  ta¬ 
men  ipfa  fororum  Monafieria  alias  in  Catajlis  cum 
Clero  non  confueverint  annumerari ,  hujufmodi  taxa¬ 
tionem  &  extimum  noftrarum  litterarum  vigore  ,  ut 
dicitur  faci  a ,  d  Catafto  &  libro  taxationum  hujufmo¬ 
di  .  . .  abradi  &  aboleri  facias.  Edi&umFerdinandi 
Siciliae  Regis  in  eod.  Bullario  p.  6  2  i .  Licet  quam- 
plura &fere  omnia  bona  ipJiusMonaflcriifmvent  artata 
&  dejcripta  fuerint  in  inventario  feu  Catajlo  ipftusMo- 
fiafteni  &c.  Diploma  Nicolai  V.  PP.  apud  Illuft. 
Fontaninum  ad  calcem  Antiquit.  Hortae  p.  470. 
&  47 1  .Adven<e&forenfes,qtii  in  civitate  &  territorio 
pr&diftis  bona Jlabilita  quovis  titulo  poJfiden't...alhbrau, 
eorumque  bona  hujufmodi  immobilia  ,  fecundum  anti¬ 
quam  confuetudinem  diti  a  civitatis  in  ipfo  Catajlo  de- 
fcripti  &  annotati,  ac  omnia  & Jtngula  onera  ratione 
bonorum  eorumdem  id  ipfos  quomodolibet  contingentia 
fubire  teneantur.  Vide  Capdajlra  &  Menagium  in 
v.  Cadajlre :  quam  vocem  a  Capitajlrum  vult  efle 
derivatam. 

•g"  CATATHEMA,  Converfatio  cum  excommu- 
catis.  Cathathema  autem  ejl  eorum  ,quifc  patio  ana¬ 
thematizantibus  &  execr antibus  conjungunt.  Juftin. 
Martyr  (  feu  Audior  Quaefl.  ad  Orthodox.  inter 
Opera  Juftini  )  Queft.  1  2  1 .  Ea  vox  interdum 
anathemati  jungitur,  quali  illius  aggravandi  cau- 
fa :  Sit  anathema  &  Catatbema  cum  Patre  &  Filio  , 
&c.  Collatio  S.  Maximi  Mart.  cum  Theod.  Epifc. 
apud  Athan. perSirmondum  in  8* edita  pag.  1  89. 
Ita  Hierolex.  Macri.  Vide  in  Glolfario 

mediae  Graecitatis. 

CATATOR.  Liber  nig.  Scaccarii  pag.  357-  Ca- 
tatores  unufquifque  v.  d.  Ubi  Hearnius  :  Famuli 
qui  Catis  live  felibus  indomitis  praefuerunt,  ca-‘ 
nefque  etiam  illos  ducebant ,  quibus  ufi  funt 
Principes  in  iifdem  venandis. 

*[[  CATATUMB^E.  Vide  Catacumba. 

CATAXANTUS,  Dignitas,  ut  videtur,  fed  mihi 
incognita.  Anaftafius  Bibi,  in  S.  Zacharia  pag. 
79.  Hujus  temporibus  defuntlus  Theodorus  major  filius 
Megtjli  (  al.  Magnifici. )  Cataxanti,  &c.  Alii  Codi¬ 
ces  habent  Cathafantli.  Vide  an  fit  nomen  pro¬ 
prium  viri. 

CATECASTUS,  KarsWg-c? ,  voce  inufitata  ,  etfi 
xafhtxs-ct,  &  Kaftxd^nv  dicant  Graeci ,  Singularis. 
Abbo  lib.  2.  de  Bellis  Parifiacis : 

Hoc  illi  vicibus  peperit  natale  trophaum , 

Lux  pracurforis  lux  Catecajla  fj oh  annis. 

^[  CATECHESIS ,  Inflitutio  primorum  fidei Chri- 
flianae  rudimentorum ,  de  quibus  huthx»^  fuas 
fcripfit  S.  Cyrillus  Jerofolymitanus.  D.  Hierony¬ 
mus  Ep.  6 1.  ad  Pammachium  :  JjEfjt  indejinenter 
in  Ecclejta  docemus  &  in  Catccbejibiis.  idem  de  Scri¬ 
ptor.  Ecclef.  in  Clemente  Alexandrino  : 
e-toiv  magijler  fuit.  Occurrit  non  femel  apud  alios 
audlores  Ecclefialticos. 

%  CATECH1SMUS ,  Inflitutio  puerorum  etiam  re¬ 
cens  natorum  ,  antequam  baptizentur ,  de  qua 
mox  in  Catechizari.  Statuta  Augerii  II.Epifcopi 
Conferan.  an.  1280.  Si  vero  pater  malitioje  pro¬ 
prium  vel  ejus  uxoris ,  vel  ex  alio  viro  filium  ,  vel  e 
converfo  baptizaverit ,  ac  in  Catecbifmo  (  cum  fci li¬ 
cet  iit  Catechumenus  )  vel  in  Confirmatione  tenue¬ 
rit  ,  graviter  peccat.  Infra  :  Caterum  Ji  Sacerdos 
propter  inflans  mortis  periculum ,  non  potejl  fecure  fa¬ 
cere  Catechifmum  ,  Jlatim  illo  prxtetmijfo  baptizet  in¬ 
fantem,  &  oleo  &  chrifmate  inungat. 

CATECHIZARI ;  &  Catechumeni  fieri  pueji ,  recens 


CAT  420 

etiam  nati .  dicebantur ,  fequioribus  faeculis ,  qui 
antequam  offerrentur  ad  baptifmum,  ut  veteris 
Ecclcfiafticae  difciplinae  umbra  fervaretur  ,a  pa- 
trinis  in  fpeciem  catechizabantur  ,  qui  iis  nomen 
imponebant ,  &  Catechumenos  fa&os  ad  bapti- 
fmum  offerebant,  tanquam  eorum  fidei  fponfo- 
res.  Gelta  Dagoberti  Regis  cap.  24.  Dum  eundem 
puerum  venerabilis  vir  Amandus  Trajetienjium  urbis 
Epifcopus  benediceret ,  eumque  Caticuminum faceret , 
jlatimque  eum  regenerans  f antius  Pontifex  facro  ba- 
ptifmate ,  impojitoque  nomine  Sigeberto ,  &c.  Adde 
Reginonem  anno  605.  Quaerit  Carolus  Magnus 
in  Epifl.  ad  Archiepifcopos  Regni  Franciae,  cur 
primo  infans  Catechumenus  efficitur ,  vel  quid  Jit  Ca¬ 
techumenus  ,  &c.  Hincmarus  Remenfis  in  Capitu¬ 
lis  adPrefbyter.  cap.  3.  &Ratherius  Veronenfis 
Epifc.  in  Synodicaad  Prefbyt.  Exorcif 'mos  &  ora¬ 
tiones  ad  Catechumenum  faciendum  :  ad  fontem  quoque 
confecrandum  .  .  .  proferre  valeat ,  Jimiliter  ordinem 
baptizandi.  .  .  fetat  legere.  Quaerit  Joannes  de  Ja¬ 
nua  ,  An  Catechifmus  dirimat  matrimonium  contra - 
tium ,  &  ad  hoc  dicit  G loff.  quod  per  Catechifmum  ba- 
ptifrni  &  confirmationem  E ptf copi  contrahitur  compa - 
ternitas.  Differunt  tamen  in  hoc,  quod  licet  per  ba - 
pt  i  fimum  &  confirmationem  contracta  compaternitas 
impediat ,  &  dirimat  matrimonium  ,  illa  tamen  qua 
contrahitur  per  baptifmi  Catechifmum ,  adeo  ejl  exilis 
&  invalida ,  quod  vix  impediat  matrimonium  contra¬ 
hendum, nunquam  autem  dirimit  jam  contratium.Cum 
enim  b  apti  fimus  Jit  janua  &  fundamentum  omnium  Sa¬ 
cramentorum  ,  per  quod  Catechifmus  non  ejl  facr amen¬ 
tum  ,  prae  edit  namque  baptifinum.  Item  ante  bapti- 
fmum  quis  non  ejl  filius  Ecclejia ;  quia  Ji  moreretur ,  in 
aternum  periret ,  quoad  poenam  damni :  igitur  nec  fpi- 
ritualis  filius :  ergo  per  Catechifmum  nulla  ,  vel  quaji 
nulla  contratia  ijl  compaternitas.  Ex  quibus  colli¬ 
gitur  catechifmum  praeceffiffe  baptifinum.  Quod 
&  indicat  Matthaeus  Paris  an.  1  2  3  9.  de  Edwar- 
do  Henrici  III.  filio  :  Carleolenjis  vero  Epifcopus 
infantem  Catechizavit ,  Legatus  autem  baptizavit  > 
licet  non  ejfet  Sacerdos .'Archiepifcopus  autem Mdrnun- 
dus  Cantuarienjis  ipfum  confirmavit ,  &  Rege  Jic  vo¬ 
lente  aptatum  ejl  ei  nomen,  fcilicet  Edwardus.  Infra: 
Jfihu ,  dico ,  infantulus  Regis  filius ,  licet  ejfet  prafens 
Archiepifcopus ,  pojlea  quarto  die  domino  Ottone  Le¬ 
gato  in  conventuali  Ecclejia  ipfum  baptizante  d  domi¬ 
nis  Rogero  Londincnji ,  IV altero  Carleolenji  Epifco- 
pis ...  d  facro  fonte  ejl  levatus.  Ubi  qui  catechiza¬ 
vit  puerum  Epifcopus ,  eumdem  &  levavit.  Gla¬ 
ber  Rodulphus  inVita  S.Guillelmi  Abbatis  Di- 
vion.  num.  4.  Filium  quem  ei  uxor  pepererat.  Ca¬ 
techumenum  fieri  per  manum  Imperialem  pracepit , 
quod  ille  (Berengarius  Rex  Italiae, Imperator  etiam 
di&us )  ut  monitus  fuerat ,  impleri  mandavit ,  ac  pro¬ 
pria  puerum  fufiulit  dextera ,  eique  nomen  indixit  JVH- 
lelmum  ,  quem  fcilicet  poftmodum  Regina  conjux  il¬ 
lius  ex  facro  fonte  fufeepit  b aptif matis.  Atque  inde 
percipimus ,  quid  velit  Flodoardus  in  Chron.  an. 
945.  Ludovico  Rege  apud  Rodomum degente ,  Gerber- 
ga  Regina  filium  peperit,  qui  ICarolus  ad  Catezizan- 
dum  vocatus  ejl;  idefl,  in  baptifmo,vel  catechi- 
fmo.  Concilium  Redingenfe  ann.  1  279.  can.  4, 
Ut  pueri  per  otio  dies  ante  Pafcba ,  &  per  totidem  ante 
Pentecofien ,  de  matrum  uteris  nati  ,Ji  abfque  periculo 
refervari  valeant ,  referventur  ufque  ad  illa  tempora 
baptizandi,  ita  quod  medio  tempore  inter  nativitatem 
puerorum  ,  &  hujufmodi  baptifinum ,  perfetium  reci¬ 
piant  Catechifmum.  Adde  Synodum  Nemaufen- 
lem  an.  1  284.  c.  deBaptifmo,  [  &  Statuta Ec-i 
elefiae  Biterrcnfis  apyd  Marten.  tom.  4.  Anecd, 


4ii  CAT 

col.  645.  Statuta  Augerii  II.  Epifc.  Conferan. 
ann.  1280.  Si  vero  confiiterit  Sacerdoti  infamem 
fuiffe  a  laico  juxta  formam  Ecclefia  baptizat  um  ,  non 
rebaptizet,  necCatecbizet  eum,fed  folum  inungat  eam 
inpertore  &  inter  fcapulas  oleo  benedicto ,  &  in  verti¬ 
ce  chrifmate  ,  &c.  Infra  :  Nullus  Clericus  niji  Prc- 
fbyter  fuerit  Catechizet ,  vel  baptizet ,  vel  mortuos  fe- 
peliat.  ]  Summula  Raymundi,  de  Baptifmo  : 

Dum  Catechizas  puerum ,  tunc  tres  tibi  fumas 
Perfonas ,  &  non  plures,  quia  fufficiunt  ha  : 

His  injunge  fidem  puerum  debere  docere , 

Atque  Pater  nofier ,  &c. 

Catechizari  ante  Fores  Ecclesiae  antebaptifmum 
jubentur  infantes,  in  Concilio  Caffilienfi  ann. 
1172.  cap.  2.apudSilveftrum Giraldum  lib.  1. 
de  Expugnat.  Hibern.  cap.  3  4. 

in  Ecclefia  Conflantinopolitana  erat  dignitas, 
quam  KxIh^htu  vocabant  ,  cujus  munus  erat 
xx l»%l£eiv  t cv  XcfoV  ,  ^  TTMnxc,  ik  t«v  frspeeTo* 

e?c  tm  ogQocbc^cv  7rlg-iv ,  de  qua  Catalogi  officio¬ 
rum  EcclefioeConitantinop.  &  Theophanes  pag. 
397.-  ubi  Mifcelia&  AnaRafius infiitutor  reddunt. 
Catechizatio  ,  Catheticatio  ,  Inflitutio  fada 
nondum  baptizatis,  cum  fiunt  Catechumeni.  Ri- 
cobaldus  Ferrar.  in  Hifl.  Pontii.  R  om.  apud  Mu-1- 
rat. to.  9. col.  14 y.Hic  (Hyginus  PP.)co7//ffiwfi«£ 
patrimis  vel  patrina  fu fcipiat  levatum  a  fonte  baptifma- 
.  tis ,  vel  in  Confirmatione  ,  vel  Catbeticatione  ;  vel  ut 
habet  Cod.  Eltenfis ,  Catecbizatione. 
CATECHUMENA,  Catechumeni  a  ,  Porticus  Ec- 
clcfiaefuperiores  fic  didae,  non  quod  fuerint  Ca¬ 
techumenorum  Rationes ,  vel  locus  ubi  inflrui 
folebant ,  ut  cenfent  Baronius  an.  6  56.  n.  38. 
Wolpbius,  &Meurfius:  ledquodin  iis  mulieres 
facras  Liturgias  auditu  exciperent.  AnaRafius  in 
Colledaneis  pag.  180.  Et  afcenderunt  ad  eum  in 
C  atechunienium  Ecclefia  ipftus  Adonafierii.  Gregorius 
II.  PP.  EpiR.  2.  ad  Leonem  Ifaurum  in  VII. 
Synodo  :  Pontifices, fi  quis  peccavit, ...  eum  in  Eccle- 
JiaDiaconia  &  in  Catechumena  ablegant.  EuRochius 
inVitaS.  Pelagiae  meretricis  cap.  8 .  accipiens 
eum  ,  afcendit  in  Catechumenum  ,  eo  quod  &  nos  ibi 
maneremus.  Kxhi%cu/ueva.  Sc  Kain^cv/aevix  has  fupe- 
riores  porticus  a  Graecis  appellari,  pluribus  ofien- 
dimus  in  Defcriptione  fandae  Sophiae  cap.  38. 
A/s-eJ"oj'  w  xxJu^n/uevuy  habet  Crifpinus  in  Vita  lan- 
di  Parthenii  Epifcopi  Lamplaceni  cap.  2.  n.  14. 
ubi  Gentianus  tabulatum  ,  alii  locum  Catechumeno¬ 
rum  vertunt.  Sed  <rl^tfov ,  hoc  loco ,  eR  «Tedrapov 
xulnx^fatm' ,  porticus  Ecciefiae  fuperior,  itadida 
Codino  de  S.  Sophia.  A Ifyct  /ai p«  tSv  mtl»xiiPtv^u,v 
sedis  Sophianae,  in  Concil.  VIII.  Ad.  1 . 

«[[CATECHUMENARE,  Catechizare,  primis  fi¬ 
dei  Chriftianae  rudimentis inftruere.  Gononus  in 
VitaS.  Angeli  Carmel,  tom.  2.  SS.  Maii  p.  809. 
Jjhgapropter  ipfe  Patriarcha  ....  fjeffe  &  Mariam 
(Judaeos)  recepit  omni  affectione  fpintuali,  &  etiam 
C atecbumenan  eos  injunxit.  In  ConRir utionibus  Ec¬ 
ciefiae  Valentinae,  to.  3 .  Concil.  Hifpan.  p.  107. 
Catecbumenari dicitur,  qui  fit  Catechumenus. 

CATECHUMENI,  inquit  Ifidorus  lib.  2.  deEc- 
clef.  offic.  cap.  20.  fiunt  qui  primum  de  gentilitate 
veniunt ,  habentes  voluntatem  credendi  in  Cbrifium. 
Grace  autem ,  fubdit  idem  lib.  8.  Orig.  cap.  14- 
auditor  interpretatur ,  vel  itifirurtus ,  pro  eo  quod  ad¬ 
huc  dottrinam  fidei  audit,  nondum  tamen  baptifmum 
percepit.  Gregorius  Magnus  lib.  7.  Ind.  1 .  EpiR. 
24.  Si  vero  fanet  um  Pajcha  elegerint  e  Xpert  are ,  ite¬ 
rum  cum  Epifcopo  loquere ,  ut  modo  quidem  Catechu¬ 
meni  fiant.  Auguflinus  Trad.  1 1.  in  Joannem  : 

Tome  II. 


CAT  422 

Omnes  Catechumeni  jam  credunt  in  nomine  Chrifit,  fed 
fjefus  non  fe  credit  eis.  Leidradus  Tpifcopus  Lug- 
dun.  de  baptifmo  c.  1 .  £hu  baptizandus  e  fi ,  prius 
inflruatur  fide ,  hoc  efi  enim  Catechuminum  efje ,  id  efi 
inflrurtum  :  Catechizare,  efi  infiruere,&c.  Vide  Com¬ 
petentes.  Quae  quidem  Catechumenorum  appellatio 
e  Scripturis  petita  eR,  velut  ac.i.  Luc.  in  Prefat. 
v.  4.  juxta  textum  Graecum  ,  item  ex  Adis  Apo- 
Rol.  c.  1 8 ■  v. 2  5.  tum  ex EpiR.Pauli  adGalat.c.6. 
v.  6.  a  Graeco  vero  kuthX(~v,  quod  fignificatbz/iw^- 
re  auribus, erudire, docere  praefertim  elementa  pri¬ 
ma,  ut  loquitur  ApoRolus  ad  Hebr.  c  5.  v.  i  2. 

Verum  alias  anguflius  flridiufque  accipitur  vox 
eadem  de  certis  illorum  gradibus  ,  qui  ad  gratiam 
baptifmatisafpirabant,  quas  in  triplici  differentia 
fuifle,  Canones  Patrefque declarant: quippe  tres 
olim  inRitutos  legimus  eorum,  qui  ad  Baptif¬ 
mum  fufeipiendum  primis  Chriflianas  fidei  ele¬ 
mentis  imbuebantur,  ordines,  qui  communi ge- 
neralique  nuncupatione  Catechumeni  quidem  om¬ 
nes  dicebantur,  fed  pro  majori  minorive  in  do- 
drina  fidei  ac  virtute  profedu  ,  varios  in  gradus 
&  quafi  clafles  tribuebantur.  Audientium  nempe  , 
Genuflertentittm,  &  Competentium,  de  quibus  paffim 
SS.  Patres.  De  Catechumenis  multa  habent  Con¬ 
cilia  ,  Nicaenum  can.  11.  12.  Aurelian.  I.  can.19. 
20.  Agathenfe  can.  34.  60.  6  1 .  Arelatenfe  II. 
can.  1  1.  Epaonenfe  can.  29.  Araufican.  I.  can. 
19.  20.  &c.  Vide  Catechizari. 

Catecuminus  ,  pro  Catechumenus,  apud  Commodia¬ 
num  lnfir.  46.[inMifiali  Gemeticenfi,quodRo- 
bertus Epifc.  Londin.  donavit  circiter  an.i  1  5  o.] 
CA  I  ECIZARE  ,  Docere  vel  caftigare ,  in  veteri 
Glofl'  Sangerman.MS.n.  501.  Efi  pro  Catechizare. 
C  ATECUM1NUS.  Vide  Catechumeni. 

^[CATEDRECHADA.  Vid c  Charta  Decada. 

CATEGORARE,  Catecorizare.Jo.  de  Janua:  Ca- 
tegor are ,Jtgnare ,vel pr aditare,  unde  Categorizo, eodem 
fenfu.  Categorizare ,  Pradicare,  in  Glofl'.  MS.  Regio 
Cod.  1701.  Fridegodus  de  VitaS.  Wilfridi  c.  22. 

Categorans  ergo  divinum  fperma  popello ,  &c. 
Vita  S.  Pauli  Narbon.  Populis  Categorizans ,  &c. 
Dudolib.  3.  de  Ad.  Normannor.  Sed  mirum  mihi 
quid  fuper  hoc  chararterizabum  Dialectici ,  qui  cum 
accidens  Astbiopique  C ategorizant  infeparabile  effe , 
hic  mutatum  H^mn.Arnoldus  Lubec.  lib.  4.  cap! 
2  3 .  Canonizari  pracepit,  ut  ejus  Corpus  de  fepulcro  le¬ 
vatum  inter  memorias  veneretur  S anrtorum ,  ipfumque 
facrofanrta  Categorizet  Ecclefia  &c. 

^[CATEGRONUS  ,  f.  pro  Cathegetnonus ,  Magi» 
fler,  praeceptor,  a  Graeco  kx6m yt/xolv.  Charta  an. 
1 44  2 .  ex  Archivo  S.  V idoris  Maffil.  Dominus  Ab 
bas  dare  tenetur  bonum  panem  album  qui  dicitur  pan\s 
triboleti,  quorum  quilibet,  debet  effe  de  pondere  v  in. un¬ 
ci  arum  in  pane  corto,de  bono  &  optimo  vino  in  menfura 
ufitata  Categronorum agna  menfura.  V.  Cathegeta. 

CATEIA  ,  Categia.  Cateia,  inquit  Ifidorus  lib.  18. 
cap.  7.  genus  efi  Gallici  teli  ex  materia  quam  maxime 
lenta ,  qua  j artu  quidem  non  longe  propter  gravitatem 
evolat,  fed  quo  pervenit ,  vi  nimia  perfringit.  Jj^uod 
fi  ab  artifice  mittatur ,  rurfum  redit  ad  eum  qui  mifiit. 
Papias  &  exeo  Joan.  de  Janua  :  Cateia  lingua  Per- 
farumefl  fagittabarbulata ,  five  hafia,  qua  utebatur 
Hercules ,  erat  enim  cum  ligulis  catenarum ;  &  quando 
eam  projiciebat,  iterum  cum  catenula  retrahebat.  At 
unde  id  haufermt ,  non  plane  video ,  cum  conflet 
Cateiam  propriam  fuifle  Theutonibus  &  Gallis, 
ex  Virgiliolib.  7. 

Theutonico  ritu  folili  vibrare  Cateias. 

Ubi  Servius  ait,  Cateiam  effe  telum  Gallicum.  Cer- 

Ddij 


4  23  CAT 

te  ut  Theutonibus  Cateiam  tribuit  Poeta,  inde 
fa&Um  forte  ut  6c  Theuton a  nuncupationem  ac¬ 
ceperit.  Gloff.  Ailfrici  Saxonicum :  Categia ,  id  e  fi, 
telum  ^repceot.  Alibi :  Clava  ,vel  Cateia ,  vel  Teu¬ 
tona ,  Anep  cynnep  ^epceot,  id  eft  genus  teli. 
Ex  quibus ,  Cateiam  claf  se  fpeciem  fuifle  praeterea 
colligitur.  Unde  non  defunt,  qui  haec  Ammiani 
lib.  3  i .  ad  Cateias  referenda  putant :  Barbari  in¬ 
gentes  clavas  in  nofiros  conjicientes  ambufias ,  mucro¬ 
ne  fquc  acrius  r  eftftentium  pedtoribus  illidentes,  Jintftrum 
cornu  perrumpunt.  Cateias  non  femel  Gallis  noftris 
adfcribit  Abbo  lib.  i .  de  Bello  Parif. 

Inde  fuper  cernens  lapides  confpexit  acerbos , 

Ac  diras  ut  apes  denfie  tranare  Cateias. 

Eodem  libro : 

Pila  dabat  rupefique  Jimul  celebrefqtte  Cateias • 
Lib.  z. 

....  Clypeum  geftanfque  Cateiam. 

Ubi  Abbo,  GloflatoiTuEoperis ,  Cateiam,  dardum 
vertit.  [Nicolaus  Specialis  deRebus  Siculis  lib.  7. 
cap.  5 .  Fenerunt  itaque  contra  eum  primo  concurfu  fex 
viri  clypeati  fua  quifque  gerentes  tniffiilia  ;  qui  tela  in 
bo fiem  eminus  jacientes ,  tandem  auji  fiunt  illum  comi¬ 
nus  gladiis  attentare.  Hic  vero  clavam  rotans  ,  quam 
Galli  Cateyam  vccant ,  hunc  d  dextris  fternit ,  illum 
rejicit  d  Jintftris.f 

«JT  CATELLiE  fiunt  Catenula  colli  invicem  fie  compre¬ 
hendentes  in  modum  catena,  unde  &  appellata,  ifid. 
lib.  19.  Orig.  cap.  3  1 .  Catella ,  pro  Catenula  Lati¬ 
ni  dixerunt. 

f  CATELLANIA ,  pro  Caftel lania ,  Gall .Chatelenie. 
Litterae  Guidonis  Flandriae  Comitis  an.  1248. 
apud  Marten,  tom.  1 .  Anecd.  coi.  1095.  Reco- 
gnoficimus  etiam ,  quod  omnia  fiupradidta  ,  &  feodum 
Anglia ,  atque  Cate  ll  ani  a  de  Cameraco ,  &  Gav.ilus 
de  Cambrejis ,  fiunt  de  pertinendus  Flandna  ,  &c. 
CATELLANUS.Guibertus  lib.  1 .  de  Pigneribus 
Sanflorum  cap.  z.%.  5.  Jjfforum  tanta  nebulonitate 
concutimur  ,  tanta  divinorum  adulatione  ferimur ,  ut 
juxta  prafatum  Dodtorem  ( Hieronymum  )ficurras, 
helluones  &  Catellanos  liguriendo  exuperent,  corvos  ac 
picas  importuna  garrulitate  pracedant.  Puto  legen¬ 
dum  Catillones ,  id  eft ,  gulofos.  V ide  Catillo. 

f  CATELLUM.  Vide  Cat alium. 

CATELLUS.  Capitulare  de  Villis  can.  58 .  Jjfuando 
Catelli  nofiri  fijudicibus  commendati  fuerint ,  ae  j  'uo  eos 
nutriant,  aut  junioribus  finis ,  id  eft ,  Majoribus  &  De¬ 
canis ,  vel  Cellariis  ipfios  commendare  faciant ,  quate¬ 
nus  de  illorum  caufia  eos  bene  nutrire  faciant ,  &  non 
illi  homini  cotidie  neceffiitas  ad  fciu  as  recurrere. 

«d  CAT EM  ANE.  Vide  Catam  ane . 

1.  CATENA,  Cognominatus  apud  Ammianum 
lib.  14.  &  15 .  quidam  Paulus ,  quodqfe/  in  compli¬ 
candis  negotiis  artifex  dirus,  Eu  in  complicandis  ca¬ 
lumniarum  nexibus  indiffolubilis . 

2.  CATENA, Tributum, penfitatio.Vide  Cherubi- 
num  Ghirardaccum  1.6.Hill.Bononienfis  pTi  9  2 . 

Catena  Salis.  Charta  Philippi  Imp.  an.  1199.  in 
Metropoli  Salifburgenfi  tom.  1 .  pag.  78  .  Et  qua¬ 
cunque  utilitas  in  hujufimodi  Catenis  feti  fodinis  Salis 
vel  metallorum  in  quibufiibet  fundis  Ecclejia ,  &c. 

3.  CATENA,  pro  Caterva ,  fi  non  voce,  laltem 
fenfu.  Vitae  Patrum  Emeritenfium  tom.  2.  Con- 
cil.  Hifp.  pag.  653.  coi.  z.  Idemque  cum  vir  illu- 
ftris  Claudius  atrium  introijfet ,  protinus  &  illi  qui  fiu- 
pra  memorati  fiunt ,  cum  ingentibus  Catenis  populi  in¬ 
troierunt  ,  ac  deinde  fallit ato  viro  ex  more  refoderunt. 
CATENAC1UM.  Vide  Catenarium. 
CATENAR£,Claudere.Fortunatus  1.2.Poem.i4» 

Hac  eft  aula  Petri  calos  qui  clave  Catenat. 


CAT  424 

[VitaS.  BernardiMenthoaenfis  tom.  2.SS.  Junii 
pag.  1080.  Magnus  turbator  nrfter  qui  in  monte  fjo - 
vino  nofiros  Catenavit ;  ubi  Catenare  f.  eft  pro  Ca¬ 
tenis  vincire.  ] 

CATENATICUM ,  quod  Catenarum  nomine  Com» 
mentarienfi  datur ;  idem  quod  Carceraticum ,  Geo - 
lagium,  Ceppagium.  LexWifigoth.  lib.  7«tit.  4. 
§.  4.  fijudex  Jt  aliquos  in  cuftodia  retinuerit ,  vel  hi  qui 
reos  capiunt ,  aut  cuftodiendos  accipiunt ,  ab  his  quos 
in  cuftodia  mificrint  innocentes ,  Catenatici  nomine  ntl 
requirant ,  nec  pro  abfiolutione  eorum  aliquid  beneficii 
confiequantur.  Porro  catenam ,  pro  carcere  dixit  Jul. 
Firmicus  lib.  3.  Mathef.  cap.  6.  Clavicularii ,  vel 
carcerum  cuftod.es ,  &  quibus  publicarum  Catenarum 
cura  credatur.  Concil.  Toletan.  XIII.  can.  1.  Ad 
flatum  dignitatis  priftina  redeant,  &  nulla  deinceps  il¬ 
lis  ob  hoc  Catena  judicialis  obfiftat. 

CATENAT1UM,  Peffulus,  vedeis,  Ital.  Catenaccioj 
&  apud Jo.Villaneum  lib.  8.c.  72. Gall. Catenat. 
Catholicon  Armoricum  :  Chaden  ,  catena ,  catena¬ 
tus  ,chadenet :  item  pedana.  Vita  S.  Antonini  Abb.  * 
Surrentini  c.  6.  n  2  6.  Pejfulum,  quod  vulgo  Cate - 
natium  vocatur,  cum  quo  valua  majores  cafia  S.  Anto¬ 
nini  claudebantur,  &c.  [Utitur  Petronius  Arbiter.] 

Catenatum,  Eadem  notione,  in  Vita  S.  Fruduoft 
Epifcopi  Bracar.  cap.  19.  (al.  num.  18.)  Habita¬ 
culi  cftia  . ..  Catenatis  &  feris ,  diverjifique  duris  ob- 
fier antes clauftris.  Certe  legendum  arbitror  in  GlolT. 
Ifid  .  Catenarium  >  ergaftulum,  pro  Cat  amat  ti,  &  Ca- 
tomain.  Ubi  tamen  quidam  Catomum  legunt :  fed 
aliud  fuit  C  atomus.  Vide  in  hac  voce. 

CATENATORUM  Ordo  ,  apud  Waddingum  an. 

1  274.  i  5.  quem  confule.  Vide  Circulus. 

CATENIA,  Papiae,  Collare  muliebre. 

11  CATENNATUS ,  Exaltatus.  Papias MS.  Aneftet 
pro  Catena  fufpenfus  ? 

H  CATEPANUS.  Vide  Cat ap anus. 

H  CATER1US.  Inventarium  ornament.  &  Reliq. 
Eccleliae  Noviom.  an.  1419.  Item  unus  parvus  Ca- 
terius  de  pergameno  notatus,  m  quo  continetur  pro  can¬ 
tando  in  proceffionibus.  Sed  legendum  futoCaternus. 

CATERNIO,  [Chartae  fimul  compadas,  Gallice 
Caier.]  Vide  Jftuaternio. 

f  CATERNUM  ,  Caternus  ,  Idem  quod  Caternio. 
Vita  B.Joachim  Abbatis  tom.  7.SS.  Maii  p.  93. 
Diu  nodtuque  ficribebam  in  Caterno,in  quo  ipfie  didi  ab  at 
&  emendabat  in  cedulis.  Codex  MS.  e  Bibi.  D.  de 
Cbalvet  Senelcal.  T ololae  de  T eftimoniis  in  haere¬ 
ticos  Albigenfes:  Tunc  didli  haretici  eumdem  Ray- 
mundum  infirmum  hareticaverunt  ,&  in  fie  diam  fiuam 
receperunt ,  antiquiore  Hareticorum  videlicet  R.  Del- 
boc  tenente  manus  didli  infirmi  junctas  inter  manus  fu  as, 
&  tenebant  quendamCaternum  fuper  caput  ejus  dicen¬ 
do  verba ,  tjua  ipfie  non  intellexit.  Ibid.  infra  legitur  : 
Tenente  manus  infirmi  jundlas  inter  manus  fiuas ,  &  te¬ 
nendo  quendam  librum  fuper  capud  ejus. 

CAT  ERVA.  S.  Auguftinus  lib.  4.  de  Dodtrina 
Chrift.  c.  24.  Cum  apud  Cafaream  Mauritania  po¬ 
pulo  diffuaderem  pugnam  civilem ,  vel  potius  plufiquam 
civilem ,  quam  Catervam  vocabant :  neque  enim  cives 
tantummodo ,  verum  etiam  propinqui  &  fratres ,  pcftre- 
mo  parentes  ac  filii  lapidibus  inter  fie  in  duas  partes  di- 
vifii per  aliquot  dies  continuos ,  ceno  tempore  anni  fio- 
lenniter  dimicabant ,  &  quifque ,  ut  quemque  poterat , 
occidebat,  &c. 

Catervarius,  Jfiufi  fiemper  in  caterva  eft,  id  eft,  in  mul¬ 
titudine  populi,  j  oan.  de  Janua  dcGlolfae  llid.[Noti 
funt  Catervarii  pugile  s ,  apud  Suetonium  &  alios  , 
qui  catervatim  pugnant  non  Unguli  cum  fingulis  # 
de  quibus  Lipftus.  ] 


42  5  CAT 

Catervata  ,  ut  Caterva,  Multitudo.  Rolandinus 
Patavinus  de  Fa&is  in  Marchia  Tarvifina  lib.  i  o. 
c.  i  5 .  Nam  ipflomm  Aiont agnanenjium  acies  cum  ani¬ 
morum  conflantia  &.  vigore  difcurrens,  pugnavit  in  ulti- 
nia(acie)inimicorum  Catervatam  prudenter  &  animo  fe. 

U  Catervatio,  Ingens  caterva,  multitudo.  A&a 
S.  Reginfwindae  to.  4.  SS.  Julii  p.  9  5  .Afpcflquam 
ejufdem  regionis  Catervatio  enormis  talem  tantumque , 
per  inclyta  B.  Reginfwndis  menta ,  virtutum  perfenjit 
odorem. 

CATEYA.  Vide  Cateia. 

CATEZIZARE,  pro  Catecbiz.are.YideCatechiz.ari. 

«[[  CATHA ,  Machina  lignea.  Vide  Cata  poft  Catus , 
Vinea. 

<|[  CATHALECTA.  Vide  Cataleta. 

«[  CATHAPARES.  Vide  Cathaji arares. 

<j[  CATHAPHRATUS.  V ide  Cataghrattus. 

fj  CATHAPLASMARE.  Vide  Cataplafinare. 

CATHARI ,  Hseretici  Novatiani,  qui,  ut  aitPro- 
lper  Aquitanus  in  Chronico,  &  Ifidorus  lib.  8. 
Orig.  cap.  5 .  &  ex  eo  Ebrardus  lib.  contra  Val- 
denles,  propter  munditiam  ita  fe  nominaverunt : glo¬ 
ri  antes  enim  de  fluis  meritis ,  negabant  pernitentibus  ve¬ 
niam  peccatorum ,  viduas  fi  nuberent ,  tanquam  adulte¬ 
ras  damnabant ,  &  mundiores  aliis fle  pradicabant.  Ea¬ 
dem  habet  Auguftinus  lib.  de  ETaeref.  num.  3  8. 
Adde  Commonitorium  Theophili  Patriarch.  Ale- 
xandr.  cap.  8.  &  Confultat.  Zachaei  lib.  2.  c.  17. 

Cathari  etiam  poftmodum  didli  Valdenfium  fe&a- 
tores  ,  qui  divili  erant  in  tres  ledas  principales  , 
Albanenfium ,  Concorezenfium ,  &  Bagnolenfium.  De 
his  multa  habent  Rainerus  lib.  contra  Valdenf. 
cap.  6.  &  Bonacurfus  lib.  de  Vita  Haeretico¬ 
rum  initio.  Eofdem  cum  Chazaris  fuifle  con¬ 
tendit  Gretzerus  in  Prolegomenis  ad  Script.  con- 
traSedam  Valdenfium  cap.  2.  putatque  Germa¬ 
nicam  efte  vocem  ,  ex  iis  quae  habet  Ecbertus 
Schonaugienfis  in  Sermonibus  adverfus  Catharos: 
Hos,  inquit,  Germania  noflra  Catharos ,  Flandria 
Piphles,  Gallia  Texerant ,  ab  uflu  texendi  appellat. 
Unde  elicit  a  voce  Kanzer  ,  &  ut  alii  crallius  ede¬ 
runt,  Kazer  didos ,  T.  mutato  in  Z.  more  Ger¬ 
manis  folenni :  proindeque  Catharos  eofdem  efte, 
qui  Cbazari  appellati  funt. 

Aliter  cenfet  vir  dodiffimusGodefridus  Hen- 
fchenius  ad  vitam  S.  Galdini  Cardinalis  ,  qui  ita 
appellatos  opinatur  propter  nodurnas  coitiones, 
a  voce  Germanica  Caters  ,  idelt,  feles  feu  lemu- 
res ,  vel  ex  obfoleta  jam,  &  abOtfrido  ufurpata 
voce  Jflu^alen ,  &  Jfluetten  ,  garrire  ,  fadum  ede 
nomen,  quod  hodie  omnibus  in  Belgio  &  Ger¬ 
mania  haereticis  commune  manet ,  ut  ICetters  di¬ 
cantur.  Vetus  Epitaphium  Mediolani: 

Atria  qui  gr  adis  folii  regalia  fle  audis , 

Civis  Laudenfis  fidei  tutoris  &  enfis , 

Frafidis  hac  memores  Oldradi  flemper  honores , 
fifini  fidius  ftruxit ,  Catharos  ut  debuirujfiit. 
Verfusfcripti  aS.  Thoma  Aquinate  de  fando  Pe  ¬ 
tro  Martyre  : 

Et  verbi  gladius  gladio  cecidit  Cath arorum. 

Horum  meminerunt  praeterea  Concilium  La- 
teranenfe  an.  1 179.  can.  27.  Godefridus  Mo¬ 
nae.  S.  Pantal.  an.  1163.  Monachus  S.  Mariani 

,  Autilhodor.  an.  1180.  Caefarius  lib.  5. cap.  19. 
Vita  S.  Galdini  Archiepifc.  Mediolanenf.  apud 
Monbritium,  [Ludovicus  X.Franc.  Rex  apud  de 
Lauriere  tom.  1  .Ordinat,  pag.  6 1 1.  n.  5 .  J  &c. 
CATHARIST^ ,  Seda  quaedam  Manichaeorum, 
de  qua  Auguftinus  lib.  de  Haeref.  cap.  46. 

•[  CATHARNICUM.  Y ide  Cantantium. 


CAT  4 16 

CATHAR  RUS,  Epiphora,  difti llatio,  Gall.  Ca- 
terre ,  ut  pronuntiant  hodie,  alias  Catane  ,  ital. 
Catarro ,  a  Graeco  y.asrfifiv ,  Defluere.  Cum  jam  eflfiet 
annorum  xc.  ex  Catharro  mortuus  efl,  in  Chronico 
Veron.  ad  an.  1  3  3  1.  apudMurat.to-8.col.647. 
«1  CATHASANCf  US.  Vid tCataxantus. 

CA1  HASI  ARARES,  vel  Cathavakis,  eft  linea  cum 
majfla plumbea,  qua  maris  altitudo  tentatur ,  unde  Lu¬ 
cius  :  Hanc  Cathafiararem  pu  eodem  devoret  unciam , 
plumbi  paxillum ,  rudis  linea  &  natatam.  Sic  Ugu- 
tioMS. 

IT  CATHECH1SMARE  ,  pro  Catechizare ,  Edocere 
dogmata  Religionis  Chriftianoe.  Confecratio  Ec- 
clefiae  SS.  Trinitatis  de  Tritis  an.  1056.  apud 
Marten.  tom.  1 .  Ampli  IT.  Colled.  coi.  442.  Foft- 
quam  divina  diflpcnflatione  funt ge fla ,  qua  a  propheticis 
oraculis  de  Chrifli  Incarnatione  multo  unie  funt  edita , 
omnipotens  Deus  per  Apoflolos  fuos  mundo  contulit  le¬ 
ges  ,  quibus  Cathechiflmati  homines ,  fluo  famulantes 
au [lon  ,  Chrifli  efficerentur  heredes. 

CATHEDRA ,  Proprie  eft  fedes ,  feu  feflio  hon«^ 
Ilior  &  auguftior  Epifcoporum  inEcclefia,  cae- 
teris  aliorum  Prefbyterorum  fedilibus  excelfior : 
Ut  in  mentem  revocarent ,  inquit  S.  Auguftinus  in 
Pfalm.  126.  altiore  fle  in  loco,  tanquam  in  flpecula 
conflitutos ,  quo  oculorum  acie  pervigili,  atque  indefleflja, 
in  tutelam  gregis  incumbant ,  tanto  cate,  i  i  virtute  & 
probitate  clariores ,  quanto  magis  effient  fedis  honoye  ac 
flublimitate  conflpicui.  Idem  Epiftola  203.  In  flatur 9 
Chrifli  judicio  neque  abfida gradata ,  nec  Cathedra  . . . 
velata  adhibebuntur  ad  defenfionem.  Linteatas  fedes 
Epifcoporum  vocat  Padanus  Ep.  2.  ad  Sempro¬ 
nium  ,  quas  Auguftinus  velatas.  Ejufmodi  porro 
celfiores  Epifcoporum  quorumdam,  fedes  ac  ca¬ 
thedras  fic  exagitat  Greg.  Nazianzenus  Carm.  1  x . 

. ©conoitri  ,  Ivto  fleris;  upifici;  , 

Y-xf-nAc/  ,  Jiulfitri  ysfwoTe;  sv^ptTrlsercri , 
'£%'/ivc£ctToti  KctActtnv  e<pi$~ctb Te;  ^uhlveis-iv. 

De  iis  etiam  agit  Eufebius  lib.  7.  Hift.  Ecclef. 
cap.  30.  Altarium  Cathedra,  id  eft,  praefedura* 
Ecclefiafticae,  Epifcopatus ,  apud  Sidonium  in 
Concione.  Euftathius  in  Vita  S.  Eutychii  Pa¬ 
triarch.  Conftantinop.  num.  1  5.  eivdysTco  «5  Tj?V 
Im  7rpe<r£uT(pav  mdsePpxv.  Vide  Savaron.  ad  eamdem 
Concion.  Sidonii,  &  ad  lib.  9.  Epift.  1 6. 
Cathfdram  Collocare,  vetantur  Epifcopi  in  Mo- 
nafteriis ,  vel  ordinationes  facere ,  nifi  ab  Abbati¬ 
bus  fuerint  requiliti ,  in  Conftituto  Gregor.  Mag. 
pro  Monachis ,  apud  Baron.  an.  601.  num.  1  5 . 
&  c.6.  1  8  -  q.  2.  a  quo  profluxit  eadem  loquendi 
formula,  quae  in  plerifque Summorum Pontific. 
pro  Coenobiis  privilegiisexaratalegitur:  ubiGlof- 
fa  addit :  Ut  ibi  exerceant  judicia.  Concilium  Car- 
thaginenfe fub  Reparato  an.  535.  Oportet  enim  in 
nullo  Monaflerio  quemlibet  Epiflccpum  Cathedram  col¬ 
locare  ,  aut  qui  forte  habuerint ,  habere :  nec  aliquando 
ordinationem  quamvis  levifflmam  facere ,  nifi  Clerico¬ 
rum  ,fi  voluerim  habere.  E JJe  enim  debent  Monachi  in 
Abbatum  fluorum  poteflate.  Eadem  habentur  in  Epi- 
ftolaPontii  Epilcopi  Arelatenlis  tom.  6.  Spicile¬ 
gii  Acheriani  pag.  43  o.  Adde  Bullam  Palchalis 
II.  PP.  apud  Herimannum  de  Reftaurat.  S  Mar¬ 
tin  i  Tornacen  fis  c.  8.  Vide  Miffla publica ,  &  Car¬ 
dinal.  Bona  lib.  1 .  RerumLiturg.  c.  1 3 .  §.  3  . 
Cathedra,  Sedes,  Epifcopatus,  Dioecefis.  In  No¬ 
titia  Epilcopor.  Africanor.  apud  Vi&orem  Viten- 
fem  lib.  4.  de  Perfecut.  Vandal.Edit.  Chiffletia- 
nae ,  habentur  non  femel  haec  verba :  Cathedra ,  qi  a 
Epifcopos  non  habuerunt.  Vetus  Martyrol.  1  5.  Kh 
Febr.  Cathedra  S .  Petri ,  id  efl ,  Epiflcopatus.Xd oncil. 


417  CAT 

Lemovicenfe  an.  1031.  fefif.  1 .  Hanc  etiam  diem 
f latuimus  habendam  in  recordatione  omnibus  annis ,  qua 
(  S.  Martialis )  tranfiatus  ejl :  qua  etiam  die  Cathedra 
ejus ,  hoc  ejl ,  ordinatio ,  five  initium  Epifcopatus  ejus 
ejl ,  non  quod  eadem  die  confecratus  Jit  in  Epifcopum, 
....  fed  Jtcut  ejl  Cathedra  E.  Petri  Antiochia ,  item- 
que  Cathedra  Roma ,  non  quod  tunc  confecratus Jit  Epi - 
fcopus ,  quia  Domino  jam  olim  confecrationem  fufcepe- 
rat  Pontificalem ,  fed  quia  tunc  primum  in  illa  die  apud 
eafdem  Ecclejias  fedit ,  ad  fufctpiendtm  fuper  populum 
Dei  regimen  pajloralc.  Concilium  Milevitan.  II. 
can.  21.  Item  placuit,  ut  quicunque  Epifcopi  quaf- 
cunque  Ecclejias  vel  plebes ,  quas  ad  fiam  Cathedram 
ajlimant  pertinere ,  &c.  Can.  24.  Placuit,  ut  quicun¬ 
que  negligunt  loca  adfuam  Cathedram  pertinentia ,  &c. 
Cathedra  viduata ,  in  Collat.  Carthagin.  I.  c.  1  8  5 . 
21  7.  Vide  praeterea  c.  16.  iB.Will.  Britolib.  3. 
Philipp.  de  Turonenfi  Metropoli : 

Jj>ua  cum  Jit  Britonum  caput  &  Metropolis ,  una 
Bisfenas  fub  fe  Cathedras  Utatur  habere. 

Adde  lib.  1  2.p.  2  5  2. Cathedra  matrices  ,  in  Con¬ 
cilio  Milevitano  can.  25.  &  in  Codice  canonum 
Ecclefiae  Afric.  can.  123.  Cathedra  principales ,  in 
iifdemCanon.  can.  3  8  . 

Cathedra  ,  ipfa  Aides  feu  Ecclefia  Cathedralis.  Ca¬ 
pitulare  Aquifgranenfe  an.  789. cap.  40.  ex  Con¬ 
cilio  Africano  can.  3  8  .Ut  non  liceat  Epifcopo  princi¬ 
palem  Cathedram  fna  parochia  negligere ,  &  aliquam 
Ecclejiam  in  fua  diccceji  magis  frequentare.  V  ide  mox 
Incathedrare. 

Cathedra  Doctorum  ,  apud  Haymonem  in  Mat¬ 
thaei  cap.  2  3  .  quae  Cathedra  litterarum  dicuntur 
Sidonio  in  Concione.  Cathedra  fcholares  Stephano 
Tornac.  Epift.  79.  Senator  in  Pfalm.  1.  Cathedra 
proprie  Doltohbus  datur.  Ebrardus  Bethun.  in  Grae- 
cifmo : 

Rex  folium ,  dottor  Cathedram ,  judexque  tribunal 
PoJfidet ,  ac  fedem  Praful  ,  Piator  que  curulem. 

Cathedrarii  Philosophi,  apud  Senecam  lib.  de  Bre- 
vit.  vitae.  Cathedrarii  Orat  ores ,  apud  Sidonium  lib. 
4.  Epift.  3.  qui  de  cathedra  philofophantuqpefo- 
rant. 

f  Cathedrarii  Servi  ,  apud  Sidonium  lib.  1 .  Epift. 
1  1 .  iidem  qui  apud  Martialem  Cathedralicii,  Qui 
cathedras  feu  fellas  ferunt  geftatorias ,  Gall.  Por - 
tes-cbaifes. 

Cathedra  ,  pro  arca  videtur  ufurpari  in  Adis  Pro- 
confularibus  in  caufa  Felicis  Epifcopi ,  apudBa- 
xon.  ann.  3 14.  n.  23.  24.  Inde  Cathedram  tulimus , 
&  epijlolas  falutatorias  ojlia  omnia  combujlafunt , 

fecundum  facrum  praceptum.  Infra  :  Tolle  elavem  , 
&  quos  inveneris  in  Cathedra  libros ,  &  fuper  lapide 
codices ,  tolle  illos. 

Cathedra  Aurea.  Joan.  Bromptonus  ann.  1  190. 
pag.  1183.  Rex  autem  Anglia  exigebat  d  Tancredo 
Rege  Sicilia  Montem  S .  Angeli  cum  toto  Comitatu  , 
&  ahis  pertinentiis  fuis,  ad  opus  JJ oh  anna  for  oris  fua, 
qua  ille Imus  Rex  Sicilia  nuper  maritus  ejus  in  da¬ 

tarium  ei  dedit d  Cathedram  auream  ad  opus  ejuf- 
dem  fj oh  anna  de  confuetudme  Reginarum  terra  illius. 

Cathedra  ,  Nummus  aureus  Francicus ,  in  quo  Rex 
in  cathedra fedcnsconfpicitur.  Vetus  Regeftum  : 
Anno  1  3  46.  14’  fjulii  fiebant  Cathedra  ponderis  au¬ 
ri  5  2.  marcha  auri  empta  50.  Cathedr.6.  Novemb. 
*  3  46. Cathedra  ut  fupra marcha  empta  48.  Cathedr . 
7.  April.  1 3  47 .pojl  Pafcha:  marcha  empta  5  o.  Ca¬ 
thedr.  auri.  Vide  Moneta. 

Cathedrari,  dicuntur  Epifcopi,  cum  ad  cathe¬ 
dram  Epifcopalem  promoventur,  quod  cum  com 
fecrarentur,  in  Ecclcfioe  cathedra  collocarentur  , 


CAT  428 

in  eaque  fedentes  palam  ab  aliis  Epifcopis  effer¬ 
rentur  :  De  quo  maxime  in  Galliis  more  exftat  lo¬ 
cus  infignis  apud  Stephanum  Eddium  in  Vita  S. 
Wilfrifti Epifcopi  Eboracenfis  cap.  1  r.  Itaut val¬ 
de  honorifice  ad  Gallia  regtonem  perveniret  fibtque  fla- 
tim  conventio  magna  fati  a  ejl  non  minus  quam  duode¬ 
cim  Epifcoporum  Catholicorum  ,  e  quibus  unus  erat 
EEgelberclus  Epifcopus ,  qui  eum  propter  fidem  fiam 
indicatam  gratanter  &  honorifice  coram  omni  populo 
publice  ordinaverunt  ,&  in  fella  aurea  fedentem  more 
eorum  furfum  elevarunt ,  portantes  in  manibus  foli  Epi¬ 
fcopi  intra  oratoria  ,  nullo  alio  attingente  t  hymnofque 
&  canticainChorocantantes.  Joan.  deBckainGof- 
wino  Epifc.  Trajed.  Dominus  Cardinalis . .  .  Hen- 
ricum  de  Viana  Cathedrari  jujfit.  In  Florendo  Epife. 
fjoannes  filius  A delberti  Cathedr atus  ejl  in  Lecdiopojl 
mortem  Arnoldi  Epifcopi.  [Nova Gall.  Chrift.  tom. 
3  .  coi.  883.  ubi  de  Hugone  II.  Epifc.  Leodienfi: 
Francia  me  genuit ,  Cathedr  avit  Legia.  Et  coi.  893. 
Jfijfi  vixit  gratus  anno  minus  hic  Cathedr  atus.  Iterum 
tom.  4.  in  Charta  anni  1106.  Inftrum.  coi.  85. 
Stephano  Eduenjt  Cathedr  ante  Pontifice.  ]  Epita¬ 
phium  Andreae  Epifcopi  Reatini ,  anno  1292. 

Urbem  Reatinam  pater  Andreas  Cathedrabat. 

Incathedrare  ,  Idem  quod  Cathedrare.  Graecis  evfpo- 
vtdfu r.Vide  Concilium  Calchedonenfe  Ad.  10. 
pag.  288.  300.  303.  &c. Edit.  1618.  Incatbe- 
dratio  Morinenjis  Epifcopi,  apud  Lambertum  Ar- 
denfem  p.  141.  Exftat  apud  Ughellum  tom.  1. 
pag.  1  24.  Bulla  Benedidi  IX.  PP.  ann.  1033. 
qua  Epifcopis  Silvae  Candida*  privilegium  confir¬ 
mat  inthronix.andi  &  Incathedrandt  Romanum  Pon- 
tificemin  Apojlolica  fede.  Adde  p.  8  2 1.  Epitaphium 
Martini  Epifcopi  Vercellenfis  an.  1248.' 

Praful  Martinus  Vercellenfi  Incathedrattts , 

Advocatorum  generofo fmguine  natus. 

Utitur  etiam  Thomas  Cantipratanus  lib.  1.  de 
Apibus  c.  I.  n.  4.  Matthaeus  Weftmonafter.  ann. 
1098.  Inventa  ejl  in  civitate  Ecclefia  S.  Petri ,  ubi 
Incathedratur  lancea  Salvatoris. 

CAFHEDRALES,  nude  pro  Canonicis  Ecclefiae 
cathedralis  in  Charta  Leoooldi  Ducis  Auftrisean. 
1216.  in  Metropoli  Salifburg.  tom.  i.pag.  381. 
395.  Domini  Cathedr  ales ,  in  alia  ibid.  to.  2.  pag. 
560.  Hiftoria  Epifcoporum  &  Comitum  Engo- 
lifmenfium  cap.  ult.  Ex  quo  urbem  ingrediebatur  , 
cum  Cathedr aliius }  in  choro  omnibus  horis ,  &  maxime 
in  matutinis  Deo  p  fallebat  communi  voce ,  c rc. 
CATHEDR  ALICA ,  Idem  quod  Cathedr  aticum . 
Hift.  Tuli.  pag.  xciv.  in  Fundatione  CapituliLi- 
berdun.  Eis  contradidimus  ea  libertate  pojfidendas , 
ut  neque  Cathedr  alie  am ,  nec  alia  qua  Archidiaconis 
ex  confuetudtne  reddi  folent  ab  eis  exigantur. 

^[CATHEDRARE  ,  Cathedrarii.  Vide  in  Ca¬ 
thedra. 

CATHEDRATICUM ,  Penfio ,  quae  Epifcopo  ab 
Ecclefiis  quotannis  exfolvitur  in  Jignum  fub j  e  Itio¬ 
nis,  [  ut  habet  Charta  Girardi  Epifc.  Caturc.  in- 
ter  Inftrum.  Gall.  Chrift.  to.  i.pag.  48.  coi.  1.  ] 
feu  pro  honore  cathedra ,  ut  eft  in  Concilio  Bracca- 
renfi  II.  c.  z.prorefpeltu  fedis ,  ut  in  Concilio  Ra- 
vennenfi  ann.  997.  cap.  2.  quae  ad  duorum  foli- 
dorum  quantitatem  reftringitur  in  iifdem  Con¬ 
ciliis.  Concil.  Braccarenfe  III.  ann.  5  72.  Nullus 
Epifcoporum  per  fu  as  dicecefes  ambulans ,  prater  hono¬ 
rem  Cathedra  fua  ,  id  ejl  ,  folidos  duos ,  aliquid  aliud 
per  Ecclejias  tollat.  Qmbus  confona  habet  Conci¬ 
lium  Toletanum  VII.  cap.  4.  Charta  Tranfmart 
Epifcopi  Viromandenfis ac Noviomenf.  an.  947. 
apud  Hemereum  in  Augufta  Viromand.  E  a  vide- 


4^9  CAT 

licet  ratione  ,  ut  omni  anno  duos  [olidos  denariorum 
perfolvat  ,  fecundum  quod  jubet  auttoritas ,  propter 
honorem  Cathedra  Epifcopalis .  Innocentius  111.  Jib. 
i  4.  Epifl.  20  .  Et  ut  vos  pro  Jingulis  Eccleftis  fupra- 
■  dictis  unum  quartum  grani ,  &  unum  annona  pro  deci¬ 
mationis  quarta ,  &  duos  [olidos  pro  Cxtbedratico  per- 
[olvatis.  Apud  Honorium  III.  cap.  Conquerente, 
de  Offic.  jud.  or d.  Catbedraticum  &  Synodaticum 
idem  funt:  Synodattci  [en  Catbedratici  nomine  duos 
[olidos.  Catbedratici  &  Synodales  reditus ,  in  Char¬ 
ta  Lamberti  Epifcopi  Atrebat.  apud  Ferrarium 
Locrium  in  Chronico  Bclg.  ann.i  1  x  1  .Cenfus  Ca¬ 
tbedratici,  inBulIaLucii  III.  PP.  apud  Ughellurn 
tom.  2.  Italiae  Iaerae  pag.  759.  Arnoldus Lube- 
cenf.  Iib.  3  .  cap.  2  1 .  Eptfcopus  vero  ex  bis ,  qua  de 
Cxtbedratico  ,  vel  Ecclejiarum  confecrationibus  confe- 
qni  poter  at ,  fuflentabatur.  Ubi  per  confcc  rationes ,  vi¬ 
dentur  dedicationes  in  teli  igi ,  feu  qua  die  dedicationis 
Ecclefiarum  Prefby teris  offerebantur,  uteft  10. 
q.  3.  cap.  5 .  ubi  etiam  praecipitur ,  Catbedraticum 
non  amplius  quam  vetufti  mons  effe  conftiterit ,  a  Pre- 
f 'byteris  exigendum.  Catbedratici  meminere  praeterea 
IvoCarnot.  part.  3.  cap.  136.  Petrus  Blefcnfis 
Epift.i  5  x .  Alexander  III.  PP.  in  Appendice  Con¬ 
cilii  Lateran.  cap.  8.  Concilium  Colonienfe  ann. 
1310.  cap.  2  6 .  Ravennenfe  ann.  1  3 1 1 .  cap.  18. 
Agidius  Mon.  Aureae  vallis  in  Henrico  II.  Epi- 
fcopo  Leodienfi  cap.  43.  veteres  Chartae  apud 
Ughellurn  tom.  x  .pag.  1 046.  tom.  2.  pag.  467. 
703. 1071.  in  Metropoli  Salifburgenfi  tom.  1 . 
pag.  173.  tom.  2.  pag.  441.  in  Bullario  Cafi- 
nenfito.  i.pag.  9.  inMonaftico  Anglic.  tom.  3. 
pag.  3  6.[  Concil.  Avenion.  anni  1  509.  n.  vn. 
apud  Marten.  tom.  4.  Anecdot.  coi.  3  8  7 .  Statutis 
Synodalibus  ejufdem  Ecclefiae  an.  1 3  36.  n.  xi. 
coi.  575.  Statutis  Alani ejufdem  urbis  Epifcopi 
n. xv.  coi.  580.  laudati  tomi :  quo  in  polteriori 
loco  mendofe ,  ni  fallor ,  legitur  £)uadraticum  pro 
Catbedraticum.  ]  &c.  De  jure  vero  Cathedratici 
multa  congelfit Renatus  Chopinus  1  i b. 2.  deSacra 
polit,  tit.  7.  Nicol.  le  Maijlre  Vib.  2.  de  Juribus  & 
cenfibus  Epifcoporum  cap.  2.  3.  &  Innocen¬ 
tius  Cironus  in  Paratitl.  Decretal-  lib.  5.  tit.  39. 
V  ide  Synodaticum  in  Synodus. 

QCT  Exltant  apud  Georg.  Chriftianum  tom.  2.  Re¬ 
rum  Mogunt.  p. 482.  & 48 3. duae  Chartae,  qui¬ 
bus  collegiatae  S.  Petri  Ecclefiae  jus  afferitur  Ca¬ 
thedratici  ab  Ecclefiisfibi  fubjedis  percipiendi. 
In  antiquiori  quaeConradi  I.  elt  Archiep.  Mogun- 
tini  ann.  1  1 9  5.  fic  legimus :  Illud  innotefeere  quo¬ 
que  volumus ,  quod  fepeditti  fratres  ( Ecclefiae  S.  Pe¬ 
tri  )  fufficienti  coram  nobis  optinuerunt  probatione  , 
quod  per  univerfum  pretaxate  Prepojiture  (  ejufdem 
S.  Petri )  archydiaconatum  Kathedraticum  anno ,  qui 
vulgariter  Exitus  nojlcr  vocatur ,  Ecclejie  ipforum  ad 
ipjius  &  officinarum  ejus  ruinas  re  farciendas ,  debeat 
attinere.  Nos  igitur  tum  propter  eorum  h  abundantem 
probationem  ,  tum  propter  Ecclejte  &  officinarum  ejus 
m  ani f e  flas  nec  effit  at  es  ,  quas  vidimus,  ob  B.  Petri  Apo- 
floli  reverentiam  dr  honorem  jus  tale  ipjis  &  Ecclejia 
recognovimus ,  noflro  affenfu  robur  perbenne  adbibentes. 
Et  ne  in  futuro ..  ..  de  beneficio  preditti  Kathedratici 
a  quoquam  [ucceffore  noflro  turbari  pojfent,  nos  ipjis  feri- 
ptumprefens ,  ad  fui  juris perhennem  notitiam  &  cau¬ 
telam  ,  Jigillo  injignitum ,  tradidimus.  Priorem  hanc 
Chartam  revocat  altera  anni  1323.  qua  Ma~ 
thias  ejufd.  urbis  Archipraeful  declarat ,  [Jus pe¬ 
tendi  ,  recipiendi  &  in  pradittos  ufis  convertendi  Ka¬ 
thedraticum  per  rotam  Prepojituram  prediclam  ad  ip- 
fam  Ecclejiam  S.  Petri ,  &  ad  nullum  alium  peni- 


CAT  430 

nere  ;  ipjifque  Decano  &  Capitulo ,  (fi-  Ecclejie  ipfo¬ 
rum  pr  e  ditiis ,  &  nulli  alii  deberi  de  boc  in  perpetuum 
rcfponderi ;  quodque  nobis  ,  inquit  ,  m  bac  parte  li~ 
cere  non  credimus ,  noftris  ftic c e ff oribus  interdicimus. 

Cath  edrati  co  m  ,  apud  Julianum  Anteceffor. 
Conflit.  1 1 5 .  &  431.  illud  ell  quod  Julliniani 
Novella  1  2  3  .  c.  3 .  Ivf^ovi^incv  vocat  :  nempe  cer¬ 
ta  pecuniae  quantitas ,  quam  Epifcopi  recens  or¬ 
dinati  dabant,  partim  Epifcopis  a  quibus  ordi¬ 
nati  erant ,  partim  Clericis  &  Notariis ,  qui  in  ea 
inauguratione  miniftraverant ;  unde  evidens  ell 
praellationem  illam  fadam  ab  Epifcopis  ratione 
Throni ,  five  Cathedra  adeptae. 

Catredratico,  apud  Sebaltian.  Cobarruviam 
in  Thefauro  linguae  Caftellanoe  ,  el  que  liene  efti- 
pendio  publico  en  la  Univerjitad ,  0  fludio ,  con  obliga- 
cion  de  lecr  Catreda  de  prima  0  de  vefperas  depropie - 
dad ,  b  de  tiempo  fcnnalado. 

f  Cathf. dratica  Redhibitio,  Idem  quod 
Catbedraticum.  Epillola  Lamberti  Epifc.  Attre- 
bat.  apud  Baluzium  tom.  5.  Mifccll.  pag.  342. 
Concejfimus  enim  &  feripto  confirmavimus  praeliti  a  loca- 
Pr  alato  &  Fratribus  inibi  Deo  devote  &  religiofe  fer- 
vientibus,  &  canonice  &  abfque  proprietate  viventi¬ 
bus  &  vitluris  ab  omni  C  athedr  atic  a  redhibitione  li¬ 
bera  ,  excepto  quod  in  Coena  Domini  ad  manum  Epi¬ 
fcopi  duodecim  denarios  folvant. 

<[[  CATHEDRATICUS ,  Dodor ,  profeffor  ,  qui 
docet  ex  cathedra ,  in  Conciliis  Hilpan.  tom.  4. 
pag.  765.  coi.  1.  &  in  Vita  B.  Francifci  Fabrian. 
tom.  3.  SS.  April.  pag.  985.  coi.  2. 

CATHEGETA  ,  Cathigeta,  Dodor,  prae¬ 
ceptor, ex  Graec.  xaJuytiTMc.  Gloff.  Lat.  Gr.  Dotior> 
«T/cTdfl-JcctXc?  Jij  xctfwyvTKc.  Gloff.  Gr.  MS.  Reg.  Cod.: 
1673.  KafiryuTMf ,  liyoujuuvcs  ,  J nPdtrxuXcc.  Papias  : 
Catigeta  ,  Rettor ,  D  odior ,  Bao-iXewi;  KxftiyoTiic,  apud 
Theophyladum  Bulgar.  Archiep.  in  Inllitutione 
Regia  1.  part.  cap.  2.  qui  C«iKXc?,feu  Impera¬ 
toris  Magifler  Codino,  &aliis.  Anonymus  in  Vi¬ 
ta  S.  Hieronymi  :  Huic  vero  in  litterarum  fludiis 
plerique  C at  b  eget  a ,  id  efl ,  praceptores  fuerunt ,  J>o- 
natus  nempe ,  &c.  Altelmus  in  Monadicis  : 

Vita  aliena  tua  tibi  Jit  Cathegeta  vita. 

Ada  S.  Artemae  Martyr.  Dum  Cathigeta  ipjius  fe¬ 
cundum  artem  magifler  ii  ...  ad  facul  anum  litterarum 
dogmata  illum  introduceret.  Occurrit  praeterea  ia 
Adis  S.  Theodori  Ducis.  Vide  notas  nollras  ad 
Cinamannum  pag.  460.  [  &  doliarium  mediae 
Graecit.  ubi  dicitur  vocem  plerumque 

a  Scriptoribus  Graecis  accipi  pro  Mycu/awof ,  Praefe- 
dus  monallerii.  ] 

CATHEGORIALIS  Ordo,  apud  Henricum  Aqui- 
lonipolenfem  in  Lubecca  lib.  1.  c.  17.  19.  20. 
Canonicorum  Regularium. 

^  CATHELUM.  Vide  in  Cat alium. 

^  CATHEPOLUS.  Vide  in  Cacepollus. 
CATHERDATUS  ,  pro  Catbedratus ,  Cathedrae 
feu  throno  impolitus ,  ad  regiam  imperatoriamve 
dignitatem  evedus.  Carmen  de  Ottonis  IV.  de- 
Ilitutione , apudLeibnitium  to.  2.Scripc.  Brunf- 
wic.  pag.  530. 

....  Jguod Ji  Fredericus  fubftituatur 
Ottoni ,  timidus  audaci ,  nanus  adulto  ; 

Cum  Jit  canonice  Catber datus  hic  ,  ille  vocatus 
Proditione  :  perit  confuetudo  ,  perit  hujus 
Urbis  honor. 

Vide  C athedr  ari  in  Cathedra. 

«j[  CATHESICARE  ,  pro  Catecbifare  ,  Chrilti  do- 
drinam  edocere.  VitaS.  Hildulli  per  Rofwei- 
dum  in  Hiltoria  Mediani  Monalteriii  pag.  8  o  • 


43 1  CAT 

J9uam  cum  adhuc  gentilem  ejfc  cogmviffent  ,  Cathe- 
ficaverunt ,  &  profirati  pro  ipfa  oraverunt. 

f  CATHET1CATIO.  Vid e  Cateckzaiio. 

CATHETIZARE,  Voxeffi&a,  ut  videtur,ex  Grae- 
co  xctTcrriJtvat ,  conferre,  contribuere,  1'olvere. 
Epiit.  Andreae  Regis  Hungar.  in  Gedis  Dei.  per 
Franco' :  Porro  veftra  non  miretur  S  unctitas,  fi  de  bonis 
regni  nofiri  ad  prafens ,  juxta  honorem  vejlrum  &  no- 
firum  vobis  Cathetizare  non  pojfumus.  Ad  hoc  enim  nos 
compulit  &  fantta  peregrinationis  grandis  expenfa,&c. 

CATHETUS,  [_Gr.  uccj-ircc,  Perpendiculum.  ]  Vi¬ 
de  Toltfmining. 

H  CATHEZIZARE ,  pro  Cathecbifare.  Ordinarius 
MS.  Ecclefiae  Rotomag.  in  Sabbato  Pentecod.  Fi¬ 
nita  oratione  ,  cafulam  exuat  Prefbyter ,  &  pergant  ad 
Fontes  ,  Jic ut  pr /motatur  ,  cum  ampullis  chrifmatis, 
&  olei  ,  candelabris  ,  cruce  ,  cereo ,  de  quo  loco  infti- 
tuto  mittatur  in  Fontes.  Interim  dum  letliones  legun¬ 
tur  ,  infantes  tres  Catbezizentur  ,  fi  infans ,  vel  plu- 
res fuerint  ad  baptizandum ,  mittatur  de  chnfmate  & 
oleo  in  Fontes :  fin  autem  ,  nihil  de  chrifmate  &  oleo 
in  Fontes  mittatur.  Vide  Cathechizari. 
CATPIICUS,  Dux,  f.  a  corrupta  voce  Graeca 
KaJ-iiyc^ ,  pro  v.uJnyitTiis  vel  najryv /adv .  V ita  S.  Ger¬ 
mani  Grandiwall.  inter  Ada  SS.  Bened  foec.  2. 
n.  i  i .  Bonifacius  dux  five  Cathicus. 
CATHiGETA.  Vide  Cathegeta. 

CATHINIA  Auri  vel  Argenti,  quae  adhi¬ 
betur  in  medicamentis ,  apud  Condantin.  Atric. 
Jib.  i.  de  Morbor. curat. cap.  7.  8 •  lib.  2.cap.  2. 
2  4.  &cr.  [  Gloflar.Sangerman.  MS.  Cathinia  ,  Ge¬ 
nus  lapidis ,  unde  cyprium  es  (  aes)  efficitur.  Cathinia 
gignitur  in  metallorum  eris  atque  argenti  fornacibus , 
infidente  nidore.  Namque  ut  ipfi  lapis  ex  quo  fit  es , 
Cathinia  vocatur ,  fic  rurfus  in  fornacibus  exiftit ,  & 
nominis  fui  originem  recipit.  Cathinia  &  Calcitheos 
h  origo  eris.  ] 

«ff  CATHOLICATUS.  Vide  pod  Catholicus. 

CATHOLICI,  Fideles ,  ita  in  Concilio  Ilerdcnfi 
fub  Joannell.  PP.  cap.  9.  ubi  diilinguntur  a  Ca¬ 
techumenis. 

Catholici  Christiani  ,  in  Concilio  Car- 
thag.  III.  cap.  1 3 .  Carthag.  IV.  cap.  4  3 .  Concil. 
Afiric.  cap.  3.  Salvianus  lib.  4.  de  Gubern.  Dei : 
Ita  &  nos  qui  Chrifiani  Catholici  ejfe  dicimur ,  &c. 
Vide  Ecclefia  Catholica.  . 

CATHOLICIANI ,  Officiales  Catholicorum  ,  de 
quibus  mox,  in  lege  9.  §.  2.C.  de  Bonis  profcript. 
ubi  junguntur  cum  Caefarianis.  GlolTae  Bafil.  P«- 
t /cvaX/KC  ,  t»?  /jcctyHiTrai; ,  Tfc?  aVTfc?  ^  Kcdfcyiuictrui;  , 
trndvcis  ,  naff  Hinc  forte  pro  Spiculatonbus 

vocem  ulurpavit  Sueno  in  Hili.  Danica  cap.  7. 
Jhuem  illic  0  Catholici  ani  corripiente  s ,  caput  ejus  am¬ 
putarunt.  Infra:  fihii dolum  commentatus ,  pacis ficlei- 
qtie  integritate  violata  ,  tempore  ferotino  ,pofi  vefperas 
celebratas ,  injlruttis  Catholicianis ,  Kanuto  &lVal- 
demaro  mortem  machinatur. 

CATHOLICON.  Necrolog.Laurefham.  in  Vin- 
dem.  Litter.  Frederici  Schannati  pag.  29.  Jfiui 
etiam  compar avit librum  Catholiconpro  quinque  Flore- 
nis.  An  Gloffarium  Johannisde  Janua,  quodCa- 
tholicon  appellavit  ? 

1 .  CATFIOLICUS ,  Titulus  Regi  Franciae  vulgo 
datus.  Summa  Puncii  Provincialis  MS.  ex  Bibi. 
Thuana  Cod.  525.  ubi  de  Infcriptionibus  Epi- 
ftolarum  :  Papa  Regi  Franci  a  :  Gregarius  fervus  /er¬ 
vorum  Dei  dilecto  filio  viro  Catholico  ,  vel  Regi  Fran¬ 
corum  ,  falutem&  apoftolicam  benedictionem  .  .  .  fic 
fcriberet  Papa  aliis  Regibus  ,  &  alii  Reges  illi  ,  re¬ 
moto  filum  viro  Catholico ,  quod  apponi  filet  Regi  Fran- 


CAT  432- 

c'u  &  Regi  yjerofiljmitano  :  huic  quia  femper  fidelis 
exfiitit ,  illi  vero  quiadefenfir  efiChrifiianitatis.  [Ho¬ 
norius  Papa IV.  Ep. ad  Philippum IV.  an.  1286. 
in  Vindemiis  Litter.  Fred.  Schannati  p.  210.  Ho¬ 
norius  Epifcopus  fervus  fervorum  Dei  Philippo  illufiri 

Regi  Francuviro  Catholico  falutem . Jjhnlibet 

Rex  Francu  fpeciali  nomine  Catholicus  appellatur.  ] 

fXJ-  Jam  multis  retro  faeculis  Catholici  nomen  Regi¬ 
bus  nodris  inditum  fuit.  Mabillonius  lib.  5.  de 
re  Diplom.  tabella  22.  refert  claufulam librorum 
Gregorii  Turon.  de  gloria  Confeffiorum,  in  qua 
praedi&us  Libellus  dicitur  confcriptus  ....  anno  ab 
Incarnatione  Domini  76  7 .temporibus  felicijfimi  'atque 
tranquillijfimi  &  Catholici  Pippim  ,  Regis  Francorum 
&  Patricii  Romanorum ,  &c.  Sed  ante  eum  Cbilde- 
berti  CatholiciJJhnum  regnum  dicitur  fub  finem  Vi¬ 
tae  S. Caefarii  Epifc.  Arelat.  Unde  GregoriusM. 
in  Epidola  ad  Childebertum  II.  lib.  5.  Ep.  6. 
Jjduanto  ceteros  homines  regia  dignitas  antecedit ,  tan¬ 
to  ceterarum  gentium  regna  regni  vefiri  profecto  culmen 
excellit ,  nempe  Fide  ,  ut  poflea  explicat.  Vide 
Chrifiianijfimus. 

Catholici  nomen  Hifpanicis  Regibus  tribuit  Ale¬ 
xander  VI.  tefle  Mariana  in  libro  xxvi.cap.  xn. 
Addit  Comineus  in  libro  v.  de  bello  Neapolita¬ 
no  ,  decrevifle  Pontificem  Romanum  ,  nempe 
Alexandrum  VI.  genere  Hifpanum ,  attribuere  il¬ 
lis  nomen  ,  ut  Chrijtiani/fimi  dicerentur  ,&  in  fuisipfe 
litteris  atque  fermone  fic  eos  vocajfe  :  fid  cum  ex  Car¬ 
dinalibus  quidam  refijlerent ,  neque  Galliam  vellent  ap¬ 
pellatione  illa  privari ,  Catholicos  nominare  juffiffe. 
Ex  eo  igitur  procul  dubio  tempore  Reges  Hifpa- 
ni  vocantur  Catholici. 

r  Exftat  apud  Miraeum  tom.  1 .  pag.  165.  coi.  1  j 
Charta  Manaffis  Epifc.  Camerae,  pro  Dicleven- 
nenfi  Abbatia  S.  Petri  anno  1081.  data ,  Precibus 
ac  petitione  Roberti  junioris  Catholici  Comitis  Flandria, 
&c.  An  Catholici  titulus  hic  exprimat  fidem  hujus 
Comitis ,  an  Catholicam  feu  univerfalem  vel  inte¬ 
gram  totius  Flandriae  ditionem  ,  aliis  definien¬ 
dum  permitto :  potiustamen  crediderim  titulum 
efie  religionis ,  quam  poteRatis  ac  polfeffionis. 

2.  CATHOLICUS,  Dignitas  &  magillratus ,  in 
Africa  praefertim  .GlolT.  vet.  Confularis ,  KcifcXiyfi. 
Flinc  apud  Eufebium  lib.  8.  cap.  23.  k acpcXiFov 

A4>pijc»c ,  &  lib.  4.  de  Vita  Conflantini ,  tcYIJTc 
ho ly.tio-tut;  K ufciMcv,  de  Confulari  &  Praefedo  Afri¬ 
cae  interpretantur  viri  dodli.  At  Cujacius  ad  lib. 
5.  C.  dejurefifei  lib.  1  o.  contendit ,  probatque 
non  uno  Bafilicorum  loco  id  nominis  fpedlafie 
Procuratores  fifei,  quod  clare  evincit  Theodo¬ 
rus  Hermopolites  ad  1.  ult.  C.  Si  a  non  compet. 
jud.  O  KctfoXutf  ,  tlycvv  b  Tr^ci^d.fXiVct;  <ppci'Ti'Co-'V 
rm  lyi/xcmuKuv  /xctTuv.  Huic  notioni  convenit 
GlolT.  Gr.Lat.  KafoX ucj.  Rationalis.  VideGloil. 
med.  Graecit. 

Nec  obdat  quod  Confulares  eofdem  cum  Catho¬ 
licis  fuifle  doceant  veteres  Gloflas :  nam  Confu- 
larium  ,  vel  certe  Proconfulum  munus  fuit  tri¬ 
butorum  exa&ioni  incumbere ,  quod  Dio  lib. 
5  3 .  diferte tradit.  Judices  &  Praefides  eidem  mu¬ 
neri  operam  impendiffe  odendunt  praeterea  lib. 
11.  C. deAnnon.  &  tribut.  lib.  10.  1.  Infifcali- 
bus ,  C.  deExaid.  tribut.  Nov.  1 1  6.  &  Calfiodo- 
rus  in  Form.  Re&oris  provinciae.  Ejufdem  mu¬ 
neris  &  appellationis  cenferi  debent  Officiales 
Gallici,  diditi  Generaux  des  Finances ,  quos  yvnvAt, 
Bizantini  Scriptores  palfim  vocant. 

3 .  CATHOLICUS,  Primas ,  qui  inter  Epifcopos, 
Primatu,  ut  vocant,  dignitatem  obtinet.  Id  porro 

appellationis , 


433  CAT 

appellationis  ,  fpedavit  praefertim  ,  fpedatque 
etiamnum  hodie  Primates  aliquot  Afiaticos,  An¬ 
tiochenae  olim  fedi  fubditos  &  fu ffragan eos, quo¬ 
rum  jurifdidio  &  dioecefis  tam  ampla  erat  ,  ut 
inde  fe Catholicos ,  idefb,  univerfalcs,  nuncupa¬ 
rent-  Procopius  lib.  z .  de  Bello  Perfico  c-  2  5 .  de 
Perfarmeniorum  Catholico  :  T ov  n  i$-iotv£v  Ufia 
Ka.f0X1x.cv  xaXovcri  EAAwmv  otj  chn  i<peg-nxev  ii$ 

m>  al.7ra.s-t  tg?s  ratJTri  Xwfiois.  Otto  Frifing.  lib.  7. 
Chron.  c.  3  2.  E atempefiate  Armeniorum  Epifcopo- 
runt ,  eorumque  Metropolitani ,  quem  ipfi  Catbolicon , 
i.  univerfalcm ,  propter  infinitum  ,  i.  amplius  quam 
mille  Epifcoporum  fub  fe  habentem  numerum  vocant , 
Legati  ab  ultimo  fere  Oriente.  . . .  fummum  Pontifi¬ 
cem  Viterbii... .  adeunt.  [Bevn.de  Breydenbacblti- 
ner.  Hierofol.  pag.  1  51.  Afai»  (Armeni)  proprium 
habent  Primatem  ,  quem  Catbolicon  appellant ,  cui 
cbediunt  fummo  cum  honore  &  reverentia  ,  jujfibus 
ejus  a  maximo  ufquc  ad  minimum  velut  alteri  Papa 
obtemperantes.  ] 

At  cur  Catholicis  tam  ampla  &  diffufaafllgnata 
fit  jurifdidio  ,  docent  Canones  Nicaeni  Arabici 
a  Turriano editi cap.  3  3. ubi  de  Seleucienfi  Ca- 
thdlico  :  Honoretur  quoque  fimiliter  Sedes  Seleuci a, 
qua  e  fi  ex  civitatibus  Orientalibus ,  qui  debe  at  etiam 
appellari  nomine  Catholici  ,  &  poffit  is  ordinare  Ar¬ 
chiepifcopos  ,  ficut  faciunt  Patriarcha ,  ut  Orientales 
non  patiantur  damnum ,  expettando  Patriarcham  An¬ 
tiochia  ,  aut  eundo  ad  eum ,  &  Gentiles  reperiant  viam 
ad  necejfitates  fuas,  quia  in  hoc  non  fit  injuria  Patriar¬ 
cha  Antiocheno.  Siquidem  ipfe  confenfit  ,  pofiquam 
hoc  ab  eo  S y  nodus  petivit ,  ne  de  fublata  pote  fiat  e  ifta 
quereretur  ,  qua  nihil  aliud  dejiderabat ,  ut  illius  pro¬ 
vincia  fideles  pace  &  quiete  fruerentur ,  Jimul  etiam 
ut  is ,  qui  tenet  fedem  Seleucia,  nomine  Catholici  ho¬ 
noraretur.  Capite  fequenti,  Seleucienfi  Catholico 
dignitatis  gradus  datuitur  fupra  omnes  Epifco- 
pos  Graeciae  Siquidem  ipfe  tenet  locum  Patriarcha 
in  Oriente ,  &  fedes  ejus  in  Concilio  debet  ejfe  J exta 
pcfl  Epifcopum  Hier ofolymit anum.  Denique  cap.  3  5 . 
Pr alatus  Perfidis  dicitur. 

At  haec  Seleucienfis  Catholici  dignitas  poftmo- 
dum  divifa  legitur ,  binique  ,  ex  uno ,  Catholici 
Patriarchae  Antiocheno  fubditi ,  creati :  quorum 
alter  Anienfis  didus ,  alter  Hir enopolit anus ,  qui  & 
Bagdatenfis .  De  utroque  Catholico  fic  Willelmus 
Tyrius  lib.  4.  c.  y.Vtginti  provincias  in fua  jmifdi- 
citone,  ejufdem  Deo  amabilis  civitatis  (Antiochiae) 
dicitur  habere  Patriarcha ,  quarum  1 4.  Jingulos  ha¬ 
bent  Metropolitas  >  cum  fuis  fufiraganeis :  6 .  vero  reli¬ 
qua  fub  duobus  Primatibus ,  qui  vulgari  appellatione 
dicuntur  Catholici :  quorum  alter  efi  Anienfis  ,  alter 
vero  Hirinopolit anus ,  qui  efi  Baldacenjis ,  cum  eorum 
fffraganeis  difponuntur.  A  Tyrio  haufit  quae  habet 
in  hanc  fententiam  Jacobus  de  Vitriacoin  Hifi. 
Hierofol.  cap.  3  2. 

At  qui  Anienfis  T yrio ,  Jacobo  de  V itriaco,  & 
Sanuto  lib.  3-part.  7.  c.  1.  dicitur,  Annenjis  & 
Perfidis  Primas,  inordinatione  fedis  Antiochenae, 
quae  exflat  pod  Tyrium  ,  Catholicus  Ani ,  qui  efi 
Perfidis ,  nuncupatur.  Idem  etiam  Romcgjreos  Ca¬ 
tholicus  apud  Nilum  Doxapatrium,  ubi  de  am¬ 
plitudine  dioecefis  Patriarchatus  Antiocheni  agit, 
&  Indiae  praefertim  imperitalfe  narrat  :  UaXiv 

c  kvTicyjluc,  KetTttpQW  d.7Tx.(rav  t nv  A trlav  ,  stj  SvaloXnv, 
aVTKV  Tf  dvJiav  ,  ovrcv  s «5  tk  vvv  KafoXixcv  ^sfpcTcvwv 
g-sAAei  tov  xaXcv  fj.ivcv  Vufj.cyfiiuc, ,  ^  dvTitv  rm  Ut^criav 
iri  dj  dvr nv  rnv  E aCvXdva,  rnv  vvv  xaXcv  fxivnv  Bafla'  xa,- 
Kii  ydp  sg-eAA«'  0  Amt^wf  Ka^cAizcV  tic,  EipttviS7roXiv , 
tgV  A tyc/aevov  E/pwef  gtcAew?  ,  ^  Ap/aei  («? ,  ^  l€npav, 

Tpm.  II.  • 


cat  434 

Mtrthlav  ,  k,  r»v  tuv  XaXldicov  ,  ^  TJcc^iuv  ,  ^  EAa^/ra?  , 

itjMts-cTTcrafxlxv.  Petrus  Antiochen. in  Epiltola  ad. 
Dominicum  Gradenfem  Patriarcham  meminit 
etiam  Catholici  Vco/Liayvpttos  htoi  %cgoe-av. 

Armenici  Catholici  dicecefim  eamdem  fuifle 
quae  Hirenopolitani  ,  perfpicue  oftendit  idem 
Tyrius  lib.  1  5  .  cap.  18.  Cui  Synodo  interfuit  Ma¬ 
ximus  ,  Armeniorum  Pontifex  ,  imo  omnium  Epifco * 
porum  Cappadocia,  Media,  Perfidis,  &  utriufque  Ar¬ 
menia  Princeps  &  D odior  eximius ,  qui  Catholicus  di¬ 
citur.  Illius  amplitudinem  fupra  annotavimus  eX 
Ottone  Frifingenfi  ,  quam  attigit  praeterea  Jaco¬ 
bus  de  Vitriaco  inHift.  Hierof.  cap.  78.  Habent 
autem  pradifti  Armeni proprium  Primatem,  quem  Ca¬ 
tbolicon  appellant ,  cui  cum  fummo  honore  &  reve¬ 
rentia  omnes  a  minimo  ufque  ad  maximum  tamquam 
alteri  Papa  obediunt.  Ab  illo  haufit  quae  habet 
Sanutuslib.  3.  part.  8»  cap.  3.  Sed  &  Papa  appel¬ 
lationem  eidem  tribuit  Wildebrandus ab  Olden- 
borg  in  Itinerario  Terrae  fandae  ,  ubi  de  Arme¬ 
niis  :  Specialem  habent  Papam  ,  quem  ipfi  Jua  lingua 
Katelcofie  appellant.  Quo  loco  legendum  indubie 
Katholich ,  ut  &  apud  Marcum  Paulum  Vene¬ 
tum  lib.  1.  Itin.  cap.  1  5.  ubi  tiadit  Armenis  , 
Neftorianis ,  &  Jacobitis  omnibus ,  univerfifque 
Chriftianis ,  qui  in  India  &  Babylone  verfantur, 
unum  imperare  Patriarcham  ,  quem  ffacolith, 
feu  fjacolich ,  uti  aliae  praeferunt  Editiones  nun¬ 
cupant.  Quod  ipfum  etiam  tradit  Brocardus, 
qui  praeterea  obfervat  neminem  ad  id  muneris 
admitti  ,  nili  Monachum.  Catholici  Armenicac 
Ecclefiaa  fit  etiam  mentio  lib.  2  Epift.  Innocent. 
III.  PP.  pag.  5  2  5 .  &  apud  Theorianum  in  Le¬ 
gat.  Armen. 

Primorum  Armeniae  Catholicorum  feriem  & 
hidoriam  ex  Graeco  Scriptore,  &  ex  Cod.  696. 
Bibliothecae  Regiae,  publicavit  Combefifius  in 
Hift.  Monothelitarum  ,  ex  qua  liquet  primitus 
ordinationem  &  yti^orcvlav  accepilfe  ab  Ecclefia 
Cae(arienfi.  Gregorius  enim  primus  Armenorum 
Epifcopus  padum  iftiufmodi  iniit  cum  Leontio 
Caefareae  Cappadocis  Archiepifcopo ,  a  quo  or¬ 
dinatus  fuerat,  ut  fuccelfores  pariter  a  Caefarienfi 
ordinarentur,  quod  &  tellatur  audor  Vitae  S. 
Gregorii ,  6c  Ifaacus  Invediva  1 .  in  Armen.  cap. 
1  3.  Verum  prolapfi  in  varias  haerefes  Armeni, 
ab  Ecclefia  Caefarienfi  &  Catholica  defeiverunt. 

In  urbe  Sis  fediffe  fuo  aevo  Catholicum  Arme¬ 
niae,  audor  efl:  fupra  laudatus  Wildebrandus  ab 
Oldenborg  :  Hac  efi  capitanea  civitas  domini  Regis 
infinitos  &  divites  fovens  inhabitatores :  nullis  muni¬ 
tionibus  cingitur ,  unde  potius  eam  villam ,  quam  civB 
tatem  nuncuparem  ,fi  fedem  Archiepifcopalem  Hor- 
menorumin  fe  non  haberet. 

Imprimis  vero  adnotare  lubet  titulos  honora¬ 
rios  ,  quosZachariae  Majoris  Armeniae  Catholico 
adferibit  Joannes  Archiepifcopus  Nicaenus  lib. 
de  Nativitate  Domini :  o.  fxandftt  la.xa.fix.  0  IidJo- 

XCC  tv  /J.iyd.Xcv  aTTcychcv  ©aldalxyivofj.fvec,  ^  trwf^c- 
1  'c?  t»  dylis  Tffvycfiht  ,  o^vylc,  ^  r S  olxov  ©cgydv  ,  xai 
(Tu^-dmi;  AgapTl  tfxwfiwv  ,  ^  yvu^mdTaTcg  ruv  qvX-wv 
.  T UV  dficyuv  TroXi/JU^-WV  T bdv  kfdr. 

Flabuit  etiam  i^thiopia  fuos  Catholicos  Ale¬ 
xandrinae  fedi  fubjedos  ,  non  tamen  tantae  au- 
doritatis ,  quanta  pollebat  Seleucienfis  Catho¬ 
licus,  cui  juserat  ordinare  Archiepifcopos, ficut 
faciunt  Patriarchae  ,  quod  -dKthiopicis  Catholi¬ 
cis  non  licebat.  Canones  Nicaeni  Arabici  c.  3  6. 
Sit  apud  eos  loco  Patriarcha  &  appelletur  Catholicus , 
non  tamen  jus  habeat  conflit  nendi  Archiepifcopos ,  m 

Ee 


435  CAT 

habet  Patriarcha,  Jiquidem  non  habet  Patriarcha  ho¬ 
norem  &  poteftatem.  Mox  fubditur  in  Conciliis 
quae  in  Graecia  celebrantur  ,  feptimum  locum 
poft  Seleuciae  Catholicum  ,  cui  datur  fextus, 
Akhiopico  aflignari. 

Catholicum  Albania  memorat  audor  Narratio¬ 
nis  de  Rebus  Armeniae  apud  Combefifium,  qui 
K a.foXmo(  i’C»p/a?  dicitur  in  Menaeis  ad  z  6.  Junii 
in  S.  Joanne  Epifcopo  Gothiae. 

Catholicus  fjacobttarum  ,  quem  illi  Patriarcham 
vocant  ,  recenfetur  a  Zonara  in  Heraclio.  De 
Catholicis  multa  praeterea  commentati  funt  Sir— 
mondus  in  Adventoria,  Salmahus  in  Euchari- 
llico  cap.  3-&  Marea  in  Diflertat.  de  Primatib. 
cap.  z6.  27. 

Catholicatus,  Diftridus  Catholici ,  in  Geftis 
Innocentii  IIl.PP.  pag.  127.  128. 

f  Catholicus  Abbas  ,  feu  Hegumenus.  V  ide 
Abbas  Abbatum. 

f  4. CATHOLICUS  ,  Redus,  aequus,  qui  fidem 
datam  fervat.  Tranfiacio  S.  Florentini  inter  Ada 
SS.  Benedid  faec.  6.part-  2.  pag.  809.  num.  8. 

Milites . de  conventione  quam  cum  Monachis 

fecerant ,  poenitentes graviter  indoluerunt.  Lacriman¬ 
tes  igitur. . . .  dixerunt  Monachis  ,  quia  nullo  modo 
paterentur  ,  quod  S.  Martyr  ,  &  totius  patria  defen- 
for  alias  transferretur.  Quibus  Monachi  refponden- 
tes  dixerunt ,  quia  non  erat  tjlud  Catholicum ,  quod  di¬ 
cebant  ,  &  fecundum  conventionis  promijfa  fidem  fuam 
violare  volebant. 

CATHOLOGUS  ,  Pars  fuperior  molendini.  Vetus 
Vocabular.  Juris  utriufque.  Partem  molendini 
mola  fuperiorem  Catillum  appellavit  Paulus  JC. 
CATHOLUS ,  Palae ,  Gall.  Chaton.  Hiftoria  Mo- 
nafterii  S.  Florentii  Salmurienfis  ,  apud  Marten. 
tom.  5.  Ampliff.  Colled.  coi.  1122.  Sarcopha¬ 
gum  aperuerunt  T  anulumque  aureum  cum  digito  ,  & 
Catholum  argenteum,  &  quinque  folidos  antiqua  mo¬ 
neta  argenteos  invenerunt ,  nomenque  Rainaldi  feri- 
pturn  erat  in  anulo. 

f  CATHOM  US.  Vide  C atomus. 

CATHORIUS.  Quoniam  Attachiamenta  cap.  72. 
Si  quis  conviftus  fuerit. ...  de  pace  Domini  Regis 
infritta  ,  Rex  habebit  de  eo  2  z.  vaccas,  &  3  .  Catho- 
rios,  ut  pro  uno  quoque  cathorio,  9.  vaccas.  Ubi  loci 
Skeneus,  pro  Cathorios,  legendum  cenfet,  Can¬ 
therios,  i.  equos,  quibus  tefies  funt  exfe&i  &  am¬ 
putati,  uti  haec  vox  apud  Latinos  lumitur. 

CATIBLIS.  Caper  de  Verbis  dubiis  :  Catinus ,  hic, 
non  Catiblis. 

^  CATICHUMENUS ,  pro  Catechumenus  in  Epi- 
ftola  Anonymi  ad  CarolumM.  apud  Marten.  to. 
1 .  Anecd.  coi.  1  5 . 

%  CATIGERA  ,  Dcclor,  praceptor ,  apud  Papiam. 
Vita  S.  Auguftini  Cantuar.  Epifcopiapud  Ma- 
bill.faec.  i.SS.  Benedid.  p.  5  30.  Dat  etiam  libe- 
ralijfimus  Catigera  in  tpfa  dilecti  difcipuli  ordinatione 
dulcijjimum  pignus  &  memoriale  perpetua  dilectionis 
fua,  cafulam  videlicet  purpuream.  Legendum  puto 
Catigeta.  Vid e  Cathegeta. 

CATILLAMEN.  Vid  e  Caftillamentum. 
CATILLARE,  Vocem  edere  inftar  felis,  Gall. 
Miauler.  Ebrardus  in  Graeci fmo  : 

Sed  catulus  latrat ;  hinc  murilegufque  Catillat. 
Apud  Fulgentium  Grammaticum  :  Catillare  efl 
per  alienas  domos  gyrare ;  trabium  a  catulis,  quod  per 
omnes  domos  circumeant.  Vitee  ex  Plauto  &  Propertio. 

^CATILLIS,  Dodrina,  inftitutio,  difciplina  ,  fi 
vera  ledio  eft  in  Supplemento  Antiquarii,  ubi  le¬ 
gitur  :  Catillem,  ^tfaruathlizy,  Trxidwtriy,  Doctrinam. 


CAT  4  3  <5 

CATILLO  ,  Gulofus ,  a  catelli  appetentia  ,  in 
G loliis  Sangerman.  MSS.  num.  501.  Feltus  ha¬ 
bet  :  Catillones  appellabant  antiqui  gulofos.  GloiT. 
Lat.  Graec .  Liguritis ,  gulofus ,  Catillo,  Uti¬ 

tur  etiam  Macrobius  lib.  3 . Satum. cap.  1  2. 
CATINA  Pelles.  Vide  in  Catta  z. 
CATINISCI  &  Cinibia ,  Poculorum  genera.  Papias 
MS.  Diminutivum  eft  Catini. 

^fCATIPANUS.  Vide  Catapanus. 

CATOMAIN.  Vide  Catamaiti. 

CATOMARE,  Catomidiare.  Vide  mox  in 
C  atomus. 

CATOMUS ,  Cervix,  in  GloiT.  Arabico-Lat.  ex  quo 
conficit  Jofephus  Scaliger  Epift.  144-  &  146. 
ex  Graec.  kcItu/ju^  vocem  deducendam, ut  uctTu/xoz 
fit  commiffura cervicis  cum  humeris,  proinde- 
que  Catomis  cadere  ,  efie  in  cervicibus  caedere  , 
quod  quidam  ex  Scriptoribus  Latinis  Catomidiare 
dixerunt,  ncejeo  [xhPidfnv ,  feu  1is(  u/xvt;  TV7r\w 
Vidor  Vitenfis  lib.  1.  de  Perfecut.  Vand.  Vene¬ 
rabilem  [enem  tn  publica  facie  Catomis  ceciderunt.  Id 
eft,  palam  &  propatulo  plumbatis  in  cervicibus 
ceciderunt ,  ut  Catomis  accipiatur  ibi  to7 uk£>s,  non 
vero  c$yuviKu$.  Ita  Scaliger ,  ubi  in  eam  rem  :-.ulta 
erudite  commentatur.  Paftio  S.  Afrae  apud  Vel- 
ferum  :  Porro  facrifca,  ne....  Cathomis  te  cadi  ju¬ 
beam.  Ado  Viennenfis  &  Bedain  Martyrol.  1  5. 
Jun.  Deinde  d  Valeriano  judice  Catomis  cafus  in 
confeffione  permanjit.  [AdaSS.  Viti  &Modeftito. 
2.  SS.  Junii  pag.  1021.  Cum  eum  ad  deorum  cultum 
vocare  non  pojfet ,  Cathomis  cadi  jujfit.  Quiricus 
Archiepifcop.  Tolctan.  in  Hymno S.Eulaliae  ,  in 
Breviario  Mofarabe  : 

Hac  enim  Catomata  JiJUtar  equuleo  , 

Caditur  ,  exungui atur ,  atque  flammis  uritur. 
Vitaejuldem  S.  Eulaliae  ex  Breviario  Palentino 
&  aliis:  Tunc  Calpurnianiis  turbido  furore fuccenfus, 
putans  pudicam  virginem  more  infantum  d  ter£o  corpo¬ 
ris  emendari ,  jubet  per  officium  Curatoris  eam  Cato - 
mari. . . .  Cumque  Catomaretur  corpus  ejus  delicatum 
&  fanblum  ,  illata  cadis  verbera  aquo  animo  ftfline - 
bat.  Verum  catomos  genus  virgae  fuifle  videtur 
innuere  vetus  Interpre,  Juvenalis  adSat.  3 .  JjMia 
aut  Catomis  cadebamur ,  aut  quia  manibus  vapulant 
cunet  per  civitatem.  Ita  enim  legendum  plane  con¬ 
vincunt  praeallata.  Ubi  Catomis  cadi,  &  manibus 
vapulari  ,  diverfa  efle  innuuntur.  Certe  Papias 
Catomos ,  virgas  ferreas  interpretatur :  Breviloquus 
etiam  flagella  ex  virgis  ferreis  fatta ,  vel  flagella  ex 
vlfgis  in  modum  fcobarum  ,  quibus ,  inquit,  ntuntur 
Religiojt  in  Capitulis.  Quae  quidem  pofterior  in¬ 
terpretatio  videtur  probabilior  ,  cum  apud  Ju¬ 
venalis  Interpretem  Catomi  de  virgis  ferreis  in- 
telligi  non  poffint,  fed  de  vimineis  capienda  ejus 
veiba  videantur. 

Sed  neque  proclivius  eft  definire  quid  fit  Ca¬ 
tomo  fufpendi,  in  Adis  S.  Babylae  Martyris  cap.  2. 
num.  6.  Rex  juffit  tres  infames  levari  tn  Catomo ,  & 
primo  dari  duodecim  plagas  ,  fecundo  autem  novem , 
&c.  Et  apud  Adonem  &  Bedam  18.  Nov.  Ca¬ 
tomo  fufpendi  eum  ,  ac  verberari  ,  &  poflremo  etiam 
decollari  juffit.  Qtr'm  quidem  loquendi  formu¬ 
lam  cenfet  idem  Scaliger  intelligendam  de  iis  qui 
flagris  caedebantur,  funibus  utrinque  a  terra  le¬ 
vati  ,  &  ita  fulpenfi  ,  ut  cervices  a  terra  longius, 
quam  pedes  exftarent.  Nicolaus  Alemannus  in 
Notis  ad  Anecdota  Procopii  pag.  85.  1.  Edit. 
k«t  «/.c»?  ^  vutu  caedi ,  efle  /usreapov  a/pe7V0«i  ,  ait, 
quomodo  pueri  in  ludo  litterario  vapulare  folenc, 
ex  eodem  Procopio  pag.  13.  54.  &  78.  &  ex 


4  37  CAT 

Nicephori  CP.  Breviario  pag.  25.  Edit.  Reg.  Et 
faneita  etiamnum  pueri  vapulandi  a  duobus  va- 
lentioribus  condifcipulis  in  fublime  educuntur,, 
nudato  tergo  flagella  excepturi.Neque  aliteiPru- 
dentius  Hymno  de  S.  Romano  : 

Vix  Imc  profatus ,  pujionem  pracipit , 

Sublime  tollant ,  &  manu  pulfent  nates , 
Tenerumque  diris  ictibus  tergum  fecerit. 

Vita  S.  Nicolai  Scuditce  pag.  9 1 1 .  ArcTp e?  <Pe  tbt« 
xx t  xixpw  t»  a7r«i«peVaVTt5  ,  anteeas  to7;  /Saved- 
po»?  xalnxt^ov  erepoi. 

Alii  /euan  m  Catomo  ,  efle  in  alienos  humeros 
attolli  volunt.  Sed  &olim  veteres ,  ut  &  hodie  , 
reorum  humeros  caedebant,  ut  xxt  eajux$  caedere, 
feu  catomis ,  id  genus  fupplicii  fuerit.  Vide.  P. 
Fr.  Chifflet.  ad  Vidor.  &  Cafaubon.  ad  Spar¬ 
tianum  :  praeterea Gloflf.  med.  Groec.  in  KaTapa^ct. 
CAT  K  ANUM  ,  Fafcis  pice  illitus, Gall.  Goudran. 
Bartholomoeus  Scriba  lib.  6.  Annal.  Genuenf.  ad 
an.  1  z  4 1 .  Tunc  parata  fuit  m  civitate  quadam  bri- 
cola  in  navi  nova  &  plura  ligna  impleta  fuerunt  bruf 
cbis  &  Catrano ,  ut  nofiris  galeas  illas  defiruerent  & 
cremarent.  Et  ad  an.  1  242:  Mandavit  fj anu am,  ut 
naves  dua  implerentur  brufchis,  lignamine  &  Catra¬ 
no  .  .  .  qua  cum  veniffent  ordinatum  fuit ,  ut  pone¬ 
retur  ignis  in  eis ,  &  contra  galeas  inimicorum  man¬ 
darentur  ,  ut  eas  cremarent  ad  littus. 
iflCATRICULA  ,  Fucus  ,  Circumventio  ,  fraus  ,  de¬ 
ceptio.  Glofl.  Ifid.  cui  concinunt  Papias  &  C011- 
ftantienfis :  qui  trium  fcriptorum  confenfus  non 
impedit ,  quinGroevius  poft Pithceum  legendum 
contendat,  Craticula ,  Focus. 

CATRlGA ,  pro  JjFuadriga ,  Currus,  apud  Lobi- 
nellum  in  GloflT.  ad  calcem  Hift.  Britan. 
fi.  CATTA  ,  Cattus  ,  Navis  fpecies.  Vide  Catus . 
-2.  CATTA  ,  Cattus,  Catus,  Gattus  ,  Felis  po¬ 
liris  Chat ,  Gatta  ,  Gatto  Italis  ,  [  Katt  Sarracenis, 
ut  eft  in  Gloflario  ad  calcem  Itinerarii  Hierofol. 
Bern.  de  Lireydenbach.  ] 

Catta.  G  Io:  f  Grtec.  Lat.  «dfla,  Cirr  .-i.  GlolT.Lat. 
Gr:tc.  aiAspc? ,  Felis ,  Catta.  Baruch.  cap.  6.  21. 
Supra  corpus  eorum  &  fipra  caput  eorum  volant  no¬ 
ctua  &  hirundines  &  aves  etiam  ,  f militer  &  Catta. 
JoannesDiac.  lib.  2.  Vitae  S.  Gregorii  cap.  60. 
Nihil  in  mundo  pojfidebat ,  prater  unam  Cattam ,  quam 
blandiens  crebro,  quafi  cobabitatricem  in  f ais  gremiis 
refovebat.  Evagrius  lib.  6.  cap.  24.  Afaougov  ,  «v 
xxrlxv  »  <rwnfux  xiyu.  Cala  Sexto  Platonico  lib.  de 
Medicina  animal,  cap.  18. 

Cattus.  GloTx-  veteres :  A iXt^oc ,  Cattus.  Joan.  de 
Janua  :  Mujio  dicitur  a  mus ,  eo  quod  muribus  Jit 
infefius.  Hunc  vulgus  Cattum  a  captura  vocat.  Ugu- 
tio :  Catus  ,  dicitur  veluti  cautus ,  unde  hic  Catus , 
quoddam  animal  ingenio fum,  fcilicet  Murilegus ,  quem 
alii  dicunt  Gatus ,  per  g.  fcilicet  corrupte.  At  Ilidorus 
Cattum  dii tum  vult  ,  quod  Cattet ,  id  eft  ,  videat. 
Gloflfae  Arabico-Lat.  Mujium,  Cattum ,  quod  caitat, 
id  eft ,  videt.  U  bi  Cattarc  idem  forte  quod  Captare  : 
unde  nos  etiamnum  Guetter  dicimus, Itali  Cattare, 
quod  faciunt  feles,  qui  mures  captant  <Sc  obfer- 
vant.  Metellus  in  Qujrinalib. 

.  .  .Ut  adufius  timet  incendia  Cattus. 

Kxflcc ,  Scholiafti  Callimachi.  [  Cattus  marinus  , 
Bernardo  de  Brejdenbach  Itin.  Hierofol.  p.  2  2  2.] 
Catus,  apud  Lucam  Tudenfem  lib.  3.  contra 
Valdenfcs  cap.  1  4.  [  Ofbertus  de  Miraculis  S. 
Dunftani  inter  Ada  SS.  Benedici,  fcc.  5.p.  709. 
Cernebatur  damon ,  qui  eum  pojfidebat ,  in  ventre  ejus 
hac  &  illae  difcurr endo  v agari :  ut  putares  illum  modo 
per  os ,  modo  per  inferiores  partes  corporis  fugam  pa- 
T om.  1 /. 


CAT  4.ys 

rare.  Jfujtbufdam  vero ,  qui  circumflabant ,  manus  ad 
difeurfum  inimici  protendentibus,  &  quod  in  modum  p ar- 
vult  Cati  difcurr  er  et  Fr  ancigena  lingua  dicentibus ,  ille 
contra  ,  qui  lingua,  ipjius  omnimodis  tnfcius  erat ,  fubri- 
dens,  eadem  lingua 'Jimiliter  verbo  diminutivo  confonan- 
ter  refpondebat  dicens :  Non  ut  catulus, fed  ut  catellus.] 

Gattus,  ex  Italico  Gatto.  Joan  de  Janua:  Cattus , 
quoddam  animal  ingeniofum ,  fc.  murilegus ,  quod  alii 
dicunt  Gattus ,  per  g.  fed  corrupte.  Domnizo  lib.  1. 
de  VitaMathild. 

Stat  male  cum  Gatto  mus  in  facco  Jimul  artto. 
Occurrit  etiam  in  Chronicis  Pifanis  Ughelliams 
ann.  1 177. 

Cattinas  Pelles.  Vita  S.  Wlftani  Epifc.  Wi- 
gorn.  cap.  z.  Cuidam  fuggerenti  ut  pelles  faltem  Ca¬ 
nnas  admitteret,  &c.  Continuator  Florentii  Wi- 
gornienfis  pag.  66  3  .  Nulla  Abbatiffa  canoribus  tua¬ 
tur  indumentis  ,  quam  agninis ,  vel  Caninis.  [  Tabu¬ 
larium  S.  Florentini  :  Dedit  quoque  Ruellonus  de 
Arbreo  decimam  fuam  de  Capella :  cui  dederunt  Mo¬ 
nachi  palafredum  &  pelles  Carinas.]  Hilt.  Monalt, 
Abbendon.  in  Anglia  :  Pellicias  habebant  jacebant 
fitper  cilicia ,  habebant  coopertoria  Cattina.  [Bernardi 
Ordo  Cluniae,  part.  i.cap.  5 .  Omnia  pellicia  funt 
generis  agnini  &  albi ,  coopertoria  vero  aut  de  agno , 
aut  Catini ,  aut  putonii  feu  leporum  ,  &  numquam  de 
ullo  genere  majoris  pretii.  S.  Willelmi  ConRitut. 
Hirfaug.  lib.  2.  cap.  3  7  .Capellam  de  pellibus  ovinis 
Jtve  Caninis.  ]  Ut  viles  igitur  pelles  Canina  vulga¬ 
res  :  at  contra  in  pretio  habitae  cattinae  pelles 
Hifpanicae  ,  Peaux  de  chats  dJEfpagne ,  de  quibus 
Confuetudines  Cluniae.  Petri  Venerab;  cap.  1  7. 
Caninarum  ,five  aliarum  pellium  notabilis  &  damna¬ 
bilis  curiojitas ,  qua  in  tantum  ,  ut  ipfe  novi ,  proceffe- 
rat ,  ut  Gallicanorum  Cattorum  pellibus  contemptis , 
ad  Iberorum  vel  Italorum  Cattos  religioforum  homi¬ 
num  curiojitas  tranfnigraret.  Pelles  cattarum  filve- 
llrium  ,  quas  Mfp v/aao  KaVIas  vocat  Caefarius  fra¬ 
ter  S.  Gregorii  Theol.  Dial.  2.  cap.  110.  Peaux 
de  chats  fauvages ,  in  Regelto  peagiorum  Parifienf. 
quibus  opponuntur,  Peaux  de  chats  privet. ,  que 
l'on  appelle  cbat  de  feu  ,  ou  de  foier. 

*Jf  CATTELMUTE.  Vide  Capilmute. 

5f  CATTULUM  ,  Feretrum.  Glolfae  Arabico  Lati¬ 
nae.  Lege  Capulum  quod  feretrum  eft  Fefto ,  a 
capiendo  lic  didum. 

«[[  1.  CATTUS  ,  Felis.  Vi deCatta  2. 

2.  CATTUS,  Vinea.  Vide  Catus  2. 

CATUL ASTER  ,  /3 ,  Adolefcentulus ,  in  Sup¬ 
plemento  Antiquarii.  Catulafler  ,  <uraXX>i% ,  apud 
Cyrillum.  Vox  derivata  a  Catulus  &  de  pueris 
dida  adulationis  ergo ,  ut  habetur  apud  Prifcia- 
num  lib.  3 .  Catlafter  contrade  dixit  Vitruvius 
lib.  8.  cap.  4.  ut  pro  Cataftos  reftituit  Turnebus 
lib.  24.  Adverfar.  cap.  7. 

%  Catulastrum,  Ludus  puerilis.  Dracontius 
lib.  2.  fub  finem  : 

Non  Catulafira  gerit  puerilia. 

^1  CATULUS,  Parv ulus  Catus  feu  felis.  Vide  Catus 
in  Catta  2. 

^  CATUNIS.  GlolT.  Ifid.  Parapjis ,  granata  vel  Ca¬ 
ninis.  Legendum  ut  in  Excerptis :  Parapjis ,  ga- 
vata  vel  Catinus. 

CATUPLUS,  Adventus  navium ,  in  Gloflario  San* 
German  MS.  num.  501.  Lege  &  vide  Cataplus. 
CATURC1NI.  Vide  Caorcini. 

1.  CATUS,  Felis.  Vide  Catta  2. 

2 .  CATUS ,  C  attu  s>  Gatus  ,  &  Gattus  ,  Vinea, 
Vegetio  lib.  4.  cap.  1  5.  Vineas  dixerunt  veteres , 
quas  nunc  militari  barbaricoque  ufu  Cattos  vocant » 

Ee  sj 


439  CAT 

Brito  in  V ocab.  Vinea  dicitur  quadam  machina  bel¬ 
lica  ,quaG allice  dicitur  Chat.  Mamotredusad  Eze- 
chiel.  3  5 .  Vineas  ,  machinas  bellicas ,  quibus  itur 
ad  murum  [affodiendum ,  quas  Bononienfes  vocant  Cat¬ 
tos.  Catti  ergo  funt  vineae ,  five  plutei ,  fub  qui¬ 
bus  miles  in  morem  felis,  quem  Cattum  vulgo 
dicimus ,  in  fubfeflis  aut  inlidiis  latet.  Willel- 
mus  Brito  lib.  -7- Philippid. 

Huc  faciunt  reptare  Catum ,  tecliqne  fub  illo 
Suffodiunt  murum. 

Monachus  Vallis  Sarnaii  in  Hili.  Albig.  cap.  42. 
Machinam  quandam  parvam  ,  qua  lingua  vulgari  Ca¬ 
tus  dicitur  ,  faciebat  duci  ad  f  'affodiendum  murum.  Oc¬ 
currit  praeterea  apud  eumdem  cap.  52.dc  63. 
Matth.  Paris  ann.  1226.  Jacobum  de  Vitriaco 
lib.  3 .  Hili.  Oriental.  pag.  1142.  in  Hili.  Obfi- 
dionis  Jadrenf. an.  13 45. lib.  i.cap.  34.  lib.  2. 
cap.  6.  &c.  Aimoinus  lib.  3  .  Hili  cap.  7 1 .  Erant 
Carri  vimineis  cratibus  tabulifque  tetti  ligneis  ,  in 
quibus  latentes  milites  fundamenta  fuffoderent  muro¬ 
rum.  Procopius  lib.  2.  Gotliic.  cap.  i  9- 

tKtXlVGlV  tV  TW  6/J.CtXff  TtlV  CL770  TWVfdCduV  t7T&ytlV  S*0s£V. 
utco  7«'p  KctXeiv  t itu  fJLvXcivw  vevoiJ-tY-ctin  -tclvthv.  Vide 
Portenarium  in  Felicit. Patavina  1.  5.C.  5  .  p.x6  5 - 

Cattus,  Eodem  fignificatu  ,  apud  Ottonem  de 
fando  Blalio  cap.  23.  Jacobum  de  Vitriaco  in 
Epill.  de  Captione  Damiatae,  Joan.  de  Beka  in 
Arnoldo  49.  Epifc.  Trajcd.  Suffridum  Petri  in 
Joan.  Heinfberg.  Epifc.  Leod.  cap.  17.  in  Chro¬ 
nico  Colmarienli  pag.  51.61.  &c. 

Catta,  apud  Radevicum  lib.  4.  cap.  63.  Vide 
in  Got.a  [  &  Gatta  2.] 

G  at  tu  s ,  apud  Conradum  Ufpergenf.  Fecit  tur¬ 
rim  ligneam  erigi  ,  &  alia  infirumenta  ,  qua  Gattos  , 
Jive  aliis  nominibus  nuncupant  ,praparari.  Occurrit 
etiam  apud  Monachum  Paduan.  lib.  2.  Chron. 
cap.  8 .  in  Hili.  Cortulior.  lib.  7.  cap.  7.  in  Chro¬ 
nicis  Pifanis  pag.  8  5  3 .  to.  3 .  Ughelli ,  apud  Ot¬ 
tonem  Morenam  in  Hili.  Rer.  Laudenfium  pag. 
46.  47.  49.  54.  56.  &c.  [Sed  Gatus  vel  Gattus 
apud  hunc  Scriptorem  non  adfuffodiendum  mu¬ 
rum  in  imo,  fed  ad  trajiciendam  folfain,ipfumque 
murum  defuper  dellruendum  inferviebat ,  ut  re- 
de  adnotat  Murator,  to.  6.  coi.  1035.  in  hunc  lo¬ 
cum  :  Praterea  Imperator  G atum  maximum  ,  cujus  par 
nec  Jimilis  unquam  vi  fu  s  fuit ,  ufque  fupra  foffatum  ip¬ 
jius  cafiri  una  cum  alio  minori  G  ato  ducere  fecit ,  foffa- 
turnque  ipjius  cafiri  ex  terra  impleri  pr ace pit .  .  .  Ga- 
tum  igitur  via  Jic  per  adi  a  Jibi  per  medium  foffatum  du¬ 
cere  eum  Teutonici  coeperunt.  Coi.  1041.  Gatus  quip¬ 
pe  viam  per  medium  foffatum  faciens  jam  antea  prope 
murum  ipjius  cafiri  prae  efferat-,  in  ipfo  enim  Gato  qua¬ 
dam  trabs  ferrata ,  quam  Bercellum  appellabant ,  con¬ 
flabat  ,  quamipfi ,  qui  infraipftim  Gatum  fuerant  foras 
plus  de  viginti  brachiis  projicientes ,  in  murum  ipjius 
cafiri  mirabiliter  feriebant,  ac  tandem  tantum  jam  fe¬ 
nerant  ,  quod  de  ipfo  muro  plus  de  viginti  brachiis  in 
terra  projecerant.  Hinc  merito  concludit  ocula- 
tilfimusEditorMuratorius,  non  adfuffodiendum 
murum  ,  fed  potius  ad  ipfius  pinnas  live  loricas 
evertendas  inllitutum  fuiffe  Gattum  ,  pluteum¬ 
que  ,  Gall.  Galene ,  potius  quam  vineam  effe  ap¬ 
pellandum  ;  enim  vero  ,  inquit,  Vegetio  lib.  1. 
Plutei  dicuntur  qui  ad  Jimilitudinem  apjidis  contexun¬ 
tur  e  vimine ,  &  ciliciis ,  vel  coriis  proteguntur :  ter- 
nifque  rotulis ,  quarum  una  in  medio  ,  dua  in  capitibus 
apponuntur.  In  quacumque  volueris  admoventur  more 
carpenti ,  quos  objidentes  applicant  muris :  eorumque 
munitione  protetti  ,fagittis  Jive  fundis,  vel  miffilibus 
defenfores  omnes  de  propugnaculis  civitatis  exturbant, 


\ 


CAT  440 

&c.  Quam  belle  haec  conveniant  Catto  ,quem  de- 
feribit  Cornelius  Zantfiiet  in  Chronico  apud  Mar- 
ten.  to.  5 .  Colled.  Ampliff.  coi.  3  8  9.  ex  iplis  il¬ 
lius  Chronographi  verbis  patebit :  Interim, inquit, 
rem  in  defperato  ponentes  Leodini  ,  quoddam  inflru- 
mentum  ligneum  ex  trabibus  immenfa  magnitudinis  con- 
ftruentes ,  quod  Cattum  nuncupabant ,  fubfiratis  arti- 
ficiofe  rotis  ligneis  ad  diruendos  muros  ‘Trajecit  &  op¬ 
pidi  Wicff  minare  coeperunt.  His  addo  quae  referun¬ 
tur  in  Breviario  Hili.  Pifanae  ad  an.  1  1  7 1 .  Cum¬ 
que  diu  pugnatum  effet ,  illi  fe  non  valentes  tenere,  vi¬ 
dentes  murum  a  Gatto  foratum ,  &  d  manganis  turrim, 
iv.  Nonas  Decerni,  fe  reddiderunt  Pifanis.  Ex  quibus 
tandem  omnibus  conficimus  varios  fu  fffe  Gattos; 
alios  quidem  ad  fuffodiendos  muros ,  quos  folos 
attendit  Cl.  Cangi us  ,  &  de  quibus  fule  Matth. 
Dogen  Archited.  Militar.  pag.  488.  &  Milliet 
Dech  ales  Curf.  Math.  lib.  5.  propof.  io.&  1 1, 
to.  2.  alios  vero  ad  diruendos,  quos  hic  pollMu- 
ratorium  attigimus.  ]  Petrus  Gerardus  Patavin. 
lib.  7.  de  Ezelino  tyranno  pag.  78.  Et  pofio  ad 
ordine  gran  quantita  di  vettov  agita  fopra  carri ,  arma, 
Gatti ,  mangani ,  trabucchi ,  ponti ,  &c.  Chron.  Pe¬ 
tri  IV.  Reg.  Arag.  lib.  3 .  cap.  2  3 .  Efaenfargtnys 
en  Valenua ,  e  en  Barcelona  ,  e  mantelets ,  &  Gates 
per  combattre.  Adde  cap.  2  5.  Vide  Murilegus. 

Cata  ,  apud Guillelm.  de  Podio -Laur.  cap.  30. 
Demum  fuit  conjilium  adificare  machinam  ligneam  , 
quam  vocabant  Catam  ,  cum  qua  terram  &  aliqua, 
pertraherent  ad  replenda  foffata  ,  quibus  aquatis  pu¬ 
gnam  cominus  inferrent ,  &  effrattis  claufulis  ligneis 
injilirent.  Hinc  Catafalco ,  Italis  machina  illa  quam 
Chafaux  dicimus,  quali  chat  faux ,  ut  obfervavi- 
musad  Joinvillam ,  cum  non  cata,  vel  catus  fit  * 
fed  fpeciem  illius  referat. 

Chat,  noltris.  Guillelmus  Guiart  in  Philippo  Au-» 

Devant  Boves  fu  l’ofi  de  France , 

JJ)ui  contre  les  Flamans  contance , 

Li  mineur  pas  ne  foumeillent , 

Un  Chat  bon  &  fort  appareillent , 

Tant  euvrent  deffous  &  tant  cavent, 

Jjjtiune  grant  part  du  mur  defiravent. 

Idem  an.  1205. 

Un  Chat  font  fus  le  potit  atraire , 

Dont  pieca  mention  feifmes  , 

JJku  fufi  de  l a  roche  meifmes , 

Li  mineur  defous  fe  lancent, 

Le  fort'  mur  d  miner  commencent , 

Et  font  le  Chat  Ji  aombrer , 

Jfiu,e  rien  ne  les  peut  encombrer. 

3.  CATUS,  Truttae  pifcis  fpecies  apud  Hibernos. 
VideGiraldum  in  Topogr.  Hibern.  dift.  1.  c.  7. 
CATUX ,  Sublimis.  Papias  MS. 

1 .  CAVA,  Foffa,  locus  depreffus ,  vallis,  Italis,  Ca¬ 
va  ,  nollris Cav ee ,  quaficrft/dfA.  Gloff.Lat.  Graec. 
Cavum  ,  jmTaov.  Frontinus  de  Limitib.  Certis  locis 
vias ,  Cavas ,  itinera ,  coronas.  Idem :  mquid  via¬ 
rum  ,  riparum ,  Cavarum, &c.  Et  lib.  2 .  Strateg.  c.  2 . 
Hannibal  contra  Marcellum  pugnaturus  ,  Cavas  & 
praruptas  vias  objecit.  Vetus  Charta  Cornutiana edi¬ 
ta  a Suarefio:  Id  efi,  d  Cava  arcus  qui  mittitur  ad 
Pratorium ,  &c.  Infra :  £Jua  fepis  defeendit  per  regam 
aut  ad  viam  Cavam,  Jive  ad  torum,  qua  redit  ufque 
ad  artum  fupradittum ,  &c.  Anonymus  Salernita¬ 
nus  parte  7.  Chron.  Moxque locum  ubi  Flumicellus 
dicitur ,  mijit,  Cavaque  funt  ibidem  antiquitus  fatta , 
&  efi  tutiffimus  locus.  [  Chronicon  S.  Martialis  Le- 
movic.  apud  Stephanotium  in  Fragmentis  Hili. 
MSS.  to.  2.  Anno  1271.  Infefio  S.  Michaehs  pofi 


44- 1  CAV 

Fefperas  ce  tulit  fulgur  in  coemeterio  noflro  tftagnafH  Ca¬ 
vam  faciens  ,  &c.  Marten.  tom.  3.  Anecd.  coi.  1  7. 
ex  Chronico  Siciliae  :  Et  tenuit  eam  obfejfam  annis 
fere  duobus  &  dimidio,  &finaliter  obtinuit  eam  propter 
quamdam  quam  fieri  fecit  Cavam  per  fub  moenia  didit, 
civitatis  Neapolis ,  &  ex  ipfa  Cava  moenia  ipfa  fue¬ 
runt  diruta  ,  per  qua  diruta  moenia  idem  Rex  Conradus 
intravit  violenter.  Cava  idem  eft  hic  quod  Cuniculi , 
Gall.  Mines ,  Hifp.  Mina.  Jbidem  coi.  29.  Didi 
Meffanenfes  galeam  didorum  trium  Congregationum 
Gentium  Panormi  >  qua  applicuerat  ufque  ad  Cavam 
moenium ,  &  ibi  interfecerat  multos  Gallos  illic  inven¬ 
tos  ,  rebellaverunt  Jimiliter  contra  didum  Regem  Ca- 
rolum.  ]  Charta  Rogerii  Comitis  Siciliae  pro  Eccl. 
Fa&enfi  apud  Rocchum  Pirrum  :  Inde  vero  tranfa 
ad  profundam  &  obf curam  Cavam ,  fcil.  viam.  Vide 
tom.  2 . p.  500.  &  Ughellum  tom.  6.  pag.  269. 

infra  vocem  Gaba.~\  Sunt  igitur  Cava,  koiXu- 
fjictTu  &  %et<r /astla.  Stephanus  :  Kcuf ,  rcc  mXu/actla 
1  fj  trdvlct  ra  tnsHXcOoL  eXifov. 

*J[  Cava  ,  Cella  depretia,  in  qua  vinum  oleumve  re¬ 
conditur  ,  Gall.  Cave.  Statuta  Arelat.  MSS.  art. 

1  80 .Cave  oley  inquantentur  quolibet  anno.  Quadam 
Cavafeuvolta lapidea ,  apud  Fantonum  Hift.  Ave- 
nion.  pag.  164. 

Caea,  pro  Cava,  apud  Innocent.  de  Calis  litterar. 
pag,  243. 

Cavea,  Eadem  notione ,  noftris  Cavee.  Will.  T y- 
rius  lib.  16.  cap.  9.  Tranjitaque  Cavea  Roob ,  in 
planitiem  pervenerunt. 

2.  CAVA,  Facua  partu ,  in  Globis  Sangerman. 
MSS.  num.  5  o  1 . 

CAV ACEQU1A,  Cullos  vinearum  :  voxHifpanica. 
Fori  Ofcenfcs  Jacobi  I.  Regis  Aragon.  an.  x  247. 
fol.  3  4.  Jffjicunque  fuper  farto  arborum ,  frudus,  aut 
uvarum  a  c.flode  vinearum ,  feu  Cavaceqnia  a  Con¬ 
cilio  conflitut ;  f,erit  accufatus ,  &c.  Vide  Cequia. 

CAVADiA.  Charta  an.  13 17  in  Probat.  Hift.  Mon- 
morenc.  pag.  342.  Item  nonnulla  C ‘av  a.  ia ,  &  qua¬ 
dam  Corve: a,  cum  emolumentis  obvenientibus  ,  &c. 
Sed  legendum  Cavagia.  Vide  in  Capitale  5. 

CAVAGlUM,  Cenfus  capitis.  Vide  in  Capitale  5* 

CAVALARII.  Statuta  antiqua  Abbatiae  S.  Petri 
Corbeienlis  cap.  1.  Matnculatii  12 .laici  30.  ai 
1 .  cameram  ,  6.futores  3.  Cavalarii  2.  fullo  unus. 
Legendum  opinor,  Cavatarii ,  ex  Gall.  Savetiers , 
veteramentariifutores.  & 

^ICAVALATA,  Cavalcada,  O^avalcare, 
Cavalcata,  &c.  Vide  in  Caballus.  Quas  ex  eo¬ 
dem  fonte  manantes  voces  hic  paulo  fufius  expli- 
camus,  eaenecdum  ad  nos  pervenerant ,  cum  ty¬ 
pis  impreffum  eft  Caballi  vocabulum ,  ubi  omnia 
ejus  derivata  fuilfent  collocanda. 

f  CAVALCATOR  ,  Eques,  Gall.  Cavalier,  Ital. 
Cav aleatore  &  Cavalliere.  Chronicon  Parmenfe  ad 
an.  1265.  apud  Murator,  tom  9.  coi.  780.  Et 
ibi  ceperunt  cccc.  Cavale atores  &  m.  pedites.  Oc¬ 
currit  rurfus  ibidem  coi.  800. 
CAVALCATURA,Equitum  turma.Chron.  Par¬ 
menfe  ad  an.  1  3  oo.apudMurat.  to.9.  coi. 842. 
Et  veniebant  ipji  Barones  &  Domina  deErancia&de 
aliis  longinquis  partibus  xl.  &t.  &  pluribus  Cavale a- 
turis.  Galli  diceremus,  par  compagnies  de  40 .  &  50. 

*[[  CAVALCATUS  ,  Cavalericius  ,  Cavalgada  , 
Cavallagium.  Vide  m  Caballus. 

CAV ALLA IRINUS,  Praedium  cavalcata  feu  fer- 
vitio  militari  obnoxium.  Enumeratio  jurium  Co¬ 
mitis  Biterr.  in  civitate  Albienfi  an.  1252.  Item 
de  novo  addit  didus  Senefcallus ,  &  Jignificat  Celjitu- 
dini  vefira ,  quod  dominus  Guillelmus  quondam  Epifco- 


CAV  444 

pus  Albienjts  recognovit  domino  Rogcrio  tunc  Ficeco - 
miti  Biterr  enjife  tenere  ab  ipfoinfeudum  liberum  omne  i 
Cavallairinos ,  quos  tenebat  m  Albtgejio ,  &  quod  de¬ 
bebat  ei  jure  facere  talem  recognitionem,  quam  facie¬ 
bant  Militis ,  quorum  fuerunt )  &  recognovit ,  &c. 
Vide  Caballaria. 

CAV  ALLARIA,  ut  Cav allairinus.  Vide  Caballaria. 

1 .  CAV  ALLATI  CUM  ■,  Praeftatio  avenae  pro  Ca¬ 
ballis.  Vide  C  ab  al lacum. 

^  2.  CAVALLA1 ICUM  >  Obligatio  pergendi  in 
exercitum  cum  domino  fuperiori.  Vide  in  Ca¬ 
ballus. 

^[CAVALLERIA  ,  ut  Cuvallairinus.  Vide  Cabal¬ 
laria. 

CAVALLER1US ,  Eques,  Gall.  Chevalier.  Vide 
in  Caballus. 

<(f  t .CAVALLETUS,  Cantherius,  Gall.  Chevalett 
Maffil.  Cav  alet.  Hoc  utuntur  mercatores ,  ut  mer¬ 
ces  fuas  venales  exponant ,  ponderent  vel  me¬ 
tiantur  pro  vario  mercimoniorum  genere.  Tabu¬ 
larium  Comitatus  Mallii.  Quantum  adbladum  bar- 
cbiarum,  quod  ipji  teneant  Cavalletum  per  totam  diem. 
Vide  Cavillertus . 

2.  CAVALLETUS,  Equuleus,  feu  machina  li¬ 
gnea  caballo  feu  equo  fimilis,  cui  imponebantur 
torquendi ,  Gall.  Cbevalet.  Chron.  Parm.  ad  an. 
1253.  apud  Murator,  tom.  9.  coi.  777.  Omnes 
alii  vero  mortui  extiterant  in  didis  carceribus  propter 
gravia  tormenta ....  nam  quotidie  ponebantur  ad  Ca- 
valletos ,  &  ad  dextras  in  modum  crucis  pendentes. 

<J|  CAVALLICARE,  Equitare,  vehi  cavallo.  Vide 
Caballtcare  in  Caballus. 

«tfCAVALLUS  ,  Equus.  Informationes  civitatis 
Mallii,  de  paflagio  tranfmarino  e  MS.  Sangerman. 
Item  Ji  voluerit  portare  equos  ('in  navi)  portabit  cxx* 
Cav  alios.  Vid  q  Caballus. 

Cavallina  Bestia  ,  in  Ordinatione  curiae  Caroli 
Comitis  Provinciae  an.  1  274.  e  MS.  D.  Brunet. 
CAV  AMENTUM,  ltal.  C  av  amento ,  Follio,  Adio 
cavandi.  Chron.  Parm.  ad  an.  1279.  Mediolanen- 
fes  cum  toto  fuo  pojfe  equitaverunt  apud  flumen  Adda  , 
volentes  didum  flumen  trahere  de  ledo  ,  ne  veniret 
Laudum ;  quum  Poteflas  cum  militia  Parma  fuit  Lau¬ 
da,  didus  dominus  Marchio  cum  fuo  exercitu ,  Cava- 
mento  dimiffo ,  non  bono  modo  receffit. 

CAU  ANA.  Beda  de  Propefition.  Arithmet*  Et 
Cauana ,  qua  habet  in  longitudine  pedes  100.  in  la¬ 
titudine  pedes  6 4.  dicat  qui  velit ,  quot  cupas  capere 
debet ,  &c. 

^fCAVANEUS,  Locus  depreffus  &  paludofus. 
Charta  Hugonis  Abb.  Corbeienfis  an.  1  227.  e 
Tabulario  cjufdem  Monafterii ;  Habemus  autem 
foffatum  odo  pedum  inter  terram  &  Cavaneum ,  &  efl 
fpatium  quadraginta  pedum  inter  didum  foffatum  & 
Cavaneum  ,  Jicut  fe  comportat  Cavaneus ,  ita  quod  re¬ 
manet  ibi  via  competens  itiner  antibus  ...fed  licebit  ho¬ 
minibus  de  Corbeia  ibi  juncos  &  herbam  folummodo 
colligere. 

CAU  ANNA,  Cauannus,  No&ua.  GloIT.  ^Elfrici: 
Strix  vel  Cauanna,  vel  nodua ,  vel  ulula.  Ulc.  Eu- 
cherius  lib.  2.  ad  S  Aonium  cap.  9.  Sunt  qui  ululas 
putent  aves  effe  nodurnas ,  ab  ululatu  vocis  quem  effe¬ 
runt  ,  quas  vulgo  Cauannos  dicunt.  Ex  quibus  emen¬ 
dandus  videtur  Aldhelmusde  Virginitate  c.  28. 
Ungues  ritu  falconum  ,  accipitrum ,  feu  certe  ad  inflar 
...  Cau  annorum  acuuntur.  Ubi  perperam  editum 
Calv annorum.  V erfus  in  V elum  Chintilanis  Regis, 
in  Anale&is  Mabillonii  tom.  x 

Triflis  perfpicua  Jit  cum  perdice  Cavanus, 
fjundaque  cum  corvo  fulcra  columba cub  et. 


443  CAV 

Qui  quidem  verfus  editi  olim  a  Pithoeolib.  4. 
Epigram  matum  veterum  fub  nomine  Euceri&,C a- 
vanus  male  praeferunt.  Vocem  retinent  Gallo- 
Belgse  :  noduam  enim  vulgo  Ca.hu  an  vocant;  un¬ 
de  politiores  Chahuan  effinxerunt,  &  Choiiette,Gc- 
citani  Chot ,  [  Armorici  Caouen  vel  Cavpen.  J  N efcio 
an  omnibus  arrideat  viri  dodi  conjedura,  qui 
ejufmodi  aves  didas  fcribit ,  quafi  Chatshuans. 
Itali  quidam  Scriptores,  ut  Crefconii  Interpres, 
Cauetta,  noduam  vocant.  Ut  porro  Latini,  vel 
certe  inferioris  sevi  Scriptores ,  Striges,  &  Stri¬ 
gas  ,  veneficas  &  incantatrices  appellarunt ,  ita 
etiam  noflri  nottuas  vocarunt ,  feu  vocabulo  vul¬ 
gari  Cboiiettes ,  quod  de  node  vagentur,  &  male¬ 
ficia  fua  conficiant.  Id  enim  fonant  voces 

Caoetus  &  Caoeta,  in  Synodico  Raphaqlis 
Archiepifcopi  Nicofienfis  pro  Graecis ,  edito  cum 
Conftitutionibus  Nicofienlibus  cap.  1  5 .  Item  de¬ 
nuntiamus  excommunicat  os . omnes  fortianos  <jr 

forti arias ,  divinos  &  incantatrices ,  item  omnes  Caoetos 
&  Caoetas ,  item  omnes  qui -publice  in  domibus  fuis  ma - 
nutenent  &  fuftinent  ludum  az^ardi.  Eadem  habentur 
infra  in  Conilitutione  recitata  in  Ecclefia  Nico- 
fienfi  an.  1  2  5  1 .  At  Concilium  Nemofienfe  anni 
12,98.  can.  4.  praefert,  fortilegos,  &  divinos,  Coa- 
vetos  cjr  Co  avet  as ,  &c.  quae  eadem  funt. 

Caballi  ,  pro  C 'au anni,  apud  Papiam , Editum  & 
MS.  cui  ita  appellantur  Aves  nocturna ,  quae  &  ulula 
dicuntur- 

^CAVANNARIA,  Ersedium  rufticum.  Placitum 
Pontii  Abb-  inter  Fragmenta  Fliltor.  Stephanotii 
MSS.  to.  7.  pag.  348  .In  medio  manfo  medum  emi¬ 
nam  ordei  &  mediam  vini,  &  in  C  avannaria  dimi¬ 
dium  quartellum  ordei.  VideCabannaria. 

CAVARRETUS,  [Minifler  aulicus  inferior  Ca- 
ftellano.]  Vide  Gavarretus. 

f  CAVATA,  a  Cavando ,  fic  didus  Catinus  profun¬ 
dior  ,  Gall.  Ecuelle.  S.Wilhelmi  Confuetud.  Hir- 
faug.  lib.  1 .  cap.  1  5 .  Pro Jtgno  Cavata  ,  pollicis  fum- 
mitatem  in Jtnifira  manus  medium  pone ,  &c. 
CAVATA  Pellis.  Vide  Corde bifus  &  mox  Ca¬ 
vator  2 . 

CAVATICARII ,  Qui  capitalem  cenfum  debent , 
quafi  Cavatgiarii ,  ex  Gall.  Cbevage.  Vide  in  Ca¬ 
pitale  5.  PolyptychusEcclefiae  Floriacenfis :  Cum 
fecerint' corbadas  tn  menfe  Martio ,  debent  habere  pa¬ 
ne  meje  ligamina  & Jiceram  :  menfe  Alato  panem.  &  vi¬ 
num  ,  fi  e  fiepotefl.  Si  ibi  funt  Cavaticarii ,  debent  ICI. 
Odtobr.  &  1 .  diem  in  banno ,  &  ad  tres  audientias  veni¬ 
te  cum  fas  eulogur.  Infra :  Ifii  funt  Cavaticarii  S.  Pe- 
tn.Tctboldus ,  Gundoildis  de f unitus ,  Einh ardus  ,  &c, 
CAVATICUM,  Capitis  cenfus.  Codex  Irmino- 
nis  Abb.  Sangerman.  MS.fol.  1 9.  redo  :  Jfuosad- 
qutjxvit  Domias  nofler  Abbas ,  dicens  eos  e(Je  fervos 
S.  Germani ,  &  faciens  eis  reddere  Kavaticum .  Hujus 
Cunfredi  fuerunt  filii  duo  &  feptemfiu  ;  ex  filiabus 
enim  ejus  acepit  1 .  Eletold.  nomine  Ermintrudem  ,  qui 
fuum  Cavaticumjbniliter  reddidit.  Etfol.  6  1 .  coi.  2. 
Sunt  in  Nuvihaco  manjt  vefttti  vi. . .  folvunt  ad  ho- 
ftem  multonesxu..  de  Cavatico  fol.  y.denar.  1111.  Vi¬ 
de  Capitale  5. 

I.  CAVATOR.  [Scalptor, Graveur.j  Vide  Cabidarius. 

^1  i.  CLAVATOR,  Coriarius,  Gall. Corroieur.  Vide 
locum  in  .Conreatores.  i 

CAVATURA,  .Cavitas, Gall. Cavite, Creux.  Bern. 
de  Ertydenbacb  Itin.  Hierofol.  pag.  2  1  1 .  Ficulneam 
quandam  grandem  &  pervetujlam  fub  oculos  habeba¬ 
mus ,  cujus  truncus  magnam  preferebat  Cavaturam. 

C  AU  CARU,  T  edes  obdudi,  falfi,  in  Decretis  Bun- 
garicis»  ,,  m 


CAU  444 

«fr  CAU CATRICES ,  Crocodili.  Jacobus  de  V itria- 
co  in  Hift.  Orientali  apud  Marten.  tom.  3 .  Anecd. 
coi.  291 .  In  hoc  autem  flumine  (Nilo)  vidimus  qtu-a 
dam  monflra  qua  Crocodilli  nuncupantur ,  Gallice  au¬ 
tem  Caucatrices ,  qua  hominibus  &  equis  injidiantes  j 
quidquid  dentibus  attingunt ,  devorant. 

CAU  CATUS,  Idem  videtur  quod  Caucus.  Ifido- 
rus  lib.  14.  cap.  25.  Cyathi  pondus  10.  drachmis 
appenditur ,  qui  etiam  d  quibufdum  Caucatus  dicitur. 
Quidam  Codd.  habent  Coulacus.  Legendum  forte 
Caucalus  ,  nam  Ka.vttd.Xiov  pro  vafe  potorio  ufur- 
pant  ApophtegmataPatrum  cap.  7.  Achmes,  & 
Palladius  in  Hili.  Laufiaca.  Vide  Caucus. 
f  CAUCELLUS,  .Vafculum.  Vide  in  Caucus  2. 
CAU CIA.  Veftigium  animalis  a  calceus  fic  di- 
dum.  Statuta  Arelat.  MSS.  axt.%  7.  Roueria  levata¬ 
rum  &Caucie  &  receptacula  cjrogrillorum  cumulentur. 
Provincialibus  Caucigar ,  Calcare.  Vide  Caujia. 
CAUC1AR1US.  Vetus  Notitia  judicati  fubCarolo 
Magno  apud  Sammarthanos  in  Epifcopis  Malfi- 
lienfibus  :  Etipfe  Epifcoptis  jam  fcnptus  ibidem  aliud 
judicium  cfiendit ,  qualiter  per  ordinationem  Domni 
Karoli  Majoris  domus  ,  Cauciarios  fuos  mijfos  exinde 
juffit  ad  ipfam  Cafam  S.  Vilioris  revefiire  ;  quod  ita 
confecit, &c.  Videtur  legendum  Caufarii,  qui  cau- 
fas  dijudicant.  Vide  in  hac  voce. 

^[CAUCII  Nummi  Vide ptoUCaucus  2. 
CAUC1NAR1US ,  Causi narius,  Qui  facie 
calcem  ,  Ital.  Calcinaio ,  Calcinare ,  Gall.  Faifeurde 
chaux.  Statuta  Maffil.  lib.  5.  cap.  18 .  Confiituimus 
hoc  prafenti  Capitulo  ,  ne  aliqua  perfona ,  Caucinarius , 
vel  alius  quilibet  ,  audeat  de  catero  ,  extirpare  vel  re - 
fecare  foccas  alicujus  arboris  fruftifera.  Lib.  6.  cap, 
47.  De  calce  non  revendendam  MS.  habetur ,  fa¬ 
cientibus  calcem  Caujlnanis :  quae  poftrema  vox  de- 
fideratur  in  edito. 

U  Causjnaria,  Fornax  calcaria  ,  Gall.  Chau- 
four.  Inftrum.anni  1312.  ex  Archivo  S.  Vidoris 
Maffil.  Dedit  botaz.arium  &pafquetumin  territorio  de 
Camporcino ,  furnumfve  Caujinariam. 
CAUCLEARII.  Vide  Cauculatores. 

CAU CTIO,  in  Charta  ,  quam  exhibet  Flickefius 
Diffiertat.  p.  1  7.  ell:  pro  Cautio.  Vide  in  hac  voce. 
CAUCULATORES,  Cauclearii,  Coclea¬ 
ri  i  ,  Cacul  Arii,  Circulatores  ,  praeftigiato- 
res  ,  qui  pudicos  ad  libidinem  defigunt  animos  ,  in 
lcg.  3.  Cod.  Th.  de  Malefic.  vel  qui  cauculis,  feu 
poculis  amjtoriis,  cibis,  vel  phylatteriis  ita  mentes 
quorundam  Inficiunt ,  ut  in  infamam  verji  d  plerifque 
judicentur ,  dum  proprias  non  fentiunt  contumelias ,  uc 
ell  inLegeWifigoth.  lib.  3.  tit.  5.§.  13. in  Ad¬ 
dit.  2.  Capit.cap.  18.  &in  Concil.  Parifienfi  VI- 
lib.  2.  cap.  2.  Jfiyii  mala  &  obnoxia  medicamenta 
ad  alienandos  animos  dant,  in  Conflit.  Sic ul- tit. 
41.  §.  1.  Amatoriapoculaporrigentes  ,  tit.  42.  §.  3. 
Jfijii  pro  amore  malefici  funt ,  in  Poenitentiali  Ha- 
litgarii  Camerae,  cap.  5  .&  qui  per  quadam  malefi¬ 
cia  &  incantationes  mentes  hominum  fe  immutare  pojfe 
.  dicunt ,  id  eft ,  ut  de  odio  in  amorem ,  aut  de  amore  in 
odium  convertant.  Plautus  in  Truculento  : 

Si  femel  amoris  poculum  accepit  mere , 

Eaqtie  intra  pedtus  f e  penetravit  potio ,  &c. 
Adde  quae  congeffit  Jacobus  Gotofredus  ad  leg. 
3.  de  Malefic.  Cod.  Theod.  Perperam  enim  Sal- 
mafius  Cauculatores  exiflimavit  eos  elfe ,  quos  Gal- . 
Ii  ffoileurs  de  Gobelets  appellant;  Guichelaers ,  Bel- 
.  gae  dicunt,  unde  etiam  vocis  etymon  accerfit  Ly¬ 
dius.  De  qua  vide  Eullath.  Swartzium  lib.  1. 
Analed.  cap.  8.  Capitulare  Aquifgran.  an.  789. 
cap.  6  3 .  &  Capitula  Caroli  Magni  lib.  1 .  tit.  6  a. 


44 5  CAU 

Pracipimus  ut  nec  Cauculatores ,  &  incantatores ,  nec 
icmpeftarii ,  vel  obligat  ores  fiunt ,  &  ubicunque funt , 
vel  emendentur  vel  damnentur.  Ita  etiam  Capitulare 

i.  Caroli  Magni  incerti  anni  cap.  40.  Otfrido 
Evang.  lib.  4.  cap.  16.  Gougulurcs  dicuntur. 

Caculator,  Eadem  notione.  Monachus  Gau- 
denfis  in  Hiltoria  Tranflationis  Reliquiarum  S. 
Landoaldi  num.  18.  Denique  procul  Cuculator  es  ac 
fufurratores  a  fe removent.  Ubi  viri  do£ti ,  Cacula- 
torem  ,  verbofum ,  garrulum  <Sc  blateronem  inter¬ 
pretantur  ,  a  Belgica  voce  Kakelen ,  garrire ,  bla¬ 
terare.  Sed,  ni  fallor,  Caculator ,  hoc  loco  ,  idem 
cft  qui  Cauculator ,  praeftigiator ,  quod  ex  iis ,  quae 
praecedunt ,  elici  poteft.  Adjunguntur  enim  Ca- 
culatores  fufurratoribus ,  feu  Magis ,  qui  fufurris  8c 
carminibus  magicis  incantationes  fuas  peragunt. 

Coclear  11,  lidem etiam didli in  Capitulis  Caroli 
M.  lib.  1 .  c.  zi.  Ut  Coclearii,  malefici,  incantatores , 
&  incatitatrices  fieri  non  Jinantur.  Ubi  Capitulare 
Aquifgran.  an.  789.  prioris  Edit.  c.  18.  habet 
Cancellarii ,  Baluziana  vero  Coclearii  etiam  praefert. 

•([CAUCULE  ,  Lixeunt ,  fervunt  litum.  Sic  in  Glof- 
fario  MS.  Sangerman.  n.  501.  Legerem  lubens : 
Cauculi ,  Lixa ,  aut  fervi ,  aut  liti ,  vocfcs  fere  fy  no- 
nymae ,  qux  famulum  indicant.  Vi de  Cauculus  3. 

f  CAUCULOSI.  Vide  Cauculus  2. 

1 .  CAU CULUS  juxta  Macrum  in  Hierolexico  Pae¬ 
dagogum  defignat.  Penes  Graecos ,  inquit , 

Ao?  infirmitatis  fpecies  eft ,  quae  folet  pedes  acci¬ 
pitris  affligere.  Qugrefortuffls  metaphorice  Paeda¬ 
gogum  denotat ,  qui  tormentum  pedibus  puero¬ 
rum  affert ,  dum  eos  libertate  privat  ad  libitum 
fpatiandi.  Vide  Gloffar.  mediae  Graecitatis  in  k«u- 
xZxot ,  ubi  tamen  nullum  eft  Paedagogi  veftigium. 

2.  CAUCULUS  ,  Petra  cft  ,  que  invejica  fit;  unde 
&  nomen  accepit ,  gignitur  autem  ex  materia  flegma- 
tica.  Gloffar.  MS.  Sangerman.  num.  501.  Legen¬ 
dum  Calculus ,  ut  &  Calculoji  pro  Cauciilofi ,  de  qui¬ 
bus  haec  leguntur  in  eodem  Gloflario  : 

Cauculosi  ,  Hu  funt ,  quibus  tumor  in  vejica  &  aro- 
ftoma  ptinaris ,  id  efi ,  illi  qui  cum  urinam  faciunt  ve- 
lut furfures  fupernatat :  fir  anguina  ,  id  cft  ,  conftruclio 
urine ,  &  difeuria  ,  id  efi  ,  difficultas  urinam  faciendi  , 
&  emorrogia  ,id  efi ,  qui  f 'anguinem  per  urinam  faciunt. 
Voces  Graecae  fere  omnes  depravatae. 

3.  CAUCULUS,  Famulus,  in  Hift.  de  exilio  S. 
Martini  Pap.  Nocte  . . .  tulerunt  me  de  Palatio ,  re- 
trujis  omnibus ,  qui  mecum erant ,  . . .  &  nonnijl  cum 
fex  puerulis ,  &  uno  Cauculo ,  eduxerunt  nos  ex  urbe. 

1.  CAUCUS,  ita&kec,  Graecis recentioribus , amicus , 
vel  certe  famulus  :  unde  KuokIt?,u  ,  ancilla, ut  do¬ 
cemus  inGloff.  med.  Graecic. 

2.  CAUCUS.  Papias  :  Caucus,  vqfis  genus.  GlolT. 
Graeco-Lat.  JtaGxa,  Patera.  [Gloff.  Bafilic.  uumnc , 
*:t6a]a.]Leunclavius  ad  Glycam  ait  effe  poculi 
genus ,  a  fono  ,  quem  edit ,  effluente  vino  fimul 
&  aere  appellatum.  Alii  a  Concha  vocem  effi¬ 
ctam  volunt.  Trebellius  Pollio  in  Claudio  :  Item 
in  Caucos  &  fcyphos pondo  undecim.  Item  in  Caucos  & 
fcyphos  &  TLuma  pondo  undecim.  Ubi  quaedam  Edi¬ 
tiones  perperam  Caveos  praeferunt.  Hedilbertus 
Rex  Cantiae  Epift.  ad  S.  Bonifacium  Moguntin. 
Epifc.  Caucum  argenteum  intus  deauratum  penf an¬ 
tes  libras  3 .  Beda  lib.  2..  Hift.  Ecclef.  cap.  16.  Tan¬ 
tum  Rex  idem  utilitati  fusi  gentis  confuluit ,  ut  plerif- 
que  in  locis  ,  ubi  fontes  lucidos ,  juxta  publicos  via¬ 
rum  tranjitus  confpexit ,  ibi  refrigerium  viantium ,  ere¬ 
dis  ftipitibus  &  areos  Caucos  fufpendi  juberet.  Eadem 
habet  Huntindon/lib.  2.  p.  31^.  Cauci  anactei , 
in  Hift.  Epifcop.  Autiffiod.  cap.  2  o .  to.  1 .  Bibi. 


CAU  446 

Labbei :  lignei ,  apudS.Hieron.  lib.  2. in  Jovinia- 
num  ,  Marcell.Empir.  c.  2  5.  argentei,  apud  Spar¬ 
tianum  in  Pefcennio.  Occurrit  praeterea  apud 
Ennod.  Epigraim  1 5  .KuvuLv  Graeci  dixerunt.  Li¬ 
ber  ortql  urTidoTcov  MS.  ex  Bibi.  Rcg.  Cod.  6  73. 
E«V  di  ri;  7T0i»Vt|  Havulov  ht  /aup ikIvx  %uXXk  ,  ntti  nelvn 
hc  dwTo ,  &c.  Ita  Anna  lib.  3  .  Alexiad.  Scholiaftes 
Theocriti ,  &  alii.  K«t mov  etiam  ufurpat  Myre- 
pfus  fe£t.io.  cap.  90.  pro menfura  liquidorum  , 
quam  kvXiuoi  vocat  fcCt.  1  7.  cap.  1  9.  Vide  Notas 
noftras  ad  eamdem  Alexiadem.  Sed&  pro  cratere 
Lychnuchorum  ufurpat  Ethelwlfusde  Abbatib. 
Lindisfarn.  n.  2  o . 

Nam  plures  multi  cupiebant  pendere  Caucos  , 
Lampada  quatribuant  quadrata  lumina  templo. 

C  a  c  hu  s ,  pro  Gaucus ,  in  Hift.  Tranflation.  S.  Au- 
ftremonii  Epifcopi  Arvern.  Ubi  pro  reverentia  B . 
Martyris  plurima  reliquit  injignia  ,fcilicet  Cachoscry - 
ftallinos  ,  &  lapides  pretio fos. 

Caucellus, diminut.  a  Caucus ,  Vafculum. Re¬ 
gula  Magiftri  cap.  2  7.  Bibere  Ji  voluerit ,  aquam 
non  ab  urceo  uno  hauftn  ,fed  ad  c  alitis ,  aut  gallet<zy 
aut  Caucellibibat  menfur  amJWmc  emendanda  vox 
Cancillus  fuperius  relata,  pro  qua  cenfeo  legen¬ 
dum  Canalius.  ] 

C  au  cn  N  u  m  m  1 ,  kclw.Ioi  ,  a  Graecis  Byzantinis 
appellati  ii ,  qui  paululum  erant  concavi ,  atque 
adeo  cauci  formam  quodammodo  referebant,  cu- 
jufmodi  palfim  videre  ell  in  gazophylaciis  apud 
earum  rerum  ftudiofos.  Elorum  meminit  Novel¬ 
la  Juftiniani  105.  cap.  2 .  Aberrant  enim  toto  coe¬ 
lo  Haloander  &  Meurfius,  qui  ita  didlos  puta¬ 
runt,  quod  cauci  feu  poculi  imagine  fignatieffent 
V ide  Scyphatus. 

1.  CAUDA ,  Finis ,  terminus ,  Gall.  Bout ,  inter¬ 
dum  etiam  Jjfyeiie  de  rebus  plurimis  vel  ab  ani¬ 
malibus  diftinctis  :  quarum  extremam  partem 
Jftucue  appellamus.  Charta  Radulfi  de  Claromon- 
te  an.  1  2  14.  in  Tabui.  Corbeienfi  :  Fojfatum  quo¬ 
que  fu  uni  &  vivarium  ufque  ad  Caudam  marefei  verfus 
Aubevijier  didus  Advocatus  quiete  poffidebit.  Cauda 
ftagni  in  Chartul.  S.  Vince ntiiCenoman.  fol.  23 . 

f  Cauda  Vestimenti,  Fimbria  feu  ima  pars 
veftimenti ,  qux  ad  terram  trahitur ,  ut  haber  Syn¬ 
odus  Limenfis  ann.  1582.  Caudam  in  vefiimentis 
habere  prohibentur  Clerici  &  Religiofi ,  in  Statu¬ 
tis  Ecclefiae  Andcgav.  apud  Martenium  tom.  4. 
Anecdot.  coi.  528.  Vide  Concil.  Hifpan.  tom. 

4.  pag.  2  1 6 .  &  pag.  6 1 4. 

2.  CAUDA,  Famulitium,  obfequium  :  nos  vulgo 
dicimus,  Unequeue  de  valets.  Vita  AmedeiRoffi- 
lionei  EpTc.  V  Aenum-.  Caudam  famulorum  muti¬ 
lem ,  &  omnempompojitatem  d  fe  abjiciens.  [  Statuta 
Ecclefite  Andegav.  ann.  1425.  apud  Edm.  Mar- 
ten.  tom.  4.  Anecdot.  coi.  528.  B.  Nequis  Reli- 
giofus ,  Preflyter,  aut  alius  Ecclejiafitcus  &  ftcularis 
in  Cauda  &  alia  domo  mulierem  fuffiedam  feu  focariam 
tenere  feu  habere  prafumat.~\ 

Caud.£:  Annon  ar  um.  NiA-cTcneata. 

CaudjE  Chartarum,  Pergameni  pars refe&a,  cui 
bullae  cereae  ac  figilla  aptantur.  Joan.  Hocfemius 
in  Adolpho a MarkaEpifcopoLeod.  cap.  1  7 .Cum 
crine  quodam  liquore  perundojigillum  inter  ceram  feca  - 
bat ,  &  chartam, &  tunc  Cauda  littera Jigilli  partes  ap¬ 
plicans,  ab  una  parte  lique fcentes  igniculo  rejungebat. 
Vitae  Abbatum  S.  Albani :  Appojita  Cauda  &  cera 
Jigillavit  illud.  Et  ante  :  Chartas  adulterinas  &  ad 
voluntatem  fuamconfcriptas  &  Caudatas  appojita  cera 
calefada  . .  .fub  manica  figi  liabat,  [  Vide  Spicileg, 
Acher.  tom.  1  c.  pag.  309.  J 


447  CAU 

Cauda  Vini  ,  Vas  vinarium  ,  Jgueue  de  vir.. 

[  Charta  Guill.  deMacoto  Domini  S.  Prixi  pro¬ 
pe  Autiliiod.  Noverint  univerfi ,  quod  carijjimus pa¬ 
ter  meus  .  .  .  dedit  in  perpetuam  eleemofynam  Sancti¬ 
monialibus  de  Crifenone  quolibet  anno  novem  bicbeta 
frumenti  &  unam  Caudam  vini ,  &c.^\  Computum 
Thefauri  a  i .  Jan.  1312.  Ricbardiis  de  Archemi- 
no  Lomb ardus  pro  16  .fextariis  cum  dimidio  de garna- 
cbia  captis  ab  eo  per  Nicolaum  de  Cabour  Scancio- 
nem  Regis  pro  reimplenda  quadam  Cauda  vini  de  gar- 
nacbia ,  quaerat  Parijiis ,  &c.  Confuetudo  Claro- 
montenfis  art.  232.  Et f aut  trois  muids  de  vin  pour 
un  tonneau ,  qui  fe  nomme  communement  Demy-queue. 
Vide  BurgundicaPerardipag.  5  5  5  *  [  &  Anecdo- 
ta  Martenii  to.  3  .  coi.  1  3  04.  Occurrit  in  Spici¬ 
legio  Fontanell.  MS. p.405.  in  Litteris  Officia¬ 
lis  Parif.  ann.  1324.  e  Chartulario  Parthenonis 
Montis  Martyrum  ,  in  Tabulario  Calenfip.  315. 
inter  Inftrum.  Hiftoriae  Meld.  tom.  2.  pag.  236. 
237.  Scc.  ] 

Cauda  Retornativa,  Soricina.  Ita. pul- 
fum  quemdam  appellant  Medici.  Magiller  Algi¬ 
dius  Corbolienfis  de  Pullibus  .- 

Cauda  retornativa  primo  molle fcit  in  illum , 

In  reliquo  languet ,  fit  tertia  motio  lenis , 

Indicio  fenfusfe  quarta  magis  manifcfiat  ,  &c. 
Ubi  Gentilis  de  Fulgineo  :  Efi  igitur  pulfius  Cauda 
retornativa ,  quaji  ab  occultis ,  &  quaji  ab  infenfibili- 
bus  percuffiionibus  incipiens  paulatim  graduali  tramite 
fecundum  ordinatum  modum  major ando procedit  de  mi¬ 
nimis  ad  parvas ,  de  parvis  ad  aliquantulum  apertas , 
&  de  aliquantulum  apertis  ad  magis  manifeftas  ;  & 
ita  continuatim  &  ordinatim  procedit ,  quoufque  fe  re¬ 
cipiat  in  fortes  motiones.  Dicitur  autem  bicpulfus  Cau¬ 
da  retornativa  ,  Cauda  fortcina:  quia  fient  Cauda  fo¬ 
ris  in  finali  extremitate ,  qua  ab  animali  corpore  remo¬ 
tior  efi ,  incipit  d  nimia  gracilitate  ,  &  continuatim  pro¬ 
cedit  fecundum grojfitudmem  &  majoritatem  corpulen¬ 
tia  ,  quoufque  attingat  corpus  animalis ;  Jic  &  tfiepul- 
fus  ratione  fimilitudinis  major  ando  procedit  paulatim 
de  debilibus  ad  minus  debiles ,  &  de  minus  debilibus 
ad  aliquantulum  fortes ,  de  fortibus  ad  fortiores  per- 
cuffones.  * 

^CAUD  AT  ARIUS,  Gerulus  fyrmatis  feu  caudae 
vellis  talaris  ,  Gall.  Porte-queiie.  Tranflatio  S.  An¬ 
tonini  tom.  i.SS.  Maiipag.  768.  Acia  fuerunt ..  • 
prafentibus  ibidem  Rever.  Domino  Ludovico  de  Natis 
de  Bibiena  ,  Clerico  Arietina  dicecefis  ,  Caudatorio. 

CAUDATUS.  Jacobus  de  Vitriaco  Hift.  Occid. 
cap.  7.  Pro  diverfitate  regionum  mutuo  diffidentes.. . 
opprobria  impudenter  proferebant ,  Anglicos  potatores 
&  Caudatos  affirmantes,  &c.  Ita  apud  Matthaeum 
Paris  ann.  1250.  Anglos  ut  Caudatos  non  femel 
perllringit  Robertus  Comes  Atrebat.  Nunc  bene 
mundatur  magnificorum  exercitus  Francorum  a  Cauda¬ 
tis.  Et  infra:  0  timidorum  Caudatorum  formidolofitas ,  . 
Squamatus,  quam  mundus  prafens  foret  exercitus ,  Ji  a 
caudis  purgaretur  &  Caudatis !  At  unde  Caudati  per 
contumeliam  fugillati  a  nollris  Angli ,  non  om¬ 
nino  conflat.  Fuit  cum  exillimarem  ita  perflri- 
dlos  ,  propter  Caudas  calceorum  ,  quibus  ii  prae 
caeteris  nationibus  dele&abantur  :  fed  haec  modo 
non  omnino  mens  arridet.  Quid  li  ut  nitidulosdc 
comptos  fugillarint  ?  Certe  etiamnum  Coti,  id 
eft,  Efcoue  ,  Occitani  comptum  appellant ,  ut  au- 
ftorefl  Goudelinus  :  fed  potius  videntur  Caudati 
appellati  voce  tunc  recepta ,  qua  timidos  &  pu- 
fillanimcs  appellabant.  Coiiards  enim ,  Italis  Co- 
dardi,  timidi  vulgo  indigitantur.  Le  Roman  de 
Garin  MS. 


CAU  448 


Mian  anciant  Coart  horne  n  i  a 
Pour  fon  Seignor ,  quant  bien  on  1' amer  a : 
LeKomdLnd^hxandres  MS. 

Li  Couart  s’ efpoentent ,  & guerpiffient  efial. 
Quam  quidem  fententiam  firmare  videntur  haec 
Matthaei  Parisverba:  0  timidorum  Caudatorum  for¬ 
midolofitas  !  Caudatos  autem  dicebant,  quibus  abla¬ 
ta  erat  cauda.  Glolf.  Lat.  Gall.  Caudatus ,  Jjluoez., 
feu  de  equis ,  feu  de  canibus  vox  haec  intelligatur. 
Audtor  Queroli :  Ego  in  laqueos  non  incidiffiem ,  Ji 
monita  curti  fervaffiem  canis.  Monaflicum  Anglic. 
tom.  1 .  pag.  8  1  8.  Si  ipfe  aliquos  inveniret  equitesy 
in  inflanti  equos  decaudaret  \fi  vero  pedites ,  perfonas 
male  trattaret.  Flifpanis  Derabbabo  ,  ell  animal  cau¬ 
da  privatum.  Vide  Curtare ,  &  Odlavium  Ferra¬ 
rium  in  Codardo.  Sed  alio  videtur ,  ni  fallor,  re- 
pexiffiejoan.  Molinetus  Valentianenhs ,  qui  vi¬ 
xit  anno  1  477.  pag.  1  1  7. 

Ce  Cat  nonne  vient  de  Calais , 

Sa  mere  f  ut  Cathaula  Bleue , 

C”efidu  hgnage  des  Anglois , 

Car  il  porte  tres-longue  queue. 

C  AUDAX  ,  Stipes  ,  afinus ,  plumbeus.  Papias.  [  Te¬ 
rentiana  Tunt  in  Heautontim.  5.1.4  .In  me  quid¬ 
vis  harum  rerum  convenit ,  £hya  fiunt  dilta  in  ful¬ 
tum  ,  Caudex .  ftipes ,  afinus ,  plfvnbeus.  HincqUe  pa¬ 
tet  non  C  audax ,  fed  Caudex  effie  legendum.  Apud 
ipfum  Papiam  MS.  habetur  :  Caudex  ,  Petra  ,  ubi 
Petra,  fi  bene  conje&o  ,  etiam  de  ftnpido  intel- 
ligitur.  ] 

CAUDELUM  ,  .Caudelarii.  Charta  ann.  1185. 
pro  juribus  Pontis  Avenionenfis  :  De  finguiis  por¬ 
cis  Jingulos  obolos  ,  &  de  omnibus  pariter  Caudelariis 
prafentibus  &  futuris  ,  qui  in  civitate  Avenionenfi 
morantur ,  .. .  antiquumt&  confictum  Caudelum  fine 
contradi  Ilione  habeant.  De  f  melibus  vero  ,  &  lignis , 
&  pifeibus  ,  qui  per  pontem  tranfeunt ,  fimiliter  anti¬ 
qua  fervetur  in  Caudelo  confuetudo.  [Conjicit  Bol- 
landi  Continuator  tom.  2.  SS.  Aprilis  pag.  262. 
Caudelum  idem  effie  ac  Cate lum  feu  Caballum ,  effe- 
que  tributum  folvendum  ex  quacumque  re  mo¬ 
bili,  animata,  feu  inanimata.  Verifimilitudine 
non  caret  haec  conjedtura.  ] 

CAUDERIA ,  Cortina ,  Caldarium ,  Gall.  Cbatt - 
diere.  Locus  efi  in  AJfatures.  Vide  Caldaria. 
CAUDEX.  Vide  C  audax. 

CAUDICA  ,  Caudicaria,  Caudicarii. 
Papias  :  Caudicaria ,  navis  fonora.  Idem  Caudica , 
Navicula  dilta  ,  qua  4.  ufque  ad  1  o.  capiant  homi¬ 
nes.  [  Gloffiar.  MS.  Sangerman.  num.  501.  Caudice , 
Amnice  naves  ex  uno  ligno  c avate  falle, &indeCaudicey 
que 'a  quatuor  ufque  ad  decem  homines  capiunt.  ]  Vide 
Felium  ,  Nonium ,  &  Senecam  de  Brevit.  vitae 
cap.  1 3 .  Hinc 

Caudi  carii, Navicularii, in Cod.Theod.  &  apud 
Gruter.  462.  i.qui 

Codicarii,  in  aliis  Infcriptionibus  apud  eum- 
dem  pag.  440  .  ^  .  &  1  086.  6. 

f  CAUDICA.  Gloffiar.  MS.  Sangerman.  n.  501. 
Litoraria ,  Amnica  aves  funt  ,  qui  alio  nomine  Stra - 
bariefive  Caudice  dicuntur',  f.  eaedem  funt  quae  Mo¬ 
tacillae,  Gall .  Hochequeues. 

CAUDIFICARE  ,  Caudam  refecare.  Cledonius 
Conflantinopolit.  Grammat.de  Partib.  oration. 
inPraefat :  Luxurio fos  tunde  fermones ,  doctiloqua  fe- 
ne  corrigentis  extende  ,  curta  ,  Candifica  ,  ut  ad  tuum 
arbitrium  cunela  videantur  tr altata,  relelta,  digefta. 

f  CAUDINUM,  f.  Caudetum  vel  Codetum ,  Locus 
caudicibus  ,  truncis  &  vepribus  plenum.  Praece¬ 
ptum  CaroliMag. an.  773.  apud Marten. to.  1. 


449  CAV 

AmplilT  Co!lc&.  coi.  37.Sc  ?S.  Donamus  etiam 
ad profatum  locum  (S.  MartiniTuron.  )  vallem  il¬ 
lam  ,  qua  vocatur  Camdhia  ,  cum  ftlto  &  Caudino  vel 
ufque  fjudalanias ,  cum  montibus  &  alpibus  ,  &c. 

i.  CAVEA,  Theca,  nolitis,  Cage :  quippe  a  >  aveis 
theatralibus  quibus  includebantur  ferae  ,  dum 
emitterentur  ,  de  quibus  lex  r .  Cod.  Theod.  de 
Venat.  ferar.  Cavea  diSl<E  illae  portatiles ,  in  qui¬ 
bus  aves  includimus,  deinde  quaevis  thecae  ac 
capfoe.  Fragmentum  Petronii  ;  Super  limen  aurem 
Cavea  penuebat  aurea  ,  in  qua  Pica  varia  intrantes 
falutabat.  F  inc  Cavea  pro  quavis  theca  Eckear- 
dus  Junior  de  CafibusS.  Galli  cap.  i.  Fit  de  auro 
Petri  ,  Cavea  Ev angelli ,  fit  calix  ,  Jit  capfa  ,  &c. 
Et  infra  :  De  capfa  S.  Pelagii :  Cavea  inclufam  .  . . 
nave  terraque  eanmbi  mittam .  Eckeardus  Minimus 
de  VitaNotkcri  cap.  1 1 .  JJFfid  ergo  ?  de  auro  Pe¬ 
tri  ,  calix  fit ,  capfa  fit ,  Cavea  Evangelii ,  omnia  pre¬ 
cio  jijf  imis  gemmis  (mata.  [An  eadem  notione  in 
MS.  Codice  Irminonis  Ambatis  Sangerman.  fol. 
112.  verfo  coi.  i.  Eruamus  fervus  . . .  folvit pullos 
m.  eva  xv.  facit  • wactam  ,  &  portat  Caveas  ad  AFo- 
nafierium.  Monafierum  SS.  Alart.  Crifpini  &  Cri- 
fptniani  in  Cavea  Skeffionenfi ,  Gall.  S.Crefpin  en 
Chayc  ,  ab  iifdem  Caveis  theatralibus  nuncupa¬ 
tur  ,  ut  re&e  probat  Hadr.  Valefius  in  fua  Gal¬ 
barum  Notitia  pag.  58  ] 

%  2. CAVE  A  ,  Cella  vinaria  ,  Gall.  Cave.  Charta 
D  ecani  &  Capituli  AutilHod.  an.  1297.  Regnan¬ 
dus  Mercehus  recognovit  fe  recepiffed  Vener.vms  De¬ 
cano  &  Capitulo  Autifjiod.  quondam  domum  Jitam  in 
parochia  S.  Renob er  11  Autifjiod. . . .  cum  cellario ,  Ca¬ 
veis  ,  prejjori)  munito  aiguilliis ,  hoftio  ,  ad  pfejjuran- 
dum  &  tribus  cupis  &  altis  appendiciis. 

3  .  CAVEA.  Locus depreffus.  Vide  Cava.  . 
CAVEARE,  Perforare  ,  GlolT.  MS.  Sangerman. 
num.  501.  Eli  pro  Cavare.  Caveat&naves  pro  Ca¬ 
vata ,  ut  opinor,  in  Chronico  parvo  Ferrarienfi , 
apudMurator.  tom.  8.  coi.  383. 
CAVEDELLUS.  Memoriale  Poteflatum  Regienf. 
ad  ann.  1271.  apud  Murator,  tom.  8-  coi.  113  3 . 
Fuit  magna  Carifiia  de  rebus  vidualibus  ,  ita  quod 
vendebatur ... .  libra  grojja  olei  cliva  duos  [olidos  im¬ 
periales  ,  &  xiv.  ficus Jicca  1.  r examini ,  &  iv-  Cavc- 
dellos  de  aliis  ulnas  v.  1.  rexanum  ,  &  xiv.  amigdaU 
cum  gttjfis  1.  rexanum ,  &  omnia  alia  vidualia  fue¬ 
runt  in  maxima  carifiia.  An  ficorum  fifcella  ,  Gall. 
Cabas ! 

^['CAVEF  ACERE ,  Cavare,  efforare,  apud  For¬ 
tunatum  : 

Per  tribulos gr adiens  fpina  Cavefecit  acumen. 
CAVEL.  Vide  Cavellus. 

«U  CAVELATiO,  pro  Cavillatio  ,  in  Inflrumento 
anni  1369.  apud  Th.  Aladox  Formul.  Anglic. 
p.  1  3.  Abfqne  fraude  ,  fidione  feuCavelatione ,  &c. 

CAVELlClUM  ,  Capitis  cenfus.  Vide  Capitale  5. 

CAVELLUS.  Statutum  Alexandri  II.  Regi' Scotiae 
cap.  1  5  •  quod  ell  de  forisfadis  levandis  ab  illis  qui 
remanent  ab  exercitu  Regis.  §.  5 .  De  C avellis  vero  , 
ubi  Rex  &  Comes  (  de  Fife  )  partiuntur ,  Rex  &  Co¬ 
mes  habent  unam  medietatem  forisfadi  ab  exercitu  ,  & 
Thanus  aliam  medietatem.  Vide  Cavil  [  &  Cut  : 
quibus  in  vocibus  Cavel ,  Cavellus  Sc  Cavil  ell  vel 
capitis  cenfus  vel  aliud  tributi  genus  nobis  non 
fatis  notum.] 

CAV  F:NA.  VideCanava  1. 

C AVENARIA.  Vide  Cabannaria. 

<0  CAVEOLA,  ifuypio v.  GlolT. Lat.  Graec.  ifccy^Tcvel l 
vivarium  ,  ferarum  fpelunca. 

^  CAVERC1NI ,  Italici  mercatores  propter  ufu- 
Toni.  II. 


.  CAV  450 

ram  famofi.  Epifiola  MS.  Fratris  Johannis  Ordi¬ 
nis  Minorum  ad  Alei  dem  Duciflam  Brabantiae  : 
Caveram  &  quicuntque  alii  ufurarii ,  faljo  de  nomine 
Chrifhano  glori  antes  .  .  .  [eventis  fiunt  tractandi. Vide 
Cdorcini. 

CAVERNAMEN,  Pjian^a ,  apud  Abfricum  cap. 
de  Navibus. 

CAVERNARE,  Quafi cavernam  facere  ,  perfo¬ 
rare  ,  Cavernare  fiftulam  ,  apud  Cilium  Aurelium 
lib.  4.  tardarum Paff. cap.  2.  Hoc  verbo  etiam- 
num  utuntur  Itali. 

CAVERNATIM,  Ad  inllar  cavernae.  Sidonius 
lib.  5.  Epift.  4.  Aqua  fcabns  junicibus  Cavernatim 
rudat  a. 

CAVERNUM  ,  Foramen.  GlolT.  Lat.  Graec.  Caber- 
num  feu  C av emuni )  rfl7nifjt.x.  Ita  rellituendani 
cenfent  viri  dodi  hanc  vocem  apud  Plinium  lib. 
8.  cap.  5  5  .  Sc  apud  Vidlorinum  lib.  1 .  Rhetoric. 
Cicer.  Scc. 

CAUETTA  ,  No&ua.  Vide  Cauanna. 

C  A  VEtJS ,  Poculi  genus.  Caveos  &  Scyphos  con¬ 
jungit  T reb.  Pollio  in  Claud.  cap.  1  4. 

f  CAUFAGiUM  ,  Lignatio ,  feu  jus  lignationis  in 
filva  fumendae  ,  Gall.  Chauffage.  Charta  Guillel- 
mi  Abbatis  Floriacenfis  ann.  1303.  apud  Ste- 
phanotium  in  Antiquit.  Aurelian.  MSS.  p.  519» 
Placuerit  nobis  .  .  .  concedere  2200.  libras  Parifi 
in  recompenfatione  damnorum  in  nemoribus  nvjlris  agen¬ 
tibus  ipjfius  D  mini  Regis  illatorum ,  ratione  adtficio- 
rum  Caflri-Novi  fuper  Ltgertm ,  &  Caufagiorum  e ju fi¬ 
dem  loci,  tam  ab  ipfo  Domino  Rege  &  gentibus  fuis  , 
quam  ab  aliis quibufeumque  indebite  acceptorun}.  Oc¬ 
currit  apud  Marten.  tom.  1.  Anecdot.  coi.  962. 
&  coi.  9  6  s .  Vide  Calefagium. 

CAUGAN-.ZE  ,  Tragemata  limplicia,  &  etiam  com- 
pofita,  condita  lale,  quae  comeduntur  poli  ci¬ 
bum  ,  ficut  capparis  &  olivae.  Matth.  Silvatic. 

CAUBA.  Lex  Alemann.  tit.  99.  §.  13.  deanima- 
lib.  furatis,  autoccifis/:  Aneto.  ,  gariola  ,  ciconia 
&Cauha  ,  &  querola  ,  & fimilia  requirantur.  Aliae 
Editiones  habent  Canna  ,  anas,  noflris  une  Canne. 
Alemannis  vero  kattt  ell  columba.  Lydius  mone¬ 
dulam  interpretatur  ,  quia  Belgis  een  kauvve  ell 
monedula  :  Spelmannus,  cornicem  rubra  haben¬ 
tem  crura ,  ex  Anglico  a  chauch ,  &  chouch.  Vide 
Cauanna. 

C  AVIARIUM,  Ova  pifcijum  Tai  ita  <Sc  exficcata  , 
utllurionum,  mugilum,  luporum,  &c.  Fiunt 
ex  ovis  Cyprinorum  pro  Judaeis,  ut  feribit  Bel- 
lonius  ;  hi  enim  Iluriones  Sc  alios  fine  fquamis 
pifces  non  guftant.  Gefnerus  in  Sturione  ex  Bel- 
lonio  :  Caviario  dido  e  S  turionum  ovis  per  omnes  ad 
Orientem  regiones  Turei  ac  Graci  vefcuntur  :  f/iuUi 
abflinent ,  quod  hic  pifcii-abfque fc  amis  Jit.  C  at  erum  ac¬ 
cola  Tanais ,  qui  magnum  Cyprinorum  numerum  ca¬ 
piunt  ,  ex  ovis  eorum  [alitis  Caviaritm  rubrum  ,  pro 
f/udais  Conflantinopoli  uji t  at  um  ,  parant.  Martinius 
in  Lexico. 

CAVICULA,  Cavilla  [minor.  Vide  in  Cavile.  ] 

^  CAVIGLIA,  Vox  Italica,  Clavicula  ,  malleolus 
feu  talus  pedis ,  Gall.  Cbeville  du  pied.  Miracufa  B. 
Henrici  Baucenen.  tom.  2.  SS.  Junii  pag.  383. 
In  Cavigliis  pedumguttofa  Jimiliter ,  ita  quod  non  bene 
firmiter  ambulabat.  Vide  inferius  ,  Cavilla  pedum. 

CAVIL.  StatutaGildoe Scoticae  cap.  20.  de  extra¬ 
neo  mercatore  :  Neque  lot ,  neque  Cavil  habeat  cum 
aliquo  confratrc' nofiro.  Adde  cap.  43  .  &  Leges  Bur¬ 
gorum  Scoticor.  cap.  59.  Videtur  eife  Caveli- 
cium  ,  cenfus  capitis,  [  aut  aliud  tributi  genus.  ] 
Vide  Capitale  5 .  &  Cavellus. 

Ff 


45i  CAV 

CAVILE,  Cavilia,  Cavilla,  Clavus  ligneus 
aut  ferreus  ,  qui  inferiturad  continendos  afferes, 
aut  alia  quaevis,  quali  clavile,  a  clavus.  Papias  : 
Cantus ,  ferrum  circum  retas ,  vel  ligna, ,  vulgo  Cavile. 
Aiii  Codices  MSS.  Cavilla  pro  Cavile  praeferunt. 
Joan.  de  Jan.  Cavilla,  quod  de  ligno  in  feritur  fora¬ 
minibus  per  modum  clavi.  Chronicon  Windefem. 
lib.  z.  cap.  60.  S alcibus  recentibus  ,  aut  in  Cavilla 
fumatis.  [  Inltrum.  anni  12  74.  de  unione  Epifeo- 
patus  Valentinenlis  &  Dienlis  in  Hilt.  Dalphin. 
tom.  2.  pag.  1  3.  coi.  1.  Item  Ecclejiarum  fuarum 
Capitula  in  uno  capite  ad  fe  invicem  adunavit ,  &  ex 
utroque  Capitulo  hinc  inde  ajftmptis  partibus  unum 
Collegium  m  terra  medio  ,  fcilicet  apud  Criflam ,  infti- 
tuit ,  ut  in  eo,  &  per  illud  tamquam  per  Cavillam  & 
clavun  medium ,  Ecclejiarum  unio  indifolubiliter  & 
perpetuo  ligaretur.  ]  Vetus  Notitia  apud  Joan.  Ma- 
billonium  tom.  5.  Vitar.  SS.  Ordinis  S.  Benedi¬ 
cti  pag.  763.  Hac  autem  donavit  idem  Radulfus  per 
Cavillam  caifninam  ,  id  elt ,  quercinam  :  Caifne 
enim  pro  Chefne  noflri  dicunt.  Vide  Gelta  Con- 
fulum  Andegav. cap.  ii.n.  1  o. Miracula  S.  Eu¬ 
tropii  Epifcopi  Santonenfis  num.  1  5.  Bcletum 
deDivin.  offic.  cap.  24.  Durandum  lib.  1.  Ra- 
tion.  cap.  4.  num.  7.  &c. 

C  a  v  1 L 1  a  ,  Eadem  notione  ,  apud  Fridcricu m  lib. 
2.  deVenat,  cap.  50.  6p.[  <Sc  in  Hilt.  Dalphin- 
to.  2.  pag.  178  ] 

Cavilla  ,  Clavi  lignei  extra&i  foramen.  Paulus  At- 
tavantus  in  Vita  B.  Joachimi  Servitienum.  3  .Ac 
confidens  ,per  Cavillam  ,  ingentem  intuitus  ejl  fplen- 
dorem. 

Cavilla  PfdUm,  Clavicula,  r^psV ,  Ariltoteli  lib. 
1 .  de  Animal,  cap.  1  40.  noltris  Chcville  du  pied. 
Matth.  Silvaticus  :  Talus ,  Cavilla.  Hyginus  lib. 
3  .  S  agitt  aiius  duas  habet  fellas  fecunda  magnitudinis 
in  pede  fcilicet Jiniftro ,  &  fub  Cavilla  ejus.  Conltan- 
tinus  Africanus  lib.  de  Chirurg.  cap.  z. Tibia  qua¬ 
titor  digitorum  fpatiafuper  Cavi,  lam  fortiter  ligetur.  Ec 
lib.  2.  Pantechn.  cap.  8.  Cavilla  calcaneo  eft  fu- 
perpofita  mollibus  ligamentis  retro  nexa ,  duo  habens 
acumina  d  parte  familiari ,  majoris  intrans  concavita¬ 
tem  arundinis ,  ab  extranea  minoris ,  hac  concatenati  ¬ 
one  calcaneus  fufum  &  juflum  movetur.  Matthaeus  Pa¬ 
ris  an.  1206.  Nonnulla  vix  ufque  Cavillam  pedem 
immerfe  fuerunt.  U bi  perperam  Watfius  cavitatem 
pedum  innui  putat.  Occurrit  etiam  inStatut.  Or- 
din.Proemonltrat.  dilt.  2.  cap.  1  3.  &  apud  Re- 
cuperum  in  Miraculis  S.  Ambrofii  Senenfis  num. 
5  3 .  [  in  ProcelTu  de  B.  Petro  Luxemburgo  tom. 
1 .  SS.  Julii  pag.  5  77*  3 

CavicuIjE  Pedum,  apud  Michaelem  Scotum 
de  Phyllon,  cap.  92. 

Cavicula  Colli.  Hili.  T  ranllat.  S.  Severi  Epi- 
fcop.  Abrincat.  cap.  3.  num.  1  3.  Sumpjit  igitur 
Arcbiepifcopus  os ,  quod  vulgo  Cavicula  tolli  dici¬ 
tur  ,  &c. 

f  CAVILLARE,  pro  Cavillari.  Ifid.  in  Glolfis :  Ei- 
Ee  habet ,  Cavillat.  Papias:  Cavillo  Deminutivum 
d  Calvo  pro  Calvillo ,  ubi  Calvo  elt  Decipio. 
CAVILLERIUS ,  f.  Species  cantherii ,  Gall.  Che- 
valet ,  feu  menloe ,  in  qua  mercatores  merces  fuas 
venales  exponunt.  Statuta  A  venionenlia:  Statui¬ 
mus  quod  in  c  arter  a  fuper  b  ancas  macelli  verfus  por¬ 
tam  Fervidam  aliquis  vel  aliqua  non  teneat  nec  ha¬ 
beat  bancam  ,  vel  celam ,  nec  canifrum  ,  nec  caba- 
cium  ,  nec  C avillerium  ,  nec  /laenam  ,  nec  pofiem ,  nec 
alium  impedimentum.  Vide  Cavalettus  1 . 

CAVILLO,  onis ,  qui  cum  follite  a  ignis  flammam  ex¬ 
citat,  vel  qui  calamiflram  calefacit,  f  cilii  et  ferrum 


CAY  452 

quo  capilli  crijpantur.  Hic  vulgo  Cinerarius  dicitur. 
Ugutio. 

CAVILLUS ,  Idem  quod  Cavile  vel  Cavilla.  Vide 
locum  in  Compernola. 

CAVILONIA.  Polyptychus  S.  Remigii  Remeniis. 
Donat  annis  Jingults  pullos  3.  ova  1  5.  vinum  inpa- 
ftionem  dinar.  2.  in  cenfo  mod.  1.  ad  majorem  men- 
furam  ,  in  hoftelicia  de  argento  din.  1  o.  in  Cavilonia 
dinar.  z.  pro  fale  din.  z.fcendul.  100.  ligni  carr.  3 . 
eW-[An  cenfus  capitis  qui  &  alibi  Cavehcium\ 
Saepe  polt  tributum  in  hofiem  folvendum,  additur 
in  Chartis  Capitis  cenfus  feu  Capitale.  Vide  in 
hac  voce  num.  5 .] 

%  CAVIOR,  Accuflr  aut  vereor.  Gloffar.  San-Ger- 
man.  MS  num.  501.  f.  legendum  Caufor  a  Cau- 
fare  ,  Calumniari,  in  caufam  ducere. 

CAVIS,  Avis  Aiacia.  Papias. 

1 .  CAULA ,  Cancellum  ante  judicem  ,  vel  ingreffas. 
Caules ,  Cancelli  tribanales  ubi  flant  advocati.  Cauta, 
Al.inimsnta  ovium  ,  vel  [epimenia  ovilium.  Hic  Pa¬ 
pias.  Ifidorus  inGlolfis :  Caules,  Cancelli  tribuna¬ 
lis  (1.  tribunales )  ubi  funt  advocati.  A  caulis  feu 
ovilibus  didtos  fu: ITe  cancellos  judiciorum  Grae- 
vius  adnotat,  a  quibus ,  inquit ,  nominantur  can¬ 
cellarii  Caula,  quod  judicum  locus  diffepiebatur 
a  caulidicis  &  populo  aditante  Propter  eamdem 
caufam  &  lepta  in  campo  Martio ,  in  quibus  con¬ 
veniebant  centuriae  in  comitiis ,  dida  funt  ovilia , 
quodfuum  quaeque  centuria  feptum  haberet  in 
quo  congrediebantur,  ut  oves  &  agni  fua habe¬ 
bant  feparata  fepimenta  in  caulis  live  ovilibus. 
Caules  autem  dici  pro  CwA  non  puto,  fed erro¬ 
rem  elfe  aut  audoris  Gloffarum  ,  aut  librarii. 
Hucufque  Groevius. 

2.  CAULA,  Fultis,  ut  videtur, Gall. Gaule.  Cornu 
putus  anni  1202.  apud  Dom.  Bruffel  de  Feudo- 
rum  ufu  pag.  ccv.  ad  calcem  tomi  2.  coi.  1.  Pro 
p’icts  (  perticis)  &  Caulis  &  carpentaria  xii. /.  & 
u.  f.  &  vii.  d.  Ibid.  pag.  ccvii.  &pro  l.  Caulis 
ad  hordamentum  Gornaci  &  pro  feraris  de  portis  ,  &c. 
Vocem  Gallicam  Gaule  a  Latina  Caulis  derivari 
annotat  Borellus,  unde  etiam  antiquum  Gault, 
Silva.  Le  Roman  T  Aie  d’Avignon  &  Garnier  apud 
eumdem  Borellum : 

JjFge  florijfent  cil  pre ,  &  cil  G aut  font  foilli. 
Et  le  Roman  de  Renaud  de  Adontauban: 

Eins  charpentier  en  bos  ne  fot  Ji  charpenter , 

Ne  mena  telle  noife  en  parfont  Gaut  rame. 

CAULAGIUM,  Tributi  fpecies.  Charta  R.  Abba- 
batis  Caroffenfis  an.  1308.  in  2.  Regelto Philip¬ 
pi  Pulcri  Regis  Franc.  num.  1 1.  ex  Tabulario 
Regio  :  Quilibet  mercator  extraneus  habens  troujfel- 
lum  ,  vel  piares  troujfellosm  dictis  nundinis ,  dabit  pro 
introitu  &  exitu  ,  &  Caulagto ,  &  pro  leuda  4.  dena¬ 
rios  ,  &c. 

^[CAULES.  Vide  Caula  1. 

CAULMNIARI ,  pro  Calumniari ,  apud  Lobinel- 
lum  to.  2.Hi(t.  Britan.pag.  248.  vel  error  libra¬ 
rii  elt,  veleffedus  pravae  pronuntiationis. 

CAULSULA,  pro  Claufula,  Fermeture.  Tabularium 
Monalterii  S.  Andreoe  Viennenlis ,  an.  1080.  Et 
ligna  ad  caleflendum  in  ipfa  hareditate  ,  &  ad  con- 
ftruendas  domos ,  &  adifleandas  vineas  &  ad  Caulfli- 
las ,  &  ad  fepes  ipjius  h  are  ditatis.  Vide  Calufum  & 
Clauflm. 

1.  CAUMA  f.  Cafa,  Tugurium  calamis  ,  Gall. 
Chaume,  feu  ftramentis  tedtum.  Privilegium  Lu- 
dovici  Regis  Franc.  ann.  1151.  apud  Marten. 
to.  1.  Collcd  AmplitT.  coi.  816.  Liceat  Abbati 
&  Fi  arcibus  itidem  habere  &  Caumas ,  &  farnos ,  & 


453  CAU 

arces,  &  molendinis,  &  pifcaturas  &  juri  duri  a  , 

&  mercatum.  Vi  de  Canna. 

».  CAUMA  ,  Ardor  ,  cedus  ,  calor  intendor,  Grac- 
cist  KM/xci.  G loliarium  Lat.  MS.  Regium  Cod. 
1013.  JEfius  ,  caldr ,  Cauma  ,  -procella .  Breviioq. 
Cauma ,  incendium  ,  ca/or  ,  aflui..  Ulpianus :  Si  fin¬ 
alis -Caumate  perierit.  Solis  Cauma ,  apud  Aldhel- 
muih  de  Virgin',  cap.  2'  1 .  Arnoldus  Abbas  Bonoe- 
vallis  de  Operib.  fex  dierum  :  Senjtt  caro  nudata 
virtutibus  Caumata  &  algores.  Vita  S.  Gilberti  de 
Sempringham  :  In  maximo  <t (livi  temporis  Caumate. 
VitaS.  JacobrEpifc.  Tarantaf.  num.  1  o.  Dum  ex 
nimio  Caumate  laffius  ad  q nandam  declinant  umbram. 
Geraldus  in  Vita  S.  Scephani  Fundat.  Ord.  Gran- 
dimont.  num.  1,'  5.  In  hieme  &  ccfi.it  e  ad  repellen¬ 
dum  frigus  (fi'C 'aurita,  aqualia  femfier  erant  &  eadem 
indumenta.  FloFifi?  DiacOn.  Lugdunenfis: 

■  -Caumate  fleddiimio  tota  ' jacebat  humus. 

Abbo  lib..  1 .  de  Bell.  Panf'  1  ' 

Verum  flilla  qfiidefi  Jjmplex  ad  Catini  lita  mille. 
Ubi  Cauma  non.  .ert  kv/jlci  rtuTuSjf.uti..  vult  $pel- 
mannus,  fed  ardori  Iu  ufiijrpai  (Uretericus  1  i  B 8. 
&Iib.  13  -  p4g‘  fi'  7.  909.  itinerarium  Si  Willi- 
baldi  num.  1  o  •  &c.  , 

Caumatio,  Ardor ,  Calor ,  in  Itinerario  S.  Wii- 
libaldi  n.  1  7.  Magna  fifolis.Cafmatio,  fi  A  yt' 
«ftCAUMENIA,  Humi  cubatio^  Vita  S. 

Romani  Monachi  tom.  y.  S$.  Maiipag.  1  In 
tenero  corpufculo  fenum  crtfces  ppfifiCaumemas  mteqatur 
adhuc  invalidus  experiri.  Vid e  Chameunia. 

«JfCAUNA  ,  f.  idem  quod  ( jqufiuf  Frpfertio-, Co¬ 
mitis  Foxenfis ,  to.  3 .  Concil.  Hifpan.  pqg.^84. 
Ad  honorem  Det  &  <5.  Matris  Bcclejia .  .  .  poni¬ 
mus  &  mittimus  perfonas  noflras ,  &  univerfa  c.cflra 
nojba  ,  &  munitiones ,  &  fortias  ,  &.  Caunas  ,  &c. 
CAUNACA  ,  Gr.  Kctvvdnn,  CralTum  &  vile  verti- 
mentum  feu  pallium.  Latini  vulgo  dicunt ,  Qau- 
nace  vel  Ga  nucum,  Ifid.  inGloifis  Gaunaca ■:  fed 
ut  obfervat  Terentius  Scaurus  inOrthogr.  C.  co¬ 
gnati, nem  habet  cum  G.  &ideo  alsi  dicunt  Gaanacdm, 
alii  Caunacam ,  alii  Camellum ,  alii  Gamelium. 
CAUTO  ,  Papiae,  Negotiator  .-eidem  Caunus  crt  Ca¬ 
ballus. 

«(f  C  AU  P  ALTUS,  Scapha.  Vita  S.  Columbae,  to.  2. 
SS.  Junii  pag.  218.  Pracepit  ut’ aliquis  ex  comitibus 
enatans ,  Caup altum  in  altera  flantem  ripa  ad  fe  na¬ 
vigando  reducat.  Vide  Caupulus. 

^  CAU  PENDERE ,  JErtimare ,  vel  captare ,  apud 
Rymer.  to.  1  3 .  pag.  3  o  4.  coi.  2 .  Pro  quanto  gra¬ 
tiam  noftramCaupendunt ,  &  indignationis  nojlr a  poe¬ 
nam  cupiunt  evitare.  Forte  fcriptor  fingere  volue¬ 
rit  verbum  ex  prcepofitione  cum  &  pendere ,  unde 
itiala  pronuntiatione  vel  errore  librarii  fa&um 
ert  Caupendcre. 

«[f  CAUPILLUS  ,  Caupolarius  ,  Caupolata  ,  &c. 
V  ide  Caupulus. 

«[i  CAUPONARIUS,  Caupo  ,  Gall.  Cabaretier ,  to. 
4.  Concil.  Hifp.  pag.  8.  coi.  1.  GloiF.  Cyrilli : 
Cauponarius ,  Ket7ni\c<;. 

CAUPONIA,  Cellarium  vini, Matthaeo  Silvatico. 

Cauponius,  Lar. Tabernarius. 

.^CAUPONIUM , Caupona,  Gall.  Cabaret.  GloT 
Groec.  Lat.  Ka7rnXuov ,  Cauponium.  GlofT.  Cyrilli: 
KetTn iht7ov  ,  Popa,  Popina  ,  Taberna  ,  Cauponium. 
Supplem.  Antiquarii  :  Cauponium  ,  n rctvdoxGcv  , 
Diver forium.  Pompon.  ]C.  D.  1.  15.de  Inrtruin. 
In  Cauponio  inftitutores. 

f  CAUPRITA  ,  Species  cucullae,  qua  caput  tege¬ 
batur.  Capitulum  general.  S.  Vidtoris  Martii,  an. 
1  294.  Ut  nullus  cucullam  feu  caputmm  ,  qua  quaji 
Tom.  II. 


CAU  454 

Cattprita  Videntur ,  audeat  portare.  Supra  dicitur 
Capitta. 

CAUPULU  S ,  Caupillus. GlofT.  Ifid  .Caupulus  navit.  ’ 
C alipilus.  Navicula  brevis.  Papias:  Caupillus,  lir 
gnum  cavarum  ,  quaji cymba ,  lembus ,  carabus  brevis. 
Idem  :  Lintris ,  navicula  parva  ,  Caupillus.  [  Idem 
MS.  habet :  Lembus ,  Navicula  brevis  qua  alias  di¬ 
citur  cimba  &  Caupilus.  Glortar.  Sangerman  MS. 
n.  501.  Caupilus,  Lignum  cavatum  ,  cumba  ,  id  efl , 
velut  carabum  valde  previ/fimum.  Hoc  etiam  alio  vo¬ 
cabulo  lintrem  vocamus ,  &  alia  appellatione  lembum 
dicimus  ,  quod  quidem  Caupilum  ,  cumbam  ,  lintrem , 
lembum,  navicula  minijjima  Jtve  carabum  valde  bre - 
biffunumintelligere debemus.  Glortar.  Avenion.  Cau¬ 
pulus,  Lembus Jive  linter.  ]  GlofT.  Saxon,  AHfrici ; 
Navis ,  vel  fafelus. . .  vel  cimba ,  vel  Campolus.  Leg. 
Caupulus.  Lex  Burgund.  addit,  i.tit.  7.  Jflgiicun- 
.  que  navis  Caupulum  involare  pr&fmnp ferit ,  inferat  ci 
cujus  efl. navis  ,  fol.  \y.  &  mu  Icta  nomine  fol.  4.  pro 
Caupulo  Vero  fol.  4.  &  mulcta  nomine  fol.  2 .  U  bi  Caa- 
pultti  pro  fcapha  navis  ufurpatur  :  fic  autem  di- 
dlus  qupd  caupi  formam  referat.  [  Statuta  Martii, 
lib.  4.  cap.  1.  Ordinamus  obfervandum  ,  quod  nulla 
natfis  \  vel  lignum  aliquod  ,Caupulufve  ,  vel  barcha 
aliqua  i  teneantur  deincips  vel  fuftmeantur  plena  in 
j{portn.  Occurrit  rurfus  lib.  1.  cap.  5  x .  6c  6  7.  ] 
Caupolus  ,  pro  Caupulus ,  in  iildcm  Statutis 
lib.  1.  cap.  49* 

Caupolata,  Onus  Caupoli ,  quantum Caupoh 
vehi  poteft  ;  Caupolenus  ,  qui  habet  caupolum.  Ea¬ 
dem  Statuta  lib.  4.  cap.  5 .  Statuimus ,  ut  quilibet 
C aupplerius  in  Maffilia  flagiam  faciens  teneatur  ter  in 
anno  deferre ,  vel  facere  deferri ,  unam  Caupolatam 
cum  fuo  Caupolo  ,  vel  cum  alio  ,  de  fimo  extratto  a 
Communi ,  feu  ad  expenfias  Communis ,  de  portu  extra, 
bupcam  portus ,  illuc  ficilicet  ubi  confiuetum  efl.  Vox 
Caupolata  femel  &  iterum  occurrit  cap.  6. 
CAUPUS,- Cuppa,  vas.  Gloif.  ^Elfrici :  Caupus ,vel. 
CMa,Cuppe. 

CAJJRIO  ,  rus ,  id  ert ,  f  aeram  officium.  Ita  Ugutio 
MS,  [  Ifid  in  Gloffis :  Cauriones ,  Fefta ,  Officia.  ] 
^[CAjVRiOLA,  pro  Capriola  feu  Capriolus ,  Tecto¬ 
rum  tigna  fuperne  coeuntia  in  figuram  hanc  j\- 
VitaS.  Francoeto.  3.  SS.  April.  p.  292.  Infirmata 
fuit  in  brachio  dexter 0  ,  ita  quod  intumuerat  &  groffium 
ut  una  domus  Cavnola  patebat  decoloratum ,  pendu¬ 
lum  (f  nigrum ,  &c. 

CAURJSiNi.  Vi deCaorcini. 

1 .  CAUSA  ,  Morbus,  Ita  non  femel  apud  Marcel¬ 
lum  Empiricum.  InCaufa  effie ,  pro  voaGv ,  eidem, 
cap.  7.  Locus  qui  in  Caufii  efl  ,  0  ‘&t7rovfuc.  Gario- 
pontus  lib.  3  .  Partion.  cap.  4.  Omnes  Caufie  vejic<& 
ex  renum  indignatione  fiunt  &c.  Ita  lib.  4.  cap.  6. 
7. 17.  lib  5.  cap.  1.  2. 5 .  Sontica  Caufa,  apud  Fe¬ 
rtum  eSc  Tibullum  lib*.  1 .  morbus  fonticus.  Vide  Sal- 
mafium  ad  Spartianum  pag.  20.  Hinc  Caufarios 
diCtos  vult  aegrotos  ,  egenos,  facultatibus  lapfos 
eid.  Spartiano  :  Omnes  Caufarios  liber  alit  atibus  fiib- 
Vindicianus  Archiater :  Progreffium  a  balneo 
potavi,  ne  quid  Caufationis  in  corpufculo  ejus  maneret, 
z .  CA.U SA ,  Res :  unde  Gallis  Chofe,  Italis  Cofa ,  Oc- 
citanis  Caufo.  Caufam  alterius  tollere  ,  Gall.  Enle - 
ver  la  Chofe  d’autrui,  in  Lege  Longobard.  lib.  3  . 
tit.  4-§.  5.  inCapitul.  Caroli  Magni  lib.  5.  cap. 
z  o  8-  Lex  Longobard.  lib.  2.  tit.  2  z.%.  z  2.  Nullus 
eis  imperavit  talem  Caufam  facere.  Capitulare  deV  il¬ 
lis  cap.  3 .  Njii  porcellum  ,  non  agnellum  ,  nec  aliam 
Caufam,  &c.  Paulus  Warnefr.  lib.  5.  de  Geft. 
Langobardor.  c.  40.  Tu  recuperabis  Caufam  tuam. 
Paulus  Diacon.  Emeritenfis  in  Vita  S.  Mafonae 

Ffij 


455  CAU 

EpifcopiEmeritenf.  cap.  1 5.  fftjfod  cum  ille  au- 
diffet ,  pracepit  ut  Caufa  paululum  jilentio  tegeretur. 
Occurrit  paftim.  V ide  Legem  Salicam  tit.  9 .  §•  3  • 
Gregorium  Turonenf.  lib.  4-Hift.  cap.  1 3 .  Mar- 
culfumlib.  12.  form.  1.  Theodulfum  in  Capi¬ 
tulari  cap.  24.  Leon.  Oft.  lib.  1 .  cap.  47.  lib.  2. 
cap.  5  5 . 64.  6  5 .  lib.  3  •  cap.  2  2 .  &  Savaronem  ad 
Sidon,  lib.  3 .  Epift.  7. 

3.  CAUSA,  Poena  propter  folennia  non  fervata. 
LexSalica  tit.  46.  §.  de  Sponfalitiis  viduarum: 
Et  in  tpfo  mallo  fi u tum  habere  debet ,  &  tres  homines 
tres  Caufas  demandare. 

4.  CAUSA  , Causae,  Judicia,  placita,  malla.Hinc- 
marus  Opufc.  29.  Juffftis profatum Epifcopum  ,  ut 
die  &  loco  denominato  veniret  ad  Caufas  veftras ,  id 
efi ,  ad  judicia  facularia  ,  &  fuum  advocatum.  .  . 
donaret.  Hinc  Caufam  quarere  ,  requirere ,  conqui¬ 
rere  ,  id  eft  ,  judicium  ,  in  Lege  Salica  tit.  60. 
§.  1 .  in  Capitulis  Caroli  Magni  lib.  3 .  cap. 
3  8.  40.  5  x .  Caufam  alicui  movere  ,  apud  Henri- 
cum  Rebdorff.  an.  1  3 00. Galli  dicimus,  Mettre 
quelquun  en  caufe.  Vocare  in  Caufam  ,'dpud  Hel- 
modum  lib.  1.  cap.  84.  Sugerius  in  Ludovico 
VI.  cap.  2  1 .  Cum  profatum  Haimonem  frufira  in 
Caufam  vocari  feciffet.. 

fC  ausaJurata,  Qua?  juramento  diremta  eft. 
Leges  Caroli  Magni  apudMuratorium  t'o.  1 .  part. 
2.  pag.  x  o  1 .  coi.  2.  De  furto  vel  de  minoribus  Cau - 
Jis  ftaiuirnus  ,  Ji  ille  cujus  Caufa  fuerit  jurata  dicere 
voluerit ,  quod  ille  qui  juravit ,fe  fciente  perjura/et, 
campo  vel  cruce  contendat. 

Causas  Dicere  ,  noftris  Plaiderla  caufe.  Baldricus 
Noviomenfis  inChr.  Camerae,  lib.  1.  dap.  1  4.  Ut 
Clerici  cujuflibet  ordinis ,  neque  pro  propriis ,  neque 
pro  Ecclejiaflicis  caujis ,  aliter  adire  debeant  forum , 
nec  Caufas  dicere  audeant ,  &c. 

f  C  ausa  Manente.  Leges  Rotharis  apud  Mu- 
ratorium  to.  1.  part.  2.  pag.  20.  coi.  1  .'  Si  quis 
res  fuas  ab  alio  in  exercitu  requijient  &  noluerit  itle 
reddere  ,  tunc  ambulet  ad  Ducem ;  &  Ji  Dux  illi  aut 
judex ,  qui  in  loco  ordinatus  eft  a  Rege  veriratdm  & 
jufiitiam  confervaverit ,  componat  tam  Regi  quam  ei 
cujus  caufa  f olidos  xx.  &  Caufa  manente ,  hoc  eft  , 
fervato  Tuo  jure  ei  qui  repetit  res  fuas. 

Causae  Palati  NiE  ,  Lites ,  judicia  qua?  in  Pa¬ 
latio  coram  Comite  Palatino  ventilabantur  ,  in 
Capitulis  Caroli  Magni  an.  997.  cap.  4.  apud 
Hincmarum  de  Ord.  Palatii  cap.  3  3 .  &  Opufc. 
60.  in  veteri  Notitia  apud  Doubletum  pag.  716. 
&  in  Notitia  Caroli  Calvi  quoeexftat  in  Append. 
adFlodoard.  [&  alia  Charta  ejufd.  Caroli  ex  Ta¬ 
bulario  S.  Cyrici  Nivern.  n.  2.]  Caufa  Reipublica, 
judicia  de  rebus  publicis,  &  quae  Regem fpeda- 
bant,  in  Capitulis  Caroli C.  tit.  23.  §.7.  Caufa 
Publica  ,  apud  Gregor.  Turonenf.  lib.  9.  cap.  x  1. 
20.  in  Annal.  Francor.  Fuldenf.  an.  752.  &  in 
Vita  Franconis  Epifc.  Cenoman.  Caufa  pro  falute 
Reipublica  ,  apud  Fredegar.  an.  768.  Caufa  Rega¬ 
les  ,  Placita  Regia ,  in  Lege  Longobard,  lib.  1. 
tit.  2.  §.  8.  lib.  2.  tit.  3  5.  §.  8.  apud  Baldricum 
in  Chron.  Camerae,  lib.  1.  cap.  6  2.  j 6. 8cc.  Cau¬ 
fa  Legales ,  in  Fragmentis  Capitularium  editis  a. 
Baluzio  cap.  8.  quaefecundumLegesdirimuntur. 

Charta  de  Causa  Suspensa,  qua?  datur  abfenti 
Reipublica? ,  vel  alia  caufa,  qua  lites  omnes  8c 
negotia  adverfus  eum  conquiefcere  jubentur, 
apud  Marculfum  lib.  1.  form.  2  3 . 

Causalis,  Litigiofus.Glolf. Grsec.  Lat.  a.'iTio>.oyi- 
x.01 ,  Caufale  s.  Cyprianus ,  feu  audor  de  Singula¬ 
ritate  Clericorum;  Caufale  eft  quod  femina  eft ,  & 


CAU  456 

copulatio  ejus  femper  infcfta  eft.  Synodus  Suelfana 
an.  303.  SelT.  3 .  Nihil  time ,  quoniam  in  tui  damna¬ 
tionem  nihil  apponimus  Caufale  ,  nihil  defendimus  , 
&c.  [  Haec  Synodus  fiditia  eft.  ] 

Causalis.  Gloftae  MSS.  ad  Concilium  Calche¬ 
don.  cap.  x  2.  Per  pragmaticam  ,per  Caufalem. 
Causalicii,  Qui  litigant  de  re  aliqua.  Tabu  lar. 
BrivatenfeCh.  1 1  4.  Ipji  jurati  vel  teflimoniati  una¬ 
nimiter  dixerunt ,  quod  ipji  Caufalicii  cum  omnibus  ap- 
penditiis  eorum  terris  fcu  &  pratis  . . .  plus  debent,  cire. 
Causales.  Idem  Tabular.  Brivatenfe  Ch.  180. 
Vendimus  S.  Juliano  &  Clericis  ejus  unam  heredita¬ 
tem  nofiram  ,  hoc  eft ,  Caufales  qui  funt  juxta  muros 
clauflriS.  Juliani  &  juxta  cellarium  ejus ,  &  appre¬ 
hendimus  inde  pretium  facium  fl.qQ.De  Clericis  ad¬ 
venerunt  autem  nobis  ipji  Caufales  ,  non  de  compara¬ 
tione,  nec  donatione  :  fed  Clerici  S.  Juliani  concejfe- 
runtUberto  avo  noftro ,  ut  maneret  ibi ,  c irc.  Ubi  forte 
Cafales  legendum  ,  ,yel  Claufales. 

Causare  ,  Litigare,  Caufas  agere.  Calumniare, re¬ 
petere.  Papias :  Caufare,  calumniari, exigere,  in  cau - 
.. fam  ducere.  Gloff.  Graeco- Latin.  etniufjuu ,  Crimi¬ 
nor',  accufo ,  culpo,  incufo ,  Caufo.  Lex  Langobard, 
'  lib.  2.  tit.  5  1.  §.  1.  Si  quis  caufam  alterius  ageret 
aut  Caufare  prafump ferit., ..  Et  Ji  for  Jit  an  aliquis 
per  Jiriip licita tem  fuam  caufain  agere  ne fcit ,  veniat  ad 
placitum:  &Ji  Rex  aut  Judex pravidertt ,  tunc  de¬ 
beat  dare  ei  hominem  qui  caufam  ipjius  agat.  Grego- 
fiusTuron.  lib.  I  o .Caufaturus  acceffit.PetTusVe- 
nerab.  lib.  1.  Epift.  2.  Et  in  die  Caufandi  cum 
Stephanoin  prafentta  nofira  fufeepta,  Pifasprofettus 
eft.  Charta  ann.  1021.  apud  Diago  in  Comitib. 

■  Barcinon,  lib.  2.  cap.  3 1.  Non  eft  mihi  licitum  Cau- 
fari  vobifeum  in  facul  ari  judicio  ,  ntji  exors  efficiar 
canonica  regula.  Charta  Conradi  Imp.  ann.  830. 
in  Bibi.  Sebuf.  lib.  1.  cap.  92.  Nemo. ...  inquie¬ 
tare,  molefiare ,  '  Caufare ,  perturbare  prafumat.  Li¬ 
bertates  conceffse  Villae  francha?  ab  Archembaldo 
Dom.  Bprbonji  ann.  1217.  MSS.  Nullus  burgen - 
Jis  de  V illa  francha  debet  Caufari  extra  villam  in  cu¬ 
ria  laicali ,  &c.  Ita  Chartae  veteres  paftim,  apud 
Francifcum  MarLm  in  Mathildi  lib.  3 .  pag.  14 1 . 
152.  164.  &c.  Hinc  apud  nos Caufer,  pro  tricari, 
nugari  ,  garrire  ,  &  G aufer ,  pro  irridere:  non 
enim  etymon  a  Germanico  Kofen  deducendum, 
ut  vult  Befoldus.  - 

Causare,  Calumniare,  repetere.  Vetus  Charta 
apud  Ughellum  tom.  9.  pag.  920.  Oflendit  (Epi- 
fcopus)  fe  Caufare  Monaflerium,  atque  ad  fuum  jus 
intromittere.  Ita  in  alia  apud  eumdem  Ughell.  ii* 
Epifcopis  Veronenfibus  pag.  805. 

f  Causare,  Fabricare, facere.  Statuta Maftil. lib. 

5 .  cap.  5  2.  •  Ordinamus. . . .  quod  fabri. . . .  exercen¬ 
tes  minifterium  fabraria. . . .  non  accipiant  pretium  vel 
mercedem  ultra  modum  infra  feriptum ,  videlicet  pro 
ferrando  equo  quatuor  den.  de  uno  pede. . . .  item  ,  de 
Caufando  quendam  ligonem  ,  Jicut  convenerint  inter 
fe ,  juflo  modo.  Notum  eft  a  Scholafticis  ufurpari 
verbum  Caufare  ,  pro  efficere. 

C  a  u  s  a  t  1  o ,  Lis ,  controverfia^  placitum .  Gregor. 
Magn.  lib.  1.  Epift.  9.  Fines ,  de  quibus  Caufatio 
mota  eft.  Concilium  Arelatenfe  an.  8  1  3.  can.  16, 
Ne  in  Dominicis  diebus  publica  mercata ,  neque  Cau* 
fationes  difceptationefque  exerceantur.  Capit.  1 .  an. 
8xi.  cap.  2.  Unde  ilU  frequentiffinuCaufationes in 
quibus  unus  alteri  quarit  quicquid  parem  fuum  viderit 
poffidentem.  Charta  Eberardi  Salzburgenfis  Epifc. 
in  Chron.  Reicherfper.  ann.  1153.  Depo fuit  Cau- 
fitioncm  fuper  quodam  pradio.  Formulte  veteres 
aptid  Bigmon.  Ut  Caufttiones  &  lites  definire  &ter-: 


457  CAU 

minare  juft e  &  rationabiliter  debeant.  Vide  Tranf- 
lat.  S.  Guthlaci  num.  15.  Ita  etiam  vocem  hanc 
ufurpat  non  femel  Symmachus lib.  2.Epill.22. 

3  6.  lib.  4.  Epift.  18.  [Charta an.  1048  .4*11  Char¬ 
tulario  S.  Vidoris  Mallii,  fol.  170.  Nos  audita  Cau- 
fationejive  contrapellatione ,  quam  Dominus  ifahus 
Abbas  &  /Aon ac  hi  S.  Fidioris  fecerunt  'adverfum 
nos  ,  &c.  ] 

Rec  ausa  re  ,  Idem  quod Caufare.  Tabular.  S.  Cy- 
rici  Nivern.  ch.  28.  Qualibet  per fona  qui  contra 
hanc  donationem  ullo  unquam  tempore  venire  aut  Re- 
caufare  conaverit ,  &c. 

In  causare,  In  caufam  mittere ,  Mettre  en.  caufe , 
in  jus  vocare.  Charta  Waldemari  Regis  Daniae 
ann.  1  3  26.  Si  aliquis  Incaufatus  fuerit ,  quod  alecia 
in  aquis  emerit ,  ipfe  tertia  manu  fe  purgabit. 

C  au  s  ari  u  s. GlolT.  MS.  Regium  fign.  1197-  Prag¬ 
matici,  Caufari.  GlolT.  Ifidor.  &  Papias :  Caufa¬ 
rius,  litis  amator ,  &c. 

Causarius,  interdum  Reus  qui  ex  aliquo  crimine 
ad  caufam  ducitur ',  Joanni  de  Janua.  GlolT.  Ifidor. 
Caufarius ,  reus.  GlolT.  Grsec.  Lat .Aorulnoi;,  Caufa- 

"  Vias.  Aliter  tamen  hanc  vocem  interpretantur 
viri  dodi  :  quippe  Caufarium ,  in  Gloffis  fontico 
morbo  laborantem  dici  volunt jvw-a/rio»  enim  idem 
valet  quod  fontes ,  apud  Lattiios  idque  eruunt 
exHefychio,  cui  iVIawttIo*  ,  dicuntur  v7ranioi  ,  & 
fcufxoulc/jclvor, atque  ita  ufurpavitPadionarius  Ga¬ 
leni  ,  cujus  audorem  Gariopontum  volunt  lib. 

1 .  cap.  1 1 .  de  Anteneafmo,  maniae  fpecie  ,  qua 
qui  laborant,  a  Latinis  Percuffores ,  ab  aliis  Cau- 
farios  appellari  obfervat  :  ubi  perperam  editum 
in  1.  Edit, Lugdun.  ann.  1 5  26.  Caufanos.  lnBa- 
fileenfi  vero  ann.  153 1.  abfunt  haec  verba,  alii 
Caufarios. 

Causarius.  Qui  caufam  Mbet,  ratione  &  caufa 
nititur.  [Suflannseus  in  Vocabulario  :  Caufxni , 
Jgutbus  caufa  legitima ,  ne  mererent,  fuppetebant. 
Sic  apud  Livium  Caufarius  mites  dicitur  ,  cui  le¬ 
gitima  caufa  elt  miflionis  efflagitandae.]  Caufaria 
miffio,  ini.  p.Cod.  Th.  de 'Defertor.  Caufaria  li¬ 
ber  alit  as ,  apud  Spartianum.  Caufariam  miffionem 
quidam  interpretantur  ,  cui  morbus  caufa  fuit, 
ut  Caufariam  liberalitatem  ,  cui  aliquis  cafus  ac 
calamitas  caufa  fuit.  Nam  caufa  pro  morbo  fumi 
obfervatum. 

Causaticus.  Qui  alium  in  caufam  trahit.  Lex 
Bajwar.  tit.i6.§.  2.  Non  debet  tefiemveritatis  com¬ 
pellere  Caufaticus  ejus ,  niji  forte  aliquis  te jl em  men¬ 
dacem  habere  voluerit. 

Causator,  Qui  adoris  vel  rei  in  judicio  partes 
agit,  litigator.  Lex Salica  tit.  60.  Cum  caufa  difcujfa 
fuerit  inter  duos  Caufatores.  Decretio  Childeberti 
Regis  c.  1  1 .  Caufator  Centenarium  cum  Centena  re¬ 
quirat.  Lex  Langob.  1. 2 .  tit.  2 1 .  § .  30.  Neque  co¬ 
gantur  ad  placita  venire  ,  prater  in  anno. . . .  exceptis 
fcabinis ,  &  Caufatoribus ,  &  teftibus  necejfariis.  Vide 
tit.  41.%.  1  .tit.  51.5.  2. tit.  5  5-§.  1  3. lib.  3 .  tit. 
9 .  C  8 .  Capitula  Caroli  M.  lib.  3 .  cap.  1  o •  Ca¬ 
pitula  Caroli  C.  tit.  3  1 .  cap.  3  3 .  Chronicon  S. 
Vincendi  de  Vulturno  lib.  2.  Excepto  per  veriffi- 
mas  cartulas  cum  quibus  fe  Caufatores  legaliter  defen¬ 
dere  queant,  &c.  [Gregorii  Monachi  Chron.  Far- 
fcnfe,  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi.  616. 
Tunc  fupradifta  Car abona  ancilla  Dei  inique  adbafit. 
eidem  Donadeo  ,  ut  propter  amorem  confanguinitatis 
traderet  illi  ipfam  chartam,  per  cujus  occajionem  char¬ 
ta  ,  qua  legalem  invefiituram  non  habuit ,  invafor  & 
Caufator  hujus  terra  exfiitit  idem  Donadeus ;  id  elt, 
per  adionem  judicialem  invafit.  ] 


CAU  458 

Cau  sa  mentum.  Ufatici  BarcinonenfesMSS.  cap. 
iii.  Similiter  nempe  ftatuerunt  ac  bonum  Cau  fame  ri¬ 
tum  effe  laudaverunt ,  ut  fi  quis,  &c.  Galli  dicerent: 
Iis  ont  juge  que  c'eJloit  une  bonncchofe  d’ordcnner,&c. 
Charta  Alfonli  III.  Regis  Portugalliae  an.  1289. 
tom.  4. Monarchiae  Lulitanae  pag.  279. v.  Et  fi 
illud  non  pedaverit ,  remaneat  in  Caufamento  de 
Meyrtnd. 

f  Ad  Causam,  Ob,  propter , Gall.  A  caufe,  apud 
Lobinellum  Hili.  Parif.  tom.  3.  pag.  378.  Guido 
Abbas  Majoris-monaflerii  ,  &  ad  Caufam  ejufdem 
moftdfterii ,  Adminifirator  Collegii  Jacularis  S.  Mar- 
tini  de  Plejfeyo.  Ibidem  pag.  102.  fjus prafentandi 
&  conferendi  beneficia  intra  fines  Ecclejia  S.  Germani 
ad  didam  Ecclefiam  tanquam  ad  Matricem  pertinet, 
&  ad  Caufam  ejufdem  ad  Decanum  &  Capitulum . 
Item  pag.  109.  Ad  caufam  Ecclefia  nofira.  Apud 
eumdem  Lobinell.  tom.  2.  Hili.  Britan.  p.  837. 
Ad  Caufam  &  ratione  fucceffionis  Domini  Conarii . 
Palfim  occurrit  alibi. 

f  CAUSAPA,  pro  Gaufapa,  Pallium  vilius.  Vide 
locum  in  Galnabis. 

•[f  CAUSARE,  Causari,  Causarius,  &c.  Vide 
ifi  Caufa  4. 

CAU  SE  A  ,  Idem  quod  Calcea  &  Calcet  a  ,  Gall. 
Chaucee.  Knyghton:  Cotidieque  venerunt  Franci  ad. 
Caufeam  inire  haftiludium  cum  Anglis. 

*[  CAUSE1US,  Reus.  Papias.  Vide  Caufarius  eadem 
notione  poli  Caufa  4. 

CAUSET^UM,  Idem  quod  Calcea,  ex  Anglico,  d 
Caufey.  Chronicon  Abbatum  BurtPnenfium  to. 

1 .  Monallici  Anglic.  pag.  275.  Incoeptum  fuit  pavi¬ 
mentum  Alt avill a,  diruto  Caufeto  ,  potiendo  gutteram 
in  medio. . . .  Incoeptum  fuit  Caufetum  Novi  vici  ante 
portas  Abbatia. 

1 .  CAUSIA.  Vegetius  lib.  4.  cap.  15  .Vineas  dixe - 
'  runt  veteres ,  quas  nunc  militari  vocabulo  Caujiasvo- 
'  eant.  Ubi  variant  Codd.  MSS.  Quidam  enim  Cau- 
tias &  Caucias  habent.  Ad  oram  Edit.  Parilienf. 
quam  aBudseo  procuratam  aiunt,  Cattos  habetur. 
Certe  Cattus  idem  fuit  quod  vinea.  Vetus  Inter¬ 
pres  Vegetii  Catalanicus  MS.  habet  hoc  loco:  Los 
antigos  dixeron  halas ,  que  agor  a  en  el  ufo  de  los  bar¬ 
baros  lamati  Cautibus,  vide  in  Cattus  2. 

2.  CAUSIA,  Pileus  rulticanus.  VitaB.  Bartho- 
lomoei  ab  Anglario  tom.  2.  SS.  Martii  pag.  664. 
Suis  in  itineribus  non  baculo  fuit  ufus  ,  non  Caujia . 
Hic  Editor:  Latina  &  faeculi  vetullioris  vox  pro 
pileo  contra  seltivos  calores;  «St  palfim  in  Italia 
Minoritae  utuntur  per  agros  ejufmodi  capitis 
operimento  ,  compado  ex  paleis  aut  ferruginei 
coloris  lana.-  cuiconfonat  illud  Plauti  in  Milite: 
Caufeam  habeas  ferrugineam. 

CAUSIA.  GlolT.  Ifid.  Pitigmata ,  Caujia.  Excer¬ 
pta  :  Pilipmata ,  Caujfa.  Graevius  feriptum  fuifle 
putat :  Pili  Macedonum,  Caujia.  Pollux:  »  amo-i», 
tnXci;  Mcty.iePcvtnU-  Vide  Valer.  Max.  v.  1. 
CAUSIDICUS.  Vide  Advocatus. 

CAUSIFICATIO ,  Tergi verfat io,  excufatio,  Cati- 
Jatio ,  in  Cod.  Th.  &  apud  Symmach.lib.  2.  Epift. 
36.  lib.  5.  Epill.  48.  Julius  I.PP.  Ep.  ad  Orien¬ 
tales  :  Liquide  apparet  ifiam  C aujific ationem  eorum 
hominum  effe ,  qiit  jibi  non  fatis  confidunt. 
CAUSILICUS,  pro  Caufidicus  ,  non  femel  in  ve* 
teri  placito  in  Appendice  ad  Capitularia  Steph. 
Baluzii  pag.  1394-  Ubi  Catellus  lib.  5.  Rerum 
Occitan.  pag.  742.  Caufidicus  edidit.  Vide  Advo¬ 
catus,  &  Ajjertor. 

CAUSILLUS,  Idem  acCaucellus ,  Paterae  fpecies,’ 
feu  Menfura  piip.or  vinaria  capiens  unum  auc 


459  CAU 

alterum  cyathum.  Inftrurnentum  concordia?  Ab¬ 
batem  inter  &  Sacratam  Craffenfes  ann.  1381» 
Unum  panem  frumenti  antiqui  pandetis  &  Caujilfum 
vini  Prefby  teris  ditii  Monafeni  in  ditio  iMonaftmo 
benef  ciatis. .  . .  Si  fe(lum  fuerit  omnium  capparam. . . . 
duos  panes- . ..  &  duos  Caufllos  vini  ,  cA.  Ibi  non 
femel  eadem  vox  recurrit.  Vide  Caucus . 

CAUSIMENTUM,  [f.  Idem  quod  fuperius  Caufa 
2.  nempe  res  quaevis:  quod  h  vera elt conjectura, 
Cat  jirnentum ,  loco  in  voce  For nimentum  poit  F.ur- 
nire  relato  ,  dicendum  eft  Res  oblata  Monafte- 
rio,  donum.  ] 

%  CAU SiN ARIUS  ,  Causinari  a.  Vide  Cauci - 

narius. 

CAUSON ,  xctvo-uv.  Ardens  febris :  mVo-oc  etiam  Me¬ 
dicis.  Ordericus  Vitalis  lib-  1  1 .  pag.  818.  Cau - 
fon  &  febres  aliaque  infirmitates  terrigenas  valde  affi¬ 
xerunt.  Alias  Graecis  K ctuo-m  ,  eft  ventus  urens. 
Vide  Hieronym.  in  cap.  1  9.  Ezech.  [  Sc  Vitam 
S.  Syncleticoe  to.  1  .SS.  Januarii  pag.  149-] 

*[fCAUSTOMA  ,  Graeca  vox  ,  Aduftionis  nota. 
Adta  SS.  Martii  tom.  1 .  pag.  4  3  3 .  de  S.  Fridolino 
Abbate  :  Superius  erat  perijlroma  Babylonicum  ele¬ 
gans  auro  intextum  ,  aliquot  Caufiomatis  adufum. 

^CAUSUM.Inftrument.  an.  1047.  ex  magno  Char¬ 
tulario  S  Vi&oris  Mallii,  fol.  1  8  1  •  Stephanus  cum 
fratribus  f»is  dat  Petro  Abbati  Alajfil.  unum  Caufum 
vinearum  cum  duobus  Sparannis.  Puto  legendum 
effeClaufum:  quod  videfis. 

1 .  CAUTA ,  Efflatio  oris ,  Theodoro  Prifciano 
lib.  1 .  cap.  1  7. 

2.  CAUTA  Maritima  ,  Gall.  Cote  de  la  Mer , 
Ora  maritima  ,  in  Litteris  Senefcalli  Provinciae 
ad  Maffilxenfes  an.  1  3  37.  Vide  Ccjla  i. 

^[CAUTARE.  Vide  in  Cautum  2. 

CAUTEL,  Puppis. Grotius  in  Notis  ad  Aratum: 
In  iifdera  tabulis  puppis  Cautel  vocatur .  Hoc  quid  jit , 
nefcio.  , 

CAUTELA,  Prudentia,  cautio,  circumfpeclio. 
Barthii  G-loffar.  apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  to. 

3  .  pag.  1  5  1 .  ex  Baldrici  Hili.  PaloelL.  Hac  omnia 
dtfcretiore  effient  conjidcranda  Cautela.  L.  6.  Dig.  de 
Pignorat.  adt.  Prius  idonea  Cautela  d  debitore  pro 
indemnitate  ei  pufianda.  Adde  1.  15. Dig.  de  Procu¬ 
rat.  &  defenf.  &  ibi  Gothofredi  notulam.  GlolT. 
Cautela  ,  Ordinatio  Humberti  II. 

Dalphinian.  1  3  40.  de  variis  officiis  domus  fuoe 
in  Hili. Dalphin.  tom.  2. pag.  398.  coi. r .Item, 
po(l  adventum  noflrum  ad  Dalphmatus  dominium,  fuit 
expediens  multa  privilegia  &  Cautelas  de  archivis 
nofiris  affumere  ,  propter  varias  qtufiiones ,  qua  pro 
pluribus  bomagiis  &  limitationibus  ac  caujis  aliis  in- 
furrexerunt ,  qua  privilegia  &  Cautela  non  funt  in  di¬ 
tiis  archivis  rejlituta. . . .  quare  ditio  Cancellario.  . . 
pracipimus. ...  ut  procuret ,  quod  omnia  ad  archivum 
noflrum. . . .  reducantur.  Item ,  quod  de  ipjis  privilegiis 
&  Cautelis  regiflrum  in  forma  publica  fieri  faciat,  ad 
hoc  ut  originalia  femper  in  tuto  remaneant ,  &  regi¬ 
flrum  feu  vidimus  pojfit,  cum  fuerit  expediens,  pro¬ 
duci  &  etiam  prafentari.  Hic  privilegia  &  Cautelae 
eadem  notione  fumuntur  ,  luntque  inftrumenta 
Sc  Chartae,  quibus  privilegia,  jura ,  poffeffiones, 
&c.  afferuntur;  hinc  Cautela ,  didla ,  quod  iint 
veluti  cautio  ,  res  illas  ita  fe  habere. 

f  CautblAjCauteua,  Cautf.ua,  faepius 
in  malam  partem  accipiuntur  pro  Fraude  ,  altu- 
tia  ,  dolo  ,  Gallis  olim  Cautele.  Charta  Petri  de 
Tyverniaco  pro  Viaria  Tiverniaci  exTabulario 
S.  Germani  Parif.  Contra  pramiffa. . . .  per  nos  vel 
alios  non  veniemus,  deinceps  aliquo  ingenio  vel  Cau - 


CAU'  460 

telta.  Ibidem  Charta  Matthaei  Abb.  S.  Dionyf.  an. 
1263.  Nec  contra  pramijja  de  catero venientes  aliqua 
ingenio  vel  Cautela.  Charta  Officialis  Rotomag. 
anni  1477.  ex  Archiyq  B.  Mariae  de  BonoNun- 
-  tio  ejuldem  urbis  :  Renuntiantes  quod  ad  hoc  om~ 
nibiif  '&  Jingulis  exceptionibus ,  deceptionibus  ,  cavil 
lationibus ,  Cautellis  ,  malitiis ,  &c. 

Cau  tel  itas.  Idem  ,  Ennodio  ,  lib.  S.  cap.  8« 
An  contra  nie ,  illam  tuam  C anteiit ateni  aflimat  efje 
fervandam  l 

fCAuLos  e,  Vafre,  fraudulenter,  verfute*  GalL 
C  aut  eleu  [ement ,  apud  Rymer.  tom.  3  .  pig.  6  8  5 . 
coi..  2 .  Et  tunc  ipfe  habuit  mercatores  f  nos  Cautelofe. 
Anti-Lanfrancus  in  Adlis  SS.  Maii  tom.  6.  pag. 
853.  Stcque  Alonufierio  S.  Auguflim  dignitatem  & 
honorem  Cautelofe  fubtraxit. 

ULautelosCs,  Cautus,  prudens.  Gallis  Cautel 
leux  eff  Verfutus ,  vafer  ,  verfipellis.  VitaS.  Sta- 
nillai  Epifcopi  tom.  2 .  SS.  Maii  pag.  204.  Ma - 
lens  ex  .obedientia  judicari  parum  prudens  ,  quam  ex 
denegatione  Cautclofus'&  fapiens , 

H  CAUTELLUS,mendofe  pro  CanielluSfibW.Charfr 
te  au.  Vide  in  C  antei' us. 

IT  CAU  FERIARE.  Papias  MS.  Cauterio ,  Inuro  j 
damno.  Carpocratiani  dicuntur  Cauter  iare  d ifei- 
pulos  fuos ,  id  eft,  cauteriis  feu  digmatibus  in- 
fignire,  apud  Interpretem  Irenoei  lib.  1 .  cap.  24. 
eft  a  Grocco  KaJ]»p,  KutShi^ioy.  Hinc  etiam 

f  Cauteriatus,  Aduftus.  Miracula  S.  Joannis 
Beverlac.  tom.  2.  SS.  Maii  pag.  192.  Decidit  ex 
improvifj  facula  quadam  fuper  pedem  Comitis  ,  qua 
pedi  adharens . . . .  eum  ita  reliquiffet  C  aut  enatum  , 
&c.  Concilium  Jaccenfe  ann.  1  06  3  .  Ut  indebita 
circa  eos  facJarium  cupiditas  ncflro  Cauteriata  judi¬ 
cio  in  talibus  prorfus  refecetur  ;  id  eft  ,  quali  Cqute > 
rio  amputetur. 

f  Cau  .eriata  Conscientia,  Kernu^mur/a  Ivaf 
rm  illctv  o-uveildc-iv,  i .  Timoth.4.  2.  id  eft,  depra¬ 
vata,  cui  quali  cauterii  nota  inufta  eft.  Occurrit 
apud  Marten.to.  2.  Collcd  Ampliff.  coi.  1193. 
in  Epift.  Fridcrici  Il.Imp.  Cruce- fignatis  apud 
Lugdunum  congregatis  ;  Muratorium  tom.  3 . 
Scriptor.  Ital.  pag.  43  o.  coi.  1.  in  Vitis  Roman. 
Pontificum ,  &c. 

CAUTERIZARE,  Adurere.  B.  Odoricus  de  For- 
livio  in  fua  Peregrin.  Jjfuodam  ferro  calido  Caute - 
rigant  fe.  [Hoc  verbo  ulus  eft  Vegetius  3*4-j 

^[CAUTIA.  Vide  Caujia. 

CAUTICA,  Idem  quod^ Calcea ,  Via  ftrata,  Gall. 
Cbaucee.  A&a  SS.  Benedidl.  Eec.  4.  part.  2.  pag. 
507.de  Joanne  Abb.  Aithelingienfi :  Duomona - 
ferta  conflruere  imperavit  i  unum  Monachorum  in  loca 
qui  dicitur  AEthelingaeg ,  quod  permaximagronniapa-. 
Ludojiffma  &  intranfmeabilt  &  aquis  undique  circum¬ 
cingitur  :  ad  quod  nullo  modo  aliquis  accedere  potef , 
nifi  Canticis  ,  aut  etiam  per  unum  pontem. 
CAUTIFiCARE,  Cautum  r«ddcre,  admonere.! 
VitaS.  Wiboradoe  Virg.  &  Martyr,  to.  1.  SS.  Maii 
p.  296.  Contra  quam  allapjionem  (\ itiofae  elatio¬ 
nis  propter  exteriorem  veftis  candorem  )  etiam 
Paforem  Ecclejia  Jibi  traditas  oves  Cautificare  afii- 
mo,  ubi  dicit :  Non  in  velle  pretiofa.  1.  Tim.  2.17. 
CAUTlLLERIA  ,  Praeftationis  genus.  Procura¬ 
tio  Petri  Regis Aragon.  ann.  1282.  apudRymer. 
tom.  2.  pag.  212.  Et  praditia  fex  loca  . . .  libera 
&  abfoluta  ab  omnibus  Cautilleriis  &  aliis  boneribus. 

1.  CAUTIO  ,  Chirographum  ,  quo  debitor  cavet 
fe  pecuniam  a  creditore  aecepiffe  ,  eamque  certo 
diefoluturum  fpondet,  cujus  formulam  exhi¬ 
bet  Marculfuslib.z.  cap.  25.  2 6.  27.  S.  Hiero- 


46 1  CAU 

nym.  incap.  58.  Efaix  :  Cunttaque  nomina ,  qua 
vulgo  appellant  Cautiones ,  irrita  feri.  Gregor.  T  u- 
xon.  Jib-  7.  c.  2  3  .  Armentarius  jjudaus,  ...  ad  exi¬ 
gendas  C annones  ,  quas  ei  propter  tributa  publica  In- 
j  urio  jus  ex  Vicario ,  ex  Comite  vero  Eunomius  depo- 
fuerant ,  Turonis  advenit ,  &c.  Anaflafius  in  S.  Ju- 
iio  PP.  20.  Et  omnia  monumenta  m Ecclejia per  Pri¬ 
micerium  Notariorum  confecta  celebr arentur,  five  Cau¬ 
tiones  ,  vel  inftrumenta  aut  donationes .  .  .  Clerici  in 
Ecclefiarum  per  S  crini  arum  fundet  fedis  celebrarent. 
VideJC.  &  Legem  Longob.  lib.  2.tit.  2i.§.  1  3. 

2.  CAUTIO  ,  Securitas  data  pro  quavis  re  facien¬ 
da.  Itapaflim  JC.  Anafiafius  in  Conflantino  PP. 
pag.  6  4.  Hic  ordinavit  Felicem  Anlnepifcopuin  Ra¬ 
vennatem  ,  qui  fecundum  priorum  folitas  in  ferinio  no¬ 
luit  facere  .Cautiones ,  fed  per  potentiam  judicum  ex- 
pofuit,  ut  voluit.  Cujus  Cautio  'a  Pontifice  in  facrattf- 
Jima  confejjlone  B.  Petri  Apofloli  pofita ,  pofi  nonnullos 
dies  terra ,  &  quajt  igni  combufia  reperta  efl. 

3  .  CAUTIO.  Charta  Theodemiri  Regis  Gallaeciae 
aerae  610.  apud  Bivarium  in  Notis  ad  Pfeudo- 
chronicon  Maximi  pag.  451.  Aftantibus  Epifco- 
pis  ipfius  provincia  univerfts ,  tam  in  Bracarenji Cau¬ 
tione  ,  quam  etiam  ex  Lucenjis  Ecclefia  dominatione 
diffinit um  atque  laudatum  efi }  &c.  i.  immunitate. 
Vide  Cantum  2. 

4^CAUTIO.  Tabular.  S.  Eparchii  Inculifm.  fol. 
4  5 .  v.  Cupiditate  dudus  elevavit  in  ipfa  terra  Cau¬ 
tionem  ,  quam  vulgo  appellant  tagilleam ,  quam  rur- 
fus  omnino  dimitto  ,  &c. 

^[CAUTIONARE  ,  Fidejubere  ,  praedem  fieri  , 
Gall.  Cautior. ner.  Charta  anni  1472.  ex  Archi¬ 
vo  B.M.  de  Bono  Nuntio  Rotomag.  Durandus 
Pellevede . .  .fidejujft  &  Caitionavit  pro  domino  Guil- 
lelmo  Pellevede  Prefbjtero  ,  &c. 

^[CAUTOS ,  Sacerdos.  Ifid.  inGlolfis,  ad  quas  Grx- 
vius:  exiftimo  legendum  Cafius ,  Sacemos,  &  re- 
lpici  ad  Virgilii  locum  ex  4.  Aineid. 

Jjjuique  Sacerdotes  Cafti ,  dum  vita  manebat. 

Et  Ciceronis  pro  domo  :  Nifi  quem  forte  illius  Ca- 
fiiffimi  Sacerdotis  fuperfiitiofa  dedicatio  deterreret. 

I .  CAUTUM  ,  Idem  quod  Cautio.  GlolT.Lat.  Graec. 
Cautum  ,  axpcv.  GloiT.  MSS.  ad  Canones  Con- 
cil.  Cautum  feriptum.  Occurrit  apud  Corippum. 

1.  CAUTUM  ,  Cotum  ,  ex  F  ifpanico  Coto,  Locus 
defenfus, ♦immunitas ,  Salvitas.  Cantare  ,  Incan¬ 
tare  ,  Defendere ,  protegere ,  munire ,  fecurum 
facere  ,  Cavere  rei  alicui ,  unde  vox  videtur  dc- 
duda.  ChartaSancii  RegisPortugalliae  aerae  1238. 
Promiji  me  eredurum  munitionis  lapides ,  quos  Cau¬ 
tum  vocant  ,  in  circuitu  loci  fandiffima  Virginis. 
Charta  Ordonii  Regis  xrx  950.  apud  Anton. 
de  Tepez.  toni.  4.  Chron.  Grd.  S.  Benedidi  pag. 
436.  Et  cum  fua  concurrentia  &  cum  fuo  Cauto  in 
circuitu  ipfus  concurrentia  ,&c.  Infra:  Et  funt  ipfa 
Ecclefia  Ir.cautata  in  toto  gyro  per  petras  eredas  & 
fcnptas ,  &c.  Ibidem  :  Similiter  damus  vobis  ipfam 
cortem  de  villa  Patrono  Cantatam  ,  cum  fuis  domibus 
i 'jradificiis ,  cum  fua  cortina  quomodo  concludit  per  ip¬ 
fam  flumen ,  &c.  Charta  Bermundi  II.  Regis  aerae 
1070.  apud  eumdem  to.  6.  Sit  vobis  Piniolo  fir 
Ildoncia  attributa  licentia  facere  quod  volueritis  de 
Cautis  &  bareditatibus  ,  quas  a  me  accepiftis.  Alia 
aerae  1x53.  ibidem  pag.  437.  Cum  fuis  teftatio- 
iiibits  omnibus ,  &  rebus  &  familia  libera  ab  omni 
cenfu  &  debito  noflra  Ecclefia,  &  cum  duabus  parti¬ 
bus  de  illo  voto ,  &  clamoribus  ,  cb  cum  fuo  Cauto  in 
gyro ,  &c.  Vide  eumdem  to.  5 .  pag.  4  3  8 .  V etus 
Lapis  in  Monafterio  de  Hufillos ,  inHifpania ,  apud 
Ambrof.  Moralem  lib.  1 6.  cap.  44.  AEra  1 1 9  5 . 


CAU  46  2 

Rex  Sandius  Domini  Aldeforfi  Hifpaniarum  Impe  ¬ 
ratoris  filius dedit  Cautum  Ecclefia  fanda  Mana 
de  Fuftellis ,  Raimundo  Gi  eberto  exiftente  Abbate  ejuf 
dem  Ecclefia.  Charta  Alfonfi  VII.  Imp.  xrx  11  82. 
apud  eumdem  Tepez.  tom.  7.  Cauto  etiam  pranomi- 
natos  terminos  &  loca  pranonhnata  jam  didam  Eccle- 
fiam  S.  fio  annis  ,  &  omnem  ejus  ubicunque  Jit  bare- 
ditatem ,  quod  nulla  potefias ,  nullufque  alius  homo, 
caufa  malefaciendi  vel  pignorandi  intrare  pr  a  fumat , 
&c.  Quae  formula  in  aliis  Chartis  ejufdem  Re¬ 
gis  occurrit  non  femel.  Charta  Alfonfi  VIII.  Re- 
gis  Caftellx  aerae  1213.  apud  eumdem  Tepez.  to. 
7.  Et  omnia  pecora  veftraper  omne  regnum  meumfint 
fecura  &  Cauta ,  tanquam  mea  propria  ,  &  libera ,  & 
ubique  habeant  paficua.  Ibid.  Mando  etiam  firmi¬ 
ter  fiatuo  ,  quod  omnes  hareditates  veftra ,  tenda  ,  & 
canales  ,f urna  ,  &  omnia  veftra  tanquam  mea  propria 
Jint ,  ut  didunt  efi  ,  C  aut  at  a ,  &  ab  omni  gravamine 
&  inquietatione  tam  regali  quam  alia  femper  libera 
&  ab  follita.  Charta  Ferrandi  Regis  Caftellx  aerae 
122  4 .Cauto  vero  fupradidos  homines  &  omnia  qua  ha¬ 
bent  vel  habebant, quod  nullus  de  catero  pro  aliqua  voce , 
vel  calumniis ,  excepto  pro  pretio  debito ,  audeat  pignora- 
re  ,  vel  de  fuo  aliquid  prendere,  moleftare ,  vel  calum¬ 
niare.  Hujus  autem  liberationis  &  Incantationis  in- 
chartationcm  facio  Deo  &  fanda  Agat  ha  ,  &c.  Vide 
Brandaon.  in  Monarch.  Lufitan.  to.  3.  pag.  71. 
195.  212.  to.  4.  pag.  50.101.  187.V.  to.  5. 
pag.  308.  Colvanere^in  Segovia  c.  1  8.  p.  5.  &c. 

Cotus.  Charta  Alfonfi  VII.  Regis  aerao  1174. 
apud  eumdem  Tepez.  to.  5 .  pag.  472.  Nullus  ho¬ 
mo  fit  aufus  ingredi  infra  hos  Cutos ,  neque  ullam  vio¬ 
lentiam  facere  ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries.  Charta 
Alphonfi  Hifpaniarum  Imperatoris  aerae  1162. 
apud  Bivarium  :  Offero  ,  &  Confirmo  ,&  concedo  om¬ 
nia  quacunque  Jint  ,Jive  de  regalgrgo  Jive  de  condado : 
five  magna  ,  five  parva  infra  Cautos  ,  quos  proavus 
meus  pofuit ,  id  eft  per  Cautos  de  termino  de  Vitriaies , 
&c.  Alia  Sancii  Regis  Portugalliae  aerae  1231. 
apud  Rodericum  da  Gunha  in  Epifcopis  Portenf. 
2 .  part.  pag.  5  8 .  Ego  S  ancius . .  .facio  chartam  Cau¬ 
ti  Gondomar  quod . . .  augmer.tari  fecimus.  Infra  :  Ubi 
fedet  antiquus  lapis  Cauti :  JTuidqutd  infra  lapides 
&  terminos  iftos  cone  Luitur  ,  firmiter  Cautamus ,  efi 
Cantatum  in  perpetuum  ejfe  mandamus ,  &  hareditates 
qua  ad  cafaha  infra  Cautum  illum  exiftentia  extra 
Cautum  pertinent ,  habeat  pradidus  Epifcopus ,  &c. 
Charta  Martini  Ovetenfis  Epilcopi  aerae  1288, 
apud  Tepez.  to.  3.  pag.  217.  'Jih  Abbati  domino 
fjoanrii  Sammonenfi ejufdem  loci,  atque  fuccejfonbus 
veftris  facimus  feripturam  libertatis ,  ut  amplius  Sam- 
monenfe  Monafterium  aut  Ecclejias  veftras  Jive  intra 
Cautum  Jive  extra  Cautum  ad  S  ammtmenfe  'Monafte - 
rium pertinentes  non  inquietemus ,  neque  jus  Pontificale 
defuper  Monafterium  vejlrum  ,  aut  fuper  Ecclejias  ve¬ 
ftra i ,  unquam  requiramus.  Vide  eumdem  Tepez.  to. 
5. pag.  43  9.  b.  448.  b.  449.  b. 

3.  CAUTUM,  Fifcus  Regius.  Charta  Ferdinandi 
Gundifalvi  Comitis  Cade  11  se  aerae  972.  apud 
Tepez.  to.  i.  Chron.  Ord.  S.  Benedicti  pag.  32. 
Infuper  in  Cauto  6  o  .foluios  ad  Comitis  partem  reddat, 
&  quod  retinuit ,  tantum  per  tres  annos  triplicatumAIo- 
nafterio  fulvat.  Adde  pag.  34.  39.  Alia  aerae  957. 
to.  4.  pag.  458.  JjTjpdJi  quis ,  quod  abjit ,  ad  dif- 
rumpendum  veneiit  iftos  terminos  ,  purget  ad  parte 
Comite  quinque  libra  aurea  in  Cauto.  Charta  alia 
aerae  1010.  tom.  1 .  pag.  2  2.  Appendicis :  Et  di¬ 
mittant  ad  Monafterio  terram  quam  aravit ,  aut  vi¬ 
ne  a  quam  piant  avit ,  &  a  parte  Regis  reddat  3  8-  libras 
expurijfimo  auro  in  Cautis,  &  f  cripta  firmis  permaneat 


4,6  3  CAU  • 

in  ftcttla :  Alia  serae  1078.  pag.  23  .Et  in  Cauto 
regit  poteftati  folvat  milliarias  auri ,  &c. 

CAU  TUM  Ai ,  Cautumije  ,  Cauiumne.  Gloflf. 
Ifid.  Catitumne  .  Citant .  Infra  :  Citent ,  Cautuntnit. 
Papias  MS.  Bicuric.  Cautumit ,  Citeant ;  &  infra: 
Citent  ,  Cautuntnit.  Graevius  ad  Ifidori  Gloffas 
cenfet  legendum  cum  Vulcanio,  Cifternt,  Lantu- 
viu  ,  quoe  integra  1'unt  in  Excerptis  ,  &  cum  cor¬ 
ruptis  junguntur  ;  Cautumt  (  mihi  Cadtumt )  cita¬ 
nt,  cifternt  ,  Lantumt  (  mihi  Lautumit. )  Apud 
Conftantienfem  ,  eodem  Grsevio  judice  ,  seque 
vitiole  legitur  Cautumit  ,  Citant.  In  Excerptis 
etiam  habetur  Citent ,  C  autumnit.  Quid  fi  Cautu¬ 
mit,  citeant  vel  citant  ,  citentve  cautumnit  effient 
Confuetudines  municipales,  quafi  dixiffent  , Co¬ 
turnix,  citeant ,  Gall.  Coutumes  des  Cites  l 
CAUTUS,  Navis  fpecies.  Vide Gatus. 
flCAWARSlNI  ,  Cawerjini ,  Itali  mercatores  ob 
ufuram  notiflimi.  Vide  Caorcini. 

•[f  CAVUS,  Vanus OpesCavt,  apud  S. Paulinum  in 
Poemate  ad  Cytherium  de  Filio. 

1.  CAXA,  [VoxHifp.]  Capsa, [Gall.  Chaffe ,  ubiSan- 
dorum  reliquiae  reponuntur.]  Vide  Annales  Ale- 
xandriaeHieron.Ghilinipag.  2  3.[AdaSS.  Bene* 
did.  fec.  4.  part.  1.  pag.  5  9  o.  in  brevi  Indice  Re¬ 
liquiarum  Monafterii  Aniani.  ] 

|Caxa,  Arca,  capfa,  Gall .  Caijfe.  Concil.  Hifp. 
to.  4.  pag.  223.  £>uod  dotirinarum  Parochi  ab  Ec- 
clejiis  dtfcedant  ad  traria  ,  vulgo  Caxas  ,  &  ad 
congreffus  intuitu  exigendi  [na  [alaria.  Vetus  Cere- 
moniale  MS.  B.  Mariae  Deauratae  Tolofanae :  Prt- 
ditii  infantes  dimittunt  candelabra  &  turribulum  fu- 
per  Caxam  Cor.fr  atrit  S.  Eligit. 

2.CAXA,Res  vetuflior  ,  Anaflafio  Bibliotheca- 
rio,five  alteri  Chronicorum  Cafinenfium  abbre¬ 
viatori  apud  Murator,  tom.  2 .  pag.  367.  coi.  1 . 
Efl  pro  Cafca  ;  Cafcus  enim  veteribus  Latinis  efl 
Antiquus,  prifeus.  Cicero  Tufcul.  quaefl.  lib.  1. 
Itaque  unum  illud  erat  injttum  prifeis  illis ,  quos  Caf- 
cos  appellat  Ennius  ,  effe  in  morte  fenfum  ,  neque  ex- 
cejfu  vitt  Jtc  deleri  hominem  ,  ut  funditus  interiret. 
fCAXARE.  Vita  S.  Angilberti  tom.  3  .  SS.  Febr. 
pag.  98.  Sed  aliter  accidit  quam  Rex  mortalis  in fua 
cogitatione  Caxavit.  An  taxavit ,  flatu ic  i 
CAXECT A  ,  Hifpanis Caxeta,  Gallis  Cajfette,  Par¬ 
va  caxa ,  capfula,  apud  Rocchum  Pirrum  Siciliae 
Sacrae  pag.  5  3 .  Habuit  facras  hafce  Reliquias . .  C«t~ 
xetiam  unam  de  criftallo  ,  &c. 

^  CAXIA  ,  Idem  quod  Caxa  ,  Capfa  ,  Gall.  Chaffe. 
Gaffiendus  in  Notitia  Ecclefiaa  Dinienfis  in  In¬ 
ventario  anni  1340.  Item  in  altari  B.  Mar it  funt 
dut  magnt  Caxit  cum  duobus  fcabellis  pitiis  ,  &c. 
Proceffiys  aperturae  tumuli  S.  Urbani  PP.  an. 
1381.  ex  Archivo  S.  Vidoris  Maffil.  Vidimus 
oculatim  infra  ditium  fepulcrum  Jic  apertum  quandam 
Caxiam  longitudinis  fex  palmarum ,  vel  circa. 

CAY  A ,  Domus.  Maifon,Chaiz.,  ou  Ouvroirs, in  Con- 
fuetudine  Bayonenfi  tit.  7.  art.  22.30.3  2. Wil- 
lelmus  Thorn.  in  Chron.  ann.  1285.  Sedata  eft 
difeordia  qut  mota  fuerat  inter. . . .  de  quadam  Caja 
&  domo  tdiftcata  in  quodam  prato.  Occurrit  iterum 
eadem  notione  fub  an.  1286. 

Chaia,  idemfonat  quodCWjyrf,  in  Regeflo  Con- 
flabulariae  Burdegalenfis  fol.  1  3  1.  Jfritilibet  habi¬ 
tator  villt  de  Liborne  habens  unum  folerium  ad  men - 
furam  ditit  villt,  debet  1  2.  denar.  de  fporta  ,  & 
quilibet  habens  unam  Charam  ad  men  furam  ditit  villt, 

.  habens  8 .  brajfas  cum  dimidia  in  amplum  &  in  longum 
1  2.  debent  decem  fol.  %.den.  de  fporta.  Fol.  39.  In 
camia  de  Rofella,  inter  domum  feu  Cajum  Petri  Bur - 


CAY  464 

degala  de  fantia  Liurada  exparte  una  ,  &  domum,  fete 
Cajum  Petri  Arnaldi ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries  ia 
hac  fignificatione.  Chaj ,  Occitanis  caveam  ,  feu 
cellam  vinariam  fonat. 

Cayum,  in  Charta  Walteri  Epifcopi  Coventren- 
fis  in  Monafl.  Anglic.  to.  3 .  p.  2  3 1. 

Cay,  hodie  appellamus  aream  in  littore  oneran¬ 
darum  atque  exonerandarum  navium  caufa,  e 
compadis.  tabulis  trabibufque  firmatam ,  ac  de- 
fuper  tedam,  inftar  domus,  unde  ej  ufm  odi  areae 
appellationem  obtinuere,  vocabulo,  nonaSaxo- 
nico  C23  ,  clavis ,  uti  vult  Spelmannus  ,  vel  i 
catare  ,  uti  Scaliger  ad  Aufon.  lib.  i.cap.  2  2.  fed 
a  Cambro-Britannico  Cae  defumpto  ,  quod  fe- 
pem  &  clauflrum  fonat,  ut  Caed  ,  opertorium, 
claufus ,  Caeor ,  caula  ,  ut  audor  eflBoxhornius 
in  Orig.  Gall.  Ita  vocem- 

C  e  a  g  e  ,  interpretantur  EvidentiaeEcclefiae Chrifli 
Cantuar.  Alanfionem  quoque  ...&  claufulam  quod  An- 
gli  dicunt  Ceage,  qut  pertinet  ad  prtditiam  manjionem. 
U  bi Ceage  videtur  effeC4j<«  procindus.  Inde  etiam 

Caiagium  ,  pro  vedigali ex  fluviorum  portubus, 
quos  Cajs  &  Havres  vocat  ConfuetudoNorman- 
niae  art.  581.  Charta  Radulfi  Decani  Ambian. 
ann.  1  167.  in  Chartul.  Eccl.  Ambian.  Reditus , 
quem  vulgo  Caiagium  appellant.  Charta  Philippi  Re¬ 
gis  Fr.  an.  1309.  pro  mercatoribus  Lufitanis  ,  ia 
2.  Regeflo  ejufd.  Regis  exTabular.  Regio  num. 
1  72.  Item  ejfajum  nojlrum  ditit  villt  parabitur  & 
ponetur  in  tali Jlatu ,  quod  ditii  mercatores  abfque  folu- 
tione  Caagii  poterunt  fuas  denariatas  &  mercaturas  bo¬ 
no  modo  onerare  &  exonerare  de  die  &  de  notie. 

Cahari  e, Vox  ejufd.ni  fallor,  originis,  inUfaticis 
MSS.  Vicecomitatus  Aquarum  Rotomagi  :  Une 
coufhtme  eft  que  l' en  appelle  laCaharie ,  quepour  une 
fommede  oeufs ,  &  de  poullaiges  ,  &  aoifeaulx ,  de  four- 
maiges ,  &  d’ aigneaux,  &de  quevreaulx ,  &  detiulx 
chofes  venant  par  eaue  d  Rouen  ,  l’en  paie  un  denier. 
CAYBLA,  Funis  craflior,  rudens,  Gall.  Cable 
vel  Chable.  Inftrum.  anni  1  3  29.  ex  Tabulario  S.1 
Vidoris  Maffil.  Item  2.  petit  de  tela. . . .  Item  1. 
Cajblam  ;  item  2.  anrellerios  ,  &c. 

•f  CAYCIA,  Capfa,  arca,  Gall.  Caijfe.  Supplicatio 
ad  fummum  Pontificem  Avinione  commoran¬ 
tem  inter  Schedas  D.  le  Fownier  :  Cum  in  ditia  ci¬ 
vit  at  e  Jit  condam  Cajci  a  ,  in  qua  pix  largitiones  pecu¬ 
niarum  pro  redemptione  captivorum  re  ponuntur. 
CAYRELLUS,  Telum  fpiffius,  Gall.  Carreau. 
Locus  efl  in  Scoptrum.  Vide  Carellus. 

CAYRO,  Canterius  ,  ut  puto,  Gall.  Chevron. 
ChartaPetri  de  Rotejs  Vicarii  Tolof.  ad  Bajulos 
de  conditione  materiae  ann.  1  2  7  2.. in  Confuet. 
MSS.  Tolof.  fol.  27.  e  Bibliotheca  D.  de  Cro¬ 
cat:  Et  quod  columpnt  qut  appellantur  de paielta  ha¬ 
beant  unum  palmum  de  amplo  &  tres  digitos  de  fpiffo  ; 
&  quod  Cajrones.  qut  veniunt  feu  aportantur  curri  eis 
habeant  duodecim  palmos  de  longum,  &  medium  pe¬ 
dem  de  amplo ,  &  unum  diurnum  de  fpiffo.  Occur¬ 
rit  rurfum  vox  Cajrones  in  Amanegia  ,  ubi  fumi 
videtur  pro  palis  feu  adminiculis  vineae  ,  Gall. 
Echalas.  Vi deCaprones. 

CAYRCNUS  ,  Csementitius  Iapis ,  Provinciali- 
bus  Jffigairon  ,  Gall.  Moellon.  Statuta  Arelat.  MSS. 
art.  82.  Et  dextrum  quo  menfurabitur ,  &  Cajroni  , 
&  tegule  fiant  fecundum  formam  eorum,  qut  erunt  in 
palatio  communi. 

CAYSSA  ,  C  a  y  s  s  1  a  ,  Capfa  ,  arca ,  Gall.  Caijfe , 
Laiette  ,  Cofre.  Obituarium  S.  Geraldi  Lemovic. 
fol.  42.  Reponitur  ditia  litteram  prima  Cajffa  Jigna- 
ta  £,  Limborch.  Sent.  Inquif.  Tolof.  pag.  3  f|j. 

r.ft 


4.6  5  CAY 

Pc.fl  canam  oravit  flexis  genibus  inclinatus  fuper 
q  itandam  Cayjfiam  juxta  lectum.  Ibidem  :  Pofl  ca¬ 
nam  oraverunt  inclinati  fuper  quandam  Cayjfiam  flexis 
genibus  fecundum  modum  ipforum  (  Valdeniium.  ) 
Inventar.  an.  i  3  4 1 .  ex  Archivo  S.  Vidoris  Maf- 
jfih  Unam  Cayjfiam  cum  magna  copia  inftr ument orum 
Prioratus  S.  Honorati. 

CAYTUS,  feu  Gaytus,  vel  Gayetus,  Mili¬ 
taris  officii  nomen  apudSaracenos ,  quod  occur¬ 
rit  apud  Lupum  Protofphatam  aftn.  972. 100 2 i 
Hugoncm  Falcandum  crebrius  ,  &  apud  Roc- 
chum  Pirrum  in  Archiepifcopis  Montis  Regal. 
pag.  402.  in  Epifcopis  Agrigentinis  pag.  276. 
in  Epifc.  Padenf.pag.  392. 

CAYUM  ,  Cayus.  Vide  in  Caya. 

«fl  i.CAZA,  Fera  quam  venatores  perfequuntur. 
Chartaanni  1227.  ex  parvo  Chartulario  S.  Vi¬ 
doris  Malfil.  fol.  150.  Ego  non  debeo  aliquid  habere 
. . .  de  quarteriis  cervorum  ,  vel  aprorum  ,  vel  alia¬ 
rum  venationum  ....  ubicumque  Cat-a  capta  fuerat 
ultra  terminos  fupradiclos ,  fcio  jus  domini  ad  Eccle- 
Jiarn  de  Fili  aero fa  pertinere.  Hifpanis  Capa  ,  vel  Ca- 
z.a  ,  Venatio  cft.  Vide  Caciare. 

2.  GAZA,  Vafis  genus.  Bertramusin  Vita  S.  Fran- 
cae  Abb.  tom.  3.  April.  pag.  384.  Cattam  unam 
cr  fitillam  obtulit  ccecusf altus  &  liberatus.  Ibid.  pag. 
393.  Poltuagallo  calderario  Placentia  facienti  CatLam 
unam  profundenda  manibus  aqua ,  contigit  ut,  &c.  Do- 
diftimo  Editori  videtur  Caz.a  feribi  pro  Cajja  & 
fignificari  pelvim.  Arridet  fignificatio ;  at  cur  Caf- 
fa  potius  quam  Car-a  fcnbendumfit  non  fatis  vi¬ 
deo.  Hifpanis  Car~o  Catinus  eft  ex  sere  Cyprio  , 
quem  vulgo  Caferole  appellamus.  Italis  Cais~a  , 
Rutrum  fridorium ,  Gall.  Friquct. 

AZAFUSTA,  pro  Catapulta  ,  Machina  bellica, 
fudibus  acutis  ejaculandis  idonea.  Rollandinus 
lib.  8 .  Hift.  Nihilominus niji funt  defendentes, inimicos 
repellere,  e  0  [que  fugare ,  &  figere  nunc  lanceis,  nunc 
fagittis ,  fundis  petras  rotantibus ,  &  fonantibus  Ca- 
suafuftis.  Vide  Fuflibalum.  , 

<5  CAZARE ,  De  loco  pellere ,  exigere ,  Gall.C^Y 
fer',  Ital.  Cacciare.  Memoriale  Poteftatum  Re- 
gienf.  ad  ann.  1247.  Er  quadam  die  Martis ,  xvnr. 
die  intrante  Februario  flando  ditius  Imperator  in  Vi¬ 
ctoria  ,  Parmenfes  &  omnes  milites  &  populares  ar¬ 
mata  manu  exierunt  de  Parma  ,  &  per  forciam  Ca¬ 
caverunt  Imperatorem  de  Viliori  a, &  omnes  fuos  mili¬ 
tes  &  pedites.  Chron.  Parmenfe  ad  an.  1308.  Alios 
fugaverunt  &  Cacaverunt ,  &  multos  interfecerunt. 

<51  CAZATA  ,  Placentae  fpecies  cum  cafeo.  Tranfa- 
dio  Abbatem  inter  &  Monachos  Cralfenfes  ann. 

1  3  5 1.  ex  libro  viridi  fol.  5  3 .  Pancofferii  ipjius  do¬ 
mini  Abbatis  debent  pr  adiit  a facere  ,  fcilicet  dictos  flau- 
x.ones ,  artocrea ,  Jive  empaflatas ,  Cacatas  ,  five  pa- 
flillos. .Vide  Cafeata. 

CAZENI.  Teftamentum  Ranimiri  Regis  Aragon. 
serae  1099.  apud  Martinez.  in  Hift.  Pinnat.  lib. 
2.  c.  3  g.  Etvillosvaffos  (  ideft,vafa)  quos  Sanctius 
filius  meus  comparaverit  &  redemerit ,  per-o  per  pez.o , 
de  piata  aut  de  Caleni ,  illos  prendat  aut  redimat,  &c. 

<51 CAZEOLA ,  Menfura  minor  annonaria,  ad  quam 
praedationes  frumentariae  exigebantur.  Idem  vi¬ 
detur  effe  quod  mox  Cat*ola.  Voces  forfitanab 
Hifpanica  Caz.o ,  Catinus ,  Noftris ,  Pdclon  ,  Caf- 
ferole.  Hift.  Dalphin.  tom.  1.  pag.  86.  coi.  1 .' 
Extenta  jurium  Comitis  Sabaudiae  ann.  1309. 
Item  de  duobus  bichetis  bladi  capitur  una  Caveola  bla- 
di.  ...  Item  de  Jingulis  duabus  bennis  bladi  venditi  ad 
bennem  levatur  una  Cafeola  . .  .  capitur  una  Car-eola 
pro  qualibet  hemina. 

Tom .  II. 


•fCAZERI,  a  Germanis  Valdenfesolim  didi  funt  i 
ana  prifeis  Catharis  detorta  voce  ;  an  uti  Gode- 
frid.  Henfchenius  ad  Vitam  S.  Galdini  Cardin. 
vult ,  a  voce  Germanica  Catte.,  h.e.  Catus ,  Felis ; 
eo  quod  ficuti  feles  nodu  fua  conventicu  la  cele¬ 
brabant;  ita  &  illi  adverfariorummctu,nodurno- 
qtie  tempore  coetus  fuos  inftituere  fuerint coadi. 
Hofmann.  inLexico. 

%  CAZIA  ,  Idem  quod  Cat-a  2.  'Species  vafis.  Ana- 
ftafius  Bibi,  in  Vitis  Rom.  Pontif.  apudMurator. 
tom.  3.  pag.  188.  Accipiens  unufjmfque  portionem 
panis  atque  portionem  vim  ...  necnon  Caziam  depnl- 
mento.  Murator,  pro  CaCiam ,  carnem  pofuit ,  fed 
Caua  redum  fenfum  patitur.  Ibid.  p.  197.  coi. 
1 .  Cazaa  color atoria  argeu.  deaurata  ,  ut  eft  in  JV1S. 
Editio  legit ,  Vafa  colatoria  argentea  deaurata.  Ca- 
uacolatorta  idem  eft  quod  Italica  vox  , Fo¬ 

rata  capeduncula,  Gall.  Friquet ,  ut  jam  didunt 
eft  in  Casea  2 . 

CAZOLA  ,  Vas  quoddam,  Matthaeo  Silvatico  :  fed 
qua  lingua  ,  non  indicat. 

CEA  ,  Forefiis  Lugdunenfibus ,  Murtis ,  paries, 
Gall.  Mur ,  Aluraille  ,  Cloture.  Charta  Domini  de 
Lunec  in  Forefio  ann.  1417*  fjuxta  Cohercum  di¬ 
tium  de  la  Cea.  fi  e.  juxta  plateam  parietis ,  ubiolim 
quercus  fuit ,  ut  exponit  dodiffi  D.  ylubret. 

<51  CEAGE.  Vide  in  Caya. 

CEBER  ,  Cucurbitula  ad  eliciendum  fangui- 
nem ,  Gall.  Vetitoufc.  V  ide  Ventofa. 

f  CEBESIA.  Dotaiitium  Judithae  ComitilfieNor- 
manniae  apud  Martcn.  tom.  I .  Colledionis  anni 
1  700.  pag.  14.  Cebejias  in  fupradictis  villis  xx.  & 
unam  ,  molendinos  xvnt.  tredecim  carrucas  boum  i 
&c.  Ubi  laudatus  Editor  pro  Cebejias  lufpica- 
tur  legendum  Ecclefias. 

f  CEBULUS,  Kuyf,  Gibbofus ,  in  Supplemento 
Antiquarii. 

CECENDELE.  Vide  in  Cicindela. 

<([  CEC1A.  Vide  Cacia. 

f  CEC1NDILLUS.  Vide  Cicindela. 

CECLATURA,  Incifio  in  arbore,  qua:  tetmirti  lo¬ 
co  eft.  Mendum  pro  Theclatura.  Vide  in  hac  voce. 

CECOS,  Gallica  lingua,  Dimitte fo nat ,  ut  audor 
eft  Servius  ad  1 1.  JEneid.[Cave  ne  mendum  fit 
apud  Servium.  ] 

CECROPIA.  Johan.  Diaconus  in  Vita  S.  Grego- 
rii  M.  lib.  2.  num.  14.  Sola  deerat  interpretandi  bi¬ 
linguis  peritia  ,  &  facundijflma  virgo  Cecropia  ,  qiu 
quondam  fua  mentis  acumina ,  Varrone  calibatum  fuum 
auferente,  Latinis  tradiderat,  impoflurarumjibi  pr<c(li- 
gia,Jicut  ipfe  in  fuis  epiftolis  queritur ,  vindicabat.  Hic 
Mabillon.  Cecropia  ,  ut  veri fim ile  eft ,  pro  lingua 
Graecafumitur  ;  nam  Cecropia  arx  fuit  Athenis. 

CECTORIUM  ,  apud  Gromaticos,  inquit  Salma- 
fiusad  Infcript.  Herodis  pag.  5i.poniturpro  he- 
Ilorium  :  Celloria ,  hoc  efl ,  rotunduseft  ,  Jient  modius , 
efl  foffa  circa  publica.  Celloria  ,  pro  hecloria  ,  Ckrcv 
enim  modius  G  necis.  Unde  heclonum ,  vel  Cetlo- 
rium  illis  audoribus  ,  quod  rotundum  eft;  iicuc 
modius,  ut  folfac  rotundae. 

CECUA ,  Cf.  cum  a  ,  Cecunta.  Glolf.  Ifid.  Ce- 
cua, nottua.  Cecuma, noctua.  Jo.  de  Janua  Cecunta  ha¬ 
bet,  additque,^  d  cecus  dicitur.  [  Feftus  habet  Cicu- 
ma.  Hauferunt  ex  Graecis.  Kiuv/af  enim,  inquit 
Graevius, Callimacho  eft  nodua,ut  notatantiquus 
Interpres  Ariftophanis  in  Aves.  In  Conftantienfi 
legitur  :  Cacuba  ,  Noctua  ,  quod  &  ipfum  redum 
cft.  Nam  &ficNodua  Graecis  vocabatur  uiy.ua.Qii. 
Scholia,quae  laudavimus,  AriftophanisiK/x^afoV  t«; 
•yXcfljiicte  Jstw  QWiiv  Hyuciv,  oftVK)  KiKitaCdi;  avjac  Xtyxcnv. 

G  e 


467  CEC 

ci  cTs  KiKUfAicPais  ,  «e  KaXXi/^a^c?  ,  nfir  ayajti  KUiVfXif  , 

hoc  eft,  interprete  Dacerio  ,  qui  hunc  locum  af- 
fertad  Feftum ,  Noctua  ita  aiunt  clamare  ,  unde  eas- 
Ciccabas  dicunt.  Alii  Cicumas ,  ut  Callimachus ,  val¬ 
de  bona  Cicuma.  Ut-autem  dixerunt,  Cicuma  & 
Cccuma  ,  fic  Cecuba  Sc  Cicuba.  ] 

f  CECUMINI,  id  eji ,  Mali  fervores  ;  nam  Cacos , 
Malum  ,  Cauma  Gracc  JEjlus.  Papias  MS. 

%  CECUNIA.  Vi&eCecua. 

CEDA  ,  Cedula  ,  pro  Scheda ,  Schedula ,  in  veteri 
Vocabulario  Juris  utriufque.  Cedula  quoque  le¬ 
gitur  in  Vita  B.  Joachim  pag.  9  3.  tomi  7.  SS. 
Maii ,  in  Miraculis S.  Antonii  de  Padua  tom.  2. 
SS.  Junii  pag.  7  3  64  in  Vita  S.  Symeonis  Eremi¬ 
ta,  inter  A&a  SS.  Benedid.  fec.  6.  part.  1.  pag. 
163.  apud  Rymer.  tom.  2.  pag.  263.  coi.  2.  in 
EpiftolaMartini  IV.  Papae  an.  1284.  Hifpani& 
Itali  dicunt  etiam  Cedula ,  Galli  Cedule. 

^  Cedu lata  ,  Eadem  notione.  Concil.  Narbon. 
ann.  1 43  o.  apudMarten.  tom.  4.  Anecdot.  coi. 

5  60.  Sed  ordinet  Dominus  nofier  Papafummarie  & 
de  plano  inCedulatis ,  prout  fibi  videbitur  ordinandum. 

CEDELLUS,  Vas  portatile,  in  quo  reponi  folet 
aqua  benedi&a ,  noftris  etiamnum  Celet.  Charta 
Heccardi  Comitis  Auguftod.  ex  Tabulario  Prio¬ 
ratus  Perfiaci  in  Burgundia  pag.  i6.Uno  tapeto , 
uno  Cedello  ad  aqua  bene  didi  a  duo.  Vide  Scilletum. 

^1  CEDERIA,  f.  Quje  vendit  filum  aut  pannum 
bombycinum.  Bombyx ,  Gall.  Soie  ,  Elifp.  Seda , 
Occitanis  eft  Sedo  vel  Cedo  ,  unde  ,  nili  fallor, 
Cederia.  Confuetud.  Tolofae  in  rubrica  de  debi¬ 
tis  art.  1 .  St  aliqua  mulier  . . .  aliquandam  mere  au¬ 
diam  exerceat  publice,  ut  puta  ,  Jit  tabernaria  ,  pan- 
cojferia ,  lanafferia  ,  merceria ,  Cederia  ,  vel  alterius 
hujufmodi ,  &c. 

CEDRIA  ,  Kec {'%tu ,Gutnma  Cedri,  in  GlofT.  Medico 
MS.  &  apud  Alexandrum  Iatrofophiftamlib.  1.  de 
Pafiionib.  Erotianus  in  Lcxico  Hippocrat.  Ktfftva 
sAct/w,  t>?  Kf7p<V-Matth.  Silvaticus:  Kidria,  t.aBki- 
tran  ,  Cedria ,  id  eft  ,  gummi  cedri.  Joanni  vero  de 
Janua  ,  unguentum  factum  ,  quo  afteres  liniti  non  pu¬ 
tre  (eunt ,  vel  tempore  ,  vel  vermibus.  Alibi :  Cedria , 
arboris  gummi  ftve  lacryma  ,  qua  ad  confervationem  li¬ 
brorum  furnme  eft  neceffaria.  Nam  libri  ex  hac  lacrj¬ 
ma  liniti  nec  d  tineis  corroduntur  ,  nec  tempore  fene- 
fcunt.  Cedrina  dicitur  inGloffis  Biblicis  MSS.  Ano- 
nymus  de  re  architedton.  cap.  1  2 .  Cedrus  fi  humare 
non  corrumpatur ,  eandem  habet  virtutem  :  fed  quomo¬ 
do  de  pino  refina  decurrit ,  fic  &  ex  ea  oleum  quod  Ce¬ 
dria  dicitur  :  quo  fi  libri  aut  cluf a  inungantur,  nunquam 
tineis  aut  carie  folventur.  Martianus  Capella  lib.  2. 
Alia  (  volumina  )  ex  papyro  ,  qua  Cedro  perlita  fue¬ 
rant,  videbantur.  Vide  Galenum  lib.  7.  Simpl. 
Orib.  in  2.  adEunap.  Paulum  lib.  7.  Aetium  lib. 
1.  Tetrab.  fer.  2.  Columellam  lib.  6.  cap.  32. 
Marcellum  Empir.  cap.  26. extremo,  Jofephum 
Scaligerum  in  Animadverf.  in  Robert.  Titium 
pag.  1  79.  [SalmafiumdeMannapag.  23.  Vitam 
S.  Syncleticae  tom.  1 .  SS.  Januarii  pag.  2  5  1 .  ]  & 
Cafaubonum  ad  Sat.  1 .  Perfii. 

%  CEDUA  ,  nude  pro  Silva  caedua  ,  Gall.  Boistail- 
lis ,  occurrit  in  Confuetudinibus  MSS.  Cluniae, 
ann.  1  3  01.  ex  Codice  B.  Mariae  Deauratae  Tolof. 

6  in  Bulla  Pauli  III.  Papae  pro  fecularizatione 
Monafterii  Vezeliac.  ann.  1537.  intcr  Inftrum. 
tomi  4.  novae  Gall.Chrift.  coi.  1 1  7. 

H  CEDULA,  Cedula t  a.  Vide  Ceda. 

% CEGRA , G  enus  pifeis.  Charta  Petri  Abbatis 
Monafterii  Sanftae  Crucis  de  Talemundo  arin. 
1  3  66.  In  quolibet  ferculo  tres  pecias  marlucii  recen- 


CED  468 

tts ,  aut  canceris  ,  &  de  radis  vel  de  Cedris  quinque 
pecias  ,  aut  de  aliis  prfeibus  ad  v  alor  em. 

CEI ,  fjudicatores ,  in  GlofTario  MS.  Sangerman. 
mim.  401. 

f  CELA  , 'Scamnum  ,  Gall .Selle  Statuta.  Avenion. 
Statuimus  quod  m  c  arter  a  fuper  b  ancas  macelli  ver- 
fus  portam  Fervidam,  aliquis  vel  aliqua  non  teneat 
nec  habeat  b  ancam  vel  Celam ,  nec  caniftrum  . .  .  nec, 
aliud  impedimentum. 

CELAMEN  ,  f.  Idem  quod  cella  ,  cellarium  : 
quemadmodum  'enim,  ut  cum  Donato  in  fuis 
ad  Terentium  notis  loquar  ,  Cella  &  Cellarium  d 
reponendis  celancij 'que  rebus  efculentis  &  poculentis  di¬ 
citur  fic  &  Celamen  eodem  fenfu  dicere  potuit  in¬ 
ferioris  aevi  Scriptor.  Donatio  Conradi  Emelrici 
de  Pinguia  Vicarii  Ecclefiae  S.  JoannisMoguntiae 
pro  ipla  Ecclefia  tom.  2.  Rerum  Mogunt.  pag. 
701.  Per  hoc  prafens  inftnmentum pateat  univerfis , 
quod  an.  d  Nativitate  Domini  1325.  Moguncie  in  ca¬ 
mera  fuper  Celamine  domus  curia  ad  Tres  Reges ,  quam 
ibidem  inhabitat  Conradus  Emilrici  de  Pinguia  ,  &c. 
CELAMEN  TUM ,  Secretum  quod  celari  debet.’ 
Marten.tom.  3. Anecdot.  coi.  8  3  7.  in  Fragmen¬ 
to  Hift.  Britan.  Armor.  Aperiens  illis  fub  magna 
Confefftonis  Celainento  ,  Galli  dicimus  ,  Sous  le  fe- 
cret  de  laconfeftion. 

CELANDRIA, Navigii  fpecies.  Vide  Chelandium . 
CELARE,  ubi  de  aedificio  ,  Contegere  ,  vel  Ca¬ 
merare  ,  Gall.  Couvrir,  vel  Vouter.  Hift.  Affligin. 
apud  Acherium  tom.  1  o .  Spicii,  pag.  6x5.  Cela¬ 
vit  lapidibus  magnam  Ecclefia  partem  d  cruce  ufque  in 
finem.  Vide  Celata. 

%  CELARIUM ,  pro  Cellarium  ,  Cella  vinaria ,  Gall. 
Cellier.  Pancarta  MS.  titulorum  Abbatiae  S.  Ste- 
phani  de  Vallibus  prope  Xantones,  in  Chartafu- 
per  levaggio  vini  S.  Saturnini  :  Jftuin  etiam  Le- 
vagguimCelarii  Abbatie  de  Vallibus,  &c.  Occurrit 
apudTh.  Madox  in  Formulari  Anglic.  p.  89.  & 
205.  in  Hift.  Harcuriana  to.  4.  pag.  1099.  &c. 
Finationes  Celariorum,  Praeflationes  pecuniariae  pro 
Cclariis ,  ubi  vinum  venale  eft ,  in  Litteris  Johan- 
nis  I. Regis  Franc.  an.  1  3  51. 

CELAR1US,  pro  Cellarius  vel  Cellerarius ,  de  qui¬ 
bus  infra  ,  legitur  in  ObituarioMS.  Ecclefiae  Mo- 
rinenfisfol.  2.  &  3.Utrobique  BurfaCelarii ,  cu¬ 
jus  erat  quotidianas  Canonicorum  mercedes  dif- 
tribuere. 

CELATA,  Infidiae,  Hifpan.  Celada,  Enganno  de 
guerra.  Ex  Lat.  Celare.  GlofT.  Lat.  Graec.  Celat  ± 
Celare  ,  tegere.  Nonio.  Ifidorus  Pacenfis 
Epifcopusin  Chronico  aera  7 69.  Europenfes  vero 
folliciti  ne  per  femitas  delatefcentes  aliquas  facerent fi- 
mulanter  Celatas  ,ftupefatti  in  circuitu  fefe  fruftr a  re - 
capitant,  &c.  Rodericus  Toletan.  Arch.  in  Hift. 
Hifpan.  lib.  3.  cap.  24.  In  lapidicina  urbi  proxima, 
infidias  collocavit ,  cives  ad  pr alium  procefferunt ,  fed 
inter  Celatam  &  acies  intercepti  ex  civibus  plurimi  oc¬ 
ciderunt  ,  &c.  Vide  Leges  Alfonfinas  feu  Parti- 
<Lzx,part.  2.  tit.  3  5 .  leg.  30.  SicTa&ici  Graeci 
irsP ,  infidias ,  lyu-fiixfjM-ra.  non  femel  vocant. 
Vide  Leoni  cap.  12.  §.  34.6C  38. 

Italis  Celata  ,  eftcaffis,  unde  noftri  Salade  ef¬ 
finxerunt:  fic  didta ,  quod  ea  caput  indutus  miles 
celetur  ,  &  occultetur ,  ut  a  nemine  agnofeatur. 
CELATURA.  Vide  Calatura. 

^[CELCINNA,  mendofe  pro  Celeuma ,.  ve  1  Celeuf- 
ma  ,  de  quo  mox.  Nicolaus  Specialis  de  Rebus  Si¬ 
culis  lib.  1 .  cap.  1  8. apud  Murator. tom.  10.  coi. 
936.  Occurrit  illis  AleJJanenfium  clajfis  cum  gaudio  , 
quas  exuit  antes  in  portus  placidos  introducunt ;  ubi  ad 


4  69  CEL 

f polui  G diorum  &  Provincialium  cum  Celcinnatibus 
latis  vocibus  clamabatur. 

CELDAL.  Vide  Cendalum. 

CELDRA ,  Menfurae  fpecies  apud  Scotos.  Leges 
Burgor.  Scotic.  cap.  67.  Piflor  habeat  ad  lucrum 
de  qualibet  Celdra  ,  fecundum  quod  probis  hominibus 
videatur.  Statuta  Gildae  Berwic.  cap.  39.  Nulla 
mulier  emat  in  foro  ad  faciendum  brajium  ad  venden¬ 
dum  plus  quam  unam  Celdram. 

CELE ,  Brachia  Scorpii.  Gloffiar.  MS.  Sangerman. 
n.  501.  Efl  a  Graeco  ;#>x»,  Forceps  cancrorum. 
CELEBSEDRA,  mendofe  pro Clepfydra  ,  zhifo- 
c hqa. ,  Horologium  ex  aqua  ,  Gall.  Clepfydre.  Glof- 
far.  MS.  Sangerman.  n.  501,  Celepfedra ,  per  quod 
ore  colliguntur. 

«g  CEL.EGI  A ,  Idem  quod  Cerevijia  ,  Potus  ex  gra¬ 
no  confedus  ,Gall.  Cervoife,  Biere.  Tabular.  Ro- 
thon.  Vinum  Ji  venale  fuerit  ibi ,  de  modio  uno  lage¬ 
nam  unam  S.  Salvatori :  Jimiliter  de  medone ,  de  Cele- 
gia&de  pigmento.  Vide  Celia. 

CELENDRA,  Infirumentum  quo  poliuntur  pan¬ 
ni  ,  noVtnsCalandre.  Charta  Caroli  II.  Regis  Sici¬ 
liae  apud Ughellumtom.  9. pag.  2  2 9.  Concedimus 
.  .  .  infirui ,  ordinari ,  &  fieri  in  civitate  Ravellenji 
ubi  Epifcopus  ipfe  providerit ,  tintoriam  Celendram 
cum  auricella  &  aliis  fluis  circumadjacentiis  ,  &c. 
Aliajoannae  II.  Reginae  Siciliae  ann.  1429.  ibid. 
Celendram  unam  ...  m  quaCelendrari  confueverunt , 

&  Celendrantur  fuftaini ,  &c  [Hujus  vocis  origo 
xuxwcTpos  Cylindrus ,  quia  praecipua  vis  Celendra  in 
cylindro  pofitaefl.  ] 

^  CELENDRIA  ,  Species  navis.  Vid e  Chelandium. 

CELER,  Veredarius,  noftris  Pofte.  Ifidorus  1.  10. 
Orig.  Celer  ,  appellatus  a  celeritate ,  quia\quod  ufus 
exigit,  velocius  facit.  Eckehardus  Junior  dc  Cafib. 

S.  Galli  cap.  1 .  f altum  panderet  Celer  pr amit¬ 

titur.  Ibidem  :  Currunt  illico  Celeres ,  qui  Bertha  di¬ 
cerent.  Cap.  \o.Utinm  pofl  illum  Celeres  ,  qui 
equum  illum  nobilem  mihi  reducant ,  mittere  velles. 
Cap.  4-  Mittit  Imperator  Celerem  quemdam.  Julia¬ 
nus  Epifcopus  Toletan.  in  Chron.  Dum  de  iis , 
qtu  in  Gallus  gerebantur ,  nuncium  Celerem  recepif- 
fet.  Agiles  viri,  in  Vita  S.  Amandi  feripta  per 
Baudemundum  cap. 6.n.  23.  Paulinus  Ep  24. 
Ut  cur  forem  Dominicum  Cardamatem  fignatis  in  lege 
divina  antiquorum  velocium  laudemus  exemplis. 

«U  CELERARIA,  Officium  Cellerarii ,  in  Litteris  \ 
Galteri  an.  12x8.  eTabulario  Ecclefiae  S.  Audo- 
mari :  De  quinque  officiis  . . .  fubprapofitura ,  magifle- 
rio  fcolarum  ,  piftoria  ,  Celer aria  &  Chochia. 
CELERARIUM  ,  Idem  quod  Cellarium.  Vide  lo¬ 
cum  in  Typrus. 

^1  CELERARIUS ,  Idem  ac  Cellerarius ,  quod  vide. 

CELERE  ,  pro  Celeriter ,  inVita  S.  Materniani  Epi- 
fcopi  Remenfis  num.  16. 

%  CELERIPES  ,  Mfu/77-cus ,  Celer ,  apud  Janum  Lau- 
renb.  in  Supplemento  Antiquarii. 

«5[  1.  CELES,  Cithar  que  canitur.  V  et.  Gloffiar.  San¬ 
german.  n.  501.  Lege,  Chelys ,  Cithara  ,  a  Grae¬ 
co  ;te'xu?  ,  Inflrumentum  muficum  ,  Telludo. 

2.  CELES.  Vide  Cetes. 

f  CELEUMA  ,  pro  Celeufma  ,  Gr.  xtteuo- /aa  ,  Can¬ 
tus  nautarum  quem  in  profperis  praefertim  con¬ 
cinebant.  Occurrit  inVita  S.Genovefae  tom.  1. 
SS.  Jan.  p:  14T.  &  in  Vita  S.  Wilfridi  inter  Ada 
SS.  Benedid-  faec.  4.  part.  1 .  pag.  684.  i 

CELEYR, ,  Ephippiorum  artifex  ,  Gall.  Sellier. 
Charta  Bernardi  de  Turre  an.  1308  -  apud  Ba- 
luz.  Hifl.  Geneal.  Arvern.  to.  2.  pag.  783 ;  E Jihi- 
Tom.  II. 


CEL  470 

deleyr ,  Freneyr  ,  &  Ccleyr ,  &  Carnifices  tres  dena¬ 
rios  quilibet  pro  annata. 

CELGA ,  Modus  agri.  Chartee  Alemann.  num.  8  3 . 
apud  Goldaft.  Ut  ad  proximam  curtem  S.  Galli 
unum  juchum  arent  ,&  cum  femine  meo  feminent  an¬ 
nis  fingulis  in  unaquaque  Celga. 

CELIA ,  C er  1  a  ,  Potio  Hifpanis  veteribus  fami¬ 
liaris  ,  ut  audor  efl  Plinius  1.  22.  c.  ult.  quiCe- 
liam  &  Certam ,  promifeue  nominari  indicat.  Hu¬ 
jus  conficiendae  modum  deferibit  Paulus  Orofius 
lib.  5 .  cap.  7.  Poftmodum  diu  obfidione  conclufi  Nu¬ 
mantini  duabus  de  fubito  portis  c  uniti  eruperunt,  larga 
prius  potione  uji,  non  vini ,  cujus  ferax  is  locus  non  efl , 
fed  fucco  tritici  per  artem  confecto,  quem  fuccum  d  ca¬ 
lefaciendo  Celiam  vocant :  fufcitatttr  enim  illa  ignea 
vis  germinis  madefacta  frugis ,  ac  deinde  ficcatur  ,  & 
pofl  in  farinam  red  ait  a  molli  fucco  admifeetur,  quo  fer¬ 
mentato  fapor  au  flent  atis  &  calor  ebrietatis  adjicitur. 
Ab  Orofio  excerpfit ,  quae  habentlfidorus  lib.  2  o . 
cap.  5 .  &  Papias. 

Ex  hac  deferiptione  liquet ,  non  multum  ab- 
fimilem  f  uilfe  Celiam  a  cervifia  ,  quae  quidem  non 
ex  tritico  ,  fed  ex  hordeo  vulgo  conficitur :  quin 
&  a  Celia ,  feu  potius  ceria  ,  cervifiam  didam  opi¬ 
nor  ,  ita  ut  vocabulo  additae  aliquot  fyllabae ,  dif- 
crimen  ab  Hifpana  potione  ,  quod  in  hordeo 
videtur  conflitiffe ,  ollendant,  cum  celiae  mate¬ 
ria  triticum  fuerit  fecundum  Orofium.  At  Flo¬ 
rus  lib.  2.  cap.  1  8.  eamdem  Numantinam  deferi- 
bens  obfidionem  ,  Celiam  ait ,  e  frumento  potionent 
fuiffe,ficque  ab  indigenis,  appellari.  Qua  frumenti 
voce  hordeum  conflat  contineri  ,  quo  cervilia 
conficitur.  Tacitus  de  Germanis,  lib.  de  Morib. 
Germanorum  :  Potus ,  humor  ex  hordeo  aut  frumento 
inquandam  Jimilitudinem  vini  corruptus.  Unde  qui¬ 
dam  cenfent  Celiam,  five  ceriam  Hifpanorum, 
eamdem  fuifie  potionem  cum  Gallorum  cervifia. 
Gloffi.  Angi.  Saxon.  iElfrici :  Cervifia,  Celia,  Eala. 
Matth.  Silvatic.  Celea  ,  potio  ex  fucco  tritici  inebrians. 
Infra  :  Ce  Ili  a  ,  i.  cervifia,  dicta  d  calefaciendo.  Joan. 
Sariffierienfis  Epiflola  85.  Hoc  itaque  (vinum) 
paratius  efl  quam  Celia,  qua  d  noflratibus  ufu  vul¬ 
gari  Cervifia  nuncupatur.  Charta  Edmundi  Regis 
Angli*  tom.  2.  Monafl.  Angi.  Quinque  congios 
Celia,  &unumydromeli ,  &  3  o.  panes  reddat -  Chi- 
lienus  Monachus  in  Vita  S.  Brigidaecap.  1 . 

latices  gelidos  Celia  convertit  inundas. 
Ubi  perperam  Colganus  ex  MSS.  cella  edidit :  ibi 
enim  agitur  de  aqua  in  cerevifiam  mutata ,  ut  efl 
apud  Laurentium  Dunehnenfem  in  Vita  ejufdem 
Brigidaen.  5  5 .  AddeOrdericum  Vitalem  p.  5  39. 

Certe  Dani,  ut  audor  efl  Pontanus,  Oel ,  & 
Angli  Ael ,  cervifiam  vocant,  vocibus  ex  Celia 
confidis.  Glofi.  Saxonicum  pofl  Leges Henrici  1. 
Oalehup,  cervifia  domus :  Oale  javel ,  cervifia  ga- 
blum.  Teloneum  Monafterii  S.  Bertini  :  Omnis  to- 
nellus  five  vini ,  five  cervifia ,  five  Ala,.  .  .  dabit 
2.  den.  '  • 

Ejufdem  originis  efl  Godale  Teutonicum  , 
quafi  Goed  ael ,  proba  cerevifia.  Regeflum  Came¬ 
rae  Comput.  fign.  123.  fol.  1  o.  Eoragia  Godala- 
rum  feu  cervefiarum  qua  nos  Epifcopus  habebamus  in 
villa  Tornacenfi  una  cum  jure  ad  nos  Epifcopnm  ra¬ 
tione  diltarum  God alarum  fpectante.  Ibidem  :  Le Roy 
a  aequis  de  /’ Evefque  de  Tournai . . .  le  bracin  des 
Godales ,  &c.  Guill.  Gttidrt  an.  1214. 

A  grans  henas  plains  de  Godale. 

An.  1305.' 

Ribaus  'd' autre  partie  boivent , 

S ans  demander  cHambre  ne  file , 

Gg 


471  CEL 

Patmi  les  rues  la  Godale. 

Rurfum : 

Li  autre  leur  Godale  enent  , 

Cefl  d'  Arras  fi  comme  il  dient. 

Computum  domanii  Comitatus  Bononienfis  ari. 
1402.  Recepte  des  dangiers  de  G udales,  de  chervoifis , 
de  Bromars ,  &  de  Houppenbiers  amenees  par  mer  a 
Boulogne  ,  &c.  Vide  Hadr.  Junium  lib.  2.  Ani- 
madverf.  cap.  1  2.  &c.  Gloflar.  Prifco-Gallicum 
Pontani  pag.  2 8  2.  Perperam  vero  Francifcus  Bi- 
varu‘s  ad  Pfeudo-Chronicon  Maximi ,  a  Ceria ,  vo-^ 
cem  Cidre ,  accerfit  indeque  confedam  contendit 
pag.  306.  332. 

CELIBATUS.  VitaS.  Severi  Epifcopi  Ravennatis 
num.  1  o .  Et  exinde  coeperunt  fanttum  ejus  Celibatum 
Amplius  venerari.  Ubi  Boiiandus  annotat  Coelibatum 
poni  pro  fandimonia,  velSacerdotio.  Sed  potius 
videtur  efle  Celebritas ,  fama,  Propter  tanta  gloria 
Celibatum,  apudEricum  Upfalienfemlib.  5 - Hift. 
Suecicae,  ideft,  famam.  Ada  S.  Bernardi Epifco¬ 
pi  Carinulenfis :  fifiuem  ideo  profatus  Princeps  voluit 
habere  Capellanum  ,  quia  ipfius  plene  cognoverat  Celi¬ 
batum.  Chronicon  Andrenfe  pag.  437.  de  Ab- 
fcate,  cui  vitium  incontinentiae  objedum  fuerat : 
Ita  quod  ei  fuum  reatum ,  &  viri  Dei  Celibatum  .... 
confiteri  coattus  eft  ;  i.  caftitatem  ,  probitatem. 

*[[  CELIDONIATUS  Gladius.  Vide  Chelidoniacus. 
CELIDRUS.  Vi deChelyndrus. 

CELIMDRIA,  Celindria.  Vide  Salandra  poft 
Chelandium. 

CELIUM.  Joan.  de  Janua :  Celium,  idem  qkodCelites , 
quod  vulgo  Celionem,  vel  fi aipcllum  vocant.  Leg.  Cel¬ 
tes.  [Vide  Calio.~\ 

j .  CELLA ,  Latinis ,  eft  u&cQiiiot ,  Penus ,  promptua¬ 
rium  ,  in  quo  quaepiam  ex  iis,  quae  ad  vitam  con¬ 
ducunt,  reconduntur, veluti  Celia  vinaria, olearia, 
mellaria,  &c.  Glolf.  Gr  .Lat.  Cella  proma ,  rct^uov. 
Cella  vinaria ,  oivuv.  Interdum  pro  cubiculo,  ut 
apud  Vitruvium  lib.  2.  cap.  8.  Lateritia  Cella: 
Jib.  3.  cap.  1.  Cella  adis :  lib.  6.  cap.  9 .'  Cubicula 
etiam  &  Cella  familiarica  confiituuntur .  Glolf.  Lat. 
Gr.  Cella ,  ciKUfxu. 

Cella  vero  &  Cellula,  pofterioribus  faeculis 
ufurpantur  pro  Monachorum  domicilio  ,  atque 
adeo  ipfo  Monafterio.  Ita  paftim  Cella  vocem  ufur- 
pat  Gregorius  M.  lib.  2.  Dial.  in  Praefat.  cap.  9. 
12.  13.  21.  33.  ubi  Zacharias  [xovu^iov  vertit. 
Primitus  enim  Monachi  divifis  in  Cellis ,  feu  Cel¬ 
lulis  ,  habitabant ,  in  idem  licet  oratorium  pfal- 
lendi  gratia,  aut  facra peragendi  convenirent.  Re¬ 
gula  Macarii  cap.  13  .De  fratribus ,  vel  qui  in  ora¬ 
torio  funt,  vel  qui  per  Cellulas  confifiunt.  Clodoveus 
in  fuo  Praecepto:  Monachis  ibidem  per  diver fas  Cel¬ 
lulas  manentibus ,  feu  manfuris  ,  omnia  necejfaria . . . 
prabeantur.  Eucherius  Lugdun.  de  Laude  Eremi : 
Hac  nunc  habet  fenes  illos ,  qui  divifis  Cellulis  Aegy¬ 
ptios  patres  G  alliis  nofiris  intulerunt.  Rufinuslib.  2. 
de  Vitis  Patrum  in  Praefat.  Commanent  autem  per 
eremum  difiperfi  &  fiparati  Cellulis.  Et  lib.  3 .  num. 

2 1 9-  In  eodem  loco  circiter  quinque  millia  divifis  Cel¬ 
lulis  habitabant.  Guigo  Cartufiae  Prior  de  Quadri¬ 
partito  exercitio  cellae  cap.  9.  Et  quidem  quantum 
in  ea  ( cella.)  morari  fruttuofum ,  tantum  extra  eam 
longe  vel  diu  vagari  periculofum.  Non  enim  diutius  ha¬ 
bitator  Cella  vivere  poteft  fpir  itu  aliter  extra  Cellam , 
quam  corporaliter  pificis  extra  aquam.  Confiderate  quia 
pificiculo  illi,  qui  Alee  dicitur  ,  unum idemque momen¬ 
tum  cfi ,  &  extra  aquam  ejfe  &  expirare.  Et  Cella  qui¬ 
dem  formatur  ex  hac  dtttione  Allec ,  cum  convertitur. 
Vide  S.  Hieron.  Epift.  4.  &  31 .  S.  Auguftin.  de 


CEL  472 

Morib.  Eccl.  lib.  1 .  cap.  3  1 .  Caflian.  lib.  5 .  Inftit. 
cap.  36.  &  Collat.  18.  cap.  4.  Sozomen.  lib.  6. 
cap.  4 1 .  Niccph.  Gall.  lib.  1 1 . cap.  38.  Gaufre- 
dumGroftum  in  Vita  S.  Bernardi  Abbat  Tiron. 
cap.  x  2.  &c.  [Monafteria  quoque  Sandilnonia- 
lium  Cellas  appellant  Wolfhardus  inVita  S.  Wal- 
purgis  Abbatilfae  lib.  4.  num.  )  o.  S.  Lullus  Ar- 
chiep.  Magunt.  in  Epiftola  inter  Bonifacianas  47. 
adOfwitham  Abbatilfam,  &c.  J  Elin clncellari. 
Cella  donari  in  Statut.  Ordinis  Cartufienfis  ann. 
1368.  part.  2 .  cap.  6 .  §.  1 . 

Cellas  iftas  ,  xexx/*  vocant  Graeci  Scriptores 
paffim ,  Palladius  inVita  Chryfoftomi  pag.  54. 
Edit.  Emerici  Bigoti,  &  alii  quos  laudant  Meur- 
fius ,  &  Fabrotus  in  Glolfario  ad  Cedrenum  :  /xo- 
vctg-iifici ,  NilusNarrat.  7.  cap.  9.  Interdum  Sc  mn- 
XcBct.  Atque  inde  Cellarum ,  <3c  mxxlwv  nomen  man- 
fit  locis  quibufdam  ,  ubi  inaedificatae  erant  Cella 
Monachicae,  uti  monti  Larilfae  in  Macedonia  vi¬ 
cino,  qui  |8d/Vc?  t «V  K iXxlm  Annae  Comnenaelib.  5. 
Alexr.  p.  138.  Kellia  Innocentio  I i I .  PP.  lib.  1  3 . 
Epift.  4 .  dicitur :  Cellis  in  ^Emathia  ,  &  Celliis  in 
Bithynia  apud  eamdem  Annam  lib  1  z.  Cellarum 
Eheff alicarum  meminit  audor  Itinerarii  Hierof.  & 
Antonini,  ut  &  alterius  ejufdem  appellationis  in 
iEgypto ,  Sozomenus  lib.  6.  cap.  3  i-.  <Sc  Niceph. 
Call.  1  i .  cap.  3  8. 

CelLjE  quoque  vox  crebro  pro  Monafteriolis ,  feu 
ut  olirn  vocabant ,  Abbatiolis ,  vel  Obedi  ntiis ,  quae 
majoribus  fuberant,  fumitur.  Nam  cum  Mona¬ 
chi  praedia  variis  in  pagis  poftiderent,  eo  aliquot 
e  fuis  mittebant,  qui  &  fruges  colligerent ,  pro¬ 
curarent  reditus,  &  ad  Monafterium  deferrent: 
vel  ut  vitamfolitariam  quodammodo  in  iis  age¬ 
rent  deftinati  Monachi  ;  unde  Bonifacius  VIII. 
cap.  3.  de  Verbor.  fignif.  Cellas  ejtifmodi  loca  fi- 
creta  &  fiolitaria  interpretatur,  qua  ab  hominum fi- 
parata.  convictu  funt  ad  contemplandum  &  Deo  vacan¬ 
dum  fpecialiter  deputata.  Vel  denique  cellae  fubinde 
aedificatae  propter  nimium  Monachorum  nume¬ 
rum,  ut  ex  Monafteriis  eo  mitterentur  Monachi, 
aliifque  identidem pulfantibus  locum  darent.  Ardo 
Monach.  in  VitaS.  Benedidi  Abbat.  Anianenfis : 
Et  quia  c  ater  a  loca  eos  capere  non  quibant ,  confhtuit 
locis  congruis  Cellas  ,  quibus  prafettis  magiftris  pofuit 
fratres.  Iifdem  enim  in  locis  exftruda  etiam  ora¬ 
toria  ,  quibus  deferviendis  deftinatus  Certus  Mo¬ 
nachorum  numerus,  qui  a  Primario  Monafterio 
dependebat.  Cella  ccenobiales  ,  in  Praecepto  Lud. 
Pii  apud  Steph.  Baluzium  in  Append.  ad  Capitul. 
num.  5  8.  Charta  Arnaldi  Archiep.  Burdegal.  an. 
1120.  apud  Sammarthanos :  fiLda  S.  Macarius , 
non  Cella  S.  Crucis ,  fed  per  fi  Monaflerium  erat ,  &c. 
Charta  Galonis  Epifcopi  Parifienfis  an.  1107. 
Ita  fcilicet  ut  Abbas  Eojfatcnfis  pradittum  Monaflerium 
tanquam  Cellam  fiam  poffidebat.  [  Charta  an,  1082. 
inter  Inftrum.  Hift.  Meld.  tom.  2.p.  14 .  Jffupn- 
dam  erat  Ecclefia  BB.  Apoflolorum  Petri  &  Pauli  no¬ 
mini  dedicata ,  qua  Abbatia  nomen  habebat ;  fed  per 
incuriam  habitantium  dignitatem  hujus  nominis  amifi- 
rat.  Ordinavit  igitur  fupradittum  Concilium ,  ut  hu- 
jufmodi  Abbatia  Cella  fierent  &  Cella  nominarentur  f 
r eligio fi f que  monachis  traderentur .  ]  Rudol  phusPre- 
Ibyter  in  Vita  Rabani  Mauri  Archiep.  Mogunt. 
num.  5 .  Per  Cellas  quoque  fratrum fibi  commifforum  , 
&  per  alia  loca  inculta  ad  fi  pertinentia ,  in  quibus 
prius  non  erant ,  Ecclefias  cum  permiffione  Epifcopi  fui 
confiruxit,  &c.  Quippe  in  Agathenfi  Concil.  can. 
58.  Epaon.  cap.  1  o.  Venetico  cap.  8.Aurelian. 

I.  cap.  2  2 .  Cella  nova ,  aut  Congregatiuncula  Mona ^ 


47  3  CEL 

chorum  abfque  Epifcopi  confenfa  prohibentur  injlitui. 
Concilium  Aquifgran.  an.  8  i  j-  &  Additio  t .  ad 
Capitul.  Lud.  Imp.  cap.  44.  Ut  Abbatibus  liceat 
habere  Cellas ,  in  quibus  aut  Monacbijint ,  aut  Cano¬ 
nici  ,  &  Abbas  provideat ,  ne  minus  de  Alonachis  ibi 
habitare  permittat  quam  fex.  In  Synodo  incerti  loci 
apud  Sirmondum  tom.  1 .  Concil.  Gall.  p.  6  x  8 . 
Vetantur  Monachi  fequeftrati  per  Cellas  habitare  ,  & 
peculiare  ullum  habere.  In  Concilio  Parifienfi  an. 
im.  part.  2.  cap.  24.  dicuntur  Monachi  in 
clauflro  interdum  movere  rixas  &  feditiones,  ut 
mittantur  ad  Cellas.  V ita  Burchardi  Epilcopi  Wor- 
macienfis  :  Ibi  quoque  primum  fecit  oratorium ,  deinde 
aliis  officinis  peractis ,  Cellam  egregiam  conftruxit.  Hac 
notione  Cellam  &  Cellulam  ufurpant  Lupus  Fer- 
rar.  Epift.  1 1 .  U dalricus  lib. 3 .  Confuet.  Cluniae, 
cap.  50.  31.  Ivo  Carnot.  Epift.  269.  [  Notitia 
an.  832.  Mareae  Hifp.  coi.  769.  Praeceptum  Lu- 
dovici  Tranfmarini  ibidem  coi.  863.  Bulla  Pa- 
fchalisll. pro  Corbiniacenfi  coenobio  an.  1107. 
inter  Inftrum.  tom.  4.  novae  Gall.  Chrift.  coi.  8  5. 
Annal.  Benedid*  tom.  3.  pag.  23.  Hift.  Mona- 
fterii  Medianipag.  269.]  AdaMurenfiapag.  15.» 
5  7.  Capitul.  Caroli  M.  lib.  4.  addit.  1.  cap.  14. 
lib.  6.  cap.  138.  Walafr.  Strab.  in  Vita  S.  Galli 
cap.  5.  Orderic.  Vital.  lib.  1  2.  pag.  896.  S.  Ber- 
nard.  Epift.  25  3 . &c.  Egerunt  praeterea copiofe 
de  ejufmodi  Cellis  Monachicis  Browerus  lib.  1. 
Antiq.  Fuld.  cap.  7.  &  Haeftenus  lib.  1  2.  Difq. 
Monafl.  difq.  1.  Vide  Obedientia . 

Cella,  Interior  ambitus  Monafterii.  Innocentius 
III.  PP.  lib.  14.  Epift.  155.  Semper  Hebdomada¬ 
rius  in  Cella  remaneat f  cujus  nomine  intelligimus  inte¬ 
riorem  ambitum  vel  claufuram  :  Ji  claufura  non  fuerit, 
loca  adjacentia  officinis. 

3.  CELLA.  Concilium  Arelatenfe  ann.  12  3  4.  c.16. 
Item  decernimus ,  quod  fjud&i  mafculi  d  13.  annis  & 
fupra,  deferant  extra  domos  in  fuperiorivefle ,  in  pe¬ 
dore  Jignum  Cella,  latitudinis  trium  vel  quatuor  digi¬ 
torum  ,  nifi Jint  in  viagio  conflituti .  Vide  fjud&i. 

<5"  3. CELLA, Ephippium,  Gall.  Selle.  Capitulage- 
neralia  MSS.  S.  Vidoris  Mallii.  Idem  dicimus  de 
Cellis ,  bardis  &  frenis  irregularibus.  Vide  Sella  2. 

^[4.  CELLA,  Cella  familiarica, Vitruvio,  Gall.  Chai^e 
percee.  Tranfadio  inter  Abb.  &  Monach.  Craffenf. 
an.  1  3  5  1 .  ex  lib.  viridi  fol.  5  3 .  Infirmarius. . .  de¬ 
bet  habere  pro  Monachis  infirmis  in  dicto  Monafterio 
parapjides  (paropfidcs,)  conquas,  ollas,  mappas,  ma- 
nutergia ,  urinals  ,  Cellas  &  oleum.  V ide  Sella  1 . 

CELLANUS,  Inclufus,  qui  in  cella  monachicam, 
feu  potius  eremiticam  vitam  agebat.  S.Audoenus 
lib.  2 .  V itae  S.-  Eligii  c.  3  8  •  Erat  quidam  Cellanus, 
homo  Dei fimplex  &  redus  in  loco  quodam, non  longe  ab 
urbe Pariji 'ac a. [Ada  SS.  Maii  to.  6.p>5  1 .  De  fanda 
.  Virdiaria  eremita  feu  Cellanaincajiro  Florentino.'] 

CELLA11AR1US,  Idem  qui  Cellarius,  de  quo  mox. 
Capituia  Caroli  M.  ad  Monachos  ann.  789.  cap. 
6.  De  Cellarariis  Monafterii ,  ut  non  avari  ,fed  tales 
mittantur  ,  quales  regula  pracipit.  Ubi  Concilium 
Francoford.  ann.  794.  cap.  14.  habet  Cellarii. 
Vide  Synodum  Aquifgran.  can.  140.  Chronie. 
Cafin.  lib.  3 ;  c.  3  8 .  (al.  40 .)  lib.  4.  c.  5  5 .  &c. 

^  CELLARE ,  Cavea ,  locus  fubterraneus.  AdaSS. 
Apr.  to.  2.  p.  72  5 .  de  S.  Wernhero: De  fubtufque 
locus  fua  horribilis  paffionisin  magno  Cellari  ajjijlit. 
CELLARIA ,  Officium  Cellarii ,  quod  aliquando 
dabatur  in  feudtim  cum  domibus  ,  terris  &  red- 
ditibus  fufficientibus.  Hift.  Dalph.  to.  1 .  p.  13  3. 
in  Charta  Hugonis  Epifc.  Gratianopol.  Dereli¬ 
quit  igitur  manfum  unum  quem  mentitus  fuerat fe  habe - 


J ' ;  ‘  CEL  474 

re  pro  fetido  Cellaria. ...  Corfeffus  fuit  effe  antiquum  & 
verum  feudtim  Epifcopalis  Cellaria,  ipfam  dedi  eis  pro 
fetido  Cellaria.  V ide  Cellerai  ia  poli  Cellerarius. 
CELLARIENSIS, Cellarinjis  fpecies.  Vide  mox  in 
Cellarium. 

CELLARIE  A,  Cellarius,  qui  cellae  feu  promptua- 
rikcuram  habet.  Vidor  Vitenfis  lib.  3.  de  Per- 
fecut.  Vandal.  Uxor  quadam  cujufdam  Cellarii a 
Regis  ,  nomine  Dagila  ,  qua  temporibus  Geiferici  mul- 
toties  jam  Confeffor  extiterat ,  &c.  Cellanus  Regis, 
apud Odorannum  Monachum  in  Chr.pag.640. 
KsxxApm? »  Dorotheo  Dod.  11.  in  Typico  Sabae 
&  Euchologio.  Adde  Vitam  S.  Nili  Junior,  pag. 
69.  &  Goarum  ad  Eucholog.  p.  47. 

CELLARIUM  ,  Penarium,  lfidorus  lib.  1  5.  Orig. 
cap.  5 .  Promptuarium  ditium  eo  quod  inde  neceffaria 
victui  promuntur  ,  id  ejl,  proferuntur.  Cellarium,  quod 
in  eo  colligantur  minijieria  menfarum ,  vel  qua  necef¬ 
faria  vidui  fuger funt.  Gloffi.  Lat.  Groec.  Cellarium, 
&  Cellaromarium  (  f.  Cellar  urium )  ra/aiTcv.  Gloffi. 
Theotifcum  Liplii :  Kellera  promptuaria.  Walafri- 
dus  Strabo  de  Vita  S.  Galli  cap.  1 1 .  De  parvo  Cel¬ 
lario  panem  integrum  famulanti  porrexit.  In  veteri 
orbis  Defcriptione  c.  42.  Campania  dicitur  Cel¬ 
larium  it!fl?H<c.[Computus  an.  iao 2.  apudD.  Eruf 
fel  de  Feudorum  ufu  tom.  2.  ad  calcem  pag. 
CLxvin.  De  Cellario  Lorriaci  retegendo  xni.  I.  & 
xiii.  f.  &  xiii.  d.  Vetus  Poeta  MS.  e  Bibi.  Coillin. 

Li  vileins  monte  en  fon  Cegnail , 

Par  ou  ve  Is  tu  que  ge  t  en  tailj 

Cellarium,  Species  ipfae  quae  in  cellario  affier- 
varifolent.  Servius  ad  1.  ABneid,  Penum  &  Cella¬ 
rium  diftinguit  ,  quod  Cellarium  jfit  paucorum 
dierum  ,  penus  vero  longi  temporis.  PrsTertim  ve- 
foita  appellabantur  fpecies  quas  accipiebant  viri 
in  dignitatibus  conflituti ,  Gum  a  Principe  in 
provincias  mittebantur  ,  aut  e  provinciis  ad  Co¬ 
mitatum  evocabantur  :  praebebanturque  eoe  ex 
referipto  Principis  a  populis.  Ita  id  vocabuli  paf- 
fim  ufurpatur hac  notione  inCod. Th.  lib.  3.  de 
Offic.  judic.  1.  6.  de  Annon.  &  tribut.  1.  3  2.  de 
Erogat,  milit.  an.  apud  Aurei.  Vid.  in  Maximiano 
&  Herculio ,  &  Sulpitium  Sever.  1.  2.  Hift.  Sacr. 
in  Conflando.  Ce//ani  autem  appellatione  intel- 
liguntur  ttoIvtcitu  $pu<ri/Aa  stj7roTifaa,  Uteflin  Bafili- 
cis:fal,  vinum,  oleum,  caro  bubula,  lardum,  &  cae- 
terae  fpecies,  quae  ex  Cellario  depromi  folent. 

Cellarienses  Species  in  d.  1.  3  2  .Cod.  Th.  de  Erog. 
milit.  an.  1.  16.  de  Ind.  debit.  quae  Cellarium  alibi 
didae,  ut  obfervatum  fuprarra  uiaXuoixo.  Graeci  ap¬ 
pellarunt.  Chronie.  Alexandr.  p.  678.  AvrtfeiAiv 
aiiTov  Iv  <mhai  FTp wia?  BtQuviac  hd.yuv  Xuy.CdvovT» 

etwupxc  K)  taX^MiKcc,  cTa4<Awf.  Ita  etiam  Palladius  in 
Hifloria  Laufiaca  cap.  1 4.  &  Harmenopulus  lib. 
2.  tit.  1  o.  Gloffae  Lat.  Gr.  MSS.  S.  Germani  Pa- 
rif.  Penus ,  ntWa.yiv.ov .  [  Gloffae  Bafil.  mxx &%iy.ov  ,v.t- 
y^vfXjAvov.  ]  Atque  inde  promptum  efl  affequi  , 
quid  fit  Cellarinjis  in  Edido  Chlotarii  II.  Regis  c. 
2  3  .  in  Synodo  Parifienfi  V.  Et  quandoquidem pafiio 
non  fuerit,  unde  porci  debeant  faginar  i ,  Cellarinjis 
in  publico  non  exigatur.  Efl  enim  id  quod  Cellarii 
nomine  exigi  folet. 

Gellarium  ,  Cella , cubiculum.  Concilium  Are¬ 
latenfe  II.  c.  4.  Nullus  Diaconus ,  vel  Presbyter  ,  vel 
Epifcopus ,  ad  Cellarii  fecretum  intromittat  puellam  , 
&c.  Agathenfe  c.  1 1 .  Ancillas  vel  libertas  d  fecre- 
to  minijierio  ,  &  ab  eadem  manfione  ,  in  qua  Clericus 
manet,  placuit  removeri.  Ita  in  Cone.  Arvernenfi  c. 
1 6  .  ubi  quod  Cellarium  dicitur  ,  Cella  appellatur 
in  Concilio  Turonenfi  II.  c.  12.  Cellulae.  19. 


47  y  CEL 

CELLARIUS,  Cui  potus  &  efcaecura  eft ,  qui 
Cella  vinariae  &  efcariae  praeeft  ,  promus.  Gloff. 
Graeco  Lat.  KtXXapics,  Penuarius.  Lexic.Gr.  MS. 
Reg.  Cod.  2062.T  u/aIui;  ,  ezsAXapic?.  Vox  Latinis 
nota:  fed  praefert  i  m  haec  vox  ufurpatur  pro  offi¬ 
cio  Monaftico.  Cyprianus  in  Vita  S.  Flilarii  Are- 
latenfis :  Poft  breve  tempus  in  congregationis  Cella¬ 
rium  eligitur.  Coepit  igitur  attente  &  fludiofe  illis  velle 
largiri  quibus  ejfet  neceffarimn  ,  etiamji  abflmentia 
amore  nihil  peterent.  Vide  Capitulare  de  Villis  c. 

5  8.  Capitula Ludov.  Pii.  Addit,  i.cap.  56.  Vi¬ 
tam  S  Benedidi  Abb.  Anianae  n.  9.  &  Haefte- 
num  lib.  5 .  Difq.  Mon.  trad.  7.  difq.  4. 

Cellarii,  Qui  cellaria  publica  feu  fpecies  cella- 
rienfes  affervabant,  in  Novella  Marciani  de  In- 
dulg.  reliqu. 

Cellarius  Co  qjj  i  n  JE  ,  in  Monafteriis  ,  in 
Charta  Willelmi  Ducis  Aquit.  an.  1 1  31.  pro  Ab¬ 
batia  Angeriacenfi. 

f  CELLAROMARIUM-  Vide  Cellarium. 

CELLEN ARIUS.  Defcriptio  cenfuum  Monafte- 
rii  S.  Emmerammi ,  apud  Bern.  Pez.  to.  1 .  Anec- 
dot.  part.  3.  coi.  70.  Decem  Cellenarii  :  ex  his 
quatuor  dant  cervijiajitulas  xx.  Duo  dant  xxx.  dena¬ 
rios  ,&  alii  duo  xxx.  denarios ;  duo  Jine  cenfu.  Celle¬ 
narii  iidem  videntur  qui  Cafarii  feu  Coloni ,  ac 
fortafle  fic  didi  a  cella ,  cafa ,  tugurium,  qua  no¬ 
tione  vocabulo  cella  ufus  efl;  Horatius. 

CELLERARIUS,  Idem  qui  Cellarius.  Odorannus 
Monach.  in  Chron.  an.  1031.  Raimbertus  Cellera¬ 
rius  Regis.  [Chartular.  S.  Germani Parif.  f o\.i. Red¬ 
ditus  qui  debetur  Cellerariis  Regis ,  qui  cu fodiunt  prejfo- 
rium  Regis  apud  S.  Stephanum ,  &c.  ]  Hugo  Floref- 
fienf.in  Vita  B.Ivertae Reclufte  n.  15.  Cujus  (Epi- 
fcopi)dr  rerum  difpenfator  &expenf  arum  creditor  erat , 
...  &  ut  vulgo  dicitur,  erat  ejus  Cellerarius.  Lanfran- 
cus  in  Decretis  pro  Ord.  S.  Benedidi  cap.  8.  Ad 
Cellerarii  minifterium  pertinent  omnia  qua  in  pane  & 
potu  &  diverjis  ciborum  generibus  fratribus  funt  ne¬ 
ce  fana  —  procurare ,  omnia  vafa  cellarii  &  coquina 

6  fcjphos  &  jufias  ,  &  catera  vafa  refettorii  ,  <& 
omnem  horum  trium  nece ffariam  fupelleltilem  miniflra- 
ve.  Fortunatus  Pidav.  inVita  S.  Paterni  Epifc. 
Abrincat.  c.  3.  Ab  Abbate  fuo  ad difpenfationem  Cel¬ 
larii  deputatus.  De  officio  Cellerarii  ,  alia  habent 
Regula  S.  Benedidi  cap.  31.  Regula  S.  Ilidori  c. 
1  9.  Regula  Magiftri  cap.  16.  S.  Fruduofi  c.  6. 
Udalricus  lib.  3.  Confuet.  Cluniae,  cap.  18.  Ec- 
kehardus  Tunior  deCafib.  S.  Galli  cap.  4.  Mona¬ 
dicum  Anglic.  tom.  i.p.  147-  149.  297.  &c. 
Suberat  porro  Cellerarius  Prsepofito.  Anfelmus 
Leod.  in  Wazone  Epifc.  Leod.  c.  85.  Cellerarius 
annonam  ,  vinum  ,  pulmenta  fufeipiens  d  Prapojito  , 
Pralati  feniorumqite  difpenfat  mandato. 

Cell  e  r  ar  1  a,  in  Monafteriis  feminarum,  cujus  of¬ 
ficium  deferibitur  aPetro  Abaelardo  pag.  1 5  7.  & 
in  Synodo  Aquifgran. 

Subcell  e  rarius,  apud  Silveftrum  Girald.  lib. 
1 .  Itiner.  Cambrise  cap.  1 . 

qf  Cflleraria  ,  Officium  Cellerarii.  Varias  hujus 
officii, quod  multiplex  fuit  in  Dalphinatu  ,  fun¬ 
ctiones  Sc  annexas  ei  mercedes  accurate  deferi- 
ptas  habes  to.  1 .  Flift.Dalphin.  pag.  106.  Cellera¬ 
rius  Avalonis  ,  ctijus  erat  Recolligere  bladum  & 
ponere  in  granaria  Comitis  ,  capiebat  ratioiie  Celle¬ 
rario,  fuper  Tenementarios  Comitis  feu  in  ejus grana- 
rio  quatuor  fextarios  f  rumenti  &  quinque  folidos  pro 
una  tunica,  &  duos  folidos  &  fex  denarios  pro  pelli¬ 
bus  dreivaria  avens,.  Jj)ui  tenet  Cellerarium  (  S.  Do¬ 
nati  )  debet  ratione  Cellerarta  facere  vendi  vinum 


CEL  476 

Comitis  tempore  banni ...  &  debet  recipere  medieta¬ 
tem  tertii  decimi  denarii  qui  debetur  illi  apud  S .  Do¬ 
natum  ,  c 'r  debet  percipere  tertiam  decimam  partem 
omnium  bladorum  qits  Dominus  Comes  capit  apudS. 
Donatum  de  cenjlbus  &  tafchiis ,  &  debet  habere  li¬ 
brationem  cum  uno  equo . . .  &  pro  hoc  debet  recollige¬ 
re  totum  bladum  Comitis ,  &  illud  reddere  ad  manda¬ 
tum  ipjius ,  &  debet  pro  Celleraria  placitum  ad  mife- 
ricordiam.  Cellerarius  Montis  -Lupelli  plenariam 
habebat  potejlatem  qUofcumque  redditus,  cenfus,  emo¬ 
lumenta,  obventiones ,  &  alia  jura  ('Humberti  II. 
Dalphini  )  ditta  Cafellania  per  fevel  per  alium  ido¬ 
neum  fubfitutum  petendi ,  exigendi  &  recuperandi , 
necnon  pro  ip forum  folutime  jure  fifcali  pignorandi ,  & 
debitores  compellendi  juris  remediis  opportunis,  &  de¬ 
mum  omnia  alia  faciendi ,  qua  ad  ipjius  Celleraria  of¬ 
ficium  nofcuntur  quomodolibet  pertinere  ,  potifime  ven¬ 
ditiones  laudandi  &  de  quibufeumque  rebus  qiu  te¬ 
nentur  a  nobis  ,  qua  in  alium  transferentur ,  retinendi 
&  inve f  lendi  emptores  rerum  ipfarum  nomine  noftro  & 
pro  nobis ,  ac  etiam  ,  fi  expedierit ,  ipfas  res  &  jura 
quacumque  transferendi  per  quempiam  in  alium ,  jure 
pralationis  retinendi  nofro  nomine  &  pro  nobis  ,  pro¬ 
ut  per  alios  pradeceff ires  ditia  Bertheti  Cellerarios  di - 
ili  loci  pradicla  funt  &  fuerunt  fieri  confueta.  Ibi¬ 
dem  pluresalii  Dalphinatus  Cellerarii  memoran¬ 
tur,  de  quibus  fi  plura  cupis ,  ipfum  locum  adi. 
Vide  Cellaria. 

f  Cellerariatus  ,  Officium  Cellerarii  Momfterii 
S. Claudii, uthabetur  in  Statutis  ejufd  locip.  8  3 . 
CELLER1UM  ,  Cella  vinaria,  Gall.  Cellier,  in 
Codice  cenfuali  Calomontis ,  &  in  Chartulario 
Aptenfi  fol.  72.verfo. 

CELLI.  S.  Audoenus  lib.  2.  Vitae  S.  Eligii  cap.  15. 
Nullus  Chrifltanus  ad  fana, vel  ad  petras, vel  ad  fontes, 
vel  ad  arbores,  aut  ad  Cellos,  (quidam  Codd.  habent 
ocellos )  vel  per  trivia  luminari  a  faci  at,  aut  vota  reddere 
prafumat.Legend.forte  lucellos,  i.  lucos.W ide  Arbor. 

^fCELLIO,  Cellarius.  Infcript.  Grut.  pag.  582. 
n.  10.  D.  M.  SECUNDI  NUNDINI  PRI¬ 
MITIVI  CELLIONIS. 

CELLIOLA  ,  pro  Cellula.  CellioU  Monachorum , 
apud  Thomam  Archid.  in  Hift.  Salonitana  c.  42. 
CELLIOT A ,  Graecis ,  ,  Camerarius, Cu¬ 

bicularius  apud  Imperatores  Conftantinopolita- 
nos.  Phranzes  lib.  2.  Chronie,  cap.  1.  Hic  quoque 
mos  tenet ,  ut  CellioU  Imperatoris  ad  fe pulchrum  ejus, 
ufque  ad  prima  facra  funeralia  Jive  jufla  per feverent. 

OC?  Praeter  hanc  alia  affertur  hujus  vocis  notio  in 
Gloftario  mediae  Graecitatis ,  ubi  «exxwla/  dicun¬ 
tur  primum  Monachi  in  cellulis  recluji  ;  deinde 
Anachoreta,  qui  cum  funt  ad  labores  ineptilfimi 
Sc  oneribus  Monafterii  impares  ,  quiete  tamen 
vivere  exoptent;  extra  Monafteria,  quae  muris  un¬ 
dique  cinguntur  ,  cellam  collata  pecunia  cui 
Templum  ,  vinea  &  campus  annrexa  funt ,  quo¬ 
rum  fru&ibus  vivere  poliunt,  coemunt,  ibique 
cum  nonnullis  fociis  vivunt :  cum  dies  feftus 
agitur,  ad  Monafterium  procedunt  &  officiis  ce¬ 
lebrandis  affiftunt :  quibus  finitis ,  ad  cellam  re¬ 
grediuntur  ,  &  domeftica  negotia  obeunt  ,  & 
cum  libuerit ,  precibus  operam  dant.  Ita  de  Cel- 
liotis  apud  Grtecos  hodiernos  Allatius  lib.  3. 
deConfenfu  utriufque  Ecclefiae  cap.  8.  num.  8. 

^1  CELLIS.  Felix  Mon.  in  Vita  S.  Guthlaci ,  fec.  3 . 
SS.  Benedid.  part.  1.  pag.  278.  Cum  alto  dis 
quadam  loca  fpinofa  per  luflr  aret  Jine  Cell  e  agrefi ,  rura 
gradiendo  ,  inruit  in  quandam  [pinulam  fub  inculta 
telluris  herbis  latentem ,  medelanium  planta  ipjius  inf - 
gens ,  tenus  talo  rumpendo  totius  pedis  cratem  perfo- 


i 


47  7  CEL 

ravit.  Si  nonlcgenduin  Calle,  Semita,  Cellis  vi¬ 
detur  genus  calceamenti ,  f.  idem  quod  Calones, 
Gall.  Sabots. 

CELLULA  ,  diminutivum  a  Cella ,  noftris  Cellttle , 
CubiculumMonachi.ConciliumTuron.an.5  6  7. 
can.  1 5 .  Nec  liceat  Monachis  Cellulas  habere  commu¬ 
nes  ,  ubi  bini  maneant.  Ita  inConcilio  Agath.  can. 
58.  Aurelian.  I.  can.  22.  inNov.  5.  Jutliniani 
&c.  Vide  Cella  &  Haeftenum  1.  1  2.  Difbuilit. 
Monafl.  trad.  j.difq.  2.  3.  & c. 

CELLULANUS  ,  Concellaneus  ,  contubernalis  , 
Monachus  qui  in  ead.  cella,  cellula ,  aut  Monafte- 
rio  habitat.  Sidonius  1.  9.  Ep.  3  .  De  Senatu  Ltri- 
nenjtum  Cellulanorum.  Dicuntur  vero  Cellulani ,  ad 
diferimen  coeterorum  Monachorum  ,  qui  feorfim 
in  diverfis  &  difperfis  per  eremum  cellulis  habi¬ 
tabant.  KeAAwra/  apud  Dorotheum  dodr.  16 . 

Sic  etiam  appellatur  contubernalis  Clericus , 
quem  ad  amoliendas  maledicorum  calumnias , 
habere  jufli  fu nt  Epifcopi,  iplique  Prelbyteri  & 
Diaconi ,  ut  eft ,  apud  Gregor.  M.  1.  4.  Ep.  44. 
in  Capital.  Car.  M.  1.  5.  c.  1  74.  &  in  Synodo  Ti- 
cinenli  an.  S50.  cap.  1 .  in  Capitulis  datis  Pre- 
fbyteris  cap.  8.  editis  a  Stephan.  Baluzio  poft 
•  Capitular.  pag.  1 3  7  5 .  &c.  apud  Ennodium  O- 
pufe.  7.  cujus  eft  titulus ,  Praceptum  quando  jufli 
funt  omnes  Epifcopi  Cellulanos  habere.  In  ipfo  vero 
opufculo  Concellanei  dicuntur.  Chron.  Reicher- 
fperg.  an.  272.  Lucius  PP.  Pracepit  ut  duo  Prc- 
fbyteri  &  3 .  Diaconi  in  omni  loco  Epifcopum  non  der 
ferant  propter  teftimonium  Ecclefiafticum.  S.  Augufti- 
nus  Epift.  2  3  6.  dePrcfbytero  :  Apud  farno  fam  mu¬ 
lierem  ,  nullum  fecum  Clericum  habens ,  remanere  & 
prandere  &  coenar e  aufus  efl.  Adde  Concil.Gerun- 
denfe  fub  Hormifda  cap.  6.7.  Synod.  Rom.  ll. 
fub Greg. I. Concil. T olet. IV .  cap.  22.  23.  La- 
teran.  I.  cap.  1 1 .  Trident.  feff.2  3  .  cap.  18.  &c. 
Vide  Concellita ,  Syncellita  ,  Syncellus ,  Prefbytcra. 
CELLU  LARII.  Capitulare  de  Villis  cap.  10  .Ut 
Majores  noflri ,  efl  Foreflarii ,  Poledrarii ,  Cellutarii, 
Decani ,  T elonarit  efl  c  at  eri  minifteriales  &c .  U  bi  le¬ 
gendum  forte  Cellarii ,  qui  cellariorum  curam 
gerunt  in  praediis  <3c  villis  dominicis. 

CELONES.  Thwroczius  in  Salomone  Rege  Hun- 
gar.  cap.  50.  Bulgari  navigantes  inCelombus  fitis , 
per  ingenia  fufflabant  ignes  fidfureos  in  naves  Hunga- 
rorum.  Ubi  corredor  edidit  Celocibus ,  ut  monet 
Freherus.  [At  potuiftet  retinere Celonibus ;  Ce- 
lones  enim  ,  inquit  Ifid.  lib.  19.Orig.cap.  1  .quas 
Graci  k txdxs  vocant ,  id  efl ,  veloces  biremes  vel  trire¬ 
mes  agiles,  &  ad  miniflenum  claflis  apta.  Ennius  : 

Fabitur  uncia  carina  per  aquor  a  cana  Celonis. 
Ead.  fere  habent  Gloflf.  Sangc<rm.&  Bituric.  MSS.] 
f  CELSITONANS  ,  Altitonans.  De  Deo  dicitur  in 
Codice  Traditionum  S.  Emmerammi  apud  Ber- 
nardum  Pez,  to.  1 .  Anecdot.  part.  3 .  coi.  1 1 3 .  & 
apud Theodulfum  lib.  2.  Carni,  v.  447. 
CELSITUDO,  Titulus  honorarius  Regum  ,  apud 
Nicolaum  I.PP.  Epift.  3  6.  57.  VideBefliumin 
Comitib.  Pidav.  pag.  177»  [  S.  Bernardum  in 
Epiftola  ad  Ludovicum  Regem  Franc. inter  ejus 
opera  to.  1 .  coi.  2  5  4.  edit.  1690.]  &c. 
CELTICUS.  Gloff.  Lui.  GaW.  Celticus  ,Nobles.[  Jo- 
han.  de  Janua :  Celticus,  Nobilis,  &  dicitur  a  Celfus. ] 
CELTIS,  Coelum  fculptorium,  aut  potius  Aat^eJW- 
piov.  W.  Brito  in  Vocab.  Celtis,  inflr  amentum  fer¬ 
reum  aptum  ad  fculpendum ,  CifelGallice ,  dicitur  a 
celando ,  fed  nufquam  efl  in  Biblia,  unde  fjob.  19. 
ttbi  quidam  legunt:  Vel  Celte  fculpautur  in  filice,  GG. 
in  originali  ut  antiqua  Biblia  habent,  certe ,  &  nullus 

ll 


CEM  478 

fanttorum  cxpojitoriim  poni  Celte.  Vetus  Infcriptio 
Romoe  :  Malleolo  et  Celte  literatus  cilex. 
^[CELUM,  Umbella, quae  in  procelfionibus  &  fu- 
nerilfus  Regum  portatur ,  Gall.  Ciel,  fepius  Dais. 
Hac  voce  utuntur  Rob.  Goulet  in  Jurib.Univer- 
litatis  Parif.  fol.13 .  v°.&  Menotus  in  Scrm.Qua- 
drag.  fol.  144.  v°.  Melius  feriberetur  Coelum. 
5[CELURA,f.  Ledti  fupremum  tegmen,  aLatino 
Coelum  ,  Gall.  Ciel  de  Ut  ,fond  de  lit.  Litterae  Rems 
Angi.  an.  1388.  Unum  lectum  de  panno  aureo .  .  . 
unum  coopertorium  cum  Celura  integra  efl  teflerio  de 
eadem  fecla  ,  ac  tribus  curtinis  de  rubeo  tartarino. 
CELY DRUS.  Vide  Cbelyndrus ,  Coluber. 
CEMA,Cemata.  Papias :  Cernat  a ,  pecunia.  Cema 
pondus  retinet  3 .  fcrupulorutn.  Leg.  forte  Cermata 
ex  Groec. 

CEM  BELLUM  ,  Gallice  Cembel  ,  Species  tornea- 
menti  feu  haftiludii  ,  ut  cenfet  Falcetus  :  quae 
quidem  vox  in  Poetis  noftratibus  crebrius  oc¬ 
currit.  [Marten.  tom.  4.  Anecdot.  coi.  1 1  8.  ex 
Concilio  apud  Lillcbonam  ann.  1080.  Nulli  li¬ 
cuit  inimicum  quarenclo  vexillum  vel  loricam  portare , 
vel  cornu  fonare  ,  neque  Cembellum  mittere  ,  pofl- 
quam  ivfi dia  remanerent.']  LeRoman  deGarin: 

A  Mafcon  vindrent  eins  que  Prime  venift , 
fjufqud  la  vefpre  ont  le  Cembel  bafti  > 

Parmi  la  ville  en  efl  leve  li  eris. 

Alibi : 

Puis  s' en  efirent  par  la  porte  feguin  , 

Tres  que  au  Cembel  ne  priftrent  onques  fin. 
Rurfum  : 

Lor  aguet  metent  en  un  bruel  de  fitpin , 

Au  Cembel  vet  Girbert  le  fil  Garin. 

Le  Roman  des  Mir acies  du  Chevalier : 

Li Chev  alter  s  qui  moult  ert  biaux , 

Mains  poigneis  &  mains  Chenbiaus , 

Mainte  joute ,  mainte  encontree, 

Faifoit  de  li  par  la  contree . 

Alibi : 

Ne  tornoie  ne  ne  Chenbele. 

Guillelmus  de  Dola  : 

fl'ue  naille  au  Cembel , 

Tant  a  bien  en  l i 
(flue  moult  embeli 
Li  gieu  fous  Pormel. 

Le  Roman  de  Rou  de  Vacce  MS. 

Ni  a  qui  lor  ofl  fair e  ne  aflaut  nt  Cembel . 
Guill.  Guiart  an.  1214. 

Buridan  qui  fi  fe  defgoife , 

Efl  pris  &  lier-  en  pot  d' eure  , 

EtGautier  d  qui  l’en  court  feure , 

Tofi  compere  leur  Cembiau  chier. 

Chr.  MS.  Bertrandi  du  Guefclin  : 

Se  bataille  n' avet.’ &  eflour  &  Cembel , 
Encontrele  Caflal  le  Chevalier  ifnel. 

[Le  Roman  de  Partonopex  MS. 

Hermans  efl  iflus  du  chafiel , 
fi)  ui  fu  abatus  au  Cenbel.  ] 

Occurrit  etiam  apudReclufum  in  Poemate M$< 
Des  Mir  acies  noflre  Dame. 

CEMELIA.  Vide  Cimelia. 

CEMENTARIA.  Papias :  Cemtntaria,  Ecclefia.Le* 
gendtim  Coemeteria  ,  ni  fallor:  nam  5c  in  Eccle- 
fiarum  ambitu  funt  ccemeteria.[Verum&  inMS. 
Ecclefioe  Bituric.  legimus ,  Cementaria.  In  Com. 
puto  anni  1202.  apud  D.  Bruffel  de  Feudorum 
ufuto.  2.  ad  calcem  pag.  clvi.  a  Caementum  di¬ 
citur  Cementaria,  Stru&ura,  Gall.  Maponnerie :  Pro 
Cementaria  flabiliorum  Regis  novorum ,  &  de  domibus 
Regis  retegendis  xxxvm.  /.  &  vi.f  J 


479  CEN 

«fi  CEMENT  ARIUS ,  Jgui  vicium  munibus  qnaritat. 
Vet.Gloff.  Sangerm.  MS.  num.  501.  Eft  pro  Ca- 
mentarius ,  Gall.  Mapon. 

<(f  CEMERARI7E.  Papias  MS.  Bitur.  Cemeratias , 
Jitvas  obfcuras.  Gloifar.  Sangerman.  MS.  n.  501* 
habet,  Cemeria  ,  filva  obfcura. 

%  CEMERIfE.  Vide  Cemeraria. 

CEMINE  ,  Preces  Connubii.  Papias  MS.  &  Edit. 

'4jj'  CENA  ,  Cenadicum.  Vide  C  cena  ,C  cenaticum. 
CENAGIATOR  ,  Cui  cura  commifla  eft  refi¬ 
ciendorum  aggerum  atque  exclufarum,  apudLo- 
binellum  tom.  2.  Hift.  Britan.  coi.  266.  David 
quoque  filius  Lumanii ,  qui  erat  Cenagiator  exclufa¬ 
rum  Comitis  dedit  Deo  &  S.  Nicbolao . .  .fevum  f 'uum 
quod  in  ipfa  exclufa  habebat  folutum  &  quietum.  Ar¬ 
chivum  Majoris  Monafterii :  Normannus  Cenagia¬ 
tor  dedit  nobis  paragium  unum  in  clufa  qua  cfi  in 
faltu  bofci ,  &  recepit  pro  hoc  a  domno  Eurchardo  ... 
xxx.  [olidos.  Annuit  hoc  David  magifier  Cenagiator. 
’«j[  CENAGIUM ,  Cenale  ,  Cenarius,  Cenaticum, 
&c.  Vide  Ccenagium ,  Ccenale  &c. 

^ CENCRIAS,  Granofus.  Ceneris ,  Giro.  Papias  MS. 
Cenchris  eft  pretiofus  lapis,  qui  pluribus  granis 
quafi  millii  confperfus  videtur.  Hinc  forfanillud 
Cencrias  &  ejus  fignificatio  apud  Papiam. 
CENDALUM  ,  Cendatum  ,  &c.  Tela  fubferica, 
vel  pannus  fericus ,  Gallis  &Hifpanis,  Cendal : 
quibufdam  quafi  Setal ,  interpofito  ,  n.  ex  feta , 
feu  ferico;  aliis  ex  Graeco  mvduv ,  amicius  ex  lino 
Aegyptiaco  :  aliis  denique  ex  Arabico  Cendali ,  fo¬ 
lium  delicatum, fubtile  :  vel  /awnwafubtilior.Vide 
Odav.  Ferrarium  in  Cendale.  Hiftoria  Abbatiae 
Condomenfis  pag.  504.  Duas  cortinas  de  Cendalo 
rubeo  &  viridi.  Hariulfus  lib.  3 .  Cliron.  Centul. 
cap.  3  •  Malna  ferica  tres  ex  pifce  1 .  ex  Cendalo  4. 
[  Praeceptum  Philippi  Pulcri  apud  de  Lauriere 
to.  1.  Ordinat.  Cendala,  telas ,  ferienm  >  feu  coto - 
num  ,  &c.  Teftamentum  Everardi  Comitis  an. 
8  3  7.  apud  Miraeum  to.  1 .  pag.  2  1 .  coi.  1 .  Pla- 
netas  duas,  unam  riatam,  alteram  de  Cendalo.  Legi¬ 
tur  apud  Marten.  to.  1 .  Anecd.  coi.  1  3  0  6.  &  to. 
4.  coi.  900.  Ex  Cendalo  fuifle  Vexillum  S.  Dio- 
nyfii  vulgo  Aurifiammam ,  in  hac  voce  teftimoniis 
fuit  comprobatum.]  Le  Roman  ddAubery  MS. 

Lenfeigne  tinfi  qui  fut  de  Cendel  pur. 

Alibi  : 

Cendeux  &  pailes ,  &  argent ,  &  ormier . 
Philippus  Moukes  in  Chilpencos 
Si  prifent  mult  or  &  argent , 

Muls ,  &  palefrois ,  &  cevaus , 

Et  vairs  &  gris ,  &  bons  Cendaus. 

Henrico  I, 

Si  ot  palefrois  &  cevaus , 

Et  denirs ,  &  dras ,  &  Cendaus . 

Vetus  Poema  de  G  ann  le  Loherans : 

La  veijfies  ces  haubers  endoffer , 

Et  ces  enfagnes  de  Cendax  venteler . 

Guill.  Guiart  an.  1 303. 

Penonciaus  Pont  li  Difenier 
De  fin  Cendas  drecies  au  halle. 

Computum  Stephani  de  la  Fontaine  Argentarii 
•Regii  an.  1351«  Peur  i .  botes  de  Cendal  de  graine 
12  o .  efcus.  Pour  une  bote  de  Cendal  jaune  5  2 .  efcus. 
IJCendalium.  Hift.Dalph.to.  z.p.  334.  Domi - 
cellas  quolibet  anno  tn  cfiate  cor  fetis  Jimplicibus  induant 
cum  forratura  Cendalii  pro  Dominabus  pradittis , 
f  Cendale.  Memoriale  Poteftatum  Regienf.  ad 
an.  1233.  In  pellibus  variis  &  Cendalibus ,  (jyc. 
^endatum  ,  Centatxjm,  idem  :  Italis  Zen- 
flado.  Ilolandinus  in  CJ1J9&,  l;b>  4-  eap.  9,  Tunc 


CEN  480 

accejfil  unfis  dv  popularibus  Padua  ...  ad  Cendatum 
pendens  de  fublimi  antenna  carrocii,  &  capiens  ip fune 
Cendatum  ,  feu  vexillum  ambabus  manibus  reverenter 
dedit  in  manibus  D.  Imperatoris.  Adde  lib.  1 .  cap. 
13.  Concilium  I.  Salifhurg.  In  pileis  fufifuraturas 
non  habeant ,  niji  forte  de  nigro  Centato  ,  vel  panno. 
Ubi  legendum  Cendato.  Adde  Ughellum  to*  7. 
pag.  1275.  ubi  perperam  editum  de  rendato  ,  pro 
de  Cendato.  Occurrit  etiam  in  Charta  Petri  Epifc. 
Parif.  ann.  1218.  apud  Sammarthanos  ,  [apud 
Mabilloniuin  to.  3.  Analed.  in  Adis  Epiicopo- 
rum  Cenoman.  &  in  Adis  SS.  Benedid.  fsec.  4. 
part.  1.  p.  1 1  6 .  ex  Vita  S.  Angilberti  Abbatis.  ] 

f  Ce  ldal.  Computus  anni  1202.  apud  Dom. 
Bruffel  Trad.  Gall.  de  Feodis  tom.  2.  ad  calcem 
pag,  clvi.  coi.  2.  Pro  una  furura  de  Celdal.  ad  ro¬ 
bam  viridem . .  .  xl.  f.  Ibid.  pag.  clvii.  coi.  1 .  Pro 
roba  de  viridi  forato  de  Celdal  odio  dies  ante . Magdale - 
nam  lx./ In  eod.  Computo  legitur  bis  Cendallum. 

Cendetum,  in  Concilio  Senonenfi  ann.  1346. 
can-.  2  . 

Cindatum  &  CiNDAitrs,  aut  Cindabus  ,  in  Chroni¬ 
co  Fontanell.  c.  1 6.Cafulas  y.Cindados  1  2.  colo¬ 
ris  dtverji.  Infra:  Cafulas  item  exCindato  Indici  co¬ 
loris.  Ibidem:  Cafulas,  planetas ,  ac  Cindados  diverfos 
3  o .  quorum  colores  oneri  videtur  deferibere.  [  Chro- 
nicon  Siciliae  apud  Marten.  to.  3.  Anecd.  coi.  89. 
Forma  militaris  apparatus  ejl  cum  fpalleriis  de  Cinda- 
.to  &  manto  de  Cindato.~\ 

C  ind  ALUM.Teftam.Garini  Goujons  an.  1314. 
Unum  fupertunicale  forratum  de  Cindalo.  Inventar* 
Ecclefiae  Noviom.  an.  1419.  es  Archivis  ejuf- 
dein  :  Item  una  Cappa  duplicata  de  Cindalo  rubeo • 
Item  una  cafula  duplicata  de  Cindalo  rubeo  optimo. 

Sendalum  ,  In  Concilio Londinenfi  an.  1342.  can. 
a.  Gaufridus  Vofienfis  part.  2.  c.  20.  Corpus  aro¬ 
matibus  vero  condientes ,  involutum  linteo  candido  , 
deinde  corio  forti  fuper  pallio  ,  quod  vocatur  Sendal  t 
viridis  coloris ,  Cenomanis  detulerunt. 

ZeKdarddm,  pro  Zendaldum  ,  aut  Cendal  dum ,  in 
Concilio  Budenfi  c.  3 .  Vide  in  Premidiones. 
CENDRER1US.  Vide  Cinerarius. 

CENEGILD ,  &  Cvnegild  ,  &  Cynebot  ,  voces  Sa- 
xonicae,  quibus  intelligitur  eacompofitionis  feu 
muldae  pars ,  quae  ab  interficiente  Sc  ejus  cogna¬ 
tis  ,  interfedi  cognatis  reddebatur  ob  amilfum 
confanguineum.  Quo  fpedat  illud  Taciti  deMo- 
rib.  Germ.  Recepitque  fati  factionem  nmverfa  domus, 
ubi  de  luendo  homicidio  agit.  Saxonibus  Cyn  , 
eft  cognatio  ,  ;jilt>  ,  folutio  ,  vel  pecunia.  Oc-r 
currit  vocabulum  in  Legibus  Aithelftani  cap.  7. 
CENES ,  Infpeclio.  Papias  MS.  Bit-uric. 

^  CENETO,  E  (limo , judico.  Idem  Papias  MS.  For¬ 
te  legendum  Cenfeo ,  nifia  Cenes,  Infpedio,  Cene- 
to  ducendum  putes. 

^1  CENETUS,  xtvy.c/uctTu*rcc.  Gloff.  Eat.  Graec.  Jj)ut 
eft  alba  fronte. 

CENITH,  Vertex  caeli  vulgo  Zenith.  Archithrc- 
niusl.  8.c.-io.  v 

....  Et  mundi  figitur  axe 
Indeclive  Cenith  ,  &c. 

CENITUS.  LexSalicatit.  3  2.  de  Convitiis:  Si  quis 
alterum  Cenitum  clamaverit ,  600.  denar.  ...  mut¬ 
iletur.  Ubi  Gloflae  ,  oculum  rutum  habentem  ,  Gall.- 
Borgne.  Verum huicce  interpretationi  repugnant 
plerique.  Goldaftus  hominem  nihili  hoc  vocabulo 
fignificari  ait  ,  ex  Germanico  Kein  nuts.  Wende- 
linus,  quafi  Ghy-niet ,  cenitum  effidum  putat, 
id  eft,  tu  nihili.  Homo  ftultus  &  nihili  apud  Agel- 
liuml.  jo.c,  i9.Dudo  1. 3. de  A&i*Normann. 

pag. 


48 1  CEN 

pag.  c )6.Duris  & obfcenis  verbis  me  turpiter  lacejfiflti , 
cum  me  effeminatum  armifque  frigidum ,  quin  etiam 
nihilum  vocafli.  Apud  Caafarem  lib.  3.  de  Bello 
Gallico ,  nullius  ufus  Imperator, 
fp*  Eccardus  Cenitum  Cinaedum  interpretatur.  Mu- 
ratorius  to.  1.  part.  2.  p.  47.  vifis  omnium  fen- 
tentiis ,  redit  ad  eam  quaeGoldafli  &  Wendejini 
eft,  Cenitumque  interpretatur  hominem  nihili:  quod 
idem  arga  lignificat,  inquit,  fuffultus  vctuflilfimo 
Codice  Eflenfi ,  qui  vetuftam  gloffam  affert  :  Ce¬ 
nitas  ,  id  eft  arga.  Quae  cum  vocibus  Graecis  «p yog, 
piger ,  otiofus ,  &  ucvog ,  inanis, vacuus,  iners,  ma¬ 
gnam  habent  cognationem.  Codex  Gwelferbita- 
nus  apud  Eccaraum  habet Cynittim  :quod  fi  vera 
effet  ledio,  a  GraecontW  nuvcg,  Canis,  poffet  deri¬ 
vari,  vel  a  Cambro-BritannicoCn7^,^ Canis,  Cynydd, 
Curator  canum.  Schilterus  in  voce  Cinit  exifti- 
mat  vocem  Jfiuintuo  el Te  interpretem  Cmiti  :  Si 
quis  alterum  Cinitum ,  utlegit  ipfe  ,  vocaret ,  Mal- 
berg.  J^uintuo  &c.  hoc  autem  Jfijfmtuo  effe  vocem 
injuriae  atrocis  ,  ut  Longobardorum  Arga  ,  qua 
non  modo  crimen  lenocinii  imputatur  ,  inquit  , 
fed  &  complexum  criminum.  Muratorio  igitur 
fere  concinit  Schilterus.  Quod  mox  ait  Cangius 
nofler  Cenitum  effe  quali  Canofum  ,  id  flare  non 
potefl ,  ut  rede  animadvertit  idem  Schilterus. 
Enimvero  fi  Cenitus  idem  eft  qui  Canojus ,  idem 
quoque  erit  qui  Concacatus ;  fed  ex  ejufdem  titu¬ 
li  numero  3  .  JjLfii  alterum  Cone  acatum  . . .  vocaverit 
120.  den....  culpabilis  judicatur,  ex  citato  vero 
numero  1 .  Jjhii  Cenitum . . .  600.  den.  Multo  igi¬ 
tur  levior  eft  injuria  Concacati  quam  Ciniti ,  ac 
proinde  non  eadem  eft  utriufque  vocis  fignifi- 
catio. 

Ego  vero  a  cano,  feu  luto  vocabulum  dedudum 
malim,  ita.  ut  Cenitus ,  idem  fit  qui  C&nofus ,  luto 
confperfus.  Joannes  de  Janua  :  Cenofus ,  fetidus  , 
jpurcus,  lutulentus ,  bircofus.  Qujppe  canofum  quem¬ 
dam  appellare  convicii  fpecies  fuit,ut  ignominiae 
loco  habitum  caeno<3c  fordibus  perfundi,  ex  libro 
Ecclefiaflici  c.  2  2.  ver f.  1 .  &  2.  Hinc  Graeci  re- 
centiores  v.o<®pc7Ta\q.v  pro  ignominia  afficere  dicunt  , 
ut  eft  in  GlofTis  Graeco-barbaris.  Pafchafius  in  Vi¬ 
tis  Patrum;  Elephantiofe  ,  cano  &  luto  horride.  Gre- 
gorius  Turonenf.  1.  7.  c.  1  4.  Tunc  Rex  his  verbis 
Jhccenfus  jujjit  fuper  capita  euntium  projici  equorum 
ftercora  ,  ipfumque  foetidum  urbis  lutum.  LexLongo- 
bard.  1.  1 .  tit.  1 6.  §.  8.  Pervenit  ad  nos ,  quod  dum 
quidam  ad  fufeipiendam  ffionfam  cujufdam  ffionjtcum 
paranymphis  aut  trotingis  ambularent ,  perverji  homi¬ 
nes  aquam  fordidam  &  flercoratam  fuper  ipfum  ja- 
ttaffent,  &c.  Charta  Communix  Peronenfis  ann. 
1207.  Si  quis  ponens  infidias  ipfum  cano  vel  luto  in¬ 
volverit  ,  Major  &  fijurati  ventate  intellecta  a  viris 
five  a  feminis ,  ipfum  ad  folvendum  decem  libras  Com¬ 
munia  compellent  pro  emendatione  foris  facti.  Foetidus , 
in  Charta  Libertatum  Jazeronis  oppidi  in  Breffia: 
Si  aliquis  appellet  aliquem ...  latronem, homicidam,... 
ifel  foetidum  ,  vel  leprofum  ,vel  aliter  viciofum.  Sta¬ 
bilimenta  S.  Ludovici  1.  1.  c.  146.  Si  aucuns  ap¬ 
pelle  un  autre  faus,  ou  larron ,  ou  meurtrier ,  ou  pu¬ 
gnes  ,  ou  d' auc une  autre  folie  ,  vilaine  &c\  Stercoreus 
apud  Plautum  in  Milite  gloriofo: 

. . .  Glohofus ,  impudens , 

Stercoreus ,  plenus  perjurii  atque  adulterii. 

Sed  &  Athenienfes  damnatos  alicujus  criminis 
trpos-TiiXcizifyiv  folitos  docent  Grammatici  Graeci : 
ut  Lampridius  in  Heliog  iba’<* ,  in  Tyrannorum 
ftatuis  titulos  lutatos ,  feu  luto  tedos.  Vide  Gcfta 
Regum  Francorum  c.  2  3 .  [  Zonaram  to.  2.  pag. 

Tom.  II. 


CEN  482 

42.  1 .  edit.  ]  &  Theophanem  inChron.  p.  3  72» 
&  infra  vocem  Cone agatus. 

CEN  IX  ,  Nomen  menfura  ,  quotiem  fextarius  qua¬ 
ter  affumitur.  Gr acum  eft.  Papias  MS.  Bitur.  eft  pro 
XoivtK- 

CENNA.  Vita  AIdrici  Epifcopi  Cenoman.  n.  17. 
Ipfum  etiam  ciborium  auro  &  argento  mirifice  ,  ficut 
hodie  apparet ,  fabricare  ftuduit ,  in  quo  &  Cenuas  ar¬ 
genteas  &  deauratas  de  fuper  configere  pracepit.  Vide¬ 
tur  legendum  Cereos.  Vide  Conflantinopolim 
Chrift.  1.  3 .  ubi  de  Ciborio. 

CENNINGA ,  Kenninga  ,  Notitia  quae  ab  empto¬ 
re  venditori  datur  de  re  empta  a  quodam  tejtio 
vindicata ,  utcompareat  &  venditionem  praeftet. 
Vox  Saxonica  compofita  ex  Cennan  tean  autfo- 
rem  advocare,  proferre.  Addit,  ad  Leges  Athelfta- 
nicap.  4.  apud  BrOmpton.  Diximus  de  ignotis  pe¬ 
coribus  ,  ut  nemo  habeat  Jine  teflimonio  hominis  Hun- 
dredi ,  vel  hominum  decimaUum  :  &  fi  hoc  bene  cre¬ 
dibile  ,  &  nijt  alterutrum  habeat ,  nolumus  ei  permit¬ 
tere  Cenningam  aliquam.Y  ide  Lambard  um  in  Glolf. 
verbo  Advocare. 

CENNO.GloffaejVlSS.  Nitto.quod  rufiice  diciturCenno. 
CENNUS,  Acutus.  Gloff.  MS.  Sangerman.  n.  501. 

f  CENOBITALIS ,  Coenobita.  Vide  in  hac  voce. 

CENODOR1UM.  Vide  Ceenocoperium. 
CENODOXIA.  Vide  pofl  Cenodoxus. 

^1  CENODOXIUM  ,  pro  Xenodochium ,  Publica  do¬ 
mus  pauperum.  Lambertus  Ardenfis  apud  Lu- 
dewig.  tom.  8.  Reliq.  MSS.  p.  461.  Inftauravit  & 
ipfe  pauperum  Cenodoxium  &  leprofonm. 

CENODOXUS  ,  Inanis  gloria  cupidus,  Papiae.  Km( 
feao-wT»? ,  Philoni  lib.  de  Somn.  o  tv  ncuraut 
utvetic,  qtpoyavot;  doceat; ,  eidem  lib.  3.  demutat,  no- 
min.  IfidorusPelufiota  lib.  3 . Epilt.  3  81.  Ktvodcfyv 
appellat ,  roV  t<p  of;  /an  7rpaf]t/  cho^a^eo-Qui  (ZovXc/juvcv. 
Lexicon.  Grxc.MS.  Reg.  oiofxoLTiac,  ,kh’Hc^cc  ,  di»- 
tr/e .  e7raptnc ,  Ktvclofyct.  V etus  Charta  tom.  8  •  Spici¬ 
legii  Acheriani  p.  155.  Sacerdotem  vere  nobiem  , 
orthodoxum ,  non  Cenodoxum ,  humilem,  non  philarchi- 
cum  ,  &c.  Cenedoxa  civitas ,  de  Conftantinopoli 
apudLuithprandum  in  Legat. 

Cenodoxia,  Vana  gloria.  Ugutio  :  Cenodoxia,  id 
eft  ,  cenofa  &  vana  gloria  ,  ficut  eft  gloria  mundana. 
Ifidorusl.  2.  de  Divin.  offic.  'c.  1 5.  de  Monachis: 
Multos  enim  ex  eis  Cenodoxia  morbus  commaculat. 
Althelmus  de  O£to  vitiis  c.  7. 

Jftjyam peftem  prifei' dicunt  Cenodoxia  Graci , 

Vana  quod  in  Latium  transfertur  gloria  nomen. 
Eckchardus  Junior  de  Cafib.  S.  Galli  c.  1  ,p.  49. 
Illicoqiie  adeft  peftis  illa,  qua  Grace  dicitur  Ktvolcfyu  , 
aurium  inflatio  magna.  VideS.  Honoratum  in  Vita 
S.  Hilarii  Arelat.  Radulfum  in  Vita  S.  Richardi 
Epifcopi  Ciceflrenfis  n.  72.  Joan.  Sarifberienfem 
1.  8.  Policrat.  cap.  1.  praeterea  Caffianum  1.  1 1. 
Collationum ,  qui  eft  de  Cenodoxia ,  quam ,  inquit, 
nos  vanam  five  inanem  gloriam  poffumus  appellare. 
Scripfit  S.  Antiochus  Homiliam ,  quae  eft  4  3 .  ^ip» 
> nvolc^ict;.  [  V ide  praeterea  Nilum  Monachum  lib. 
de  Perifceria  fed.  3 .  cap.  1.  &  lib.  de  V itiis  c.  1  5 . 
1  6.  <5cc.  ] 

CtNODoxi/t  vocem  pro  quovis  delido  videtur 
ufurpare  Capitulare  2.  Caroli  Magni  ann.  813. 
cap.  1.  Ut  Epifcopi. . .  inquirendi ftudium  habeant  de 
inceftu  ,  de  parricidiis ,  fratricidiis ,  adulteriis ,  Ceno - 
doxiis ,  &  aliis  malis  qua  contraria  funt  Deo  ,&c. 
CENOLENTQS  ,  Renovatus.  Papias  MS.  Bitur. 
Item  :  Cenulentus ,  Renovatus,  Gr.  nocivo  c  ,  Novus. 
CENOMANENSES  Denarii,  Solidi.  Vide 
in  Moneta. 


43  3  CEN 

CENONES ,  Dignitas  Ecclefiaflica  apud  Cataphry- 
ges  haereticos ,  feu  Montanittas  ,  habebantur  fe¬ 
cundo  loco,  cum  primo  Patriarchas ,  tertio  Epi- 
fcopos  ponerent ,  ut  audor  eft  fandus  Hierony¬ 
mus  Epift.  5  4.  ad  Marcellatn,  ubi  quidam  Codd. 
habent  Iconomos ,  feu  Oeconomos. 

CENOPS,  Genus  mufcae  quae  in  vino  gignitur , 
apud  Petrum  de  Crefcentiis  lib.  4.  de  Agricultu¬ 
ra  cap.  3  5 .  Melius  fcripfiftet  Conops  a  Graeco  xwo4. 
Culex  vinarius. 

«JJ-  CENOTAPHYA,  Simulacra ,  que  Grace  /Aop4>*>/z«- 
Ta dicuntur.  GlolTar.MS.Sangerman.  n.  5  01.  Kst-c-ra- 
<picv  eft  monumentum  fine  corpore  ad  memoriam 
defundi  exftrudum  :  hocque  fenfu  Cenotaphium 
ufurpant  Ulpianus  ,  Lampridius  &  alii.  Hinc  Ce- 
notophium  fumitur  pro  feretro  vacuo  ,  quod  in 
exequiis  &  anniverfariis  mortuorum  exponitur 
inEcclefiis ,  Concil.Hifp.  tom.  4.  pag.  348.  Ne 
fepulcro  ullius  perfona ,  cujufcumque  flatus  illa  Jit ,  Ce¬ 
notaphium  imponatur ,  niji  in  diebus  depojitionis ,  exe- 
quiarum  &  anniverfarii. 

CENOVECTORIUM,  Gallice ,  Civiere,  alibi  Tum- 
berel ,  in  veteri  Glolf.  Lat.  Gali.  in  Bibi.  Thuana 
num.  525 .  Ugutio :  Cenovehium ,  &  Cenovecloriumt 
injlrumentum ,  cum  quo  portatur  cenum. 
CENRADA,  f.  Cinis  &  purgamentum  metalli 
liquati.  Statuta  Mafiil.  lib.  1.  cap.  57.  Magifter 
vel  funditor  argenti  teneatur  dictum  argentum  tamdiu 
&  totiens  refundere  in  ditio  efmero  pro  dictis  fex  den. 
dandis  pro  Jingulis  marchis ,  donec  dictum  argentum 
exeat  ad  legem  fupra  nominatam  ad  arbitrium  trium 
proborum  hominum  pradiclorum  ,  &  Cenrada  cum  his 
qua  pertinent  ad  dictam  Cenradam  Jint  fuper  merca¬ 
tores  feu  mercatorum  quorum  fundetur  argentum  in  di¬ 
tio  efmero.  Ibid.  lib.  4.  cap.  2.  Nulla  perfona  au¬ 
deat  terram  ,  vel  fcobillam  ,  vel  fimum  ,  vel  lapides  , 
vel  Cenradam ,  vel  quidquam  aliud  mobile  ,  quod  pof- 
fet  nocere  portui,  mittere  vel  impingere ,  vel  projicere 
in  aliqua  parte  ditiarum  viarum  ,  poftquam  aqua' plu¬ 
viales  incipient  currere  per  ditias  vias  ver fus  portum. 

CENSA,  Censalis,  Censamintum.  Vide 
Cenfus. 

C  ENS  ARI  A.  Liber  vetus  MS.  Ecclefiae  Cantua- 
rienfis  a  Somnero  laudatus :  De  C  en  fanis  nativo¬ 
rum  ,  quod  poffnt  exire  tenuram  domini ,  ad  laboran¬ 
dum  &  operandum  extra  ,  &  fatim  pofi  opera  redire. 
Locum  alium  ex  RogeroHovedeno  fubdit  idem 
Somnerus  fol.  42,4.  Edit.  Angi.  Praterea  inquiji- 
tio ,  quaquarenda  erat  de  prifis  &  Ccnferiis  omnium 
Ballivorum  Domini  Regis ,  &c. 

QCT  Non  putem  Cenfariis  nativorum  a  Cenfaria  de- 
fcendere ,  fed  potius  a  Cenfarii.  Sunt  autem ,  fi  be¬ 
ne  conjedo,  Cenfarii  nativorum ,  iidem  qui  nativi 
feu  fervi  gleba  ,  quibus  hic  facultas  afleritur  ,  ad 
opus  pergendi  extra  tenuram  feu  limites  polfef- 
fionis  domini ,  modo  poli  laborem  revertantur. 
Ad  cenferiis  pofterioris  exempli  quod  attinet,  a 
cenferia  quidem  elfe  lubens  fateor  ,  at  non  eadem 
videtur  elfe  notio.  Cenferia  idem  elfe  poffet  quod 
cenfus  [eu  cenjiva  Gal.  Cenfive.  Hacvoce  utitur  Jo- 
foannes  Rex  Angliae  in  Litteris  de  pace  cum  Ba¬ 
ronibus  fuis  ann.  1215.  apud  Rymer.  tom.  1 .  p. 
202.  Mandamus  etiam  vobis  quod  de  finibus  &  Ccnfe¬ 
riis  vobis  fattis  eccajione  illius  difeordia  ,Jt  quid  fu- 
perefl  reddendum  ultra  pradittum  diem  Veneris ,  nichil 
capiatis ;  &  fi  quid  pofi  diem  Veneris  cepifiis ,  illud 
ftatim  reddatis.  Et  corpora  prifonum  &  objlUum  cap¬ 
torum  &  detentorum  occajionc  hujus guerravel  finium , 
vel  Cen feriarum  pradiclarum, fine  dilatione  deliberetis. 
CENSARIUS,  Censatus.  Vide  Cenfus. 


CEN  484 

CENSERE  ,  Decernere  ,  llatuere  ,  non  femel  in 
Vita  Aldrici  Epifcopi  Cenoman.  n.  4.  20.  &c. 

^CENSERIA.  Vide  Cenfaria. 

CENSIALES.  Papias  MS.  Bituric.  Culices ,  Cenjia- 
les.  Editus  habet ,  Centiales. 

CENSICUS  a  Cenfu  ,  id  eft  ,  dives.  GlolTar.  MS. 
S.  Andreoe  Avenion.  fiec.  xm.  exaratum. 

CEN  SILIS  ,  Censio,  Censionarius  ,  Cen, sire  , 
Censitor  ,  Cinsitus  ,  Censiva,  Censo.  Vide  ia 
Cenfus. 

CENSOR ,  Judex.  GlolE  iElfrici :  Cenfores ,  vel  ju¬ 
dices,  vel  Arbitri :  fcjeman  ,  id  eft  ,  judices.  Theo- 
dulfus  Aurei,  in  Parcenefi  ad  Judices  1.  1.  Carm. 
pag.  l?i. 

fjudicii  callem  Cenfores  prendite  jufii. 

Infra  pag.  132. 

Hic  ita  Cenfores  pravos  his  vocibus  hifcens 
Admonet. 

Ibidem  : 

Vidi  ego  Cenfores  ad  juris  munia  tardos , 
Munera  ,  nam  fateor ,  ad  capienda  citos. 

S.  Eulogius  Cordubenfis  in  Praefat.  ad  Memo¬ 
riale  Sanator.  fjudicem  adiit.  Et  mox:  Arguitur , 
quod  gravitatis  Cenforis  oblitus ,  leviter  per femetipfum 
ad  cadendum  Martyrem  egerit.  Lib.  3.  cap.  16. 
Corduba  Patricia  Cenfor  'a  Rege  prafeftus  extiterat. 
Vita  Ludovici  Pii  an. 8 30.  Jduospoftea  ad  judi¬ 
cium  adduttos  ,  quum  omnes  juris  Cenfores  ,  filiique 
Imperatoris  judicio  legali ,  tanquam  reos  maje fiatis 
decernerent  capitali  fententia  feriri ,  nullum  ex  eis  per- 
mtfit  occidi. 

Censores,  pro  colonis  cenfitis ,  in  Charta  Ala- 
mann.  8  8.  apud  Goldaflum. 

Censorium,  Tribunal,  in  Glofiis Arabico-Lat. 

Censorius  D  i  f.s  ,  Judicii  fupremi  dies.  Vetus 
Infcriptio  Chriftiana  Verona;  :  Solus  cur  fimqua - 
ris ,  ut  in  die  Cenforio  Jine  impedimento  facilius  refur- 
gam.  Dies  examinationis ,  in  Epitaphio  Theodimi 
Subdiaconi  Regionarii  S.  R.  E.  &  Corredoris 
Campanice  ,  quod  exflat  Neapoli  in  Ecclef.  S. 
Andrea:  ad  Nidum  ,  apud  Baronium  an.  75. 4. 
Dies  decretus  ,  apud  Commodianum  Inltr.  54. 
Flamma  quos  aterna  torquebit  die  Decreto  ;  id  eft. 
Decretorio  ,  Cenforio.  S.  Auguftinus  Serm.  247.  de 
Tempore  :  Non  metuis ,  ne  cum  refiurrettionis  dies  ve¬ 
nerit  ,  artifex  tuus .  .  .  increpans  vigore  Cenforis  & 
judicis  dicat ,  &c. 

Censura,  Judicium  ,  judicis  fententia.  Salvia- 
nus  lib.  2.  de  Gubernat.  Dei :  Cur  hac  omnia  !  cur 
utique  ,  ni  fi  ut  intelligarnus  canuem  futuram  femper  in 
mundo  Cenfuram  &  cohercitionem  Dei  qua  fuiffet. 
Utitur  ibi  non  femel.  Analtafius  Bibi,  in  Exi¬ 
lio  S.  Martini  PP.  pag.  96.  Putabant  enim  ablutum 
venturam  Cenfuram ,  ut  trucidaretur.  [Bulla  Leonis 
IX.  Papce  Annal.  Benedid.  to.  4.  pag.  7  3  5.  coL 
2.  Ut  qua  fiabilienda  piorum  pertinere  dinofeuntur  lo¬ 
corum  ,  ubertim  promulgare  &  apoftolica  inftitutionis 
Cenfura  debeamus  confirmare.  Ibidem  pag.  374^. 
107.  Fuit  aliquis  ibi  qui  diceret  ex  privilegii  Cenfura 
Fuldenfem  exigi  Pafiorem  ,  eo  quod  tertium  AntifU- 
tem  fedis  Moguntina  mittere  Fuldenfe  deberet  ovile.] 

Censura  ,  Severitas  morum  ,  &  difciplina  exa- 
dior  :  vox  rccentioris  Latinitatis  ,  inquit  Cafau^ 
bonus.  Chronicon  Andrcnfe  pag.  375.  Vir  Jin- 
gularis  Cenfura  &  feveritatis.  Occurrit  apud  Ca¬ 
pitolinum,  Pollionem  ,  Volcatium,  &  aliquot 
alios.  Ifidorus  Pacenfis  Epifcopus  in  Chronico 
aera  753.  Omnem  Hifpaniam  per  annos  tres  fub  Cetb 
furario  jugo  pacificans. 

Censura  Ecclesiastica,  Judicium  ahEpi- 


48  5  CEN 

fcopo  prolatum,  quo  vocabulo  non  folum  interdittl, 
fed  fufpenjioins  &  excommunicationis  fententia  intel- 
ligitur,  ut  ed  cap.  20.  de  Verb.  fign.  Concil. 
Erancoford.  ann.794.  can.  9.  Exivit  tamen  ejus 
homo  ad  judicium  Dei ,  neque  per  Regis  ordinationem , 
neque  per  /ancla  Synodi  cenfuram  ,fed  fpontanea  vo¬ 
luntate. 

<|[  CENSU  ALIS ,  CensualitAs  ,  Censu  aliter  ,  Cen- 
suarius  ,  Censumorthidus,  &c.  Vide  in  Cenfus. 
CENSURA.  Vide  Cenfor  &  infra  vocem  Cenfus. 

CENSUS  ,  Tributum  ,  penfitatio  ex  agris  &  prae¬ 
diis,  Scc.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  9.  Requirant 
de  Capellis  &  Abbatiolis  ex  cajis  Dei  in  beneficium 
datis,  qualis  Cenfus  inde  exeat.  Tit.  3  \.  JJHiCen- 
fa  de  rebus  Ecclejiafticis  ad  Ecclcjias  perf  Ivere  de- 
trettant.  Concilium  Meldenfe  an.  845.  can.  6  2. 
/Juxta  legale  &  antiquum  edictum ,  JjEfi  negligit  Cen- 
fum  ,  perdat  agrum.  Charta  Caroli  Mag.  in  Adis 
Epifcop.  Cenoman.  pag.  167.  £)n  negligit  Cen- 
futn,  perdat  agrum ,  &  per  hanc  auftoritatem  Jive  eo¬ 
rum  negligentia  vel  contemptu  ipfa  perdant  benefeia. 

Cf.nsus^stivalis,  in  Charta  an.  1  1  8  o  -  apud 
Steph.  Stephanium  in  Prolegomenis  ad  Hiftor. 
Saxonis  Grammatici  pag.  16. 

Census  Alodarius,  in  Tabulario  Monalterii 
Conchenfis  in  Ruthenis  Ch.  z  5  3 .  qui  ex  alodis 
debetur. 

Census  Cadf.re  dicitur,  cum  quis  ab  eo  exi-- 
mitur,  in  Charta  an.  8  9  7.  in  Hili.  Vergiac.  pag. 
z  ! .  Vide  fj ornus. 

Census  Capit  alis.  Tabular.  Maurigniacenfe 
an.  1  2  5  1 .  ch.  6  5 .  jDua  terra  quondam  fuit.  .  .  ut 
dicitur  onerata  in  15.  denariis  Parif.  &  dicitur  Ca¬ 
pitalis  Cenfus.  Charta  Blanchae  Comitiffae  Tre- 
cenfis an.  1 2  2 4.  ex  T abul.Campan.Thuan.  Super 
eo  quod  pojfefjlones  quas  tenebant . .  .  nomine  Cenfus 
Capitalis  tradebant  ad  cenfium  aderefeentem ,  &c. 
Vide  Capitale  5 . 

Census  CotArius,  P  radicis ,  Cens  Cottier.  T  a- 
bularium  Prioratus  S.  Nicafii  de  Mellento  ann. 
3205.  fol.  6  5.  Nicolaus  Sellarius  debet  annuatim 
de  domo  fua...  1  5.  fol.  de  Cenfu  cotier,  &c.  Oc¬ 
currit  alibi.  Cens  quotage ,  in  Charta  Regis  Philip¬ 
pi  Pulcri  an.  1 3 1  o.  in  47.  Regello  Tabularii 
Regii  num.  1 4. 

f  Census  Coustumarum,  Qui  folvitur  ex 
confuetudine ,  in  Codice  MS.  reddituum  Epifco- 
patus  Autidiod.  anno  circiter  1290.  exarato. 
Vide  Confuetudo ,  6c  mox  Cenfus  Ufaticus. 

Census  Crescens,  nollris  Cens  croijfant.  Charta 
an.  1  2 o 2.  in  Hift.  Monmorenc.  pag.  395.  Con- 
cefferunt  totum  augmentum  cenfus  hofiijiarum  qua  ibi 
fiunt ,  quod  vulgo  dicitur  Croifcens. 

te?  Ex  hoc  loco  patet  quid  nodrates  P radici  olim 
fibi  voluerint  his  verbis  Croix  de  cens ,  vel  ut  alii 
melius  efferunt ,  Croifis  de  cens ,  &  quam  perpe¬ 
ram  illa  interpretatus  fitMoIinaeus  in  fu  o  Com¬ 
mentario  ad  antiquam  Confuetud.  Parif.  tit.  de 
CenfivisGloiT.  2.  n. i6.fub  finem: Si didum  fit, 
inquit ,  a  dix  fols  de  cens  &  furcens,xel  d  dix  fols  de 
Croix  decens  ou  rente  antiquitus  ufitatum  ,  non  fi- 
gnificat  Incrementum  cenfus, prout  nonnulliargute 
putant, fed  incaute, quia  illud  verbum  etiam  uni¬ 
co  denario  cenfus  a  veteribus  frequenter  addeba¬ 
tur  :  fed  donat  praedationem  cenfus  in  certa  pecu¬ 
nia  numerata  confidere,  quae  altera  parte  Cruce  li¬ 
gnata  fit.Hanc  opinionem  amplexi  funt  Brodaeus 
in  novam  Confuetud.Parif.tit.de  Cenfivis  n.2  3 . 
pag.  5  3  9.  &  quidam  alii  Scriptores  eruditi.  Ve¬ 
rum  refelli  poted  ex  uno  allato  loco  ,  ubi  Aug- 
Tom.  II. 


CEN  4  86 

mentum  cenfus  dicitur  Croi  fcens :  quod  Unum  idem- 
que  ed  cum  antiquo  Croix  de  cens  ,  vel  potius 
Croifl  decens:  His'  igitur  verbrs  non  denarius  Cruce 
lignatus ,  non  cenfus  ipfe  primigenius,  fed  Cen¬ 
fus  fecundarius  &  redditus  ,feu  Incrementum  cen¬ 
fus  debet  intelligi  ,  Gall.  S  arcens ,  Rente.  Rem 
palam  facit  Philippus  Pulcher  Franc.  Rex  in 
Edido  an.  1 3  o  3  •  apud  de  Lauriere  tom.  1.  Ordi¬ 
nat.  pag.  387  ubi  fic  legitur  :  Cum  cives  nofiri 
Parijtenjes  ftpplic affent  nobis  ,  quod  nos  ordinaremus 
&  Jlatueremus  certum  terminum ,  infra  quem  illi  qui¬ 
bus  debentur  Incrementa  cenfium  vel  reditus ,  pojfent 
aff  gnare  ad  domos  &  poffejfiones ,  cum  earum  pertinen - 
ius  ,  Jitas  Parijius  ,  de  quibus  eifdem  civibus  deben¬ 
tur  Incrementa  cenfuum  &  reditus  de  eifdem,  quando 
domus  vel  pcjfejfones  hujufmodi  funt  vacua  ,  &  ad  hoc 
redatta  ,  quod  non  pojfunt  ipji  circa  percipere  cenfus 
vel  reditus  earum .  .  .  Nos  ipforum  civium  indemni¬ 
tati  . . .  providere  volentes  . . .  futuimus ,  &c.  Simi  - 
lia  prorfus  habentur  in  Edido  Philippi  VI.  an. 
138  3.  apud  elimdem  de  Lauriere  tom.  2.  pag. 
1  96.de  19 7.  ubi  ante  nos  obfervavit  Incremen¬ 
ta  cenfuum ,  qui  in  laudatis  Edidis  pluries  red¬ 
ditus  appellantur  ,  non  ede  cum  cenfibus  pri¬ 
migeniis  confundendos,  fed  redditus  efie  primi¬ 
geniis  fuperadditos  ,adventitiafque  penfiones  ab 
ipfis  cenfibus  diltinguendas.  Id  confirmat  Lit¬ 
teris  Hugonis  de  Coufy  Cudodis  PraepofituraePa- 
rifienfis  quae  fic  fe  habent  :  A  tous  ceux  qui  ces 
prefentes  Lettres  verront ,  Hugues  de  Coufy  ,  Gaule 
de  la  Prevofte  de  Paris  ,  Salitu  Scavoir  faifons , 
que  pardevant  Denis  de  la  Celle  &  Mery  de  laPree, 
Cieres  Notaires  juret.  efablis  de  par  nofre  Sire  le 
Roy  au  Chaflelet  de  Paris ,  aufquels  quant  attx  cho- 
fes  qui  f en fuivent ,  faire ,  oyr  ,  &  a  vous  r apporter  , 
nous  avons  commis  &  commettons  de  tout  nofre  pooir 
en  euls,  ajoutant  foy  pleniere  en  ce  cas  &  en  greigneur , 
perfonnellement  efablis  /Jean  Bourdon  &  Emmeline 
fa  femme ,  file  de  f  eu  Philippe  Bonnecin  bourgeois  de 
Paris  &  fes  hoirs  ,foif. 'ante  quatre  livres  neuf  fols  cnt~e 
deniers parijis  de  Croix  de  cens  ou  rente ,  que  iis  avoient 
de  propre  h  erit  age ,  de  ladite  Emmeline  chafcun  an, 
eslieux  &fur  les  lieux  cy-apres  nommez.  &  devifesx 
en  cette  muniere.  C' efi  d  fpavoir  premierement  fur  la 
maifon,  &c.  His  addo  quae  habentur  in  Tabula¬ 
rio  Calenfi  pag.  270.  Pro  fexaginta  f  olidis  Parif 
annui  Incrementi  temporalis  feu  perpetui  redditus  red¬ 
dendis  eifdem.  .  .  &  aliis  cenfariis  ditia  domus ;  ubi 
incrementum  aliud  non  ed  quam  Cenfus  crefcens , 
ut  fatis  patet. 

Censum  Dividere.  Tabularium  Prioratus  de 
Domina  in  Delphinatu  fol.  21.  Tali  conditione  tit 
ad  obitum  meum  hoc  totum  de  meo  prius  eis  reddat , 
quam  Cenfus  meus  Dividi  incipiatur. 

Census  DominicatUs  ,  Qui  ad  Dominum 
pertinet.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  42.  Accipiat 
de  manfo  indominicato  denarios  12  .de  manfo  inge- 
nuili  4.  denarios  de  Cenfu  Dominicato ,  &  4.  de  fa¬ 
cultate  manfuarii. 

Census  Duplicatus,  Qui  a  vadallis  domino 
praedatur  in  certis  occafionibus,  &  in  gravioribus 
necelfitatibus.  Exdat  Charta  Alfonfi  Comitis  Pi- 
davenfis  menfisOdob.  an.  1  269.  deabufu  qui 
committebatur  in  coadione  Cenfus  duplicati , 
Niorti.  Ex  alia  ejufdem  ,  docemur  ab  eo  lub- 
ditis  impolitum  pro  expenfis  viaa  Hierofolymi- 
tanae  ,  quam  fufecperat  :  Dicta  igitur  'Terra  fanfta 
attento  necejf  tatis  articulo  ,  fulto  infuper  pr  alex  tu 
confuetudinis  approbata  ,  ufufque  longavi ,  cujus  non 
ef  vilis  auctoritas t  mandavijfe  meminimus  Cenfum  coi - 

Elh  ij 


487  CEN 

■  ligi  Duplicatum ,  prius  faci  a  nobis  fxpius  relatione , 
quod,  fecundum  ufum  patria  t unquam  Crucejignati  id 
facere  poteramus.  Charta  libertatum  villae  S.  Ger¬ 
mani  in  Forefio  an.  1249.  Antiquus  Cenfus  nobis 
debitus  nummorum  &  gallinarum  tantum  debet  Du¬ 
plicari.  Vide  StephanumTornac.  Epift.  238.  no¬ 
va:  edit.  Fit  etiam  mentio  Cenfus  duplicati  in  Sta¬ 
tuto  des  Racbats  d  mercy  ,  apud  Gallandum  de 
Franco  alodio  pag.  68.  ubi  pro  de  leurs  doubles  t 
legendum  Cens  doubles  ,  ut  praefert  MS.  Codex 
quem  vidi.  Charta  an.  1210.  ex  Tabulario  Fof- 
fatenfi  fol.  1 1  4.  Pro  Jingulis  focis  duos  folidos  red¬ 
dere  ,  qui  duo  [olidi  bis  tribus  decaujis  Duplicabun¬ 
tur  ,  cum  dominus  Rex  qtieflam  exiget  communiter  d 
Regalibus  Abbatiis  fuis ,  cum  D.  Papa  ad  partes  no- 
firas  venerit ,  cum  ,  quod  abfit,  incendium  pajfa  fuerit 
Abbatia  noftra.  Duplicatus  potiffimum  cenfus  exi¬ 
gebatur  in  tribus  cafibus,  in  quibus  dominus  a 
valfallo  legalia  auxilia  petere  poterat ,  ut  eft  in 
Confuetudine  Andegavenli  art.  128*  129.  & 
Cenoman.  138.  139.  Adde  Perticenf.  art.  82. 
Pi&avenfem  art.  160.  Soefmenfem  art.  3.  &  de 
Ferte  Auvray  art.  6. 

Censos  Triplicatus,  Cens  Tierce  ,  in  Con¬ 
fuetudine  Drocenli  art.  6. 

CensusEcclesijB  Romana,  in  provinciis , 
pro  quibus  colligendis  quotannis  mittebantur  a 
Summo  Pontifice  Diaconi,  aut  Subdiaconi,  vel 
Legati ,  ut  ex  Epiftolis  Gregorii  Magni  pafiim  , 
Nicolai  I.  PP.  Epill.  5  5 .  Innocentii  III.  lib.  1  5 . 
Epift.  166. 167.  &  aliis  colligitur.  Ii  autem  con¬ 
flabantur  ex  liberalitatibus  Principum,  qui  cer¬ 
tis  praeftationibus  annuis  regna  &  terras  fuas ,  at¬ 
que  adeo  ipfos  fubditos  iis  Ecclefiae  Romanae 
quotannis  exfolvendis  adftrinxerunt.  Gregorius 
VII.  1.  8.  Epift.  ult.  Carolus  Imperator .  .  .  in  tri- 
lus  locis  annuatim  colligebat  mille  &  ducentas  libras 
ad  fervitium  Apoftolicx  fedis ,  id  efi,Aquifgrani,  apud 
Podium  S .  Maria ,  &  apud  S.JEgidium ,  excepto  boc 
quod  unufquifque  propria  devotione  offerebat.  Exftat 
Bulla  MS.  Nicolai  IV.  PP.  an.  3.  in  qua  conti¬ 
nentur  Cenfus  Ecclejiarum  in  Regno  (  Siciliae)^ 
Campania,  &  Maritima ,  ficut  in  Regiftris  ejuf- 
dem  Romanae  Ecclefiae  habentur.  Vide  Baron. 
an.  1059.  n.  5 9-  1065.  n.  93.  107 6.  n.  5 6. 

Indicebantur  etiam  cenfus  annui  perfolvendi 
Monafteriis  &  Ecclefiis ,  in  fignum  prote&ionis 
Sedis  Apoftolicae  :  quae  juris  S.  Petri  dicuntur 
fuifte,  apud  Hugonem  Flaviniae,  pag.  197.  ex 
Epiftola  Gregorii  VII.  PP.  ex  qua  patet  ejufi- 
modi  cenfus  in  Gallia  exadtos.  Adde  Bibi.  Clu¬ 
niae.  pag.  274.  Beflium  in  Comitib. Pi&av.pag. 
532.  &c.  Vide  Denarius  S.  Petri. 

^Censuum.  Incrementa.  Vide  fupra  Cenfus 
crefcens. 

'Uf Census  S.  L 1  ce rii. Statuta Augerii II. Epifc. 
Conferan.  an.  1 2  8  o .  Pracipimus  omnibus  Redoribus 
&  Curatis  in  virtute  fandx  obedientia,ut  injingulis  Do¬ 
minicis  Jfduadr  agejima  fanclamoneant  &  inducant  ple¬ 
bes  fuas ,  ut  folvere  debeant  Cenfus  S.  Licerii ,  quos 
abfque  peccato  detinere  non  poffunt ,  prout  ejl  anti¬ 
quitus  fieri  confuetum.  Quifnam  fuerit  hic  cenfus 
S.  Licerio  feu  Ecclefiae  Cathcdrali  folutus,  mihi 
incompertum. 

^■Census  Manus  FirmjE.  Charta  fundationis 
Veteris-PediculiOrd.  Grandimont.  an.  1172. 
apudMarten.  to.  1 .  Coli.  AmpliflT.  coi.  8  8  7.  Item 
Domnus  Mattbaus  V anne  &  Domnus  Stephaniis  Pu¬ 
tet  dederunt  eifdcm  fratribus  Cenfum  manus  firma  cum 
*mni  jufiitia  &  dominatione,  Yide  Mamfirma. 


CEN  48  8 

Ce  n  su-M o rth  1  du  s.  Diploma  Edwardi  Coni, 
in  Monadico  Anglic.  tom.  1.  pag.  61  .Et  omnia 
qua  ad  ipfutn  locum  pertinent ,  Jtnt  omnino  libera , 
cella  ,  Ecclejix  . . .  cum  redditibus ,  fervidis ,  debitis , .. 
decimis ,  donariis  ,Cenjumorthidis  ,  legibus  ,  confuetu- 
dinibus  ,  &c.  Occurrit  rurfum  in  alia  Edwardi 
Chartaeodem  verborum  tenore,  pag.  237.  Ubi 
loci  nefeio  an  fit  quod  Censmort ,  ou  rente  renda- 

ble ,  vocat  Confuetudo  Arvernenfis  tit.  3  1.  art. 
70.  Redditus  annuus  5  o  .[olidorum  Partfienjiummor- 
tificatus ,  in  Charta  an.  1  270.  in  Tabulario  Fof- 
fatenfi  fol.  70.  Cens amorti,  qui  redimi  non  poteft, 
qui  ne  fe  pe  ut  raebeter. 

Census  Beati  Olavi,  Qui  &  Fotum  B.  Ola¬ 
vi  Suecis ,  &  in  Charta  Pauli  Nidrofienlis  Epi¬ 
scopi,  Sant-Olafs-Scatt.  Cenfus  qui  a  Suecis  adS.- 
Olavi  Norvegorum  Regis  fepulcrum  Nidrofiam 
in  Norwegia  deferebatur  :  quem  Upfaliam  ad 
ejufdem  Sanfti  altare  ferri  praecepit  Nicolaus  Alb 
Archiepifcopus  Upfalienfis.  Cujufmodi  autem 
fuerit,  docet  Charta ejdfdem  Antiftitis  an.  1314. 
deferipta  a  Scheffero  ad  Chron.  Archiepifc  Up- 
falienfium  pag.  251.  Videlicet  de  quolibet  ruftico 
unam  ulnam  tela  ,  vel  ejus  v  alor  em  :  de  captura  ale¬ 
cum  ,  de  qualibet  fagena  unam  partem  didam  mans- 
kut :  de  captura  foca  ,  de  qualibet  nave  unam  mans - 
kut :  de  qualibet  nave  qua  vadit  Stokplmis  cum  mer¬ 
cimoniis  ,  unum  denarium  Svoecicum  ,  &c. 

^Census  Rationalis,  in  Charta  Comitis  Mel- 
lenti  to.  4.  Hift.  Harcur.  p.  2173. 

Census  Regalis,  Regius.  Capitul.  2.  ann. 
805.  c.  20.  &  Capitul.  4.  ejufdem  anni  cap.  14. 
Cenfus  regalis  undecunque  legitime  exiebat ,  volumus 
ut  inde  folvatur ,  Jtve  de  propria  per fon a  hominis  ,Jive 
de  rebus.  Adde  Capitula  ad  Legem  Salicam  tit.  3  . 

cap.  1 4.  Capitulare  3 .  ann.  8x2.  cap.  1 1 .  lib.  3 . 
Capitul.  cap.  8  5 .  Capitul.  2.  ann.  8  1  9.  c.  3 .  Scc. 

U"  Census  Sepiarum,  Qui  ex  Sepiis ,  pifeibus  , 
Gall .Secbes  percipiebatur,  apud  Lobinellum  to^ 
2.  Hift.  Britan.  pag.  137. 

Census  Siccus,  Qui  pecunia  numerata  con¬ 
dat.  Vetus  Charta  in  Probationibus  Hift.  Sabaud. 
pag.  x  8 .  Donaticum  tollendum ,  &  omnem  redhibitio¬ 
nem  ,  &  Jiccum  Cenfum  reddendum.  Rente  feiebe  ,  in 
Confuetudine  Aquenfi  tit.  8-  art.  7.  Marchenft 
art.  180.  4 1  1.  43  z.  43  7.  S.  Severi  tit.  6.  art.  1. 
2.  Baion.  tit.  4.  art.  1  o.  x  1.  VideRaftallum  ver¬ 
bo  Rent ,  p.  1  6  2 .  &  infra  in  Pecunia  Jicca. 

^[Census  Usatice  s. ManumiffioMS.an.  12  51. 
Damus  omnipotenti  Deo  &S .Alaria Matri  ejus  &  totb 
Capitulo  S .  Nanam  Care  affonix... Cenfum  annualem K 
tres  folidos  Hugonenfes  ,  quartos ,  quintos  ,  agrerios , 
taxas ,  medios ,  quartos  ,  tertiarios ,  Cenfus  Ufaticos  » 
boairias ,  afiniairias  ,  adempramenta ,  forifeapia  ,  do¬ 
minationes  &  dominium ,  &  extera  terra  merita ,  bo¬ 
na  &  jura.  V ide  Cenfus  Couftumarum  &  Ufaticum. 

Cens  a, Idem  quod  Cenfus  :Cenfe,  in  Confuetud. Du¬ 
catus  Burgundiaeart.109.114.  &c.  &  in  Confue¬ 
tud.  Comitatus Burgund.art.  13 .14.3  5.62.108. 
[  ChartaMathildis  Comitilfae  Nivern.an.  1244. 
inter  Inftrum.  to.  4.  novae  Gall.  Chrift.  coi.  102. 
Donamus  40.  libras ...  annui  redditus  in  Cenfa  noftra 
Antiffiod.  annuatim  percipiendas .. .  qua  Cenfa  debe¬ 
tur  nobis  folvi  annuatim . . .  prxeipientes  quod  quicum¬ 
que  didam  Cenfam  ...levaverit  &c.~j Hift.  Epifcop. 
Autifidor.  cap.  56.  Dederat  eidem  Ecclejix  multa 
alia  ,  medietatem  videlicet  Cenfa  de  Vincelhs ,  &  ter¬ 
ras ,  &c.  Infra  :  Dedit  eis  ibi  Ecclefiam  S.  Prifci,  ita 
quod  centum  folidi  de  Cenfa  ejufdem  Ecclejix  annua¬ 
tim  dividerentur  in  anniverfario  fuo.  Occurrit  non 


489  CEN 

femelin  Confactu dinibus  locali b.  Bituricenfib. 
edids  a  Thomaflerio  ,  [  &  in  Charta  Ludovici 
Francorum  Regis  an.  12x9.  apud  Marten.  to.  1 . 
Amplifl.  Collegi,  coi.  1218.] 

f  Dare  ad  Censam,  Galh  Donum  d  cenfe ,  a 
ferme ,  Sub  certa  proeflat  io  ne  ad  tempus  elocare. 
Charta  Philippi  Comitis  Namurcenlis  ann.  1211. 
apud  Miraeum  tom.  2.  pag.  1  2  1 1 .  Decima  illa  de 
Fendren  annuatim  danda  ejl  ad  Cenfam  de  anno  in  an¬ 
tium  in  fejlo  S.  ff  oh  annis . . .  Cenfam  illam  ,  qua  (fi 
Obedientia  nuncupatur ,  habere  poteft  qui  meliorem  inde 
commoditatem  facere  videatur ,  videlicet  Canonicus  S. 
Albani  quilibet. 

Censio.  Tabui.  S.  Albini  Andegav.  Dedit  Cenfio - 
nem  quandam  Abbati  S.  Albini  &  monachis ,  quia 
cenfus  &  venditiones  ex  eorum  beneficio  (fic.  Occur¬ 
rit  haec  vox  ibi  pluries. 

Censum.  Capitul.  de  Villis  cap.  8.  Cenfa  de  villis 
nofiris ,  qua  vinum  debent ,  in  cellaria  nofira  mittant. 
Et  c.  6  z.  Quid  de  manfis  qui  arari  debent ,  quid  de 
fcgahbus ,  quid  de  Cenjis ,  quid  de  feda  fracta  velfre- 
da ,  &c.  Ita  etiam  in  Capitul.  2 .  ann.  8  1 3  •  c.  6. 
in  Charta  ann.  897.  ex  Tabulario  Flaviniae.  [  in 
alteraan.  8  98.  apud  Mabill.  tom.  3.  Annal.  Be- 
nedid.  p.  69  3 .  coi.  2.  Vide  to.  3 .  Analed.  ejuf- 
dem  Mabillonii  p.  9  3 .  ] 

f  Censum  Ingenuile  &  Censum  Servile, 
in  Codice  MS.  Irminonis  Abb.S.  Germani  Parif. 
fol.  54.  verfo  coi.  1.  Ermengarius . . .  habet  de  ter¬ 
ra  arabili  bun.  v.  debuerat  reddere  Cenfum  ingenuile  , 
fed  propter  vineam  quam  facit ,  reddit  Cenfum  fervile. 

Censiles  H  OMiNEs,  Cenfu  i  obnoxii.  Quos  pu¬ 
blicus  cenfus  f  "pectat ,  in  Concilio  Remenfi  an.  630. 
can.  6. Padum  Arichis  Principis  Beneventani  cum 
Neapolitanis  :  Si  Cenfilis  homo  de  Liburia  patitur 
opprejjiones ,  &c.  Petrus  de  Vineis  lib.  6.  Epid.  it. 
Univerfos  (fi  fingulos  rufiicos  (fi  Cenfiles  ,  feu  quo¬ 
cunque  alio  fervitutis  vocabulo  nuncupantur. 

,T erra  C  ens  ili  s  ,  in  Charta  ann.  1035.  apud 
Sammarthanos  in  Abbatib.  S.  Symphoriani :  Ter¬ 
ramque  Cenfilem  :partim  vineis  confit am  ,  parim  ara¬ 
bilem  ,  (fic . 

C  e  n  sile  ,  Cenfus  ipfe  ,  Cenfe l  nofiris.  Vetus  Con- 
fuetudo  localis  Ambian.  MS.  En  lc  tene  le  Fefque, 
la  u  il  a  bal  ,  fjufiiche  &  toute  Selgneurie  ,  nus  ne 
puet  jufiicier  fen  Cenfel  fors  par  le  Prevoft  le  Fefque , 
&  eftl' amende fienne.  Magnum  Tabular.  Corbeien- 
fe :  Item  tous  li  treffons  de  le  ville  &  de  le  b anlieue  font 
Alonf.  I’  Abbe  ,  outenu  de  lui  enfief ,  oit  Chenfel. 

Cen  salis.  Terra  Cen filis ,  in  Capit.  4.  ann.  819. 
c.  4.  in  lib.  4.  Capit,  c.  3  9.  Capitula  Caroli  Cal¬ 
vi  t it.  3  2.  cap.  8-  Similiter  &  de  cateris  Ccnfalibus 
&  de  rebus  ad  cafas  Dei  traditis ,  unde  cenfus  ad  par¬ 
tem  Regis  exivit  antiquitus.  Biens  Cenfeables ,  in  Con- 
fuetud.  Comitat.  Burgundii  art.  64.65.  Cenfale 
donativum ,  in  Diplomate  Caroli  Calvi  apud  Joan. 
a  Bofco  in  Vienna  p.  56. Cenfale  vinum,  inVita 
S.  Urbani  EpifcopiLingonenfis  cap.  i.num.  4. 

%  Cen  sale  ,  Cenfa  ,  Vilia  ,  praedium  ,  Gal.  Cenfe  , 
Ferme.  Charta  Heliae  Abb.  de  Nobiliaco  an.  1 2  9  9 . 
apudStephanotiumto.  3.  Antiquit.  Pidav.  MSS. 
p.  90  2.  Tradidimus  pro  nobis  (fi  fuccejforibus  Petro 
Sutoris  de  Clojfayo  quoddam  Cenfale  feu  cenfam  cum 
pertinendis  ejufdem  ,  quod  ejl  fitum  juxta  cimeterium 
deClojfayo  .  quod  folebat  tenere  G craldus  Limones  pro 
quindecim  folidis  (fi  uno  capone  annui  redditus. 

Censarii  ,  Villani,  cenfui  obnoxii ,  qui  cenfum 
praedant.  Ada  MurenfisMonaderii  pag.  48.  49. 
51.83.  Ad  Birmenfiorff  pojfidemus  duos  diurnales,  & 
ad  Ab  ornem  dimidium  tnanfim  ,  &  Cen  fanum. 


CEN  490 

Infra  :  Liberii  Cen  fari  de  Obren . . .  perfoivunt  cen¬ 
fum  de  auro  quod  appendit  ficlum.  Ibidem  :  Ad  Rore 
(  habemus )  ex  integro  liberos  Cenfarios.  [  Compo- 
fitio  inter  Capitulum  Eccl.  Noviom.  &  alios  ann. 
1303.  ex  Tabulario  Corbeienfi  :  Didus  Symore 
nollet  quod  trituratores  dictorum  por donariorum  feu 
Cenfam  eorumdem ,  &c.^  Vide  tom.  6.  Spicilegii 
Acheriani  pag.  47  i .  [  Baluzium  to.  2.  Hifl.  Ge~ 
neal.  Arvernioe  p.  1  5  1 .  Ada  SS.  Martii  tom.  1 .  p. 

5  9  8 .  F.  ] 

Censarii  ,  Exadores  Cenfuum.  Tabularium  S. 
Geno  veibe  Parif.  ann.  1226.  Cum  controverfia  effet 
inter  Abbatem  S .  Fictoris  (fi  Conventum  ex  una  parte , 

6  Cenfarios  illos  qui  tenebant  cenfivam  S.  Genovefa 
fuper  ripam  Beveris ,  ex  alia  ,  (fic. 

Cen samen TU  m  ,  Idem  quod  Cenfa ,  nifi  fit  cenfus 
qui  percipitur  in  praedio  alterius.  Charta  Philip¬ 
pi  Augufti  an.  1216.  Decem  modios  avena  admen- 
furam  Parifienfem  percipiendos  inCenfamento  nofirode 
Dordano. 

f  CensatUm  Solum,  Cenfui  obnoxium,  to.  3 . 
Concifi  Hifp.  coi.  1 .  in  Donatione  Alphonfi  VI. 
pro  Monaderio  S.  Facundi:  Qui  ement  JolumCen- 
fatum  (fi  cum  fuo  copulaverit ,  duos  cenfus  dabit. 
Censionarii,  Iidem  qui  Ccnfarii,\ illani  cen- 
fui  obnoxii.  Privilegium  Theodorici  de  Falke- 
borc  an.  1242.  Promitto  etiam  cenfum  dicta  Eccle - 
fie  de  Merfene  ,  d  Cenfionariis  qui  folvendo  funt ,  fa¬ 
ciam  perfolvi ...  fi  vero  Cenfionarii  folvendo  non  fue¬ 
rint  ,  (fic. 

Cen  satus,  Cenfibus  donatus,  dives.  Ordericus 
Vitalis  lib.  S  -  pag.  7 09.  Filios  vero  fuos  Robertum 
(fi  Hernicum  honoris  fui  Cenfatos  haredes  dereliquit. 

Censire,  Ad  cenfum  ponere  ,  ad  praedandum 
cenfum  adringere.  Fredegarius  c.  74.  Quingen¬ 
tas  vaccas  inferendales  annis  fingulis  d  Chlotario  Se¬ 
niore  Cenfiti  reddebant.  Formulae  veteres  apud  Bi- 
gnonium  :  Unde  Cenfifii  te  nobis  annis  fingulis  ad  fe- 
ftivitatem  fandi  illius ,  in  luminaribus  ipfius  Sandi , 
vel  pro  mercedis  tua  augmento  argentum  f  olidos  tan¬ 
tum.  Ktivctveiv ,  in  Bafiiicis  ,  ed  cenfum  exigere.  Oc¬ 
currit  haec  vox  non  femel  in  Adis  Epifcopor.  Ce- 
noman.  p.  9  3 .  1  04.  153.  1  5  5  •  to.  3  .  Analedor. 
Mabillonii. 

Censitor,  aoroypei^tvg ,  ,  in  Gloff.  Latin. 

Graec.  [  Hefychius  KnnrwTwp  b  thv  y»v  juilpuv,  Qnj  ter¬ 
ram  metitur.  Ifid.  in  Glofl.  Cenfitores ,  Agnmenfo- 
res.  Ulpianus  1.  4.$,  1.  ff.  de  Cenfibus  :  Si  agri  por¬ 
tio  chafmate  perierit ,  debebit  per  Cenfitorem  revelari . 
Et  mox.  Nfi  cauffam  Cenfitori  probarit.  Erant  au¬ 
tem  Cenfitores  in  provinciis  iidem  fere  qui  Cen- 
fores  in  Urbe.  Praeerant  cenfibus  exigendis ,  agros 
dimetiebantur,  &  pro  fpatio  &  modo  tributa  dif- 
tribuebant.  Cenfitor  civium  Romanorum  Colonia  Fi- 
dncenfis  memoratur  in  vet.  Infcriptione  apud 
Fabrett.  pag.  2  9.  Vide  Ladantium  de  morte  Per- 
fecutor.  n.  2  3 .  &  infra.] 

Censitus  ,  Qui  fub  cenfu  annuo  praedium  pofi- 
fidet  :  Cenfitaire  ,  in  Confuetud.  Aurei ian.  art. 
x  29.  Speculum  Saxon,  lib.  1.  art.  54.  §.  1.  Non 
debet  Cenfitus  altiora  feu  majora  pignora ,  quam  cenfus 
annualis  fuus  confiat ,  pro  domino  fufiinere  fuo.  lbi- 
dem§.6.1ib.  2.  art.  21 .  fi.  2.  art.  5  9.  §.  2. Char¬ 
ta  an.  97  5.  apud  Ughellum  inEpifcop.  Vincen- 
tinis  :  In  Catturiano  Cenfitos  S .  Fiti  pertinentes  de 
cafale  Peucalt.  [  Indrura.  an.  1  2 1 6.  in  Hifl.  Dal- 
phin.  tom.  i.p.  17.  coi.  2.  Salvo  tamen  jure  feu- 
datariis  (fi  agricolis  five  Cenfitis.  Et  infra:  FigricoH 
vel  Cenfiti.  Chron.Comodoliac.  inter  Fragm.  Flid. 
Scephanotii  MSS.  tom.  2.  Prapofitus&  Capitulum 


49 1  CElsl 

S.  ff uniant  cognitionem  c au f arum  exercuerunt  in  ho - 
minibus  fuis  Cenjitis  feu  manjionariis.  ] 

Incensitus,  Idem  quod  Cenjitus ,  Cenfui  obno¬ 
xius,  in  Charta  Ottonis  Imp.  ann.  967.  &  aliis 
apud  Ughellum  tom.  5.  Italiae  facroe  pag.  646. 
6  88.  695.  In  Codice  vero  Tlieod.  leg.  un.  de 
Clafficis ,  qui  non  funt  cenfibus  affixi. 

C  en  sita  Terra,  Cenfui  obnoxia.  Hugo  Flavi- 
niacenfis  in  Chron.  an.  1098.  Et  tcrr a  ipfa ,  ante¬ 
quam  ibi  domus  fuiffet,CenJita  erat  hominibus  pro  mer¬ 
cato  eorum.  Infra: Homines, quorum  terra  erat  Cenfita. 

%  Censitum,  Eadem  notione.  Charta  Hugonis 
de  Leziniaco Comitis  Marchiaeann.  1  23  o.  Dedit 
etiam  eifdcm  fimiliter Cenfita,  qua  fuerant  ejus  f/o an¬ 
nis  Frontini ,  qua  fita  funt  apud  Leianiacum  juxta  ct- 
meterium  helemofinarium  inter  domos  Monachorum  de 
Cafiellariis  &  burgum  prioris  memorati ,  falvis  con- 
fuetudinibus  nofiris ,  quas  habemus  in  manjionariis  Lai- 
cis  eorumdem  Cenjitorum. 

Censi  v  a,  Cenfus  ipfe,  nofiris Cenjive, vox  notiffi- 
ma.  Occurrit  in  Charta  an.  1 2  3 1.  in  Hifl.Drocenfi 
p.  2  70.  [  in  Tabui.  S.  Genovef  £  Parif.  an.  1 2  2  6  J 

Censiv  a  T  erra  ,  Idem  quod  Cenfita.  Ferre  Cen¬ 
jive  ,  in  Stabilimentis  S  Ludovici  lib.  1 .  c.  98.  & 
in  Confuet.  Andegav.  art.  108.  Terre  Cenfiviere  , 
in  Confuet.  Burbon.  Tabularium  Vindocinenfe 
Thuani  Ch.  8  8.  Dedit  unam manufirmam  terraCen- 
fiva  in  pago  Vindocinenfe. Occurrit  ibi  non  femel. 

f  Censivarium,  Jus cenfivae  percipiendae,  Gall. 
Droit  de  Cenjives.  Chartular.  S.  Vincentii  Ceno- 
man.fol.  87.  Concefft  Abbati .  . .  totam  terram  & 
pratum,  &  etiamCenJivarium,quod  ipfe  habebat  apud 
Foff ardum  in  parochia  S.  Vincentii  Lenogefili. 

fCENSO  ,  pro  Cenfus,  apud  Acherium  tom.  6 .  Spi- 
cileg.  pag.  695.  Decima  qua  d  fidelibus  datur  ,  Dei 
Cenfo  nuncupanda  eft  ,  &  Deo  ex  integro  reddenda. 

Censuale  ,  Poffeffio  cenfui  obnoxia.  Sententia 
inter  Epifcopum  &  civitatem  Barcinonenfem 
an. . .  Pradittos  honores ,  Cenfualia  ,feu  poffeffiones  in 
civitate  &  fuburbiis ,  &c. 

Censuale  Mortuum.  Curia  Generalis  Cata- 
laniae  in  villa  MontifToni  an.  1363.  Pro  f  ententia 
ferenda  fuper  violario  }feu  Cenfuali  mortuo  ,  &c.  Oc¬ 
currit  ibi  non  femel.  Vide  Cenfumorthidus  ,  & 
Violarium. 

Censualis.  Papias :  Cenfuales ,  funt  Officiales ,  qui 
cenfum  per  provincias  exigunt.  Joan.  de  Janua  :  Cen- 
fualis ,  Officialis  qui  cenfum  exigit  provincialem  ,  & 
qui  dat  illum.  Capitolinus  in  tribus  Gordianis : 
Ut  non  fcriba,  non  fervi  publici ,  non  Cenfuales  illis 
attibus  intereffent. 

Censualis,  Cenfui  obnoxius.  Charta  Ottonis 
Imperatoris  an.  873.  pro  Monafterio  Ganders- 
heimenfi  :  Et  omnes  Cenfuales ,  qui  Jingulos  folidos 
pro  capite  quifque  perfolvent ,  tam  ad  hoc  pradium  , 
quam  ad  aliud  Paldolxvein  nuncupatum.  Conradus 
Marpurgenf.  in  S.  Elizabeth  pag.  290.  Et  puella 
domina  Elizabeth  fe  fecit  fingulis  annis  in  fuo  anni - 
verfario  ad  duos  denarios  Cenfualem.  Adde  Petrum 
Venerab.lib.  1.  de  Mirae. cap.  28.  Charta  Gau- 
fridi  Comitis  Andegavenf.  exTabular.  Andegav. 
Terram  fiam  ...  in  qua  idem  Theobaldus  homines 
Cenfuales  ibidem  hofpitaverat.  Chronicon  Andren- 
fe :  Pradia ,  &  facultates ,  nemora ,  reditus  &  Cenfua¬ 
les  .  .  .  dederunt.  Charta  Friderici  II.  Imper.  an. 
1230.  pro  privilegiis  urbis  Ratifponenfis  :  Si 
homo  qui  Cenfualis  dicitur  ,  continuam  fecerit  in  ci¬ 
vitate  rejidentiam ,  jura  civitatis  confervando  in  dan¬ 
dis  collettis  &  altis ,  qua  d  civibus  ftatuuntur :  nulla 
pof  modum  exhibebit  Domino  fervitia  per  coattionem , 


CEN  491 

fed  tantummodo  perfolvat  cenfum ,  &c.  Confuetudo 
Bigorrae  apud  Maream  in  Hiflor.  Beneharnenfi 
lib.  9.  cap.  6.  Cenfuales  ruftuivel  liberi  non  in  expe¬ 
ditionem  Comitem  fequantur  ,  niji  ,  &c.  [Inftrum. 
appellationis  Guillermi  Bruiere  an.  1481.  ex  Ta¬ 
bulario  B.  Mariae  de  BonoNuncio  llotomagenf. 
Guillermus  de  la  Mare  fuit  &  eft  Cenfualis  ip forum , 
&c. Cenfualis  manfus in  Charta  Henrici  IV.  Ducis 
Silcfiae  de  fundatione  aedis  S.  Crucis  apudLude- 
wig.to  j.Reliq.  MSS.  p.428.  Fuerunt  olim  qui 
Ecclefiarum  feu  Monafleriorum  homines  cenfuales 
fe  fponte  conftituebant  ,  quocirca  capitibus  fu¬ 
per  altare  pofitisSando,  Ecclefiae  feu  Monafl.  Pa¬ 
trono  titulari  fele  offerebant ,  ut  Arnulfus  mona¬ 
chus  in  S.  Emmerammi  Monaft.fieri  folitum  fui  (Te 
tradit.  Vide  Annal.  Benedid.  to.  4.  pag.  286.] 
Censu  ales  Solidi,  Qui  folvuntur  ratione 
cenfus  debiti.  Charta  Stephani  Epifc.  Meldenfis 
pro  Abbatia  S.  Petri  Latiniacenfis  an.  1163.  ex 
Chartulario  ejufdem  Abbatiae  fol.  1  17.  Ecclejia 
Latigniacenjis  Hilderio  de  Monte-Udonis  . . .  debere 
folebat  viginti  folidos  Cenfuales ,  &  viginti  folidos  Ji¬ 
militer  Cenjfuales  reddendos  annuatim. 

L 1  b  e  r  C  ensualis  ,  in  quo  poffeffiones  Sc  cenfus 
exhibebantur.  Primus  ,quem  fciam  ,  eft  codex  Ir* 
minonis  Abb.  Sangerman.  regnante  Carolo  Mag. 

Terra  Censualis,  Quae  cenfum  pendit ,  in 
Lege  L.angob.  lib.  3.  tit-  8.  §.  3.  &  in  Capitul. 
Caroli  M.  lib.  4.  cap.  3  9.  Hugo  Flaviniacenfis 
in  Chron.  an.  1098.  Ipjimetin  terra  Cenfuali  fua 
fcarritiones  firmaverunt ,  &  carnes  repo  fuerunt.  Vide 
Chronicon  Andrenfe  pag.  348.  &  in  verbo, 
Cenfalis  terra. 

Censua  liter  Possidere,  Ad  cenfum  ,  in 
veteribus  Tabulis  ann.  1140.  1 1 44-  apud  Loi- 
fellum  in  Hift.  Bellovac.  quod  in  vernacula  an. 
1  1  47.  apud  eumdem  }CenJivement  vertitur  pag. 
269,  274.  276. 

Censu  alitas,  apudHugonem  Flaviniacenfem 
in  Chr.  an.  1098.  pag.  243.  Congregati  funt  ho¬ 
mines  ad  tuendum  ufurn  Cenfualitatis  fua.  [Charta 
Matthaei  de  Hamo  ann.  1201.  ex  Chartulario 
Abbatiae  de  Arida-Gamantia  in  limitibus  Picar- 
dire  &  Artefioe  :  Praterea  fidendum  eft ,  quod  Capi¬ 
tulum  Ecclejia  de  And a-G amantia  Matthaa  concef- 
Jit ,  quod  pradiclam  Cenfualitatem  in  alterius  perfona 
manu  non  ponet ,  niji  affenfu  illius  qui  prafatum  cen¬ 
fum  poffdebit.  Hocce  in  pofteriori  faltem  loco 
Cenfualitas  idem  videtur,  quod  fundus  receptus 
ad  cenfum  ,  Gall.  Terre  prife  d  cens ,  d  rente ,  d, 
redevance  fonciere.  ] 

Censuarium.  Charta  Jacobi  I.  Regis  Aragon. 
Sub  eadem  pace  fint  guiatica  noftra  , . .  .  &  Cenfua - 
ria  ,  &  pennones ,  &  omnia  regalia  noftra.  [  Tabu- 
lar.  Calenfe  pag.  270.  Pro  fexaginta  fol.  Panf.  an¬ 
nui  incrementi  temporalis  feu  perpetui  redditus  red¬ 
dendis  et  fidem  .  .  .  &  aliis  Cenfuariis  ditta  domus.  ] 

Censu  arius,  Qui  cenfus  ab  iis  qui  cenfum  de 
capite  praeftant ,  exigit  :  officium  Monafticum. 
Charta  an.  1030.  apud  Robertum  in  S.  H uber¬ 
to  pag.  2  9  3 .  Nullum  Advocatum  prater  Lovanien - 
fem  Comitem, nullum  Cenfuarium  prater  cuftodem  alta¬ 
ris  habentes.  [ Cenfuarius  Monafterii  S.  Albani ,  to.  2 . 
Rerum  Moguntiac.  p.  769.  edit.  17  2  2. in  Charta 
donationis  pro  eodem  Monafterio  an.  1  347.  ] 

f  Censua  rius,  Quj  folvit  cenfum  ,  to.  3 .  Con- 
cil.  Hifp.  pag.  671.  in  Decreto  Alphonii  Regis 
Arag.  an.  i442.Epift.  Fredewci Regis  Siciliae  ad 
Barchinonenfes  ap.Marten.  to.  3  .  Anecd.col.7  5. 
Hoc  idem  in  pace  mater  fentteb at  Ecclejia  y  qua  dictum 


49?  CEN 

regum  ad  nos  pleno  jure  pertinere  debere  cenfutt ,  nofqiie 
i  fias  fore  Cenfuarium  &  vajfallumd  V ide  Arrend  a  tor. 

<|[C£NSUATiM,Ad  cenfum ,  feu  pro  cenfu  ,  apud 
Marten.  to-  I .  Anecd.  cql.  538.  Unaquaque  men- 
fura  dabit  Cenfuatim  fex  denarios .  Occurrit  euam 
apud  Acherium  to.  9.  Spicii,  pag.  360. 

Gensuatus,  Ad  cenfum  politus.  Cafa  Cenfu  at  a. , 
in  Charta  an.  1  120.  apud  Ughellum  to.  6 . Ital. 
Sacr.  pag.  871. 

Censu  a  a,  Datio  ad  cenfum.  GlofT.  vet.  Cenfura  , 
Charta  Hugonis  de  Oyfi Callellani  Ca- 
meracenlis  in  Tabui.  Abbatiae  Montis  S.  Martini: 
Campellos  quoque  quofdam  antequam  Cenfura  iftafa- 
tta  fuerat ,  emerat .  .  .  quoniam  vero  res  bene  gejlas 
plerumque  folet  oblivio  delere,..  .  memoratam  Cen- 
furam  fecimus  litteris  inferi.  Supra  :  Dedit  eidem 
Ecclefia  ad  Cenfum  decem  modiorum  frumenti.  Alia 
Humolarienlis  Abbatis  anni  1x59.  in  eod.  Ta¬ 
bui.  Nos  vero  huic  Cenfura  apponimus .  conditionem , 
quod  neque  Gerbertus  neque  hares  ejus  hunc  Cenfum 
vendere  aut  invadiare  poterit. 

Censura,  Cenfus  iple-  Charta  Riculfi  Epifcopi 
Forijulienfis  apudRuhum  inComitib.  Provinc. 
pag.  53 .  Et  de  portu  ,  feu  de  omnibus  Cenf  uris ,  qua  ex 
ipfo  exeunt  vel  exire  debent.  Alia  an.  1093.  in  Pro¬ 
bat.  Hili.  Sabaud.  pag.  2  7.  Liberum  &  alffolutum 
a  fodro  &  omni  Cenfura  pradictum  Alonaficrium  ejfe 
jubemus.  [Sententia  arbitralis  inter  Hofpitalarios 
&  Capitulum  Rienfe  an.  1156.  Hofpttal  arti  vero 
bujufnodi  comifionem  abnegantes  legitima  anteceffi- 
rwn  nofi rorum  donatione  &  triginta  annorum  quieta 
pojjejftone  pradittam  Ecclejiam  Jibi  defendere  volebant 
pro  confiituta  Cenfura  fex  modiorum  annona  &  ordn.~\ 
CENT A,  Decima  pars  Centena  continens  decem 
familias ,  a  Germanico  Zebn ,  Decem.  Bulla  au¬ 
rea  Friderici  11.  Imp.an.  1232.  apud  Ludewig. 
tom.  7.  Reliq.  MSS.  pag.  516.  Item  unufquifque 
Principtm  libertatibus  , ) urif  actionibus ,  comitatibus  , 
Centis  feu  libens  vel  infeudatis  utatur  quiete ,  fecun¬ 
dum  terre  fue  conftetudinem  adprobatam.  Item  Cen- 
tumgravii  recipiant  terras  (  Schilter.  Centas )  d  Do¬ 
mino  terre ,  vel  ab  eo  ,  qui  per  Dominum  terre  fuit 
infeiidatus.  Item  locum  Cente  nemo  mutabit  fine  con- 
fenfu  Domini  terre.  Item  ad  Centas  nemo  fynodalis 
vocetur.  Non  eadem  ell  vocis  Centa  notio  in  om¬ 
nibus  loci  citati  articulis,  licet  eadem  fit  origo. 
i°.  fumitur  pro  decem  familiis.  20.  pro  jurifdi- 
<Hione  in  decem  familiis  exercenda,  quam  a  Do¬ 
mino  terrae  debet  accipere  Centumgr avius ;  is  enim 
ellCm<e  judex.  3  ®.  denique  delignat  ipfum  Cen¬ 
tumgr  avii  judicium  feu  tribunal  ,  ad  quod  vo¬ 
cari  non  debet  Sy  nodalis,  utpote  qui  ad  judicium 
ecclefiufticum  ,  non  ad  feculare  pertineat.  Haec 
fere  poli  Schilterum  in  Glolfario  Teutonico  : 
quod  confule.  "Vide  Decania. 

«u  CENT  AN  A,  ut  Centena,  Diftridus,  dominium. 
Privilegium  Leonis  IX.  Papae  pro  Canon.  Ecclef. 
Virdunenfis  apud  Mabill.  in  Supplem.de Re  Di- 
plom.  p.  99.  Ad  fjunchereium  manf.  1 .  cum  banno 
&Centaua.  Et  infra:  Ad  Ars  vero  manfi  1111.  cum  uno 
quartario  fi Iv a, banno ,  Centana ,  vineis  &  molendino . 
CENTA  TUM.  Vid  eCendatum  in  Cendalum. 
CENTAURIIj  Jidem  qui  Cantiani ,  Angliae  populi, 
apud  AlferumMenevenfem  an.  851 .  [Puto  poli 
Hadr.  Valelium in  Valefianis  legendum  e(T eCan- 
tuarii ,  quiiidem  funtatque  Cantii  veteribus  Geo- 
graphis,  recentioribus  vero  Cantuarii  8t  Cantiani.] 
^  CENTAURUS.  Vide  Centurus. 

I.  CENTENA,  Dignitas  Centenarii,  feu  gradus 
in  Schola  Agentium  in  rebus,  ad  exemplum  mi- 


CEN  494 

I i ciae  armatae ,  proximus  Principi  agentium  Vide 
lib.  3.  Cod.  Th.  de  Cohortalib.  &  1.  7.  eodem 
Cod.  de  Agent,  in  reb. 

2.  CENTENA  ,  Pars  Comitatus  ,  aut  regionis: 
nam  finguli  Comitatus ,  pagi ,  feu  territoria  ,  <5c 
regiones  dividebantur  in  Centenas ,  quibus  prae¬ 
erant  minores  judices,  fub  Comitis  difpoiitione, 
qui  a  Centena ,  Centenarii,  appellabantur.  Quippe 
pagus  Comitis  dividebatur  in  Vicarias ,  Vicaria  in 
Centenas, Centena  in  Decanias,  in  quibus  judices 
erant  Vicarii ,  Centenarii ,  Decani.  Decretio  Chlo- 
tarii  Regis  cap.  1.  Decretum  e (i ,  ut  quia  in  vigilias: 
ccnfitut  as  nocturnas  fures  non  caperent,  eo  quod  per  di- 
verfas ,  intercedente  conludio  ,  f 'celera  pratermtfja  cu- 
jlodias  exercerent ,  Centenas  feri ;  in  qua  Centena  (fi ) 
aliquid  deperierit ,  capitale  qui  perdiderat ,  recipiat , 
&  latroinfequatur .Ex  quibus  ,  Centenas  aChlotario 
primum  inllitutas  ad  latrones  arcendos  videtur 
polle  colligi.  Difta  vero  Centena  ,  a  centum  fa¬ 
miliis  quibus  conflabar.  Capitula  Caroli  Mag. 
lib.  3.  tit.  23.  &  Lex  Longob.  lib.  2.  tit.  51. 
§.  1 1 .  Sic  tamen  ut  contentio  ,  qua  inter  eos  orta  ejl , 
fi  in  confinio  duorum  Comitatuum  fuerit ,  liceat  eidem 
de  vicina  Centena  adjacentis  Comitatus  ad  fiam  cau- 
fam  tefes  habere.  Capitulare  3.  Ludovici  Pii  cap. 
7.  Et  hac  ratio  examinetur  per  fingulas  Centenas  , 
&c.  Adde  Capitulare  an.  829.  cap.  7.  pag.  672. 
novae  Edit.  Chronie.  Fontanellenfe  cap.  7.  Vil¬ 
lam.  .  .  fitam  in  pago  Oximenfi ,  in  Centena  Novia- 
cenfe.  Cap.  8.  De  villa  Dtgmaniaco  ,  qua  fit  a  efl  in 
pago  Ofismenfi  ,  in  Centena  Alancionenfi.  Tabula¬ 
rium  Abbatiae  Belliloci  in  Lemovicibus  :  Hac  asm - 
via  funt  in  pago  Lemovicino ,  &  Caturcino  ,  &  Cente¬ 
nis  Vertelenfe  &  Exidenfe.  Alibi :  Cedo  res  proprie¬ 
tatis  mea  ,  qua  funt  in  pago  Caturcino  ,  in  Centena 
Exindenfe  ,  qua  vocatur  Bellus  Alons.  Tabui.  S. 
Stephani  Leraovicenlis :  Dedit  m an fim  futim  inpa - 
go  Lemovicino ,  in  Centena  Tarninfe ,  villa  Ramnaco. 
Vide  Leges  Wifigoth,  lib.  9.  tit.  2.  $.  1.  3.  4. 
Decretum  Childerici  cap.  11.  12.  Decretum 
Chlotarii  cap.  1 .  Legem  Alaman.  tit.  36.  &c. 
AuTor  ell  B.  Rhenanus  lib.  2.  Rer.  German. 
pag.  8  8.  proxime  Heideibergam adhuc  apparere 
Centenae  velligium  in  aliquot  pagis ,  &  manere 
vocabulum.  Vide  Centenarius. 

Centenalia  ,  Eadem  notione.  Tabularium 
Rothonenfe  :  David  Monachus  &  Prefbiter&  fi¬ 
ctus  ejus  ALoruntius  dant  S.  Salvatori  alodum  fiunt 
nuncupantem  ad  illam  MmXrixm  }fitum  in  pago  Re-* 
donico  in  Centenalia  Lactnfe. 

5 .  CENTENA ,  Dillridus ,  jurifdfttio.  dominium,' 
Scigneurie.  Diploma  Herimanni  Epifcopi  Meten- 
fis  an.  1090.  apudMeurilfium:  Dedi  ei  filique  fer - 
vientibus  in  perpetuum  cuminam  qua  eft  in  Cbamberes, 
. . .  cum  campo  qui  juxta  efl ,  cum  banno  &  Centena , 
&  pratum  apud  Prunoet ,  quod  operantur  rufiici  de  No- 
miney  ,  cum  banno  &  Centena.  Dedi  etiam  totum  ban- 
num  &  Centenam  quinque  parrochiarum  in  villa ,  qua 
dicitur  ad  Bafilicas,&c.  Vide  eumdem  Meuridium 
p.  40  3 .  Laurentius  Leodienlis  in  Hili.  Epifcop. 
Virdun.  pag.  280.  Dux  iram  Dei  metuens ,  pacem 
cum  Epifcopo  fecit ,  Centenas  poteftatum  Ecclefia,  & 
pradia ,  qua  invaferat ,  reddidit.  Continuator  Hi- 
floriae  Epifcoporum  Virdunenfium  poli  Berca- 
rium  Prefbyterum  pag.  269.  Supradtitus  Comes 
Eridericus ,  dum  ejfe t  adhuc  in  laicali  habitu,  Pra- 
benda  Fratrum  S.  Alaria  omnes  Centenas  eorum  po- 
teftatum  ,  quibus  multum  inquietabantur ,  .  .  .  reddi¬ 
dit.  Infra  :  Centenam  de  IV and  e  lini  curte ,  &  alta 
jura  ,  qua  tunc  temporis  poteflative  ip  hac  (f vitate, 


495  CEN 

tenebat ,  eidem  Epifcopo  &  Ecclefia  reddidit. 

CenthnjEj  Homines  Centena.  Capitulare  de  V  il¬ 
lis  cap.  6  i.  fififid  de  liberis  hominibus  &  Centenis , 
qui  partibus  fifet  noftri  deferviunt. 

Centenaria,  Idem  quod  Centena.  Charta  Be- 
rengarii  Epifcopi  Virdun.  apud  Hugon.  Abb. 
Flaviniae,  in  Chron.  an.  951.  Dedimus .  .  .  deci¬ 
mam  illorum  arietum  ,  qui  nojlra  Ecclefia  perfolvun- 
tur  ex  Bracenji  Centenaria. 

4.  CENTENA  ,  Centena  cerae  ,  zuccari,  piperis, 
eumini ,  &c.  apu  i  Anglos ,  continet  1 3 .  petras  & 
dimidiam  :  &  quaelibet  petra  continet  8-  libras* 
Summa  ergo  librarum  in  centena  !  08  •  Centena 
canabi ,  telae ,  &  hujufmodi  exuo,  ulnis ;  Centena 
ferri,  ex  100. petris ,  ut  eftin  Fleta lib.  2.  c.  12. 

4 .  5  * 

CENTENAS, Fuftium  vel  flagellorum  centeni  idus. 
Ada  S.  Caeciliae  Virg.  &  Mart.  /fle  fi  inventus  fue¬ 
rit,  fine  dubio  atrocibus  dabitur  flammis,  ut  dici 
folet ,  Centenas  exolvet. 

f  CENTENALIA.  Vide  in  Centena  2. 

%  CENTENARIA.  Vide  in  Centena  3  . 

*.  CENTENARIUM  ,  &  Centenarius.  Ifidorus 
lib.  1  4.  Orig.  cap.  24.  Centenarium ,  numeri  no¬ 
men  efl ,  eo  quod  centum  librarum  ponderis  fit.  Vetus 
Agrimenfor  :  Centenarius  dicitur ,  eo  quod  centum  li¬ 
bris  conflet.  Ita  Centenarium  aris  ufurpat  1.  3 .  Cod. 
Theod.  de  Conlat.  aeris  ArnoldusLubec.  lib.  4, 
cap.  37.  Perfolvens  ei  annuatim  7.  auri  ponderay 
qua  Centener  dicuntur.  Paulus  Warnefridus  lib,  3» 
de  Geftis  Langob.  cap.  1  2.  fifuindecim  ei  auri  Cen¬ 
tenaria  deferens.  Utuntur  praeterea  Liberatus  Dia¬ 
conus  c.  2  2.  Gregorius  Turon.  de  Gloria  Con- 
feffi  cap.  6  3 .  lib.  5 .  Hift.  cap.  20.  31.  Fredegar. 
cap.  69.  Gregor.  M.lib.  2.  Ind.  z.Epift.  130. 
Chron.  Reicherfp.  pag-  275.  Helmodus  lib.  1, 
cap  84  Tageno  Patavienlis ,  <3cc.  ^pus-ia  mvrwdpct 
habent  pamm  Scriptores  Byzantini ,  Theopha¬ 
nes  p.  99.  1  47.  1 48.  3  3  5  -  &c.  Procop.  lib.  1» 
de  Bello  Perf.  &  in  Hili,  arcana ,  Nicetas  inMan. 
lib.  2.  <5.  7. lib.  5«§.  ult. Cinnamus ,  Gruter.  In- 
feript.  1120.  17.  &  alii  quos  paflim  laudant 
Scaliger  deRenummaria,  Meurfius&  Fabrotus 
in  Gloifariis,  &  Jacob.  Gotofred.  ad  1.  2.  C.  Th. 
Si  quispecun.  confl.  nos  etiam  quxdam  ad  Cin- 
namum  pag.  43  5 .  V ide  Georg.  Agrie,  lib.  4.  de 
Ponder.  Roman.  p.  9  5 .  &  in  verbo  Talentum. 

Centenarium  CerjE,  in  Charta  an.  1208.  apud 
Ughellum  tom.  7.  pag.  274. 

Centenarium  ,  Quod  compleditur  centum  can¬ 
nas  ,  in  Statutis  Maffil.  lib.  3 .  cap.  13  .De  cana- 
b actis  crudis  non  vendendis  rufi  per  Centenaria  .... 
Addentes  pratetea  huic  capitulo  ,  ut  Centenaria  cana- 
b  ac  iorum  alborum  ,  nigrorum  &  brunorum  intelhgan - 
tur  de  centum  cannis  Centenariorum  ,  &c. 

2.  CENT  EN  ARIUM ,  Canalis ,  per  quem  aqua  de¬ 
currit.  Fiftula  nempe,  quam  Vitruvius  lib.  8. 
cap.  7.  Centenariam  vocat,  quod,  ut  explicat  Phi- 
lander  ,  lamina  plumbea,  antequam  in  rotunda¬ 
tionem  fledatur,  lata  fitdigitos  cei*tum,  ut  Jjhin- 
quagenaria  ,  lata  5  o.  <Scc.  Anallafius  Bibi,  in  Ha¬ 
driano  PP.  pag.  1  1  2.  Forma ,  qua  vocatur Sabbati- 
na,  nimis  confrattaexiftens :  per  quam  decurrebat  aqua 
per  Centenarium  in  atrio  Ecclefia  B.  Petri ,  &c.  Infra : 
Et  confeflim  Centenarium  illud ,  quod  ex  eadem  forma 

'  in  atrio  Ecclefia  B.  Petri  decurrebat ,  dum  per  nimiam 
neglectus  incuriam  plumbeum  ipfius  Centenarii  furtim 
jam  plurima  ex  parte  ablatum  fuiffet ,  &c.  In  Nico¬ 
lao  I.  pag.  210.  Per  quam  decurrebat  aqua  per  Cen¬ 
tenarium  in  urbem  Romanam. 


CEN  496 

3 .  CENTENARIUM ,  vel  Centenarius  ,  Officium 
centum  Miflfarum.  Chronicon  Cafaurienfe  lib.  4. 
Inflituit  ut  pro  unoquoque  fratre  defuntto  flat  Cente¬ 
narius  ,  hoc  modo ,  ut  a  die  obitus  unius  cujuf  que  Fratris 
juftitia  de  pane  &  vino ,  &  cateris  cibis ,  cotidie  in  men- 
fa  Abbatis  ponatur.  Vide  Tricenarium. 

CENTENARIUS.  Gloffi.  Gr.  Lat.  EimIwtwj**  ^Cen¬ 
tenarius,  Centurio.  Centenarii ,  tefte  Vegetio  lib.  2. 
cap.  8*&  1  3.  didi  funt,  quos  antiqui  Centuriones 
vocabant,  centum  videlicet  militibus  pradedi. 
[Vide  Centena  2 .  &  Centenarium  1 .  ] 

Centenarii,  Ducenarii,  Sexagenarii, 
Qui  dicantur  in  Cod.  Th.  pluribus  difquirit  Ja¬ 
cob.  Gotofredus  ad  lib.  1 .  de  Exadionibus. 

Centenarii,  Q ni  Centenis  praeerant,  judices  mi¬ 
nores  qui  per  Centenas  jus  dicebant,  &  Comiti 
fuberant,  Centgrajf  Germanis.  [  Schilterus  Cent- 
graff  intelligit  de  minori  judice ,  qui  per  Decanias 
tantum,  non  per  Centenas  jus  dicebat.  Vide  Cen¬ 
to.  ]  Walafrid.  Strabo  lib.  de  Reb.  Eccl.  cap.  31. 
Centenarii ,  qui  &  Centenariones ,  vel  Ficarii  qui  per 
pagos  fi  at  uti  funt ,  Prefbjteris  plebium ,  qui  b  apti  fina¬ 
les  Ecclefias  tenent ,  &  minoribus  Prefbjteris  prafunt , 
conferri  queunt.  [Praeceptum  Pippini  Regis  Aqui¬ 
taniae  ex  Tabulario  Monafterii  S.  Florentii :  Nul¬ 
lus  fjudex  publicus ,  nec  Ficarius ,  aut  Centenarius  , 
&c.  Privilegium  Ludovicilmp.  tom.  2.  Maceria¬ 
rum  Infulae  Barbarae  pag.  45.  Ludovicus  Det  pro¬ 
videntia  Imp.Aug.  Epifcopis ,  Abbatibus ,  Ducibus , 
Comitibus ,  Ficedominis,  Centenariis,  Teloneariis, &cf\ 
Vide  DefideriumCadurcenfemEpift.  16.  &  Ba- 
bolenum  inVita  S.  Germani  Abbatis  &  Martyris 
num.  1 1. 

<tfCiNTENARii,in  Praecepto  Pippini  Regis,  cu¬ 
jus  locus  fupra  refertur  in  Agenti. 

Judicis  autem  officio  fundos  Centenarios  do¬ 
cent  Lex  Salicatit.  46.1.  1.  Decretum  Childeb. 
cap.  9.  Lex  Aleman.  tit.  3  6.  §.  3.  Lex  Langob. 
lib.  2.  tit.  42.  §.  3.  tit.  5  2.  §.  3^tit.  5  3.  §.  22. 
Capitula  Caroli  M.  lib.  4.  cap.  6  2 . 6  3 . 6  4.  Con¬ 
cilium  Cabilonenfe  II.  cap.  2 1 .  &c.  Hinc  Cente¬ 
narii  Legem  fcientes ,  in  Capitulari  1.  Caroli  Mag. 
an.  802.  cap.  1 3 .  Non  tamen  deomnibus  caufis, 
fed  de  minoribus  tantum  judicabant.  Gloffi  ve¬ 
tus:  Centenarii ,  de  re  minima  fcilicet ,  Minores  ju¬ 
dices  ,  miniftri  Comitum.  Capitul.  3 .  an.  8 1  2.  c.  4. 
&  lib.  3  .  c.  7  9 .  Ut  nullus  homo  in  placito  Centenarii , 
neque  ad  mortem ,  neque  ad  libertatem  fuam  amitten¬ 
dam  ,  aut  ad  res  reddendas  vel  mancipia  judicentur : 
fcd  ifla  in  praf entia  Comitis  vel  Mijforum  noftrorum 
judicentur.  Lex  Langob.  lib.  2.  tit.  5  2.  §.  10. 
Omnis  controverfia  coram  Centenariis  diffiniri  poteft , 
excepta  redhibitione  rerum  immobilium  &  mancipio¬ 
rum  ,  qua  non  potefl  diffiniri  nfi  coram  Comite.  Eadem 
habentur  in  Capitul.  Caroli  M.  lib.  4.  cap.  2  6. 
Capitul.  1.  an.  8 10. cap.  2.  Appendix  2.  ad  lib.  4. 
Capitul.  Caroli  M.  cap.  28  .Ut  ante  Ficarium  & 
Centenarium  de  proprietate  &  libertate  judicium  non 
terminetur  aut  acquiratur  :  nifi  femper  in  prafentia 
Mijforum  Imperialium  ,  aut  tn  prafentia  Comitum. 
Capitul.  2.  an.  810.  c.  15.  De  rebus  &  mancipiis , 
ut  ante  Ficarios  &  Centenarios  non  conquirantur. 

Centenariis  praeerant  Comites  ipfi ,  qui  in  eo¬ 
rum  vitam  &  mores  inquirebant.  Lex  Langob. 
lib.  2.  tit.  54.  §.22.  Folumus  ut  Comites  noflri  li¬ 
centiam  habeant  inquifitionem  facere  de  Ficariis  & 
Centenariis ,  qui  magis  per  cupiditatem  quam  propter 
juftitiam  faciendam  f&pijflme  placita  tenent ,  &  indt 
populos  nimis  affligunt. 

Interdum  cum  iis  in  rebus  majoris  momenti 

dijudicabant, 


( 


497  CEN 

dijudicabant ,  ut  eft  in  Capitul.  Caroli  M.Iib.  2; 
cap.  28.  Denique  ipfis  omnino  praeerant.  Capi¬ 
tula  Carlomanni  tit.  \.  cap.  9.  Comes  pracipiatfuo 
Vicecomtti \  fuifque  Centenariis ,  ac  reliquis  miniftris 
respublica.  Si  bellum  ingrueret,  Centenarii  munus 
erat  Centenam  fuam  ,  feu  Centenae  fuse  milites 
in  aciem  educere,  ut  eft  in  Legibus  Wifigoth. 
lib.  9.  tit.  2.  §. 3.  Eorum  etiam  praefertim  cura 
erat,  ut  diftridus  latronibus ,  furibus ,  aut  prae¬ 
datoribus  purgarent,  ex  Capitulis  Caroli  C.  tit. 

1  1 .  pag.  iix.  1  •  Edit.  Denique  in  publicis  adis 
nomen  Centenarii ,  perinde  ac  Comitis,  confi- 
gnatum  quandoque  legimus.  Charta  Alamannica 
Goldaftina  70 .  Regnante  D.  Hludowico . . .  fub  Ra¬ 
bone  Comite  ,  &  fub  Hunoldo  Centenario ,  Indictione  5 . 
Vide  Concilium  Arelatenfe  an.  8 1  3 .  can-  2  3 . 
Leges Edw ardi  ConfelT.  cap.  3  2.  praeterea  Rhe¬ 
nanum  lib.  2.RerumGerm.  pag.  8  8.  &Locce- 
niumlib.  2.  Antiquit.Sueco-Gotticar.  cap.  3. 
CENTENIONALIS  Nummus  ,  inleg.  i.&  2.Cod. 
Th.  Si  quis  pecun.  confl.  quis  fuerit,  ambigunt 
dodiores.  Qujdam  enim  eumdem  cum  Centena¬ 
rio  aureo  fuilfe  exiftimant ,  fic  dido  fub  Helioga¬ 
balo  ,  ut  audor  eft  Lampridius  ,  quod  centum 
aureos ,  five  folidos  conficeret,  ut  Cafaubonus , 
Salmafius ,  &  alii.  At  Jacobus  Gothofredus  con¬ 
tendit  ,  probatque  Centenionalem  ita  a  centena¬ 
rio  diverfum ,  ut  Centenarius  major  pecunia  fue- 
,  rit,  Centenionalis,  minutula,  ut  loquitur  Va¬ 
lerianus  in  Epift.  ad  Aurelianum  :  Deinde  Cente- 
fiioncm  didum ,  ut  Binionem ,  qui  c hlvafa/xx  redditur 
in  Globis  Lat.  Gr.  &  JWpjev ,  proindeque  Cen¬ 
tenionalem  centum  aereos  feu  ftipes  confecifiTe. 
Ut  ut  fit,  Majorinas ,  feu  majores,  &  Centenionales 
communes  vetitas  oftenditlex  1.  quae  eft  Conftan- 
tii :  altera  quae  eft  Arcadii  &  Honorii ,  Centeniona¬ 
lem  tantum  nummum  in  converfatione  publica  tr  ait  ari 
praecipit  ,  Majoris  pecunia  figuratione  fnbmota.  Ex 
qua  ult.  lege  infertur ,  Centenionalem  in  eo  a 
Majore  differre,  quod  minutior  fuerit,  proinde¬ 
que  ufui  publico  commodior :  etfi  utramque  prius 
vetitam  par  fit  credere  ,  Majorinam  propter  ni¬ 
mium  pondus,  Centenionalem  propter  nimiam 
fui  exiguitatem. 

5[  CENTENITAS,  Centum,  Gall.  Centaine.  S.  Ber- 
narduslib.  5.  de  Confideratione  cap.  7.  Alioquin 
Ji  diverfa  putemus  (in  Deo,}  non  quaternitatem  habe¬ 
mus  ,  fcd  Center.it at em. 

CENTENNIS ,  Centenarius ,  aetatis  centum  anno¬ 
rum.  Gildas  Sapiens  de  Excidio  Britanniae:  Nam 
Centennis  tu  ob  religtofa  merita  ,  vel  coavus  Alathu- 
fale  ,  exceptus  ab  omni  prole  fervaberis  ? 

CEN  TER  ARIUS  ,  Sarcinator,  qui  confuit  & 
conficit  centones  ,  Gall.  Couturier  ,  apud  Lobinel- 
lum  ,  in  Gloffario  ad  calcem  Hift.  Brit.  Melius 
legeretur  Centonarius.  , 

CENTERIUS  ,  Semita  ,  via  ftridior  ,  ex  Gallico 
Sentier ,  quafi  Semitaria.  Charta  an.  877.  ex  Ta¬ 
bui.  S.  Benigni  apud  Perardum  :  De  uno  fronte 
Centerius  communalis  pergit ,  de  alio  vero  fronte  ftra - 
da  publica  pergit ,  &c.  Vide  Semitarium. 
CENTESIMA. In  Camera  Comput.  Parif.  cftCcw/- 
potus  Duplicis,  feu primaCenteJtma,  Compotus funphcis 
feu  fecunda  Centejima  levat  a  inter  annum  1290.  &  an. 
13  00.  Compotus  JbjiinquageJima  &  tertia  ffuinqua- 
gejima,&c.  Vetus Chron.Franc.  vernaculum  MS. 
quod  delinit  in  an.  13  2  2.  fub  an.  1295.  Encefian 
mei  fines  fu  alevee  une  fubvention  ou  Royaume  de  Er  an¬ 
ce  ,  c’efi  d  favoir  le  Centieme  &  le  Cin  quanti  eme  tant 
fur  les  Cieres  ,  comme  fur  Lais.  Pour  laquelle  chofe 
Toni.  II. 


CEN  498 

Eoniface  fit  un  Decret ,  que  fe  li  Rois  ,  ou  li  Prince  , 
ou  Baron  ,  ou  Prelat ,  nui  qui  fu  fulges  d  l’ Eglife  de 
Romme ,  deslors  en  avant  fur  les  extorjions  leur  don - 

.  notent  qu  ii  encouroient  en  fentence  d’ e f communientem. 
CENTESIMARE ,  Ccntefimum  quemque  pu¬ 
nire ,  tollere.  Jul.Capitolin.  in  Macrino  cap.  1  2. 
Milites  fiepius  decumavit ,  aliquando  etiam  Centefi- 
mavit:  quod  verbum  proprium  ipjius  eft ,  quum  fe  cle¬ 
mentem  diceret ,  quando  eos  Centejimaret ,  qui  digni 
ejfent  decimatione. 

5ICENTETUM  ,  Spatium  centum  pedum.  Vide 
Candetum , 

51  CENT-GRAVIUS.  Vide  Centa  &  Centenarius. 

5JCENTHA.  Informationes  Civitatis  Malfil.  de 
paflagio  tranfmarino  ex  MS.  Sangerman.  Primo 
habebit  quodlibetvyfferium  xiAiu.goas  in  carena ;  item 
de  roda  inrodai.iu.gcas ;  item  de  plano  xm.  palmosi 
item  d  Centha  vi.  palmos  &  quartum  ;  item  de  falca 
in.  palmos.  Vide  Centrum  &  Cinta. 

5T  C  ENTIA  ,  Luna.  Gloffar.  MS.  Sangerman.  nura. 

5  0 1  • 

51 CENTIALES.  VideCenJiales. 

51 CENTIGAMUS,  Qui  centum,  id  eft,  plures  ha¬ 
bet  vel  habuit  uxores ,  ut  Bigamus  qui  duas  , 
apud  Acherium  tom.  2 .  Spicii,  pag.  1  6 9 .  0  vero 
utinam  nec  natus ,  nec  vijus  ,  nec  auditus ,  nec  diftus 
ex  iifilem  fuiffet  Ccntigamus ,  proh  pudor  .' 

51  CENTIMENTRUM  ,  vel  potius  Centimetrium  , 
vox  fida  ex  Cento  &  metrum  ,  Gall.  Centon.  Carmi¬ 
nis  genus  ex  alienis  carminibus  feu  carminum 
particulis  compofitum.  Spicii.  Acher.  tom.  8.  p. 
41.  in  Capitulari  Attonis  :  Centimentrum  deChn - 
flo  Virgilianis  compaginatum  verfibus. 

CENTIMOLUS,  Centimulus,  Molendinum. 
Petrus  Diaconus  lib.  4.  Chron.  Cafin.  c.  zi.Mo- 
lendina  z. fub  uno  tegmine  ,  Centimolum ,  ortos,  &c. 
Cap.  22  .Cum  omnibus ,  qua  tunc  pofftdebat ,  molen¬ 
dinis,  Centimolo  ,  hortis ,  curtibus ,  &c.  Honorii  IV. 
PP. Statuta  pro  Regni  Neapolit.  incolis  an.  12  8  5. 
apudRaynaldum  num.  4  5 .  Animalia  deputata  mo¬ 
lendinis,  qua  Centimuli  vulgariter  nuncupantur.  Et  in¬ 
fra  :  Subofficiales  non  capiant  animalia  deputata  aci 
Centimulos. 

51  CETJTINA  ,  pro  Centena  ,  Pars  regionis.  Praece¬ 
ptum  Karolomanni  Regis  Franc.  pro  Monafterio 
Prumienfi  ann.  770.  Jjfuod  anteceffores  noftri. . .. 
in  jure  eorum  poteftate  conftrmaffent  Jilva  aliqua  in  lo¬ 
co  qui  dicitur  Benutfelt  infra  Centina  Belftango  infra 
vafta  Ardenna.  Vide  Centena,  z. 

CENTO,  Centrum,  Centunculus.  Papias ; 
Cento  ,  filtrum.  Vox  Latinis  notilfima.  Vide  in 
Gambefo.  [  MS.  Bituric.  addit  ad  Papiam  editum: 
Colleftio  illius  qui  viliffima  veltigalia  colligit  in  foro. 
Tale  eft  havagium  ,  quod  ex  varia  annqna  venali 
percipitur  a  carnifice.  De  centonibus  multa  prae¬ 
clare  differit  Uluft.  Fontaninus  lib.  2.  de  Anti- 
quit.  Hortae  cap.  4.  &  5 .  ] 

Centrum,  Eadem  notione.  Gloff.  Saxon.  ^Elfri- 
ci  :  Centrum ,  vel  Filtrum  :  Felt ,  ubi  Centrum  ,  eft 
Graecorum  Avt^ov  ,  unde  O^wjcWrpcv. 

Centunculus, Eodem  pariter fignificatu.  Futi¬ 
lis  Centunculus ,  apud  Apuleium  lib.  1 .  Avrcu^cr , 
recentioribus  Graecis  eft  lana  vel  veftis  coadilis , 
quam  Grxci  7r?Aov  vocant.  Lexicon  Graec.  MSS. 
Reg.  fign.  2062.  7U\0C  ,  T 0  KiVTOOHXCV.  WUhOV  Kj  7U- 
Xidiov, 'to  xtVTd^ov.  Aliud  fign.  9  3  O.vrl^ac, 

«.evTtitit.oi ,  xf  mvliv.  Joannes  Cananus  de  Bello  Con- 
ftantinop.  pag.  19  3  •  >1)  e/VwAfle V  e»?  rwV  T£VT«V  d.7 to  Ktv- 
tvkXu.  id  eft  ingrejfus  eft  tabernaculum  ex  Centonibus 
confeltum.  Occurrit  haec  vox  apud  Leonem  in  Ta¬ 
li 


499  CEN 

ilicis  pag.  51.  56.  5  7.  290.  333.  Alios  Scripto¬ 
res  laudant  Rigaltius  &  Meurlius.  Ita  porro  Lati¬ 
nis  Cento  &  Centunculus  idem  fonant.  Vide  Vale- 
fium  ad  lib.  1  9.  Ammiani  pag.  164.  [&Gloflar. 
medice  Grsecitatis.  ] 

CENTONARII,  Artifices , quorum ,  utSc  eorum 
collegii  ac  corporis  paffim  mentio  in  veteribus  In- 
fcriptionibus  apud  Gruterum  ,  ubi  fere  femper 
Fabris,  Dendrophoris,  &  Tignariis  adjunguntur. 
De  iis  etiam  eft  tit.  Cod.  Th.  de  Centonariis  & 
Dendrophoris ,  ubi  in  lib.  1 .  Conllantinus  {latuit , 
ut  in  quibufcunque  oppidis  Dendrophori  fuerint ,  Cen¬ 
tonariorum  atque  Fabrorum  corporibus  adnefiantur  : 
quoniam  hac  corpora  frequentia  hominum  multiplicari 
oportet.  Ex  quibus  patet  magnam  inter  fe  habuifle 
affinitatem  ejufmodi  artifices  :  quod  etiam  colli¬ 
gitur  ex  eo  quod  eofdem  prxfedos  haberent,  ut 
eft  apudGruter.  36.11.45.  8.  eofdem  Patronos 
427.  1 .  eofdem  Magiftros Qujnquiennales,  261. 
4.  V erum  qui  dicantur  &  Dendrophori ,  &  Centona¬ 
rii,  atque  adeo  ipfi  Fabri ,  non  omnino  conftat.De 
Fabris  ,  qui  Centonariis  &  Dendrophoris  jun¬ 
guntur,  Aii  ferrarii  alii  tignarii  dicuntur  apud  Gru- 
ter.  261.  4.  qui  unice  Fabri  dicuntur  3  6.11. 322. 
4. 3  9  3 . 8. 40  2.  2.  At  ii  omnes  fub  Fabrorum  ap¬ 
pellatione  videntur  comprehendi  ,  45.  8.  ubi 
mentio  fit  Prafefii  Fabrorum  colleg.  Dendroph.  Cen- 
ton  &  Tignar.  Qui  igitur  hi  omnes?  Dendropho¬ 
ros  quidam  interpretantur,  qui  ligna  ,  arbores, 
&  materias  ligneas  ad  aedificia  conficienda  ven¬ 
debant  ,  Vendeurs  de  bois  :  fabros  tignarios  ,  quos 
vulgo  Carpentarids  appellamus ;  Ferrarios ,  qui  in 
ferro  operantur.  At  in  Centonariis  haerent.  An 
igitur  Centonarii  fuere  qui  Centones  conficiebant! 
Verum  quid  commune  habent  Centonarii  cum 
fabris  tignariis  &  ferrariis  ,  nifi  ut  effent  qui  in 
caftris  tabernacula  conficerent,  una  cum  tignariis 
&  ferrariis  fabris,  quorum  etiam  opera  in  iis  cx- 
ftruendis  neceftaria  erat.  Quod  vero  de  Cento¬ 
nariis  affert  Jacob.Gotofredus  ,  vix  putem  a  quo¬ 
quam  probatum  iri.  Centonariorum  praeterea 
mentio  eft  in  1.  162.  Cod.  Theod.  de  Decurion. 

$3-  Horum  omnium  opificum  artificumve,  qui  ge¬ 
nerali  Fabrorum  nomine  defignantur, artes  mune¬ 
ra  &  officia  ceteris  felicius  diftinxiflfe  nobis  vide¬ 
tur  liluftrifT.  Fontaninus  lib.  2.  de  Antiquit.  Hor¬ 
tae  cap.  5.  ubi  docet  Dendrophoris  curam  fuifle 
primo  caedendarum  in  filvis  arborum ,  unde  for¬ 
te  Vegetio  Concades  appellantur;  deinde  nego¬ 
tium  etiam  fuifle  ,  ut  earumdem  arborum  rudem 
&  informem  materiam  veherent  vel  afportarent: 
cui  fentcntiae  fuffragatur  vox  ipfa  c/Wptxpcpc?  , 
quae  proprie  fignificat  Arborifermn.  Hanc  autem 
rudem  &  impolitam  *  materiam  ad  ea,  quibus 
opusertt ,  accommodabant  Tignarii, quialii  non 
erant  a  Fabris  lignariis ,  quos  vulgo  dicimus  Char- 
pentiers.  Horum  officium  erat ,  ut  verbis  utar  Scri¬ 
ptoris  Clarilfimi ,  tigna  conficere ,  id  eft ,  arbores 
ipfas  rudes  in  trabium  tignorumque  &  tabula¬ 
rum  formam  in  primis  redigere  ,  &  contabula¬ 
tiones  ipfas  conftruere  ;  nam  tigni  nomine  com¬ 
prehenditur  omne  genus  materiei ,  ex  qua  aedifi¬ 
cia  conflant.  Jam  vero  quare  Dendrophoris  <5c 
Tignariis  adjungantur,  &  quinam  fuerint  Cento¬ 
narii  vidit  occulatiffimus  Scriptor  apudCaefarem 
lib.  2.  de  Bello  Gallico  cap.  9.  ubi  loquens  de  ex¬ 
pugnatione  M  a  Alliae ,  fcribit  Legionarios  turrim 
ex  iatere  fub  muro  fccilfe  :  cujus  contabulationem 
funtmam  lateribus  iutcque  conftraverunt ,  ne  quid  ignis 
hoftium  nocere  poffet •,  Centonefque  infuper  injecerunt , 


CEN  500 

fle  aut  tela  tormentis  miffa  tabulationem  perfringerent, 
aut  faxa  ex  catapultis  latericium  difcuterent.  Ex  iis 
verbis  Caefarcis, inquit  laudatus  Scriptor  Illuftrif- 
fimus,  apparet  cur  Centonarii  una  conjungantur 
cum  Fabris,  Tignariis,  Dolabrariis,  Scalariis  & 
Dendrophoris  apud  Gruterum  in  locis  a  Cangio 
laudatis  &  alibi ;  nimirum  utpote  qui  finguli,  li¬ 
cet  inter  fediverfi  ,  attamen  omnes  in  caftrenfi- 
bus  &  navalibus  aedificiis  fartis  tedifquqfervan- 
dis  occupabantur  :  unde  pag.  440.  6.  &  48  1.9. 
Centonarii  junguntur  Naviculariis.  Itaque  Cento¬ 
narii  erant ,  qui  arcibus ,  navibus  &  militibus  Cen¬ 
tones  ipfos  offerendos'curabant. 

CENTONiUM  ,  Cento,  veftis  ex  variis  panniculis 
confarcinata ,  KtvTwtov,  in  Vita  S.  Euthymii  Abb. 
a  Cyrillo  fcriptacap.  1  5.  inter  Sandi  illiusveftes 
ac  fupelledilem  recenfetur. 

CENTONIZAPvE ,  More  centonario  ,  ex  variis  libris 
defcribere  ,  excerpere.  Rupertus  Tuitienfis  lib. 
2.  de  Divin.  offic.  cap.  2  1 .  Chron.  Reicherfperg. 
ann.  591.  &  Radulphus  de  Diceto  in  Abbrev. 
Flift.  Gregarius ....  Antiphonarimn  regulariter  Cento- 
niz.avit.  Sigebertus  de  Scriptori b.  Ecclef.  in  Beda: 
Centonituavit  etiam  expojitionetn  in  Cantica  Cantico¬ 
rum  ,  collectis  fententiis  de  libris  G regor u  PP.  per 
diverfa  opera  illius.  Chron.  Abbatis  Gemblac.  de 
Burchardo  Wormac.  Epifcopo  :  Olberto  difiante 
&  magiftr ante ,  magnum  illud  C anonumvolumen  Cen- 
tonir-avit ,  &  qitafi  collectis  floribus  omniformis  vene¬ 
ris  de  prato  fcripturarum  coronam  prettofiorem  auro  & 
topajio  ,  in  edito  Ecclcfiacullocavit.  Tertullianus  de 
Praffcript.  c.  39.  Homerocenton.es  etiam  vocare  fo- 
lent ,  qui  de  carminibus  Homeri  propria  opera  ,  more 
Centonario  ex  multis  hinc  inde  Compofitis  in  unum  far¬ 
ciunt  corpus.  [  Papias  in  MS.  Bituric.  heee  tria  fimul 
congerit  tanquam fynonyma. Centonisuo ,  avi,  Cen - 
tuplico  ,  avi ,  Centurio,  avi  J 

<[[  CENTRALIA. Chartularium  Ecclefise  Auxitanae 
MS.  cap.  1 1 4.  de  Ecclefia  de  Albiano  :  Impigne - 
ravit  medietatem  Ecclefia  de  Albiano  . . .  pro  lx.  fol. 
Morlanenfis  moneta  integra ,  fient  ipfe  &  pradeceffo- 
res  fui  habuerunt  &  tenuerunt  liberam  &  quietam  abf- 
que  fervido  cum  decimis  ,  <&  oblationibus ,  &  cum 
capellania  &  cimiterio  ,  ficut  antiquitus  habuerat  , 
&  Centralibus,  &  acceptis  nummis  inclaufiro  B.  Ala¬ 
ria.  f.  legendum  eft  ,  Cenfuahbus ,  i.  e.  cenfibus. 

CENTRIX  ,  d  centum  ,  vel  cento  dicitur  ,  &  dicuntur 
Centrices  meretrices ,  lupa ,  multivira ,  diabolares ,  no- 
varia  ,  &  dicuntur  a  centum  propter  multitudinem , 
vela  centonibus ,  id  efl,filtris ,  quod  ex  iis  defice  ab  an- 
tur  ,vel  quod  flernantur  in  lupanari,  ut  locus  redda¬ 
tur  calidior.  Joan.  de  Janua. 

IT  CENTRO,  Convitiatvr ,  in  Vocabulario  Suf- 
fannaei. 

1 .  CENTRUM ,  Fornicis  circulus ,  cui  tota  conca¬ 
meratio  innititur,  noftris  Ceintre.  [  Gloffar.  MS. 
Centrum  ,  Medium  camera.  ]  Centrum  camera ,  apud 
Nicolaum  I.  PP.  Epift.  2.  Monachus  S.  Mariani 
in  Chron.  fjam  exftrufia  teftudine  vifum  eft  debere 
fubmoveri  Centra  ,  quibus  fuerat  teftudo  fubfulta.Vi- 
ta  S.  Boniti  Epifcopi  Claromont.  num.  1  7 .San¬ 
ctorum  altaria  nitent ,  Centra  hinc  inde  geminata  con - 
nefiunt,  &c.  Ibidem  :  J>)  nater fena  Centra  decora  in¬ 
ferius  fuperius  connexa  fingunt.  [  Pafchafius  Radb. 
in  V ita  S.  Adalhardi  Abb.  inter  Ada  SS.  Benedid. 
ftec.  4.  part.  i  .p.  340 .Sepulta  funt  autem  decen¬ 
ter  membra  carifjimi  Senis  in  Bajilica  B.  Petii  Apo- 
ftoli  fub  fafiigio  inter  ejufdcm  medioxima  quatitor  Ec¬ 
clefia  Centra ,  &c.  Vide  Hift.  Dalphin.  tom.  2.  p. 
2  74.  Utitur  etiam  Caflianus  Collat.  24.  c.  6.1 


yo  i  CEN 

2.  CENTRUM  ,  pro  Cento.  Vide  in  hac  voce. 

f  CENTUA.  Vide  Centuria  i. 

%  CENTUARIATUS.  Vide  Centuriatus. 

f  CENTUM,  Zona  pellicia  Veneris ,  qua  legitimas  nu¬ 
ptias  ligat.  Papias  MS.  Bituric.  Vide  Cella. 
f  CENTUMGR AVIUS.  VideO»M. 
CENTUNCULUS.  Vide  Cento. 

1 .  CENTURIA ,  Ilidoro  1. 1 5 .  Orig.  c.  1  5 .  Ager  efl 
ducentorum  jugerum ,  qui  apud  antiquos  c  centum  ju¬ 
geribus  vocabatur  ;  fedpoflea  duplicata  efl  ,  nomenque 

■  prifttnum  retinuit  ,  &c.  Papias  :  Centuria,  men fur  a 
terra ,  vel  vinea ,  habens  per  Jingulas  partes  pedes  2  o . 

[  Gloffar.  Sangerm.  MS.  n.  501.  Centua,  menfura 
terre  vel  vinee  habens  per  Jingulas  partes  xxu.  pedes.  ] 
Siculus  Flaccus  de  Condit,  agror.  Centuriis  voca¬ 
bulum  datum  efl,  ex  eo  quod  centenis  hominibus  ducen- 
tena  jugera  dederunt ,  &  ex  hoc  facio  Centuria  jufle 
appellata  efl.  Idem  alibi :  Centuria  non  per  omnes  re¬ 
giones  ducenta  jugera  obtinent.  Hygenus  :  Agri  ex 
hofle  capti  diviji  funt  per  Centurias ,  ut  ajflgnarentur 
militibus.  Vide  Columellam  1.  6.  leg.i  o.  Codicis 
Theod.  de  Annona  &  T ribut.  &  ibi  Jacobum  Go- 
tofredum,  Julianum  Antecellor,  c.  543»  &c. 

2.  CENTURIA,  Hundredus, feu  curia Hundredi. 
Joannes  Sarilberienlis  1.  i.Policrat.  c. 4. Ne.... 
cogaris  in  Centuria ,  aut  foro  Prajidis ,  vel  Proconfu- 
lis ,  autfortajfe  in  Concilio ,  lafa  Majeflatis  reddere 
rationem.  Vide  Hundredus. 

CENTURIARE,  Agrum  limitibus  includere.  Hy¬ 
genus  :  Agrum  limitibus  includemus ,  hoc  efl ,  Centu¬ 
riabimus.  Hinc  Centuriatio ,  apud  Siculum  Flaccum 
&  eumdem  Hygenum. 

CENTURIATUS, Idem  quod  Centuria,  Hundredus. 
Diploma  Edgari  Regis  Angi,  pro  Ecclefia  Elienfi 
tom.  1 .  Monaitici  Anglic.  pag.  93  .Et  inter  palu¬ 
des  caufas  faculares  duorum  Centuriatuum  in  Wiche- 
lavoe-y  in  provincia  Orientalium  S axonum ,  benigne  ad 
Fratrum  necejfaria  fanciendo  largior.  [  In  Adis  SS. 
Junii  to.  4.  p.  5  2  5 .  de  S.  Etheldreda  legitur:  Et 
intra  paludes  caufas  faculares  duorum  Centuariatuum, 
&  extra  paludes  quinque  Centuariatuum  in  IVicam- 
lavoan,  &c.^  Aliud  Regis  Edwardi  ConfefT.  ibi¬ 
dem  pag.  94.  In  Comitatu  Granteceflria  ipfa  infula  , 
cum  duobus  Centuriatibus  &  omnibus  appendiciis ,  &c. 
Mox :  In  Comitatu  Suthfolk i  .  • . .  quinque  &  dimi 
dium  Centuriatum.  Ibidem  pag.  120.  Unum  Centu¬ 
riatum,  id  efl  ,  Hundredum.  Charta  ejufdem  Ed¬ 
gari  pro  W igornienfi  Abbat.  pag.  1 40 .  Dimidium 
Centuriatum  ,  quod  Anglice  vocatur  Cudburigelawes 
Hundred,  V  ide  Centena  2 . 

CENTURINI.  V ide  Chrifliani  de  cinctura. 

CENTURIO,  Centenarius,  qui  Centena,  judicis 
loco  ,  praeelt.  Lex  Bajwar.  tit.  2.  §.  5  .  Et  exinde 
curam  habeat  Comes  in  fuo  Comitatu.  Ponat  enim  or¬ 
dinationem  fuam  fuper  Centuriones  &  Decanos  ,  ut 
unufquifque  provideat  quos  regit ,  &c.  Antiq.  Fuld.  1. 
2.  Trad.45  .Tunc  Centurio  Sigifrid,  qui  Advocatus 
nofler  fuit,  &c.  Decreta  Calomani Regis  Hunga- 
xise  1.  1 .  Singuli  Comites . . .  denarios ,  qui  per  utuver- 
fas  Hungaria  partes  colliguntur  ,  quantum  fuper  uno¬ 
quoque  Centurionatu  fuerit  cellettum .. .  S  trigonium 
mittant ,  neque  prius  Regii  Comites  ,  vel  Centuriones 
partem  accipiant,  &c.  V  ide  Thwrocz.  in  Petro  Re¬ 
ge  H  ungar,  c.  3  5 . 

Centurio  Rerum  Nitentium,  apud  Am¬ 
mianum  1. 1  6.  Is  dicebatur  ,  qui  lignorum  ac  Fa¬ 
tuarum  ex  aere  ac  marmore  in  Urbe  curam  gere¬ 
bat  ,  qui  pollea  Tribunus ,  ac  demum  Comes  rerum 
nitentium  appellati.  •  clt.  ItaH.  Vafius.  Centuriones, 
qui  certum  corpus  conficiebant  in  oppidis ,  & 
Tom.  II.  9 


CEN  yoi 

quorum  munusinter  vilia  &  oneraria  fu  i  (Te col¬ 
ligitur  in  leg.  unie.  Cod.  Theod.  de  Centurion. 
Sed  quinam  ii ,  prorfus  incertum. 

Centuriones,  inter  Officiales  judicum  recen- 
fentur  in  leg.  1 .  Cod.  Theod.  de  Offic  Redor. 
prov. 

Centurionum  Tura.  Tn Pado  inito  inter  Inip. 
Henricum  &  Pafchalem  PP.  apud  Petrum  Dia^ 
con.  lib.  4.  Chronici  Cafin.  c.  3  5.  PaTchalis  pol¬ 
licetur  fc  non  invafurum  Regalia  ,  id  efl,  civitates , 
Ducatus ,  Aiar  chias,  Comitatus,  Alonet as ,  teloneum, 
mercatum,  advocatias  Imperii ,  jura  Centurionum ,  & 
Curtes  ,  qua  manifefte  Imperti  erant.  Adde  Dode- 
chinum  ann.  1110. 

«ffCENTURUS,  Centurio,  Centaurus,  eadem  funt 
Papiae  in  MS.  Bituricenfi.  Vide  Centurio. 
i.  CENTUS.Sic  ex  lege Salica tit.  3  2.1egit  Mura^- 
torius  tom.  1 .  Scriptor.  Ital.  part.  2.  p.  ^7.  coi.  2. 
ubi  alii  habent  Cenitus.  V ide  in  hac  voce. 

H  1  •  CEN TUS ,  adjed.  pro  Centum.  Ad  fumniam  qua¬ 
titor  Centarum  librarum  ,  in  Hili,  fundationis  Mo- 
nafterii  Coelellinorum  Suelfion.  apud  Marten.  to. 
6.  Colled.  Amplilf.  coi.  597. 

CENULENTUS,  Renovatus.  Gloffar.  MS.  San- 
german.  n.  5  o  1 .  V ide  Cenolentus. 

•f  CENUM ,  Acutum.  Papias  MS. 

CEOCA,  Gallis,  feu  Picardis ,  Choque ,  Stipes.  Char- 
taPhilippi  Flandriae  &  Viromand.  Comitis  ann. 

1 180.  in  Tabular.  Abbat.  Montis  S.  Martini  : 
In  vendagio  nemoris  Ger ardus  unam  medietatem  habe¬ 
bit ,  Abbas  aliam.  Radices  ,  &  quas  vulgus  Ceocas 
vocat ,  omnes  Abbas  foliis  habebit.  Alibi  Cochas  feri- 
ptum  ell. 

CEOLA ,  C 1  u  l  a  ,  Navis  fpecies ,  ex  longiorum  ge¬ 
nere  ,  Saxonibus  ,  Ceol.  Leges  Ethelredi  Regis 
Anglic.  c.  2  3.  apud  Bromptonum  :  Si  advemffet 
una  navicula  ,  1 .  obol.  detur ,  fi  major ,  &  habet  Jt- 
glas ,  1.  den.Ji  adveniat  Ceol ,  vel  ulcus ,  &  ibi  ja¬ 
ceat  ,4.  den.  ad  theloneum dentur. Ex  qujbus  liquet, 
Ceolam  non  fuilfe  exiguam  navem,  ut  vult  Spel- 
mannus.  Id  praeterea  allruit  Wi  llelmus  Malme- 
fbur.  lib.  1.  de  Geli.  Angi.  cap.  i.  qui  ut  copiis 
tranfvehend is  idoneas  delcribit:  Placidoque  ven¬ 
torum  favore ,  tribus  longis  navibus ,  quas  illi  Ciulas 
(al,  Ceolas)  vocant ,  Britanniam  allabantur.  Etc.  2. 
In  Britanniam  cum  5 .  'Ceolis  copias  trajecit.  Ethel- 
werdus  lib.  3 .  c.  3  .  Septem  Ceorl ,  &c.  Vocis  ufu$ 
manet etiamnum  apud  Anglos  in  Keele ,  pro  Ca¬ 
rina.  Spelmannus  a  Celocibus  deducit,  quod  impro¬ 
bat  Somnerus. 

C  v  u  l  a  ,  Idem  quod  Ceola.  Gildas  Sapiens  de  Exci¬ 
dio  Britanniae,  de  Saxonibus :  Tum  erumpens  grex 
Catulorum  de  cubili  Leana  Barbaria  ,  tribus ,  ut  lingua 
ejus  exprimitur ,  Cyulis ,  noflra  ,  longis  navibus ,  fe¬ 
cundis  velis  ...evectus ,  &c.  Ita  etiam  apud  Mat¬ 
thaeum  Wellmonafl.  haec  vox  feribitur  ann.  877. 
&  897.  •• 

CEORLUS,  Ceorlman,  Cirliscus,  Saxonibus 
Rullicus  ,  paganus,  villanus ,  qui  agriculturam 
exercet ,  infimae ,  fed  liberae  tamen  conditionis 
homo.  Iis  opponuntur  Eorlt,  id  ell ,  Comites,  No¬ 
biles.  Leges  Inae  Regis  Weft-Saxiae  cap.  40.  apud 
Brompton.  Si  Ceurlus  &  femina  puerum  Jimul  ha¬ 
beat  ,  &c.  Cap.  42.  Ceorles  IVeordyng,  id  efl,  rufli- 
ct  curtillum.  Cap.  44.  Ceorli  habeant  herbagium  in 
communi,  &c.  Capitula  de  Weregildis  poli  Con¬ 
cilium  Gratelcanum  ann.  928.  Ceorles  IVeregil- 
dum  efl  in  Mircenorum  laga  220 .fol.  Eadem  no¬ 
tione. 

Ceorlman,  HomoCeorlus ,  rullicus ,  in  Legibus 

Ii  ii 


50  3  CEP 

.ZEthelftani ,  apudeumdem  Bromptonum. 

CiRLiscus,in  Legibus  Inae  c.  21.  3  z .  $9. 8c  Hen- 
rici  I.  Regis  Angi.  c.  81. 

f  1.  CEPARIA,  Strues,  ut  videtur,  flipitum,  trun¬ 
corum  alteriufve  materiae  combuftibilis ,  ab  Ita¬ 
lico  Ceppo  vel  Ceppaia,  Truncus ,  flipes.  Memo¬ 
riale  Poteftatum  Regienf.  ad  ann.  1224.  Vene¬ 
runt  Mantuam  cum  navibus  &  obfederunt  ftratam  Re¬ 
ginorum  in  paludibus ,  &  fecerunt  Cep  artas  ad  combu¬ 
rendum  pontem  &  naves ,  qua  erant  in  Ramfreda. 

^  2.  CEPARIA,  Courtilliere ,  in  Gloflis  Lat.  Gall. 
ubi Courtilliere  ,  Hortus  eft  a  Graeco  kwc{,  vel  po¬ 
tius  Hortulana  ,  a  Latino  Cep  i ,  ut  apud  Lauren¬ 
tium  in  Amalthea,  Ceparius  dicitur  qui  curat  cepas. 

^ CEPARIUS  ,  yy^daoe,  ctpTc?.  GlolT.  Lat.  Graec.  V ul- 
garis  panis.  Vide  Ceparia  2. 

CEPARUM  Usaticum.  Charta  an.  1 3  06.  in  9.  Re- 
gefto  PhilippiPulcri  Regis  Franc.  ex  Tabui.  Re¬ 
gio  Ch.  14.  Item  ufaticum  Ceparum  ,  feti  reddituum , 
quem  percipit  Dominus  Rex  in  ortis  didi  loci  pro  a  5 . 
fol.  annui  &  perpetui  reditus. 

f  CEP  AT  G1U  M .  V  ide  Ceppagitim. 

CEP  ATlCUM,  Stipites  arborum  fuccifarum. 
Charta  Deodati  Abb.  S.  Tiberii  apud  Stephano- 
tzum  Antiquit.  Occitan.MSS.  tom.  1.  pag.  389. 
Dono . . .  medietatem  de  fujlis ,  quos  tu  Petrus  prafcri- 
ptus  &  infantes  tui  plantaveritis  &  plantare  facietis , 
&  medietatem  der  amnia  &  Cepaticum  de  fujlis.  Vide 
Cepparium. 

CEPERIA,  An  hortus,  fic  di&us  a  Latino  Cepa  vel 
a  Graeco  !  Charta  Helioe  Abb.  Floriae,  ann. 
1269.  Tandem  inter  nos...  pacificatum  extitit  in 
hunc  modum,  videlicet  quod...  hucagium  feu  clamor  ta¬ 
bernarum  &  collatio  hucagii  feu  clamoris  in  Majoria... 
&  omne  jus  quod  habet  inCcperia  &  in  collatione  ejuf- 
dem  nobis  ....  libera  remanebunt.  Vide  Ceparia  2. 
CEPES,  pro  Sepes ,  infra  in  voce  Delicia. 
CEPETI ,  Clerici  minores  vel  inferiores,  in  Sta¬ 
tutis  MSS.  Ecclefiae  Senonenfis:  Omnes  Cepeti  tenen¬ 
tur  facere  hebdomadam  &  fubbebdomadam  &  dicere 
primam  lectionem  &  fecundam  in  Matutinis  novem  le¬ 
ctionum,  &  Jimiliter  in  Anniverfariis ,  &  ferre  vexil¬ 
lum  ,  crucem  &  tadas  ad  Miffam.  Vide  Cepones. 
CEPHAL,  Caput,  a  Graeco  Aldhelm.  de 

Virgin. 

Sed  contrita  rotis  extollit  vipera  Cepbal. 

CEPHALAEOTA} ,  exGroec.  ,  Capita¬ 

tionis  exa&ores  ,  in  1.  6.  Cod.  Theod.  de  Patro¬ 
ciniis  vicorum. 

CEPHALARGIA  ,  Humor  capitis.  GlolTar.  MS. 
Sangerman.  num.  501.  Legendum  cum  Graecis 
KKpctXuXyla. ,  Capitis  dolor. 

CEPHALEA ,  Dolor  capitis  qui  multum  tempus  te¬ 
net:  Idem  Gloftarium. 

CEPHALERIO  ,onis.  Cenfus  de  lingulis  capi¬ 
tibus.  Conllant.Imp.  in  Thefauro  Fabri. 
CEPHALICUS,  Capitalis  ,  princeps ,  Gr.  m <p<xXi- 
uoc, de  Chrifto  dicitur  in  quadam  Oratione  ad  cal¬ 
cem  libri  TheogeriEpifc.  Metenf.  apud  Bernar- 
dum  Pe z,  tom.  1 .  Anecdot.  praefat.  p.  xv. 

CEPHALMEDINA,  [  Praetor  urbis.]  Vide  Zaval- 
medina. 

CEPHALUS,  Stultus, ineptus. GlolTar.  Lat.Graec. 
Capito,  mqoIxuv.  Concilium,  feu  Foedus  Aluredi  & 
Gothurni  Regum :  Liberum  hominem  illiteratum pro 
bruto  ,  &  Cephalo  ,  &  fluito  reputamus. 

CEPHAS,  Caput,  Johanni  XXII.  Papae,  in  Bulla 
contra Marfilium  &  Johannem, apudRymer.  to. 
4.  p.  3  1  7.  coi.  2 .Cephas autem  Grace  interpretatur. 
Caput  Laiine.  Falfo  ,  nam  vox  effc  Syriaca  fignifi- 


CEP  504 

cans  petram.  Unde  Cephas  di&us  elt  Petrus, 
f  CEPIA,  f.  pro  Sepia,  pileis  fpccies,  Gall.  Seche. 
Necrolog.  S.  Martialis  Lemovic.  xvi.  Kal.  Mati 
Dompnus  Abbas  dedit  nobis  lxv.  fol.  ad  ptflanciam  fa¬ 
ciendam  cum  flodonibus  &  Cepiis.  ix.  Kl.  [Julii  fjor- 
danes  Dans  monachus  dedit  nobis  mojiatos  vini  cum 
Cepiis.  v.  Id.  Aug.  obiit  Dompnus  Albertus  Abbas, & 
Prapojitus  de  Vernolio  facit  plenum  convivium  cum 
Cepiis  &  flodonibus. 

f  CEPIT ATICUM.  Vide  Cejpitaticum. 
f  CEPONES,  Juniores  feu  infantes.'  Cur  autem' 
fic  dicantur  ,  haud  facile  eft  divinare.  Bern.  Or- 
doCluniac.  cap.  27.  In  fedtbus eorum  ( infantum) 
qui  Cepones  vocantur ,  nulli  licet  [edere  unquam  pr tu¬ 
ter  ipfos  folos.  V ide  Cepeti. 

CEPGSTRIA  ,  Latine  dicitur  Ortus  S.  f/o annis.  Ita 
Papias  MS.  Editus  [  cum  MS.  Bitur.  ]  Cepoftua.  Ex 
Graeco  fortean  kSVoc ,  hortus.  [  Vide  Ceparia  2.  ] 
CEPOTAFHIUM  ,  Sepulcrum  in  horto  ,  a  kUstoc, 
Hortus,  &  rxq> c; ,  Sepulcrum.  Vetus  Infcriptio 
apud  Fabrettum  pag.  1  1  5 .  Hoc  Cepotaphium  muro 
cinttum  cum  fuo  pire  omni  ex  auctoritate  &  judicio 
Pontificum  pnffederunt. 

CEPPA  ,  Vitis ,  vinea,  aGallico Cep,  Stirps  vi¬ 
nea:.  Regeltum  8 7.  Chartophylacii  regii:  Item, 
tenent  plus  circa  duas  foffoyriatas  vinee  J itas  in  clofo 
loco  ditio  Encovenent  apud  montem  Alodium  juxta 
vineam  feu  Ceppam  heredum  fjoneti  Meynerii. 
CEPPAGIUM,  a  Gallico,  Cep,  Stipes,  caudex, 
cippus,  Italis  Ceppo.  Matthaeus  Paris  in  Vitis  Ab¬ 
batum  S.  Albani :  Jj)ui  foreftarii  ceperint  coopertio - 
nes ,  Ceppagia ,  &  efcb  aetas  quercuum ,  Jive  aliarum 
arborum.  Id  eft  ftipites  arborum  fuccifarum,  quae 
adhuc  manent  in  terra ,  nondum  eradicata,  in¬ 
quit  Warfius.  T abular.  Abb.  Dalonenlis  in  Lemo¬ 
vicibus  fol.  1  4.  Jfiuidquid  habebamus  inforeftagio  , 
&  Cepatgio  de  Born.  Adde  Fletam,  lib.  2 .  c.  4 1 .  §. 
2  4.  Vide  Chocagium,  [  &  Cepaticum.  ] 

CEPPUS.  Vide  Cippus. 

CEPT  ARE,  Acceptare.  Jacobus  Cardinalis  in  Vi¬ 
ta  S.  Petri  Coeleftini  PP.  lib.  3  .  cap.  1  7. 

....  Necnon  collegia  facra 

Cardine  fulgentum ,  valeant  Ceptare  recejfum 

Pontificis. 

q[  CEPTIO ,  Commercio. GlolT.  Ilid. 

CEP  TU  S,  Idem  quod  Captura ,  quod  vide.  Anti¬ 
quitates  Fuld.  1.  1 .  trad.  66.  In  illo Ceptu  duas  ho- 
bas.  [Anaftafius  Bibi,  in  VitisRom.  Pontif.  apud 
Muratorium  tom.  3.  Scriptor.  Ital.  p.  146. coi.  2. 
Necnon  &  alias  divales  juffiones  relevantes  annona 
capita  patrimoniorum  Sicilia  &  Calabria  non  pauca  j 
fed  &  Ceptum  frumenti  Jimiliter ,  &  alia  diverfa  qua 
Ecclejia  Rom.  annue  minime  exurgebat  perfolvere.  ] 
CEPULATUM,  Jufculum  allio  conditum,  Saujfe  i 
l'ail.  AnonymusThuanus  MS. 

Eft  Cepulatum  leporinis  carnibus  aptum. 

CEPUM ,  pro  Sebum ,  Gall.  Suif,  Adeps  pecudum. 
Statuta  Avenion.  Ne  aliquis  ponat  Cepum  vel  aliud 
in  rognonos  vervecum  vel  agnorum  vel  edorum.  Edi- 
ftum  Philippi  VI.  Franc.  Regis  ann.  1  3  ly.Can- 
dclarii  &  venditores  de  Cepo  . . .  vendant  bonas  &  le¬ 
gitimas  candelas  de  bono  &  legitimo  Cepo.  Apud  Ry- 
mer.  tom.  7.  p.  11  8.  coi.  i.Cafei,  butiri,  pluma , 
gaula ,  mellis  /felparia  &  Cepi ■  Et  coi.  feq.  Cafeum , 
butirum ,  plumas ,  gaulas ,  mei  .felpariam  feu  Cepum . 
Et  tom.  4.  p.  3  07.  coi.  2 .  Jfljyatuor  pondera  Cepi. 
Epiftola  Guidonis  de  Dampetra  ad  Philippum 
Aug.  ann.  1 1 1  3  .  apud  Marten.  tom.  1 .  Colleft. 
AmplilT.  coi.  1 1 1  5.  Noven:  Serenitas  veftra  ,  quod 
D.  Milo  de  Livores  tradidit  mihi  de  munitione  No - 


505  CEQ. 

ne da  hac  qua  fcquuntur . . .  x.  fol  pro  cera  ,  pipere  & 
Cepe.  Madox  Forniulare  Anglic.  pag.  1 1  7.  Unam 
pectam  boni  Cepi  &  puri.  Vide  Pegunta. 

•i  CEPUS  ,  Rete.  Vide  Cippus. 

CEQUIA  ,Hifpanis  &  Vafconibu sAcequia,  Incile, 
foda  rivi.  Ufatici  Barcinonenfcs  MSS.  c. 66.  Ce- 
•quiam  aqua  molendinorum  ,  qua  fluit  ad  Barcinonam  , 
mandamus  e (fc  intactam  omni  tempore ,  &  qui  eampra- 
fumptive  fregerit ,  comportat  Principi  Centum  unc.  auri. 
Jacobus  I.  Rex  Arag.  in  Foris  Ofcoe  12-47.  f.  18. 
JOuod  debet  habere  liberum  exitum  per  marginem  Ce¬ 
quia,  per  quam  aqua  intrat  ad  rigandum  eam  vineam. 
Antiq.  Confuetud.  Jaccae  in  Ffifp.  Certa  loca  fint 
inCequiis ,  in  quibus  ganata  bibant.  V italis  Epifcop. 
Ofccnf.  Tenentur . . .  de  obfervantia ,  ut  Ceqitiarum  , 
fontium,  &  aliorum.  Chron.  Petri  IV.  Regis  Ara- 
gon.lib.  3  -c.  24 .  Eras  affangat  ab  lo  cavali  en  una 
Cequiaria,  &c. 

C f.qu  1  ar  1  u  sT  Praefe&us  aquarum.  Ufatica  Ma- 
joricarum  MSS.  Damus  etiam  &  concedimus  vobis 
ac  vejlris ...  poffitis  ponere  &  mittere  feti  confiituere 
Cequiarium  de  anno  in  annum ,  qui  cnjlodiat  &  ducat 
aquam  Cequia  ad  communem  utilitatem  civitatis  Ma¬ 
forte.  .  ..&  quod  quilibet  veftrum  poffitis  ducere  aquam 
ad  rigandum ....  Volumus  Cequiarium  poni  &  ordi¬ 
nari  per  nos ....  ad  Ceqaiagium  exercendum  ,  &  de 
bono  &  legali  Ccquiario  provideri ,  &  quod  idem  Ce- 
quiagium  non  vendatur.  Infra:  Et  quicunque  alii  qui 
de  Cequia  Majoricarum  rigant ,  vel  rigabunt,  folvant 
partem  fuam  pro  h  are  ditat  ibus ,  vel  rigaverunt  in  ex- 
penjis  &  miffonibus  omnibus  nece  (fanis  ad  reparan¬ 
dum  &  mundandum  fontem  &  Cequiam  ante  dittam. 
Quale  fuerit  Cequiarii  in  Regno  Majoricano  offi¬ 
cium  ,  hifce  verbis  exequitur  Joannes  Dametus 
in  Hift.  Regni  Balearici  lib.  i.§.  29.  Cequiero  0 
Prefecto  de  las  aguas  de  lafuente  principal  defla  Ciu- 
dad  ( de  Mallorca)  tiene  conociomento  judicial  en  las 
cofas  toc antes  al  repar timiento  de  las  dtchas  aguas ,  j 
negotiosde  los  hortolanos.  Hawfus  ccndenationes  pe¬ 
cuniarias  con  voto  j  parerer  de  los  probombres  de  la 
cafa  de  los  hortolanos.  Es  cargo  muy  peligrofo  porto 
que  non  pudiendo  vender  las  angas  a  ningui  precio ,  al- 
gunos  en  cubierta ,  0  defeubiertamente  ,fe  approvecban 
Jin  limite  ,  con  grande  riefgo  de  fus  confcientias ,  &c. 
Vide  Repertorium  Michaelis  dei  Molino  pag.  7. 
v.  &  40.  Apud  eumdemin  v.  Aqua  ,Cavecequia, 
Aquarum  cuflos  exponitur. 

1.  CERA.  FridericusII.  Imp  lib.  2. de  Venat. cap. 
24.  de  Falconibus.  :  Pars  illa  coni ,  qua  eft  inter 
duritiem  roflri ,  &  primas  plumas  capitis ,  fcilic et  ubi 
funt  nares ,  quam  ,  vocamus  Ceram ,  debet  tendere  ad 
viriditatem.  Infra  ;  Color  autem  pedum  refpondebit 
colori  illius  loci  in  rojlroqui  dicitur  Cera.  Adde  c.  3  o. 
2.  CERA  Annuli  Subterfirmare  ,  Sigilli  effigie 
impreffia  cerae  inftrumentum  confirmare, in  Char¬ 
ta  Alcuini  Abb.  apud  Mabillonium ,  in  Atftis  SS. 
Benedid.  faec.4.  part.  1 .  pag.  178. 

^[Pfr  Ceram  et  Setam  Commendare  ,  in  Chartu¬ 
lario  Ecclefne  Apteiffis  fol.  1x9.  eft,  ut  conje- 
<fto ,  Sigilli  effigiem  cerae  imprimere  ,  illamque 
feta  feu  bombyce  appendere  ,  ut  paffim  videre 
elt  in  inflrumentis. 

f  Cera  de  S.  Resurrectione.  VitaS.  GerviniAbb. 
auftore  Fiariulfo  inter  A<fta  SS.  Benedid.  foec.A. 
part.  2.  pag.  321.  De  ligno  S.  Crucis ,  de  fepulcro 
Domini ,  Cera  de  S.  Refurreiltone ,  de  columna  ubi 
Dominus  fuit  ligatus ;  id  eft ,  ut  conjedat  Mabillo- 
nius,  de  cereo  Pafchali  feu  de  illa  Lampade  ,  quae 
Jero.olymis  divinitus  accendebatur  fingulis  an¬ 
ilis  in  vigilia  Pafclwe. 


CER  50(5 

Ceras  Superiores  et  Summas  antiqui  vocabant 
primas  teflamentorum  pagellas ,  fecundas  vero 
inferiores  ,  fecundas  ,  noviffrnas  ,  imas  &  extremas. 
VideSalmafium  demodoufur.  pag.  460.  &feqq. 
f  CERACHI ,  Navium  funes.  Glolf.  lfid.  In  Ex¬ 
cerptis  ,  Caruchi.  Legendum  cum  Antiquis  Ceru¬ 
chi.  VideScaligerum  ad  1.  Manilii,  &  Graevium 
ad  hunc  locum  Ifidori ,  &  infra  Ceruci. 
CERACULUM.  VitaS.  Aidani  Epifcopi  Fcrnenfis 
in  Hibernia  num.  5.  Scienfque  vir  Dei  caufarn  ip- 
Jins ,  pofuit  Ceraculum  fuum  fuper  cornu  ipfius  (cervi.) 
Et  cap.  7.  n.  4 1 .  <? cripfit  vir  Dei  unum  pfalmum  illi 
puero  :  &  pojlquam  f  'cripfit ,  vidit  ille  puer  S.  Maed- 
hog  afeendentem  fcalam  auream  inter  calum  &  terram , 
portantem  fecum  Ceraculum  pueri.  Quo  loco  Capgra- 
vius  habet  pueri  libellum.  Colganus  feriptorium 
quoddam  inftrumentum  interpretatur :  alii  chla¬ 
mydem.  [Qujd  fi  figillum  cera  impreffum ,  vel 
Tchedula,  ubi  cerea  tigilli  effigies  impreffia  eft !  Le- 
Roman  de  Blanchandm  MS. 

Blanc  fift  un  brief  e  ferire  , 

Puis  mis  le  Carreignon  en  cire. 

Infra  : 

Portet,  cefi  brief  a  voflre  dume  , 

Si  que  nel  monfirois  a  nui  ame , 
ffufqua  tant  quelait  le  Seel .  ] 
CERAFUNIBULUS ,  Fax  ,  taeda  ex  funibus  &  cera 
confeda  :  Gallis  Torche.  Gaufredus  Malaterra 
1.  3  •  cap.  1  9.  Altaris  vafa  vel  veflis  plufquam  Clero 
fufficit,  candelabra  ,  Crtues  ,  teictus ,  ac  Cerafunibuli. 
CERAG1UM,  Quod  cerae  nomine  praeftatur  Ec- 
clefiis  ad  luminarium  concinnationem.  Articuli 
Ecclefiae  Anglicanae  in  Addit,  ad  Matth.  Paris ; 
Si  Ecclejia  petat  Ceragium  vel  herietum ,  vel  alia  qua 
ad  Ecclejiam ,  vel  ad  iifus  Ecclejtarum  deputata.  Ve¬ 
tus  Charta  apud  Spelmannum  :  Ceragia  vulgariter 
vocata  Waxfcotts.  In  Synodo  Saxonica  Aemanenfi 
circa  ann.  D.  1009.  Leofc  ^epeot ,  id  eft  ,  lu- 
minarium  cenfus ,  vel  pecunia  dicitur.  Exflat 
apud  Jacobum  Petitum  poftPoenitentiale  Theo¬ 
dori  pag.  484.  Juramentum  Redloris  Ecclcfise  , 
in  quo  haec  habentur:  Item  juratis  quar  ere  fideliter 
denarios  Cera ,  &  illos  reddere  integre  termino  confli - 
tuto.  Eumdcm  vide  pag.  596.  Capitul.  Metenfe 
an.  757.  cap.  5 .  &  Capitul.  Caroli  Magni  lib.  5. 
cap.  1 4.  Ut  hi  (  Prefbyteri )  qui  illos  vicos ,  yel  il¬ 
las  Ecclejias  tenent  ,  illos  cenfus  vel  illam  Ceram, 
qua  longo  tempore  ad  illud  Epifcopftm  reddiderunt , 
modo  Jic  ordinavimus  ut  Jic  faciant. 

CERAGIUS  ,  Ceneagius ,  Piflor,  qui  ad  modum  cera 
agit  &  deducit  paflam  ,  Ugutioni.  Ceneagius  habent 
Joannes  de  Janua  &  Auftor  Breviloqui ,  haecque 
addunt :  Et  dicitur  d  cera  &  ago. 
fCERAJO  l  u  s ,  Eadem  natione ,  in  Additionibus 
ad  vitam  S.  Antonini  to.  1 .  SS.  Maii  pag.  346. 
CERAMELLA  ,  Vox  Italica ,  Gallis Chalumeau, Fi* 
ftula ,  calamellus.  Sanutus  lib.  2  part.  4.  cap.  7. 
Expedit  ut  in  omni  exercitu  ,  &  fpectaliter  in  aquali , 
tibia ,  tuba  ,  buccina ,  Cer amella  ,  &  omnia  mujica  in - 
I hument  a  refonantia. . .  deferantur. 

CER  APTUM  ,  Cereaptum,  Ceroptata  ,  Panvi- 
nio ,  Candelabrum  in  formam  cornuum  effiftum: 
aliis,  inftrumentum  quo  cereus  accenditur,  vel 
vas  in  quo  cereus  accenfus  ardet,  ex  x«p c? ,  cera  , 
&  «rl» ,  accendo.  Gloffi  Gr.  Lat  ««pjc t7r% ,  Cerifo- 
rus.  Anaftafius  Bibi,  in  Leone  III.  PP.  Fecit.,  .pha- 
rum  ex  argento  puriffimo  cum  lucerna  &  Cerapto  fio . 
Mox :  Fecit  pharum  ex  argento  puriffimo  deaurato  mi¬ 
ra  pulcritudinis  cum  lucerna  &  Cereapto  (  al.  Cerapot) 
fuo ,  penfantes  Jimul  libr,  40.  Vita  S.  Nicolai  Epi- 


507  CER 

fcopi  :  Ferte  vobifcum . . .  &  cimilia  hac  ,  Jimul  & 
duo  ex  auro  Cer apta. 

Ceroptatum  ,  Ceraptatum.  Leo  Oft.  h  &• 
Chron.  Cafin.cap.  103  .Ceroptata  cryftallina  duo , 
argentea  alia  duo.  Lib.  3  .  c.  3 1.  Ceraptata  etiam  anca 
fu  fili  a  pulcra  .  . .  Conftantinopoli  detulit.  Joan.  Dia¬ 
conus  in  EpifcopisNeapolitan.  De  reliquo  vero  fe¬ 
cit  Ceraptatas  quinque.  LeoEpifcopus  Atinenfis  de 
Tranflat.  S.  Marci  Martyr,  n.  7.  Aderant  cum  thu¬ 
ribus  &  Cer aptatis,  &  cum  omni  apparatu  Ecclejiafttco. 
CERARE.  Guigo  II.  Prior  Cartufienfis  in  Statu¬ 
tis  cjufdem  Ordinis  cap.  4 6.  A  quo  etiam  (  Co¬ 
quinario)  panem,  tfimim ,  ftatutis  diebus ,  fal ,  co¬ 
chlear  ,  fcutellas ,  lumbaria ,  acum ,  filum  ,  ceram  ad 
Cerandum  accipiunt. 

CER  ARIUS ,  in  GlofiT.  Grseco-Lat.  xwpoTrwX»?.  Ugu- 
tio  &  Joan.  de  Janua :  Cer  artus ,  qui  facit  vel  ven¬ 
dit  ceram ,  vel  operatur  in  ea.  Regula  S.  Ifidori  cap. 

1  9.  Ad  cuftodem  facrar ii  pertinet  ordinatio  linteario- 
'  rum  ,  fullonum  ,  Cerariorum ,  atque  fartorum. 
Cerarii  ,  Servorum  fpecies.  Capitulare  an.  779» 
cap.  1  5  •  Lex  Langobard.  lib.  3 .  tit.  5 .  &  Capit. 
Caroli  Magni  lib.  5 .  cap.  133.  novae  Edit.  De  tri¬ 
butariis  Ecclejiarum.  De  Cerariis  &  tabulariis, ac  char¬ 
tulariis  ita  fiat  Jtcut  d  longo  tempore  decretum  efl. 
Hincmarus  Remenfis  to.  1.  &  Regino  inlnqui- 
fit.  Epifc.  cap.  1 2.  Inveftigandum  de  luminaribus 
Ecclejia  ,  quot  Cerarios  habeat  ipfe  titulus.  Tabula¬ 
ti  um  S.  Remigii  Remenfis :  Efl  quoque  in  pradUla 
villa  in  honore  S.  Remiga  Ecclejia ,  habens ,.. .  man- 
funt  ingenuilem  1 .  Cerarios  1  o .  donat  unufquifjue  de¬ 
narios  4.  aut  ceram  e  contra.  Ex  quibus  patet  ita 
di&os  libertinae  conditionis  homines ,  qui  cen- 
fum  capitis  fui  in  cera,  feu  cer ^mwzEcclefiis  prae- 
ftabant.  Eckeardus  Junior  de  Cafib.  S.  Galli  cap.. 

1.  Cenfum  capitis  fui  in  Cera  ad  [epuler  um  ejus  mijfit. 
Vide  Denarata.  Perperam  igitur  Lindenbrog.  & 
Spelman.  Cerarios  opinantur  didos,qui  cera  li- 
teras  obfignant  :  quod  vel  evincit  titulus,  qui 
Capitularium  loco  praefigitur. 

Cer  e  Arii  dicuntur  in  Charta  Flenrici  IV.  Imp. 
an.  1 1 1  6.  apud  Zyllefium:  Sive  D  age  [calci  aut 
Cerearii  foris  ubique  per  villas  pojiti ,  &c. 
«jCERASEA  ,  pro  Cerafum  ,  Gall.  Cerife ,  in  Libro 
Ordinis  S.  VidtorisParif.  MS.  cap.  2  5 .  quod  in¬ 
tegrum  exhibetur  in  voce  Signum. 

CERASO ,  Eadem  notione ,  fpecies  cerafi  gran¬ 
dioris  Heinfchenio.  Vita  B.  Columbae  Reatinae 
to.  5 .  SS.  Maii  pag.  382  .In  ardore  dira  febris  ali¬ 
quando  fuccajfet  fruflulum  acris  arandi  7  vel  aliqua 
grana  Cerafonis. 

CERASTES.  Vide  Cerates. 

CERAT  AULA ,  Buccinator ,  corn  icen ,  a  Graeco 
xe'p ,  cornu,  &  «iIacc  ,  Tibia.  Vide  Salmafium 
ad  Vopifcum  in  Carino  cap.  1 9.  ubi  Cerataula, 
Salpiltis ,  id  eft ,  T ubicinibus  adjunguntur.  Qui¬ 
dam  legunt  Camptaula.  Vide  Camptaules. 

CERA  TES  ,  Oboli  pars  media  ,  Jiliquam  habens 
unam  fenus ;  hunc  Latinitas  Semibolum  vocat.  Cera¬ 
tes  autem  Grece  ,  Latine  Siliqua  cornuum  interpre¬ 
tatur.  Obolus fili  quis  tribus  appenditur,  habens  Cera¬ 
tes  duos ,  calcos  quatuor.  Fiebat  enim  olim  ex  are  ad 
inftar  fagitta-,  unde  &  nomen  d  Gracis  accepit,  hoc 
efl ,  fagitta.  Ifid.  lib.  16.  Orig.  cap.  24.  Gloftar. 
Sangerman.  MS.  num.  501.  Caicus  geminatus  Ce¬ 
ratini  facit.  Papias  MS.  Bituric.  Cerafles ,  Menfura 
duorum  calculorum  vel  unius  filiqua  &  dimidia  ,  & 
fic  fcribitur  JJV  quem  Semiobolum  dicunt.  Perperam 
Cerafles  pro  Cerates. 

f  CERATIUM  ,  in  Amalthea ,  Numi genus ,  filiqua , 


CER  508 

pondtls  minimum  fex  obolorum.  Melius  ex  aliis,  Se-t 
mioboli.  Vide  GiolTar.  mediae  Graecit.  in  Repa-ncr. 

CERATUS.  Joan,  de  Janua  :  Ceratus ,  &  cereus  dif b 
ferunt,  quia  cereum  eft  quod  totum  ex  cera  conflat; 
fed  Ceratum  ,  quod  vel  linitum  ,  vel  incruflatum  eft 
cera:  unde  Cer  at  a  dicuntur  tabula  in  quibus  fcribitur. 
Plinius  1. 1 3 .  cap.  2  2.  Faciemque  invadunt  ignes  fa- 
cri ,  ob  id  Cerato  prius  illinunt.  Gefta  fub  nomine 
Aeacii :  Ut  Ji  dicamus  aliquid  Ceratum ,  aut  picatum, 
aut  ft  agnatum ,  aut  quolibet  alio  genere  coloratum.  Re¬ 
gula  S.  Caefarii  ad  Virgines  c.  42.  Nec  velaCerata 
appendi ,  nec  tabula  pitta  a/figi  ,  nec  in  parietibus  vel 
cameris  ulla  pittura  fieri  debet.  Ceram  pidtoris  in- 
ftrumento  accenfet  lex  17.  D.  de  Inftrutt.  Sed 
hxc  nota. 

CERAUNEUS.  Tabui.  Monafterii  S.  Andreae  Vien- 
nenfis  :  Ego  Aimo  Dei  correptione  tactus ,  conftitutuf- 
que  in  fine  dubio ,  meditatis  in  pracordiis  flagitiofa  qua 
perpetravi ,  pavens  nimium  voragine  b  aratri ,  umbro- 
fafque  vias  tartari  metuens  calcare  ,  magifque  inferi 
delectans  liliis  interlucendis  (  fic  )  feclis  Cerauneis , 
&  frui  virentibus  pratis  per  pafcua  Chrifti ,  hoc  metu 
vel  amore  compunttus  ,  &c.  Forte  pro  Uraneis,  cae- 
leltibus.  Alias :  Cerauneus ,  eft  lapis  flammeus  d  ca¬ 
lore  dittus  :  invenitur  ubi  fulmina  cadunt.  Papias. 

[ Cerauniorum  duo  genera  funt ,  inquit  Ifid.  lib.  16. 
Orig.  cap.  1  3  •  Unum  quem  Germania  mittit  ebry- 
ft  allini  fimilem  ,fplendet  tamen  caruleo  ,  &  Ji  fub  divo 
pojitus  fuerit ,  fulgorem  rapit  Jidereum.  Ceraunium  al¬ 
terum  Hifpania  in  Lufitanis  littoribus  gignit ,  cui  color 
pyropo  rubenti ,  &  qualitas  ut  ignis.  Hac  adverfus  vim 
fulgurum  opitulari  fertur,Ji  credimus.  Ditta  autem 
Ceraunia ,  quoniam  alibi  non  invenitur  ,  quam  in  loco 
fulminis  ictui  proximo.  Grace  enim  fulmen  Ke^uvvo;  di¬ 
citur.  ] 

CERAUNIUM  ponitur  quoties  multi  verfus  impro¬ 
bantur, nec  per  Jingulos  obelantur  ;  ttepauvee  enim  fulmen 
dicitur.  Ifid.  lib.  1.  Orig.  cap.  20.  ubi  Ceraunium 
fic  pingitur  $  apud  Papiam  vero  MS.  Bituric. 
fic  &  apud  alios 

%  CEKBELLERIA,  Pileolus  ferreus  ad  tuitionem 
capitis  accommodatus  ,  Italis  Cervellieria.  Com- 
putum  anni  1333-  Hift.  Dalphin.  tom.  2.  pag. 
278.  Item  pro  curettis  tribus,  b  arbuta  una  &Cer- 
belleria  una  unc.  m.  taren.  xvm.  Vide  Cervel - 
leriujn. 

CERBU  ,  Species  vafis.  Vide  Lito. 

«jfCERCA,  Vox Hifp.  Gall.  67<j*,Claufum,feptum. 
Charta  an.  1  o 4 1 .  Marcse  Hifp.  coi.  1083.  Gau- 
fredus  Vitalis  &  ego  uxor  ejus  Chixol  donamus  Do¬ 
mino  Deo  &  S.  Felici  Monafteno  Guixalenji .  .  v 
caftrum  ,  Cereas  &  menadas  fuas. 

CERCARE,  Vallare  ,  in  modum  circuli  circum¬ 
dare  ,-obfidione  cingere,  [Hifp.  Cercar.  ]  Charta 
Veremundi  Regis  terse  1  070.  ex  Tabui.  Lucen- 
fis  Ecclefise  apud  Bivarium  :  Et  Cercavit  ipfam 
Pennam ,  &  prefit  eam  per  fortia ,  &  cremavit  &  de- 
folavit  ea.  [  Charta  D.  Garcise  Ramirez  Regis  ex 
Archivo  Monaflerii  de  Leyra :  F altum  era  1182. 
in  die  quando  habebat  Rex  Cercata  Erga,  id  eft, 
juxta  Jof  de  Moret  in  Antiquit.  Navar.  pag.  44. 
EI  ano  ,  que  fe  cerco  Erga  ,  y  que  fe  cogio  Erga ,  feu 
Ergaria  alias  Tgnalada.  Chronicon  Parmenfe  ad 
an.  1295.  Dominus  Poteftas  fonari  fecit  camp anel- 
lam  de  cav aleare  ,  &  volens  ire  ad  ditium  Monafte- 
num  S.  ff oh  annis  ad  Cercandum  &  vindictam  [umen¬ 
dum  de  pradittis  exceffibus ,  convocavit  duo  millia  de 
populo.  ]  Vide  Circa,  Cire  are. 

CERCELLA,  Querquedula  ,  Avis  aquatica,  quam 
Gall.  Cer  celte  vocant ,  Angli  Ce  ale.  Vetus  Charta 


5op  CER 

apud  Somnerum  in  T radiatu  de  Gavclktnd  pag. 
i  8  $  •  Dabunt  etiam  nobis  annuatim  ad  Natale  Do¬ 
mini  unum  mathlardum  ,  &  unam  annatem ,  &  qua¬ 
titor  Cercellas ,  &  ad  Pafcha  unum  agnum  de prefent.  , 
Radulfus  dcDiceto  in  Ricardo  I.  Nifum  fauni  do¬ 
cuit  affcttare  Cercellas  propenfius.  Occurrit  apud 
Bromptonum  &  Giraldum  Cambrcnfem  inTo- 
pogr.  Hybern.  dift.  2.  cap.  3  1.  qui  ita  ait  appcd- 
Jari  anates  minores.  Hinc  emendandas  GloftseAra- 
bico-Lat.  Ceriola  ,  anca  ,  ubi  leg.  Cer cella. 
CERCELLUS,  Circellus ,  parvus  circulus  ,  noftris 
Cerceau.  Anaftafius  in  Valentino  Ii.  PP.  p.  1  £>  5 . 
Cercelli  paria  z.  habet  gemmas  pretiojijjnnas  albas  nu¬ 
mero  18.  &c. 

CERCEIE1A,  Cer chi a.  Vide  Circa  3. 
CERCIM1TA.  Vita  S.  Francifci  de  Paula  to.  1. 
SS.  April.  pag.  129.  Accipiatis  parum  illius  he/ba 
qua  efi  ante  Ador. alienum  ,  quod  adificabat ,  qua  vo¬ 
catur  Cercimita  ,  &  imponatis  capiti  fuccum  &  poftea 
frondes  cottas ,  &  Dominus  Deus  concedet  ei  gratiam 
prifiina  fanitatis. 

f  CERCIS,Gr.  jtepsu?,  Os  alterum  cubiti fuperio- 
rioris.  TiburtiusNavarreus  in  Miraculis  S.  Fran¬ 
cifci  Solani,  to.  5.  SS.  Julii  pag.  898.  Cujus  fa¬ 
llite  Medicis  defperata  ,  oculis  vifu  privatis ,  Cerckdibus 
brachiorum  apertis. 

«f  C  ercis  Lignea,  Aratri  radius,  qui  in  jugi  fo¬ 
ramen  immittitur ,  in  V ocabulario  Suflannaei.  Idem 
quoque  eft  xipzk  apud  Gracos. 

CERCIUS.  Vi  de  Circius. 

CERCLAG1UM.  Vide  Circulagiunt. 

«|]  CERDONIA  Ars  ,  in  Adis  SS.  Junii  to.  1.  pag. 

8  o  1 .  de  S.  Bertrando  ,  eadem  eft  quae  futoria  a 
Cerdo ,  futor  aut  quivis  artifex  fordidusqui  illi¬ 
beralem  exercet  artem  lucri  gratia.  Vocem  Cerdo 
.  Martiali  &  aliis  notam  deducit  Martinius  a  Grae¬ 
co  jiepJV ,  lucrum. 

f  Cerdonicum  Opus  ,  Eadem  notione.  Me¬ 
moriale  Poteftatum  Regienf.  ad  an.  128  2.  Erat 
in  civitate  P  armer  fi  quidam  pauper  homo  ,  operans  de 
opere  Cerdonico ;  faciebat  enim  fistulares. 

CEREA,  Cerafum.  Bern.  Ordo  Cluniae,  part.  1. 
cap.  17.  Pro  figno  Cerearum ,  hoc  adde -ut  digitum  fub- 
tus  oculos  ponas.  Lege  Cerafearum  exlJdalrici  loco, 
qui  exhibetur  in  voce  Signum. 

CEREAGIUS.  Vide  Ceraghs . 
j.  CEREALIS,  Piftor.  Gloff.  Saxon. 2£' lfr ici :  Cerea¬ 
lis,  piftor ,  ^piptjia.  [Papias  MS.  Bitur.  Ceve  alius, 
Pblor  d  Cerere ,  id  eft ,  frumento  quod  aptant.  Hinc 
emendandum  GloiTar.  San-German.'  num.  501. 
ubi  Cereafius ,  Pigtor .  ]  Fuere  olim  aediles,  quos 
Cereales  appellabant  ,  quod  frumento  praelient. 
Cereale  gramen  ,  fruges  dixit  Gualterus  1.  1.  Ale- 
xandreid.  pag.  10. 

C  e  r  e  a  l  i  s -  P  o  t  u  s  ,  Cerevifia ,  in  Paffione  Ber- 
charii.  Locum  vide  in  Duciculus.  Cereale  poculum , 
eadem  notione ,  apud  Saxonem  Grammaticum  in 
Prafat.  adHiftor.  Danicam.  VideGerw. 
f  Cerealis,  Ifidoro  in  Gloliis ,  Qui  ad  facra  fiat, 
nempe  Cereris,  Sacerdos  Cereris ,  ut  poftMarti- 
nium  adnotat  Gravius.  Hic  addit  ex  Glolfis : 
AnfjcnTfictub; ,  Cerealis,  qui  fic  dicitur,  inquit,  ut 
Quirinalis  ,  Martialis ,  Auguftalis. . 

2.  CEREALIS  ,  Curfor,  nuntius.  Hieron.  lib.  3. 
contra  Ruffinum  c.  1.  Idcircone  Cereales  &  Anaba- 
fit  tuipsr  diverfas  provincias  cucurrerunt ?  Vide  Celer. 
fCEREALIUS,  Piftor.  Vide  Cerealis  1. 
f  CEREAPTUM.  Vide  Cer  aptum. 

CEREARII.  Vide  Cerarii  in  Cerarias. 
^[CEREARMA,  Infirumenta  pifioria.  Vet.  Gloffar.. 


CER.  5 1  o 

San-German.  MS.  num.  5  01  .Vide  Cerealis  1. 

^[CERE ASIUS.  Vide  Cerealis  1. 

CEREBRERIUM,  Species  callidis ,  qua  tegitur 
capitis  pars  fuperior.  Chronicon  Francifci  Pipi- 
ni  lib.  2.  cap.  50.  Quiim  comperijfet  fc  moriturum 
excogitavit  novam  capitis  armaturam ,  qua  vulgo  Ce- 
rebreriumfive  Cerobotarium  appellatur  ,  qua  jugiter 
caput  munitum  habebat.  V  ide  Cervellerium. 

CEREBRUM  Cam  er  je  ,  [RotundumTempIi  fa- 
ftigium.]  Vid e  Tholus. 

CERECENSUALES  ,  Qui  cera  certum  pondus 
quotannis  Ecclcftispenlitare  excenfu  tenentur : 
qui  aliis  Cerarii  dicuntur  ,  ut  in  hac  voce  doce¬ 
mus.  Charta  Engilberti  Archiep.  Colonienfis  an. 

1  2  2  5 .  apudiEgid.  Gelenium  pag.  115.  Se  jure 
Cerecenfuali  Ecclefia  Campenfi  contradidit. 

CEREFOLIUM ,  Genus  apii,  quod  vulgus  ita  ap¬ 
pellat,  inquit  Conftantinus  Africanus  lib.de  Gra¬ 
dibus.  Gracis  ,  Cb&rephyllon  ,  Colu¬ 

mellae  ,  noftris  Cerfeuii ,  Italis  Cerfoglio.  Glolf.  Gr. 
Lat.  Cerepulium ,  yifythcv.  Legendum  C  ere  filium. 
yiyUdlov  meminit  Diofcorides. 

CEREMONIALIS  Scientia,  apud  Ammianum 
1.  29.  pag.  41 5 .  pro  magia ,  vel  magico  apparatu. 

CEREMON1ARI.  A  dia  S.  Cypriani  Martyris:  Ada- 
ximus  Proconful  dixit :  f)  afferunt  te  facratijfimi  Im¬ 
peratores  Cerenioniari.  Id  eft  ,  diis  facra  offerre. 
Occurrit  etiam  in  Vita  S.  Pontii  cap.  1  8. 
CEREOFALUM.  Vide  Cereophalum. 

CEREOLUS,  Cereus.  Pirminius  in  Excerptis  de 
facris  Scripturis:  Incenfum ,  Cereolos,  &  oleum  in 
Luminaribus  Ecclefia ,  juxta  quod  pr&valetis ,  ibidem 
date.  Vide  Gloff.  med.  Gracit.  in  nn^dpicy.  [In¬ 
fra  habetur  Ceriolus  ex  eodem  Pirminio.] 

CEREOPHALUM.  Adla  Proconfularia  fub  Mu¬ 
natio  Felice,  apud  Baron. an.  303^.  iz.Cucu- 
mellum  argenteum ,  lucerna  argentea  7.  Cereofala  2. 
c andela breves anea  cum  lucernis  fuis  7.  Ubi  Cereofala 
videntur  effe  ea  candelabra ,  cereis  infhudla,  qute 
pofterior  aetas  far  a ,  Sc  phara  vocavit :  quod  inftar 
Phari  lumine  aedem  perfunderent.  Porro  quos 
pharos  dicunt  Latini  ,  noftri  Falots  appellarunt, 
laternas  nempe  caftrenfes,  quarum  inventionem 
Manueli  Imp.  attribuit  Cinnamus.  Nam  &  apba- 
ris  hocce  noftrum  vocabulum  deducendum  pu¬ 
to.  Erit  igitur  Cereophalum  ,  un  falot  de  cire. 

CEREOSTATA , Cerostata,  Cfrostataria , 
Candelabra  quae  per  fe  ftant,  vel  in  quibus  ce¬ 
rei  ffant ,  aut  manibus  deferuntur:  a  cereis,  non 
a  j dgcLc, cornu,  didla,uti  vult  Papias.  VitaS.  De- 
fideiii  Epifc.  Cadurcenfis  c.  9.  Acifiant  &  Statarii 
cereorum  corporibus aptati.Vide Stantareum.Vroinde 
de  ejufmodi  candelabris  intelligendum  arbitror 
Bibliothecarium  in  libello  de  Munificentia  Con- 
ftantini  M.  apud  Baron.  an.  3  24.  n.  64.  Fecit  au¬ 
tem  candelabra  ex  aurichalco  m  pedibus  decem ,  nume¬ 
ro  quatuor  argento  conclufa ,  cum figillis  argenteis,  &c. 

Cerostata.  Papias ;  Cerofiata ,  candelabra  ,vafa 
Ecclefia  ,  a  cornibus  difta  Grace.  Anaftafius  in  S. 
Hormifda  PP.  pag.  3  4.  Obtulit  E.  Petro  Apofi.  Ce¬ 
rofiata  argentea  duo  penf.  libr,  ~jq.  In  Vigilio  pag* 
40.  Cer  oft  at  as  argenteas  deauratas  majores  duas  qua 
fiam  ufique  hodie  ante  corpus  £.  Petri  Apofi.  InHono- 
rio  p.  4  6.  Fecit  &  Ceioftatas  majores  ex  argento  pa¬ 
ria  duo. In  Leone  III.  Necnon  &  Ceroftatas  ex  argenta 
mundiffimo  flantes  juxta  ipfiim  leclorium.  [  V.  Anecd. 
Martenii  to.  3.  coi.  1671.  «3cejufdem  antiquos 
Ecclefia;  ritus  to.  1 .  p.  142.]  Camh  ara  Cero  fi  at  a , 
apud  eumdem  Anaftafium  in  S.  Silveftro  ,  ubi 
perperam  Cerofirata ;  ut  &  infra  ,  Canthara  Cyro- 


5 1 1  CE R 

Jlrata  in  gremio  Bafilica  argentea. ,  &c.  Canthara  fci- 
licet  in  quibus  ardent  cerei.  Alia  fune  Ceroflrata 
apud  Vitruvium  opoVgwla ,  ceris  indubia,,  de  qua 
voce  Salmafius  ad  Solinum  pag.  231. 

Cereos  tata.  Gregor.  Mag.  in  Sacrament.  Pon - 
tifex  lotis  manibus  -procedit  cum  7 .  Cerecjlatis  adMif- 
fam.  Totidem  habuiife  Ecclefiam  Romanam  te- 
ftatur  Diurnus  Romanus  cap.  7.  tit.  8. quot  ici— 
licet  erant  regiones.  Alibi :  Et  illa  duo  Cereojlata 
qiu  antea  fuerant  iniit  minat  a ,  femper  ante  ipfum  pro¬ 
cedunt.  Gifiebertus  lib.  1.  Vitae  S.  Romani  Ab- 
bat.  cap.  7.  Sic  que  inde  levatum  &  cum  Stauropbona 
ac  Cereojlata  ,  cumque  divinorum  melodia  hymnorum 
.  .  .  deportatum  ejl.  Leo  Gft.  lib.  1 .  Ch.  Caf.  cap. 

3  4.  Sumentes  cruces  aureas  ad  procedendum  &  thu- 
rihula  ,  atque  Ceroftata  ,  textufque  Ev angellorum. 
Vide Ord.Rom.  8c  Honor.  Auguftod.  1.  i.c.  8. 
Ceros  i  atarium.  GlolT.  S.  Benedifti ,  cap.  de 
vafis  argent.  Cerojlatarimn , 

Cereostatarii,  Acolythi ,  qui  Ceroflata,  feu 
candelabra  in  Ecclefiaflicis  ProcelTionibus ,  aut 
ceremoniis  deferunt ;  qui  aliis  Cercferarii.  Petrus 
Diacon,  lib.  4.  Chonic.  Cafin.cap.  37.  Bajulos , 
Cereoftatarios ,  Stauroferos  ,  Aquiliferos  ,  &c. 
CEREPULIUM.  Vide  Cerefolium. 

•H  CERERE ,  Gaudere.  Gloffar.  Sangerman.  MS. 

•fi  CEREREUS,  Cerarius  ,  ut  puto,  Gall.  Cirier , 
Qui  vendit  ceram  vel  cereos.  Charta  Archem- 
baldi  Borbonii  pro  Elabitantibus  Villam-francam 
apud  Thomaflerium  in  Biturig.  pag.  226.  De 
unoquoque  Mere  eno  femel  in  anno  quatuor  denarios 
. . .  Cererei  extranei  vel  privati  quatuor  denarios. 

<|r  CEREROSUS  ,  dr»/x«?p/oA#«rJec  ,  Cerritus  ,  infamis  , 
inSupplemento  Antiquarii.  Lege Cerebrofus. 
CERESARIUS  ,  Ceralus ,  Cerifier  ,  in  Capitulare 
de  Villis  cap.  70. 

CERESUM  ,  Cerafum  ,  Gall.  Cerife  ,  apud  Ro- 
landinum  Patavinum  deFadisin  MarchiaTar- 
vifina  lib.  8.  cap.  6. 

CEREVISIA,  Cervisia,  C  e  r  v  t  s  a.  Gloffae 
MSS.  ad  Alexandrum  Iatrofophiftam  lib.  i.Paf- 
fion.  Cibiriaticon  ,  Cervijia.  Vox  Gallica  vetus , 
qua  Galli  nollri  potum  qui  exhordeo  conficitur, 
nuncupabant,  ut  audoreft  Plinius  lib.  22.  cap. 
25.  Nos  etiamnum  Cervoife  dicimus.  Jonas  in 
Vita  S.  Columbani  cap.  16.  Cum  refectionis  ap¬ 
propinquaret  hora  ,  &  minijler  refectorii  vellet  promere 
Cervijiam ,  qiu  ex  frumenti  vel  hordei  fuccis  decoqui¬ 
tur  ,  quaque  pra  cateris  in  orl/e  terrarum  gentibus  , 
prater  Scoticas  &  Dardanas ,  qua  Oceanum  incolunt, 
utuntur  ,  nempe  Gallia ,  Britannia  ,  Hibernia ,  Ger¬ 
mania,  c  ater  aque  qua  ab  eorum  moribus  non  dif 'cre¬ 
pant  ,  vas  quod  Typrum  nuncupant ,  in  cellarium  de¬ 
portavit  ,  &c. 

Antequam  autem  potus  ille  fiat  ,  redigitur 
prius  inmaltam  hordeum.  Eli  vero  malta,  quam 
Dani ,  Belgae ,  Theutonefque  Mout ,  &  Moltz.  di¬ 
cunt  ,  vix  aliud  quam  Aetii  Amydeni  jS w»,  quam 
exponit  hordeum  aqua  madefactum ,  ac  macera¬ 
tum,  ex  quo  germen  erumpit,  quod  deinde  cum 
eodem  germine,  five  enatis  filulis  ,  torretur.  To- 
ftum,  pleneque  praeparatum  molendino  frangi¬ 
tur,  inque  farinam  aptatur.  Ac  mox  aqueo  hu¬ 
mori  inditum  una  cum  lupulolali&orio  igne  ex¬ 
coquitur  ,  fitque  liquor  potui  grati  ili  mus  ,  quem 
Belgae  &  Franci  vulgo  Biere ,  Dani  Del ,  Angli 
Ael  appellant.  Haec  exPontano  in  Chorogr.  Da¬ 
nis.  Will.  Brito  lib.  2 .  Phiiipp.  de Flandrenfibus: 

Raris  fylva  locis  facit  umbram ,  vinea  nufquam: 

Indigenis  potus ,  Thetidi  mifcetur  avena , 


CER  512 

Ut  vice  Jit  vini  multo  confecta  labore. 

Cenfent  plerique,  atque  in  iis  Hadrianus  Ju¬ 
nius  [lib.  2.  Animadverf.  cap.  12.  &]  in  Bata- 
via,  &  Goldaltus  in  cap.  9.  Eckeardi  de  Cafib. 
S.  Galli  ,  &  in  Theodorum  Eremitam  de  Vita 
S.  GaJli  lib.  1 .  cap.  1 .  cerevifiam  a  Cerere  didam, 
qutfiCerebibiam,  quod  Ceres,  id  eft ,  frumentum 
codum  bibatur.  Id  haufilfe  videntur  ab  Ifidoro 
lib.  20.  Orig.  cap.  3 .Cervijia,  aCerere ,  idejl ,  fru¬ 
ge  vocata  :  ejl  enim  potio  ex  feminibus  frumenti  varia 
modo  confecta.  At  fententiam  hanc  improbat  lfaa- 
cus  Pontanus ,  cum  Gallis ,  barbaris  hominibus, 
ante  Julium  Caefarem  ,  ne  nomen  quidem  Cere¬ 
ris  per  fomnium  ufurpatum.  Ego  vero  malim  a 
Cena,  quod  idem  eltac Celia;  Cerevifiam  didam. 
Nam  etfi  Hifpanorum  Celia,  vel  Ceria,  non  idem 
omnino  potus  fuerit  cum  Cerevifia ;  haud  tamen 
abfimilis  fuit,  cum  celia,  uti  jam  fupra  annota¬ 
tum  ,  e  tritico,  cerevifia  ex  hordeo  madefadis 
conficiatur  ,  ita  ut  extremae  in  cerevifia  fyllabae 
adjedae  voci  fuerint  ad  difcriinen  ceriae  ipfius. 
Et  fane  a  veteribus,  feu  potius  aevi  medii  Scripto¬ 
ribus  ,  Celiae  vocabulo  donatam  cervifiam ,  obfer- 
vatum  in  v.  Celia,  ubi  &  de  vocis  origine  quaedam 
attigimus. 

Cerevifiam  porro  Gallis ,  Anglis,  &  populis 
Septentrionalibus  potum  familiarem  improbae 
Henricus  Abrincenfis ,  qui  fub  Henrico  III.  Rege 
Angi,  floruit : 

Nefcio  quid  StygiA  monflrum  conforme  paludi , 
Cervijiam  plerique  vocant:  nil  fpijfius  illa. 

Dum  bibitur :  nil  clarius  ejl ,  dum  mingitur ;  und * 
Conflat  quod  multas  feces  in  ventre  relinquit. 
Urinam  laxivam ,  Cerevifiam  vocat  quidam  Verfi- 
ficator  apudHeriricumRebdoff.  an.  1  347. 

Cervisa.  Charta  Ottonis  Imper.  an.  994.  apud 
Chappeavillum  ad  Anfelm.  Leod.  cap.  5  3 .  Con- 
ce fimus ,  ut  in  loco  Foffis  nuncupato  . . .  monetam ,  & 
materiam  Cervifa  conflit  neret.  Vide  Jonam  in  S.  Co- 
lumbano  c.  1  6.  Cogitofum  in  S.  Brigida,  &c. 

Cer  vesa.  Charta  Aleman.  inter  Goldaltinas  42. 
Hoc  ejl  30.  feglas  Cervefe.  Ch.  49.  Hoc ejljingulis 
annis  de  Cervija  feglas  1  5 .  Adde  Ch.  59.61.67. 

Cervisia  Debilis,  in  Statuto  S.  Cantuarien- 
fis  Archiepilcopi  apud  Stanfordium  in  Placitis 
Coronae  lib.  2.  cap.  49.  Petite  biere ,  quae  tenuis 
dicitur  apud  Eigilem  in  Vita  S.  Sturmii  Abba- 
tisFuld.  cap.  13.  ad  difcriinen  Fortis  potionis,  quae 

Cerevisia  Duplex,  appellatur  apud  Michne- 
lem  Scotum  lib.  1 .  Menfae  Philofophicae  cap.  9. 

Cervisia  ex  Vino  Confecta.  Conflanti- 
nus  Africanus  lib.  5.  Commun.  locor.  Medie, 
cap.  28.  Omnis  Cervijia  de  quolibet  vino  fabla  grof- 
Jior  eft  quam  vina  dattylica ,  &  ad  digerendum  ejl  du- 
riffima ,  fed  digerentes  multum  nutricat. 

Cerevisia  Mellita.  Vide  Me llita ,  &  to.  5. 
Mabillonii  de  Vitis  SS.  Ord.  S.  Benedi&ip.  527. 

«|  Cervisa  fumi  videtur  pro  certa cerevifiaemen- 
fura  ,  puta  quantum  una  vice  coqui  1'olet.  Di¬ 
ploma  Ottonis  Imp.  pro  Inftitutione  Epifcopa- 
tus  Brandenburgici  in  terra  Slavorum  apud  Lu- 
dewig.  tom.  2.  Reliq.  MSS.  pag.  397.  In  tribus 
his  locis . ...  in  unoquoque  eorum  tres  modones ,  duaf- 
que  Cervifas ,  fex  modios  tritici ,  duos  porcellos ,  &C. 
Cervisia,  Eadem  notione,  in  Adlis  SS.  Junii 
tom.  1 .  pag.  5  2  7.  de  B.  Meinwerco  :  Unde  Epi- 
fcopus  dedit  ei  ad  temporalis  vita  fubfidium  . . .  11.  ta¬ 
lenta  denariorum ,  111.  Cervifias,  iv. pernas,  xx.  mal- 
der  avena ....  Et  ab  Epifcopo  cum  prafata  filia  iv. 
familias  in  beneficium  accepit ,  &  omni  anno  de  Epi- 

fcopali 


5i3  CER 

fc  opali  fub  flanti  a  unam  plenam  Cervijtam ,  vi.  mal- 
dros ,  unam  pernam. 

f  Cerevisiarius  C  a  c  A  b  u  s  ,  in  quo  coqui¬ 
tur  Cerevifia  ,  in  Charta  juramenti  Ordinum 
Regni  Daciae  apud  Ludewig.  to.  5.  Reliq.  MSS. 
pag.  325. 

f  Cervisiales  Denarii.  Vide  ATalpenning. 

CEREU  S  Paschalis,  Qui  in  Sabbato  fandi  Pa- 
fchatis  a  Diacono  benedicitur  ,  &  novo  igne  ac¬ 
cenditur  ,  cujus  audorem  Zozimum  PP.  facie 
Liber  Pontificalis,  in  Zozimo  PP.  Per  parochias 
concejfit  licentiam  benedicendi  Cereum  Pafcbalem.  Ita 
etiam  Amalarius  lib.  1.  de  Eccl.  Offic.  cap.  1  8. 
Rupertuslib.  6.  de  Divin.  Offic.  cap.  28.  25». 
Durandus  lib.  6.  Ration.  cap.  80.  Sigebert.  an. 
467.  &  alii.  At  Baronius  an.  418.  n.70.  obfervat 
illius  ufum  longe  antiquiorem,  cum  Hymnum 
de  eo  confcriplerit  Prudentius  ,  qui  inter  ejus 
Opera  legitur.  Proinde  exiflimat  Zozimum  fla- 
tuilfe,  ut  Cereus Pafchalis,  qui  in  majoribus  Ba- 
filicis  tantum  accendi  Toleret,  aeque  lingulis  pa¬ 
rochiis  concederetur.  Alii  vero  contendunt  Hym¬ 
num  hunc  qui  ad  incenfum  lucerna  inferibitur,  non 
elfe  de  Cereo  Pafchali ,  fed  Hymnum  vefperti- 
num  de  lumine  quod  olim  vefpere  quotidie  in 
Ecclefia  folenni  quodam  ritu  accendebatur,  a 
quo  Lucernarius  didus.  Certe  ritum  hunc  Cerei 
Pafchalis  antiquifiimum  elfe  docet  Ennodius, 
qui  obiit  an.  521.  apud  quem  exftant  duae  Be- 
nedidiones  Cerei  Pafchalis ,  Opufc.  9.  &  1  o.  & 
Epiflola  ad  Praelidium  Diaconum  29.  tom.  9. 
Operum  S.  Hieronymi.  Habetur  praeterea  Dre- 
panii  vetuftiffimi  Scriptoris  carmen  de  Cereo  Pa¬ 
fchali.  Vide  Gregor.  M.  lib.  9 - Epift.  29.  Alcui- 
num  lib.  de  Offic.  divin.  cap.  de  Sabbato  fanctv 
Pafcha ,  Honorium  lib.  3.  cap.  101.  102.  Ai- 
moinum  de  Miraculis  S.  Bened.  31.  Chron.  Cafin. 
lib.  3 .  cap.  3 1.  Concilium  Bituricenfe  an.  1  o  3 1 . 
cap.  1  3.  Miffale  Gothicum  pag.  325.  Gallica¬ 
num  pag.  467.  Ufus  antiquos  Ordinis  Cifler- 
cienfis  cap.  23.  Gavantum ,  Menardum  adlibr. 
Sacramentor.  GregoriiM.Sirmondum  ad  Ennod. 
Kenricum  Valefium  lib.  4.  de  Vita  Conitantini 
cap.  2  2.  &c. 

Cera  Paschalis  ad  faciendum  cereum  de  Paf 'cha, 
in  Monadico  Anglic.  to.  2.  pag.  40.  Tabularium 
Celhniacenfe  ,  de  Girardo  Conflante  :  Aiedieta - 
tem  de  unaquaque  carta  ,  unam  medallam  Claromon- 
tenfem  debent  de  Cera  Pafchali.  Occurrit  rurfum 
alio  I0C0. 

Cereo  Pafchali  affigi  folet  titulus ,  feu  Tabella , 
quam  Pafcbalem  vocant ,  in  qua  Pr acentor  inferibit 
quotus  annus Jit  dominica  Incarnationis.,  quota  Indictio , 
Concurrens  &  Epacta,  ut  efl  apud  Udalricum  in 
Confuetud.  Cluniae,  lib.  1.  cap.  14.  Praeterea 
circulus  Luna ,  terminus  Pafcha ,  liter  a  Domimcalis , 
dies  Dominicus  Paf 'cha ,  Luna  ipjius  diei,  &  aureus 
numerus ,  Pontif  cante  N.  Papa  ,  &  quot  anni  funt 
Pontificatus  ejus ,  regnante  illufirijfimo  Rege  Franco¬ 
rum  ,  &  quot  anni  funt  regni  ejus ,  &  a  nativitate  ejuf- 
dem  ,  ut  efl  in  veteribus  Confuetud.  Floriacenfis 
Coenobii  cap.  1 .  Ejufmodi  tabellarum  Pafcha- 
lium  ,  quas  Indiculos  vocat ,  meminit  Beda  de 
Temporum  ratione  cap.  47.  Induntur  praeterea 
anni  P/ontificatus  Epilcopi  dicecelani ,  &  aliquot 
aliiannorum  charaderifmi,  qui  Ecclefiarum  pro¬ 
prias  feflivitates ,  folennitates ,  dedicationes,  & 
ejufmodi  fpedant ,  uti  ex  tabula  fcquenti  pate¬ 
bit,  quam  ex  Regeflo  Camerae  Comput.  Parif. 
fign.  JJfui  es  mcaiis ,  fol.  208.  eruimus. 

Tom.  //% 


CER..  514 

Titulus  Cerei  Pafchalis  Capella  Regis  Parif.  feriptus 
in  Paf  cha  anno  Dom.  M  C  C  C X X  V 1 1. 

Annus  ab  origine  mundi  652  6. 

Annus  ab  Incamat.  Domini  1327* 

Annus  a  Paffione  Domini  1294. 

Annus  Indictionis  1  o . 

Annus  hijfext.  3. 

Annus  fufeeptionis  fanet  a  Corona  [pinea  8  8. 

Annus  fufeeptionis fancta  Crucis ,  Sanguinis  Domini > 
Catena  cum  magna  parte  fepalcri  &  vefiimentorum  in¬ 
fantia  ,  (jr  quadam  tabula  quam  tetigit  facies  Chrifii , 
&  quodam  f  rufio  ligni  fancta  Crucis,  &  [anguine  qui 
fluxit  de  Imagine  Chrifii  per cuff a ,  &  cum  ! acte  B.  Ala¬ 
ria  Virginis ,  &  fuperioris  parte  capitis  B.  fo annis  Ba- 
ptifia,  cum  capitibus  S.  Clementis ,  S.  Blajii ,  &  S .  Si- 
me oms ,  87. 

Annus  fufeeptionis  facrofanlii  ferri  &  lancea  cum 
vefie  purpurea  &  arundine  &  fpongia  Domini ,  &  c  uni 
linteo  quo  fu  it  procinltus  in  Coena,  &  cum  Peplo  B.  Vir * 
ginis  &  Virga  Aloyji ,  79. 

Annus  dedicationis  Capella  8  7. 

Annus  tranjitus  S.  Ludovici  5  7. 

A mtus  canomi^ationis  ejufdem  29. 

Aiinus  tranflationis  capitis  ejufdem  20. 

'Annus  atatis  Caroli  Regis  prafentis  3  2. 

Annus  regni  ejufdem  6 . 

Annus  Epifcopatus  Hugonis  Parif.  Epifcopi  2, 
Vide  Toannem  Hocfemium  in  Geflis  Pontificum 
Leodienfium  cap.  1 .  fub  finem. 

CERI ,  pro  Cena  ,  fi  bene  conjevlo ,  Potionis  ge¬ 
nus  Plinio  notum.  Rymer.  tom.  1  3.  pag,  374. 
coi.  1 .  Simul  cum  omnibus  allocationibus ,  tam  le  Bou •* 
ge  the  courte ,  quam  vini ,  Ceri ,  &  aliorum  requijtto - 
runt.  Vide  Celia  &  Cerevijta. 

CERI  A.  Capitulare  Pipini  Regis  Italiae  anno 
79  3 .  cap.  3  2.  De  pravis  illis  hominibus  qui  bruma - 
ticos  colunt ,  &  de  hominibus  fuis  fubtus  maidaCenas 
incedunt ,  &  votos  vovent,  &c.  Ubi  Cerias  proCc- 
reos  ponitur.  Candelas  dixit  Concilium  Nanne-> 
tenfecap.  20.  [  Amalthea:  Ceria,  Fafcia [epuler a- 
les.  ]  Vide  Votum. 

f  CERIBER ,  lyuicpaXei; ,  Cerebrum ,  in  Supplemen¬ 
to  Antiquarii. 

^  CERICEUS,  Cericus,  pro  Sericus,  paffim  legi¬ 
tur  in  Chartis  aevi  medii. 

CERIFEX,  Qui  operatur  incera,  in  Additioni¬ 
bus  ad  Vitam  S.  Antonini  to.  1 .  SS.  Maii  p.  347. 
Vide  Cer  artuti 

CERI  FORUS.  Vide  Cer aptum  &  Cerofcrale. 

CERiLARlUM.  Glolf.  Gr.  Lat.  Cerila- 

rium.  Meurfius  interpretatur  officinam  cerarii  tk 
xwpiTroXa.  Sed  legendum  puto  ««paXap/ct',  Cerularium. 
V  ide  Cerularius. 

^[CERILIGION  ,  Idem  ac  Chirogryllus ,  quod  vide. 

CERILLUS.  Wolfardus  lib.  3  .  deMirac.  S.  Walbur- 
gisn.  10.  Cer  illum ,  qui  lingua  Teutonica  Rifia  nomi¬ 
natur.  Germanica  verfio  habet  Reifienflachs. 

«}[  CERINA.  VitaS.  Francifci  dc  Paula  tom.  1 .  SS. 
April.  pag.  185.  Et  Jic  puer  [patii  unius  hora  cepit 
Cerinam  pifeium  pondere  decem  rotulorum  ,  quam  para¬ 
verunt ,  &jicpran(i  funt.  Flenfchenius  Najfam  vel 
corbem  pifcatoriam  interpretatur. 

CERIO  ,  Menfurae  genus.  Chartularium  S.  Van- 
clregcfili  tom.  1.  pag.  215.  Una  quartaque  mina 
' valere  trium  denariorum  minus  quam  Cerio  de  foro  de 
Caudebec. 

CERIOL  A  ,pro  Cer  cella,  ut  in  hac  voce  di&um  efl. 
CEllIOLUS,  Parvuscereus.  Mabill.tom.  4-Ana- 
lc£l.  pag.  587.  ex  Pirminii  libello:  Et  ad  fanet  ani 
Ecclejiam  oblationes  &  Ceriolos  &  oleum. . .  reddite . 

Kk 


5 1 5  CER 

Occurrit  iterum  in  Privilegio  Ferdinandi  Gon- 
zalezpro  Monalterio  S.  ^Emiliani  to.  3.  Concil. 
Hifp.  pag.  177.  coi.  1.  Vide  Cereolus. 

%  CEKISUM,  pro  Cerafutn ,  Gallice  Cerife.  Spicii. 
Fontanell.  MS.  pag.  494-  In  vigiliis  debet  Certfa , 
vel  pira  ,  vel  fecundum  quod  tempus  requirit. 
CERMENT ORIU M ,  a^rc/xaf/xa.  Gloff.  Lat.  Gr. 
editae.  MS.  habet  -.'Terrftentorium,  pro  quo  Cangius 
nolter  in  hac  voce  cenlet  legendum  elTe,  Tergi- 
mentorium .  A \o[xayfjLa.  elt  id  quod  ex  ablterfione 
colligitur. 

%  CERNARE,  Properare.  Vet.  GIolT.  MS.  Sangerm. 
%  CERNEA  ,  Idem  quod  mox  Cerneda.  Jacobi  Au- 
riae  Annal.  Genuenl".  lib.  10.  ad  an.  1282.  Infu- 
pcr  fattafuit  Cerne  a  de  Galeis  cxx.  qua  divife  fuerant 
per  Sapientes  fjanuenfes  in  civitate  fjanua. 
CERNEDA  ,  Militia  urbana,  ex  Ital.  Cerna,  Cer- 
nide ,  Cernite.  Statuta Mediolan.  part.  2.  cap.  219. 
Cerneda  fiant  in  ea  parte ,  in  qua  quis  habitabit ,  tem¬ 
pore  ipjius  Cerneda  tantum.  Adde  cap.  3  92. 
^CERNELIUM,  Pinna,  Gall.  Creneau,  feu  pin¬ 
natus  murus.  Charta  Petri  deRichervilla  de  Af- 
fecuramento  domus  Tuae  an.  1239.  apudD.  Bruf- 
fel  de  Feudorum  ufu  tom.  2.  pag.  855.  Jfiomum 
noflramde  Cheeigneio  affiegur avimus  Dom.Comiti  Mon- 
tisf ortis . . .  tali  modo ,  quod  non  pojfurnus  habere  in  ea¬ 
dem  archenam ,  nec  arbalifleriam ,  neque  Cerneliutn , 
neque  fcuttm.V  ide  Jfiuar  vellus. 
f  CERNENTIA,  Vifus.  Martian.  Capella  lib.  4. 
pag.  1 1  5.  Opponitur  Cernentia  caritati. 
CERNICULI  ,  C  at  amites  recrementorum.  GIoiT. 
Hid.  &  Conftantienfis.  Excerpta  Corniculi.  Papias 
MS.  Bituric.  C  emicuit ,  Certamites  recrementorum. 
Ad  haec  Graevius :  Exponant  qui  intelligunt.  In 
Conflantienfi  e  It ,  Cerniculum  ,  Critici  lum  appol  line; 
fed  emenda :  Cribellum  ad  pollinem ,  ut  habet  Pa¬ 
pias  MS.  Bituric.  In  Globis  Lat.  Gr.  Cerniculum  , 

CERNiDA,  a  cerno ,  is ,  lignum  fupra  quod  ducitur  ta~ 
ratantara :  quia  di  f  cernit  pollinem  a  furfure  :  Ugutio. 
Papias :  Cernida  ,  cribellus  pollinis ,  vel  Cribellum  ad 
pollinem.  [GIolT.  Ifid.  Cervida ,  lignum ,  fuper  quod 
ducitur  taratantara ,  in  Excerptis  legitur  Cernila.  ] 
Vide  Odi.  Ferrarii  Orig.  Ital.  in  Cerna. 

•[f  CERNILA.  Vide  Cernida. 

CERNITA,  Deliberatio  ,  publica  confultatio, 
ab  Italico  Cernire ,  Difcernere.  Adta  SS.  Maii  tom. 
j .  pag.  404.  de  S.  Juvenali  Epifcopo  :  In  adim- 
plementum  refolutionis  habita  in  illufiri  Cernita  pra- 
ditta  civitatis  celebrata  die  xxi.  prafentis  menjis. 
CERNUARE  ,  Cernulare.  GIolT.  Ifid.  Cernuare , 
pracipitare.  Cernulus ,  in  capite  ruens.  GIolT.  Lat.  Gr. 
Cernulat,  nvCig-if.  Cernulus ,  orelaupig-ilc ,  Cernuit ,  (f. 
Cernuat  )  Tii^ilav^ajcti.  Flodoardus  lib.  4.  Hift. 
Rem.  cap.  ultim.  Ubiprimis  atrio  pedibus  equus  infti- 
nt  ,fubito  Cernuat us  cecidit.  [  His  vocibus  uli  Tunt 
Varro  &  Seneca :  ille  lib.  1.  de  Vita  Populi  Ro¬ 
mani  :  Percurrebant  ibique  Cernuabant  ;  hic  vero 
Epillola  8- Cernuat,  ubiMuretus:  Cernuat ,  quoji 
ludentis  in  morem  dejicit.  Idem  Seneca  ibidem  de 
fortuna  loquens :  Cernulat  &  allidit.']  V  ide  Salmaf. 
adSolin.  pag.  894.  [ScTurnebum  Adverfar.  lib. 
1  7.  cap.  2  3.  &  lib.  28.  cap.  9.] 
f  CERNUE,  Humiliter,  a  Cernuus,  inclinatus. 
Concil.  Tolet.  XVI.  fjoanr.es  BaptiftaCernue  profi¬ 
tetur-,  Ecce  poft  me  venturus  e  fi,  qui  ante  me  factus  efl. 
«fl  CERNUERE.  Vide  Cernuare. 

CERNUI,  Socci  funtjine  fol  a ,  i.  e.  folea.  Papias 
MS.  Bitur.  Feltus  habet :  Cernuus ,  Calce  amenti  ge - 
jjhs.  Vide  Soccus,  Calceus. 


CER  5 1 6 

CERNULARE.  Vid e  Cernuare. 

CERNUUS,  Magnus ,  infinitus.  Papias  MS.  Bitur. 
GIolT.  Sangerman.  MS.  num.  501.  Cernuus ,  Ma¬ 
gnus  ,  infinitus ,  excelfus  ,  acer. 

CERO BOT ARIUM.  Vide  Cercbrerium. 

CEROCENSUS,  Cenfusex  Cera  :  Cerocenfuales  qui 
Cenfum  cera  Eccleliis  ex  debito  praeltant :  Cerant , 
de  quibus Tupra.  Synodus  Colonienfis  an.  1300. 
cap.  2 1 .  Item  praciptmus  ut  univerji  Ecclejiantm  Re- 
Ctores  omnes  Cerocenfuales  Ecclejiarum  &  Ecclejiafli- 
carum  perfonarum  ,  quocunque  nomine  cenfeantur ,  qui 
Cerocenfum  debitum  fubtrahunt  &non  folvunt ,  &  qui 
dictum  Cerocenfum  h  alienus  non  folverunt ,  quod  de 
fubtraclis  fatisfaciant  intra  menfem ,  &  deinceps  debitis 
temporibus  ftatutis  perfolvant  diftum  Cerocenfum ,  ut 
tenentur. 

H  CEROFALUM.  Yide  Candela. 

CEROFERALE ,  Candelabrum  quod  cereum  fert. 
Fortunatus  lib.  de  Vita  S.  Medardi  cap.  18.  Epi - 
fcopus  ad  excipiendum  illum  cum  thymiateriis  ,  cum 
crucibus  procejfit ,  &  Cerofcralibus ,  flipatus  bine  inde 
agmine  Cleri.  Gregorius  T uron.  de  Gloria  ConfelE 
cap.  7 y.Accenfifque  fuper  cruces  cereis ,  atque  Cero- 
feralibus ,  dant  voces  in  Canticis ,  circumeunt  urbem 
cum  vicis.  Hiltoria  Tranflat.  S.  SebaTiani  n.  43. 
His  thymiateria  ac  thurifera ,  aliis  Ceroferalia  depor¬ 
tantibus. 

CERoFtRARiuivi,  Eadem  notione.  Sacramentar.  Greg. 
M.  Ab  Archidiacono  accipiat  Ceroferanum  cum  cereo. 

.  Leo  OH.  lib.  2.  Chron.  Calin.  cap.  25.  Fecit  & 
Ceroferaria  2.  librarum  quindecim.  Lib.  1 .  cap.  5  6. 
Ceroferaria  argentea  duo.  Hugo  Flavin.  in  Chron. 
an.  1  o  99.  Sic  inflituit proceffioms  officium ,  crucibus , 
vexillis ,  thymiateriis ,  Ceroferants,  &  omni  gloria  ap- 
p aratu. . . . .  feflivus.  Adde  Concil.  Carthag.  IV. 
•can.  6.  &  Stephan.  Eauenfem  Epifc.  lib.  de  Sa¬ 
cram.  altar,  cap.  4.  [MilTale  Francorum  p.  301. 
Liturg.  Gall.  a  Mabillonio  edit.  coi.  1 .  &  Chron. 
Novalicenfe  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi. 
744.  &c.] 

Cerofarium,  apud Evodium  Uzalenfem Epifc. 
lib.  2.  de  Miracul.  S.  Steph.  cap.  1  1 .  Vifa  efl  vi¬ 
dere...  duo  Cerofarta  lumino  f  a  pariter  igne  flamman¬ 
tia.  Sed  legendum  Ceroferaria,  aut  certe  Cerofora , 
vel  Cerofera.  Vide  infra. 

Cfroferarh,  Qui  cereos  deferunt  in  Ecclefia- 
ff icis  ceremoniis,  aut  qui  luminaria Ecclefiae  ac¬ 
cendunt,  GJoILe  MSS.  Ceroferarius ,  cereum  ferens. 
Ritus  antiquus  celebrandae  MilTae  :  Sicque  proce¬ 
dentibus  Ceroferaria ,  thuribulique  latore ,  cum  procef- 
Jtone  ad  pulpitum  pergat.  K>pc<|>opcj ,  apud  Pantaleo- 
nem  de  Mirae.  S.  Michaelis.  Joan.  de  Janua:  Ce¬ 
roferarius,  qui  cereum  portat ,  ut  Acolytus.  Cum  enim 
id  potiHimum  muneris  incumberet  Acolythis, 
inde  poftmodum  a  Latinis  Ceroferani  nuncupati 
funt.  llidorus  lib.  7.  Orig.  cap.  1  2.  Acolythi  Gra- 
ce,  Latine  Ceroferani  dicuntur  d  deportandis  cereis , 
quando  Evangelium  legendum  efl ,  aut  facrificium  offe¬ 
rendum  :  tunc  enim  accenduntur  luminaria  ab  eis  &  de¬ 
portantur  ,  non  ad  fugandas  tenebras ,  cum  fol  eo  tem¬ 
pore  rutilet ,  fed  ad  Jignum  Utitia  demonflrandum.  Ge- 
rardus  Epifcopus  Cameracenfis  in  Synodo  Atre- 
batenfi  an.  1125.  Hos  fequuntur  Acolythi ,  id  efl , 
Ceroferarii ,  qui  ignem  verbi  edeflis ,  quo  illuminentur 
fratres  ad  agnofeendum ,  &  inflammentur  ad  diligen¬ 
dum  Deum ,  pradicando  miniflrant.  Innocent.  III. 
lib.  i.  de  MylTer.  MilTae  cap.  3.  Acoluthi vero,  qui 
Latine  Ceroferarii  nuncupantur.  Et  mox  :  Acoluthi 
cereos  ferunt  accenfos  ?  dum  legitur  Evangelium ,  non 
ut  tenebras  aeris  illuminent ,  fed  ut  proximis  opera  lucis 


517  CER 

offendant.  Adde  Alcuinum  lib.  deOffic.  diviil. 
Rabanum lib.  i .  de Inftitut.  Cleric.  cap.  9.  Ru- 
pertum  lib.  1 .  de  Divin.  Offic.  Ivon.  Carnot, 
Serm.  2.  dc  Reb.  Ecrl.  &c. 

Hinc  cum  ordinatur  Acolythus ,  prinum  ah  Epifcopo 
docetur  (  verba  fun  t  Gregorii  Magni  in  libro Sacra- 
inentor .  )  qualiter  in  officio  fuo  agere  debeat ,  deinde 
ab  Archidiacono  accipit  Cerofer ariutn  cum  cereo ,  ut 
fciat  fc  ad  accendenda  Ecclefia  luminaria  mancipari  , 
ita fibi  dicente  :  Accipite  hoc  geftatorium  luminis ,  ut  per 
illud  valeatis  adverfariorum  tenebras  effugare,  &c. 
Ex  quibus  percipimus,  (^eroferariorum  munus 
etiam  fuilfe  cereos  accendere  in  Ecclefia  ,  cujuf- 
modi  etiam  fuit  Cerifororum  in  Ecclefia  Graeca. 
Gloffar.  Gr.  Lat.  ««picoflw?  >  Ceriforus.  Sunt  autem 
Cerifori ,  iidem  qui  Cerofer  arii ,  qui  *»po$opoi  &  /j.- 

freuPuqcpci  dicuntur  Graecis.  Exflat  in  Euchologio 
Graecorum  ivyii  tori  yuyoTovltf.  Atoreldrtt  ^  nugorfgis , 
ubi  in  ipfa  oratione  nuncupatur. 

Illius  igitur,  li  non  ordinis,  faltem  officii  fuit 
Marcianus  ille  ,  cujus  meminit  Pantaleon  de  Mi¬ 
raculis  S.  Michaelis  Archangcli:  HvtIi;  «v»'p  ovo/xah 
M apuavos ,  ci&a.Xwv  Ivdyjnv  ysvo/xsvoc  Jtwpo^dpo?  t»  ttuv- 
treTrlv  vaS  «tui  a.  Fu  en  Cerofer  ani ,  apud  lngulphum 
pag.  8  66. 

CEROGERULUM  ,  Ceroferarium.  Hugo  Roto- 
mag.  Archiepifc.  1.  2.  contra  Haereticos  cap.  5 .  de 
Acolythis  :  Perferant  ipji  luminaria  accenfa  Ceroge- 
rulis  impofita. 

%  CEROGRAPHUS.  Vide  Chirographum. 
CEROMA  Latinis,  K»^«  Graecis  ,  Tabula  ce- 
rataell ,  in  qua  fcribebant  antiqui ,  vel  Unguen¬ 
tum  ex  oleo  &  cera ,  quo  in  palaeltris  utebantur 
athletae ,  atque  etiam  locus  ubi  ungebantur.  Sed 
in  Sexta  Synodo  ad.  4.  Ceroma  dicitur  cerea  ac 
denfa  imago  SS.  Cofmas  &  Damiani ,  quam  infra 
brachium  fubfutam  ferebat  Conllantinus  Laodi- 
cenus;  inVitavero  S.Wilfridi  inter  AdaSS.  Be- 
nedid.  faec.  4.  part.  1 .  p.  725.  fumitur  pro  glu¬ 
tine  feu  vifco  ,  quo  quis  invitus  detinetur.  Sic 
Fridegodus  de Sandi obitu  : 

Inter  moerentes  ,  orantes  ,  opperientis 
Evajit  volucer ,  carnis  Ceromate  liber i 

%  CEROPTATUM.  Vide  Cer aptum. 

«5f  CEROST  AT  A,  Cerostat  arium  >  Cerostratum. 
Vide  Cereofcata . 

CEROTA  ,  Papiae,  Firmareparatd. 

CEROT ARIUM ,  Idem  quod  Ceratum  vel  Cerotum , 
Graec.  *»p«TeV ,  malagma  quod  vulneribus  fuper- 
ponitur  ex  rebus  liquidis ,  cera  unitis  conllans. 
Matth.  Silvaticus :  Cerotum ,  dicitur  a  cera  ,  quia 
omne  Cerotum  recipit  ceram ,  &  e(l  quoddam  medium 
inter  unguentum  &  emplaftrum.  Caelius  Aurelianus 
Sicc.lib.  t .  Chron.  cap.  1.  Declinante  paffione,  Ce- 
rotarns  atque  malagmatis  fimplicibus  utendum.  Oc¬ 
currit  paflim  apud  hunc  Scriptorem. 

<§  CEROTECA  >Cerotheca,  pro  Chirotheca, 
in  Charta  HenriciV.  Regis  Angliae  Hili.  Harcur. 
tom.  4.  p.  1 440.  Faciendo  &  reddendo  nobis  unam 
Cerotecam  de  piate  pro  dextera  manu.  Chartular.  S. 
Martifti  Pontifar.  Niji  folvant  annuatim  unum  par 
Cerothecarum. 

CEROTUM ,  Graece  KopuToV,  Ceratum,  unguen¬ 
ti  genus  lic  didum ,  quod  magna  ex  parte  cera 
eonftet.  Vita  S.  Antonini  Abb.  Surrentini  faec.  4. 
SS.  Benedid.  part.  1.  p.  4  2  3 .  Feci  Cerotum Jive  un¬ 
guentum  ,  &c. 

f  CERPEIRE.  Hierat.  Juris  Pontif.p.  175.  Quan¬ 
tum  crimen  e  ficum  quis  percuffit,  vel  hofiihter  Prima¬ 
tem  vel  Cardinalem  Cerpeiu  Forte  leg.  Ceperit » 
Jem.lrf 


CER  518 

^  CERRETANI.  Conflitutiones  Ordinis  Fratrum. 
Praedicatorum  pag.  101.  Fratres  nojlri  Cerretano¬ 
rum  cor. fortium  ,  qui  vulgo  Bianti  dicuntur ,  illorum- 
que  qurfuandi  modum  omnino  evitare  tenentur',  ca - 
veantque  Eradicatores  ne  illorum  indulgentias  pradi - 
cent.  Mox  iidem  ibi  dicuntur  Clerici  officii :  Nullus 
....  prrfumat  de  cetero  qtiaf cumque  indulgentias  p eV 
Cerretanos ,  feu  Clericos  officii ,  ita  appellatos  &c. 

CERRITUM,  Cerre  tum.  Silva  ex  fagis  ,  quas 
Heffres  dicimus ,  conllans ,  Italis  Cerreto ,  ex  Cerro , 
fagus .  [vel  quercus.  ]  Vetus  Charta  apud  Ughel- 
lum  in Fefuianis  EpifcOpis tom.  .  pag.  3  00.  Om¬ 
nem  terram  qua  efl  ad  unum  tenentem  cum  Cerrito  ar¬ 
bor  ofi ,  quamque  &  fine  arboribus ,  qua  iflis  terminis 
concluditur ,  &c.  Alia  Grimoardi  Epifcopi  Pifani 
pag.  404.  Cumpraditlis  petiis  de  terris , .  ..cum  fco- 
peto  ,  &  Cerreto  ,feu  filva  &  monte ,  &c.  [Gregor. 
Mon.  in  Chron.  Farfenfi ,  apud  Murator,  tom.  2  . 
part.  2.  coi.  440 .fihiidam  Pando  donavit  in  hoc  Mo- 
naflerito  caf dem  Alempini. . .  &  campum  Auriellani ... 
&  Cerritum  unum  in  N amate.  ] 

CERRUS.  Tabularium  Conchenlis  Abbatiae  inRu- 
thenis  Charta  203.  Et  de  Civada  4.  den.  &  ad  Ca¬ 
lendas  4.  denarios ,  &  4.  Cerros  de  canbe ,  id  elt ,  faf- 
ciculos  cannabis. 

CERTAMEN , Cura, accuratio, animi  contentio  ^ 
Infcriptio  Codicis  Carolini,feu  Epillolarum  fum" 
morum  Pontificum  adPipinum  &  Carolum  Ma¬ 
gnum,  ex  Codice  MS.  Caefareo  apudLambecium 
lib.  2.  Commentar,  de  Bibliotheca  Caefarea  cap. 
5.  Eo  quod  nimia  vetuflate  &  per  incuriam  jam  ex 
parte  dirutas  atque  deletas  (  Epillolas  )  confpexirat , 
denuo  memorabilibus  membranis  fummo  cum  Certamine 
renovare  ac  referibert  decrevit.  Capitulare  6.  ann. 
819.  cap.  1 1.  Volumus  quidem  ut  ea  qua  fuperius 
retulimus ,  ut  unufquifque  exinde  bonum  Certamen  ha¬ 
beant  ,  &c.  id  effc ,  curam. 

Certaminis  Judex  et  Praeses  dicitur 
Balduintts  Comes,  in  fubfcriptionibus  donatio¬ 
nis  Monallerio  Aquicindino  fadae  anh.  1096. 
apud  Miraeum  tom.  2.  pag.  1145.  Sic  didus  vi*- 
detur ,  quia  Balduinus  ille  primus  erat  inter  mul¬ 
tos  viros  nobiles ,  qui  fimul  convenerant  ad  eam 
donationem  confirmandam ,  metaphora  forte  du- 
da  ab  e&  qui  Campionibus  decertantibus  praeli- 
debat. 

CERTAMINARE,  Certare  ,  contendere ,  altercari , 
qiXmmliv  >  chixQtXcvir.vv ,  in  Gloff.  Graec.  Lat. 

CERTESCERE,  Certum  fcire ,  in  GlolT.  Arabico- 
Lat. 

CERTIFICARE  ,  Notum  vel  certum  facere  * 
feripto  tellari  ,Gall.  Ceriijier.  Ihflrum.  publicum 
Galteri  Notarii  ann.  1  3  99.  ex  Archivo  B. Mariae 
de  Bono  Nuntio  Rotomag.  Jgu*  omnia  &  fingula 
pramiffa  in  prrfentia  mei  Notarii  publici  infraferiptt 
&  per  mefic  fattafuijfe  . . .  Certifico.  Sumitur  etiani 
pro  Cautionem  facere  pecuniae  debitae,  Gall.  Doti- 
ner  affur ance.  Diploma  Alberti  Ducis  Saxoniaean. 
129 2. apud  Ludewig.  tom.  5.Reliq. MSS.  pag. 
436.  Nos  Certificet  &  nobis  caveat  de  quatuor  milli¬ 
bus  mar carum  &  quingentis  marcis  argenti  puri.  Vide 
Certiorare. 

Certi£icatio,  Certificatorium,  Cita* 
tio  ,  vocatio  in  jus,  in  Concilio  Lambethen  fi  am 
128  1 .  c.  12.  Vide  Concil.  Londinenfe  an.1268. 
can.  26.  [& Lindwoodi Provinciale  1.  2.tit.  ii 
pag.  81.  84*  &89*Edit.  1679.] 

•[[Certificatio,  Securitas.  Vita  B. Giraldi de 
Salis ,  apud  Marten.  tom.  6 .  AmplilT.  Colled.  coi» 
j  007.  Jj>ui  paulo  ante  fecundum  c  au  fas  inferiores 

Kkij 


$  1 9  CER 

de fcendebat  in  interitum ,  per  virtutem  Giraudi  Certi- 
ficattonis  experitur  antidotum. 
*1ICertificationis  Litterje, Scriptum te- 
ftimonium,  Gali.  Certificat ,  in  Inftrumento  jam 
laudato  anni  1 3  99.  ex  Archivo  B.  M.  de  Bono- 
nuntio  Rotomag. 

Ceatxficatori  a  Littera  ,  Eadem notio- 
v  tione,  ibid.  Vide  Lindwoodum  lib.  3.  Provin¬ 
cialis  tit.  23.  pag.23  3. 

^Certificatu  s,  Certior fadus,in Adis SS.  Ju¬ 
lii  to.  2.  p.  3  2  3.  &  alibi. 

<51  CERTILAGIUM ,  pro  Curtilagium ,  ut  videtur. 
Regeftum  87.  Chartophy lacii  Regii  1  Stepbanus 
Meraudi  tenet  quandam  domum  Jitam  in  Monte-Alo- 
dio  juxta  iter  cum  Certilagio  &  pertinentiis  fuis.  Infra: 
fjohannes  &  Guillelmus  Darbonis  aliter  Alamet  te¬ 
nent  primo  duas  domos  contiguas  cum  Certilagiis  fuis 
Jttas  in  Monte- Alodio  juxta  fuos  confines.  Ibidem  : 
Item  tenet  tdem  fj oh  annes  Regis  unum  Certilagiumji - 
tum  in  Cofiagio  Montis-  Alodii.  Vide  Curtilagium  in 
Cortis  1 . 

C  E RT  IO  ,  Affirmatio  ,  affertio.  Chron.  Wati- 
nenfe  apud  Marten.  tom.  3.  Anecdot.  coi.  827. 
Tecum  cognofcant  Certionem  mimftrorum  coeleftium. 
Sermo  eft  de  sgroto  ,  cui  fanitatem  promiferant 
per  vifionem  illi  coeleftes  miniltri.  Hanc  promif- 
fionem  feuadeverationem  Chronographus  appel¬ 
lat  Certionem. 

^  CERTION  ARE, Securum  reddere.  Charta  Wen- 
ceflai  Regis  Bohemiae  an.  1418.  apud  Ludewig. 
tom.  6.  Reliq.  MSS.  pag.  8 6.  Nos  eumdem  Nico¬ 
laum  dehujufmodi  quatuor  millibus  fexagenarumgrojf. 
indemnem  reddere  volentes  &  plenarie  Certionare. 
CERTIORARE,  G>avepo7rewrcti ,  in Gloff.  Graec. 
Lat. Certificare ,  certum  facere ,  apudUgutionem , 
Joannem  de  Janua ,  &  Monachum  Sangallenfem 
lib.  1 .  de  Carolo  Magno  cap.  24.  &  Jurifconful- 
tos  aliquot. 

Certiorati o,  apud  Baluzium  tom.  2.Hift. 
Arvern.p.  598.  ex  Regello  Pariam  enti  an.  1408. 
Certioratus,  Certior  fadus ,  in  Inftrumen¬ 
to  an.  1  291.  Hift.Meld.tom.  2.  pag.  187.  &  in 
alio  an.  1463.  inter  Schedas  Cl.  Praefidis</e  Ma- 
7-augues. 

CERTIT AS ,  Firmitas ,  /SeCauoTx? ,  in  GIolT.  Gr.  Lat. 
CERTITUD1NALITER  ,  Certe,  procul  dubio, 
Gall.  Certainement.  Vita  Gregorii  X.  PP.  Nam  tot 
audierat ,  &  Certitudinaliter  vifu  perceperat  de  eodem, 
&c.  [Occurrit  in  Inftrumento  anni  1443*  inter 
Schedas  Praefidis  de  Maz.augues ,  apud  Rymerum 
tom.  3 .  pag.  960.  coi.  1 .  Marten.  to.  5 .  Ampliffi 
Colled.  coi.  782.  to.  6.  coi.  301.  Ludewig.  to. 
4.  Reliq.  MSS.  pag.  41  5.  tom.  6.  pag.  474.  in 
Adis  SS. Martii  tom.  t.  p.  540.  Aprilis  tom.  2. 
pag.  808.  &c.] 

CERTUS,  Quidam,  noftris  ,  Un  certain  homme . 
Gloff.  Graec.  Lat.  p  «to?  ,  Certus ,  p»r» ,  Certa.  Leges 
Rotharis  Regis  Longobard.  tit.  9  3 .  §.  1.  Si  quis 
caballum  emerit ,  &  auttorem  ignoraverit ,  &  venerit 
Certus  homo ,  qui  ip fume  ab  alium  fuum  ejfe  dicat ,  &c. 
Adde  tit.  1 0 1 .  §.  3 .  &  Leges  Luithprandi  Regis 
tit.  90.  §•  1 . 

<51 CERUCI ,  Line, e  in  malo  navis.  Ceruci ,  linea  illa, 
at  qua  (ad  quam  )  in  navibus  vela  fufpenduntur.Gl . 
Sangerman.  Legendum  Ceruchi.  Vide  Cerachi. 

<51  CERVEIA,  f.  Vivarium,  Gal  .Pare,  in  quo  Cervi 
aliave  animalia  continentur.  Charta  ann.  1235. 
inter  Inftr.to.  4.  novae  Gal.  Chrill.  coi.  206.  D. 
Cum  Abbas  &  conventus  S.  Benigni  Divion.  dicerent , 
fe  habere  ufuagium  in  nemoribus  de  Villa-comitis .... 


CER  520 

ad  omnia  qua  vellent  facere  ad  opus  domus  deChafne 
...  ad  claudendum  Cerveias  &  pratum  ejufdem  dom  us 
qua  claufura  indiguerint. 

CERVELLA,  Cerebrum,  Cerebellum  ,  lyAQaihos , 
Gallis  ,  Cervelle.  Lex  Aleman.  tit.  5  9.  cap.  6.  St 
autem  tefta  tranfrapulata  fuerit ,  ita  ut  Cervella  ap¬ 
pareat.  Et  §.  7.  Si  autem  ex  ipfa plaga  Cervella  exie¬ 
rit.  Occurrit  praeterea  in  Lege  Bajwar.  tit.  3.C. 
i*§.6.  tit.  4.  §.  5.  tit.  5-§.  5. 

CERVELLERIUM  ,  Callidis  fpecies ,  quae  fupe- 
riorem  capitis  partem  operit ,  Italis  ,  Cervelliera , 
Capelleto  di  ferro  per  difefa  dei  capo  :  decujus  inven¬ 
tore,  ficChronicon  Nonantulanum  MS.  fubFri- 
derico  II.  Imperat.  Per  hac  tempora  Mic  hae  l  S cotus 

.  Aftrologus  Frederici  Imperatoris  familiaris  agnofeitur , 
qui  invenit  ufum  armatura  capitis  ,  qua  dicitur  Cer - 
vellerium.  Hic  cum  vidiffet  fe  moriturum  ittu  lapilli 
biuncis  c aput  lafum ,  ex  lamina  ferrea  Jtbi  fien  fecit  ca¬ 
pitis  infulam ,  quam  gefiabat.  Cum  autem  effet  in  Ec- 
clejia,  &  Eucbariftia  levaretur  in  altari ,  amovit  a 
capite  infulam  ferream  ob  reverentiam  Chnfti ;  tum  la¬ 
pillus  biunx  in  verticem  ejus  decidit ,  quo  cutem  lajtt 
parumper 1  Ille  dubitans  lapillum  fecit  penfari ,  qua 
invento  biunci ,  certus  mortis ,  rebus  fuis  difpofuit  mo¬ 
riturus. Hic  eft  Michael  Scotus, cujus  liber  de  Phy- 
lionomia  editus  olim,  &  Friderico  II.  Iinp.  dica¬ 
tus  eft  :  tametli  de  loco  &  tempore  editionis  nul- 
lahabeatur  nota  in  libro  edito  quem  legi :  cer¬ 
te  laudatur  editus  Venetiae  ann.  1503.3  Simle- 
ro.  Exftat  etiam  ejufdem  liber  alius  inferiptus 
Menfa  Pbilofopbica  editus  Parifiis  ann.  1500. 
primum  ,  deinde  Francofurti  an.  1602.  Scriplit 
praeterea  tradatus  varios ,  de  Notitia  conjuntttonis 
mundi  terreftris  cum  coele fli ,  de  difpojitione  utriufque 
mundi  &  de  prafagtts  ftellarum  elementaribus :  qui 
affervantur  in  Bibliotheca  San-Germanenfi  Parif» 
Vide  Statuta  Veronenfia  lib.  2.  cap.  31.  Michae- 
lis  denique  meminit  Hedor  Boethius  lib.  1  3.  ex¬ 
tremo  Hift.  Scotor.  Hujufmodi  vero  capitis  ar* 
maturam  Cervelliere,  vocant  Poetae  noftri.  Guill» 
Guiart  ann.  1264. 

Le  chaple  commence  aut.  efpees , 

Dont  la  a  de  maintes  manieres , 

Sus  hyaumes ,  fus  Cervelieres 
Prennent  plommees  d  defrendre  , 

Et  hachetes  par  tout  pour  fendre. 

Rurfum  ann.  1297. 

Aucuns  d’entre  eus  teftes  defnuent 
De  hyaumes  &  de  Cervelieres , 

Et  plantent  alenas  es  chieres. 

Rurfum  ann.  1  298. 

Mes  hauberjons ,  &  Cervelieres , 

Gantelets ,  tacles  &  gorgteres. 

^1 CERVESA,  Cer  ve  si  a.  Vide  Cerevifia. 

1 .  CERUGIA ,  vox  Italica,  pro  Chirurgia  ,  in  Con¬ 
cilio  Budenlian.  1  279.  can.  9.  Nec  illam  partem 
Cerugia  exerceat ,  qua  ad  uftionem  vel  induftionem  in * 
ducit.  V ulgus  etiamnum  Certigien  ,  dicit  pro  Chi¬ 
rurgo. 

2.  CERUGIA ,  Ceru  va.  Ugutio:  Sorbus  quadam 
arbor,  quia  ejus  fruttus  habilis  eft  ad  forbendum,  un¬ 
de  hoc  f  orbum  ,  fruttus  illius  arboris  ,  &  dicitur  Ce- 
ruva  ,  vel  Cerugia,  potus  qui  ex  talifruttu  fit ,  vel 
etiam  offa. 

CERVI  C  A,  Joanni  de  Janua,  Alapa  ,  vel  potius 
colaphus ,  &  dicitur  d  cervix.  Gloff.  Lat.  Gall.  Cer- 
vica  ,  Bnfe,  ou  Colee. 

CERVICAL ,  Tripixpctviov.  Gloff.  Lat.  Graec.  Quod 
circum  caput  eft.  Aliud  videtur  quam  pulvinar, 
ut  &  in  fequenti  Annalium  Benedid.  to*  3 .  pag. 


jzi  CER 

439.  n.  94.  loco,  ubi  de  corpore  Hogeri  Ham- 
maburgenlis  Epifcopi  ,  quod  cum  in  fepulcro 
quaereretur  pr&ter  cruces  pallii  &  Cervical  Epifcopi 
nihil  repertum  ejl. 

CERVICAT  A ,  Idem  quod  Cervica.  Ada  S.  Satur¬ 
nini  Martyr,  num.  1  9.  Cervicatis  contufus.  Joannes 
Monachus  lib.  3.  Vitae  S.  Odonis  Abb.  Cluniae. 
Pugnos  tamen  &  Cervicatos  pro  merce  de  fua  improbi - 
tatis ,  in  opprobrium  antequam  moreretur ,  fumfit.  Leg. 
Cervicatas. 

CERVICATUS,  Superbus ,  furiofus ,  contumax , 
Joanni  de  Janua.  Utitur  S.  Augultin  in  Pfalm.  6. 

CERVICORIUM,  Crumena  ex  cervi  corio.  Orde- 
ricus  Vitalis  lib.  5.  pag.  5  96.  Et  ob  hoc  d  Mo¬ 
nachis  quondam  fufeeperunt  10.  [olidos  &  unumCer- 
vicorium.  Domnizo  lib.  1.  deVita  Mathild.  cap. 

1  3 .  Hoc  regis  munus  Ducis  ad  cameram  tulit ,  unum 
&  Corium  cervi ,  quod  nummis  ipfe  replevit ,  Occur¬ 
rit  etiam  ibifemel.  LeRoman  de  Garin  MS. 

En  Cuir  de  cerffet  le  Barongejir , 

Pont  une  biere ,  le  Baron  i  ont  mis. 
CERVICOSITAS,  Pertinacia, contumacia.  Le¬ 
gitur  in  Opufculo  Magiltri  Manegaldi  in  Anec- 
dotis  Muratorii  to.  3»p.  204.  in  Conciliis  Hifp. 
tom.  3 .  p.  3  6  3 .  in  Adis  SS.  Julii  to.  3 .  p.  235. 

«ff  CERVICOSUS,  Pertinax. Paflim occurrit. 

f  CERVIDA.  Vide  Cernida. 

CERVIGIUM.  Vide  Chervigium. 

CERVINARIA,  %u  Celvinaria,  velCellavinaria. 
Petrus  Diaconus Chron.  Calin.  lib.  3.C.  36.  ( al. 
$8.)Cervinariam  adiit,  vinum  menfusef,  c^r.Chron. 
Cafaurienfe  lib.  4.  Perfetto  itaque  palatio  pro  ad¬ 
ventantium  fufeeptione ,  cum  cellario  &  Cervinaria , 
continuo  campanarium  adifeare  coepit. 
CERVINARIUS ,  Qui  vinum  vendit,  quali  qui 
Cervinaria  curam  habet.Privilegium  Archambaldi 
Borbonii&  Agnetis  uxoris  ejus  pro  Villa  Franca 
apudThomaflerium  in  Biturig.  p.  226.  De  uno¬ 
quoque  mercerio  femel  in  anno  quatuor  denarios  ;  de 
unoquoque  Cervinario  quatuor  denarios. 

CERVISA  ,  Cervisia,  Vide  Cerevifia. 

f  CERVIX ,  vulgo  ,  Pars  colli  pollerior,  quaa  ab 
occipitio  incipit  &  tendit  ad  fpinam;  hinc  Ifido- 
rus  lib.  1 1 .  Orig.  cap.  1.  Cervix  vocata  ,  quod  per 
eam  partem  cerebrum  ad  medullam  [pina  dirigitur , 
quaji  cerebri  via.  Sed  pro  cerebro  ipfo  fumitur  in 
Vita  S.  Francifci  de  Paula  to.  1.  April.  pag.  1  z  1 . 
Mula  . . .  decintta  injecit  pedis  ictum  in  caput  ejufdem 
juvenis  ...  in  tantum  quod  Cervix  illius  per  aures  de- 
fcendebat. 

CERULARIUS.  Analtafius  Biblioth.  in  Hift.  Ec- 
clef.  pag.  173»  Cerularius  quidam  erat  in  foro  ex 
laboribus  fuis  locuples.  Ubi  Theophanes  &  Cedre- 
nus  :  K«i  Tivct  HHgaXolpiov  oWa  tv  tio  405W  mhv  den  tu\ 
vovTct  Ix  7rovuvldtu>v  fj.iTctKctM<raL[xtvoi; ,  &C.  Quibus  lo- 
cis  Meurfius  &  Fabrotus  xxyo%o\w  ,  Cera  vendito¬ 
rem  Cerularium  dici  putant ,  quem  Gloffae  Grxc. 
Lat.  Cerarium  vocant.  [VideGlolTar.  mediae  Grae- 
cit.  in  KwgoVJ 

Cerularium,  Locus  ubi  venduntur,  vel  afler- 
vantur  cerae,  feu  cerei.  GlolT. Gr.  Lat.  xnpioXctgiov , 
Cerilarium.  Leo  Grammaticus  in  Leone  Philofo- 
pho  pag.  48  6.  [  &  Symeon  Logotheta  in  eodem 
Leone  n.  26.]  xn^xdfiov ,  didam  aediculam  fuilTe 
tellantur  inaedeSophiana ,  in  qua  alfervabantur 
cerei  majoris  Ecclefiae :  r lyovt  <. fe  %  el? 

ici  t»?  fXiyctX^  IxxXttAut;  ,  zcttVTW  tuv  ^?toQs- 

cluy  urcivTuv ,  Kj  th$  rctxiXXiic.  Nam  fic  ea  verba  ca¬ 
pienda  exiltimem  ,  ut  Cerularium  diverfa  aedes 
fuerit  a  Chartotheciis ,  &  Sacella. 


CERULEUM.  Eldefonfusde  PaneEuchariftico  p. 
165.  Tres  nummi  moderni  tantum  pondus  habent , 
quantiim  1  5  3 .  maxima  Cerulei grana ,  quod  Triticum 
dicitur. 

f  CERU  M.  Vide  Ceri. 

CERURSICUS,  Chirurgus.  VitaB.  Luchefii  to. 
3.  SS.  Aprilis  pag.  606.  Nihil  remedii  d  Cerurficis 
medicis  inveniret. 

^[CERUSICUS,  Eadem  notione, in  Vita  B.  Colum¬ 
bae  Reatinx  tom.  5 .  SS.  Maii  p.  361.  Cum  vemjfet 
Cerujicus  Uberatum  (  apoftemate  )  eum  invenit. 

CERUSSA  Scribere,  vel  Encauto,  in  leg. 

1.  Cod.  Th.  de  Veteranis :  unde  Ceruffiata  tabula, 
in  leg.  1 .  eod.  Cod.  de  Aliment.  Scribendi  ratio  , 
cujus  ufus  potiffimum  in  Edidis  feribendis  & 
proponendis,  ut  hic  indicatur.  Illinebantur  nem¬ 
pe  tabulae  cerulTa,  feu  albo  colore ,  in  quibus  poll- 
modum  feribebatur.  Meminit ,  ni  fallor  ,cerulfae 
hac  ratione  Fortunatus  in  Poem.  cujus  locus  non 
fuccurrit. 

CERUVA.  Vide  Cerugia. 

CERVULA  ,  Cervulus,  Ludi  profani ,  apud 
Ethnicos  &  Paganos :  folebant  quippe  ii  Kalen- 
dis  Januarii  belluarum  ,  pecudum  ,  &  vetularum 
alfumptis  formis  huc  &  illuc  difeurfare  ,  &  pe¬ 
tulantius  fele  gerere  r  quod  a  Chrillianis  non  mo¬ 
do  proferiptum ,  fed  &  ab  iis  poftmodum  indu- 
dum  condat  ,  ut  ea  die  ad  calcandam  Gentilium 
confuetudinem  privatae  fierent  Litaniae  ,  &  jejuna¬ 
retur,  ut  obfervareeft  ex  Concilio  Toletano  IV. 
can.  1  o .  S.  Ilidoro  lib.  1 .  de  Oific.  Ecclef.  cap. 

40 .  Concilio  T uron.  II.  can.  1  7.  S.  Augultinus 
Serm.  de  Tempore  zi  ).  Si  adhuc  agnofeatis  ali¬ 
quos  illam  for didiffimam  turpitudinem  de  hinnula ,  vel 
Cervula  exercere  ,  ita  durijfime  cajligate  ,  ut  eos  pce- 
niteat  rem  facrilegam  commijijfe.  Vita  S.  Eligii  lib. 

2.  cap.  1 5.  Nullus  in  Kalend.  < Januarii  nefanda  & 
ridictilofa ,  vetulas ,  aut  Cervulos ,  aut  jotticos  faciat. 
Concil.  Autifiod.  can.  1 .  Non  licet  Kalendis  ‘ 'Ja¬ 
nuarii  vetula  aut  Cervolo  facere  ,  vel  frenas  diaboli¬ 
cas  obfervare ,  &c.  Halitgarius  in  Poenitent.  cap. 
6.  Si  quis  in  Kalendis  Januarii ,  quod  multi  faciunt, 
&  in  Cervulo  ducit ,  aut  m  vetula  vadit ,  3  .  annos  poe- 
niteat.  Ita  apud  Columbanum  in  lib.  demenfura 
poenitentiarum  cap.  7.  Burchard.  lib.  19.  cap.  5. 
Fecif  i  aliquid  tale  quod  pagani  fecerunt ,  &  adhuc 
faciunt  in  Kalendis  Januarii  in  Cervolo  &  vetula  :  fi 
fecifi,  30.  dies  in  pane  &  aqua  paniteas.  Eadem 
verba  perperam  feripta  habentur  ex  Reginone  a- 
pudMorinum  poli  libros  de  poenitentia  pag.  41. 
Meminit  praeterea  Cervuli  S.Pacianus  in  Pareeneli 
ad  poenitentiam.  Denique  S.  Ambrofius  in  Pfalm. 

41.  Sed  jam  fatis  in  exordio  tradlatus ,  Jient  in  princi¬ 
pio  anni,  more  vulgi  Cervus  allujit.  Faultinus  Epi- 
fcopus  Sermone  inKl.Jan.  Jguisenim  fapiens  cre¬ 
dere  poterit  inveniri  aliquos  fana  mentis  ,  qui  Cervu¬ 
lum  facientes,  inferarum  fe  velint  habitus  commutani 
Alii  vefliuntur  pellibus  pecudum  ,  alii  affumurit  caph 
ta  befiiarum ,  gaudentes  &  exuit  antes  ,Ji  taliter  fe  in 
ferinas  fpecies  transformaverint ,  ut  homines  non  ejfe 
videantur.  Maximus  Taurinenfisin  Serm.  in  KaL 
Jan.  Nunquid  non  univerfa  tbi  falfa  fune ,  &  infana , 
cum  fe  a  Deo  formati  homines  aut  in  pecudes, aut  in  fe¬ 
ras ,  aut  in  portenta  transformant.  Bonifacius  Epifc. 
Moguntin.  Ep.  adZachariam  PP.  c.  6.  Affirmant 
fe  vidiffie  annis  Jingulis  in  Romana  urbe ,  &  juxta  Ec- 
clefiam  S.  Petri ,  in  die  vel  nocte  ,  quando  Calenda 
Januarii  intrant ,  paganorum  confuetudine  choros  du¬ 
cere  per  plateas ,  &  acclamationes  ritu  gentilium ,  & 
cantationes  facrilegas  celebrare ;  &  menfas  illas  die 


527  CES 

minima,  ejus  Ceffus  menfura ,  quam  Alit adelam  terri¬ 
genam  vccant ,  PifariA  moneta  f olidis  duobus  arrogatis 
venditoribus  emeretur. V ini  Ceffus  idcin  quod  vinum 
venditum,  pretioceffum  feu  conceffum. 
CESTA  ,  Vinculum  ,  Ligamen.  Guidonis  Difci- 
plina  Farfenfis  iib.  2.  cap.  4.  Cejla  caliga  cum  fue¬ 
rit  ajfuta  debet  effe  tam  longa  ,  quo  poffit  intra  pugnum 
feri  conftrifta.  Ceflus  Martiali  &  aliis  ,  Graece  mg-oc 
muliebre  cingulum  eft ,  praecipue  illa  zona,  qua 
nova  nupta  nuptiarum  die  procingebatur  a  fpon- 
fo  folvenda. 

CESTAR1UM,  pro  Sextarium ,  Species  menfurae: 
pallim  occurrit  in  Denominationibus  &  Recogni¬ 
tionibus  de  Volta  cap.  41.  num.  18.  in  Archivo 
Principis  de  Roban  ,  &  etiam  alibi, 
f  CESTIFER.  Vide  Caftifer. 
fl  CESTON  ,  Zona  Veneris.  GlolT  Sangerman.  MS. 
n.  5  o  1 .  Papias  MS.  habet  Ceton.  Latini  dixerunt 
Ce fus.  Vide  Cefia. 

^1  CESTUS.  Nicolaus  Specialis  deRebus  Siculis  Iib. 
1 .  cap.  16.  apud  Murator,  tom.  1  o.  coi.  9  3  5. 
Has  autem  terras  tam  variis  Cefttbus ,  tam  incertis 
meatibus  ingrediens  &  egrediens  impetus  maris  inter¬ 
luit,  ut  &c.  Puto  legendum  aftibus ,  licet  etiam  feri- 
batur  Ceftibus ,  apud  Baluzium. 

^  CETA  ,  pro  Cete ,  Pifcis  crafliffimus,  Gall.  Ba- 
leine.  Vide  locum  in  Geafpecia. 

CETARIUS,  Cetaria. GlolT.  Graec.  Lat.  tsiCa^v- 
,  Cetarius.  Donatus  ad  Terent.  in  Eunuch.  Ce¬ 
tarii  qui  cete ,  id  eft,  magnos  pifces  venditant ,  &  bo- 
lonas  exercent.  Papias :  Bolona ,  redemptor  Cetaria¬ 
rum  tabernarum  ,  in  quibus  falfamenta  condiuntur , 
quas  tabernas  vulgo  Cetarias  vocant.  Alibi :  Bullo - 
nes  ,  ( leg.  bolonae  )  Ceteram  ,  (  leg.  Cetarii  )  qui 
diverfi  genera  pifeium  vendunt.  Idem  :  Cetarii  ,  pi- 
fcatores  dicuntur  abufive ,  vel  qui  falfamenta  pifeium 
&  liquamen  vendunt ,  tratttan  d  pifce.  Cetaria  ,  viva¬ 
ria  in  quibus  cete  alti  pifces  funt ,  vel  officina  ,  in  qua 
liquamen  ex  pifeibus  conficitur.  Miracula  S.  Bavonis 
Iib.  3  .  Cetarii  ad  balenas  capiendas  mare  funt  ingrefft. 
CETER  AH.  Gervafius  Tilberienlis  de  Otiis  im¬ 
perialibus  :  Sed  &  in  urna  grandi  Ji  capillos  Veneris  , 
epaticam  ,  Ccterab  ...  fuperftr averis.  Ad  hrec  Leib- 
nitius  to.  1 .  Scriptor.  Brunfvic.  p.  8  9  4-  Cetera h  , 
inquit,  nomen  eft  barbarum  officinis  receptum  , 
quo  fignificatur  afpleiiium  feu  fcclopcndrium ,  her¬ 
bo  genus  Graecis  &  Latinis  notum. 

^  CETES  ,  Oves ,  ave.'.  GlolT.  Ifid.  In  Excerptis  Ce¬ 
les  ,  fed  aeque  ignotum  ,  inquit  Graevius. 
CETHER1US ,  Idem  qui  Cetaceus,  fpe&ans  cete, 
Gall.  de  Baleine.  Vide  Retharia. 
f  CETHI.  Marten.tom.  2.  Itineris  Litterarii  pag. 
365.  ex  Itinere  Indico  Balthafaris  Spinger  :  Et 
hic  crefctt  lignum  album  ,  quod  Cethi  dicitur. 
^[CETILIS  Jubilatio  ,f.  Jubilatio  coctus  fc  u 
turbae  una  congregatae.  Sallas  Malafpinae  de  Rebus 
Siculis  lib.  6.  num.  4.  Ibi  lituus,  detarta ,  &  viella, 
omni umqite genera  mujicorutn  hymnum  concinunt  trium¬ 
phalem  ,  &  cujufcumque  C etilis' officium  jubilationis 
cantica  modulatur. 

^  CET3MUM ,  f.  Idem  quod  Cotinum.  S.  Audoenus 
in  Vita  S.  Eligii  lib.  2. cap.  1  2.  Vade  inquit ,  in  il¬ 
lam  qua  juxta  Ceirnum  Jit  a  eft  rupem  ,  illic  inter  ve¬ 
pres  reperies  ligatum  funda  &  abfeonfum  quod  quaris. 
CET  INU  M  ,  [  f.  Cetaria  Feu  vivarium  grandio¬ 
rum  pifeium.]  Tabularium  Calaurienfe  an.  14. 
Ludovici  Iinper.  E.  Lotharii :  Cum  Jilvis ,  pafcuis , 
ft alariis ,  Cetiv.is ,  calortis ,  rivis ,  rupinis ,  &c. 
f  CET  INUS,  f.  Pannus  fericus,  quem  vulgo  dici¬ 
mus  Satin,  Hifp.  Kafo.  Epitome  Conftitut.  Eccl, 


CET  528 

Valent,  tom.  4.  Concil.  Hifp.  pag.  1  7  5 .Canonici 
&  Arcbidi  ac  om ,  Pr acentor,  Sacnfta  &  Decanus  in 
Ecclejia  fedem  obtinentes ,  muvas  panni  nigri  fini  ex 
Ccttno  carmejino  f.ff-dus ...  def erre  teneantur. Canonici 
vero  Foranei . . .  A//agiftri  in  Theologia ,  D  celor  es  fju- 
r  is ,  musvas  p  anni  nitri  cum  Cct  ino  violaceo ,  &c. 

«f  CET ON.-Vide  Cefton. 

CETR.  Codex  MS.  Irminonis  Abb.  Sangerman. 
fol.  72.  verfo  coi.  1 .  Hilduinus  Cetr.folvit  indium 
unum.  An  Cetarius ,  Pifcator? 

•[[  CETRETUM.  Veteres  Gloffie  :  Stellaria ,  Sati- 
cetum  vel  Cetretum. 

^CETRiNUS,  pro  Citrinus ,  Ita!.  Cctrino  ,  Gall. 
Couleur  de  Citron.  Afta  SS.  Benedidl.  faec.  6.  part. 
2.  pag.  6 1  6. de  B.  Vittore  II i.  Papa:  Planetadiaf- 
pra  deaurata  ,  quinque  &  tres jine  auro ;  diarodina  tres 
deaurata  ,  diapifh  dua  &  alta  Cetrina  ,  &  alia  quin¬ 
que  purpurea. 

CETUM CRU  DU  M,  u>/ucTapi%oc ,  Edulium  e.v 
thynni  pifcis  carne  falita  ,  q  iod  Veneti  Moronam  ap¬ 
pellant.  Supplementum  Antiquarii, 
f  CEVATA ,  ut  Civata ,  Avena.  Annales  Benedidt. 
tom.  4.  pag.  604.  Ray mundus  faciat  fervitium  per 
unumquemque  annum  ad  quatuor  milites ,  &  fextarium 
unum  de  Cevata  feu  avena. 

CEVER1UM,  Species  embammatis  feu  eliqua- 
minis  ,  quo  pulli  condiuntur  ,  vel  f.  vas  in  quo 
coquebantur.  h'i(E Dalpliin.  tom.  2.  p.  3  1  2.  coi. 

1 .  /  tem,  quod  cum  ditto  p>  imo  ferculo  fervtatur  nobis ... 
de  fex  g filliris  gr offis  partitis  per  medium  ,  aut  duode¬ 
cim  pullis  patvi ••  in  C.  everto  praparatis. 

H  CEVEUS ,  Ktlyw.  GlolT.  Lat.  Groec.  Locus  teflu- 
dinatus. 

V  CEVO ,  Vergo ,  inclino ,  Kt Wb,  Gloffi  Lat.Graec. 
CHAABEIS,  Rudens’,  Gall.  Chable  vel  Cablel 
Epiflola  Guidonis  dc  Dampetra  ad  Philippum 
Aug.  an.  U13.  apud  Mart.  t.  1 .  Colleft  AmpiifT. 
coi.  1114.  Tradiderunt  mihi  de  munitione  de  Tornati¬ 
les.  . .  w.martellos ,  it.  Chaables ,  vi.  culcitras ,  &c: 
^  CEIAAFELLUS,  Tabulatum,  Gal.  olim  Cbaffaut , 
nunc  Echaffant.  Chartularium  Lingonenfe  f.  16  7. 
Nos  Guido  Archid.  Laticenfis  &  Si. non  Dom.  Rup- 
pifertis  notum  facimus  univerjis  ,  quod  Odo  de  Proin- 
gneyo  in  ncftra  prafehtia  recognovit  &  promifit  vene¬ 
rabili  Patri  Epifcopo  Lingonenfi  ,  quod  Chaafellum , 
quod  erexit  in  domo  fta  de  Proingneyo  ad  petitionem 
&  voluntatem  ipjius  Epifcopi. . .  diruet  &  evertet.  Ac¬ 
tum  an.  gr.  1228.  In  Inferi ptione  harumce  Litte* 
rarum  habetu r  Cbafdlus.  Vide  Cadafalus. 
f  CHAALLANIA ,Ca(lellania,  Gal.  Chatellenie. Hifh 
Dalphin.  to.  1 .  pag.  123.  in  Ext  radio  litterarum 
Guidonis  Dalphini  an.  1240.  Donamus  in  perpe¬ 
tuum  domum  noftram  de  Alonte-bonoldo  &  Chaalla - 
niam  ejufdem  caftri  &  mandamenti  &  mille  folidos 
'  Vienn.  c  en  fu  ales ,  &c. 
qy  CHAAN.  Vide  Chain  poft  Caganus. 

CH  AB  AN  ARI  A.  Vide  Cabanaria. 
«jjCHABANN.5}  Mercati,  Forum  teclum  , 
Gai.  Hales.  Charta  Communire  Rellanetex  Kege - 
flo  2.  Cameras  Comput.  n.  5  5  .Altum  in  Ch  ab  an¬ 
nis  mercati  de  Puno  24  .Febr.  1296.  Vide  Cap  anna» 

^  CET ABBARDUM.  Vide  Caphardum. 
f  CHABENTf  A  ,  Collocatio  ,  Gall.  Etablijfement. 
Teftamentum  Guillermi  de  Turre  Canonici  Cia* 
romont.  an.  t  315.  apud  Baluzium  tom.  2.  Hift. 
Arvernite  p.  5  3  8.  Item  Mayffeto  &  heredi  Nugonis 
de  S .  Dejiderio ,  qui  moratus  fuit  me  cum  dum  viveret , 
volo ,  rogo  &  fupplico  omnibus  fratribus  meis  &  cuili¬ 
bet  eorumdem,  quod  unum  nepotem  cujuftibet  eorunu  em 
procurent  Chabentiam  ,  &  in  aliquo  Monafterio  in- 

duai.tnr 4 


!: 


529  CHA 

duantur.  Chabentiahic idem eft quod  necelfariaad 
vidtom ,  educationem  &  ad  certam  conditionem 
Teii  vitee  genus. 

CHABiSCARE  ,  Collocare,  Gall.  Etabltr.  Te- 
Ramentum  Joannis  Comitis  Clarom.  ann.  1340. 
j Et  in  cafu  in  quo  dictum  Amedeum  decedere  contin¬ 
geret  &  didunt  Beraldum  etiam  decedere  contingeret 
abfque  Uberis  mafculis  procreatis  matnmomaliter  de 
liberis  fuis  aut  aliquo  ipforum  ,  &  decederent  habentes 
liberos  femininos ,  d  quocumque  ipforum  unum  vel  pia¬ 
res  ex  legitimo  matrimonio  procreatos ,  in  illo  cafu  vo¬ 
lumus  &  ordinamus ,  quod  de  bonis  alias  Jibi  per  nos 
donatis  &  ordinatis  &  infiitutis  haberi  per  dtttum  Ame¬ 
deum  &  Beraldum  Chabifcentur  mantando  vel  alias 
collocentur ,  prout  &  quemadmodum  diferetioni  patrum 
eorumdem  liberorum  femininorum  videbitur  faciendum. 

%  CHABLU S ,  Rudens ,  Funis  ,  Gall.  Chable ,  apud 
D.  Bruffel  de  FeodL  to.  2.  p.  ect  1 .  coi.  2. 
CHABOCELLUS,  Species  menfurae  frumenta¬ 
riae.  Charta  Ruellani  de  Vivario  Armigeri  anni 
1  26  5 .  ex  Archivo  Veteris-villae :  Ego  dedi  Feteri- 
'villa  duos  Chabocellos  frumenti  annui  redditus  ad  men- 
furam  Doli. 

%  CHA  CANUS.  Vide  Caganus-. 

4  CHACARE.  V  ide  in  Caciare. 

1 .  CHACEA  ,  Venatio.  Vide  in  Caciare. 

2.  CHACEA,  Via  per  quam  aguntur  animalia  ad 
pafcua.  Hinc  Chaceare ,  pro  eo  quod  Galli  etiam- 
num  dicimus  ,  Chajfer  les  beftes  auxehamps.  Wilh 
Thorn  ann.  1  2  8  5  •  Totum  pratum ,  in  quo  contine¬ 
tur  quadam  JVallat  vocata  iValla  feu  Chafea  Cel¬ 
lerarii  Ecclefu  Chrifit  Cantuarienjis,  qiu  continet  20. 
perticatas  in  longitudine ,  &  20.  pedes  in  latitudine. 
Et  mox :  JjEgod  IV allia, feu  Chacea  pr  adiit  a  remane¬ 
ret  dictis  Abbati  &  Priori  Communis  ad  cariandum  & 
Chaceandum ,  &c.  Addepag.  1947.  Brad.  lib.  4. 
tradi.  1 .  c.  44.  Ut  fi  quis  omnino  viam  objiruat ,  vel 
Chaceam  ,  per  quam  ingredi  f olet  pafiuram.  Mona- 
Ilicum  Anglic.  torm  1.  pag.  292.  Habendum  & 
tenendum  didam  pafiuram . .  .  cum  competenti  via  ad 
minus  latitudinis  30*.  pedum  ad  Ch aciam  quorumcun¬ 
que  animalium  fuorum  ,  fugando  eas  per  terras  meas 
fine  difpendio  pratorum  meorum.  [In  pluribus  Gal¬ 
liae  locis  praefertim  inNeudria,  ambulacra  feu  iti¬ 
nera  hinc  inde  arboribus  confita  Chajfes  etiam- 
num  appellantur.  ] 

^  C  h  a  c  1  a.  Charta  Edwardi  Regis  Angliacann. 
1299.  apud Rymerum  tom.  2.  pag.  856.  coi.  1 . 
Totum  honorem  de  Aquila  cum  bundredis ,  maneriis  * 
Chaciis  &  omnibus  aliis  pertinentiis. 

Caci  a.  Monadicum  Anglic.  to.  3«p.  70.  Partem 
terra . . .  qua  jacet  inter  C  aciam  qua  tendit  ad  Hau - 
tam ,  &c.  Ibidem  . . .  Cum  fedis  ,  viis ,  C  aciis ,  [emi¬ 
tis  ,  &c. 

RechacEa.  Monadicum  Anglic.  tom.  2.p.  646. 
Toftum  fuum  quinque  aerarum  cum  duabus  bovaiis 
terray  &  pafiuram  feptingentarum  ovium ,  in  Clentham 
&  Cavenby ,  cum  Chacea  &  Rechucea  de  una  ad  altam , 
quandocumque  eis  placuit ,  &c.  Wde  Caciare  i 

Rechaciatus, Repulfus,  Gal.  Recbajfe.  Henric. 
Knyghton.  an.  1  2  9  3 .  Rechaciati  funt  d  multitudine 
magna  velut  oves  in  ovile. 

f  CH  ACERI  A  ,  C  h  a  c  1 A  ,  Venatio.  Vide  in  Ca¬ 
ciare. 

CHACIPOLLUS ,  Chacipollarta.  Vi  deCacepollus. 
CH  ACOR ,  Equus  venatorius.  V  ide  Capor  in  Ca¬ 
ciare. 

CHADABULA.  Vide  Cabulus. 
CHADRIGAR1UM  ,  Exportatio,  Vedura,  Gall. 
Charriage  ,  quod  minus  male  diceretur  Jguadri- 
Tom.  II. 


CHA  550 

ganum.  Computus  anni  1217.  apud  D.  Irujjei  dc 
Feudorum  ufu  to.  2.  pag.  103  5 .Cellerarm  Pa- 
rijius.  De  Templo  nnc.  lib.  De  Prapofitis  Paifius 
Xxxvi.  /.  Derelig  &  Chadrigario  c.  I.  Agitur  de 
expenfis  vindemiae. 

f  CHAECIA,  Idem  quod  Chacea  ,  V  ia,  <3tc.  Charta 
Guillelmi  de  Milliaco  ann.  1208.  in  Tabulario 
Calenfi  fol.  127.  fihtodaam  marefeum  quod  habebat 

■  inter  Milliacum  &  Ch  acciam  de  Unciaco  mihi . . .  ad- 
cenftiavi. 

H  CHAFAGIUM  , Lignatio,  Gal.  Chauffage.  Litte¬ 
rae  Humberti  Dalphini  pro  fundatione  Monade- 
rii  de  Salletis  inter  fragmenta  Hid.  Stephanotii 
MSS.  tom.  7.  Pojfint  libere  uti  lignis ficcis  &  viridibus 
totius  noftri  nemoris  de  Salvayrino  ad  opus  Chafagii 
&  furni  didi  Adonafieni.  In  Hid.  Dalphin.  tom.  2. 
p.  9 1 .  ubi  eaed.  litterae  referuntur ,  habetur  Ch af- 
fagium.  Vide  Ca!efagi*m. 

CHAFALLUS,  Turris  lignea,  feu  tabulatum, 
unde  nodri  olim  Chafaut ,  nunc  Echaffaut.  Char¬ 
ta  Thofhacenfis  anni  1404.  Juxta  plateam  ubi  fo- 
lebateffe  turris  feu  Cbafallus  nemori*  juxta  portam  vo¬ 
catam  de  Matifcone.  Hid.  Dalphin.  to.  1 .  p.  132. 
coi.  1 .  in  Computo  anni  1524.  Pro  emparando  & 
cooperiendo  magnum  Ch af alium  Filia  in  fumma  l.  lib. 
Jii./  ui.d.  V ide  Cadaf alus. 

%  Ch  Af  EAy  llius  ,  Eadem  notione.  Flift.  Dalph. 
tom.  1 .  pag.  6 6 .  coi.  2 .  in  V ifttatione  Cadrorum 
ann.  1  347.  Item  invenerunt  unum  Cbajfayllium  in 
exitu  porta  didi  Burgi  de  Monte  verfus  favergiis  t  qui 
ceciderat ,  &  ideo  fuit  injunctum  Ccllarerio  ,  quod  ibi¬ 
dem  de  dida  mayeria  fieri  faciat  unam  muetam  bafiar - 
dam  cum  quatuor  culiis. 

%  CHALFATTA,Eodem  fignificatu.  Hid.  Dalphin» 
tom.  2.  pag.  284.  in  Computo  annorum  1333. 
&  feqq.  Item  >  pro  faciendo  opere  Chalfatta  ad  pra- 
dicandum  Crucem  fandam  in  loco  P  radicatorum  1  i  b 

. f-grofi 

Chafellus,  Idem.  Vid e  Chaafellus. 

CHAFFARDtlM.  Vid eCaphardum. 

CHAGANUS.  Vide  Caganus. 

CHAlA.  Vide  pod  Caja. 

CHAICI A.  Venatio.  Vide  in  Caciare. 

*([  CHAISNUS,  Quercus ,  GalL  Chefne.  Vide  locum 
in  Lemnia. 

CHALANNUS ,  Chalendra.  Vide  Cbelandium. 

CHALBA ,  XaKCdvn ,  in  GloIT.  Graec.  Lat.  Galbanum , 
fuccus  ferulae  arboris. 

CHALCIDISSARE ,  Graecis  ^«a»uc T/£W,  Pecuniae 
avidius  invigilare.  Vide  Rhodig.  Ant.  Ledi.  20. 

a  3-... 

«jf  CHALCIDIUM,  Menianum,  Gall.  Balcon.  Vi¬ 
de  Caldicum.  ' 

CH  ALDiEl ,  Saraceni.  Ita  Saracenos  Hifpanicos 
non  femel  vocat  Sebadianus  Salmanticends  Epi- 
fcopus  in  Hidoria  aSandovallioedita.  Regedum 
eenfuum  Ecclefiae  Romanae  ex  Bibi.  Regia  :  Et 
quadam  littera  bulla  aurea  bullata  Leonis  Regis  om¬ 
nium  Armeniorum  direda  D.  fjoanni  PP.  continens 
quod  ipfe  fubmijit  fe  cum  fibditis  fuis  obedientia  Ro¬ 
mana  Ecclejia  ,  &  petit  fubfidium  Apofiolicum ,  quia 
graviter  invaditur  d  Caldets  infidelibus. 

Chald  je  i  ,  ii* f cVjtouroi ,  Adrologi.  Pallio  SS.  Chry- 
fanthi  &  Dariae  :  Nam  omnes ,  Ad  ago  s  &  Gerof an¬ 
tas  ,  &  Caldaos ,  &  hariolos  ego  domui.  Hieronym» 
in  Daniel.  c.  2  .In  Cbaldais  Tmfaic/Xoyvs  Jigrnficari 
puto  y  quos  vulgus.  Mathematicos  vocat.  Cunfuetudo 
autem  &  fermo  communis  Alagos  pro  maleficis  accipit , 
qui  aliter  habentur  apud  gentem  fuam  ,  eo  quod  fint 
JPhilofophi  Chaldaorum  f  &  ad  artis  hujus  /dentiam 


5  3  i  CH  A 

Reges  quoque  &  Principes  ejufdem  gentis  omnia  fa¬ 
ciunt.  Vide  Julium  Caefar.  Bulingerum  lib.  2.  'de 
Magia  cap.  5. 

CH  ALENTUM ,  pro  Chalengum ,  Pra&icis Calen- 
ge.  Lis ,  calumnia,  Scc.  Locus  ell  in  E  secutores  Cba- 
lenti.  V ide  Callengia. 
f  CHALFAGIUM.  Vide  Cbafagkm . 
f  CHALFATTA.  Vide  Chafallus . 

CHALIFA  ,  Calipha.  Ita  appellabant  Saraceni 
fupremos  gentis  fuse  Principes ,  vocabulo  Arabi¬ 
co,  quod  fucc efforem ,  vel  haredem  fignificat ,  in¬ 
quit  Willelmus  Tyrius  lib.  19.  cap.  19.  Sc  cx  eo 
Jacobus  de  Vitriaco  lib.  1 .  cap.  7.  eo  quod  fum- 
mi  eorum  Prophetae  vicem  &  fucceflionem  jure 
tenerent  haereditario.  At  Nicolaus  Fullerus  lib.  4. 
Mifcell.  facror.  cap.  1 6.  &  Vaterius  in  Prsefat.  ad 
El-Macinum  cenfent  ,  hoc  vocabulo  ,  Vicarios  , 
feu  Locum  tenentes  fefe  appellitalfe ,  Dei  nempe. 
Unde  eo  nomine  in  tanto  honore  &  reverentia  a 
iuis  habebantur ,  ut  quali  pro  numine  colerentur, 
nec  riiji  mandato  &  auttoritate  illius  quantumcunque 
potens ,  aut  nobilis ,  appellaretur  Soldanus ,  &  omnes 
ejus  fubditi ,  tam  Reges ,  quam  alii ,  pedes  ejus  ad  ter¬ 
ram  profirati  reverenter  0 [cularentur.  Verba  funt  Ja- 
cobi  de  Vitriaco.  Sedpodmodum  adeo  invaluit 
Sultanorum  potentia  in  rebus  politicis  &  mili¬ 
taribus,  ut  fere  cum  inani  &  fpeciofo  dignitatis 
nomine  fola  religionis ,  feu  potius  fuperllitionis 
Mahumetanse  potellas  penes  Chaliphas  remane¬ 
ret:  unde  a  Baldrico  Dolenfi  lib.  3-Tudebodo 
lib.  4.  Roderico  Archiep.  Toletano  lib.  7.  cap. 
10.  VincentioBelvac.  lib.  32.  cap.  ^.Conraao 
Ufperg.  &  aliis,  Papa  &  Apoflolici  fua  geniis  vul¬ 
go  appellantur.  Primus  autem  Chaliphas  nomen 
&  dignitatem  ufurpavit  Abubacarus ,  Mahometi 
fuccelfor,  ut  audior  ell  Georgius  El-Macinus.  T i- 
tulos  Chaliphx*  Bagdatenlis  habes  in  Chronico 
Flandr.  cap.  8  1 .  Sed  &  Caliphas  videntur  appel- 
lalfe  fuos  Sacerdotes ,  non  modo  fupremos ,  fed 
etiam  qUofvis ,  Saraceni  Principes.  Vide  Petrum 
Diae.  lib.  4.  Chron.  Cafin.c.  5  1 . 

Chalifatu s,Chalifae dignitas.Georg.El-MaC. 
lib.  2.  Hifl.  Sarrae,  c.  6 .  Cb alifatui  in  illis  tr  altibus 
prafettus  efl  filius  ejus  Hijpanus. 

^[CHALMA,  Chalms.  Vide  Calnia. 

CHALONDUS  Chalonnium.  Vid eChelandiumi 

IU  CHALVAGIUM,  Lignatio,  Gall.  Chaufage.  Hili» 
Dalphin.  tom.  z.  pag.  41 1. coi.  z.  inOrdinatio- 
ne  Humberti  II.  ann.  1 3  40  •  Nec  ulterius  patiami¬ 
ni  ,  quod  aliqua  nemora  ....  nofira  fcindantur  ,  eff ar¬ 
tentur  vel  charbonentur  pro  martinetis  vel  aliis  grofils 
ferrorum  operibus  faciendis ,  niji  dumtaxat  pro  minutis 
fabricis  &  Cbalvagiis  perfonarutn  ,  ac  aliis  minutis  uji- 
bus  opportunis.  Vide  Cbafagiunu 
CHALVARICUM,Chalva ritUm,  Gall.  Cbd- 
rivari  ,  Tinn  tus  &  vociferationes  ,  quibus  in 
Gallia  prasfertim  fponfis  ad  fecundas  nuptias  con¬ 
volantibus  illudunt  atque  conviciantur.  Statuta 
fynodalia  Eccleliae  Avenion.  ann.  1337.  apud 
Marten.  to.  4.  Anecdot.  coi.  561.  Cum  fponfa  ad 
eorum  traducuntur  heffiitia ,  de  ipforum  domibus  bona 
inore  pradonum  rapiunt  violenter ,  pro  quibus  pecunia¬ 
rias  ab  invitis  redemtiones  extorquent ,  quas  expendunt 
infeurrilitatibus  &  comeffationibus  inhonefiis ,  qua  .. . 
Malprofiech  damnabiliter  appellant ..  .  faciunt  ludos 
obnoxios ,  quos  ut  eorum  verbis  contra  honefiatis  labia 
utamur  in  placidis ,  nominant  Cbalvaricum.  Ibidem 
coi.  582.  Jj)ui  dum  contingit  viros  aut  mulieres  ad 
fecunda  vota  pertranjire  &  matrimonialiter  conjungi , 
dum  in  Ecclejiis  matrimonia  fidelium  &  benedittione 


CHA  532 

nubentium  celebrantur ,  fponfum  &  fponfam  circum¬ 
flantes  vociferando  percutiunt . . .  quod  ipji  tales  deri- 
fores  ,  raptores ,  divini  perturbatores  officii  &  [aera¬ 
mentorum  officia  contemnentes ,  Cbalvaritum  in  vulgari 
facientes  feu  fieri  precur antes  >,  a  pradi-clis  exceffibus 
penitus  &  omnino  defiftant  fub  poena  excommunicatio¬ 
nis.  Cbelevalet ,  dicitur  in  dioeceli  Trecorenfi,  ut 
habetur  coi.  11  r  9.  Si  diverfas,fed  incertas  pror- 
fus ,  variorum  Eruditorum  conje&uras  de  hujus 
vocis  originatione  videre  vis ,  Menagium  adito  ad 
vocem  Cbarivari  in  Etymolog.  Gall.  Vide  Cana 
Sc  Charivarium. 

|Ch  ara  vallium  ,  apud  eumdem  Martenium 
ejufd.  tomi  coi.  6  5  4-.  in  Statutis  Hugonis  Biterr. 
Epifcop.  an.  1368*  Idcirco  prafenti  prohibemus  fia- 
tuto ,  quod  nullus  cujufcumque  [exusvel  conditionis  exi- 
fiat  in  no firis  civitate  vel  dicecefi  in  opprobrium  vel  in¬ 
juriam  fecundo  nubentium  ,  vel  alterius  eorumdem  il¬ 
lum  ludum  iniquitatis  vocatum  Vulgariter  Cbarav  allii 
vel  alium  in  opprobrium  didi  matrimonii  quoquo  modo 
de  catero  facere  prafmat. 

CHALUNGIUM  ,  Adlio  qua  quis  fem  aliquam 
repetit,  Gallice  Calenge.  Tabularium  Monallerii 
Cafae  Dei  inlndrumento  ann.  1254.  Sine  contra - 
diriione ,  Chalungio  &  impedimento  quolibet.  Vide  Cal¬ 
lengia. 

CHALUNS,  Panni  Catalaurienfes.  Statuta  Ordinis 
S.  Gilberti  de  Sempringbam  :  Aat  pannos  pUtos ,  qui 
vocantur  Chaluns. 
f  CHALYBA.  Vide  Caliba. 

CHAM.  Vi deCaganus. 

CHAMBE  ,  Cannabis ,  Gall.  Chanvre.  Inftrumi 
ann.  1477-exTabular.  Cafse  Dei  inter  Fragmen¬ 
ta  Hili.  Stephanotii  MSS.  torm  4.  Do  facrofanclA 
Ecclefix  de  Comps  ,  qua  in  honore  S.  Andrca  confecr-a - 
ta  efi ,  linum  &  lanam  &  Cbambe*. 
f  CHAM  BELL  ANUS.  Vide  Cambellanus. 

«([  CHAMBERLAG1UM ,  Idem  quod  Cambellagiunl 
feu  certa  pecuniae  fumma ,  quam  valTallus  debet 
domino  feodali  cum  ei  praedat  hominium  ,  in 
plerifqueConfuet.  Francicis  Chamberlage ,  in  aliis 
Cbambellage in  quibufdam  Chambe  lien  age.  Charta 
Guillelmide  Furno  pro  Andrea  de Montjohan  Abb. 
Nobiliacenli  an.  i  3  70.  apud  Stephanotium  to. 
3.  Antiquit.  Pidlav.  MSS.  p.  i  048.  Confiteor  me 
tenere  ...a  religiofo  &  bone  fio  domino  ...ad  homagiunt 
ligium  ad  x.  {olidorum  de  deverio  ,&  ad  x.  folidorun» 
de  Cbamberlagio  folvend.  in  permutatione  domini  JivS 
hominis.  V ide  Cambellanus. 

CHAMBO.  Vide  Catnbo. 

^CHAMBRERIUS ,  Cubicularius,  Gall .  Cbatn* 
brier.  Hid.  Dalphin.  tom.  2 .  pag.  309.  coi.  1 .  in 
Ordinatione  anni  1336.  Item,  Adoardus  de  Sa- 
baudta  cum  uno  Scutifero  ,  uno  Cbambrerio  &  uno  fa+ 
mulo.  Baluz.  tom.  2.  Hid.Geneal.  Arver.  p.  317» 
ih  Tedamentoanni  1 340 .Legamus  Stephanovay- 
leto  &  Cbambrerio  nofiro  decem  libras  Tur.  fetnel.  Vi-. 
deCambrerius.  , 

CHAMBRUNCULA,  Parvula  camera,  in  Charta 
an.  i  278.  apudDuchefn.  in  Probat.  Hid.  Ver-, 
giac.  pag.  205. 

^CHAMEPEUCE,  Herbae  genus  ,  a  Graeco 
£a/*awi'7vc  Plinio  lib.  14.  Cham&pitjos.  Medicina 
Salem,  pag.  228.  edit.  1622.  P  e ffima  habenda  efi 
cerevijia ,  qua  conficitur  ex  rebus  inebriantibus ,  nimi¬ 
rum  ex  lolio ,  vel  Cbamepeuce.  Ea  enim  adeo  efficitur 
valida  &  halituofa  ,  ut  parum  abjit ,  quin  bibentes  pati*, 
loimmo  der  antius  ad  infaniam  redigantur. 

%  CHAMERA,  Chamerarius  Vide  Camera. 
CHAMEUNIAE,  Graec.  k ety.w'm ,  Humi  cubatio- 


53  3  CHA 

nes.-  Culcita,  humo  conflrato  ,  apud  Julianum  An- 
tecelT.  Nov.  4*cap.  4.  Gloffie  Phavorini :  Xa/amu, 
Tat7Tiivn  kxIvh.  Aliae  :  Xx/j,ewict ,  h  ^t/pcnoiTia.  Hierony¬ 
mus  in  cap.  41.  Ezechiel.  Puto  perfpicuum  effe  le¬ 
don  femper  augufhora  ejfc  qua  deorfum  funt  in  jejuniis. 
Chameuniis ,  &  victus  continentia.  Idem  adNepo- 
tianum :  Omnes  pane  virtutes  corporis  mutantur  in  fe- 
nibus  ,  &  crefcente  fol  a  fapientia  decrefcunt  c  ater  a 
virtutes  , jejunia ,  vigilia,  eleemofyna,  Chameunia  ,  id 
ejl ,  fuper  pavimentum  dormitiones.  Adde  eumdem 
inAggeum.,  &  Auctorem  de  Duplici  martyrio, 
S.  Theodorum  Studitam  in  VitaS.  Platonis  num. 
1  o.  &c. 

CHAMFRENUM ,  Vox  ibrida,  ex^«'iao?&  fre¬ 
num.  Utrumque  idem  eft.  Tabularium  Vindoci- 
nenfe  Thuanum  cap.  84.  Dedimus  Ivoni  unum 
Cbamfrenum ,  &  Roberto  unas  caligas  vermiculus. 
CHAMINUS ,  Iter  ,  Gall.  Chemin.  Vide  Caminus. 
*([  CHAMPARS ,  in  Chartular.  S.  Martini  Pontifar. 

legitur  pro  Campipars ,  quod  vide, 
f  CHAMPEAGIUM,  Jus  pafcendi  pecora  in  agris, 
pratis  vel  filvis  non  fuis :  id  etiam  quod  praefta- 
tur  pro  hujufmodi  pafcuis.  Charta  Calomontis 
in  Dumbisan.  1397.  Pro  Cbampeagiis  &  aberagus 
qua  habet  in  dido  fiagno ,  fcil.  exliccato. 
CHAMPEIUS ,  Idem  qui  Camparius  fupra ,  Cam¬ 
porum  cultos, Regeltum  Probus  fol.  12.  an.  1262. 
Venerunt  Inquijitores  domini  Dalphini  &c.  Interro¬ 
gati  . . .  Qiiis  ponit  Ch  ampelos.  Refp.  quod  Dominus. 
IT  CHAMPERIA  ,  Officium  Camperii  feu  Champei. 
Computum  Grafivod.  ann.  1332.  Pro  Champerix 
de  Auriis  ajfignata  Petro  de  Villa  per  Dominum  pro 
i.florenis ...  7.  lib.  Item ,  pro  Champerix  de  Alemone 
ajfignata Guillelmo  Gebenn  pro  4.  flor .  1  00.  fol. 
CHAMPERIUS  ,  Idem  qui  Cbampeius.  Inquffitio 
anni  1  2  2  o .  in  Hift.  Dalphin.  tom.  t .  pag.  129. 
coi.  2.  Item,  interrogati ,  quis  ponit  Champerios ,  re- 
fpondent ,  quod  Villici  &  Caflellani  pro  dominio  po¬ 
nunt  eos.  Lege  Domino,  nempe  Dalphino ,  ut  patet 
ex  Regefto  Probus. 

CHAMPERTORES.  Vide  in  Cambipartia. 
CHAMVERIJM,  Cannabum ,  Gall.  Cbanvre. 
Archivum  Majoris  Monaffcerii :  Paganus  Greno . . . 
concejft  partem  fuam  de  primitiarum  decimis ,  falicet 
de  agniculis  ,  de  porcis ,  de  lena,  de  lino  &  de  Cham- 
vero. 

CHAMULCUS,  Genus  carpenti  humilis,  ut  no¬ 
men  ipfum  indicat.  GIoffiLat.Gr.  Sclodia,  x^d-ux- 
Stludio ,  xufxdxiuov.  Ita  re&e  corrigunt  viri  do- 
£ti.  Gloffi.  Graac.  Lat.  Xm/ui^Xuo^ ,  Trahe.  Ieg.  Traha. 
Ammian.  lib.  17.  Unde  Cbamulcis  impojitus ,  tracluf 
que  lentus  per  Ojtienfem  portam ,  &c. 

CHAMUS ,  x«/xc{ ,  Frenum,  in  Biblia  facra. 
CHAN.  Vide  Caganus. 

CHAN  AB  A, Cannabis,  Gall.  Cbanvre,  apud  Ste- 
phanotium  in  Antiquit.  Pi£lav.  MSS.  tom.  3  .  pag. 
8  2  2.  &  iterum  p.  8  3 1  •  Vide  Canaba  2. 
CHANABAC1UM  >  Tela  cannabina ,  Gall.  Ca- 
nevas.  Chartular.  Camalarienfis  monaft.  dioecef. 
Anic.  fjulixnws  de  Rocha  donavit  huic  loco  S.  Egidii 
unum  bliaudum  de  Channabacio.  V  ide  Canevacium  in 
Canava  2. 

^1  CHANABERIUM,  Locus  ubi  feritur  cannabis. 
Inventarium  Piquet  n.  18.  cap.  41.  de  Volta  fol. 
1  3 .  e\  Archivo  Principis  de  Roban  :  Item  quoddam 
Chanaberium  fcitum  in  infula  Domini ;  confrontat  ab 
Oriente ,  &c,  Paffim  occurrit  ibidem  ac  praefertim 
fol.  3  3  5  *  verfo.  Vide  Cabannaria. 

H  CHANAVA,  Idem  quod  Canava.  2.  Can  nabis, &c. 
Vide  locum  in  Cbabanaria  poli  Cabannaria. 

Toni.  II.  / 


CHA  534 

f  Ch  ane b  a  ,  Idem ,  in  Antiquit.  Pift.  MSS.  Ste- 
phanotii  to.  4>p.  5  6  1 . 

Chanevaria,  Idem  quod  Chanaberium  ,  GalL 
Chenevie re,  in  Chartulario  S.  Vincentii  Ccnoman. 
fol.  80.  Vide  Cbeneveria. 

CHANGIA,  Permutatio,  Gall.  Efcbange.  Mona- 
Iticum  Anglic.  to.  2.  pag.  79 5 .  Donec  idem  Co¬ 
mes  profato  Petro  Changiam  ad  valitudinem  terra  Jua 
conferret. 

CHANIS  ,Chanoglanus.  Vide  Champod  Ca¬ 
ganus. 

CEIANRIA.  Concilium  Palentinum  an.  13  2  2.can. 
19.  Ne  ratione  collationis  hujufmodi  beneficii  ,  aut 
Chanrio  ,  feu  alio  quojito  colore  ,  aliquid  profumant 
per  fe  vel  per  alios  exigere,  &c.  Forte  ferib.  Cban- 
gio ,  commutationis ,  Efcbange. 

CFIANTELAGIUM.  Charta  Philippi  Regis  Fran» 
ciae  an.  1 273 . pro EcclefiaS.  Mederici  Parifienf. 
Habebunt  Canonici  in  tota  dida  terra ....  roanum  . 

o  * 

foragium  ,Jive  Cbantelagium  ,  &  omnia  emolumenta , 
&c.  Compotus  Baillivorum  Franc.  ann  1  3  o  5.  In 
Propojitura  Parif.  ...de  Bufla  caflelletti  ...de  Cban- 
telagio.  Regeltum  Peagiorum  Parifienf.  Se  uns 
Bourgoys  de  Paris  achete  vin  a  Paris  dedans  la  ville , 
&  il  le  vend  dedans  la  ville ,  comme  que  il  le  vende 
en  gros  ou  en  brocke ,  il  doit  de  chafcun  muid  un  denier 
de  Ch  antei  age.  Ibidem  :  Cbantelage  cfl  une  coujlume 
ajfife anciennement ,  par  laquelle  il  fu  eflabli,  que  il 
loifoita  tous  ceus  qui  le  Cbantelage  paient ,  a  ofler  le 
chantel  de  leur  tonneau ,  &  la  lie  Vpider ,  &  parce  que 
il  fembloit  que  cil  qui  dedans  la  ville  de  Paris  efloient 
demeurans ,  n' dchetajfent  pas.vin  ,  queil  ne  le  voul - 
Jiffent  revendre  ,  &  quant  il  1'euffent  vendu  ,  ofler  le 
chantel  de  leur  tonneau  ,  &  leur  lies  ofler ,  pour  ce  fu 
mis  li  Chantellage  fur  les  demourans ,  &  fur  lesBour- 
gois  de  Paris.  Meminit  praeterea  Chantelagii  vetus 
Franciae  Confuetudo  lib.  4.  cap.  de  ffuflice  Ton¬ 
dere.  [Arreftum  Curiae  Parlamenti  Parifienf.  ann. 
133 1.  pro  alta  jufiitia  &c.  Bonevallis  &  S.  Mauri 
&c.  ex  Archivo  Bonevallenli.  Haec  tributi  fpecies 
pro  vino  vendendo  exfoluti  Cbantelagium  dicitur 
a  Canteriis ,  Gall.  Cftanticrs  ,  qui  funt  oblonga  cel¬ 
lae  vinariae  tigna ,  in  quibus  per  ordinem  dolia 
collocantur :  debebatur  autem  five  vinum  gene- 
ratim  venderetur  ,  five  fingulatim  en  gros  ou  en 
broche.  J 

CHANTELLUM.  Libertates  villae  S.  Paladii  in  Bi- 
turigib.  an.  1279.  Jffuilibet  per  fe  tenens  focum  cer¬ 
tum  ,  &  locum ,  %>el  Ch  amellum  in  dilla  villa  ,  &c. 
Infra  :  Dum  tamen  velint  folvere  cenfus  confictos ,  & 
1  2.  denarios  quolibet  anno  de  pr&dictis  foco ,  loco  ,  & 
Chantello  pradiclas  coflumas  tantummodo  debitas  de  ha- 
redit atibus  fupraferiptis ,  &c.  In  Confuetud.  Bur- 
bonenfi  art.  1  9  3 .  &  203.  quatuor  denarii ,  quos 
fervi  feu  homines  de  capite  de  annuo  cenfu  exfoi- 
vere  tenentur ,  de  Chantelle  appellantur,  quod  ra¬ 
tione  foci  ac  manfionis  debeantur. 

%  CHANTELLUS,  Fruftum  panis  amplioris,  Gall. 
Chanteau.  Inflrumentum  venditionis  fergente- 
riae  domini  Epifcopi  ^duenfis  an.  1271.  Item 
habet  &  habere  debet  Jingulis  annis  idem  Raulinus 
de  quolibet  pane  quem  f  aleatores  comedunt  in  praena 
prodicta  unum  Ch  antellam  cujujlibet  panis.  V  ide  C  an¬ 
tellas. 

CHANTERIUS ,  Gall.  Chantier.  Libertates  Caftelli 
novi  in  Biturigib.  ann.  1265.  Prodidi  autem  ho¬ 
mines  pro  prodictis  tenentur  nobis  &  horedibus  noftris 
dare  Jingulis  annis  in  perpetuum  fex  Chanterios  boni 
vini  &  receptibilis  condudos  Biturigibus  in  domo  no- 
ftra ,  c rc.  [  Species  menfune  eft ;  quaenam  ?  ] 

Ll  ij 


5  3  5  CH  A 

«Jf  CHANTO ,  Quadam  pars  armatura;. Teftamen- 
tum  Odonis  de  Roflilione  an.  1298.  apudMar- 
ten.  to.  1 .  Anecdot.  coi.  1306.  Do  &  lego  unam 
integram  armaturam  ,  meos  cuijfellos  ,  meos  Chanto- 
nes ,  meum  magnum  cultellum. 

fCHANV  ANN  ARIUS  Mansus.  VideinGi^»- 
naria. 

f  CHAPA  ,Gall.  Cbape, Vellis  pluvialis , quo  utun¬ 
tur  Clerici  praefertim  in  proceflionibus.  Baluz. 
to.  2.  Hift.  Arverniae  pag.  490.  ex  vetuftiflima 
membrana  Eccleliae  Claromont.  Firmaverunt  ut  ad 
Feftum  B.  Maria  Augufli  Cbapam  reddant  de  dua¬ 
bus  marcis  argenti.  Vide  Capa  1. 

CHAPELLA ,  Sacellum  ,  Gall.  Cbapelle,  apudLo- 
binellum  in  Gloffario  ad  calcem  Hift.  Britan. 
Vid e  Capella  6. 

%  CHAPELLARIUS  ,  Petalorum  opifex,  ut  opi¬ 
nor,  a  Gallico  Chapelier.  Computus  anni  1202. 
apud  D.  Brujfel  de  Feudorum  ufu  tom.  2 .  ad 
calcem  pag.  cxlvi.  Expenfa .  .  .  Hugo  Cbapella - 
rius  de  ix.  diebus  ufique  ad  omnium  Sanio¬ 

rum  XXV.  I.  &  XVI.  f. 

^  CHAPERO.  Ibidem  pag.  cc.  coi.  1 .  f.  Muri  fa- 
ftigium  utrimque  inclinatum  ,  quod  Gallice  di¬ 
cimus  Cbaperon  :  Expenfa  :  Frater  Hamardus  pro 
bofco  fojfatorum ,  xmi.  /.  &  pro  Cbaperone  de  bofco 
communi  xl.  /. 

q[  CEI  APES,  Monetae  fpecies.  Charta  Geraldi  Abb. 
S.  Joannis  Angeriac.  ann.  1385.  ex  Chartulario 
ejufd.  monafteriipag.  4  6  3 .  Item  cuilibet  fratri  in¬ 
firmo  &  cuilibet  for  ori  qui  funt  in  domo  S.  Labari  x. 
folidos  p.  ( lic )  Chapes ,  quos  denarios  Camblentus 
debet  reddere.  Vide  Cbapotenjis. 

^  CHAPITELLUM,  Receptaculum  curruum, ara¬ 
trorum  &  aliorum, quae  pertinent  ad  agricultu¬ 
ram, inftrumentorum.  Charta  Domini  deCbarnay 
an.  1  5  20.  in  pago  Lugdunenli  :  fjuxta  Cbapitel - 
lum  fjoannis  Mortem. 

CHAPOTENSIS  Moneta.  Charta  Conftantiae 
Comitiflae  Bigorrae  anni  128-7.  in  Regefto  Con- 
ftabulariae  Burdegalenhs  fol.  209.  Recepiffe  in  bo¬ 
na  pecunia  numerata  duo  milia  librarum  Cbapetenf. 
bonorum  legalium  d  Magijlro  JVillelmo  de  Luda  Tbe- 
faurario  Regis  Anglia.  Infra:  Mille  libras  Chapot. 
bonorum  &  legalium.  Fol.  210.  b.  Quingentas  li¬ 
bras  Cbapet.  bonorum  &  legalium.  Fol.  219.  Chapot : 
fcribitur  ut  &  f.  2  5  1 .  Aliud  vetus  Regeftum  fub 
an.  1  3  o  3  .  In  dioeceji Burdegah  currunt  Burdegalen- 
fes.  In  dioeceji  Petr agor,  currunt  E ngol.  &  Alarchcn- 
fes.  In  Ageno  currunt  Arnald.  Chapot.  &  Petr  ago¬ 
ne.  Charta  ann.  1  3  1 4.  in  50.  Regefto  Tabula¬ 
rii  Regis  Charta  49.  Valorem  annuum  mille  quin¬ 
gentarum  librarum  bonorum  Chapotenfium  rendualium 
extimandorum  ,  prout  in  dioeceji  Burdigalenji  reditus 
extimantur ,  &c.  Libra  de  Cbapotois ,  in  Areftis  Can- 
delofae  1  2  5  o .  in  Regefto  Pariam.  B.  fol.  8  8 .  Ne- 
fcio  an  nummi  ifti  Cbapotenfes  fuerint  ii  quos 
Cbatos  vocabant,  uti  infra  annotamus  :  ita  ut 
vox  lic  conflata  fuerit  quali  Chati  Pittavenfes  ,  id 
oft ,  vernacule  ,  Chats  de  Poitou ,  qui  apud  Pido- 
nes  potiflimum  cudebantur.  Sed  videant  erudi¬ 
tiores  an  haec  conjedura  admitti  poflit.  [Vide  fu- 
pra  Cbapes.~\ 

Chipotenses,  in  Charta  an.  1301.  Regefti  Phi¬ 
lippi  Pulcri  Regis  Franc.  ann.  1301.  num.  8  5. 
ex  Tabulario  Regio  :  Videlicet  P  odium  Cafiri  Nor¬ 
mandi  pro  263  .  libris  ,  &  1  o .  libris  Cbipotenjibus  va¬ 
lent  ducentas  decem  libras  &  i6.fohd.  Turon.  Ita 
ibi  non  femel ,  &  in  alia  an.i  3 12.  in  alio  Regefto 
ejufdem  Regis  an.  1310.  Ch.  232.  [Littera; 


CHA  536 

Ed^ardi  II.  Angi.  Regis  apud  Rymerumto.  3. 
pag.  359.  Cum  celebris  memoria  .  .  .  Pater  nofier 
Concejfijjet  Comiti  de  Audoigne  ducentas  libras  Cbipo- 
tenjxum  percipiendas  per  annum ...  de  quibus  dicitis 
Comes  nondum  recepit  niji  200.  lib.  Cbipotenfium , 
&  19.  lib.  3 .  fol.  &  4.  den.  &  1 .  obolum  fler  lingo - 
rurn ,  qui  in  Cbipotenjibus ,  videlicet  otto  pro  uno  fler - 
lingo  computatis ,  &c.  Rurfum  occurrit  ibid.  pag. 
93.  1 1 3.  374-&C.] 

CHAPPALE ,  [f.  Idem  quod  Cbapitellum.  ]  Tabu¬ 
larium  Nantolienfe  in  Pidonibus  ann.  1335. 
Quandam  pleiduram  una  cumCbappali  domus ,  quod 
Chappale  erit  par tionarium  inter  me  &  dictam  emptri¬ 
cem  ,  in  quo  Cbappali ,  feu  muro  ,  &c. 
^JCHAPUISIUS  ,Chapusius  ,  Lignarius  faber, Gall. 
Charpentier, Gallis  olim  hodiequein  multisBreflioe 
locis,  Ch  apuis ;  unde,  inquit  Borellus  in  Didio- 
mario ,  Capufa ,  quod  apud  Occitanos  idem  eft  ac 
in  aflulas  feu  frufta  concidere.  Addit  Mcnagius 
in  Etymol.  Gall.Petrocorifenfibus  Cbaputfer  bre¬ 
viorem  truncum  eflfe ,  quem  vulgo  dicimus  Bil - 
lot.  AdverfariaMSS.  V.  Cl.D.  Aubret :  Claudius  Fe¬ 
nei  CbapuiJius.C omputum  anni  1347.  Hift.  Dal- 
phin.  tom.  1 .  pag.  8  5  •  coi.  1 .  Habitis  fuper  boc  ju¬ 
ramentis  de  bene  &  legaliter  faciendo  pro  utraque  parte 
d  fjoanne  Cbapujii  de  Domena  Cbapujio  ,  fjoanne  de 
P  arena  Maponeto  ,  Latonio  de  Gratianopoli ,  Barato 
&  Poncbeto  Cbapujiis ,  magiftris  expertis  in  talibus. 
f  CHAPULAR1UM,  ut  Scapulare  ,  Veftis  tegens 
fcapulas.  Computus  an.  12  02.  apud  D.  Brujfel  de 
Feudorum  ufu  to.  2.  pag.  clvi.  ad  calcem  coi.  2. 
Pro  vii.  ulnis  panni  ad  tunicas  &  ad  fupertmicas  & 
ad  Cbapular.  &  ad  coopertoria  &  pro  fururis  vm.  /. 
&dimid.  Ibid.  pag.  clvii.  coi. i.  Profuo  Cbapular. 
de  camelino  furato  de  dr.xh.f.  Vide  Scapulare. 
CHARACTER  ,  iTty/xet  ,  Nota,  ftigmatis  poena. 
Odo  Cluniae.  deVitaS.  Geraldi  lib.  1.  cap.  20. 
Quantumvero  ex  aqualitate  perfonarum  conjici potefly 
perfonas  illas  reorum  ,  qui  fe  in  malum  defiinaverant , 
aut  damnis  coercebat ,  aut  Cbar attere  aduftionis  inure¬ 
bat.  Edidum  Henrici  Imp.  an.  1023.  in  Chroni¬ 
co  Laurisbam.  Et  infuper  in  utraque  maxilla  ferro 
ad  boc  fatto  etiam  candenti  bene  caraxetur  &  combu¬ 
ratur.  Cbaratterem  animali  infigere  ,  inLeg.  Wilig. 
lib.  8.  tit.  5 .  §.  2. 

Character  10,  pro  Charatter  ,  Signum.  T  efta- 
mentum  Bertichramni  Epifcopi  Cenoman.  Reli¬ 
quos  vero  caballos  tam  War  annonis ,  quam  fpadas  feu 
poledras  qui  inventi  fuerint ,  &  Charatterio  f  ancla  Ec- 
clejia  habuerint ,  totus  Pontifex  vel  Ecclejia  recipiant. 
Illi  vero  qui  meum  Charatterio  habuerunt,  &c. 
Characteres  Magici.  S.  Auguftinus  de  Tempore 
Serm.  163.'  Phylatteria  &  Cbar atteres  diabolicos  nec 
Jibi  nec  fuis  aliquando  fufpendant ,  incantatores  velut 
minifiros  diaboli  fugiant.  Et  Serm.  215  .Perpracan- 
tatores ,  per  fontes ,  &  arbores ,  &  diabolica  phylatte¬ 
ria  ,  per  Cbar  atteres  &  arufpices ,  &  divinos ,  vel  for - 
tilegos ,  multiplicia  Jibi  mala  miferi  homines  conantur 
inferre.  Rabanus  lib.  3 .  de  Inftit.  Cleric.  cap.  16. 
In  quibufdam  notis ,  quas  Cbar  atteres  vocant.  x«p™ 
ruv  yoYntuiuiw  InnthYKriw ,  in  Concilio  Calchedon. 
Ad.  10.  [OrdinationesLudovici  Regisan.  12  54. 
in  Codice  MS.  Confuetud.  Tolof.  fol.  5  2.  fjudai 
cejfent  ab  u  furis  &  blafpbemiis  ,fortilegiis ,  Characteri¬ 
bus  ,  cire.  Synod.  Compoftell.  an.  1114.  can-  7* 
Cbar  atteres  coram  totius  Ecclejia  conventu  Jive  pu¬ 
blico  concilio  fieri  jubemus ,  aliter  fattos  valere  inhi¬ 
bemus.^  Vide  Caragus. 

Ch  ar  acteratum  Ferrum, Udalrico  Cluniae, 
ferrum  eft  in  quo  panis  ad  facrofandum  Miflie  fa- 


537  CHA 

crificium  deftinatus  coquebatur.  Vide  Mabiilo- 
nium  de  Liturgia  Gall.  pag.  184. 

^[CHARACTERIZARE.  Vide  poft  Charax  are. 
CHARAG1US.  Vide  Caragus. 

CHARAGMA ,  Charader ,  imago ,  Gr.  ^«pa y/xx. 
Avianus  -.Sicut  nummus  habet  Charagma  Cofaris , 
Jic  homo  habet  Charagma  Dei. 

CHARAV ALLIUM,  Tinnitus  &  vociferationes, 
quae  Galli  vocant  Charivari.  Vide  in  Cbalvaricum. 

CHARAXARE  ,  Caraxare,  Scribere.  Glolfae 
Ifonis  Magiftri :  Caraxo ,  Gr.  efi  ,fcribo.  Inde  Car a- 
xavit,  id  efi,  fcripjit.  Papias :  Caraxare  ,fcriber e.  Ca- 
xaxatum  ,  id  efi  ,  fcriptum.  Ugutio  :  Caraxare  ,  d 
char  alter ,  id  efi ,  fcribere.  Ifidorus ,  Caraxatis  ,f cri¬ 
ptis .  GloIT.  MS.  Reg.  Cod.  1701.  Caraxare ,  Gar- 
fer.  GJoflT.  Saxon.  JElfnci ,  Caraxatio  ,  3epjp.it , 
id  eft,  Scriptura.  Prudentius  Hymn.  14.  Charaxat 
ambas  ungulis  fcrib  entibus  genas.  S.  Auguft.  de  Alter¬ 
cat.  Ecclef.  &  Synag.  Cum  prunum  Mojfies  in  monte 
Sjna  Caraxatas  decalogo  tabulas  accepiffet.  Charta 
Edgari  Regis  Angi.to.  i.Monaftici  Anglic.  pag. 
1 7 .  &  to.  2 .  pag.  839.  Hujus  doni  conftipulatores  fue¬ 
runt  ,  quorum  nomina  inferius  Caraxari  videntur.  Alia 
tona.  2.  Hoc  pittacium  Indici.  12.  Caraxatum  eft. 
Aldhelmus  de  Virgin,  cap.  16.  Ecclejiaftico  Hifto- 
rio  liber  d  Rufino  Caraxatus.  Adde  Gregor.  Mag. 
Iib.  7.  Indid.  2.  EpifL  40.  Flodoarduna  lib.  1. 
HifL  Remenf.  cap.  9.  &  Edgari  Concordiam  re¬ 
gularem  apudSeldenum  adEadmerum  pag.  146. 
159.  Adamnan.Scotuna  de  Locis  SS.  lib.  1.  inPrae- 
fat.  Sc  cap.  1  o.  .ZEdilwaldum  Epilt.  69.  Steph. 
Eddium  in  Vita  S.  aiWilfridi  cap.  47.  Ifidorum 
Epift.  72.BonifaciumMoguntinum  Archiepifc. 
Epifl.  69.  &  74.  Vitana  S.  Deicolae  num.  5.  x  1. 
Baldricum  Noviom.  lib.  1.  cap.  49.  Epiftoiam 
Fratrum  Remenfis  Coenobii  apud  Haeftenum  ad 
Vitam  S-  Bened.  pag.  123.  Ordericum  Vitalem 
1.  1.  p.  352.  590.  lib.  2.  p.  392.83  2.  Thiot- 
fridum  in  Florib.  in  Prooemio,  &1.  5.C.  7.  &c. 

Characteri  z  are,  Eadem  notione.  Dudo  lib. 
3 .  de  Morib.  Normann.  pag.  152.  Jftjjid  fuper  hoc 
Ch ar act erivabunt  Dialettici  ? 

^[Cha  ractf.riz  are  ,  Typis  imprimere  fubje- 
do  prelo.  Res  Moguntiacae  to.  1.  pag.  120.  edit. 
1722.  ex  quodam  MS.  ejufd.  urbis  de  Arte  im¬ 
primendi :  Hoc  autem  urbis  noftra  Moguntiaci  trium¬ 
phale  perpetua  laudis  eft  praconium  ,  quod  hanc  inge - 
niofarn  Charablcr itandi  artem  (reperit ,  anno  circi¬ 
ter  1 440. ) 

Chara  xar  e  ,  Caraxare,  Pingere  ,  depingere. 
Gregorius  Turon.  lib.  7.  Hift.  cap.  3  6.  ‘Tues  pi¬ 
ctor  ille  qui.  . . .  per  oratoria  ,  parietes  atque  cameras 
Caraxabas !  Lib.  9.  cap.  5 .  Vafa  per  domos  diver fo¬ 
rum  Jignis  nefcio  quibus  Caraxata  ftnt.  Lib.  1.  de 
Miracul.  cap.  51.  Parietes  domorum  atque  templo¬ 
rum  Jignarentur  atque  Car ax arentur.  Aldhelmus  de 
Virgin,  cap.  10.  Flexis  Uter  arum  apicibus  in  qua¬ 
drata  parietis  pagina  Caraxatis ,  id  eft  ,  fcriptis.  Ec- 
kehardus  Junior  de  Cafib.  S. Galli  cap.  2.  Pa¬ 
rietes  ejus  Caraxaffe  viderat.  Ita  S.  BafiliusHomil. 
m  40 .  Martyr,  dixit ,  t»?  v  d.v<7 pa- 

yo$H[Actlci  tg7$  'srlva^tv  ey^ccactrleiv.  Hinc  Caraxare  y 
pro  notare.  Hincmarus  Remenfis  de  Praedeftinat. 
Jjjuamvis  blando Jibilo  eos  quidam  Caraxare  volue¬ 
runt  ,de  eo  quod  fanctus  Cale  (tinus  Epifcopos  Gallica¬ 
nos  redarguit ,  dicens  ,  &c. 

Caraxare,  eft  etiam  Delere  ,  maculare ,  atra¬ 
mento  inquinare.  Gloff.  vett.  Charaxo  ,  induco , 
cancello.  Excerpta  Pithoeana  :  Charaxatis ,  fcriptis, 
inductis ,  cancellatis.  Papias :  Charaxare ,  exinanire } 


CHA  538 

fcribere.  Ubi  exinanire ,  eft  delere.  Caraxia  ,  exina¬ 
nita  ,  id  eft  ,  deletio.  [  Caraxiaca  ,  exinatita,  in 
doliario  MS.  San-German.  num.  501.] 
Charaxatura,  pro  Litura,  habetur  in  Tefta- 
mento  S.  Remigii  Archiepifcopi  Remenfis :  In 
quo  (  T eftamento  )  Ji  qua  litura  ,  vel  Charaxatura 
fuerit  inventa ,  facta  eft  me  profente  ,  dum  d  me  re¬ 
legitur  &  c/«mh*f«r.BertichramnusCenomanenfis 
Epifcopus  in  Teftamento  apud  Briffon.  in  For- 
mul.  Si  quolituro ,  Ji  qua  Utera  adjetla  fiunt  >  vel  de¬ 
tracta,  ego  feci.  Charta  Abbonis  Patricii  pro  fun¬ 
datione  Monafterii  N ovalicenfis  ex  T abulario  Ec- 
clefix  Gratianopolitanse  :  Et  Ji  qua  Karaxatura  , 
aut  litteratura  in  hanc  paginam  teftamenti  mei  reperta¬ 
que  fuerint,  nos  eas  fieri  erogavimus.  Eadem  occur¬ 
rit  formula  apud  Marculfum  lib.  2.  form.  17. 
[  &  in  T  eftamento  S.  Irminse  Abb.  apud  Marten. 
tom.  1.  AmplilE.  Colled.  coi.  1  o .  JBaldricus  in 
Chron.  Camerae,  lib.  1 .  cap.  1 1 1 .  Unde  Papa  con¬ 
firmante  ,  imo  Epifcopis  .  .  .  affientientibus  Caraxa- 
turam  fieri  obtinuit  hujufmodi ,  &c.  Alias  Charaxa¬ 
tura  eft  friptura. 

Interc  ar  axatus,  apud  Flodoard. Iib.  3.C.  22. 
<U"  Cara  xa  tura,  Numifmata  Principis  chara- 
dere  notata.  Guibertus  lib.  3.  de  Vita lua  cap. 
7.  Interea  cum  ad Jingulas  quafque  horum  novorum 
numifi natum  promotiones  ferebantur  edicta ,  ne  quis  pe  f- 
Jimasipfus  Caraxaturas  cavillaretur ,  &c. 
f  Charaxarius.  GlofiT.  Ifid.  Notarius,  Scri¬ 
ptor  ,  Charaxarius. 

CFIARRONARE  ,  Carbonem  conficere,  in  Or¬ 
dinatione  anni  1  340.  Hift.  Dalphin.  to.  2. pag. 
41 1 .  coi.  2. 

f  Charboneria,  ibidem  ,  Locus  ubi  carbones 
conficiuntur.  Vide  Carbonaria. 
^JCharbonetus,  Qui  vendit  carbones.  Litterae 
Philippi  Pulcri  an.  1313.  Pracipimus  quod  omnes 
talamellarii ,  tabernarii,  Cbarboneti ,  majjellarii,  for- 
nerii ,  &  omnes  alii  venditores  denariatarum  ,  ne  au¬ 
deant  carius  vendere  fias  denariatas ,  &c.  Eaedem 
Litterae  Gallico  idiomate :  Nous  ordonnons  &  com- 
mandons ,  que  tous  les  ralemeliers ,  &  tavernters ,  bou- 
chiers )  Charbonniers  ,fourniers ,  &touttes  autres  ma¬ 
nter  es  vendeurs  de  denrees ,  ne  foyent  poiut  Ji  hardy , 
que  il  encherifent  leurs  denrees ,  &c. 
CHARCHARE  ,  Onerare,  Ital.  Carcare ,  Gall. 
Cbarger.  Charta  anni  1248.  in  Tabulario  San- 
German.  Fena  pratorum  noftrorum  de  Brolio  fena - 
bunt ,  de  feno  quadrigas  Charchabunt .  . .  &  tunc  illi 
qui  fenum  adducent  &  Charchabunt ,  &c. 
f  CH  ARDO  ,  ut  Cardo  ,  Peden  ferreum ,  quo  lana 
peditur.  Skenoeus  de  Verborum  fignificat.  p.  37. 
«ffCHARETIL,  f.  Quantum  carro  vehi  poteft, 
Gall.  Charretce.  Regeftum  Philippi  Aug.  fol.  69. 
De  fructu  forejte  unaqueque  manfura  pradicta  debet  ca¬ 
pere  in  tribus  annis  unum  Charetil  per  manum  for  eft  ar  ii. 
<(fCHAREYUM.  Vide  Careium  in  Carreda. 
CHARFAGIUM ,  Jus  percipiendorum  lignorum 
in  aliena  filva  ad  focum  &  alios  ufus  domefticos, 
Gall.  Droit  de  Chauffage.  Charta  Calfanine  ann. 
1226.  Non  poterunt  dicti  homines  ab  findere  quer¬ 
cum  ftantem  in  nemoribus  profatis  occajione  Charfa- 
gii ,  nec  vendere  ligna  in  eifdem  nemoribus  collecta  , 
mfi Jibi  viciffm  alter  alteri.  Vide  Chafigium. 
f  CHARGAG1UM  ,  Onerum  im politio.  Officium 
Chargagii  &  defehargagii  vinorum ,  in  Memoriali 
Camerae  Comput.  Parif.  fol.  5  7.  v°. 

^1 CHARG  ARE  ,  Inquirere  ,  Gall.  Chcrcher.  Vide 
locum  in  Circamanaria. 

^1 CHARGEOURS ,  apud  Anglos,  ut  mox  Charger. 


539  CHA 

Teftamentum  Radulfi  de  Nevill  apud  Madox  For¬ 
mul.  Angi.  pag.  432.  Item  do  &  lego  fjoanm  uxo¬ 
ri  mea  tertiam  partem  bonorum  meorum  mobilium  ,  cum 
optimo  cipho  meo  auri  ,  cum  vi.  Chargeours ,  xxiv. 
difeis  argenteis  .  .  .  Item  do  &  lego  Ricardo  de  Ne¬ 
vill  filio  meo  1 1.  Chargeours ,  xxti.  difeos  ,&c. 

CH ARGER  ,Chargerus.  Leges  Burgor. Scotic. 
cap.  125.  Si  homo  vel  femina  burgenjis  moriatur ,. .  . 
hares  habebit .  . .  difeum  ,  paropjtdem  ,  quod  dicitur  le 
Dibler  ,  vel  Chargerum,  cyphutn.  [Teftamentum 
Johannis  de  Nevill  apud  Madox  Formul.  Anglic. 
pag.  427-  Item  Radulpho  filio  meo ...  1  v.  ollas  la¬ 
genas ,  xxiv.  peces ,  iv.  duodenas  coclearium  ,  vnx. 
Chargeros  ,  &c.  ]  Anglis ,  d  charger  ed  doubler ,  or 
grent  platter ,  patina,  paropfis.  Vide  Dibler. 

f  CHARGIA  ,  Onus,  Gall .Cbarge.  Extenta  j  urium 
Comitis Sabaudiae  apud  S.  Simphorianum  deAu- 
zone  an.  1309.  Hid.  Dalphin.  tom.  1 .  pag.  9  8 . 
coi.  2.  Pedagium  per  aquam  levatur  in  hunc  modum  ; 
videlicet  qualibet  Chargia  telarum  ,  pannorum  ,  fili  & 
fimilium  ,  debet  duodecim  denarios.  Charta  S.  An- 
dreae  Avenion.  an.  1440.  Acceptantes  res  &  pro¬ 
prietates  inferias  confinatas  &  declaratas  ad  caufas 
&Cbargias  inferius  exprejfatas ;  Gall.  Aux  claufes  , 
Charges  &  conditions  ,  &c. 

^[CHARGIARE, Onerare ,  Gall.  Charger fin  Charta 
Philippi  I.  Franc. Regis  an.  1207.  apudDuchef- 
nium  Hid.  Norman.  pag.  1063. 

Ch  argiatus,  Oneratus,  Gal.  Cbarge.  EquiChar- 
giati ,  in  Statutis  Wiilel.  Reg.  Scotis  c.  12.  <$.  1. 
CBARIARE,  Carro  vehere,  Gall.  Cbarier.  Vide 
locum  in  Fenatio. 

•Jf  CHAR' ATUS  ,  Oneratus,  Gall.  Cbarge.  Codex 
JY1S.  reddituum  Epifcopatus  Autiiliod.  De  file 
Chariato  ad  pelam  abfque  brunello  habet  Epifcopus 
unum  denarium.  Vid eCharchare. 

CHAR1ERUM  ,  Gall.  Charroi.  Vedura  quam 
vaflalli  dominis  exfolvebant.  Litterae  Ludovici 
VIIL  Franc.  Regis  an.  x  224 .Et  iterum  pro  qitic- 
tancia  Charierorum  pro  unoquoque  bove  fuo  reddat 
unum  qnartallum  frumenti.  In  Litteris  Ludovici 
Junioris,  quae  hic  confirmantur, legitur, Jgjtar- 
rorum  ,  non  male  pro  Carrorum. 

CHARIOTUS,  Gall.  Chariot ,  Currus  conflans 
quatuor  rotis.  Legitur  infra  in  voc e  Sabuta  ,  & 
in  Formul.  Anglicano  Thomae  Madox  pag.  429. 
ubi  Chariot  accipitur  pro  curru  ,  quo  corpus  de¬ 
fundi  defertur  ad  humationem. 

<U  CHARIS  ,  Idem,  ut  videtur  ,  quod  Charierum  , 
Gall.  Charroi.  Chartularium  S.  Vandregefili  tom. 
2 .  pag.  1  2  5 .  in  Charta  ann.  1237.  Per  redditus 
&  fervttia  dido  feodo  pertinentia  ,  videlicet  karru- 
cam  ,  bercani  &  Chanm  femel  in  anno. 

^[CHARISTA,  pro  Charta,  alias  legebatur  apud 
Analtafium  in  Vitis  Rorn.  Pontif.  Vide  Murator. 


tom.  3 .  pag.  1  5  2.  coi.  2. 

CHARISTER1UM  ,  Donum  gratuitum  quod 
hodie  fingulis  quinquenniis  Regi  praedat  Clerus 
Gallicanus,  noflris Don gratuit ,  fic  didum  quod 
gratuito  penfitetur.  Compendiofa  Beneficiorum 
Expofitid  fol.  3  9.  Beneficiorum  fructus  non  minuun¬ 
tur  novo  decima  genere  ,  quod  indicitur  d  Rege  Benefi¬ 
ciariis  ,  oltrn  iifdem  indictum  d  Maximo  Pontifice, pra- 
textu  negotii  regni  Sicilia  &  belli  contra  Infideles  infe¬ 
rendi.  E  fi  tempore  nec  effit  atis  &  fy  nodi  generalis  aliud 
indidum  ,quod  Charifterium  appellatur,  &  indicitur 
ab  Epifcopo  Clericis ,  &  credo  h  ac  indidionc  f rudus  non 
minui.  Laurentio  in  Amalthea  Charifterium ,  ut  & 
Graecis  ^ap/g-wpisv ,  Munus  eji  quod  datur  ab  eo,  qui 
•  ’v,;  ---  a»  it. 


CHA  340 

CHARISTEUM.  Vi dc Carifteum. 
^[CHARITAS,  Charitativum,  &c.  Vide 
Caritas ,  &c. 

CHARI VARIUM  ,  Ludus  turpis  tinnitibus  & 
clamoribus  variis  ,  quibus  illudunt  iis ,  qui  ad  fe¬ 
cundas  convolant  nuptias ,  Gall.  Charivari.  Con- 
cil.  Turon.  ann.  1445.  Infultationes  ,  clamores  , 
fonos  &  alios  tumultus  m  fecundis  &  tertiis  quorun - 
dam  nuptiis ,  quos  Charivarium  vulgo  appellant ,  pro¬ 
pter  multa  &  gravia  incommoda  prohibemus  fub  poe¬ 
na  excommunicationis.  Vide  Statuta  Ecclefiae  Meld- 
an.136  5 .  inter  lnftrum  cjufdem Hifl.  to.  2.  pag. 

5  03 .  &  fupra  Chalvaricum. 

HCHARMUS  ,  Carpinus ,  Gall.  Cbarme  ,  Species 

arboris  Eatis  nota.  Occurrit  in  Charta  Guillelmi 
Epifc.  Autiiliod.  ann.  1215.  &  in  Charta  Petri 
Comitis  ejuidem  urbis  an.  1  2  1  3  .  Vide  Carmus. 
CHARNAG1UM.  Vide  Carnaticum. 

CHARNELLI ,  Murorum  pinnae ,  Graecis ,  7 /lega  8c 
7rUgvyts  ,  Gallis  Creneaux ,  vel  Carne  aux.  Chronolo- 
gia  Auguflinenfis  Cantuarienfis :  Charta  cleChar- 
nell.  faciendis  fuper  muros  Ecclefia.  Alibi :  Carta  de 
Charnellatione  nova  porta.  Vide  Kernellare. 
CHARNENE  ,  Charnevus,  Alluvius  ager,’ 
ut  videtur,  forte  fic  didus  quod  vulgo  fiate  terra 
fluvio  Charreata  feu  adveda.  Charta  anni  1233. 
e  Chartulario  Athanacenae  fol.  1  96.  Nos  Htim - 
bertus  dominus  Belhjoci  petebamus  paffonagia  molendi¬ 
norum  in  ripa  Rodani,  inventiones  trabium ,  brotellos , 
venationes ,  infulas  &  Charnevos  Jitos  vel  accrefcentes 
de  novo  infra  terminos  pradidos.  Inventar.  Recogn. 
n.  18.  cap.  41.  de  Vouta  fol.  3  3  1.  ex  Archivo 
Principis  de  Rohan  :  Item  fuper  Philiberto  &  fjo- 
hanne  Lonnie ,  Poncio  Sonte  pro  terra  &Cbarnene  fci - 
iis  ex  Pont  pertufa  confront.  cum  terra  didi  Lonis  .  .  . 

6  cum  Cbarnene  nobilis  ff oh  annis  defjoncano.  Et  fol- 
333.  Pro  prato  &  Cbarnene  fcitis  d  las  Rameyros , 
&c.  Iterum  occurrit  fol.  334. 

CHARNER.  Vide  Carnarium. 

CHARNETGlUM.  Vide  Carnaticum. 

^[CHARNEVUS.  Vide  Cbarnene. 

CHAROCNA.  In  Lege  Sal.  titulus  6  4.  efl  De  Ca¬ 
roena  ,  feu  Caroena ,  ut  quidam  Codd.  praeferunt , 
vel  ut  Heroldina  De  Harowenno.  Lex  vero  efl  de 
iis ,  qui  de  manu  alterius  aliquid  per  vim  aufe¬ 
runt.  Wendelino ,  Kruenen  ,  <5c  Kroenen ,  efl  con¬ 
queri  ,  Charoena  ,  querimonia.  Loccenius  vero 
lib.  3.  antiq.  Sueco-Gotthicar.  cap.  6.  Charoe- 
nam  ,  quali  ab  adi  pecoris  raptum  interpretatur ,  ut 
gartiuf ,  Suecice  ,  abigens ,  exran  ,  raptus.  [  Eccar- 
dus  praefert  Cbarovveno ,  quod, inquit ,  idem  ell  ac 
Saxonicum  Geroven  ,  vel  Germanicum  Gerauben , 
&  rapinam  defignat.  ]  , 

CHAROLARE ,  Saltare ,  noflris  Caroler.  Matthaeus 
Weftmonafl.  an.  1305.  Cogens  quamplures  viros 
ac  mulieres  Anglicos ,  mixtim  Charolare  nudos  &pfal- 
lere  ante  fe.  Robertus  Bourronus  in  Hiflor.  MS. 
Merlini  :  II  voit  ijfir  fors  bien  ce  at  Damoifelles  & 
plus ,  qui  viennent  Carolant  &  danfant ,  &  chantant , 
&c.  LeRoman  d'  Abi  ad  ane  MS.  Prinrent  confeil  en- 
femble  quils  feroient  crier  une  belle  fefte  } ...  &  Id 
feroient  toutes  les  Dames  &les  Demotfelles  de  le  cite, 
&  feroient  moult  belles  Charolles,  &c. 

H  CHARRAAG1UM,  Opertequas  vaflalli  dominis 
praedare  debent  cum  carris  &  jumentis  ,  Gall. 
Charroi  vel  Cbariage.  Hifl.  MS.  S.  Cypriani  Pidav. 
ex  Tabulario  ejufdem  fol.  35.  Remiferunt  omnes 
confuetudines  de  alodo  de  Flavuaco  ,  ut  nullam  rapi¬ 
nam  ,  nec  calumniam ,  nec  bidannum  neque plauflri,  nec 
hominum,  hoc  efl ,  Cbarraagium,  &c.  Vide  Carreda. 


54i  CHA 

f CHARRATA,  Idem  quod  Carratrt  ,  Quantum 
carro  vehi  poteft  >  Gall.  Cbarretee.VideCarrada. 

«I CHARRE.  Vide  Cbarrus. 

^[CFIARREAGIARE  ,  Vehere  carro ,  jumento , 
vel  navi ,  Gall.  Cbarrier.  Hili.  Dalphin.  tom.  z. 
p.  i  6  o .  in  Extrado  computi  anni  i  3  z  i .  Libra¬ 
verunt  pro  Charreagio  dicli  raz,elli  &  ipfio  adducendo 
per  aquam  ufque  apud  Lugdunum ,  ubi  fuerunt  xxi. 
homines  ,  &  fteterunt  per  aquam  per  xm.  dies  ,  quia 
pluries  atterravit  dittus  r agellus ,  inclujis  viginti  tri¬ 
bus  libris  Vienn.  Lugduni  pro  expenjis  fallis  pro  C bar¬ 
re  ando  &  afeendendo  fuperius  per  Rhodanum ,  &c.  Et 
to.  1 .  pag.  86.  coi.  z.  in  Extenta  Jurium  Comi¬ 
tis  Sabaudiae  an.  1309.  Jjhncumque  debet  ditium 
forne y ,  debet  Charreagiari  in  vindemiis  ubicumque 
Dominus  vult ,  vinum  fuum  reponere  in  dicio  manda- 
mento.  Vide  Carreiare. 

f  C  harreagiUm,  Idem  quod Cbarraagium . Oc¬ 
currit  in  Charta  anni  1  z  5  6.  apudStephanotium 
to.  3 .  Antiquit.  Pidav.  MSS.  pag.  8  6  3 .  &  paulo 
fuperius  in  Charreagiare. 

f  c  harreamen,  Eadem  notione.  Libertates  op¬ 
pidi  Jafleronis  in Sebulianis an.  1  z8 3 .  Nec  dare 
teneantur  nobis  vel  aliis  tontam  ,  talliam,  Cbarreamen, 
corvatam,  &c. 

%  Ch  arreamentum  ,  Charreare.  Compo¬ 
tum  anni  1 3  Z4.  Hift.  Dalphin.  tom.  1.  p.  86. 
coi.  1.  Item  eidem  Humberto  pro  fufia  gantarum  ca- 
flri  de  Lueys  adducenda  ,  Charreanda ,  carpentanda 
...  &pro  dittis  Chane  amentis  conducendis ,  xvi.  hk 
v.fol . 

ijjCHARREGiARE,  Ibidem  pag.  78»  uicumque 
debet  ditium  fomey  ,  debet  Cbarregiare  in  vindemiis. 

a[[  CHARREI U  M,  Idem  quod  Charreum.  Pluries 
occurrit. 

1.  CHARRERIA,  in  Geftis  Guillelmi  Majoris 
Epifc.  Andegav.  c.  z  7.  videtur  fumi  pro  ea  navis 
fpecie ,  quam  b  aecum  appellamus ,  qua  homines  fe 
&  res  fuas  in  fluviis  tranfvehunt,  defedu  pontis. 
Adde  pag.  3  1  z.  [ Etiamnum  pontones ,  quibus 
Ararim  enavigant,  Cbarrieres  ab  incolis  nuncu¬ 
pantur.  Vide  Carreria.  J 

«■rf  2.  CHARRERIA,  Opera  carri  domino  debita. 
Charta  anni  1  380.  apud  Baluz.  tom.  z.  Hift. 
Arvern.  p.  173*  Una  cum . . .  Charrcriis%  manobriis  > 
fc amnis ,  &c. 

%Charroia,  Idem  >  Gall.  Charroi.  Charta  Co¬ 
mitis  Arverniae  apud  eumd.  Baluz.  tom.  2.  pagi 
120  .In  t  alliis ,  fervidis ,  Charroiis ,  manobriis ,  & 
arbannis.  Vide  Car  reda. 

% CHARRETA,  Onustam,  Gall.  Cbarretee.  Lo¬ 
cus  eftin  Seitiva.  Vid eCarrada. 

^  CHARRLTO ,  Carrorum  dudor,  Gall.  Cbarre- 
tier.  Computa  Vienn.  in  Dalphinatu  an.  13184 
Item  pro  companagio  Cbanetonum  ,  pro  ferratura,  pro 
ferro  &  aliis  neceffariis  pro  cadrigis  xxxvi.  lib.  xvm. 
f.  xi.  den. 

CHARREUM,  Opera  carri  domino  folvenda. 
Vide  locum  in  Fenatio. 

«ff  CHARRONERlA.  Vide  in  Carreria  t . 

«p  CHARRUAG1UM.  Vide  in  Carrucagium. 

CHARRUS ,  Menfurae[vel  ponderis]  fpecies  apud 
Anglos.  Fleta  lib.  2.  cap.  iz;  §.  1.  Cbarrus  plumbi 
conjifiit  ex  30.  fotinellis,  &  quodlibet  foimellum  con¬ 
tinet  6 .  petras  minus  z.  libris ,  &  qualibet  petra  pon¬ 
derat  1  z.  libras  in  pondere  plumbi ,  &c.  §;  2.  Secun¬ 
dum  alios  Cbarrus  conjifiit  ex  1  2.1  vaj/s ,  &c.  [Tho- 
mas  Blount  ex  Aflifis  de  Ponder.  Roberti  III.  Re¬ 
gis  Scot.  cap.  z  2.  fed.  z.  legit :  La  Cbarre  de  plum¬ 
bo  confiat  ex  30  *  formellis ,  &  qualibet  formella,  '&c, 


CHA 


Alibi  Cbarrus  hon  femel  occurrit  pro  Carrus ,  Galh 
Cbar ,  Currus.] 

1.  CHARTA,  Carta,  Ch  artula,  Ihflrumen- 
tum ,  contradus ,  conventio ,  quibus  praediorum 
caeterarumque  rerum  cefliones  &  venditiones 
confirmantur  &  ratae  habentur,  &  emptores,  aut 
qui  quovis  modo  rem  quampiam  compararunt , 
jus  fuum  iii  proprietate  demonflrare  poffunt  , 
quod  ofienjio  chartarum  dicitur  in  Legib.  Baronum 
Scotiae  feu  Quoniam  Attach.  cap.  3 .  §.  4.  c.  25. 
§.  z.  Lex  Aleman.  tit.  1  9.  Res  Ecclefia  de  laicis 
ab  f  que  Charta  nullus  prafumat  poffidere.  Greg.  Tu- 
ronenf.  lib.  4.  Hili.  cap.  1  z.  Erat  enim  tunc  tem¬ 
poris  Anaflajius  Prefbyter ,  ingenuus  genere ,  qui  per 
Chartas  gloriofa  memoria  Chrotildis  Regina  proprieta¬ 
tem  aliquam  po (fidebat.  Capitulare  6.  Caroli  Mag; 
an.  803.  cap.  8.  Volumus  ut  Ji  ille  homo  fervo  aut 
ancilla  Chartam  in  fua  prafentia  fecerit ,  &  ille 'Vel 
illa  qui  Chartam  libertatis  habere  debet,  prafentes 
fuerint, &c.  Ingulphus  :  Norm anni  chirographa  Char¬ 
tas  vocabant ,  &  Ch  artarum  firmitatem  cum  ceream - 
prejfione .. .  conflit  uebant.  Monaftic.  Anglic.  to.  2. 
pag.  3  4.  Tenent  etiam  manerium  de  Parva  Heton ... 
de  dono  Alicia  de  Bolum  ,  &  inde  habuerunt  C artam. 
Bradon.  lib.  2.  cap.  10.  §.  1 .  Fiunt  aliquando  dona¬ 
tiones  in  f  criptis  ,.fic  ut  in  Chartis ,  ad  perpetuam  me¬ 
moriam  ,  propter  brevem  hominum  vitam  ,  &  ut  faci¬ 
lius  probari  pojfit  donatio.  Ardo  Monach.  in  Vita 
S.  Benedidi  Abbatis  Anianae ,  num.  1 3 .  Necpaffus 
eft  quemquam  ( fervum)  ...  per  Chartam  Alonafieria 
tradi  ;fed  ut  fierent  liberi ,  imperabat.  Occurrit  paf- 
fim.  [Haec  inftrumenta  nobis  C h artes ,  Gallico 
idiomate  Ch  arties  appellantur  in  antiquo  Codice 
MS.  urbis  Commerciaci,  ubi  de  juribus  Domino¬ 
rum  ejufdem  urbis.  Ibi  pag.  8  o.  Charties  du  Mef- 
nil ,  hoc  eft  ,  Inftrumenta  quae  fpedant  locum  du 
Mef  nil.  Et  pag.  8  6 .  in  Inftrumento  anni  1263. 
Item  de  totites  les  (hofes  qui  ne  font  contenues  en  cefic 
Chartie ,  &c.  ] 

Chartam  Facere,  vel  Chartulam,  eft  con¬ 
ficere  inftfumentum ,  feu  donationis ,  feu  per¬ 
mutationis  ,  vel  oblationis.  Tabularium  Briva- 
vatenfe  Ch.  275.  Et  nec  dandi ,  nec  venundandi , 
nec  commutandi ,  nec  cuilibet  Chartas  faciendi  poteft  a- 
tem  habeant.  Regula  S.  Aureliani  cap.  1 .  Chartas 
donationis ,  aut  venditionis ,  cui  voluerit  faciat.  Cap. 
47«  c^S°  mmoris  Matis  funt ,  aut  vivis  parentibus  in 
Monafierium  ingrediuntur ,  Chartas  tunc  facere  com¬ 
pellantur •,  quando  atate  probati  fuerint,  aut  res  pa¬ 
rentum  in  potefiate  habuerint.  Adde  cap.  4.  &  Re¬ 
gulam  S.  Caefarii  ad  Virgin,  cap.  4.  Recapitulat. 
ejufdem  Regulae  cap.  4.  Regul.  S.  Donati  cap.  7» 
Diurnum  Roman.  cap.  6.  tit.  11.  iz.  cap.  7. 
tit;  z  1. Leon. Oft. lib.  z.cap.  54.  55.  &c. 

Per  Chartulam  dare,  comparare  ,  idem  quod 
per  Chartam.  Severus  Sulpitius  de  VitaS.  Martini; 
Denique  apud  improbum  rei  judicem  nocere  Chartu¬ 
lam ,  cum  periit ,  nihil  proficere,  cum  exfiat.  Authen¬ 
tica  Chartula ,  apud  Grcgorium  Magnum  in  EpilL 
Concilium  Wormatienfe  an.  86  8.can.  3.  Ut  non 
prius  dedicet  Ecclejiam  niji  antea  dotem  Bafilica  & 
obfequium  ipjius  per  donationem  Chartula  confirmatum 
accipiat.  Charta  Ludovici  Pii  in  Chronico  Far- 
fenfi  :  Tam  ex  donatione  Regum  . . .  quam  &  haredi - 
tate  parentum  i  vel  de  quolibet  attraftu  advenerunt  t 
&  ibidem  per  Cartulas  delegaverunt.  Tabular.  Ca~ 
faurienfe  :  Tunc  nos  judices  vel  auditores  diligenter 
ipfium  Partulum  inquifivimus ,Jivel  per  C  attulam,  aut 
per  hareditatem,  vel  perbreve ,  aut  qualemcumquerd- 
tionctn  (wtendert  m  habere  potuijfet-. 


543  CHA 

Inchartare,  per  Chartam  ,  feu  per  infir  ument  um , 
-doRare,  conferre.  Tabular.  Brivatenfe  Ch.  43  3. 
Habeatis  etiam  potejlatem  Inc artandi  alodos  meos  qui¬ 
bus  jujfero.  Tabular.  Celfiniacenfe  ann.  958  .  Et 
hac  donationis  Inchartulatio  deinceps  ufque  in  perpe¬ 
tuum  firma  &  flabilis  permane  at. Mztthxxis  Paris  an. 

1 45  2 .  Et  iterum  conceffit  ipji  Comiti  eandem  terram , 
Incb artavit  poft  aliquos  annos ,  ut  poffeffio  fua  Jrc 
firmius  roboraretur.  Infra :  Gafconiam  Comiti  Richar- 
do  fratri  fuo  dederat ,  &  Incb  artaverat.  An.  1-256. 
ConceJJit  &  Incbartavit  Regi  Scotia  Huntendonam. 
A  ddep.  6  60.  Matthaeus  Weflmonafl.  an.  1  2  5  2, 
Confertur  Vafcoma  Edvoardo  ,  nec  fit  mentio  de  Co¬ 
mite  ,  cui  quondam  fuerat  conceff a  &  Inc  artat  a ,  & 
ipfe  in  poffeffione  conftitutus. 

Inchartatus,  Vox  fori  Hifpanici,  Accufatus» 
Vide  Obfervantias  Regni  Aragon.  lib.  1 .  fol.  7. 
27.28.  30.  32.  36.  Edit.  1624.  praeterea Mi- 
chaelem  dei  Molino  in  Repertorio  Foror.  Aragon. 
in  hac  voce. 

fCHARTA,  Litterae  falvi  condudus ,  commeatus, 
Gall.  Paffe-port.  Sandimonialis  Heidenheimenfis 
in  Vita  S.  Willibaldi  cap.  S.num.  22.  Ibi  efi  tur¬ 
ris  Libani',  &  qui  illuc  venerit  non  habens  Cb  artam , 
nonpertranfit  locum  ,  quia  in  cufiodiaeft  ille  locus ,  & 
efi  cUuftrum  :  fed  Ji  venerit  fine  Charta  ,  tollunt  eum 
cives  >  &  mittunt  ad  urbem  Tyrum. 

Charta  Agnationis.  Vi  de  Agnatio. 
f[  Charta  Ambagib  alis,  vel  potius  Ambagina- 
lis ,  Qut  faceffit  ambages.  Vide  Ambagib  alis. 
^[Charta  A perta.  Vide  in  Aperire. 

IfC  harta  Audientialis.  Vide  Audientia  z. 
f  Charta  Bombycina.  Vide  in  Bombax. 
Charta  Caritatis,  Sic  appellata  prima  Ciller- 
cienfis  Monaflerii  inflitutio ,  quod  caritatem  un- 
dequaque  fpir arent  illius  decreta ,  ut  ait  Clemens  IV. 
Papa,  vel  ut  Calixtus  II.  quod  omnium  tam  Abba¬ 
tum  &  Monachorum  ejufdem  Ordinis ,  quam  Epi- 
fcoporum  ,  in  quorum  parochiis  prima  illorum  Mona- 
fleria  conflit  ut  a  fuerant,  confenfu  ac  deliberatione  com¬ 
muni  ,  ac  mutua  Cantate  fancita  fuerint.  Annales 
Francorum  Vidoriani  MSS.  an.  1 1 08.  Hoc  tem¬ 
pore  faci  a  efi  Charta  Caritatis  d  S.  Stephano  Cifier- 
cietifi  Abbate  ,  &  aliis  20.  Abbatibus ,  aucioritate  Ji - 
gilliApofiolici  confirmata .  Ab  illo  ergo  tempore  rejece¬ 
runt  frocos  &  pelliceas ,  flaminia ,  capucia ,  &  femina¬ 
lia  ,  coopertoria ,  &  fir amenta  le florum ,  ac  diverfa  ci¬ 
borum  in  ref e  florio  fercula ,  &  fagimen ,  &  omnia  qua 
puritati  regula  adver fabantur ,  abdicarunt ,  &c.[De 
hujufcemodi  Chartis  frequens  fermo  efi  in  Sta¬ 
tutis  Ciftercienfibus ,  uti  videre  potes  apud  Mar- 
teniumtom.  4.  Anecd.  coi.  1317*  1  3  3  3  - 1  3  3  4. 
1 3  3  5.  1 480.  &c.  ] 

1  Charta  de  C  ausa  Suspensa.  Vide  Caufa. 
f  Charta  Chirographata.  Vide  Chirographum. 
f  Charta  Coccinea,  Membranae  purpureo 
colore  infedae ,  ut  loquitur  S.  Hieronymus  Epifl. 
ad  Euflochium.  Huic  operae  vacantes  Monachos 
lic  alloquitur  S.  Ephraem  Paraenefi  47.  Chartam 
Coccineam  operaris  ?  coriarios  cogita. 

Ch  artarum  Collectio.  Vide  Chartiaticum . 
Charta  Confertoria,  Qua  quid  confertur 
Ecclefiis.  Tabularium  Brivatenfe  Ch.  50.  Com¬ 
placuit  inter  Comandum  &  uxore  fua  Bertilde,  ut  Car- 
tam  Confertoriam  inter  nos  facere  debuijfemus ,  &c. 
f[  Charta  Crocata  ,  vel  Crocca,  Eadem 
quae  Coccinea ,  Analtalio  in  verfione  Concilii  VI. 
ad.  10. 

«[Charta  Cuttunea,  Ex  goflipio  feu  cotto- 
ne ,  cuj  us  potior  ufus  in  Diplomatis  defcribendjs. 


CHA  5  44 

Charta  Cummea  ,  quam  fecerat  Simon  frater  &  ma¬ 
ter  ejus ,  apud  Rocchum  Pirrum  Siciliae  Sacrae  lib. 

4.  pag.  9  2.  Vide  Charta  Bombycina,  in  Bombax. 

^Chart£  Divisa  et  PartitjE.  VideC/?j- 

rographum. 

Charta  EcclesiastiC/E,  Epillolae formatae. 
Liberatus  Diacon,  cap.  18.  Itum  efi  Confiantinopo- 
lim ,  &  fupradifli  Eptfcopi  in  cuflodiam  funt  reda  fli  t 
Chartis  [ablatis ,  ne  Catholicis ,  quibus  fcrtptum  fue¬ 
rat,  redderentur.  Infri :  Sedpofiquam  Vitalis  &  Mi- 
fenus  d  cuftodia  Confiantinopoli  funt  egreffi  ;  perrexit 
cum  Chartis  Ecclejiafticts  ConftantinOpolim ,  papifque 
efi  &  ipfe  ,  fublatis  Chartis  ,  graviffimam  cuflodiam. 

5.  Hieronym.  in  Epitaphio  Marcellae  :  Petunt  & 
impetrant  Ecclejiaflicas  Epiftolas ,  ut  communicantes 
E cclejia di [ceffijje viderentur .  Ubi  formatae  &  com¬ 
mendaticiae  intelliguntur.  Idem  Epift.  11.  ad  Age- 
ruchiam  :  Cum  in  Chartis  E  cclejiaflicis  juvarem  Da- 
mafum ,  Romana,  urbis  Epifcopum ,  Orientis  atque  Oc¬ 
cidentis  fynodicis  confultattonibus  refponderem  ,  &c. 
Ubi  Charta  Ecclejiafiica  gencratim  dicuntur,  quae 
in  caufis  ac  rebus  Ecclefiaflicis  exarantur.  Idem 
lib.  2.  Invedivar.  in  Ruffin.  Et  fub  nomine  cujuf- 
dam  amici  Bamaji  Romana  urbis  Epifcopi  ego  petar , 
cui  ille  Ecclejiaflicas  epifiolas  di  flandas  tradidit. 

Chartae,  feu  ScriIptur^  Ecclesias  t  ic^e» 
Quae  Ecclefiarum  immunitates  continent  ,  in 
Charta  Caroli  Simplicis  apud  Catellum  in  Hift. 
Occitan.  pag.  776. 

«[Charta  Exprensa.  V ide in  Exprenfa. 

Charta  Jactiva.  Vide  Abjeflire. 

Charta  Inda,  Papyracea,  apud  Matth.  Sil va* 
ticum. 

Charta  Indent  at  a.  Vide  Indentura. 

f[  Charta  Ingenuitatis.  Vide  Ingenui » 

Chartarum  Inlatio.  V ide  Chartiaticum. 

Charta  Jurata,  Quae  continet  juramentum  >' 
vel  quae  facramentum  peradum  elfe  fu  per  ea  re , 
de  qua  agitur  ,  refert.  Carta  fjurada  ,  in  Foris 
Beneharn.  tit.  1 .  art.  2  5 .  Raimundus  Montane- 
rius  in  Chron.  Regum  Aragon.  cap.  240  .Si  quo 
da$o  f aer  en  llurs  convinences  ab  C  art  as  jjurades  de 
cafcuna  part ,  &c.  Vide  S  aer  ament  alis  Charta  in 
S  aeramentum. 

fCHARTA  Legataria.  V  ide  Legataria. 

Magna  Charta,  Anglis,efl  Liber  feu  Codex 
Conftitutionum  ;  eam  Henricus  III.  ad  utilita¬ 
tem  lubditorum fuorum promulgavit,  quae  ho¬ 
die  maximo  in  ufu  efi ,  inquit  Cowellus.  De  ejus 
origine,  incrementis,  &  confirmationibus,  multa 
commentatus  efi  Spelmannus,  quem  praeftathic 
legere  de  rebus  patriis  differentem. 

Magna  Charta.  AugufliJJimum  Anglicarum  liber¬ 
tatum  diploma ,  &  facra  anebor  a ,  condita  prout  exfiat 
hodie  in  libris  juridicis  ,  anno  9.  Henrict  III.  & 
confirmata  denuo  annis  28.  Edouardi  I.  Inter 

Regni  Conflitutiones  (quas  Statuta  nuncupamus  j  pri¬ 
ma  efi ,  majorumque  noflrorum  opibus  &  fortunis  fapius 
comparata  5  fudoxe  autem  &  cruore  plurimo  agre  adeo 
confervata ,  ut  Erythream  dixeris ,  &  f  anguineam . 

Magna  dicitur  ab  amplitudine ,  qua  tertio  fuperat 
Chartam  de  Forefta.  Sub  hoc  autem  nomine  continere 
olim  videtur  nonnumquam  utraque  libertatum  pagina  9 
civilium  nempe  &  ferinarum.  Forte  quod  in  Charta  li¬ 
bertatum  Henrici  I.  cavetur  inter  catera  de  Forefiis : 
ut  in  Charta  poftmodum  f/o annis  Regis,  qua  in  Rubro 
libro  Scaccarii  exhibetur.  Apud  inferiores  vero  &  ho¬ 
diernos  Jigillatim  digno fcuntur  his  nominibus  Magnae 
Chartae,  &  Chartae  de  Forefla.  Vide  infra  in  an¬ 
no  1  2  5  3 . 


Emanavit 


545  CHA 

E  manavit  prima  ejus  fabrica  ab  Henrico  /.  Regnum 
tncunte  >  qui  pleraque  ejufdem  capiiula  (  &  uberiora 
nonnulla  quam  gaudemus  hodie)  vel  fpecialiter  in  di- 
fiinftis  articulis ,  vel  generaliter fub  confirmatione  le¬ 
gum  Edouardi  Confejforis , fpontanea  concejft  volun¬ 
tate  ;  Jingulifque  Comitatibus  Chartas  ejufdem Jingulas 
m  Coenobio  aliquo  adfervandas  mandavit .  Chartam  ip- 
fant  apud  Parifium  videas  in  an.  i  i  o  o.  qui  &  in  an. 
i  2  i  5 .  de  eadem  mentionem  faciens :  Continebat  (in¬ 
quit  )  quafdam  libertates  &  leges  Edvcardi  functi,  Ec- 
clejia  Anglicana ,  &  pariter  &  magnatibus  Regni  con- 
ceffas :  exceptis  qmbufdam  Ubertatibus ,  quas  idem  Rex 
{Henricus  I. )  de  fuo  adjecit.  Hinc  e fi  quod  Edouar- 
dus  I.  in  prima  Charta  fiiarum  Confirmationum  data 
an.  regni  ejus  a  5.  Cap.  i.  ait ,  Magnam  Chartam 
effe  legem  communem. 

Sin  &  altius  repetitam  velis ,  concejft  ipfe  Guliel - 
mus  I.  legem  Edouardi  Confejforis ,  cum  quibufdam 
auctionibus ,  in  Jlr, gulis  obfervandam.  Jhua  igitur  in 
Charta  deprehenduntur  Hernici  I.  de  fuo  addita  ,  & 
ad  legem  Edouardi  Covfefforis  minime  pertinentia , 
orta  videntur  ratione  (Juris  fcodalis  ,  quod  Anglis  pri¬ 
mus  impoftit  Gulielmus  Conqueftor ,  &  cohibere  jam  in 
■multis  cft  dignatus  Henricus  I.  eodem  enim  ipfo  nomine 
Leges  S,  Edwardi  nuncupantur '.ut  jic  intelligas  ipftm 
He uncum  I.  nihil  vovi  in  hac  fua  Charta  conjliiuijfe. 

Nam  &  libertates ,  quas  Parifius  ait  eum  de  fuo  ad - 
jeciffe  ad  leges  S.  Edvcardi,  nova  Jiquidem  non  funt 
appellanda  Ubertates,  fed  novarum  confuetudinum(quas 
e  (Jure  fecdali  atrociter  fu  fi  it  av  it  Gulielmus  fiev.ior , 
cumulatius  auxit  Gulielmus  junior)  pia  abrogationes  & 
molimina.  Hac  Henrici  I.  bonitas  &juflitia,  hoc  Charta 
fua  beneficium ,  quod  agnofeentes  proximi  fui  fuccejfores 
probant  alacre  ,  &  confirmant. 

Stephanus  Rex :  Sciatis  ( inquit)  me  concejfiffe  & 
prafenti  Charta  mea  conflrmajfe  omnibus  Baronibus  & 
hominibus  meis  de  Anglia ,  omnes  libertates  &  bonas 
leges ,  quas  Henricus  Rex  Anglia  avunculus  meus  eis 
dedit  &  concejft :  &  omnes  bonas  leges  &  bonas  con- 
fuetudines  eis  concedo ,  quas  habuerunt  tempore  Regis 
'  E  dvo  ardi ,  cum  cautione  de  his  bene  obfisrv undis. 

Pari  modo  Henricus  II.  Sciatis  ( ait )  me  concejfiffe 
&  reddidijfe ,  &  prafenti  Charta  mea  conflrmajfe  Deo 
&  S  ancta  Ecclcjia ,  &  omnibus  Comitibus,  &  Baroni¬ 
bus  ,  &  ommbus  hominibus  meis ,  omnes  confitetudvn.es 
quas  Rex  Hernicus  avus  meus  eis  dedit  &  conceffit :  ad- 
jetta  finitione ,  ut  libere ,  quiete  &  plenarie  tenerentur. 

Ricardus  I.  nullam  (  quam  reperto  )  confirmationis 
Chartam  edidit ,  fied  in  coronatione  fua,  pacem  Dei  & 
Ecclejta  rcclam  jujlitiam ,  malarum  legum  &  confite- 
tudinum  deletionem ,  bonarum  obfiervantiam ,  tactis  fia- 
crofiancHs  E v angellis }  S  anclor imque  reliquiis  ad  al¬ 
tare  juravit. 

(Juravit  &  fj oh  annes  Rex  in  eandem  fiententiam  ; 
fed  qua  religione  colebantur  ijla  concejfiones ,  confirma¬ 
tiones  &  juramenta  fub  hoc  ficculo  bellis  &  difiordiis 
laborante  ( prafertim  fub  J 'oh  anne  Rege ,  cum  pe  fun¬ 
dat  a  pene  ejfet poteflas  Regia  &ju;  datum  /celeri )  pau¬ 
cis  non  ejl  enarrandum.  Extat  Charta  quadam  ejuf¬ 
dem  data  anno  regni  tertio ,  qua  mandat  Hugoni 
Nevil  Proioforejlario ,  Quod  non  omittat  propter 
Chartam  aliquam  quam  Rex  ipfe  alicui  fecerat, 
quin  forejlas  Yluglia  ( in  quibus  eximia  libertatum  vis 
emicuit )  per  eafdem  leges  cullodiret,  quae  fuerunt 
in  Foreilis  tempore  Henrici  Regis  patrui  fui :  &  mu- 
taffe  tunc  Forcfla  libertates  vehementer  non  ejl  dubium. 

Oritur  fub  triennio p.ofle a  inter  f/oh annem  Regem  & 
Papam  Innocentium gravijjimadijceptatio,  qua  fequen- 
tium  omnium  hic  malorum  occajionem  prabuit.  Acriter 
Jiquidem  contendentibus  de  electione  Cantuarienjis  Ar- 
Tonyll. 


CHA  546 

chicpificopi  EccleJiaillius  Monachis,  lis  ad  Papam  pro¬ 
movetur  :  Et  cum  de  neutro  Eleilo  confentire  dicerentur 
elettores  ,  coram  Papa ,  is  e  coetu  Cardinalium  fiuorum 
tenium  ingerit ,  Anglum  utique  Stephanum  Langton 
nomine ;  fied  incon fulto  Rege ,  &  contra  voluntatem  ejus 
&jus  Regni.  Monachis  tamen  imponit  fine  mora  hunc 
eligere  ,  &  £  lectum  ipfemet  jlatim  confecrat.  Dedigna¬ 
tus  Rex  (J oh  annes  ,  Canittarienfes  Monachos  in  exi¬ 
lium  mittit ,  eorumqUe  terras  adferibit  fifico.  Infequitur 
Cleri  malediclio ,  &  ad  Papam  fertur  querimonia ,  qui 
Regem  admonet  &  mulcere  fatagit  blandiloquiis ,  non 
audientem  vero  fulmine  jlernit  Pontificio.  Primo  An¬ 
git  am  totam  fub  interdiflopor.it ,  (ut  Jtc  nec  Regi  fer - 
viat ,  nec  ipji  Deo ;  )  inde  Regem  excommunicat ,  de- 
mumque  Regnum  ejus  Philippo  Er  anco  decernit  cape- 
fcendum.  Savit  jam  (J 'oh annes  Rex  in  univerfian  Cle¬ 
rum, proficriptumque  exponit  direptoribus  Philippus  Rex. 

Diu  devoratum  fpe  Anglia  Regnum  ingenti  aggredi¬ 
tur  molimine ,  fubditos  qui  ferre  arma  pojfunt ,  undequa- 
que  evocat.  Militiam  detrettantes  Culvertagii  fiigma- 
te  deturpatos  pradicat.  Haret  in  adverfio  litor  e  tmmen- 
fius  hoftium  exercitus ;  &  hic  domi  confinduntur  omnia 
e  perfidia  fubditorum. 

Fr alius  his  angufiliis  Rex  (Joh annes ,  &  quinquen¬ 
nali  pene  jam  decottus  excommunicatione  ,  Pontificio¬ 
rum  fiuafiu,  fie  &  Regna  fua  tam  Anglia  quam  Hiber¬ 
nia  ,  m  Papa  credit  patrocinium ,  coronam  fupplex  tra¬ 
dit  Legato  ejus  Pandulfo ,  jurat  conceptis  aniculis  com- 
mijfoium  omnium  redintegrationem  ,  &  quod  bonas  le¬ 
ges  antecejfsrum  fiuorum,  &  pracipue  leges  E  avo  ardi 
Regis  Confeffcris  revocaret ,  &  obfiervandas  traderet. 
(Jurant  pariter  in  Regis  animam  1  6.  Comites  &  Ba¬ 
rones  multi  potentiores ,  ira  tamen,  ut  Regem  reciden¬ 
tem  omnes  ad  articulorum  cogerent  obfervationem.  Pra- 
terhac,  cenfium  annuum  Papa  concedit  70  o .  mare  as 
fler  lingor  um  pro  regno  Anglia  ,  300  .pro  Hibernia. 
Homagium  una  prafiat  &  fidelitatis  juramentum ,  im¬ 
plet  aque  jam  integritate  pernitentia  miniflerio  Stephani 
Cantuarienjis  Archiepificopi ,  ipfe  ab  excommunicationis 
vinculo  iVintvnia  abfolvitur ,  &  Regnum  Anglia  ab 
interdicto  liberatur ,  ablatis  Clero  agre  adhuc  rejlitutis. 
Rex  Franciapoft  exhaujlas  in  belli  apparatu  fex  cen¬ 
tenas  mille  libras  ( frendens  litet  )  d  Papa  prohibetur 
Angliam  lacejfere. 

His  itageftis  Rex  (Joannes  Gerfieiam  navigaturus 
recentis  nondum  imm  emor  juramenti ,  Concilium  ad  S. 
Albanum  prid.  Non.  Augufti ,  anno  Regni  fui  1  5 .  edm 
ctt ,  quo  inquiri  jurat  de  damnis  Pr  alatorum ,  &c.  Con¬ 
veniunt  (  abfiente  Rege  )  fiummus  Anglia  (Jnjlitiarius , 
Archiepifc.  Cant.  Epificopi,  &  Magnates ,  pacemque 
Regiam  cunttis  denuntiantes ,  inter  alia  ex  parte  Regis 
firmiter  pracipiunt ,  ut  Leges  Henrici  avi  fui  (  id  ejl , 
Hen.I.J  ab  omnibus  cujhdirentur ,  &  omnes  Legestni- 
qua  penitus  enervarentur.  Sed  ver  fabantur  hac  in  gene¬ 
ralibus  ;  nec  conflabat  quanam  erant  Leges  illa  Herni¬ 
ci  I.  objbleta  fcilicet  &  pojlhabita.  Hattenus  etiam  ni¬ 
hil  datum  nifii  verba  :  nihil  jcriptis ,  nihil  Charta  Regia 
&  Jigjillo  Regni  confirmatum. 

Reverfio  Rege ,  Synodum  celebrat  8.  Calend.  Scp- 
temb.  in  Ecclejta  S .  Pauli  Londoniarum  Archiepijco- 
pus ,  cui  inter  Pralatos  multi  affuere  Proceres  Regni. 
Attu  aliquantijper  Ecclefia  :  Archiepifc  opus  proceres 
aliquot  (  ut  tunifama  erat )  in  recejfum  vocat.  Deplorat 
profligatas  libertates  Regni ,  &  bonas  Leges  Edwardi 
Confejforis.  Regemmemoratin  abfolutione  jitalVinto- 
nia,  eafdam  jurajj e  revocare,  &in  Regno  facere  ab  om¬ 
nibus  obfervari.  Hoc  ut  melius  expediatur ,  inventa  ejl 
( inquit)  nunc  quadam  Charta  Henrici  I.  Regis  An¬ 
glia ,  per  quam  ,Ji  volueritis ,  libertates  diu  amijfas , 
poteritis  ad  flatum  prijiinum  revocare.  Chartam  pro- 

fvlra 


>47  CHA 

fert ;  juramento  invicemfe  afiringunt  Proceres ,  pro  hif 
ce  Ubertatibus  vel  ad  mortem  (Ji  res  exigeret )  certatu¬ 
ros.  Ferre  pollicetur  Arcbiepifcopus  auxilium.  Coeunt 
fequenti  anno  {  id  e  fi ,  1 2, 1 4.  fub  1 4.  Calend.  No- 
vemb.  )  velut  orationis  gratia  ad  Mona fterium  S .  Ed- 
mundi  Burienjis ,  fed  de  libertatibus  tradant  reftaa- 
randis ,  conceptumque  Londini  prius  juramentum  ,  il¬ 
lic  ilenuo  fuper  altare  renovantjigillatim.  Parant  qua 
ad  bellum  [pellant,  &  libertatum  deinde  d  Rege  con¬ 
tendunt  confirmationem.  Ille  dierum  aliquot  inducias 
pcftulat ,  fed  refpondet  demum ,  nunquam  fe  facturum. 

Proceres  exercitum  cogunt ■,  quem  Dei  &  S  unita 
Ecclejia  nominant ,  Regique  adh arentibus  excidium  mi¬ 
nitantur  &  rerum  ominum  direptionem ,  ni  ad  ipfos 
ocyus  convolantes  caufam  publicam  tuerentur.  Rex  d 
fuis  ita  deferitur ,  ut  m  tota  ejus  clientela  vix  fep- 
tcm  numerentur  Equites.  Alitefcens  igitur ,  de  arbi¬ 
tris  convenit ,  qui  utrinque  eledi  libertatum  ditlant 
Capitula.  Eademque  ( in  prato  inter  Stanes  &  Win- 
deleshores  >  quod  dicitur  Raningemead  )  in  duabus 
Chartis  (  altera  continente  libertates  Anglia ,  altera 
Fore  f  arum  )  Jigillo  Regio  firmat  &  concedit.  Sic  Mat - 
thaus  Paris,  qui  utramque  Chartam  Jigillatim  exhibet , 
&  libertates  Forefia  in  eadem  fchedula  cum  libertatibus 
Anglia  contineri  pro  capacitate  fui  nonpotuijfe  ajjferit. 
In  Rubro  tamen  libro  Scaccam  jundim  eduntur  con- 
fttjts  articulis, multis  etiam  dejideratis  ad  For  e flant per  ti- 
nentibus-,adf 'criptis  etiam  nonnullis  Charta  neutri  (  prout 
hodie exflat )  contingentibus.  Sunt  qui  d  loco.  Magnam 
Chartam  Ronniemead  appellant ,  primumque  ejfe  fe¬ 
runt  < furis  noflri  fcriptum  Codicem.  Hac  d  latere. 

Adjungitur  pedi  Charta  Foreftariaad  prajidium  li¬ 
bertatum  omnium ,  p alium  grave  &  in  Regno  inaudi¬ 
tum:  Eligendos  d  Baronibus  25.  Nomophylaces ,  qui 
libertatum  tuerentur  caftitatem  ,  Regemque  ipfum  va¬ 
cillantem  brachio  cohiberent  populari.  Regem  infuper 
nihil  impetraturum  quo  aliquid  concefforum  fiat  ini¬ 
tum  :  irritumque  fore  quicquid  impetraverit. 

* Juratur  pramifforum  obfervantia ,  cum  d  Rege ,  tum 
d  Baronibus ;  &  eliguntur  Nomophylaces ,  qui  muneris 
cultum  etiam  jurant ,  &  Barones  alii  obfequium  fe  illis 
exhibituros.  Mandat  Rex  praterea  literis  patentibus 
univerjis  Anglia  Vicecomitibus ,  ut  jurare  faciant  quo/ - 
libet  fua  ditionis ,  concejj as  fovere  libertates  fipfumque 
ad  hoc  Regem ,  caftrorum  captione  ,  provocare .  Apage. 

tftn  ut  nihil  dejideretur ,  Bullam  d  Papa  impetrat 
ad  conceffiones  fuas  roborandas. 

Brevi  autem  Regem  pcenitet  e  medullis  ,  conquefto - 
que  pluribus  apud  ipfum  eumdem  Papam  Innocentium 
III.  hic. acta  omnia  decernit  irrita ,  Regique  &  Baro¬ 
nibus  imponit  fub  anathemate ,  ut  neque  ipfe  jurata  te¬ 
neat  ,  neque  ifti  concejfa  exigant.  Barones  hoc  ad  Pa¬ 
pam  non  fpelt are  afferunt.  Papa  renuentes  excommuni¬ 
cat ,  eorumque  terras  interdido  premit.  fjamadadiad 
infaniam, Ludovicum  filium  Regis  Fr ancta,  fibi  eligunt 
in  Regem,  qui  neque  precibus, neque  minis  Papa  d  dire¬ 
ptione  Anglia  prohiberi  potuit.  Saviunthic  ubique  in- 
teftina  bella ,  cades ,  incendia ,  &funefta  omnia. 

Sed  obeunte  anno  proximo  fj oh  anne  Rege ,  filium 
tjus  decennalem  ,  Henricum  III.  fufeipiunt  Regem  , 
qui  &  in  Coronatione  fua  de  more  jurat  leges  bonas ; 
malis  abdicatis.  Refipifc entes  jam  Magnates  deftituunt 
Ludovicum ,  qui  citius  inde  fr  altus ,  recejfum  etiam  ju¬ 
rat  &  ablatorum  omnium  refiitutionem.  <  jurat  Rex  vi - 
ciffrn  petitas  reddere  libertates ,  &  in  animam  ejus 
una  jurant  Legatus  Papa ,  &  Protedor  Regis  magnus 
Marefcallus ,  eafdem'  etiam  obfervare ,  omnibufque 
tradere  obfervandas. Hoc  idem  jurant  univerji  Proceres. 

Dum  mora  nectitur ,  vita  excedit  Philippus  Rex 
Franci  a ,  &  Ludovicus foltum  tenet ,  d  quo  Rex  Hen- 


CHA  548 

rictis  Normannia  petit  redditionem ,  prout  clifcedens 
Anglia  juraverat  Ludovicus.  Iscaufatur ,  Henricum 
Anglis  non  refiitmjfe  (  ut  juraverat  item  )  libertates 
Anglia  ,  nec  feideo  Normanniam  refiituturum. 

Anno  1  2  2  3  •  Regis  7.  Arcbiepifcopus  &  Magnates 
Regem  obte fantur  ,  ut  juratas  confirmaret  libertates : 
&refpondente  quodam  extortas  fuijfe  d  patre  fuo ,  Rex 
omnes  (  inquit)  libertates  illas  juravimus ,  &  omnes 
aftridi  fumus ,  ut  quod  jur aruimus ,  ob fervemus.  Mif  - 
Jis  in  Jingulos  Comitatus  literis ,  Vicecomitibus  prace- 
pit ,  ut  per  f aeramentum  1  2.  Militum  vel  legalium 
hominum  inquirifacerent ,  qtunam  erant  libertates  An¬ 
glia  tempore  Hernici  avi  fui',  fed  quid  refpoHftm Jit  d 
Vicecomitibus ,  non  reperto. 

Demum  anno  9.  Regis,  concedente  Clero  &  populo 
cum  Magnatibus  quintodecimam  partem  omnium  re¬ 
rum  mobilium  totius  Regni  Anglia ,  renovantur  Charta 
libertatum ,  prout  fub  Rege  fjohanne  prius  erant  con¬ 
dita  :  tta  quod  Charta  utrorumque  Regum  in  nullo  in¬ 
veniuntur  dtjf  miles.  Verba  funt  Partjii ,  qua  nos  ideo 
recitamus ,  ut  indagetur  ratio ,  quorfum  non  reperiuntur 
hodie  in  Magna  Charta  Henricilll.  articult  aliquot  d 
fjoanne  concejf  .  Ille  Ji  quidem  primo  ,  de  perfolven - 
do  defundonim  debita  f/udais  atque  aliis.  Secundo  de 
modo  imponendi  fcutagium  &  auxilium  Regis.T ertio  de 
modo fummotiendi  Commune  Concilium  Regni, quod  pof  - 
ea  Parlamentum  appellatur.  Et  quarto  de  modo  cavit 
quo  auxilium  capiat  fubditus  dvaff aliis  fuis  quos  tenen¬ 
tes  appellamus.  Hi,  inquam  in  imprejfis  Magnae  Char¬ 
tae  exemplaribus  non  deprehenduntur  ,  fuijfe  tamen  in 
primitivo  illo  Henricilll.  e  P  arifio  vides ,  cui  &  fident 
facit  locus  ejus  alius ,  ubi  dicitur ,  quod  inParlamen- 
to  Wcftmonafterii ,  ad  feftumS.  Edwardi  ann. 
1225.^  eft.  Regis  $  9 .  refponfum  fuit  Regi  a  Ba¬ 
ronibus  ,  quod  omnes  tunc  temporis  non  fuerunt 
j uxta  tenorem  MagnaCharta  fux  vocati ;  &  ideo 
fine  paribus  fuis  tunc  abfentibus,  nullum  volue¬ 
runt  tunc  refponfum  dare.  Me  recipio. 

Chartas  jam  de  novo  conceffas  &  Sigillo  Regio  ai 
P  ari  amenti  petitionem  Confirmatas  Rex  in  quemlibet  di¬ 
rigit  Comitatum  :  in  illum  fcilicct  qui  Forefia  nulla  pre¬ 
mebatur  ,  Magnam  Chartam  folam.  In  eat  er  os  eam 
pariter  &  Forefia  libertatefque  ab  omnibus  imperat , 
juramento  interpojito ,  confervandas  :  quod  tam  felici¬ 
ter  adimpletum  eft ,  ut  nec  iota  unum  in  Regis  Charta 
contentum ,  extitit  pratermijfum.  Dies  f  au/i  a ,  fed  bre- 
vijfima.  Ad  cujus  tamen  munimentum  excommunica¬ 
tionis  fententiam  in  Chartarum  violatores  promulgat 
Stephanus  Arcbiepifcopus  Cantuaria  caterique  Anglia 
Epifcopi ,  quam  fubinde  metuiffe  dicitur  Rex  Hernicus. 

Biennio  vero  poftea  (id  eft,  an.  Dom.  1227.  Regni 
\1.)  ad  atatis  veniens  plenitudinem  ,  in  lugubri  ( Jic 
hoc  Florilegus  nuncupat)OxonienJi  Concilio ,  cancellari 
fecit  &  c affari  omnes  Chartas  in  provinciis  omnibus  Re¬ 
gni  Anglia  de .  libertatibus  Forefia ,  (  ut  Farifius  & 
Florilegus  referunt)  fed  ut  alii  habent ,  de  libertatibus 
etiam  Magnae  Chartae ;  fallas Jtquidem  eas  criminans , 
dum  fub  tutela  ipfe  effei ,  &  Sigilli  fui  non  tum  compos. 

Frendent  Barones  ,paucifque  interpojiiis  diebus.  Re¬ 
gem  adeuntes ,  Chartarum  redintegrationem  afpera  ni¬ 
mis  contendunt  pertinacia.  Rex  blandiloquiis  hac  vice 
linitos ,  in  ulteriorem  rejicit  tempeftatem ;  fopitifque  lon¬ 
gas  tandem  poft  ambages  (  cum  in  aliis  ,  tum  in  Parla- 
mento  anni  fui  18.)  difeeptationibus  ,  fponte  &  ferent 
vultu  ,  in  Parlamcnto  FVeftmonafterii  anno  fuo  21. 
Dom.  1237.  tricejimam  partem  bonorum  Cleri  atque 
populi  recepturus ,  libertates  reddidit ,  fandius  inde  ob¬ 
fervandas.  JPtiod  ut  certo  foret ,  fententiam  quam  irt 
violatores  aliquando  tulerat  Stephanus  Arcbiepifcopus 
Cantuaria  ,  cum  omnibus  Epifcopis  Anglia,  a  qua  nec 


549  CHA 

immunis  ipfe  habebatur  ,  fecit  renovari.  In  abundan- 
tiorem  etiam  fecuritatem  ,  novo  confirmationis  diploma¬ 
ti  hanc  impinxit  claufulam  :  Non  obfante  quod  pradi- 
cla  Charta  (  libertatum  &  Forefta  )  confecta  fuerint , 
cum  minoris  efflemus  atatis. 

Ta>da  vel  his  adhuc  fides.  Non  elapfo  igitur  toto 
feptennio  ,  Barones  in  Parlamento  Londincnfi  anno 
Dem.  1144-  Regem follicite  eb  te  flantur ,  ut  empta  re- 
demptaque  libertates  nonfolum  ob ferventur ,  fed  &  no¬ 
va  confirmationis  Charta  (  qua  fuper  hac  fpecialem  fa¬ 
ciat  mentionem  )  denuo  roborentur.  Novam  pariter  ex¬ 
communicationis  fententiam  in  eos  projiciendam ,  qui 
concejjas  libertates  vel  impugnarent ,  vel  impedirent  : 
Et  ut  illis  fieret  emendatio  ,  qui  pojl  ultimam  conce  ffio- 
neln  damnum  fuftinuerant  in  libertatibus  violatis.  Fra¬ 
ter  hac ,  ne  /aeramenti  a  Rege  populoqueprafliti  ob  liber¬ 
tatum  obfervantiam  ,  anatbematifjue  'a  S.  Edmundo 
jam  C  antuarienfi  Archiepifcopo  in  violatores  promulga¬ 
ti,  periculum  de  catero  incurreretur  ,  obnixius  Regem 
orant ,  ut  de  communi  affcnfu  quatuor  eligantur  potentes 
&  nobiles  de  diferetior ibus  totius  Regni, quifint  de  Con- 
fiho  Dom.  Regis ,  &  jurati ,  hac  &  alia  multa  Re¬ 
gno  commodifflima  (  tanquam  Tribum  plebis  )  agerent 
&  curarent.  Rex  negat  omnia ,  ftatimque  in  Eorejlis 
inulta  exequitur gravijfma. 

Nova  autem  prejfus  egefiate ,  in  Parlamento  Lon- 
donii  ann.  Dom.  1253.  regni  fiut  37.  ad  novam  acce¬ 
dit  pactionem.  Conferentibus  fcil.  in  viaticum  fiuum  Hie- 
rofiolymitanum  Clero  triennalem  decimam  ,  Alilitibus , 
Scutagium  trium  mare  arum  :  bona  fide  &  fine  aliqua 
cavillatione  promifit  fe  Chartam  Magnam  ,  &  om¬ 
nes  ejus  articulos  ob  fervat  urum.  'Tertio  igitur  Ai  ait , 
prafentibus  Rege ,  Comitibus  &  Baronibus ,  Bonifa- 
cius  novus  Archiepifcopus  Cantuar.  caterique  Epifco- 
pi  pontificalibus  induti ,  &  accenfas  ferentes  candelas 
tn  majori  Aula  IPIeftmonafterii  ,  excommunicationem 
cum  anathemate  (forma  maxime  folenni,  quam  habes 
apud  Pari/tum  in  hoc  anno  )  projecerunt  in  tranfgref- 
fores  Ecclefiafticarum  ,  &  libertatum  feu  liberarum 
confuetudinum  Regni  Anglia  ,  &  pracipuc  earum  qua 
continentur  in  Charta  libertatum  Anglia ,  &  Charta 
de  Eorefia  ,  &c. 

Nec  tantum  in  tranfgr effores  liquido,  fed  in  eos  pariter 
qui  qualicunque  arte  vel  ingemo  temere  violaverint ,  di¬ 
minuerint  ,feu  immutaverint ,  clam  vel  palam,  fatto , 
verbo ,  vel  confilio  ,  contra  illas  vel  earum  aliquam  tn 
quocunque  articulo  veniendo.  Item  in  illos  qui  contra 
illas  ,  vel  earum  ftatuta,  aliqua  ediderint ,  vel  edita 
fervaverint ,  confuetudines  introduxerint  ,  vel  fer- 
vaveiint  introductas  ,  feriptores  filat  utor  um ,  nec  non 
■  confiliarios  &  exeeutores  ,  &  qui  fecundum  ea  pra- 
fumpferint  judicare  ,  &c.  Ditta  &  promulgata  omnia 
figillis  roborabant  :  prolataque  efil  in  medium  Charta 
Regis  <fo annis  ,  qua  fupr  adi  fias  libertates  mera  volun¬ 
tate  reconcefifit ,  &  inde  recitari  fecerunt  eafdem  liber¬ 
tates.  Dum  autem  Henricus  Rex  memoratam  fenten¬ 
tiam  audiebat ,  tenuit  manum  fuam  adpettus  fuum  fe- 
reno  vultu  atque  alacri.  Et  cum  perlecta  ejfiet  demum  , 
projeciffentque  candelas  extinttas  &  fumigantes,  & 
diceretur  a  fingults :  Sic  extinguantur  &  foeteant 
hujus  fententije  incurfores  in  inferno  ;  &  Cam¬ 
pana  pul farentur ,  (ut  applauderent  finguli)  dixit  ipfe 
ite*: Sic  me  Deus  adjuvet ,  haec  omnia  illibata 
fervabo  fideliter,  ficut  fum  homo  ,  ficut  fum 
Chriftianus  ,  ficut  fum  Miles ,  &  ficut  fum  Rex 
coronatus  &  inun&us.  Hac  (  qui  plura  )  Parifius. 
Pojl  hac  omnia  Romam  mittitur  ad  Innocentium  IV. 
Rogatus  ille  latum  anathema  Bulla  roborat,  &  de  Juo 
quiddam  adjicit  in  terrorem. 

Sub  fole  nihil  flabile.  Anno  quippe  proximo ,  Rex  , 
Tom.  II. 


CHA  550 

dum  inhiat  colligendis  decimis ,  qua  fub  conditione  de 
Chartarum  obfervanda  immunitate  conc  effla  fuerant , 
confilio  impiorum  libertates  temerat ,  credens ,  inquit 
Alatth  au  s, pro  munere  abfdvtd  tranfgreffione.Nec  fles 
illa  vana  ,  eunt  Je  &  Regnum  fub  poena  exharedatmiis 
(  quod  non  potuit)  Papa  obligaret  ad  pecunia  folutionem, 
quem  m  bello  Siculo  foret expenfurus  ,caufa  fua. 

Ad  mortalia  autem  arma  non  concurritur :  fed  anno 
1255.  Regis  39.  acclamatum  eft  in  Comitatibus  , 
Synodis ,  Ecclefiis ,  &  ubicunque  locorum  homines  con¬ 
venerant  ,  ut  Magna  Charta  ,  quam  Rex  ffloannes 
conccffit,  &  Rex  ijle  prafens  multoties  reconceflit,  in¬ 
violabiliter  tueretur :  &  lata  efl  fententia ,  toties  repe¬ 
tita  ,  m  omnes  ejufclem  violatores. 

S equenti  etiam  anno  poena  horribilis  anathematis  in 
Londinerfi  Synodo  prioribus  adjungitur  ,  ftatuiturquc 
libertates  f  ib  ejufdem  periculo  confervandas.  Et  ne 
quid  praterea  defideretur  ,  acceflerunt  paulo  poft  dux 
fimul  Bulla  Alexandri  IV.  ad  Chartarum  fententia- 
rumque  roborationem. 

Rex  feu  telis  villus  Ecclefia ,  feu  quod  Barones  mu¬ 
tuo  exhibentes  dextras ,  juraverant ,  quod  non  omitte¬ 
rent propofitum  perfequt  pro  pecunia  vel  terrarum  amif- 
fione  ,  vel  etiam  pro  vira  &  morte  fua  &  fuoruni ;  tn 
Parlamento  Oxonii  an.  Dom.  1258.  regni  42.  femel 
iterum  ,  fed  jam  etiam  cum  Edouardo  filio  fuo ,  Char¬ 
tarum  jurat  obfervantiam  ,  &  24.  prudentium  viro¬ 
rum  nationis  Anglicana,  (  nam  ab  alienigenis  pajfi 
modo  fiunt  gravifijima  )  quos  fub  ipfo  ad  regni  guberna¬ 
tionem  eligerent ,  confilio  fe  commendavit. 

Non  elapfo  autem  biennio ,  Rex  abUrbano  Papa  ju¬ 
ramenti  potitur  abfolutiotie  :  nec  fiut  tantum  ,  fed  & 
filii ,  quam  Princeps  optimus  adeptam  fpernit.  AI itt uti¬ 
tur  jam  Hertfordiam  ex  mandato  Regio  fjufiitiani  iti¬ 
ner  antes ,  contra  formam  (  ut  aflaitur  )  atllarum  pro- 
vifionum Oxonii  ,repudiattque  ideo  'a  majoribus  illarum 
partium  cajfi  redierunt. 

Succrefcemibus  vero  novis  in  dies  gravaminibus  ex 
Alienigenarum  qui  Regis  aures  atque  latus  occludebant , 
infolentiis ,  Proceres  eas ,  Chartarumque  una  violatio¬ 
nes  ftattmnt  demum  vi  compefiere.  Accenduntur  ergo 
belli  faces  crueniijfimi.  Cadit  utrimque  ingens  multitu¬ 
do  ,  capiuntur  que  ann.  1  264.  i»  Levpeifi  prxlio  flre- 
nue  dimicantes  Rex  &  filius.  Sed  verfa  brevi  rerum 
alea  ,  filius  d  cuftodibus  elapfus  ,  ex  improvtfo  Inflem 
novis  copiis  adoritur ,  infignique  clade  Eveshamix  fun¬ 
dens  ,  non  fiolum  patrem ,  fed  &  Regiam  dignitatem  li¬ 
beravit  an.  Dom.  1265. 

Altum  jam  videtur  de  libertatibus ;  fed  e  edis  ecce 
mifericordi.tm  Domitu  ,  qui  Principum  corda  nec  ferro 
coercenda  ,  nec  mortalibus  indufiriis ,  leviffnno  afflatu 
fubigit  &  emollit.  Prejfia  poft  imbelles  aliquot  conatus 
reliqua  Baronum  parte  ,  Rex  in  Parlamento  Marle- 
fridge  an.  Dom.  1267.  regni  5  2.  cap.  5.  utramque 
Chartam  ,  tn  fingulis  tam  ad  Regem  ,  quam  ad  fubdt- 
tum  pertinentibus  tenendam  ftatuit ,  Breviaque  Regia 
gratis  concedi  in  tranfgr  effores.  Rebus  in  hunc  modum 
pr&ter  fpem  compofitis ,  fub  anno  altero  pax  edicitur 
per  totam  Angliam ,  &  Edouardus  Princeps  cruce  jam 
fignatus  Hierof  proficifcitur  ,  triumph atifque  hoflibus 
Rex  in  pate  animam  reddit  ann.D.  1  272.  regni  5  7. 

Henrico  mortuo  ,  reverfoque  Rege  Edouardo  I.  va¬ 
cillant  etiam  aliquoties  Charta  libertatum,  (  ut  videre 
eft  in  prafattone  Articulorum  fuper  eifdem  )  quas  ideo 
ftabilire  nixus  eft  aterno  robore  (  ffuftinianus  nofter  ) 
idem  Edouardus.  Refilire  quippe  noluit  d  facr amento  , 
quod  cum  patre  tn  Oxonienfi  Parlamento  aliquando  ju¬ 
raverat  ,  nec  abfolvi ,  ut  pr efflati  fumus.  Anno  igitur 
regni  fui  1  5  ,  dum  in  Flandriam  tranfiturus ,  Odimira 
moratur ,  pracepta  fub  figillo  fito  fVeftmonafterii  data 

Mro  ij 


55i  CHA 

2 .  Aprilis ,  in  omnes  mijit  Angi  ut  Comitatus  Charta¬ 
rum  exigentia  obfervantiam . 

Conftans  etiam  in  propojito  ,  duas  Jimul  earundem 
edidit  confirmationes ,  fub  teftimonium  filii  Edouardi 
Principis ,  ejus  tunc  in  Angha  Locumtenentis ,  (nam 
in  Flandriaverfabatur  ipfe  )  Londini  datas ,  alteram 
io.  Odobris ,  alteram  (  fed  priorem  )  12.  Octobris 
dido  anno.  In  hac  recitatas  per  Infpeximus ,  Chartas 
Henrici  III. patris  fui.,Jtgillatim  eas  concedit ,  firmat, 
&  corroborat.  In  illa  neutram  recitans ,  utramque  jun- 
dim  confirmat ,  &  qua  ad  earum  conducunt  obfervan¬ 
tiam  ,  multa  decernit  utilijjima. 

Primo ,  quemlibet  in  iifdem  articulum  tenendum  fan¬ 
dius  :  mittendafque  Chartas  Jingulasfib  Jtgillo  Regio , 
ffuftitianis ,  Vuecomitibus ,  &  altis  omnibus  miniftris 
Regis ,  civit atibuf que  Regni ;  una  cum  Brevibus  pra- 
cipientibus  ,  ut  eas  populo  annuntient  ,  &  in  Jingulis 
obfervent. 

Secundo ,  judicium  contra  aliquem  earumdem  arti¬ 
culum  ,  for e  irritum  &  cancellandum. 

T ertio  ,  mittendas  etiam  ejuftnodi  Chartas,  ad Jtn- 
gulas  Ecclejias  Regni  Cathedrales :  non  ibidem  folum 
cufiodiendas ,  fed  &  annuo  bis  legendas  coram  populo. 

Jj)uaito,ut  Epifcopt  bis  item  quotannis  excommunica¬ 
tor  denuntient  Chartarum  violatores, &  qui  illis  fiunt  vel 
ab  auxilio  ;  vel  a  conjilio  ;  &  ut  Archiepifcopi  Epifico- 
pos  ad  hoc  coerceant.  Lata  tunc  etiam  efil  folenniter 
ejufmodi  fcntentiad  Roberto  Archiepifcopo  Cantuaria. 

Gandavi  praterea  exiftens  (  ubi  nullis  populi  pulfa- 
retur  precibus  )  hanc  fponte  Chartam  totidem  omnino 
verbis ,  magno  fuo  munivit  Jigillo  5 .  die  Novemb.  anno 
2  5 .  pradido ,  &  in  Angliam  gratuito  mifiit. 

Cum  tamen  in  Par  lamento  Regni  fui  z  3  •  affdue  a 
Baronibus  (  prafertim  d  Comite  Herefiordia  &  a  domi¬ 
no  Marifc  alio  Anglia)  obtefiaretur,  ut  Chartas  dentio 
confirmaret  parlamentaria  auctoritate  ,  h&fiit  in  articu¬ 
lis  aliquot  d  iValfinghamo  memoratis ,  &  ad  ipfarum 
calcem  annedendam  voluit ,  ( omnium  remoram  )  Sal¬ 
vo  jure  Coronae  noftrae.  Animadvertens  autem  com¬ 
motum  populum  &perculfos  Proceres ,  conjilium  mutat 
Rex  eximius ,  &  non  folum  annuit  Chartarum  confir¬ 
mationem  ,  fed  in  earum  etiam  munimen  ,  explanatio¬ 
nem  &  libertatum  audionem  coronidem  imponens  , 
quam  Articulos  fuper  Chartas  appellamus ,  Jic  inter 
alia  promulgavit: 

Chartas  libertatum  in  omni  articulo  confervandas , 
tr  adend  afjue  unicuique  Vice  comiti  fub  Jigillo  Regis ,  ut 
legantur  populo  quater  annuo  in  pleno  Comitatu,  viz, , 
proxime  poft  f  eft  a  S.  Alie  hae  lis ,  Nativitatis  Domini , 
Pafchatis ,  &  S.  f)  oh  annis  Baptifta. 

Eligendos  etiam  e  Militibus  cujufque  Comitatus  per 
Comitatenfes  inforo  Comitatus,  3 .  fjufiitiarios ,  qui  di¬ 
plomate  fulti  Regio  ,  de  deliciis  cognofcerent  contra 
Chartas  ,  eafdemque  fartas  teli  as  conferv  arent ,  fyc. 

Pofi  varios  cafus  &  tot  diferimina  rerum ,  emicuere 
jic  tandem  Dei  beneficio  facra  Iu  Charta  libertatum  An¬ 
glia  ,  pleno  vigore  :  &  ne  deficerent  aliquando  pofilea  , 
trigejies  atque  eo  fupra  d  fic cedentibus  Regibus  confir¬ 
mata  funt ,  decima  quarta  fctl.  vice  folo  fub  Edouardo 
III.  &  uberius  demum  fub  piififimo  domino  noftro  divo 
fjacobo  Rege  :  Cujus  ut  in  perpetua  felicitate  floreat 
magnum  fobolis  incrementum ,  floreant  ha  Jimul  (  pre¬ 
cor  )  in  perpetua  cafiitate.  Arnen.  Hadlenus  de  Ma¬ 
gna  Charta  Spelmannus. 

Charti  Nuptules.  Bulla Calixti II.  PP. 
ann.  1 1  20. in  BullarioCluniacenfi  pag.  3  9.  Porro 
Presbyteris  parochialium  Ecclejiarum  S.  Alaria  & 
farcti  Odonis  Cluniacenjium  ejiciendi  &  fufctpiendi  in 
Ecclejiam  ex  antiqua  confaetudme  poenitentes ,  & 
nuptiales  Chartas  faciendi  licentiam  indulgemus.  Id 


CHA  552 

eft  matrimonii  facramentum  impertiendi. 

f  Charta  Pagensu.  Vide  mox  poft  Chartas 
Regias. 

f  Charta  P  ari cl a.  Vide Paricla. 

f  Charta  Perforata  in  judicio  ,  in  Lege  Ri- 
puar.  tit.  58.  §.  5.  tit.  59.  §.  3.  Quae  falfitatis 
conviifta  erat. 

Charti  per  Perticas  Pendentes  propter  grandi¬ 
nem  ,  avertendam  nempe :  fuperftitio  qua;  prohi¬ 
betur  in  Capitulis  CaroliM.an.  789.  c.  18. 

^  Charta  P  r  obans  ,  Qu$e  legitime  coram  tefti- 
bus  lignata  in  quocumque  judicio  locum  habet 
teltimonii  publici  &  irrefragabilis  ;  dicitur  au¬ 
tem  probans,  quia  caufam  quam  continet,  evi¬ 
denter  probat ;  quo  fenfu  etiam  dicitur  feribi  ali¬ 
quid  in  forma  probante.  Hsc  fere  Henfchenius  in 
notis  ad  Miracula  B.  Joachimi  Abb.  Florenfis , 
tom.  7.  Maii  pag.  124. 

Charta  per  Punctum  Confirmata  dicitur  ea, 
quam  quis  confirmat  punflo  addito  ,  cum  prae 
ignorantia  nihil  amplius  poteft  feribere ,  ut  hodie 
vulgo  pingunt  crucem  ,  qui  nefeiunt  litteras. 
Charta  anni  1  179.  ex  parvo  Chartulario  S.  Vi¬ 
ctoris  Malfil.  fol.  1  80 .Ego  IVillelmus filius  IVillel- 
mi  de  Dropo ,  qui  feipfum  dat  Deo  &  S.  Vtdori ,  per 

'  Punctum  confirmo. 

Charta  de  R  ab  i.  Fori  Ofcenfes  Jacobi  I.  Re¬ 
gis  Aragon.  ann.  1147.  fol.  1  2.  Et Ji  accidit  quod 
Cbrifiianus  habet  Chartam  de  Rabi ,  non  poteft  negare 
fjudaus:  quia  Charta  de  Rabi  faci  a  valet ,  quantum 
teftes  contra  fijudaos.  Id  eft  ,  feripta  ab  uno  e  Ra- 
binis  Judaicis. 

Charta  Recordationis.  Papias:  Cautio,  d  cavendo , 
dicla ,  Breve  vel  Charta  recordationis.  Vetus  Notitia 
in  Tabular.  Priorat.  Neronis  vilis  fol.  22.  Litera 
recordatur  quod  mentis  debilitas  oblivifcitur.Unde  eun¬ 
dorum  memoria  prafentamus  ,  &c.  Vide  Notitia. 

Ch  arti  Regales,  apudMarculfum  funt  eae  , 
quae  ante  Regem ,  vel  quae  a  Rege  conficiuntur. 
Has  &  Praceptiones  regales  vocat.  Ita 

Chartas  Regias,  Angli  vocant  donationes  & 
Chartas  faftas  a  Rege.  Vide  Bra&onum  lib.  2. 
cap.  1 6 .  n.  3  .  &  Fletam  lib.  5 .  cap.  1 4.  ubi  haec 
habent  de  diltindione  Chartarum  :  S  ciendum  quod 
Chartarum ,  alia  Regia  ,  alia  privatorum  ;  &  Regia¬ 
rum  ,  alia  privata ,  alia  communis ,  &  alia  univerji- 
tatis ,  &c.  Quas  vero  privatorum  Angli  vocant 

Chartas  Pagenses  appellat  Marculfus  ,  quas 
lib.  2.  complexus  eft,  cui  hunc  titulum  indidit: 
Incipit  fcedola  qualiter  Charta  Pagenfes  fiant :  fub 
quo  com  prehenduntur  quae  in  unoquoque  Comi¬ 
tatu  &  pago  in  praefentia  Comitis  ,  aut  Vicarii  , 
aut  Centenarii,  aut  etiam  privatim  peragi  pof- 
funt.  Alia  enim  negotia  hominum  ,  ut  ipfe  ait  in 
Prologo  lib.  1 .  tam  in  palatio  ,  quam  in  pago  per¬ 
aguntur. 

Charta  Rogata.  Ita  Itali  vocant Contratto  fti- 
pulato  ,  quod  eam  telles  rogarentur  fubfcribere  , 
&  his  ferme  verbis  claudi  1'oleret :  Signum  N.  & 
N .  qui  Chartam  iftam  feribere  fecerunt,  &  teftes  fir¬ 
mare  rogaverunt  ,  ut  eft  apud  Jofredum  in  Epifco- 
pisNicienfibus  pag.  158.  Et  in  alia  Charta  apud 
eumdem  pag.  182.  Teftes  Rogati  dicuntur,  qui 
Chartam  fubfcribunt.  Gloftae  Bafil. ^oydroi ,  0 i  nrx- 
gcotAtffleVIec  /ustfluge;.  Tabui.  Papienfe  ann.  1354. 
Ego . . .  notarius  hanc  Chartam  mihi  fieri  Rogatam  tra¬ 
didi  &  fcnpji,  &c.  Tabular.  S.  Cyrici  Nivern.ch. 
43  .  (Jo annes  primus  tabellio  Rogatus  fcnpjit.  Et  ch. 
44.  Sign.  Trudgaudi  Eleemofiynarii ,  qui  hanc  dona¬ 
tionem  fieri  vel  affirmari  Rogavit.  Tabular.  Celfinu- 


553  CHA 

cenfe:  Signum  Genejii ,  qui  banc  Chartam  Rogare  fe¬ 
cit  ,  &  ipfe  firmavit ,  &  alios  firmare  Rogavit.  Statuta 
Mediolan.  i  ■  part.  c.  5  56.  Et  quod  ipji  Prototiotani 
non  poffunt  Rogare ,  vel  facere  aliqua  injlrumenta  ,  &c. 
Adde  c.  40  o .  Confuetudines  MontifpefTuli :  Om¬ 
ne  tejlamentum,  &  omnis  qualibet  ultima  voluntas  inter 
liberos  vel  parentes  vel  inter  extraneos  ,  in  fcriptis  vel 
Jine  fcriptis  fiat  coram  tribus  tefiibus  Rogatis ,  vel  non 
Rogatis  idoneis, folemnit  at  e  adhibita, &c.Vide  chartas 
defcriptasaMabill.  de  Re  Diplomat.  p.  3  78.468. 
47  3 .  ubi  teftes  rogati  fubfcribunt. Tabular.  Ec- 
clefiseUzetienfis  ann.  1215.  Coram  fub fcriptis  Ro¬ 
gatis  tefiibus  recognofco  ,  &c.  Denique  Charta  do¬ 
nationis  Leotheriae  ann.  69  5 .  tom.  2.  Saeculi  3. 
SS.  Ord.  S.  Benedid.  pag.  6  1  5 .  fic  clauditur :  Ra- 
gnoaldus  Diaconus  Rogitus  fcripjit.  Vide  Matth.  Vil- 
laneum  lib.  8 .  cap.  9  5 .  Rollandinus  in  T radatu 
Notularum  :  In  aliquibus  locis  Rogationes  appellan¬ 
tur  Nota  ,  quia  funt  nota  inftrumentorum  ,  qua  ideo 
etiam  vocantur  Rogationes  ,  eo  quod  illas  rogatur  ta¬ 
bellio  fcribere ,  &ex  illis  facere  infirumentum. 
fC  h artaru m  Tomi,  Gregorio Turonenfi lib. 
10.  c.  19.  idem  funt ,  quod  eidem  Regefia ,  Scri¬ 
nia,  aliis  Archiva,  in  quibus  plures  chartae  conti¬ 
nebantur. 

Chartula  Transfusionis  ,  feu  ceffionis ,  in  Ta¬ 
bulario  Brivatenli  Ch.  370. 
f  Charta  Sacramentalis- Vide  Sacramentum. 
^Chartam  Scribere,  Notarium  agere  ,  apud 
Muratorium  tom.  1 .  part.  2 .  pag.  105.  coi.  1 .  in 
Legibus  CaroliM.UV  nullus  Presbyter  Chartam  fcri- 
bat ,  neque  condudor  exifiat  fuis  fenioribus. 

Charta  Semiplantaria.  Vide  Complantum  in 
Complantare. 

^  Charta  Sf.nica.  Vide  Senie  a.  Adde  Gloftarium 
Lindenbrogii. 

2 ,CH ART A, Lamina.  Anaftafius  in  Sergio VP.Trul- 
lumvero  ejufdem  Ecclejiafujis  Chartis  plumbeis  coope¬ 
ruit  atque  munivit.  VideSalmafium  de  Modo  uiu- 
rar.  pag.  401 . 

CHARTACEUM,  Archivum,  Ada 

accufationis  Polychronii  Epifcopi  Hierofol.L/«wc 
indiculum  collegit  Archidamus ....  &  in  Chartaceum 
Ecclejia  collocavit. 

CHARTAPACIA ,  Charta  pacis  ,  feu  qua  a  Prin¬ 
cipe  pax  indicitur.  Fori  Aragon.  lib.  9.  tit.  de 
pace  ,  &c.  Et  in  hoc  maxime  ,  &  in  omnibus  aliis  ca- 
Jibus ,  Chartapaciis ,  &  fori ,  qui  de  hoc  loquuntur. 
CHARTARIUM  ,  Archivum,  chartophylacium  , 
locus ,  in  quo  chartae  &  documenta  domeftica  re¬ 
conduntur.  S.  Hieronym.  lib.  3 .  in  Ruffinum  c. 

5  .Sia  me  fidam  Epifiolam  fufpicaris  ,  cur  eam  in 
Romana.  EccleJiaChartariononrequins\  [  Vide  Char¬ 
tularium.  ] 

CHARTARIUS,  Charta?  opifex,  aut  negotiator. 
Diomedes  lib.  j.  Chartarius ,  qui  Chartas  vendit. 
GlolF.  Groeco-Lat.  X«pT077-dx»; ,  Chartarius.  Lapis 
Sepulcralis  Romae:  Locus  Valeriani  Ch  artari. 
Chartarius,  interdum  pro  Chartulario ,  feu  com- 
mentarienfi  fumitur,  ut  apud  Ennodium  lib.  7. 
Epift.  1.  Senatorem  1.  8.  Variar.  Epift.  2  3  .&  Mef- 
fianum  Prefbyt.  in  V  ita  S.  Caefarii  Arelat.  p.  2  5  7. 
Chartarii  Loci.  Vide  Papyrus. 

II  CHARTELLARII.  Vide  Chartularii  2. 

CH  ARTERIA,  Regio  ,  Gall.  JVuartier.  Charta 
anni  1  2  3  6.  in  Probat.  Hift.  Meld.  to.  2.  p.  1  3  7. 
Item  dedimus  in  perpetuum  ,  quantum  in  nobis  e  fi  ,  il¬ 
lam  portionem  quam  habebamus  in  Ch  arteria  deTna- 
portu  ,  in  perpetuum  poffidendam. 

^  CFIARTERIUS,  Plauftrum ,  vel  illa  pars  plau- 


CHA  554 

ftri ,  quae  rotis  incumbit ,  Galb  Charti.  Charta  Pe¬ 
tri  Ep  i  fc.  Meld.  ann.  1  229.^  Tabulario  ejufd. 
Ecclefise  :  Habebant  homines  didar  um  villarum  in 
dido  nemore  . . .  omnem  arborem  ,  prater  quercum  & 
fagum  ...  ad  edificandum  &  ad  aratoria  carrucarum  , 
&  ad  Chartarios  &  herctas ,  &c. 

CHARTIATICUM,  Quod  pro  Chartis  officialibus 
praeftatur,  apud  Ulpianum  in  leg.  Divus,  D.de 
Bon.  damn.  Miniflris  enim  Magiftratuum  Char¬ 
tas  praebitas  fuiffie  ex  lib.  2.  Frontini  de  Aquae- 
dud.  atque  adeo  ipfis  judicibus  ex  Nov.  Juftinia- 
ni  8 .  cap.  1 .  &  Senatore  lib.  1  1 .  Epift.  3  8 .  col¬ 
ligitur.  Quae  quidem  Chartarum  praebitio  &  in- 
latio  ,  Chartarum  colledio  eidem  Senatori  dicitur 
lib.  9.  Epift.  1  5.  Theophanes,  &  ex  eo  Anafta¬ 
fius  Bibi,  in  Hift.  Ecclef.  pag.  172.  Audor  Mif- 
cellae  ,  Cedrenus  &  Zonaras  feribunt  Nicepho- 
rum  Generalem  tributa  ac  vedigalia  publica  au- 
xiffe ,  &  Chartiatici  nomine  exegifle  in  fingulos 
duo  ceratia.  Siliquas  vertit  Anaftafius.  Vide  Cu¬ 
jae.  lib.  4.  Obferv.  cap.  1  8 . 

CHARTICINIUM ,  Chartarum  fafciculus  ,  noftris 
Liaffe.  Cencius  Camerarius  in  libro  cenfuum 
Romanae  Ecclefiee  :  Sicut  in  tomis ,  Charticiniis ,  & 
voluminibus  Regefiorum  antiquorum  Pontificum  Roma¬ 
norum  ,.. .  inveni. 

CHARTIGRAPHUS  ,  Notarius,  vel  Cancellarius. 
Charta  Roberti  Regis  Franc.  an.  1008.  pro  Mo- 
nafterio  Sandionyfiano  ita  clauditur  apud  Dou- 
bletum  :  Franco  Diaconus  atque  Cbartigraphus  rele¬ 
git  &  Jigillavit.  [  Hic  Franco  apud  eumdem  Dou- 
bletum  fubfequens  diploma  Cancellarius  ex  regio 
pracepto  recognovit  atque  fub fcripjit.  ] 

CHARTISDONATIO  ,  unica  voce.  Donatio  per 
chartas.  Vetus  Praeftaria  apud  Roverium  in  Reo- 
mao  p.  1  7  3 .  Poteftatem  quandam . . .  Fontanas  nun¬ 
cupatam  . . .  quam  ipfe  eatenus  tenere  videbatur  per 
Chartisdonationem.  , 

^[CHARTOLOGIUM,  Chartularium,  liber  Char¬ 
tarum  ,  Chartulaire.  Charta  ann.  1178.  ex  Schedis 
Peirefc.  Hanc  c' artam ...  .in  hoc  fecimus  Chartologio 
ccnfcribi. 

CHARTOPHYLAX,  Archivi  &  Chartarum  cu- 

*  ftos :  dignitas  Ecclefiaftica  &  Palatina.  Pofterio- 
ris  meminit  Paulus  Diacon,  lib.  17.  Hift.  Mifc. 
p.  5  2  8.  poft  Theophanem  ,  dum  quemdam  Da-» 
videm  Chartophylacem  Hormifda  vocat,  Palatii  fci- 
licetita  nuncupati  in  urbe  Byzantina  :  Chartophy- 
lax  Augufi.  N.  in  veteri  Infcriptione  587.  11. 

De  Ecclefiaftica  Chartophylacis  dignitate  fic 
Anaftafius  ad  VIII.  Synod.  Ad.  2.  Chartophylax 
interpretatur  chartarum  cufios.  Fungitur  autem  officio 
Chartophylax  apud  Ecclejiam  Conftantinopolitanam  , 
quo  Biblioth  e  carius  apud  Romanos  ,  indutus  videlicet 
infulis  Ecclejiafiicorum  miniftrorum ,  &  agens  Eccle- 
Jiaflica  prorfus  obfequia  ,  exceptis  illis  folis ,  qua  ad 
facer dotale  fpecialiter  ac  proprie  pertinere  probantur 
officium.  Sine  illo  praterea  nullus  Prafulum  aut  Cleri¬ 
corum  d  foris  veniens  in  confpedum  Patriarcha  intro¬ 
mittitur  ;  nullius  Epiftola  Patriarcha  mijfa  recipitur  , 
niji forte  a  cateris  Patriarchis  mittatur,  nullus  ad  Pra- 
fulatum  vel  alterius  ordinis  Clericorum  ,Jive  ad  Pra- 
pojituram  Monafteriorum  provehitur  ,  niji  ifie  hunc 
approbet  &  commendet ,  atque  de  illo  ipji  Patriarcha 
fuggerat ,  &  ipfe  prafentet.  His  praerogativis  hanc 
addit  Pachymeres  lib.  3. cap.  2  4.  ut  fine  illius  nu¬ 
tu  &  affienfu  nuptiales  Benedidiones  non  admi- 
niftrentur.Praeterea  in  Charthophylacis  cura  erant 
libri  Eccleliae.  Ita  Synodus  VI.  Ad.  i-pag.  17. 
&  Ad.  1 3 .  pag.  152.  Edit.  1 6 1 8 .  ubi  innuitux. 


f 


555  CHA 

eos  libros  repofitos  evXotpTO^^a^iw  t* itetlpix^Xjioii, 
quod  in  VII. Synodo  Ad.  i.  pag.  48 6. 
tcw  e^Ss  '5rctTp(«p^8<K  dicitur.  Unde  p.  487.  Car- 
tophylax  videtur  dici  fiiGxioqvXctU;  tx  etJayK;  wa- 
Tp»«p#ia.  De  Chartophylace  multa  ex  profeffo 
commentati  funt  Meurlius  inGloffario,  Gretze- 
rus  &  Goarus  ad  Codinum  ,  idemque  Goarus  ad 
Eucholog.  Graecorum. 

Chartophylacium  ,  Archivum.  GregoriusM. 
lib.  7.  Ind.  2.  Epift.  1  28.  Mandare  curaver at,  ut 
piijfimo  Imperaton  fcnberem ,  quatenus  palla  tn  Cbar- 
lophylacio  requireret ,  qua,  &c.  Infra  :  ^uia  Carto- 
phylacium  prxditti  pia  memoria  fjufmam  Principis 
tempore,  ita  furnpiente  fubito  flamma  ,  incenfum  ejl , 
ut  omnino  ex  ejus  temporibus  pane  nulla  Charta  rema¬ 
neret. 

%  CHARTOPRATES ,  Venditor  chartae ,  Graecis 
%otflo7rpdiTn%.  De  Collegiatis  &  Cbartopratis  tit.  1  7. 
lib.  1 1 .  Cod. 

CHARTOTHESIUM ,  [Archivum,  in  quoaffier- 
vantur  Chartae.]  Anaftafius  in  Hift. Ecclef.  pag. 
146.  anno  Imperii  Conftantini  1 9.  Invidia  Chrt- 
ftianos  prohibuerunt  Arabes  d  publicis  Chartothefiis  ad 
modicum  tempus.  Sed  rurfus  coafti  committunt  eis  ea¬ 
dem  ipfa ,  eo  quod  non  pofjint  ipfi  fcribere  calculationes. 
Ubi  Theophanes  pag.  3  6  2.  tV  ruv  Ix/xio-iuv  %ecfo- 
ftrluv.  [  V ide  Gloifar.  mediae  Graecit.  ] 

^[CHARTROSSA ,  Ordo  Chartufianorum.  Galli 
Chartreufe  dicunt  Monafterium  Chartufianorum. 
Teftamentum  Guillelmi  Montifpeffulani  apud 
Acherium  Spicii,  to.  9.  pag.  156.  Jguod  ejl  de  or¬ 
dine  Cbartr ojja  in  Epifcopaiu  Vivarierji. 

«([  CHARTULA.  Vide  Charta  1. 

«j[  CHARTULARE  ,  ut  Chartularium  ,  Regeftum 
feu  adorum  codex.  Ordinatio  Comitis  Provinciae 
fuper  officium  Tabellionum  ann.  1  2  54.  e  MS. 
D.  Brunet  fol.  60.  Itent  fummam  d  xxv.  lib.  fupra 
ufque  ad  c.  lib.  ponendo  in  Chartulari  a.  den. 

1 .  CHARTULARII  dicuntur  Qui  Chartas  tractant, 
qui  Chartis  inferviunt ,  ut  eft  in  1.  10.  Cod.  ubi 
caufae  fifcal.  Jjjui  publicarum  Chartarum  tr  altaribus 
inferviunt,  in  1.  1 .  Cod.  de  Praepof.  agent,  in  rebus. 
Gfuy  Chartas  agunt ,  in  Querolo ,  in  1.  1 .  D.  de 
Tabular.  Iidem  porro  qui  Commentarienses.  Gloffi 
Bafil.Kc/xevTapjV/oc ,  %xgTvX\ctptci ,  Gloffi  Gr.  Lat. 
XapTorpacpc? ,  Chartularius.  Erant  autem  tot  Char¬ 
tularii  ,  quot  fcrinia ,  ut  ex  Senatore  lib.  11.  Epift. 
3  8.  &  Cledonio  de  Arte  Gramm.  colligitur.  Vi¬ 
de  Gregor.  M.  lib.  2 .  Epift.  3  .  1.  4.  Epift.  3  3  .  & 
quae  adnotavimus  adCinnamum  p.  45  2. Iidem 
&  Chartarii  didti ,  ut  fupra  obfervatum. 

Chartularius  Rhgiorum  Equorum,  Qui 
XctpTvXctpioi  Iw-a-c^fitfl/^wvfsicetae  dicitur  :  de  qua 
dignitate  apud  Byzantinos  plura  etiam  in  iifdem 
Notis  adCinnamum. 

Chartularius  Sacrorum  Cubiculorum, 
in  Nov.  8-  cap.  8.  Chartularius  Sacri  Cubiculi,  in 
Nov.  2  5 .  Imperatoris  Secretarius ,  feu  qui  Codi¬ 
cillos  Imperatoris  affervabat. 

Chartularii  Numerorum  Militarium, 
in  Nov.  1 1 7.  cap.  1 1 .  &  in  1.  1  9.  C.  de  Erogat, 
milit.  annonae  lib.  1  2.  Qui  in  ada  referebant  no¬ 
mina  militantium ,  &  qui  eorum  effient  mortui , 
feu  qui  circa  tx  gparx  xctlaSy pa<pw  yj  avafoTHcriv  verfa- 
bantur ,  ut  eft  in  Tadicis  Leon.  cap.  q.  §.  31. 

Chartularius  Velocis  C u r s u s ,  d po- 

fjui,  apud  Conltantin.  de  Adm.  Imper.  cap.  43. 
V  ide  Clericus. 

Chartularius  Romani  Imperii,  apud 
Petrum  Diacon,  in Chr.  Cafin.lib.4.  c.  117.126. 


CHA  556 

Schola  Chartulariorum,  wi  leg.  i.Cod. 
de  Off.  Praefedi.  Prxtor. 

Chartularii  Dignitas  Ecclefiaftica  etiam  fuit, 
quam  eamdem  cum  Chartophylacis  fuiffie  opi¬ 
nantur  viridodi.  Certe  in  Gloffi.  Gr.Lat.  Char¬ 
tularius,  idem  eft,  qui  %a.<flo<puXcd;.  Nec  mirum, 
cum  is  qui  Commentarienfis  vice  fungitur,  idem 
&  Chartophylacis  munus  obeat ,  &  Chartas  fuas 
fervet.  Apudjoan.  Diacon,  in  VitaGregorii  M. 
lib.  2.  c.  5  5  .  Cafiorius  Diaconus  &  Chartularius  Ra¬ 
venna  nuncupatur,  qui  ipfiGreg.  lib.  4.  Epift.2  3. 
6c  24.  Notarius  &  Diaconus  dicitur.  Idem  Gregor, 
lib.  1. Epift.  7  5.  lib.  2.  Epift.  3  3  .  Hilarium  Char¬ 
tularium  fuum  nominat :  unde  elicio  eamdem  fuifi- 
fe  dignitatem  Chartularii  &  Notarii.  At  in  Ec- 
clefia  Conftantinopolitana  conftat  diverfum  fuif- 
fe  Chartularii  &  Chartophylacis  munus,  &  Char¬ 
tularium  fubditum  fuilie  Chartophylaci,  uti  do¬ 
cet  Balfamon  in  Medit.  &  Codinus  de  Offic.  c.  1. 
num.  44.  qui  Chartularium  inter  minora  Eccle- 
fiae  officia  recenfet ,  ut  &  Euchologium  Graeco¬ 
rum  pag,  6  24.  Synaxaria  &  Menaea  8.  Sept.  Kul 
tvayx;  cikx  ufal  ^apT«Xagic?.  Chartulariorum  Eccle- 
fiafticorum  mentio  eft  praeterea  apud  Joannem 
VIII.  PP.  Epift.  1 3  3. 300.&C. 

2.  CHARTULARII  ,  Servi,  per  Chartulam  ,  feu 
Epiftolam  manumiffi  ,  Franchi  de  Carta  ,  Vitali 
Epifcopo  Ofcenfi  apud  Blancam  in  Comment. 
Rer.  Aragon.  pag.  717.  Occurrunt  paffim  in  Le- 
gib.  Langob.  lib.  2.  tit.  34.  §.  1  1.  lib.  3.  tit.  5. 
§.  1.  in  Capitul.  Caroli  M.  lib.  6.  cap.  208.  & 
in  Capitul.  ejufdem  an.  779.  cap.  x  6. 

Chartell  ARii,inConcilioVermerienfian.7  5  2. 
c.  20.  in  Charta Lamberti  Irnp  an.  898.10.  2. 
Ital. Sacr.  pag.  1  24.  &c.  Arnulphus  Lexovienfis 
in  Epift.  ad  Alex.  PP.  Procedit  interim  inter  cilicia 
pauperum  fratrum  &  fordes  Cartularii  jilius  fericis 
adornatus  &  variis. 

CHARTULARIUM  ,  Scrinium,  xa[r cQuheauov ,  in 
Gloffi.  Gr.  Lat.  Ita  ^«pT xXapiov  ufurpatNicetas  in 
Alexio  lib.  2.  n.  4.  [Gefta  Hodingi  Epifc.  Ce- 
noman.  apud  Mabill.tom.  3.  Anecd.  pag.  247. 
Adulta  Cartavum  (Irumenta  ,  vel  pracepta  regalia  fe¬ 
cum  inde  deferens  ,  ibi  ea  dereliquit ,  &  propterea  in 
vejliario  &  Cartulario  S.  Alaria  &  S.  Gervajiiha - 
l tenus  non  reperiuntur.  lbid.  pag.  257.  in  Geftis 
Franconis  ejufdem  urbis  Epifcopi  :  Similiter  & 
alia  pracepta  de  eadem  re  funt  multa  in  Cartulario,  qua 
legi  per  omniapra  vetujiate  &  putredine  non  pojjunt .} 

Chartularium  ,  Regeftum.  Concilium  Arelat* 
an.  1267.  cap.  1 9.  Statuimus  quod  omnes  Sacerdo¬ 
tes  curam  animarum  habentes  ,ipf arum  Ecclejiarum 
emant  Chartularia ,  in  quibus  quolibet  anno ,  faltem 
in  JjhiadrageJima  ,  confcribant  nomina  parochianorum 
qui  ad  poenitentiam  venerunt ,  &  diltaCh  artui aria  te¬ 
neant  &  cujiodiant  diligenter ,  &c.  [  Accipitur  pro 
Notarii  prototypo,  in  Ordinatione  ComitisPro- 
vinciae  an.  1254.  e  MS.  D.  Brunet De  libello 
ponendo  in  Chartulario  11.  den.  dentur ,  pro  extra¬ 
hendo  in.  den.  Vetus  Scheda  Cl.  Praefidisdf  Ma - 
r~augues  an.  1430.  Ego  Notarius  ...cui  Cartularia , 
nota  &  prothocolla  funt  commiffa :  ubi  conjedo  per 
Cartularia  intelligendum  effie  codicem  ,  in  quo 
integra  ada  referebantur ,  per  Notas  vero  adorum 
commentariolos ,  ac  tandem  per  Prothocolla  ado¬ 
rum  perferiptiones  ,  quas  vulgo  Minutes  appel¬ 
lamus.  ] 

f  Chartularium  ,  feu  Ch  artarium,  Sae¬ 
pius  appellant  Codicem,  in  quem  diplomata  aliae- 
que  chartae  ex  ordine  integrae  referuntur,  ali- 


557  CHA 

quando  in  rotulum  redadae  :  quales  funt  rotuli 
Ecclefiae  Albienlis,  tefte  Mabillonio  de  Re  Di- 
plom.  lib.  i.  cap.  2.  num.  9.  ubi  notat  hujus¬ 
modi  codicem ,  ut  &  polyptychum  feu  librum  cen- 
fualem  ,  ideo  inventum  fuiffe,  ne  ex  archivis 
Ecclefiarum  <5t  Monafteriorum  autographa  Sae¬ 
pius  efferre  neceiTe  elfet;  hi  quippe  codices  au¬ 
tographorum  vice  fungebantur.  Addit  Mabillo- 
nius,  polyptycha  antiquiora  libi  videri  Chartula¬ 
riis ,  ex  quibus ,  inquit,  nullum  inveni  conditum 
ante  Saeculum  x. 

<[[ CHARTULARIUS  ,  Commentarius.  Caffarus 
lib.  1.  Annal.Genuenf.  ad  an.  1  1  59.  Hoc  autem, 
quod  incredibile  nonnullis  videtur ,  opibus  tonus  civita¬ 
tis  &  plebium  ,  dierum  quadraginta  trium  [patio ,  in  di¬ 
gito  Dei  peractum  e  fi :  quod  per  Chartularios  J oh  annis 
Scriba  colligitur ,  qui  dies  &  horas  ipfius  operis.... 
adfcnpfit.  Vide  Chartularii. 

CHARTULATI,  Iidem  qui  Chartularii,  Servi  per 
Chartulam  manumilfi  :  qui  a  Chartularum  confiri- 
ptione  ingenui  funt,  ut  eilin  Capicul.  2.  Caroli  M. 
an.  813.  cap.  6.  Tabularium  Cafaurienfe  anno 
Lotharii  Imp.  3  4.  Tradidimus  vobis  D.  Ludovico 
Imp.  omnes  res  fubftantu  mea  ,  feu  omne  mobile  vel 
immobile ,  fervos  vel  ancillas ,  colonos ,  aldiones,  quam 
&  omnes  meos  Cartulatos  ,  &  omnes  pertinentes  meos. 
Alia  Charta  ibid.  Cum  Cartulatis ,  vel  colonis  cum 
colonicis  fuis.  Notitia  judicati  in  eodem  Tabulario : 
Judicate  nobis  jufiitiam  deifto . . .  &  de  germanis  fuis , 
qui  fuerunt  Cartulati  Allonis ,  qui  olim  Cafialdio  fuit. 
DiplomaLudov.  II.  Imp.  pro  eodem  Monafterio : 
Conceffmus  etiam  ut  omnem  compofitionem  de  Cartu¬ 
latis  atque  Libellariis  de  ipfo  Monafterio ,  fibimet  ha¬ 
beant  ,  &  nullus  exactor  publicus  hoc  inquirere  audeat , 
fed  in  quacunque  compofinone  ceciderint,  in  fua  pote fla¬ 
te  hoc  habeant ,  cujus  Cartulati  efie  videntur.  Charta 
Caroli  C.  Imp.  in  Chron.  Farfenlia  Tam  ingenuos , 
quam  fervos  libellarios ,  aldiones  &  aldianas ,  f 'eu  Cle¬ 
ricos, vel  Cartulatos,  aut  O fertos.  Occurrunt  eadem 
verba  in  Charta  alia  ejufdem  Imp.  ibidem.  Adde 
tom.  i .  Ughclli  p.  45»  o.  ubi  perperam  Scriptum 
Caftulati,  <5c  tom.  2.  pag.  142. 

CHARTULATiO  ,  Acquifitio,  vel  quilibet  con- 
tradus  per  chartulam.  Notitia  Scripta  Carolo  C. 
imperante  an.  1.  in  Italia  :  Jftuac  tinque  jam  antea 
per  inveftituram  d  parte  D.  Ludovici  Imp.  tenuerunt , 
comparatione  ,  Cartulatione  ,  donatione  ,  feu  conqut- 
Jito.  Charta  venditionis  an.  978.  in  Tabulario 
CaSaurienfi :  De  alio  later  e,  fine  terra,  qiu  e  fi  de  ipfa 
Cartulatione  Sindonis  Prefbyteri ...  de  alio  latere  fine 
terram  de  ipfis  noflris  Cartulatis  de  Orfiano.  Alia  an. 
5182.  Et  cum  portione  mea  de  ipfis  Chartulatis  &  cen- 
fuatis ,  qui  ad  ipfas  jam  dictas  res  pertinentes  ejfe  vi¬ 
demur. 

f  CHARUAGIUM,  Terra  quae  caruca  feu  aratro 
colitur.  Chartularium  Campaniae  fol.  82.  apud 
D.  Bruffel  de  Feodorum  ufu  tom.  2.  pag.  946. 
coi.  2  i  Hernicus  de  Hans ,  ligius ,  poft  Comitem  Barri- 
Ducis ,  &  Comitis  Grandis- Prati ;  ut  dicit,  de  his  qua 
Comitiffa  Suejfionenfis  mater  fua  tenuit  apud  Hans  ,fci- 
■licet  de  bofco,  mofo  &  Cbaruagio ,  &  in  hominibus  fan- 
ituariis  in  riparia  de  Colle.  V  ide  Carrucagium  z . 

■f  CHARUCATA  Terr£,  in  Tabulario  Fontis- 
Ebraldi ,  Idem  ac  Carrucata :  quod  vide. 

CHASALAMJENTUM.  V ide  Caf amentum  1. 

CHASDIUM,  Panni  preriofioris  Species,  [Villo- 
fus  Sericus  ,  Gall.  Veloux  vel  Velours.  ]  Lpiftola 
Bafilii  Imp.  ad  Hadrianum  II.  PP.  in  hnc  odavae 
Synodi :  Tranfmifimus  autem  S anclitati  vefira. . .  ve- 
fimenta  diafpra  tria,,  Efophorin  dicitrimtm  cancel- 


CHA  558 

latum  unum  ,  Chafdium  orobeum  unum ,  cazx.ulin  di- 
rodinum  habens  ornaturam  auream  ,  &c.  XaVeLc v , 
Achmeti  c.  22 6.  249.  &  in  Synodo  Florentina. 
VideMeurlium  [&  doliarium  mediae  Graecit. 

in  Xcttrhev.  ] 

l.  CHASE  A ,  [Venatio,  Gall.  Chajfe.]  Vide  Caciare. 

f  2.  CHASEA,  V  ia  per  quam  aguntur  animalia. 
Vid  eChacea. 

f  CHASE  ATI.  Vide  Cafati. 

CHASF ALLIUM,  Tabulatum,  Species  lignei  pro¬ 
pugnaculi,  Gall .  Ecbauffaut.  Compromilfuman. 

1  341.  tom.  2.  Hifc.  Dalphin.  pag.  429.  Item, 
quod  muri ,  Cbasf allia  ,  fchiffa,  muita  &  omnia  alia 
facta  &  conftrulta  ad  refifiendum  dicto  Dom.  Dalphino 
...  a  tempore  dijfcntionis  noviter  orta  inter  dictum  Dal- 
phinum  &  ejus  gentes  burgenfes ,  &  populares  dicta 
villa  de  Romanis,  c  ater  a  tollantur  omnino  ,  &  ad  fta - 
tum  priftinum  per  omnia  reducuntur N ide  Chaf alius. 

CHASII.  Vide  Affafini. 

•{[  CHASLANIA,  Idem  quod  Cafiellania  ,  Gallice 
Chdtellenie.  Inquilitio  anni  1220.  pro  loco  Ca- 
preriae.  Hili.  Dalphin.  tom.  1.  pag.  123.  Dom. 
G uillelmus  Falaveus  cfi  homo  ligius  Comitis ,  &  tenet 
de  eo  medietatem  Cbajlania  de  Cbaureres  ....  Petrus 
Albert  eft  homo  ligius  Comitis ,  &  tenet  de  eo  tertiam 
partem  Cbajlania  de  Cbaureres.  Hoc  eft ,  tertiam 
partem  diftridus  ad  Caftellum  dc  Cbaureres  per- 
tin  -  tis. 

•I  CHASSIA  ,  Capfa  Reliquiarum  Sacrarum,  Gall. 
ChaJJe.  Locus  eft  in  Capiternurn.  Vide  Cafiia  <3c 
Capfa  3 . 

CHASSIPOLLUS,  vel  Ch  assi  pullus.  Vide  in 
Cacepollus. 

CHASTANERIA  ,  Caftanetum,  Locus  caftaneis 
conlitus,  Gall.  Cbataigneraie.  Obituarium  S.  Ge- 
raldi  Lemovic.  fol.  3  2.  Debent  annuatim  xxv .  [oli¬ 
dos  levandos  . .  .&  [aper  fextarios  nemoris  &  Chafia- 
nerie  exiflentis  in  claufo.  Vide  Caftanaretum. 
Chastanherium,  Eadem  notione,  femel 
legitur  in  Recognitionibus  Rupifalvae  num.  18- 
cap.  41 .  de  Vouta  fol.  76.  in  Archivo  Principis 
de  Rohan ;  Cbaftanheria  pluries  pag.  feq. 
CFIASTO,  Pala,  Gall.  Chaton.  Chronie. S. Mar- 
tini  Lemovic.  apud  Stephanotium  to.  2.  Fragm. 
Hift.MSS.  Anno  mccxlii.  .. .  Ibi  etiam  inventus  e(t 
annutus  aureus  qui  eft  in  brachio  S.  Martini ,  quem  ego 
ibi  poni  feci ,  ubi  funt  Chafto ,  erant  ibi  duo  lapides , 
Sapphirus  &  Jammaicus ;  S apphirus  fuit  furatus :  ac 
etiam  annulum  hac  vice  recuperavi.  In  Chafto  ubi  eft 
Sapphirus  eft  dens  B.  Martini ,  quem  habuimus  deSo- 
lemniaco ,  quando  volebamus  adificare  Monafterium. 

CHATUS,  Monetae  aures  Species.  Charta  anni 
1459.  Vendidit  pretio  &  nomine  pretii  quatuor  Flo- 
renorum  de  Rege  inc  amer  at  orum  de  Trez.eno ,  quod  qui¬ 
dem  pretium  confejfus  fuit  habnijfe  &  recepijfe  in  Cha- 
tis ,  &  alia  pecunia.  In  Adverfariis  Peirefcii  haec 
legi :  Nota  qu  ’ audit  an  1465.  les  efpeces  de  moti - 
noies ,  qui  couroient  pour  lors  ,  eftoient  telles ,  fcavoir 
Arnulfins  v  alant  s  un  Ducat  &  demy  piece.  9  8  •  Du- 
cats  faifoient  208.//.  trois  Lions  valloient  7 .  II.  trois 
efcus  un  florin  de  Pape ,  &  un  florin  Chatti  valoient%. 
ff.  1 .  f  Apud  Robertum  Cenalem  lib.  de  Ponde- 
rib.  &  menfur.  Maille  au  Chat  vocatur  :  Minoris 
nota  funt  aurei  nummi  ,  quos  appellant  Mailles  au 
Chat,  nempe  1  3.  ceratiorum.  [In  veteri  doliario 
Sangerman.  MS.  num.  501.  Chati  pondus  decem 
dragmis  appenditur  ,  qui  etiam  d  quibufdam  Cafatus 
nominatur.]  Vide Chapotenfes. 

CH  A  VAGIU  M  ,  Capitis  cenSus.  Vide  in  Ca¬ 
pitale  5. 


559  CHA 

CHAVALCATA,  Equitatio,  ad  quam  tenebafe- 
tur  vaflalli ,  cum  Dominus  feodalis  pergebat  in 
exercitum,  Gall.  Chevauchee.  Legitur  in  voce  Hc- 
Jlis.  V idc  Cavalc-ata  in  Caballus. 

^Chavalchia,  Eadem  notione.  ChartaGuido- 
nis  Comitis  Flandrenfis  an.  123  7.  in  Tabulario 
S.  Bartholomaei  Bethunienfis :  Liberi  &  immunis 
erga  Dominum  Betbunienfem  ab  omni  exercitu ,  ab  ora¬ 
rii  Chavalchia  ,  &c. 

f  Ch  av  algata  ,  Eodem  fignificatu.  Locum  vi- 
delis  in  Complainta. 

f  Chavalgi  a,  Idem  ;  hujus  exemplum  refertur 
in  Efcbargaita  poli  Scaragayta. 
CHAVALLAGIUM ,  Hordei  aut  avenae  prsefta- 
tio  pro  Caballis  Dominorum  alendis.  Hili.  Dal- 
phin.  to.  1 .  pag.  123.  coi.  1 .  Senefcalla  de  Vtjilia 
levat  de  feudo  Chavallagium  in  mandamento  ,  &  dat 
inde  Comiti  36.  [extaria  avena.  Recognit.  Albeeri- 
poe  in  Regelto  Probus  fol.  67.  Unus  illorum  debet 
Jlarc  in  dicto  curtili ,  &  ille  debet  ejfe  liber  &  immu¬ 
nis  a  cav algata ,  &  d  Cbavallagio ,  &  a  palea  ,  &  d 
clau furis.  Vide  Caba! lacum. 

5F  CHAVANARIA.  VideCabannaria. 

CHAVANIADA,  Idem  quod  Cbevaucheia.t  feu  ho- 
flis.  Charta  A.  Comitis  Inculifmenfis  ann.  x  1  91. 
ex  Tabulario  S.  Eparchii  fol.  x  2.  Dedi. .. .  Ec- 
clcjitzfandli  Eparchii  illam  confuetudinem  ,  qua  dicitur 
Vft jive  Chavaniada  ,  quam  habebam  in  hominibus  S. 
Eparchii  de  valle ,  ubicumque  Jint  in  parochia  S.  Au¬ 
dii  ,  ut  amodo  pradifti  homines  &  b  are  des  eorum  libe¬ 
ri  Jint  in  perpetuum ,  &  abfoluti  ab  illa  confuetudine  , 
qua  dicitur  Oft  jive  Chavaniada.  Occurrit  rurfum 
in  alia  Charta  ejufdem  Comitis  an.  1  i^i.f  Vide 
Chavalcata.  ] 

CHAVAR1NA,  Species  armorum,  cui  forte  fub- 
Jditutum  efl  illud  fclopeti  genus ,  quod  vulgo  di¬ 
cimus  Carabine :  frequens  ell  b.  &  v.  commutatio. 
Hili.  Dalphin.  tom.  2.p.  3  2 6.  inExtrado  com- 
puti  ann.  1556-  Item  quadraginta  fex  inter  lanceas 
&  Chavarinas  &  venabula  1111.  f  u.d.gr. 

%  CHAV  ARIUM ,  Tinnitus  &  vociferationes, quoe 
vulgo  dicimus  Charivari.  Vide  in  Caria. 

51  CHAVAUGIA  ,  Idem  quod  Chavalcata.  Spicii. 
Acher.  tom.  9.  pag.  183.  Burgenfes  Bella -villa 
non  tenentur  ire  in  Cbavaugia  niji  de  gratia. 

51  CHAUCIDA,  Agger  feu  via  lirata ,  Gall.  Chauf- 
fee.  Charta  Godefredi  I.  Lotharingise  Ducis  ann. 
1140.  apud  Miraeum  tom.  2.  pag.  821.  Nec 
quicquam  exigatur  ab  eis  occajione  ftratarum  publica¬ 
rum  ,  quas  Chaucidas  vocant ,  vel  etiam  pontium  repa¬ 
randorum.  Vide  Calcea. 

CHAU  DI  MELIA,  feu  Chaudemelle.  Vide  Calida 
Melleia  in  Mejleia. 

51  CHAVECIUS,  f.  ^dituus,  Gall.  Cbefecier.  Com- 
putus  ann.  1202.  apud  D.  Brujfcl  de  Feudorum 
ufu  tom.  2.  ad  calcem  p.  clvii.  coi.  2.  Expenfa  ... 
Canonici  Ebroiarum  x.  lib.Andeg.  Ad  ChaveciumB. 
Maria  Ver  nonis  xlvi.  /.  Andeg.  Vide  Capicerius 

51  CHAVERNICA  ,  Mendum  pro  Tavernica.  Vide 
in  hac  voce. 

CHAVESEIA.  Vetus  Charta  in  Monallico  Anglic. 
tom.  1 .  pag.  329.  Unam  carucatam  terra . . .  cum 
pertinentiis  fuis ,  in  toftis ,  &  croftis ,  in  pratis  &  paf- 
cuis  ,  &  Chavefeis.  Vide  Chacea. 

51  CHAVESTRAGIU  M,  Qpod  ab  eo  qui  emit 
equum  peraccellionem  datur  famulo  feu  agafoni 
venditoris ,  apud  Dalphinates  Chaveftrage ,  a  Che- 
veftre,  capillrum.  Extradum  ex  computo  J.  Hum- 
berti  fub  Guigone  Dalphino  an.  1328.  Item  die 
€■  fjulii  garcifero  Dom.Humberti  de  Cruce  pro  Cha- 


CHA  560 

v: fragio  unius  equi  ,  quem  emerat  Dominus  a  diilo 
Doni.  Humberto  vi.  tar.grojf.  Vide  Capi  fragum. 

«j[  CHAUFAGIUM,  Lignatio, Gall. Cbaufage.  Char¬ 
ta  Gaufridi  Vicecomijis  Cailrodun.  ann.  1  202. 
Concedimus . . .  mortuum  nemus  in  noftro  defenfo  ,  fct- 
licet  ad  Chaufagium  Canonicorum  ,  qui  apud  Choam 
divinum  officium  celebrabunt.  Occurrit  in  Charta 
Theobaldi  Comitis  ann.  121  5 .  ex  T abular.  Ca- 
benfi  pag.  170.  &  in  Chartulario  S.  Vincentii 
Cenoman.  fol.  1 6 .  V ide  Chafagium. 

f  Chaufatgha,  Eadem  notione  legitur  in  voce 
Lemnia. 

CHAUFECONS,  Camini  fpecies.  Computum 
Joannis  1'Oncle  Praepofiti  Parilienfis  ann.  1333. 
Pro  duobus  caminis ,  Gallice  Chanfecons ,  tu  Camera 
Regina  f  altis ,  &c. 

CHAU FRER!US,f.pro  Cofrerius, Faber  capfarius, 
Gall.  Cofretier ,  a  voce  Cofre ,  Capfa.  Tabularium 
Volienfe  fol.  6  2.  vcrfo  :  Audiente  Petro  Alonacbo 
Rainaldi  Prepojito  ,  Bernardo  fabro  ,  Petro  Geraldo 
Chaufrerio.  V  ide  Cofferum  &  ibi  Coffrarius. 

«1 1.  CHAUMA,  k avfxct,  JBftus ,  apud  Muratorium 
tom.  3.  pag.  435.  coi.  2.  in  Vitis  Rom. Pontif. 
jjuta  vero  aflivum  Cbauma  imminebat ,  &c. 

5[  2.  CHAUMA  ,  Altera  notione.  Vide  Calma. 

5[  CHAU  MOTA.  Vide  in  Calma. 

5[  CHAUMPERT ,  apud  Thomam  Blount  ex  Litte¬ 
ris  Edwardi  III.  Et  quod  tam  pradicla  xx.  virgata 
terra  ,  quam  terra }  unde  dicla  quaterviginti  quarteria 
frumenti  annua  proveniunt ,  de  nobis  in  capite  per  fer¬ 
vidum  vocatum  Chaumpert,  videlicet  nndecimagarba , 
nobis  per  manus  tenentium  terrarum  earumdem ,  an¬ 
imarim  folvenda ,  tenentur.  Vide  Campipars. 

%  CHAVRENUS ,  Canterius ,  Gall.  Chevron .  Hili. 
Dalphin.  tom.  2.^ag.  325.  coi.  2.  in  Extr  do 
computi  ann.  1336.  Item ,  per  eafdem  informatio¬ 
nem  &  relationem  Bajllivi  &  magiftri  Nicolai  habe¬ 
tur  ,  quod. . .  diclmn  palatium  eft  bene  coopertum  de 
optimis  pafiibus  cie  mclctce  bene  clavellatis,  &  inipfa 
coopertura  funt  xxxi.  Chavreni  cum  grojjis  clavellis 
clavellati  &  alia  lignamina  oportuna. 

CHAUSSEPOYN,  inter minilleria  facra.  Vifitatio 
Thefaurariae  EcclefiasS.  Pauli  Londinenlis  ann. 
1295.  Item  calix  argenteus  ,  .  . .  unum  Miffale  pre¬ 
tii  20.  fol.  ummCbauffepoyn  pretii  30.  folid.  2. Cor¬ 
poralia  benedicta  in  uno  cajo ,  &c. 

f  CHAZ,  Navis  fpccies.  Vide  Gatus. 

5f  CHAZALE ,  Chazalis.  Vide  in  Cafalc, 

CHAZ  ARI.  Vide  Cathari. 

«[[  CHAZETINA.  Miracula  B.  Simonis  Erem.  Au- 
gullin.  tom.  2.  SS.  April.  pag.  828.  fjuravit quod 
ejus  filius  occajione  unius  jorevam  feu  Chane  tina  cre- 
pavit ,  jam  funt  odio  anni  &  circa  ,  &  jie  fietit  cre¬ 
pat  us  &  devafatus  tifque  ad  tempus  mortis  B.  Simo¬ 
ni:.  Dodilfimus  Henfchenius  ,  qui  primum  hae- 
lerat  in  exponendis  vocibus  forevarii  &  Cha%,eti- 
na  ,  tandem  in  Onomaftico  ad  calcem  Ch anetina 
reddit  per  titivillitium.  An  rede  ?  Ital.  Guaz.ettino 
varia  fignificat  cupediorum  genera.  An  indeC/;**- 
5 letina  ? 

«jCHECOVA.  Charta  ann.  972.  in  Appendice 
Mareae  Hifpan.  coi.  899.  Albas  duas ,  amici  os  duos 
flolas  duas ,  cafulas  duas ,  phanones  duos ,  calice  uno 
argenteo  cum  fua  patena,  Checovas  duas,  &c.  Fere 
crediderim  urceolos  elfe  intelligendos ,  Gall.  Bu- 
rettes,  quod  in  hac  tota  ornamentorum  <5c  vafo- 
rum  enumeratione  nulla  fit  urceolorum  mentio. 
Vide  Caucus. 

f  CHEINFE  ,  vel  potius  Chexnse,  Indulium. 
Cgmputus  anni  1201.  apud  D.  Bruffel  de  Feudo¬ 
rum 


56 1  CHE 

rum  ufu  tom.  2.  ad  calcem  p.cci.  coi.  2.  'Prox  r.  C 
ulnis  tela  ad  cami  {i as  puerorum  &  ad  urium  Cheinfe  , 
xxii./.  Pro  mappis  efl  tualliis  xi ./  Vide  Campfllis 
poft  Camifa. 

CHEKERATUS,  Telfelatus,  a  voce  AnglicaC/w- 
ker ,  telfella.  VilitatioThefaurariae  S.  Pauli  Lon- 
dineniis  an.  1295.  Capa  cum  nodulis  Cherkeratis  ,  ( 

fubtilis  operis  .fatla  de  Cafitla  Epifcopi  Falconis. 
CHEKMANENTES ,  vel  potius,  Cherkmanenies , 
Iidem  qui  infra  Circamanni.  Charta  Margaretae 
Comitilfse  Flandrisean.  1  2  5  1 .  e  Chartulario  Lc- 
cleliae  S.  Audomari  :  Similiter  Cbekinanentes  Ec- 
clefu  S.  Audomari ,  7/d  omm  dixerunt  illud  quod  Bal- 
livus.  Vide  Circamanaria.  1 

CHELA ,  Brachium ,  lacertus ,  a  Graeco  K»x» ,  for¬ 
ceps  cancri.  Abbo  de  oblidione  Lutetiae  a  Nor- 
mannis : 

Arx  fpeculans  nudis  quoniam  Cbelis  inimicus  ! 

Ingeminat  populus  certamen ,  <fl  ore  patenti 

Er  citus  taxos  arcus  convertit  in  uncos. 

CHELANDIUM,  Chelandrium,  Chelindrus, 
Salandra  ,Salandria  :  Navigii ,  quod  Graeci,  feu 
potius  Byzantini  Scriptores  ,  ^exdvlicv  vocant , 
lpecies.  Lpillola  Ludovici  II.Imper.apud  Baron. 
ann.  S  7 1 .  n.  7 6.  Nam  ifle  Stratigus  Georgius .... 
non  tamen  [afficit  obviare  ,Ji  plures  inimicorum  naves 
ex  parte  qualibet  apparerent ,  non  videlicet  nifl  pauca 
Chelandia  poffldens.  Anonymus  Barenlis  in  Chron. 
ann.  1051.  Mifttque  illos  Cbelandiis ,  &  direxit 
CPolim  ad  Monomacho.  Ann.  1064.  Et  GosloUuo 
perilavit  cum  fuis  ac  Petrino  ,  efl  Chelandia  incende¬ 
runt  naves  qua  veniebant  de  Calabria.  Vide  Joann. 
VIII.  PP.  Epifl.  4 6.  ubi  perperam  fcribitur  ache- 
landia.  ItaCedrenus  pag.  466.  Conftantinus  de 
Adm.  Imp.  cap.  8.  &  alibi  vocem  ^eXavcTw  ufur- 
pant.  VitaS.  Nili  Junioris  pag.  1  o  2.  YLXoyhra.ro. .. 
xet]airxtvd<rai  r d  Xeyo/xiva  %exdvh a.  Ex  quibus  ,  ni 
fallor,  emendandus  locus  infignis  apudArria- 
num  in  Periplo  maris  Rubri  p.  3  6 .  Edit.  1533. 

Ev  oT;  ro77ixd  [Aiv  eg-iv  nsXoia  /aefyi  Ai/uuf)ixiii  ^apaXeyo- 
fjLtvct  thv  yov.  erepa/f  ex  juovc^vXuv  nrXoioov  fatyi^rav  dqne, 
i^tvf /joivuv  ,  Aryo/aeva.  idvyagx.  Ta  fi  eh;  rrn  %gvir»v,>C) 
fit  rov  Tayfxv  ,  xoXavho^WTa  ra  /xlyi^a. 

Hoc  enim  loco  legendum  puto,  xexdvl  ia ,  oWa  ra' 
fjseyi^a..  Ita  ut  navigiorum  illorum  alia  ,  Sangara 
appellata ,  ex  majoribus  trabariis  invicem  j undis 
conflata  ,  alia  maxima  ,  Celandia  dida  luerint  > 
atque  inde  ejufmodiChelandiorum  ufum  a  bar¬ 
baris  illis  ac  Indis  gentibus  accepilfe  Graecos  par 
fit  credere  :  licet  quidam  Graecam  originem  vo¬ 
cabulo  illi  accerfant ,  ut  Lexicon  Graec.  MS.  Reg. 
Cod.  2662.  KoXalvTlOV  ,  /JUKfOV  ‘&AolXplOV  ,  d.770  [XeTO.- 
CpCpcTc  TK  KiXOTOt  IVTOsS  ,  W  £<?  CtVHp  eTTlxddnral.  QUHin 

quidem  originationem  attigilfe  etiam  videtur 
Ugutio  ,  cui  Celandria  vel  Celendria ,  dicitur  navis 
qua  cito  currit ,  vel  velociter  in  ydro  ,  i.  aqua.  Porro 
occurrit  pallim  vox  Cbelandium  ,  apud  Paulum 
Diacon,  in  Hili.  Mifcell.  &  Anadaliumin  Hillor. 
Ecclef.  quam  plerique  e  Scriptoribus  Latinis  cor¬ 
ruptam  ,  &  perperam  elatam  ,  ufurpant.  Nam 
Chelindra  ,  pro  Cbelandium  ,  dixit  Matthaeus 
Paris  ann.  1238.  Obligavit  fe  Imperator  ad  100. 
Cbelindras  efl  jo  ■  galeias  ducendai  ultra  mare. 
Chelandra.  Fridericus  II.  Imperat,  in  Epilt. 
univerlis Cruce  lignatis  apud  Marten.  to.  i.Am- 
plilf.  Colled.  coi.  1198.  Centum  infuperChelandras 
habere  ac  quinquaginta  galeas  pro  duobus  millibus  equi¬ 
tum  certis  terminis  pajfagium  exhibere  folemniter  con¬ 
flit  uti  s  . . .  Tandem  inflante pajfagio  t  navigia }  Cbelan- 
dras ,  . , . .  duci  fecimus  efl  parari. 

Tom.  II. 


CHE  '562 

1h.ee andrium.  Luithprandus lib.  5. cap. 4 .Hu- 
go  Rex  Confiantinopolim  dirigit ,  rogans  Imperatorem 
ut  naves  Jibi  cum  Graco  igne  tranfmittat ,  quas  Cbe- 
landria  patrio  fermone  Graci  cognominant.  Et  cap.  6. 
Nuntiatum  efl  Romano  1  5  .  flcmi flati  a  fe  habere  Che- 
landria. 

"helindrus.  Guillelmus Apul. lib.  j.Rer.Nor- 
mannorum  : 

Et  contra  V enetum  naves  Danaumque  Cbelindros 
Certamen  navale  parant. 

Et  infra :  -  > .  . 

Innumeros  bello  Danai  duxere  Cbelindros. 

Utitur  ibi  pluries. 

Malandria.  Andreas  Dandulus  in  Chronie.  MS. 
ann.  842.  Duces  itaque  duas  naves  bello  aptas  ad 
fua  tuenda  loca  mi  ferunt , qua  more  Gr  acorum  Zalan - 
dria  ditia  funt ,  nunquam  anfea  apud  Venetos  u Jit  at  a. 
jalandra  ,  &  S  a  i.  a  n  d  r  i  a.  Guibertus  lib.  3.  de 
pignerib.  SS.  cap.  5 .  §.  3  .  Salandra  autem  naves  di¬ 
cuntur  fla  faliendo  vocata.  Idem  de  Vita  fua  lib.  3 . 
cap.  13  .Et  ec  ce  immanium  }quas  multum  verebantur  t 
piratarum  confpiciunt  fibi  ingruere  ex  adverfo  Salan- 
dras.  Ditmarus  lib.  3 .  pag.  3  3 .  Salandria  quid  Jit , 
vel  cur  ad  has  pervenerit  oras ,  breviter  intimabo  :  hac 
efl  ut  profatus  fum ,  navis  mira  longitudinis  &  celeri¬ 
tatis  ,  &  utroque  latere  duos  tenens  remorum  ordines  3 
ac  1  50.  nautas.  A  Guibertohaufit  quae  habet  Go- 
belinusPerfonain  Cofmodromio  aetate  6.  c.49. 
ubi  haec  fubdit  :  Et  temporibus  noflris  tales  naves 
apud  Italicos  Galea  nomine  nominantur  ,  &  prout  di¬ 
cit  Huguccio  Celimdria  ,  vel  Celindria ,  dicitur  apud 
Latinos  navis  celox ,  &  apud  Gr acos  dicitur  velox  vel 
celonis  fle  corrupto  nomine  apud  quofdamSulandria 
nominata  videtur.  Hifce  diluendis  non  immoror, 
f  Salandrus.  Annales  Genuenfes  lib.  4.  ad  an. 
1207.  apud  Murator,  tom.  6.  coi.  395.  Menfle 
vero  Junii  dum  naves  Jeptem  cum  galeis  &  Salandro , 
aliifque  lignis  flubtilibus  de  ultra  mare  redirent ,  & 
prope  civitatem  in  partibus  Nervi  notie  pervenijfent , 

C '?c. 

Chelandurus, c? pro  minori  Chelandio, 
dixit  Theophanes  pag.  316. 

Calannus,  nollris  Cbalan.  Nam  &  a  Chelandiis 
feu  eorum  formanomen  mutuati  funt.  Tabular. 
Vindoc.  Monalierii  fol.  234.  Domna  AI athil dis 
in  unoquoque  Sabbato  habebat  plenum  Calatinum  de 
ramalibus  ipjius  bofei  ad  fe  calefaciendum.  [  Fliltor. 
Monalierii  S.  Florentii  Salmur.  apud  Marten.  to. 
5.  AmplifT.  Colled.  coi.  1  1 19.  Telonium  autem 
aqiu  Ligeris  omnium  navium  feu  Calatinorum ,  &c.  ] 
Philippus  Alouskes  in  Philippo  Aug. 

Jl  tant  d  mande  foldoiers , 

Nes  &  Calans ,  &  marouniers. 

Chalannus,  in  Archivo  Xenodochii  S.  Joan- 
nis  Andegav.  Conflantia  Comitis  Conarii  filia  ,  Du- 
cijfa  Britannia  ,  Comitijja  Ricbemundia  ,  domui  B. 
Jobanis  Hofpitalis  Andegavenfls  quietavi  Cbalannum 
fluum  ,  qui  necejfaria  fua  portabit  in  anno  ab  omni  con- 
fluetndine. 

Chalandus,  in  Hili.  Monaft.  S. Nicolai  Andeg. 
in  Charta  Gaufredi  Comitis  Andeg.  &  in  Geftis 
Guillelmi  Majoris  Epifcopi  Andegav.  cap.  24. 
Ita  etiamnum  hodie  Cbaland  Andegavenles  vo¬ 
cant.  Le  Roman  de  Guillaume  au  Court-nez. .  MS. 

II  efl  fi  horne  ont  un  Cbalan  loe. 

Le  Roman  de  Gaydon  MS. 

(fluant  Ferratis  iert  en  mer  en  unCb alant. 

Le  Roman  de  la  Prife  de  Hierufalem  MS. 

Jfluant  B  ari  at  font  venus ,  on  ot  ajfes  Cbalans , 
De  ner-  &  de  galies ,  qui  par  mer  font  corrans. 

Nn* 


563  CHE 

Lc  Roman  de  Jordain  MS. 

Pnis  pint  les  piez. ,  seft  faillis  dou  Cb  alant. 

Alibi ; 

A pprcftez  tnoi  &  b urges  &  CbaUns. 

M  ai  it  re  Faeces : 

Nez.  &  bafteaus  &  CbaUns  faire. 

Alibi  : 

Chalans  &  efcheis  quant  qiiil  en  pout  trouver. 
Regeftum  Ludovici  Ducis  Andegav.  pag.  40. 
cup.  Bu  Trefpas  de  Loire :  Pour  C balant  portant  mai- 
foti  4. fol .  pour  fentaine  portant  marchandie  ou  atttres 
cbofes  2.  f.  pour  Chalan portant  le  double  ou  plus  6.J. 
Com  putum  ^omn.Caucbon  T  hefau  rari  i  Guer.ra- 
rum  an.  1378 .  H  Huguenin  Pongy  notonmer  ,  pour 
azwr  mette  par  cane  en  fon  Chalan  de  Nevers  a  San- 
eerre  certainefinance ,  &c.  Adde  Conluetud.  Baio- 
nenfem  tit.  4.  art.  1  3 .  &  Stabilimenta  S.  Ludo¬ 
vici  lib.  i-cap.  143* 

4[Chalonn ium, apud Lobinellum  to.  2.  Hiftor. 
Britann.  pag.  563.  Deinde  venit  equus  ufque  ad  flu¬ 
vium  Ligeris ,  &  ibi  fe  pofuit  in  modico  Cbalonnio  ,  & 
ufque  ad  Glonnam  fuper  Ligerim  fe  a  ferri  fecit. 

Obfervandum  praeterea  Willelmum  Hedam  in 
Hift.  Epifcop.  Trajedl.  accerfere  Zelandi*  ety- 
,  inon  d  Graco  vocabulo  Cbilindras  ,  quod  navem  Jigni- 
ficat ,  quaft Cbyltndriam  vocare  ( inquit )  po (femus. 

«U  CHELE  ,  Eft  fignum  celiquod  dicitur  libra.  GlolT. 
MS.  S.  Andre*  Avenion. 

«[  CHELIDONIACUS  Gladius  ,  Ferrum  latum ,  cu¬ 
jus  duplex  mucro  ac  bifurcus  in  modum  cauda  hirundinea 
formatur ;  unde  &  Chelidoniacus  dicitur.  Ilid.  lib.  1  8 . 
Orig.  cap.  6.  Male  Celidoniatus  ,  in  GloiT.  San- 
German.  MS.  num.  501.  ficut  &  apud  Lauren¬ 
tium  in  Amalthea,  Inmodum  cauda  leonis ,  pro  Hi¬ 
rundinis  s  enimGraece  ,  unde  Chelidoniacus , 

hirundinem  fignificat ,  non  leonem. 

f  Chelidonius  Mucro  ,  Eadem  notione,  in 
Agnelli  libro  Pontif.  apud  Murator,  to.  2 .  p.  x  5  5 . 
CHEL1NDRA  ,  Chelindrus.  Videluprain 
Chelandium. 

41  CHELLA  df.  Seda  ,  Spira  fetae,  Gall.  Echeveau 
de foye. Tabular.  S.  Petri  Vofienfis  fol.  7.  v°-  Omni¬ 
bus  hominibus  notum  fit ,  quoniam  Alaidis  uxor  Geraldi 
Roflniaci  dedit  Domino  Deo  &  S.  Petro  Fojtenfi  in 
manu  Rainaldi  Monachi  filii  fui  totum  quod  habebat  in 
manfo  de  Clian  pro  falute  anima  fit  a.  Hoc  audierunt  & 
conce ferunt  filii  ejus  Ugo  &  Petrus  Roflniaci.  Hujus 
rei  auditores  Bernardus  Prejbyter  de  Sadra  &  Geral - 
dus  Arnaldi.  Deditque  &  Rainaldus filius  fuus  per  hoc 
unam  Chellam  de  feda. 

CHELYNDRUS,  pro  Chelydrus.  Eli  autem  Chely¬ 
drus  ,  coluber ,  otfii  xfo-uchps  ,ut  ell  in  GlolT.  Grsc. 
Lat.  MS.Fulbertus  Carnot.  Hymno  de  S.  Panta- 
leone :  Mortuus  refurgit  infans ,  &  Chelindrus  findi¬ 
tur.  Alanus  inParabol.  e.  6. 

Nonne  Chelindrorum  moriuntur  morjibus  illi. 

Sic  porro  paffim  apud  Scriptores  Eccleliafticos  & 
in  Vitis  Sandtorum  Diabolus  indigitatur.  Beda  in 
Vita  S.  iEdelwaldi : 

. 'Torvive  cruenta  Chelydri 

Tela ,  quibus  viclor  confregerit  obvius  armis . 
Idem  in  S.  Guthberto  cap.  1 1 . 

Ne  vaga  peftiferi  ludat  vos  aura  Chelydri. 
Jonas  in  Vita  S.  Euftafii  Abb.  Luxov.  n.  8.  Exar- 
jit  more  folito  lividus  adverfus  Sanctorum  famam  Che¬ 
lydrus.  Petrus  Neapolitanae  Eccl.  Hypodiaconus : 

Plaude  puella  diu  religata  fraudeCelydri. 

Adde  Chriftianum  de  Scala  inVita  S.  Ludmillae 
pag.  44.  Rabanum ,  Flodoardum  lib.  14.  Poem. 
j  8.  Fridegodum  in  Vita  S.  Wilfridi  cap.  9.  &c. 


CHE  564 

[Vocem  dictam  putant  a  Teftudo,  pro¬ 

pter  duritiam  ,  &  £cf«p,  Aqua  ,  quod  aquatilis  fit 
Chelydrus.  Servius  cui  lavent  Gloii.  Gr.  Lat.  pri- 
mum  laudatae ,  Chelydrum  ,quafi  Cherfydnmfixy- 
5-ce, Terra,  & y«A»p, Aqua, quod amphibius  fit, dici 
credit,  fedutrumq;  diftinguitLucanus  1.  9.  75  o. 
Natus  &  ambigua  coloret  qui  Syrtidcs  arva 
Cherfydros ,  trattique  via  fumante  Chelydri .] 

41  C  eli  dru  s ,  Eadem  notione,  in  Carmine  Ele¬ 
giaco  Ernoldi  Nigelli  pro  Ludovico  Imperatore 
apud  Murator,  to.  2.  part.  2.  coi.  3  7. 

Jfiualiaper  mundum  confregit gefta  Celidril 
Chriflicolis  ceffit  munera  quanta  quidem  ? 

CHEMA  ,  Menfuroe  nomen  ,  duobus  cochleariis 
conftantis.  Vetus  audior:  Duo  cochlearia  Chemam 
faciunt. 

4f  CHEMAGIUM,  Cheminagium.  Vide  infra 

Cheminus. 

41 CHEM ASTRUM ,  Veflis  byemalis ,  in  Amalthea , 
ex  Polluce  apud  quem 

CHEMINUS,  Chiminus,  Via,  iter  ,  ftrata :  ex 
Gallico  ,  Chemin.  Leges  Edwardi  Confefl'.  cap. 
12.  Alia,  (  pax  Regis  )  quam  habent  4.  Chemini , 
IV atlingftrete ,  Tofe  ,  Hikenildftrete ,  &  Ermingftrete. 
De  his  4.cheminis  Angli*  majoribus ,  vide  prae¬ 
terea  Leges  vernaculas  Willelmi  Nothi  cap.  30. 
&  Henricum  Huntindonenfem  lib.  1 .  cap.  2.99. 
Monafticum  Anglic.  to.  1 .  pag.  552.  Dedit  nobis 
in  cfcambium  Chimini ,  verfus  boficum  8 .  aeras.  Juftus 
Abbas  in  Serm.  ad  Ciftercienles  :  Ipfa  nojlra  ha¬ 
bitacula  urbibus  Jtmilia  funt  ,  &  ut  vulgo  dicitur ,  in 
Chimino  pofita  ,  commeantibus  quadriviatim  patent. 
Charta  an.  1227.  in  Tabui.  Ecclefiae  Meldcnfis 
pag.  3  2.  A  monte  Dolio  ufque  ad  Cherninum  ferra¬ 
tum  quod  vadit  de  Meldis  ad  Pontmorte.  [Occurrit 
alibi  non  femel.] 

Proprie  autem  &  peculiari  fignificationc  Che- 
minnmv ocari  annotat  Confuetudo  Claromonten- 
fis  art.  229.  viam  majorem,  quae  in  latitudine 
continet  3  2.  pedes  ,  proinde  minorem  Regia  » 
quae,  continet  64.  pedes :  majorem  vero  Via,  quae 
continet  16.  pedes.  Ita  etiam  Raftallus  Anglus  : 
Chemin  eftle  baut  voy  ,  l'ou  chefcun  horne  pafie ,  qui 
eft  appelle  Via  Regia.  De  vocis  origine  non  conftat, 
quam  Gallicam  veterem  putat  Bergerus  lib.  3 .  de 
Viis  Roman.  cap.  49.  §.  5.  Stephanus  Guichar- 
tus  in  Harmonia  etymol.  ab  Hebraeo  Chamac,  de¬ 
ducendam  putat ,  i.  circuire,  ambire,  declinare, 
ire ,  &  ambulare.  V ide  Pax  Regis ,  Fiaferrdta. 

41  Chi  mi  num  ,  f.  ut  mox  Cbeminagium.  Charta 
Stephani  Sacri- Caefar is  Domini  an.  1178.  pro 
Capitulo  Bituricenfi ,  apud  Thomafferium  in  Bi- 
turig.  pag.  139.  Confiietudines  omnes  quas  inparro- 
chia  Belli- loci  &  deCentrengiis  accipiebam  ,  videlicet 
arb annum,  biennum  ,pr apofitur am ,forisfattum  moneta 
furtum ,  murtrum ,  Cbiminum  ,  gladium  ex  trabium  , 
equitatum  meum  &c  . . .  Pro  quitatione  autem  harum 
confuetudinum  conftituerunt  mihi  Canonici .  .  .  in  ex- 
cambitionem  oclogmta  libras . 

Cbeminagium,  Telonium  feu  penfitatio  ,  quae 
in  foreftis  exigebatur  a  foreftariis ,  pro  plauftris  , 
&  equis  colonorum ,  qui  per  fuae  foreltae  baillivas , 
feu  limites ,  onera  portabant :  ex  Gallico  Chemi- 
nage.  Charta  Joannis  Regis  Angi,  pro  foreftis  , 
apud  Matth.  Paris  ann.  1215.  Nullus  For eft arius 
de  catero ,  qui  non  fit  Foreftarius  de  feudo  ,  reddens 
firmam  nobis  pro  bailliva  fua ,  capiat  Cbeminagium : 
fcilicet  pro  caret  a  per  dimidiem  annum  2 .  denarios , 
&  pro  equo  qui  portat  fiummagimn  ,  &c,  [  Charta 
Henricilll.  Regis  Angi,  inHift,  Harcur.  tom.4. 


5<5  5  CHE 

pag.  zzo6.  JjEiod  ipfa  &  earum  facc  effores  in  per¬ 
petuum  funt  quieta,  de  Cheminagio  per  omnes  fore jias 
nofiras  in  Comitatu  EfSarrici  &  Gloucefiria.  ]  Fleta 
lib.  z.  c.  4i.§.  25.  Item  inquiratur Ji  aliquis  Fo - 
rejiarius  de  feodo  ,  vel  alti  ceperint  finem  vel  mercedem 
aliquam  pro  Cheminagio  aliter  quam  ipfos  percipere  li¬ 
cet.  At  virdodus  contendit  legendum  in  Charta 
de  Forefta  laudata  ,  Cbunagium ,  itaque  haberi  in 
ipfo  textu.  Tabularium  S.  Cypriani  Pidavenfis : 
Jlanulphus  Altans  concejjit  .  .  .  confuetudtnes  omnes 
qua  habet  in  Buxia ,  &  Chinatgium ,  excepto  Forefia - 
gio  concedentibus' dominis  de  Ifia  .  .  .  Giraudus  Ber - 
lant  filiufque  ejus  concejferunt  Alonaflerio  S.  Cypriani 
confuetudinem  Chinatgii ,  &  catera  qua  a  fenioribus 
finis  de  Ifia  in  Buxia  obtinebar.  Cbemagii  vel  Chima- 
gii  meminitRaguellus  ex  Charta  an.  1387.  ait- 
que  elTe  praeftationem  vel  telonium  pro  ehemino- 
feu  via:  led  ,  aut  fallor  ipfe  ,  fallitur.  Eft  enim 
Chemagmm  idem  quod  Cimagium ,  j us  fcilicet  uten¬ 
di  fupremis  ramis  arborum  in  foreftis,  quos  Ci- 
«wdicunt.  Charta  Gaufredi  Liziniacenfis  Dom. 
Volventi  &  Merventi  ann.  1233.  qua  Eleemo- 
fynarise  S.  Thomae  Fontenacenfi  fuum  Chauffage 
concedit  in  lilva^  Mcrvcnt :  Ceefi  d  fiavoir  d  pren- 
dre  d  1’ufagc  de  la  maifion  devant  dite,  tant  cum  un 
cbevaux  ,  0  uns  afines ,  lor  en  porra  apporter  daus  Ci¬ 
vi  aus ,  &  daus  branches ,  qui  1  e mandront  aut  fervant, 
qui  de  ma  fiottrefi  devant  dite  tranebera  &  metu  a  fion 
chauffage  au  Signor  de  Fontenay.  Etji  lesbranibes  & 
la  Cimau  devant  dit  ne  fiojfifient  au  devant  ditfrcres  aut 
cbaujfage  de  os  &  datt  pauvrcs  de  la  maifion  devant 
dite ,  je  lor  ay  donne  tonge  cjrpouer  de  prendre  lor  bois 
fiec,  &c. 

^ Chi m  in  agiu  m  ,  apud  Rymer.  tom.  8.  p-9  5* 
coi.  z.Chmin agris ,  pificariis ,  molendinis ,  &c. 

CHENETELLUS  ,  Paftilli  lpecies.  Charta  Garini 
Abbatis  de  Vaileia  ann.  x  z  27.  ex  Tabulario  Ec- 
clefiae  Carnotenfis  n.  310.  Cum  ex  piadecejforum 
nofirorum  devotione  procejfio  Ecclejia  B.  MariaCarno- 
tenjis  ad  Ecclcjiam  nofiram  accedens  procurationem 
quarta  feria  Paficbalis  ebdomada ,  &  potum  cum  Che- 
netellis  in  vigilia  S.  fjoannis  Baptifia  deiollationis  fine 
contradictione  perciperet ,  quia  in  dicta  procurationis , 
&  potus  &  Chenetellorum  exhibitione  ,  ob  turbarum  in¬ 
flantium  nobis  importune  pluries  &  damnofie ,  fied  &  in- 
honefie  res  fieri  videbatur ,  Decanus  &  Capitulum  ejufi- 
dem  Ecclejia  ad  fugam  difeordia  ,  &  mutua  affectionis 
cufiodiam ,  &  evitanda  prorfus  incommoda,  praditiam 
procurationem ,  potum  &  Cbenetellos  nobts  inperpetuum 
quittavit ,  procejfione  B.  Alaria  Carnotenfis  ad  Eccle- 
Jiam  nofiram  mere  folito  prafatis  diebus  nihilominus  ac¬ 
cedente  ,  &c.  In  Charta  alia  ann.  1201.  num.  3  3  . 
Pafiilli  dicuntur  :  Nos  vero  in  recompenfationem  di¬ 
tiarum  procurationum  ,  putus  & pafiillorum  ,&c.  [  Li¬ 
ber  Ordinarius  Ecclefiae  Nivern.  300.  circiter 
annorum:  Ferta  fei  unda  P  a  fi  ha  prout  in  diePaficha. 
In  reditu  proceffionis  ad  Fontes  cantatur  profa  ,  Dic 
nobis  Alaria  ;  &  Ji  Jint  Canonici  (lagiaiii ,  debent  vi¬ 
num  bonum  &  Cbenetellos  in  capitulo  omnibus  de  cho¬ 
ro  &  tunc  vadit  ibi  proce /fio.  Haec  ex  Mercurio  Gal¬ 
lico  Martii  1  7  2  7.  ut  &  fequens] 

^1  Chen etrellu  s, Eadem  notione.  Statuta  Ec- 
clefiaeTullenfis  in  diem  Alcenfionis :  Ibi  olim  ( in 
epifcopali  domo  )  bibebatur  injcyphis  madrinis  & 
comedebantur  hofita  magna ,  Cbenetrelli  &  poma.  In 
quibufdam  locis  Belgii  etiamnum  Canefieau  vo¬ 
cant  cruftulum  triquetrum,  quod  Galli  dicimus 
Echaude. 

^  CHENEVERIA ,  Locus  cannabe  confitus ,  Gall. 
Cheneviere.  Charta  Hugonis  de  Caltellione  ann. 

Tom.  II. 


CHE  566 

i  zz6.  ini  abularioS. Germani  Parif.  Proxxvm. 
denar.  quos  habent  in  quodam  jardino  &  Cheneveriis 
&  aliis  cenjivis.  Ibidem  occurrit  Chanaveria  Sc  Cha- 
neveria.  Vi  de  Canabaria  ,  &  Cbanaberiam. 

CHEOLARE,  Follem  pedibus  propellere,  Cheoller, 
Choller  :  Ludi  fpecies  vicanis  noftris  in  Picardia 
familiaris.  Lambertus  Ardenfispag.  142.  Alat/Jit 
ibi  m  medio  agri  pafcui  quidam  cervijia  brajiatur ,  vel 
cambarius ,  ubi  ruflici  homines  vel  ad  Cheolandum , 
vel  etiam  herbandum  propter  agri  pafcui  largam  <fr  la¬ 
tam  planitiem  convenire  fiolebant.  In  Tabulario  ur¬ 
bis  Ambian.  eft  compofitio  inter  Simonem  Epi- 
fcopum  ,  &  Majores  &  Scabinos  ejufdem  urbis 
ann.  1323.  fuper  pluribus  controverliis ,  in  qui¬ 
bus  erat  ifta  ,  dece  que  h  Alaires  pri,t  1’efiuef  d  la 
Cbole  le  jour  de  JJuarefmel  en  le  terre  de  l’ Evefque 
&  de  l’  Eglifie.  Robertus  BourronusinHiftor.  MS. 
Merlini  :  Et  en  cel  camp  avoit  une  campaignie  d’en-> 
fant  qut  Ckouilloient.  Et  infra  :  Si  haucha  la  croche , 
Ji  en  feri  l'  enfant  en  la  gambe.W  idetur  ludo  ifti  vox 
indita  ,  quod  calcei  folea  follis  propelleretur. 
Charta  Caroli  Regis  Franc.  ann.  1387.  ex  Ar¬ 
chivo  Regio Les gens  du  pays  de  Vulgueffin  le  Nor- 
mand  &  la  foreft  de  Lyons  ont  accotifiume  de  eus  efi- 
battre  &  ajfembler  chafcun  anpour  Souller  &  jouer  a 
la  Solle l' un  contre  1’autre  devant  laporte  de  1'Abbaye 
de  nofire  Dame  de  Mortever  le  jour  de  Carefme  pre- 
nant ,  Crc.fjeu  dela  fioule  appellatur  in  Statuto  alio 
ann.  1 49  3 .  in  Regefto  caeruleo  Caftelleti  Parif. 
fol.  3  7.  [  Eft  autem  ludus  ille  in  ufu  apud  Gallo- 
Flandros,  quo  non  follem  pedibus  propellunt,  fed 
globulum  ligneum  ,  Soule  vel  Soulette  di&um  , 
quantum  poliunt  longius  ,  clava  protrudere  co¬ 
nantur.  ]  V ide  in  voce  Ludus ,  &  Diftertationem 
noftramB.  ad  Joinvillam . 

CHEOPINA,Quarta  pars  oenophori  Gallici, no- 
ftris  Cbopine.  Nancellus  inVita  Rami ;  Potio  vini 
bene  diluti ,  eaque  mediocris ,  &  infra  heminam  ,  quam 
Cheopinam  Graea  imitatione  dicimus ,  doro  t£ 

7 Ttvnv  •  quod  mutuatus  eftabhocBaifi  loco  deRe 
vafcularia :  Cheopma, une  Cbopine, aGrseco  ^Wmi» : 
quod  in  ea  tantum  funditur ,  aut  hauritur ,  vini,  quan¬ 
tum  homo  Jitibiindus  uno  bauflu  ad  fumer  e  pojfit.  His 
praeiverant  Budaeus  ,  Poftellus ,  &  Robertus  Ste- 
phanus  ,  quos  fequitur  Lancelottus.  Menagius 
omnes  improbat  in  Didionario  Etymol.  Gall. 
ubi  fimplicius  vocem  Cbopine  deducit  a  Cuppina 
diminutivo  Cuppa. 

CHEPHALAGRICUS ,  Mente  captus,  ni  fal¬ 
lor,  a  Graeco  «KpaX»,  Caput,  &  ,  Captura.  Vi¬ 

ta  S.  Bonifacii  to.  1.  Junii  p.  48  1 .  A. Similiter  & 
eos  quos  ira  phreneticos ,  odium  Chephalagricos  ,  error 
fiomachicos ..  .  fecerat ,  fanitati  reftituebat. 
CHEPPUS,  Carcer,  Gallis  olim  Cbep.  Polypty- 
chus  Fifcamn.an.  1235.  W alterius  le  S  anguier  te¬ 
net  unum  maf  agrum  cum  una  virgula  terre  de  feodo 
Cheppi  &  reddit  fex  denarios  ad  fefium  S.  Alarga- 
reta,  &  debet  Cheppum  cufiodire  w  domofua.  Vide 
CtPpus. 

CHERCFIAMBRUM.  Charta RichardiEpifc.  Co- 
ventrenfis  ,  in  Monaft.  Angi.  tom.  3 .  pag.  223. 
Duas  manfuras  in  Licbefeld}& fcoppam  Scherilai  Fa¬ 
bri  ,  &  Cherchambrum  :  qua  omnia  pradiclum  IVal-* 
terump  acifice  confiat poffediffe. 
CHERCHEMANIA.  Vide  Circamanaria. 
CHERCHEZ ,  Praeftationis  fpecies ,  in  Monaftico 
Anglic.tom.  z.  p.  1 1  7.  1  79. 

CHERIES.  HervaeusElienlisEpifcop.  apudOrde- 
ricum  Vitalem  lib.  6.  Erat  emm  aliquantulum  cor¬ 
pulentus  ,  medmris perfiona^  &  honefiam }  ut  ita  dicam* 

Nnij 


567  "CHE 

Cheriem  habebat.  Ubi  Cheries  idem  valet  quod  Gal¬ 
lis  ejufce  aetatis  C/jct*’,  vultus,  facies.  \ideCara. 
CHERINA,  Num  ager  cultus,  in  quo  frumen¬ 
tum  feri  confuevit ,  a  T eutonico  Kerno ,  Frumen¬ 
tum  ?  Teftamentum  Will.  Jordani  Comitis  Ceri- 
tanniae  ann.  1102.  Mareae  HiTp.  coi.  1225.  Re¬ 
linquo  S.  Martino  Canigonenji. . .  villam  En. . .  & 
ipfos  quartos  qui  funt  de  meas  Cherinas  &  equas  duas. 
....  Iterum  dimitto  . . .  omnes  dominicos  meos  oliva¬ 
rios  ,  quos  habeo  infupradUta  villa  ,  &  ipfos  quartos  de 
olivariis  ejufdem  villa  ad  luminari  a  omni  tempore.  Vi¬ 
de  Cherno. 

CHERISCEATUM.  Vid cCiric fetum. 
CHERSSMOS.  V  i  de  Cheritifrnus. 

CHERLSTADUNA  ,  Idem  quod  Arifiato ,  de  quo 
fupra.  Padus  Legis  Salicce  tit.  5  8 .  §•  4.  Si  quis 
Cherijladuna  fuper  hominem  mortuum  capulaverit ,  &c. 
[Eccardus  fufpicatur  Cherifiadunam  dici  potuilfe 
pro  Chrijlifiatua  ,  quae  non  rarofculpta  videtur  in 
fepulcris.  Pura  puta  fufpicio  elt ,  nullo  fatis  ido¬ 
neo  fundamento  fu b nixa.  ] 

CHERISTRUM ,  mendofe'pro  Tberifirum  ,  Ge¬ 
nus  pallii  mulieris.  Vide  in  hac  voce. 

CHERiTISMUS,  ^aifilur/ao?  ,  Salutatio  ,  Annun- 
ciatio  Deiparae  Virginis.  Analtafius  in  Leone  III. 
PP.  pag.  1  2  1 .  Fecit  ve  flem  de  chry fodabo  habentem 
Hijloriam  Nativitatis  &  S.  Simeonis  ,&in  medio  . . . 
Cberitifmum.  [Muratorius  legit  Cheritfnon ,  &  ex 
alio  MS.  Chertfmon.  ] 

^[CHERIUM,  Manualis  fafciculus,  ut  videtur, 
a  Graeco  ,  manus.  Polyptych.  Filcamn.  ann. 
1  2  3  5 .  Et  debet  fena  facere ,  coadunare  &  adducere , 
&  debet  tundere  &  efchoare  fexaginta  Cheria  lini. 

CHERNO.  Charta  69.  inter  Alamannicas  Golda- 
fbi :  Hoc  efi ,  1  j.Jiclas  de  cervijia  ,  &  maldram  de 
Chernone ,  &  friskingam  tremiffa  valentem.  Ch.  8  3 . 
Cenfumque  annis  Jingulis  perfolvat ,  id  efi ,  6.  mal- 
dras  de  avena ,  &  1.  maldrum  de  Chernone.  Forte 
Cicercula ,  leguminis  genus,  quodGermanis  10- 
ehem  dicitur.  [  Frumentum  eft,aT eutonico  Chorn , 
ICorn  vel  Kerno ,  quod  idem  fignificat.  Vide  Gol- 
daflum  adEckeardi  Jun.cap.  16.  &  Schilterum 
in  Glolfario  Teutonico  V.  Chorn.  ] 

^1  CHEROCH.dB:  Limimnallones.  Papias  MS.  Bitu- 
ric.  Sed  hic  manifeftus  Amanuenfis  error  elt, 
quem  fic  emendare  licet :  Cherocha ,  Linea  in  malo 
navis :  quod  quidem  ad  verbum  legitur  ibidem  in 
voce  Cheruci.  Vide  Ceracki. 

CFIE.RRET  A.  Vide  in  Carrada. 

f  CHERUCA,  pro  Ceruchus ,  apud  Fulcher.  Car- 
not. lib.  3 .  Hiffc.  Hierofol.  cap.  5  8 . 

^fCFIERUCES,  Funes  navium.  Papias  MS.  Vide 
Cerachi. 

<J[  CHERUCI,  Linea  in  malo  navis.  Idem  Papias  in 
MS.  Bituricenfi. 

CHERVIG1UM,  Papiae  ,  Navigium.  Codex  editus 
habet  Cervigium. 

CHERVIOBURGUS.  Padus  LegisSalicae  tit.  67. 
§.  1 .  Si  quis  Chervioburgum ,  hoc  efi ,  firioportium  , 
clamaverit ,  aut  illum  ,  quiJEneum  dicitur  ,  portaffe , 
ubi  Jhias  cocinant ,  &c.  Editio  Pith .  Hereburgiutn 
habet ,  quam  vocem  Goldaftus  Feneficum  inter- 

•  pretatur,  quoniam  Hoerberger ,  veneficus  adhuc  di¬ 
citur  Helvetiis.  Wendelinus  Hoer  quidem  Ger¬ 
manis  omnibus  meretricem  fonare  ait ,  eamque 
hic  intelligi  quae  cum  daemone  rem  habet ,  eique 
fuccubat  :  proindeque  addita  denlitate  alpira- 
tionis  Choreburgum ,  effe  veneficarum  receptatorem , 
feu  fuccubarum.  Atque  etiam  ipfum  veneficum  , 
quique  caldarium  commodat ,  ac  deportat  una 


CHE  568 

cum  ipfis  Uriis  ac  fagis  ad  loca  avernalium  facro- 
rum,  ubi  ferales  epulae  inllruuntur.  [Eccardus 
ut  erroneam  refpuit  hanc  Wendelini  expofitio- 
nem  ,  &  eam  quae Goldafli  efi: ,  ampleditur  ;  fe- 
cus  Schilterus  in  Glolfario.  Hos,  fi  lubet,  con¬ 
fide.] 

CHERULAS  ,  Colles  vel  valles.  Papias  edit.  &  MS. 

H  CHERUMANICA,  Vox  ibridaex  Graeco ^e/p  & 
Latino  Manica,  Pars  vellis  tegens  manus  vel  bra¬ 
chia.  Agnelli  Liber  pontificalis  apud  Muratorium 
tom.  2.  pag.  179.  coi.  1.  Iftius temporibus  apparuit 
Jtgnum  terribile  mortifera  cladis ,  ut  in  cujus  appare¬ 
bat  vefiimcntis  ,  aut  in  quolibet  indumento  velCheru - 
manica  Jive  calciamentotres  guttas  venetas ,  in  tertio 
die  rapiebatur  morte. 

CFIESAMENTUM.  Vid eCafamentum  1. 

CFIESIA.  Vide  Chojia. 

CHESNEIA  ,  Quercetum  ,  Gall .Chefnaye.  Char¬ 
ta  Ludovici Regis Franc.  ann.  1235.  apud  Mar- 
ten.  tom.  1.  Colled.  Ampli lf  coi.  1266.  Dona¬ 
mus  Normervillam  &  fortericiam  Normervilla . 

<£*  xxxvnn.  aeras  bofei  Morm.  &  liii.  aeras  nemoris 
de  E fniac  villa  ,  &  viginti  aeras  Chefineu  &  viginti 
aeras  bofei  Normervilla  ultra  aquam.  Vide  Cafnus. 

f  CHESPETATICUS.  Vide  Cefpttaticum. 
CHESSEFAS,  Chessefos  ,  Species  panis.  Charta 
Geraldi  Abb.  S.  Joannis  Angeriac.  ann.  1  3  8  5 .  ex 
Chartulario  ejufd.  Monalterii  pag.  46  3.  Itemipfo 
die(  Carnifprenii )  xn  .miches ,  quas  debemus  habere 
pro  xin.  Chejfefas  de  cambio. . . .  Item  in  diEa  Abba¬ 
tia  qualibet  die  debemus  habere  xin.  panes  ,  qui  vo¬ 
cantur  Cheffiefos. 

CHESTUS,  Tributum  exadum.  Vi  de  Jgjpafia. 
CHETINEA.  Statuta  vetera  Capituli  Senon.  cap. 
de  Archidiacono  :  Item  debet  de  minutis  lignis ,  qua 
dicuntur  Chetinea ,  quantum  fufficit. 

CHETONITUS ,  Kc/Wt»?  ,  Cubicularius ,  Eunu¬ 
chus  :  apud  Lupum  Protofpatam  in  Chron.ann. 
1028. 1032.  Vide  Notas  nollras  ad  Alexiadem. 

^ICHEVACHE,  Equitatio.  Vide  Chevaucheia  ia 
Hoftis. 

f  CHEVACHIUM,  Capitis  cenfus.  Vide  in  Capi¬ 
tale  5 . 

Chevagium,  Idem,  V ide  Capitale  5 . 

^fCHEVALCEIA  flncurfio.  Litterae  Ludovici  Fr. 
Regis  ann.  1229.  apud  Baluzium  tom.  7.  Mif- 
cell.  pag.  2 66.  Comiti  Flandria  dedimus  licentiam 
relevandi  portas  villarum  fuarum  . .  .ita  videlicet  quod, 
timere  non  debeant  Chevalceiatn.  V  ide  Caballic  at  a  & 
Cavale atus  in  Caballus. 

«U  CHEVALCHIA  ,  Gall.  Chevauchee  ,  Equitatio 
ad  quam  tenebantur valfalli,  quando feodalis  do¬ 
minus  pergebat  in  exercitum.  Charta  Guidonis 
Comitis  Flandriae  pro  Ecclefia  S.  Bartholomaei  Be- 
thun .  Liberi  &  immunes  erga  dominum  Betbun.  ab  om¬ 
ni  exercitu ,  ab  omni  Cbevalcbia.  Altera  Theobaldi 
Comitis  Campaniae  ann.  1227.  e  Tabulario Mel- 
denli  fol.  5  o .  v°.  Afferebat  pradittus  Epifcopus  quod 
homines  fui  de  Congiaco  ....  non  debebant  ire  in  exer¬ 
citum  meum  vel  Chev alchiam  meam.  In  exercitu  & 
Chevalchia,  in  Libro  nigro  Scaccarii  pag.  157* 
Cavale  hia  ,  &c.  in  Caballus. 

CHEV  ALLIG1UM ,  Cenfus  ab  hominibus  de  ca¬ 
pite  domino  folvendus.  Charta  libertatum  S.  Pal- 
ladiiapud  Thomalferium  in  Biturig.  p.  m.  Jjfui- 
tlamus  ab  omni  jugo  fervitutis,  fervitii ,  tallia ,  mor- 
t allia  ,  Chevalligii ,  exaltionis  ,  angaria  ,  &c.  Che- 
vallagium etiam  pluries  occurrere  tedatur  audor 
FlilloriaeDalphinatus  tom.  1.  pag.  78.  fed  aliam 
notionem  tribuit,  eamdem  nimirum ,  quam  ha- 


;6g  CHE 

bet  Caballacum  ,  Praeftatio  avenae  pro  caballis  Do¬ 
mini.  Vellem  teflimonia  protuliffiet.  Vide  Cave- 
licium  poft  Capitale  5 . 

CHEVANCIA,  Facultates,  bona,  Gallis  Chevart - 
ce.  Charta  Edw.  II.  Regis  Angi,  in  Monadico  An- 

«  O  O  .  , 

glic.  tom.  1.  pag.  359.  Jguod  laem  Prioratus  pane 
deft  rudus ,  &  pofjejfiones  fiu  ad  plurimos  terminos  , 
pro  plurimis  Cbevanciis  aheuata  exiftunt.  [  Vide  Ca- 
bentiafj 

H  CHEVARDERIA.  Gloffarium  ad  calcem  tomi 
2.  novae  Gall.  Chrift.  Item  ad  Cbevarderiam  dono 
eis  ft agnum  &  molendinum  paratum  ad  molendum. 
Ubi  f.  intelligendus  eft  ager  ,  in  quo  feri  Tolebat 
cannabis,  ab  antiquo  Gallico  Cherve. 

<0  CHEVAUCHA,  Equeftrisexcurfio,  eadem  quee 
Chevalceia.  Charta  Libertatum  Caftri  de  Aiisapud 
Thomailerium  in  Biturig.  pag.  123.  Si  moniti 
fuerint  d  me  vel  mandato  meo  Cbevaucham  venire ,  ve¬ 
nient  per  totam  terram  meam. 

CHEVAUCHEIA,  [  Idem  quod  Cbevalchia.  ]  Vide 
Equitatio ,  Hoftis. 

CHEVESCIUM,  [Chevesces.]  Charta  Ed\>r. 
II.  Regis  Angi,  in  Monadico  Angi.  tom.  2.  pag. 
629.  Donationes  etiam  . . .  quas  fecit  Abbati  &  Con¬ 
ventui  de  tota  terra  fua  arabili,  cum  Cbevefciis  ,  & 
toto  prato  fuo  ,  &c.  Ubi  Chevefcium  idem  ede  pu¬ 
taverim  quod  chevagium  ,  cenfus  capitalis.  [Ma- 
dox  Formulare  Anglican.  pag.  5  5.  Concejfi  etiam 
eifdem  Monachis  &  confirmavi  les  Cbevefces  omnium 
terrarum  [narum  quas  habent  in  campis  de  Burle.  Ibi¬ 
dem  pag.  i  3  4.  &  feq.  Concejfi  Abbati  &  Conven¬ 
tui  de  Rordefley  ,  ad  decem  croppos  ,  totam  terram  de 
dominico  meo  &  Cbevefces ,  qua  jacet  inter  regiam  viam 
...  ita  quod  didi  Abbas  &  Conventus  integre  perci¬ 
pient  didos  decem  croppos  de  terra  arabili  &  Chevef- 
ces ,  quas  receperunt  ad  yparedum  ,  &  quolibet  anno 
interim  veflur arn  didi  prati.  An  haec  conveniant  no¬ 
tioni  Cangianae  penes  oculatum  Le&orem  eito 
judicium.  ] 

CHEVESTRAG1UM.  Vide  Capiftragium. 

11  CHEVIARE  ,  ab  antiquo  ,  nili  fallor,  Gallico 
Cherir ,  Componere  ,  pacifci ,  tranfigere  ,  apud 
Rymer.  to.  5 .  pag.  5  1  - .  coi.  1 .  Ad  folutiones  qua¬ 
rumcunque  pecunia  fummarum ,  jic  nobis  mutuatarum 
&  Cbeviatarum  ,  ac  mutuandarum  &  Cbevianda- 
rum ,  terminis  ad  hoc  ftatutis  &  jlatuendis ,  faciendas. 
Vide  Chevifantia. 

H  CHEVICERIUS,  iEdituus,  Gall.  Chefecier  vel 
Cbevecier.  Litterae  Capituli  S.  Germani  Parif.ann. 
1353.  libro  anniverf.  B.  fol.  101.  ubi  interMo- 
nachos  &  officiales  Claultri  nominantur  ,  Simon 
de  Vaugtrart  Chevicerius ,  Milo  Davelluaco  Cena - 
rius ,  Robertus  de  Feyms  Coquignarius ,  &c.  Vide 
Capicerius  in  Capitium  2. 

II CHEVISANTIA  ,  Gallis  alias  Cbevijfance ,  Pa- 
<ftum  ,  tranfa&io  ,  conventio.  Rymer.  tom.  1  5. 
pag.  499.  coi.  2.  Necnon  omnimodas  u fur  as,  con¬ 
tradas  uf urarum  ,  barganias  corruptas,  Cbevifantias 
illicitas ,  ac  omnes  &  omnimodas  forisf acturas ,  &c. 
Similia  leguntur  ibidem  pag.  5  3  o. coi.  2.  Vide 
Cbeviare. 

CHEUPTANUS,  Capitaneus,  ex  Gallico  obfoleto 
Chevetaine.  Charta Friderici  Imp.  an.  1  1  78.  apud 
Ughell.tom.  3  .  pag. 48  z.Nec  dux  ,  Marchio  ,  vel 
Comes ,  nec  Vicecomes ,  nec  Confules ,  nec  Cbeupta- 
ni ,  nec  aliquis  magna  vel  parva  audeat ,  &c. 

Xudec  recentioribus  Graecis.  VideMeurf.  &  Glof- 
far.  ad  Villharduin.  in  verbo  Chevetaine. 

H  CHEVRO  ,Canterius ,  Gall  .Chevron.  Charta  Of¬ 
ficialis  Curiae  Parif.  ann.  1264.  Merramentum 


CHI  570 

etiam  quod  habet  idem  Abbas  &  eidem  Guillermo  jam 
tradiderat ,  iit  dicebat ,  fcilicetdu 0  millia  ,  &  centum 
de  Chevrones ,  item  quingentos  &  duodecim peaniss,&c. 

11  Chevron  us.  Idem.  V  ide  locum  in  Feflagium , 
Jus  quod  colonis ,  &c. 

H  CHI  ACUS  ,  Praecurfor.  Adta  SS.  Junii  to.  2.  pag. 
6 6  o .  de  S.  Joanne  a  S.  Facundo :  Solebat  . . .  pra- 
cur fores  fuos  eo  dirigere,  quos  Cbiacos  nominant.  Apud 
Laurentium  in  Amalthea  -.Chiefus ,  Stipator,  Sa - 
tellesTur carum.  Italice  Chiaus. 

II  CHIAS,  Fafcia? latae  ex  panno  ,  quas  in  primor¬ 
dio  Equites  Alcantarenfes  libi  imponebant,  & 
Caftellano  idiomate  Chias  appellabant ,  ut  reperi 
in  veteribus  MSS.  Sic  Macer  in  Hierolcxi.co. 

H  CHICUM,  Caftrum,  in  Bibliotheca  Sebufiana 
pag.  21. 

11 CHIERRAT,  Acervus  lapidum  inpagoLugdun. 
Charta  anni  1454.  g/uxta  vineam  didi  confi tentis , 
quodam  Chierrat  intermedio. 

1TCHIESUS.  Vide  Clnacus. 

IfCHlFFONES,  Calceamenta  viliffima.  AelaS.  Pe¬ 
tri  Caeleltini : 

Illicofubmiffi  Cbijfouibus  ofe ut  a  fingunt 
Vtllojis. 

In  quem  locum  fic  Muratorius :  Apparet  calcea¬ 
menti  genus  Aprutiis  ulitatum  ,  fed  perquam 
vile  id  effie  ;  interroganti  vero  Romae  refcribitur 
calopodia  videri  feu  calceos  ligneos,  &  a  cippo  [eu 
trunco  vocem  forfitan  derivari :  nec  difplicet  : 
oportet  tamen  non  integre  ex  ligno  fuiffie,  fed 
ligneis  ad  plantas  focculis  lubindudlam  habuiffe 
villofam  pellem ,  qua  pes  contineretur.  Hucuf- 
que  vir  eruditiffimus.  Gallis  Cbiffons eft  res  nihili, 
quam  vocem  Cangius  nolter  ab  Italo  Chiffone  deri¬ 
vari  fulpicatur.  Annon  dici  poffet ,  vile  calcea¬ 
menti  genus  de  quo  hic  agitur,  didlum  fuiffie 
Chiffones ,  quod  Ciffones  feu  "Ganeones  nihilique 
homines  iis  uterentur?  Vide  Ciffo. 

CHIFRA  ,  Chii.fr  a.  Vide  Cifra. 

CHILDWITE ,  [  t Quando  infans  de  femina  J erva  fuf- 
citatur ,  ut  explicat  GlolTariolum  ad  calcem  MS. 
de  quo  H.  Wanleius  in  Litter.  Septentr.  pag. 
284.]  Vetus  Placitum  fub  Guillelmo  I.  Rege 
Angi,  apud  Seldenum  ad  Eadmerum  pag.  199. 
JJhncunque  illam  culpam  fecerit ,  qua  Childvcite  vo¬ 
catur  ,  Archiepifcopus  aut  totam  aut  dimidiam  emen¬ 
dationis  partem  habebit.  Jjhiietum  effe  de  Childvcite,  in 
Monaftico  Angi.  to.  2.  p.  3  8  7.  Vide  Ledtchet. 

11  CHILIDRUS,  pro  Chelydrus,  Coluber.  A&a  S. 
Samfonis  MSS.  cap.  6.  De  fratre  aChilidro  vulne¬ 
rato.  Quadam  die ,  dum  irent  Fratres  mane  ajlivo 
tempore  ad  purganda  tabani  a  de  mejfe  ,  coluber  q  i  ■ 
damde  quodam  rubo  exiliens ,  unum  e  fratribus  in  in¬ 
guine  momordit.  V ide  Chelyndrus. 

1f  CHILINDRA ,  Species  navis.  Vide  Cbelandium. 

f  CHILLiE ,  Campanae  minores ,  quales  effie  fo- 
lent  in  minoribus  Eccleilis ,  Vafconibus  Efchilles 
vel  Efquilles.  Chron.  Bernardi  Y  therii  monachi  S. 
Martialis  Lemovic.  apud  Stephanotium  tom.  1. 
Fragm.  Hift.  MSS.  Anno  mccxiv.  ...  media  noSie 
qua  prae  edit  vigiliam  S.  Andre  a  ,  vehementia  venti 
cecidit  lapis  fummus  de  clocarioS.  Martini  Lemovic. 
&  media  vitra  qua  eft  fuper  arcam  operis  &  clocarium 
cum  Chtllis  S.  Cejfatoris  &  turris  lignea  de  medio  pontis 
S.  Martialis.  Vide  Skella. 

CHILOSUS.  S.  Columbanus  Epill.  5.  Pie  namque 
me  fcito, licet  faltuatim  &  hyperbolice,  Chilo fum  os  ape¬ 
rire.  An  a  ,  labrum  l 

f  CHILVO  ,  Avis  rapax  quam  Blondus  recenfet 
inter  eas,  quas Fridericus Imp. Barbaroffadi&us , 


57i  CHI 

capta  Parma ,  populo  in  fpe&aculum  dedit.  For¬ 
te  eft  pro  Milvus ,  Gall.  Mtlan.  Mutationem  fyl- 
labse  Cbil  in  MU  habemus  in  Graeco  pf^ioi  quam 
lacini  Mille  efferunt. 

CHIMAGIUM.  Vide  Cheminagium  po d  Cheminus. 
CEIIMERA  ,  Navigii  fpecies.  Paulus  Diac.lib.  20. 
Mile.  p.  62  5 .  &  Anallalius  in  Hift.  Eccl.  p.  12  2. 
Omnes  naves ,  dromones  videlicet ,  trieres  &  fcaphas , 
Chimeras  ac  iintres  ufque  ad  chelandia  . .  .  collegit. 
Ubi  Theophanes  pag.  3  16.  n as-ar  vavv  thpofxcvuv  n , 

^  Tgtnfuv,  fxv^ioCoXwv,  ^  aXictebuv,  xjib?  %eAav- 

cPiw  ,  & c.  Codex  Peirefcjanus  habet  juuposeydywv. 
CHIMIA  ,  Auri  conficiendi  ars  facra  ,  feu  flatoria  , 
UpetTenvti  Kj  ftlct ,  ut  eftinLexico  hujus  artis, 
veteri  Scriptori,  &  Joanni  Antioch.  apud  Sui- 
dam  :  Zozimo  Panopolitae.  Scientia  Chi- 

mia,  Firmico  lib.  3  .  cap.  1  5.  uti  hunc  locum  re- 
ftituitSalmafius :  Ap xofalx  ,  infimae  Graeciae  audlo- 
ribus  ,  noflris  Archimie  6c  Alchimie.  Pfeudo-Ovi- 
diuslib.  1.  de  Vetula; 

O  quam  ferventer  tales  badie  fequerentur  , 
Alchymiam ,  cujus  ejlfruttus  dit alio  tanta. 

At  unde  ,  &  Chimia  ,  dicatur  haac  ars  ,  ne¬ 
mo  adhuc  affecutus  eft.  V  ide  Petrum  Lambecium 
lib.  6. de  Bibi.  Caefarea  pag.  1  74.  [Georg.  Syn- 
cellum  pag.  1  4.  &  Menagium  in  V.Alquemie.  ] 
CHIMINAG1UM.  Vide  Cheminagium  poft  C  he¬ 
minas. 

CHIM1NUS.  Vide  Cheminus. 

CHINATGIUM.  Vide  Chiminagium  in  Cheminus. 

«j[  CHIOTUM  ,  An  tunica,  a  Graeco  xndv  !  Statu- 
taMaftil.  lib.  2.  cap.  29.  Sartores .. .  accipiant. . . 
de  Chioto  filioli  cum  freAo  ,  froire ,  froirato  cum  pen¬ 
na, vel  fendatowu.  den.  &Jine  frevio  &  froire  11.  den. 
Statuta  Arelat.  MSS.  art.  5  3 .  Habeat  f artor  pro  man¬ 
tello  domini  ix.  den.  &  de  famartha  cum  Chioto  veljl- 
ne  Chioto  11.  den. 

CHIPOTENSIS.  Vide  Chapotenps. 
f  CH1RA  ,  *£/p ,  Manus.  Vita  S.  Dunftani  tom.  4. 
SS.  Maiipag.  352.  Spiculo  quod  femperChira  dex¬ 
ter  a  convehebat. 

CHIRCEAMBER ,  Chirceomer,Chir- 
chesset,  Chircsed,&c.  V ide Ctric fetum. 
CHIRAT  ,  vel  Chirast,  Pondus  4.  granorum,  Sala- 
dino  dePonderibus.  [InpagoLugdunenfi  &  locis 
vicinis,  Chirat  eft  acervus  lapidum  in  agris  prae- 
fertim  recens  cultis  colledlorum.  Vide  Oberrat/] 
CHiRGEMOT  ,  Conventus  Ecclefiafticus ,  Syno¬ 
dus,  Concilium:  ex  Anglico  Chirch  vel  Cburcb, Ec- 
clefia ,  &  gemot ,  Conventus.  Leges  Henrici  I.  cap. 
8 .  Jftuofque  Chirgemot difeor  dantes  inveniet ,  vel  amo¬ 
re  cangr e get ,  vel  fe que ftr et  judicio. 
CHIRlPllATIO. Glaber Rodulph.  inVitaS.  Guil- 
lelnii  Divion.  cap.  14.  ffftua  attonfura  per  cervices 
virorum  \  Jfttiam  turpis  in  barba  Chinpilatio  maxilla¬ 
rum  !  Leg.  forte  horripilatio.  Vide  in  hac  voce. 
^fCHlROCLEUS  ,  Quidam  liber  parvus ,  dictus, quod 
claufa  manu  pojfit  teneri  :  Nam  %tip ,  manus  ,  xXsia  , 
claudo  dicitur  Grace.  Prudentius  hunc  fecit.  Papias 
editus. MS.Bitur.  habet  Cirocleus.V ide  Dirocheum. 
•f  CH1ROCRIST A,  Notarius,  quafi  Chiro- Scriptor , 
vel  Scriba  ,quilcribit  manu.  Donatio  fadtaEccle- 
fiae  Ravennati  apud  Mabill.  in  Supplem.  de  Re 
Diplom.  pag.  90.  initio:  Rogatus  ab  eodem  (  dona¬ 
tore  )  ad  fignum  ejus  Rodo  Clnrocrifta  fubfcripji ,  &  de 
confer  bandis  omnibus  ...  facr  amenta  &  hanc  dona¬ 
tionem  ab  eodem  praditto  jf oh  anne  pranuminata  fancta 
Rav.  E cclefia  traditam  vidi. 

CH1ROD  ATA,  Dalmatica  manicata,  Capitoli¬ 
no  ,  ut  dicetur  in  voce  Dalmatica ,  ad  lineam  , 


CHI  572 

Fuit  etiam  ,&c.  Laurentiusin  Amalthea  legitCfo- 
rodota  ex  eodem  Capitolino,  Tunica  prolixa ,  ma¬ 
nicata  ,  manuleata.  Cbirodota  Dalmatarum  ,  Dalma - 
tic  <e  manuleata. 

^ CHIROGRAPHARE ,  Chirographarius, 
&c.  Vide  poft  Chirographum. 

CHIROGRAPHUM,  C 1  rographum  ,  C  yro- 
graphum, Diploma,  feriptum,  padtum, Regum 
&Principum  manibus  ac  fubfcriptionibus  robora¬ 
tum.  Gloff.  Grsec.  Eat.  Tget/x/xaeruov,  Chirographum, 
cautio  ,  inftrumentum.  Ebrardus  in  Graecifrno  c.  9. 

Hinc  &  Ccrographus  manualis  Charta  vocatur. 
Manualis  confcriptio  ,  in  G loliis  lfonisMagiftri.  Ca¬ 
pitula  Caroli  C.  tit.  2  3 .  cap.  8-  Et  in  Chirographo 
apudMarfnammanu propria  confirmaftis  .ApudHinc- 
marum  de  divortio  Lotharii,  Chirographi  Regum , 
non  lemel.  Chirographum  Regium ,  apudlngulfum 
pag.  8  6 1 . 8  S  3 .  Chirographa ,  nude ,  Regum  prae¬ 
cepta  ,  apud  eumdem  pag.  852.  854.  857.  &c. 
Idem  pag.  901.  de  Normannis  ,  poftquam  An- 
gliam  obtinuerunt  :  Chirographorum  confetticnem 
Anglic  anam ,  qua  ante  a  ufque  ad  Edvcardi  Regis  tem¬ 
pora  fidelium  pr  <& f  entium  fubfcriptionibus  cum  crucibus, 
aureis ,  ahifque  facris  Jignaculis ,  firma  fuerunt ,  Nor- 
manni  condemnantes ,  Chirographa  Chartas  vocabant , 
&  Chartarum  firmitatem  cum  cerea  imprejfone  per 
uniufcuj ufque  fpeciale  Jigillum ,  f ub  inflallatione  trium , 
vel  4.  tejlium  af  antium  conficere  conftituebant.  Vide  ' 
Chronie.  Befuenfe  p.  6  8  1  •  [  &  A<fta  SS.  Bened. 
faec.  5 .  pag.  512.  ubi  exhibetur  Privilegium  Ed- 
gari  Regis  magnae  Britanniae  ann.  966.  quod  nu¬ 
de  dicitur  Chirographum.  Hift.  Mediani  Monafte- 
riipag.  1  2 1 .  Dux  fub  confirmatione  Chirographi  re* 
ftituithuic  loco  Ecclejias.  ] 

Chirographum-,  Subfcriptio ,  qua? propria  ma¬ 
nu  fit.  Anaftafius  in  S.  Silveftro  PP.  Fabium  ejl 
Concilium  tn  Nicaa  Bithynia ,  &  congregati  funt  318. 
EpifcopiCatholici,  &  quorum  Chirographum  cucurrit , 
alii  imbecilles  208.  &c.  In  S.  Anaftafio  :  Et  hoc 
confiituit  nulla  ratione  tranfmarinum  hominem  in  cle¬ 
ricatus  honorem  fufeipi ,  nijt  5 .  Epifcoporum  dejignaret 
Chirographum  ,  propter  Manichaos.  In  S.  Leone :  Et 
factum  eft  Concilium . ..  &  congregati  funt  Sacerdotes 
&  alii, quorum  Chirographum  cucurrit.  406.  Epifcopi. 
C  h  1  r  o  g  r  a  p  h  A,Tri  buta  quae  per  chirographa  exi¬ 
guntur  ,  vel  Cautiones.  Ifidor.  lib.  4.  cap.  2  4.  Chi¬ 
rographum  ,  cautio  vel  feriptio  duarum  inftar  charta¬ 
rum  :  Gr&ce  enim  manu  feriptum  dicitur  Cautio.  S.  Eu- 
logius  in  Memoriali  Sandtorum  lib.  3.  cap.  5.  Si 
tamen  Chrijliani ,  &  non  magis  operarii  iniquitatis  ap¬ 
pellandi  jlnt ,  qui  ut  privilegium  Chirographa  exigendi 
obtineant ,  fortem  Domini,  fideliumque  conventum  fuo 
vadimonio  vel  crimine  d  Rege  mercantes ,  importabili 
cenfus  onere  colla  aggravant  mi  fer  orum.  Vide  Cautio. 
Chirographi  poftmodum appellatio  iis  chartis, 
tabulis ,  ac  inftrumentis  fpeciatim  indita ,  quae  in 
duas  partes  dividebantur  &  fecabantur  :  quarum 
una  uni,  altera  alteri  e  contrahentibus  dabatur , 
quippe  contra&us  feu  padtum  bis  in  eodem  per- 
gameno  deferibebatur ,  &  qua  parte  fecari  ac  di¬ 
vidi  debebat,  feribebantur  Alphabeti majufculae 
literae,  velpi&urae exarabantur,  per quarumme-, 
dium  fecabatur  pergamenum  :  idque  fiebat  ad 
vitandam  falfitatem.  Quippe  ut  padti  feu  feripti 
veritas  probaretur,  ipfae  majores  literae  partitae  ac 
decife ,  an  invicem  cohaererent  vel  refponderent, 
conferebantur.  Atque  hanc  chirographorum  for¬ 
mam  veteribus  ufitatam  &  cognitam  fuiffe  aiunt. 
Joan.  de  Janua:  Chirographus  &  fyngraphus  ftpe  ac¬ 
cipiuntur  indifferenter.  Differunt  tamen  fecundum  pro-, 


573  CHI 

pnetates :  quia  Chirogr  apinis  dicitur  defcriptio  manuum  $ 
fcilicet  cautio  qiu  fit  propria  manu  delitoris ,  &  commit¬ 
titur  creditori :  Syngraphus  dicitur  confcriptio ,  id  cfl , 
duorum Jimul  feriptio.  Antiquitus  enim  delitor  &  cre¬ 
ditor  Jimul  in  ligno ,  tW  carta  feribebant ,  &  nomen 
creditoris,  &  nomen  debitoris ,  &  tefles ,  &  fummam 
pecunia,  &  in  medio  hoc  nomen,  Syngraphus ,  capita¬ 
libus  Uteris ,  &  per  medium  dividebatur.  Pofiea  Ji  cre¬ 
ditor  plus  exigeret  quam  debitor  deberet ,  vel  Ji  debitor 
denegaret  depojitum,  uter  que  afferebat  partem  quam 
habebat ,  utrum  duapartes  convenirent ;  &  illud  proprie 
e(l  fyngraphumvel  fyngrapbus.  Tabui.  Angeriaccnfe 
fol.  3  o.  Duplex  Charta  facta  eft  de  hac  re  tn  uno  per- 
gameno ,  qua  divifa  per  medium ,  altera  data  eft  Ger- 
berto ,  altera  retenta  eft  in  Monafteho.  Fol.  40.  Ne 
faljitas  pofjit  intermitti  inter  hanc  Chartam ,  &  illam 
quam  habet  Itherius ,  uno  ab  invicem Jigno  dividuntur, 
cujus  hac  habet  finem,  illaprincipium.  Pag.  a  2  2 .  Sciant 
pofteri  quod  Jimihs  Charta  data  eft  Conftantio  molendi¬ 
nario ,  continens  Jimilia  huic ,  unde  fcijfa  eft  pictura, 
qua  pingebat  utramque ,  traditaque  eft  utrique.  Vetus 
Notitia  apud  Louvetum  in  Bellovaco  pag.  531. 

1 .  Edit.  Fuit  etiam  ftatutum  petitione  ipjius  Drogonis, 
quatenus  iftius  redditionis  &  eleemofyna  donatio  &  con - 
ceffto  feripto  commendaretur ,  &  anathemate ,  &  par¬ 
titione  Chirographi  confirmaretur.  Rogerus  Hovede* 
nus  in  Henrico  II.  Jjfupd  cum  factum fuiffet ,  prace- 
pit  Rex  Archtepifcopis  &  EpiJ copis ,  ut  Jigilla  fua  ap¬ 
ponerent  feripto  illi.  Et  cum  cateri  proni  effent  ad  id  fa¬ 
ciendum  ,  Archiepifcopus  Cantuarienjis  juravit  quod 
nunquam  feripto  illijigillum  apponeret ,  nec  leges  illas 
confirmaret.  Cumque  vidijfet  Rex. quod  tali  modo  non 
poffet  procedere ,  fecit  leges  illas  in  Chirographo  poni ,  & 
medietatem  illius  tradidit  Cantuarienji  Archiepifcopo. 
MS.  Corbeienfe,  de  Mcnfa  Abbatis:  Et  [ciendum 
eft  quod  de  conventione  hac  ,  neque  de  alia ,  dictus  co¬ 
lonus  aliud  Jigillum  habere  poterat ,  nifi  tantummodo 
medietatem  unius  Cyrographi  ,  in  quo  feriptum  erat , 
nomen  Abbatis,  Prioris ,  Baillivi ,  &  nomina  Mona¬ 
chorum  ibi  commorantium ,  &  nomen  coloni,  &  nomina 
illorum  quos  adduxerat  fecum ,  qui  ibi  audierant  con¬ 
ventionem.  Partem  illius  Cyrographi  habebat  penes  fe 
villarius ,  &  cuftodiebat,  donec  compleretur  tempus  con¬ 
ventionis  fu.  Aliam  confirmationem ,  aliam  fecurita- 
tem  nemo  habere  poterat ,  quia  Ecclejia  noftra  in  tem¬ 
pore  illo  Jigillum  non  habebat.  Confuetudo  Terva- 
lienfis  art.  12  .Et  es  cotiers  lon  y  ufe  par  lettres  de 
Chirographo ,  qui  fe  font  en  double ,  dont  l’une  fe  baille 
a  partte ,  1'autre  fe  met  en  coffre  des  Efchevins.  [  VB- 
de  Mabillonium  de  Re  Diplomatica  lib.  1.  c.  2. 
num.  6.  &  7.  &  Hickefium  Differt,  pag.  76.] 

Iis  porro  Chirographis  ita  (igilla  apponebantur, 
ut  figillum  unius  parti  chirographi  quae  penes  al¬ 
terum  e  contrahentibus  remanebat,  folum  ap¬ 
penderetur,  &  e  diverfo.  Tabularium  S.  Bertini 
ann.  1207.  Decernentes  parti  illi ,  qua  Ecclejia 
S.  Bertini  &  homini  fuo  dabitur ,  Jigillum  appendatur 
S.  JVlniari  :  illi  vero  parti  quam  habebit  Ecclejia 
S.  IVlmari  ,Jigillum  appendatur  S.  Bertini.  Charta 
Ingerranni  Epifcopi  Amb.  in  Tabui.  Ecclef.  Am- 
bian.  pag.  '42.  Ut  igitur  hoc  ratum  apud  pofteros  ha¬ 
beatur ,  feripto  mandari,  tefles  fubfcribi,  &  ipfum [cri¬ 
ptam  per  Cyrograpbum  partiri  fecimus ,  ut  parti,  quam 
Ecclejia  B.  Martim  habuerit ,  Canonici  SS.  Acii  & 
Acheoli  Jigillum  [uum  cum  noftro  appendant ,  &  parti 
quam  ipjl  habuerint ,  Jigillum  S.  Martini  cum  noftro 
appendatur.  Ibidem  Charta  128  .In  cujus  teftimo- 
tiium  prafens  feriptum  fub  Cjrcgrapho  utrique  parti  Ji¬ 
gillo  noftro  tradidimus  roboratum.  Charta  170.  Et 
memoriali  Cyrograpbo  per  Jigilli  npftri  teftimonium  ei- 


CHI  574 

dem  Cyrograpbo  appenji  commendare ,  unam  partem 
Cyrographi  penes  nos  relinentes  ,  &  aliam  partem  ei¬ 
dem  Capitulo  dantes  in  teftimonium  perpetuum  &  mu¬ 
nimen.  Boncompagnus  lib.  2»  de  Arte  didaminis 
MS.  extremo  :  Jftuidam  tempore  depofitionis  faciunt 
fieri  publica  inftrumenta.  Item  quidam  faciunt  alpha¬ 
beta  ,  qua  per  medium  dividuntur ,  &  remanet  una  me¬ 
dietas  alphabeti  apud  depofitarium  ,  &  aliam  depojitor 
fecum  deportat .  Item  depofita  Jigillorum  imprejfionibhi 
conjignantur,  &  ita  Jigillata  &  fuperferipta  redduntur  * 
Item  quandoque  aliquis  digitus ,  vel  aliquis  pedifup- 
ponitur  ,  vel  oftenditur  anulus  ,  vel  cultellus  ,  aut  ali¬ 
quid  aliud,  prout  fuit  communiter  ordinatum.  Vido 
Chronicon  Andrenfe  pag.  458.630.  Chron.  Vo-* 
fienfe  cap.  45.  Guill.  Prynneum  in  Libertatib* 
Eccl.  Angi.  tom.  3 .  pag.  3  44.  &  c. 

ChartjE  DivxsjE,  [vel  Partita,]  hinc  ap-' 
pellataejilfmodi  chirographa.  Monadicum  Angh 
tom.  2.  pag.  94.  Tenent  etiam  totam  terram  de  Stel- 
den  per  Curtas  Divifas.  [  Rymer.  to.  1  3 .  pag.  45*. 
coi.  2.  Contractus  per  Chartas  Partitas .  ]  Scriptum 
per  chirographum  divifum ,  in  Chron.  Andrend  pag* 
460.  Pactio  per  Chirographum  divifum  roborata,  pag. 
484.  526.  630.  Charta  per  alphabetum  Divifa  , 
quia  ,  ut  fupraobfervatum ,  qua  parte  divideba¬ 
tur  pergamenum  ,  literae  majufculse  alphabeti 
deferiptee erant.  Regeftum  Condabulariae  Burde- 
gal.  fol.  129.  Stephaniis  Notarius  Aginnenjis ,  qui 
fchpjit  duas  Chartas  Partitas  per  alphabetum  confenfti 
ut riuf que  partis.  Inftrumenta  per  alphabetum  Divifa , 
in  Charta  an.  1  2  o  5 .  tom.  8 .  Spicilegii  Acheriani 
pag.  225  .Vetus  Notitia  Judicati  apud  Rocchum 
Pirrum  in  Archiepifc.  MefTan.  pag.  3  1 1 .  Et  feci¬ 
mus  tnftr amentum  Epifcopo  &  Domino  Gilberto  cum 
alphabeto  cum  incaufto  rubeo  de  donatione  &  contr alti¬ 
bus.  Fori  Ofcae  Jacobi  I.  Regis  Aragon.  an.  1  2  74. 
Divifio  vero  debet  fieri  cum  inftrumento  publico  per  al¬ 
phabetum  divifo.  Raimundus  Montanerius  in  Chn 
Regum  Aragon.  cap.  21  6.  E  dapo  llevaren  C  artes 
pitbliques  partides  per  A.  B.  C.  que  fen  portaren ,  &Ci, 

Charta  Indentata  etiam  dida  ejufmodi 
chirographa.  Vide  Indent  are. 

Charta  in  Modum  Cyrographi  Confecta’  , 
inMonad.  Anglic.  to.  2.  p.  44  3.  Statuta  Ordinis 
de  S empringam  pag.  703.  Omnes  autem  Carta ,  qua 
dantur  de  domibus  nojlris ,  [cubantur  duplices  in  Mo¬ 
dum  Cyrographorum,  &  altera  pars  remaneat  penes  do¬ 
mum  Jigillata ftgillo  accipientis.  Hovedenusp.  745» 
Praftita  &  Charta  praftitorum  fiant  m  modum  Chiro¬ 
graphi  ,  &  altera  pars  remaneat  JJudao ,  &c. 

Charta  Ch  irographatjC.  Bradon.  lib.  2. 
cap.  16.  §.  2 .  Aliquando  facit  quis  fcripturamjibi 
ipfi  &  alii ,  &  contra  fe  &  pro  fe ,  qua  communis  eft , 
. ...  &  talis  faiptina  dicitur  Charta  Cbyrographata , 
qua  fcinditurper  medium  ,  &  una  pars  remaner  parti 
uni,  &  altera  alteri.  Vide  to-.  2.  Monadici  Angi, 
pag.  44 2 .  [Charta  Chtrogr affata,  apud Th.  Ma- 
dox  pag.  3  o  9-FormuIaris  Anglic.] 

f  Scriptum  Chirographis  a  tUm.  Charta 
Balduini  Comitis  Hannonise  an.  1195.  apud  Mi- 
raeum  tom.  1 .  pag.  108  .Ut  autem  hac  omnia  rata 
permaneant,  feripto  Chirographifato  commendata  funt ; 
cujus  quidem  feripti  medietatem  Jigillo [upradilli  Co¬ 
mitis  Hannonia  &  Adarchionis  Namur cenfis  robora¬ 
tam,  Ecclejia  B.  IV aldctrudts  jibt  refervavit ,  aliam 
vero  feripti  medietatem  Jigillo  B.lValdetrudis  Jignatam 
fape  nominatus  Comes Jibi  retinuit.  Scriptum  Chyrogra - 
phifatum  dmili  modo  explicatur  in  Litteris  anni 
11  8  2.  apud  Marten.  to.  1.  Anecd.  coi.  620.  &  irt. 
aliis  Litteris  an.  1176.  apud  eumd.  Marten.  Ani* 


I 


57?  CHI 

pliff.  Collcd.  to.  i.  coi.  897.  ubi  Cyrophit-atum 
habetur  pro  Chirophiz.atum. 

Chirogra phare,  feu  Cyro or affar e,  Ma¬ 
nu  feribere  ,  vel  chirographum  facere  ,  aut  feribere  cha¬ 
racteres,  Joanni  de  Janua.  Vide  Radulphum  de 
Hengham  in  Proefat.  ad  Summam  magnam. 

Chirographarii,  feu,  uti  lcribebant,  Cyro- 
grapharii,  C hir egrap harum,  feu  Chartarum  chirogra - 
ph  at  arum  feriptores ,  in  Fleta  lib.  2, .  cap.  3  6 .  §.  1 . 
Alii  funt  Chirographarii  apud  Jurifconfult. 

f  Chirographarius  Creditor,  Qui  pe¬ 
nes  fe  habet  debitoris  chirographum,  in  Statutis 
MSS.  Augerii  II.  Epifc.  Conferan.  an.  1280. 
Cyregrapharius,  pro  Cyrograph  arvas ,  legi¬ 
tur  in  voce  Diche. 

CHIROGRYLLUS  ,  Cyrogrillus,  Cirogril- 
lus.  GlolEe  Gr.  Lat.  Xe/pc>gvXX/e? ,  w ycuv  lyjvtc 
c-aicc  ,  Erinacius.  GlolTse  Biblicte  MSS.  Cyrogrillus , 
id  e(l ,  Ericius.  Papias  &  Jo.  de  Janua :  Clnrogrillus , 
erinacius  ,fpinofus,  major  ericio.  Eucherius  Lugdu- 
nenfis :  Erinacei ,  Xo/pofptlxx/oi  nuncupantur ,  prope  ma¬ 
gnitudine  mediocrium  cuntculorumyde  cavernis  petrarum 
procedentes  gregatim  in  eremo, & contra  mare  Mortuum 
depafcuntur.  Interpres  Joan.  de  Garlandia  in  Syno¬ 
nymis  :  Cyrogrillus  ejl  animal  habitans  fub  terra  :  & 
dicitur  proprie  cattus  Jilvefiris  difpojitus  ad  modum  ca¬ 
nis  dicitur  a  cyros, quod  ejl  manus ,  &  grillus,  quod  ejl 
cattus ,  quaji  habens  pedes  &  manus  ad  modum  catti. 
Matth.  Silvaticus :  Clnrogrillus  vel Cirogrillus idem: 
fed  verius  dicitur  Chirogrillus.  Infra  :  Cenligion ,  Cir- 
riglinon ,  id  ejl ,  fpinofus  porcus,  major  ericio  ,  quem 
Latine  vocant  ijlricem.  Graecis  ^-pJxxas ,  efl  porcus  „ 
ut  Sc  XoTpos ,  hinc  Xop eygux/c? ,  apud  Scholiaft.  Ari- 
ftoph.  «p*V,  pag.  660.  Lampridius  in  Helioga¬ 
balo:  Jj)utm  &  urfos  decem  &  decem  grillos ,  &  de¬ 
cem  lactucas ,  &  decem  auri  libras  in  forte  habuit. 
Vide  Ilidor.  lib.  12.  cap.  3 .  Pfeudo-Ovidius  de 
Vetula  iib.  1. 

Denjificos  levitate  jua ,  promptofque  falire 

De  ramo  in  ramum  Cirognllos  dijaculare. 

Cyrogrillus,  Cuniculus,  Conii.  GlolT.  Arabico- 
Lat.  Canicula ,  Gyrogrillus.  Leg.  Cuniculus ,  vel  Ca¬ 
nicula.  Infra :  Cuniculus ,  ut  fupra ,  Gyrogrillus.  V/ill. 
Brito  lib.  i.Philippid. 

More  Cirogrilli  velox  in  moenia  repit. 

Vetus  Inquefla  apud  Columbum  lib.  2.  deVa- 
lionenf.  Epifcopis :  Dixit ....  quod  montem  ubi  ejl 
caflrum  Faftonenfe  ,  faciebat  cajfare  ( Cbajjer )  dtclus 
Epifcopus ,  ut  dominus ,  &  poffidebat  ut  juum ,  &  ipfe 
tejlis  portavit  multoties  Chirogryllos  ifiius  montis  ad 
palatium  D.  Epijcopi.  [Statuta  Arelat.  MSS.  art.2  9. 
tg)uji  contra  fecerit  in  xx.  fol.  puniatur  pro  pelle  vel 
Cirogrillo  quolibet.  Ibid.  art.  87.  Receptacula  Cyro- 
grillorum  . .  .  defruantur . . .  Si  dominus  fuerit  fiegli - 
gens  in  captione  Cirogrillorum ,  &c.  Habeant  venatio¬ 
nem  Cirogrillorum ,  in  Charta  anni  1  196.  ex  Ar¬ 
chivo  S.  Vi&orisMaffil.] 

CiROGiLLiN.fi  Pelles,  Pelles  de  Cyrogrillis ,  in 
Concilio Parificnfi  an.  1212.  part.  2.  can.  9-Ste- 
phanusUlyfipponenf.  deMirac  S.Vinccntii  num. 
1  7.  Jjhiidam  pelliculas  Cirogillinas  ,  &  ut  in  eis  ope¬ 
raretur  fpe  lucri,  quicquid  habebat  in  eis  emendis  ex¬ 
penderat.  Ubi  leg.  Cirogr illinas ,  Gallice  Peaux  de 
Coniis. 

CEIIROMETRICALE  ,  Chirotheca  ,  manuum 
menfura ,  Xei^ojueJ^ov :  apud  Wolphardum  Prefbyt. 
de  Miraculis  S.  Walburgis  lib.  3 .  num.  6. 

CHIROSOBOLUM.  Vide  Chryfobullum. 

CHIROTHECA.  Harum  ufum  prifeis  ignotum 
docet  Cafaubonus  in  Athen.  lib.  1  2 .  cap.  2. 


CHI  576 

Chirotheca  Episcoporum  ,  Quibus  ii  in 
facris  Liturgiis  ac  ceremoniis  utuntur  :  quarum 
etiam  ufum  Abbatibus  interdum  concelfere fum» 
mi  Pontifices.  LeoOlt.  lib.  2.  Chron.  Cafin.  cap, 
82.  Idem  fandus  Pontifex  fand aliorum  ufum  &  dal- 
matica  ac  Chirothec  arum  in  pracipuis  f e  (livit  atibus  tam 
illi  quam  omnibus  in  hoc  Coenobio  regulariter  promoven- 
dis. . .  Apifldica  auder  itate  concejft.  De  Chirothe- 
cis  Epifcoporum  ,  videndi  Honorius  Auguftod. 
lib.  1 .  c.  z  >  5 .  &  Durandus  lib.  3  .Ration.  c.  1  2. 

Chirotheca  de  Guerra,  ferreae  ,  noltris 
Gantelets  defer,  in  Statutis  fecundis  Roberti  I, 
Regis  Scotiae  c.  27.  §.  1.  Chron.  MS.  Bertrandj 
Guefclini : 

Etriche  bacinet  li  jifl-on  apporter, 

Gans  a  broches  de  fer  qui  font  au  redouter , 
Guignevilla  : 

Des  G  antei  et.  auffi  te  di 
Jjhie  boin  ejl  que  foies  muni ,  ■ 

Car  fe  es  mains  blechies  ejicies , 

Du  remamant  mult  peuferoies. 

Chirothecoe  purpureae  margaritis  &  lapillis  exor¬ 
natae,  Imperatoriae  dignitatis  lymbola,  apudPa- 
chymerem  lib.  7.  Hift.  cap.  12.  , 

Chirotheca  Traditione  Investire, 
Charta  Liemari  Archiepifc.  Bremenf. an.  1  088. 
inter  Privilegia ejufdem  Ecclef.  pag.  168.  Super 
reliquias  noflras  cum  Chirotheca  ,jicut  mos  ejl  liberis 
S  axonibus ,  tradidit . . .  turtim  ipfam  &  manfos  4.  & 
dimidium....  Aderat  Comes  Fredericus  Advocatus 
Ecclejia ,  qui  Chirothec am  traditionis  facris  reliquiis 
impofitam ,  ut  mos  ejl ,  abjlulit ,  &  ab  ipfo  Gerhardo  per 
digitorum  extenjionem  promijfionem  confirmationis  ac¬ 
cepit.  Alia  ibidem  pag.  169.  Eckiberttis  Comes  ese 
promijfo  E.  Comitis' qui  tunc  erat  Advocatus ,  Chirothe - 
cam  abjlulit ,  G.  confirmationem  digito ,  ut  mos  ejl  Sa - 
xonibus ,  fecit.  Tabular.  Abbatiae  de  Rota :  De  om¬ 
nibus  gravaminibus  &  importunitatibus ,  quas  in  ea 
fecerat  manifefie  fitisfaciens ,  vadium  fuum  dedit ,  ^ 
pofuit  cum  fu  a  Chirotheca  in  manu  Abbatis.  Tabular, 
Monallerii  Berardengenf.  in  territorio  Senenfi  , 
apud  Chiffletium  in  Luminib.  Salicis  cap.  6.  an- 
1  109.  &  11  21.  Secundum  nojlra  Legem  S ahgan» 
per  cultellum,  fifiucum  nodatum,  ffihumtonem ,  &  qua-> 
fonem  terra ,  atque  ramum  arboris ,  legitimam  &  cor -j 
poralem  vefiituram  facimus ,  &  nos  exinde  foras  ex-i 
j 0 ulmus.  Vita  S.  Eladelini  ConfelToris  num.  13, 
Cumque  IV an  tum  manu, ut  moris  ejl, legaliter  tradenda 
teneret.  Et  infra :  Locum  pradicltm  cum  IV anto,quem 
tenebat ,  beato  viro  contradidit.  Tabularium  Burgu- 
lienfe  fol.  72.  Cui  Dei  gratia  conceffit  Savaricus £ 
atque  quod  abfiulerat ,  quodam  reddidit  Guantulo.  Ta¬ 
bularium  N.  D.  Santon.  fol.  3  5 .  Hoc  donum  fecia 
Gaufridus  Abbati  ((a  Florentia,  cum  quadam  Chiro-, 
theca  Jinijlra  ,  flexis  genibus ,  ante  eam ,  in  eadem  fyl - 
na.  Tabularium  S.  Amantiilnculifm.  Filii  Arnal- 
di  confirmaverunt  donum  pr&fens  cum  Chirothecis  cu ^ 
jufdam  Militis  de  Rupefncaldi.  Idem  Tabui.  Et  po¬ 
fuit  in  donum  plenam  Chirothecam  de  avellanis.  Re¬ 
ge  Ilum  Parlamenti  Parif.  B.  fol.  m.  fubann.' 
1294.  Comes  Elandria  per  traditionem  Cerotbcca  tn 
manu  D.  Regis  humiliter  pofuit  poffeffionem  bonarum 
villarum  Flandria ,  videlicet  de  Erugis,  de  Gandavo , 
&c.  [  Arreflum  Parlamenti  an.  1  499.  apud  Ba- 
luzium  Hili.  Arvern.  tom.  2.  pag.  464.  Fidem 
fuam  &  in  illius  fignum  manum  fuam  dextram  ,  & 
Cyrothecam  ejufdem  eidem  de  Belbez.in  tradendo  red¬ 
diderat.  ]  Le  Roman  de  Maifire  Faeces : 

Votre  terre ,  dit-il ,  vous  rend  par  cefl  mien  Gant. 
Adde  Ordericum  Vitalem  lib.  5 .  pag.  581.  Mo- 

naft. 


577  CHI 

naft.  Anglic.  tom.  i.pag.  2 2.  RoIIandinum  in 
Summa  Notaris  cap.  1 .  Hemereum  in  Auguffa 
Viromand.  pag.  1  96.  26  3.  Juftellum  in  Probat. 
Hifl.  Arvern.  pag.  142.  Brodeum  inConfuetud. 
Parifienf.  tom.  1.  pag.  5  28.  Vide  IVantus. 

Ch  irotheCjE  ,  feu  lianti,  Pars  pretii  inveflitu- 
rs,  quae  non  tam  domino,  quam  ejus  minifte- 
riali  competit ,  Majori  i ciJicet ,  vel  villico.  Vetus 
Charta  pro  Epifcopo  Ambianenfi  :  Chafcune  vente 
foit  de  maifon  oti  de  terre ,  il  a  uns  fVans.  Charta 
Theobaldi Epifcopi  Ambian.  an.  1  172.  in  Ta¬ 
bulario  Eccl.  Ambian.  fol.  5  2 .Si  aliquam  terri¬ 
torii  partem  venundari  contigerit ,  Domini  venditiones 
habebunt ;  / cilicet  tot  denarios  quot  venditor  inde  habue¬ 
rit  [olidos.  Major  vero  terra  illius  pro  IV antis  accipiet 
duos  denarios.  Occurrit  ibi  pluries.  Charta  ann. 
ni2.  in  Tabulario  Bcclefiae  Carnotenlis  num. 
154.  Eafdem  ( hoftifias )  tenebunt  ab  omni  prorfus 
exattione  ,  quantum  ad  nos  pertinet  liberas  &  imma¬ 
nes  nijiquod  inde  nobis  aut  aliis  loco  nojlri  vendas  & 
Cantos  redderent  ,  fi  hofiijia  venderentur.  Alia  ann. 
1225.  num.  245 .  Et  de  omnibus  venditionibus  fattis 
in  Maj  oria  fuos  denarios  pro  G  antis. C  harta  an.  1 2  o  5 . 
in  Tabular.N.D.  dejofaphat:  Et  quidquid  m  ter¬ 
ris  efi  ,  dederunt  cum  venditionibus  &  G  antis.  Tabu- 
lar.  S.  Dionyfii  an.  1  2  3  8 .  De  invefiituris  habebunt 
Majores  duos  denarios  Laudunenfes  pro  fuis  Chirothe- 
cis  tantummodo.  Charta  an.  1 2  4  3  •  de  Lege  de  Lan- 
doujies ,  in  dioecefi  Laudunenfi,  ex  Tabulario  Foif- 
niacenli  :  vendit  domum  cum  fundo  ,  aut  aliam 

hareditatem ,  dominis  dabit  4.  denarios  &  emptor  4. 
&  villico  2 .  cum  Cyrothecis.  VetusConfuetudoDu- 
nenf.  art.  5  7-  LesGandsfe  doivent  pair  par  l’acha- 
pteurdans  Z.jours  apres  1’achapt  auSeigneur,  &c. 
Ita  in  Confuetudine  Caflelli  Novi  in  Timerailio 
art.  50.  pro  fundi  cenfui  obnoxii  venditione 
Dominus  habet  vigefimum  pretii  folidum ,  ejus 
vero  Serviens  Chirothecas  20.  folid.  aeltimatas , 
avec  les  Gants  defon  Sergeant  eftimetz,  20  .fols.Adde 
art.  5  2.&  Confuet.  Lodunenf.  c.  14.  art.  23. 

f  C iRO theca.  Eadem  notione.  Charta  Curiae 
Sueffion.  ann.  1219.  in  fecundo  Chartulario  S. 
Medardi :  Venditiones ,  Cirothecas,  omnimodam  ju- 
flitiam  ,  &  quidquid  juris  habebant  in  pramijfis  eidem 
Ecclefia  penitus  in  perpetuum  quittaverunt.  Altera  an¬ 
ni  12X2.  ex  eodem  Chartulario  :  Recognovit  fe 
vendidiffe  Conventui  Y.  Medardi  Suejfion.  quinque 
,  modios  &  tres  fextanos  vinagiorum  cum  Cirotbecis  & 
venditionibus.  Alia  Curis  Remenfis  ann.  1230. 
Ibidem  :  Concejferunt  quidquid  juris  eis  obvenerat 
ex  efcheancia  Geradi  quondam  fratris  dicti  Balduini 
fuper  venditionibus  &  Cirotbecis.  Epiftola  Arnulfi 
Comitis  Chiniacenlis  de  Fundatione  Cellae  in  vil¬ 
la  Pyrorum ann.  1068.  apud  Marten.  to.  1.  Am- 
pliflf.  Colled.  coi.  472.  Decimam  de  S.  Hilario  & 
de  fVarc,  de  omni  indomink atu  ,  fcilicet  de  terris  in- 
dominic atis  .  de Jtlvis  indommicatis ,  de  fexteragio  ,  de 
furno  ,  de  c  ambis ,  de  fotui  aribus ,  de  Cjrothecis. 

Chirothecam  in  fignum  confenfus  dare.  Spe¬ 
culum  Saxon,  lib.  2.  art.  z6.%.  6.  Nemini  licet  fo¬ 
rum  erigere ,  vel  monetam  de  novo  inftituere  ,Jine  con- 
fenfu  ejus  loci  Ordinarii ,  feu  judicis ;  etiam  Rex  in 
Jtgnuni  fui  confenfus ,  fuam  ad  hoc  mittere  debet  Chi- 
rotbecam. 

Chirothecam  Porrigere  dicebatur  qui  hanc 
humi  projiciebat,  eoque  fadlo  ad  duellum  quem¬ 
vis  provocabat,  quo  a  crimine  quo  accubabatur  , 
fefe  expurgaret.  Matth. Paris  ann.  12©.  £)uod 
licet  Comes  infanter  infitiaretur  ,  Jl.atim  Miles  fupra- 
•  diclys  more  Fr ancorum  Chirothecam  fuam  ei  porrexit , 
Tom.  //» 


CHI  578 

fe  offerens  in  propatulo  coram  Curia  id  corporaliter  fe¬ 
cundum  Covjiderationem  Curia  regalis  probaturum  ..... 
quam  Chirothecam  quoji  duelli  vadium  ofienfam  Comes  , 
recepit ,  fpondens  fe  defendendo  dimicaturum  contra 
ipfum,  &c.  Vide  Duellum, 

Chirothecas  habere  vetantur  Judices  Regii  ■„ 
dum  pro  tribunali  fedent ,  in  Speculo  Saxanico 
lib.  3 .  art.  69. 

In  eodem  Speculo  Saxonieo  lib.  3.  art.  45.  §* 

I  o .  Duae,  linea  Chirotheca  cum  furcula  feu  tridente  , 
quo  fimus  tollitur ,  emenda  efi  dedititiorum. 

H  CHIRQUINMARE ,  Inquirere ,  Gall .Chenhen 
V  ide  Circamanaria. 

CHIRSEED.  Vide  Cirifcetmn. 

CHIRURGICUS  ,  pro  Chirurgus ,  ut  &  Chirurgi¬ 
ca  pro  muliere  Chirurgiam  exercente ,  pluries  oc* 
currit  in  Edidto Philippi  cognomento  Pulcri  Fr* 
Regis  ann.  1  3  1 1 .  &c. 

U  CHISNUS ,  Quercus ,  Gall.  Chefne  ,  apud  Vale- 
fium  in  Notitia  Galliarum  p.  41  3.  coi.  2.  Vide 
Cafnus. 

CHITAINUS.  Vide  Cham  poft  Caganus, 

5T  CHITRANGULUM  ,  An  mali  citrii genus?  Vita 
B.  Guillelmi Eremitae  Xidenfis  tom.  1.  SS.  April. 
p.  387.  Cum  ipfe  pateretur  herniam  inftar  Cbitr an¬ 
guli  protuberantem. 

CHIVACH1RS:  ficenim  legendum  pro  Chinachire , 
apud  Nicolaum  Uptonum  lib.  1.  de  Militari  offi¬ 
cio  cap.  10.  ex  Gallico- Anglico,  Chevaucheurs  „ 
Equitantes ,  qui  portant  arma  dominorum  fuorum  in 
humero  Jiniftro  ,  &  non  alibi  ;  qui  etiam  creantur  ex 
Curforibus ,  {  de  quibus  fuo  loco)  ut  per  remotio¬ 
nem  pixidis  armorum  dominor im  fuorum  d  cingulo ,  & 
appojitionem  in  humero  Jinifiro  cum  fidelitatis  juramen¬ 
to  domino  fuo  fpeciali  praflando.  Vide  Profecutor. 
CHIVALER,  Gall.  Chevalier,  Eques.  Madox  For¬ 
midare  Anglic.  pag.  206.  Sciant  prafentes  &  futuri 
quod  nos  Thomas  Majne  de  Cortenale  &  gfobannx 
uxor  mea ....  conce [fimus  &  hac  prafenti  carta  noftra 
confirmavimus  Thoma  Colpeper  Clnvaler ,  omnia  illas 
terras  &  tenementa ,  &c. 

CHIVERIA,  Gall.  Civiere.  Chron.  Andrenfe  :  Ve - 
hiculum  ,  quod  vulgo  dicitur  Chiveria.  Vide  Cenove- 
ftorium. 

CHIST,  Pondus  unius  libra  &  ~  1 1 1  i.Saladinus  de 
Ponderib. 

fCHLiENA  ,  xxFtva.,  Veflimentum  hybernum  k 
XJamiv,  Calefacere.  Lanam  Latini  reddunt.  Inde 
Adagio  :  Dum  cucumere  vefeimur,  ChUnam  texamus, 
i.  e.  de  hyeme  cogitandum  efi  aftate ,  apud  T urnebum 
lib.  z  7.  Adverf.  cap.  3  o. 

CHLAMYDATI.  Liberatus  Diaconus  cap.  11.  Pofi- 
quam  ire  fecum  meruit  A/agnum  Silentiarium  ,  cum 
Imperatoris  feripto  accepit  &  officium  Excubitorum  & 
Chlamydatorum  ,  &  venit  ad  Concilium.  Legendum 
forte  Candidatorum ,  tametfi  ledio  tolerari  potefb 
S.  Hicronym.  Epifl.  3 .  Referret ,  inquam  ,  alius  , 
quod  in  Palatii  militia  ,  fub  Chlamyde  &  candenti  li¬ 
no  corpus  ejus  cilicio  tritum  Jit.  S.  Fulgentius  Horni!. 
60.  de  S.  Laurentio  :  Ignea  caruca  quam pracedunt 
officia  pretiufa ,  non  Chlamydati ,  non  fcutati  &  feu- 
cati,fed  coeci,  illuminati ,  &c. 

CHLAMYS ,  inter  praecipua  fummi  Pontificatus  in* 
fignia  reponitur  a  Petro  Diacono  lib.  3.  Chron, 
Cafin.  c.  66.  fal.  6  7.  J  ubi  de  Vi&ore  II.  Abinde 
crucem  &  Chlamydem ,  &  catera  Pontificatus  injignia 
ita  dimijit ,  &c.  Et  cap.  feq.  eam  Chlamydem  pur-» 
pureamfuilfe  innuit  :  Prateritam  electionem  Cutcis 
&  Purpura  refumptione  firmavit.  Vide  Capa-rubea. 

f  CHLANIS,  pro  Chlamys ,  Senatoris  pallium.  Vi- 

O  o 


579  CHO 

ta  S.  Caefarii  Quaeltoris  n.  i  2.  in  Adlis  SS.  Febr. 
toni.  3 .  p.  500.  In  his  ftudiis  C&farius  in  Chlanide 
verfatus  efl. 

CHLOROSAURA  ,  Venenatus  ferpens.  Vita  S. 
Theodori  Siceotas  to.  3 .  SS.  April.  p.  5  7.  C.  Cblo- 
rofaUram  offenderunt ,  eaque  cognita ,  coeperunt  clamare , 
Perimus ,  Pater  fande  ,  perimus ,  quidnam  egimus  l 
Chlorofaura  enim  ejl  ferpens  venenatus.  Sic  dicitur  a 
Graeco ^Xwpo?  viridis ,  herbidus ,  &  a-aCga ,  lacerta. 

CHNAP1NA.  Raynerus  contra  Valdenfes  pag.  92. 
Femina  in  habitu  religionis  mendicant ,  alia  habitum 
&  geftus  viriles  affirmant ,  fcilicet  Chnapina.  Theu- 
tonibus  Knape ,  efl famulus ,  minilter ,  puer ,  ado- 
lefcens. 

%  CHOCA  ,  Stipes ,  Picardis  Choque ,  Galh  Souche. 
Privilegium  Petri  Abbat.  S.  Remigii  Rem.  ann. 
12x9.  Sciendum  tamen  quod  Cboc as  quas  eradicave¬ 
rint  pro  novalibus  faciendis ,  &c. 

Chocacium.  Arella  Candel.  an.  1261.  in  i.Reg. 
Parlament.  Cum  fervientes  feodatarii  peterent  Cho- - 
cagium. . .  ratione  ufagii  fui ,  &c.  Idem  quod  Cep- 
pagimn ,  quod  vide :  nam  Choques ,  Stipites  etiam- 
num  dicunt  Picardi. 

«ft'  CHOCH1A  ,  Coquina,  Gall.  Cuiflne ,  Angi.  Kit- 
chin ,  Belg.  ICeuckeh ,  Literae  Galteri  an.  1  2  1 8  -  e 
Tabulario  Ecclelise  Audomarenfis  :  Notum  facio 
quod  ordinationem  de  quinque  officiis  faciam  ,  videli¬ 
cet  Subprapofitura  ,  Atagiflerio  Scholarum ,  Pifioria , 
Celer  aria  &  Cboc  hia. . .  Efl  autem  forma  ordinationis 
talis ,  quod  Pifioria  ,  Celer  aria  &  Chochia  ad  commu¬ 
nes  ufus  Ecclefa  nofira  cedent.  Vide  Cochia. 

CHODONES ,  Rullici  limitanei  ,_Dubravio  in  Hi- 
ftoria  Bohem. 

CHOENICA  ,  Menfurae  genus  Fello  ,  fex  conti¬ 
nens  fextarios  Laurentio  in  Amalthea  ;  verum 
K o~vt%  Graece ,  unde  Choenica  duos  tantum  fextarios 
continet ,  ut  in  exemplo  fequenti.  Literae  Petri 
Epifc.  Callrenfis  de  quadam  fundatione  ab  ipfo 
fa&ain  Monallerio  S.  Stephani  Cadomenfis :  Nec 
minus  etiam  ipji  in  unoquoque  obitu  Choenicas ,  quas 
chopinas  vocant ,  ut  moris  efl ,  de  meliori  vino  aliis  Re* 
ligiojis  tenebuntur  impendere. 

f  CHOEROGRYLLUS.  Vide Chirogryllus. 

CHOICUS ,  Gr.  xohio$ ,  Terrenus ,  e  limo. Ter- 
tui. lib.  de  Refurr.  carnis:  Primus,  inquit ,  (  Apo- 
Itolus )  homo  Choicus ,  id  efl ,  limaceus ,  id  efl ,  Adam. 
Pluries  occurrit  apud  eumdem  Tertullianum  & 
Hieronymum. 

CHOLERES,  Humores.  Vid e  Coleres. 

«[[  1 .  CHOLONEA ,  f.  Idem  quod  Coi onaticum ,  fer¬ 
vidum  aCo/oKhpraeftandum,  feu  aliud  tributi  ge¬ 
nus  ab  iifdem  folvendum.  Vita  B.  Oldegariito. 
1  .Martii  pag.  490.  Donamus  etiam  tibi  Cboloneas , 
&  leddas  ,  &  ufaticos. 

2 .  CHOLONEA ,  alia  notione.  V ide  Calumnia ,  Ca- 
lonia. 

CHOMATA,  Aggeres,  terrae  moles  quibus  aquas 
continentur.  Hefychius :  Xwjua ,  v-fosp*  yo<; ,  «^9». 
Ita  proprie  aggeres  Nili  vocatUlpianus  inleg.  10. 
D.  de  Extraord.  crimin.  Logographi  Chomatum  Ni¬ 
li  ,  in  leg.  ult.  Cod.  Th.  dePatroc.  vicor.  qui  mu¬ 
niendas  Nili  ripas,  aggeribufque  ejus  praeerant. 
Vide  Notas  ad  Annae  Alexiadem  pag.  273.  Hic 
porro  emendare  licet  Glolfas  Groec.  Lat.  ewti^wcr/c 
Xol/iActlct; ,  Exaggeratio.  Male  Edit.  Alibi : 

,  Exaggeratio. 

^  CHOPA  .Vellis  fpccies,f.  eadem  quae  Hopelanda. 
Litterae  Caroli  V.  Franc.  Regis  an.  136  7.  de  for¬ 
ma  vellium ,  pro  Monfpelienfibus  :  Item  quod  nul¬ 
la  ipfarum  (  mulierum  quarumvis }  audeat  portare 


CHO  580 

aliquam  hopelandam  vel  Cbopam.  Hifpanis  Chupa  t 
Sucula  efl ,  feu  vellis  interior ,  quam  vulgo  Fefia 
appellamus. 

f  CHO  QtJ  E  A  R ,  pro  Cochlear ,  Gall.  Cuilliere • 
Limborch.  lib. Sent.Inquifit. Tolof. p.  65.  Por¬ 
tavit  eis  quamdam  ollam  &  duas  fcutellas  &  unum. 
Choquear. 

CHORA,  Communia,  Commune  Juratorum  in  ur¬ 
bibus,  a  quibus  civium  lites  judicantur.  Vox  for¬ 
mata  ,  ut  videtur ,  a  Curia  :  unde  Choremanni,  qui 
olim  Curiales.  Nili  a  Kuren  ,  vel  ICobren  ,  Germa¬ 
nica  voce  ,  quae  Eligere  fignificat ,  didla  fueric 
Chora  ,  quafi  Electorum  conventus  ,  feu  qui  ad  re¬ 
gendam  Civitatem  eledli  funt.  Vide  Gewoldum 
de  Septem  iratu  c*  10.  Confuetudines  villae  Ar- 
karum  ann.  1231.  in  Tabular.  S.  Bertini :  Homi¬ 
nibus  nojlris  de  Arches  legem  juratam  ,  qua  Chora  vul¬ 
gariter  appellatur ,  dedimus  &  conceffmus  in  hunc  mo¬ 
dum,  drc.  Infra  :  Jurare  debent  etiam  omnes  in  villa 
manentes  Choram  &  legem  villa.  Charta  Balduini 
Comitis  Flandriae  ann.  1  201.  in  eodem  TabuL 
Et  quia  avus  meus  Theodericus  Comes  Choram  apud 
Arkes  vobis  habendam  juravit ,  &  homines  fuos  ju¬ 
rare  fecit  ,  concedo  ut  eandem  perpetuo  habeatis  ,  & 
ut  pax  &  jufiitia  firmius  in  eadem  villa  teneatur , 
Churemanni  vefiri  voluntate  &  affcnfu  veflro  &  con - 
filio  hominum  Ecclefaveflra per  emendationem fempet 
legem  Cburia  affirmare  poterunt ,  &  corroborare. 

Schilterus  Choram  interpretatur  Eledionem ,  fi  ad 
tutum ,  Cangiique  refpuit  expolitionem  ,  ficut  & 
vocis  Curerhet ,  live ,  ut  redle  Icribatur  Churrecht ; 
non  Curiam  redii  denotat,  inquit,  fed  jurifdi- 
dlionem  &  jus llatutarium  ad  villam  pertinens, 
quod  opponitur  juri  &  jurifdidlioni  fuperioris  & 
communi. 

Choremanni,  Curiales,  homines  de  Curia,  qui 
in  Curia  Communia:  officio  funguntur  Jurati  , 
diverli  tamen  a  Scabinis.  Confuetudines  villas  Ar- 
karum  ann.  1  2  3 1 .  in  Tabular.  S.  Bertini :  Sca~ 
bini  judicent  de  iis  qua  pertinent  ad  Scabinos:  Chorei 
manni  de  pace  tr altent  ,  &  de  utilitate  communitatis 
villa,  &  de  forisf altorum  emendatione ,  &c.  Eaedem 
Confuetudines:  Jurare  debent  Choremanni  primo  jus 
Ecclefa  fe  fervatur  os  ,  jus  etiam  Abbatis  &  Ecclepn 
S.  Bertini,  jura  viduarum  &  orph anorum ,  pauperum 
&  dwitum  ,  &  omnium  hominum  tam  externorum  , 
quam  juratorum  fuorum,  fuper  caufs  qua  coram  ipfis 
venerint ,  &  ad  juramentum  fuum  pertinuerint :  jus  & 
legem  dicere  ,  nec  obmittere  propter  gratiam  vel  timo¬ 
rem  ,  odium  vel  amorem.  Similiter  Jufiitiarius  jurare 
debet  &  addere  juramento ,  quod  omni  jus  petenti  ju- 
fiitiam  faciet  judicio  Choremannorum.  Jurare  debent 
etiam  omnes  in  villa  manentes  Choram  &  legem  villa. 
Infra  :  Sciendum  efl  etiam  quod  fena  4.  pofl  miffam 
Choremanni  incuriam  veniant,  &  in  placito  fedeant , 
quamdiu  necefje  fuerit :  &  f  de  Cboremannis  aliquis 
ad  placitum  non  venerit ,  tenebitur  domino,  in  emenda 
10  .fol.  nifiper  Choremannos  rationabiliter  fuerit  ex- 
cu fatus.  Sedeant  in  placito  reverenter  ,  petitiones  & 
rcfponfones  cum  diligentia  audientes  bonas  confue- 
fuetudines  &  laudabiles  in  placito  obfervent , ...  ma¬ 
jores  caufa ,  ut  funt  raptus  mulierum,  rerofr.  • .  brar.t 
d  Cboremannis  in  Curia  de  Arkes  audientur ,  &c. 

CHORffi ,  in  Regula  S.  Donati  Epifc.  Bifuntini  ad 
Virgines  c.  75.  videntur effe  diltindliones Plal- 
morum,  fingulae  pfalmos  aliquot  continentes  , 
ut  funt  nollri  Nodturni  in  officio  Romano :  Ab 
OEavo  Kal.  OEob.  crefcit  curfus  ufque  ad  fummum 
ejus  2  5 .  Choris ....  12.  vero  Chora  in  hyeme  omni 
node  cantanda  funt ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries. 


58  i  ceo 

CHORALE  ,  Suppellex  chori  :  Quae  nam?  Mar- 
tenii  IterLitter.  2.  p.  241.  ex  quodam  Inventa¬ 
rio  facrarii :  Mappula  coccine a  vm.  dor f 'alia  lanea 
viir.  duo  Chor alta ,  cortina  linea\u. 

\  CHORALIS,Qui  intereft,  vel  canit  in  choro, Gal. 
Chorifie.  Hifp.  Corifta.  Leibnit.  tom.  2.  Scriptor. 
Brunfvic.  p.  5 1 3 .  ex  Annal.  Corbeienf.  Simon  Ran- 
ftedt  Canon,  in  Mindin  ,f alius  efi  Choralis  &  confrater 
nofler.  Vide  Regulam  Toribii  Archiep.  Limas  to. 

4.  Concil.  Hifp.  p.666.col.  i.  &  67  3 .  coi.  1 . 

^Choralis  CanonisatIjs  ,  Canonicus ,  in  tefta- 

snento  anni  1307.  apud  Ludewig.  tom.  2.  Re- 
liq.  MSS.  pag.  256.  ’ 

«j[  Cb  ora  liter.  Ritu  chori,  in  Adlis  S.  Mariae 
^.gyptiacae  to.  1 .  SS.  April.  p.  3  4. 

CHORAR1L  Tabular.  Brivatcnfe  an.  1  277.  fol. 
176.  Item  modus  creandi  feu  faciendi  Clericos  & 
Cborarios  erit  t alis :  quod  bis  in  anno  ,  fcilicet  in  quali¬ 
bet  Ecclejia  in  fefiis  Pentecofles  &  B.  Germani  & 

5.  Clementis  mittentur  de  Capitulo  unus  vel  duo  Ca¬ 
nonici ,  quorum  voluntate  &  ajfenfu  S acrifia  &  Cle¬ 
rici  S.  Germani,  vel  Prior  S.  Clementis ,  feu  eorum 
locum  tenentes ,  &  Clerici  Clericos  in  Ecclejiis  pradi- 
ftis  mittent  &  Cborarios  facient :  aliter  vero  nullum 
mittere  vel  Chorarium  facere  poterunt  vel  debebunt. 
Infra :  In  Ecclejia  S.  Germani Jint  24.  tantum  (Cle¬ 
rici  , )  fcilicet  12.  Cborarii,  &  1  2.  Sub  eborarii,  &c. 
Vide  Correarius ,  &  Chore arius. 

«flCHORARius  PtJER,in  Bulla  Pauli  III.  pro  fac- 
cularizatione  Monachorum  Infulae  Barbarae  an. 
1  5  49.  &  in  altera  pro  faecularizatione  Monafte- 
rii  Vezeliacenfis  an.  1  5  3  7.  Vide  Chorialts. 

CHORAULES,  Qui  &  Caput  fcbola,  in  Synodo  He- 
Jenenli  an.  1027.  [ Choraules ,  Princeps  chori ,  vel 
qui  canulis ,  id  efi  fftulis  canit.  Papias  in  MS.  Bitu- 
ricenli.  Choraula  pro  chori  Principe  feu  Pra  fedto 
Cantorum  etiam  legitur  in  quadam  Notitia  Ec- 
cleliae  de  Viancio  apud  Baluz.  tom.  6.  Mifcell. 
pag.  437.  Adfuit  autem  quidam  Choraula  Viancenjis 
Ecclejia  ,  &c.  Et  pag.  feq.  Hujus  rei  te  fies  funt ,  Bor¬ 
riar  dus  Stephani  Prapojitus ,  &  Benedicius  Prior ,  & 
Amatus  Canonicus  &  I farnus  de  Donazag ,  &  I far¬ 
nus  Capellanus  de  Caufac ,  &  Raimundus  Arcbidia- 
cows,& Durantus  Choraula,  &  Durantus  Hugo.  Pro 
Symphoniaco  fumit  Fortunatus  in  Vita  S.  Rade- 
gundis  lib.  1.  num.  36.  Quadam  vice  obumbrante 
jam  notiis  crepufculo  inter  Choraulas  &  citharas,  dum 
circa  monafierium  d  facularibus  multo  fremitu  cantare¬ 
tur  ,  &c.  Vulgo  tamen  diftinguuntur  Choraules, 
&  Symphoniacus  ;  hineque  proverbium  :  Malus 
Choraules  ,  bonus  Symphoniacus.  V ideV ollium  de 
Vitiis  fermonis.  Vox  utraque  terminatione  Lati¬ 
nis  nota  pro  eo  qui  tibia  canebat,  Gr.  ^opailx»?.] 
Vide  Caput  Schola  &  fj 'ocularis. 

%  CHORDA,  ^opef»,  Inteftinum,  in  Medicina  Saler- 
nit.  pag.  133.  edit.  1622. 

CHORDICISTA ,  Jjftfi  canit  cum  chorda.  Ugutioni. 
[  Martianus  Capella  lib.  9 .  pag.  313.  Chordacifia 
ad  commodum  humana  utilitatis.  J 
CHORDIS,  Chorda,  Nervus  inftrumenti  mufi- 
ci.  fjanuenfes  cum  tubis ,  buccinis  &  Cbordibus,  apud 
Bartholomaeum  Scribam  Annal»  Genuenf.  lib.  6 . 
ad  annum  1262. 

5F  CHOREA  ,  Ambitus  chori ,  qui  in  variis  ca¬ 
pellis  feu  facellis  plerumque  conliflit ,  Noftris , 
Le  tour  des  Chapelles.  Marten.  de  antiqua  Eccle- 
fiaeDifciplina  pag.  3  8  1 .  ex  Rituali  Sueliionenli : 
Stent  in  angulo  Chorea  extra  prefbyterium.  Hift.  Ab¬ 
batiae  S.  Germ.  Parif.  Inftrum.  pag.  clxiv.  coi.  2. 
ex.Confuetudinibus  hujus  Abbatiae :  Vigilia  Epi - 
Tom.  II. 


CHO  581 

phania  ufque  ad  crafiinum  lampades  &  Chorea  debeuf 
inceffanter  ardere. 

CHOREA  RE,  Ghoreas  ducere ,  verfare  faltato- 
rium  orbem.  Statuta  Synodal.  Eccl.  Nannet.an. 
1389.  apud  Marten.  tom.  4.  Anecdot.  coL  993. 
Nec . . .  Chore  are,  vel  ad  alium  quemque  ludum  ludere 
prafumant  in  Ecclejiis.  Adla  S.  Francifcae  Viduae 
Rom.  to.  2 .  SS.  Martii  p.  1 1 7  .Et  in  altibus  &  modis 
virginum  Chore  antium  correfpondebat.  Occurrit  etiam 
in  Menoti  Sermonibus  Quadrag.  fol.  7 1 .  coi.  2. 
CHOREARIUS,  Clericus  feu  Capellanus,  qui 
choro  debet  interelle.  Hift.  Dalpilin.  to.  2.p.  14. 
col.  1 .  in  Praeeminendis  fpiritualibus  &  tempo¬ 
ralibus  Archiepifcopi  Ebredunenfis :  Item  Ebrcd . 
Archiep.  habet  omnimodam  jurifdtU  tonem .  punitionem 
&  corregionem  in  prkpojiium  Capitulum  &  dignitates 
&  per  f  otiatus  in  ditia  Ecclejia  obtinentes ,  &  etiam  'tii 
Canonicos ,  Chorearios ,  Clericos  &  qua (cumque  per - 
fonas  Ecclejia  Ebredun.  Ibidem  pag.  135.  in  Sta¬ 
tuto  Epifcopi  Gratianopolit.an.  1257.  Prater ea 
fciendum  efi ,  quod  praditti  duo  Canonici  vel  plures,Ji 
augmentatis  facultatibus  ipjius  domus  m  poferum  crea¬ 
rentur  ufque  ad  quatuor  cum  Clerico  fuo Jint  Chorearii , 
&  liberam  tam  in  anniverfariis ,  quam  in  aliis  tdnquam 
Chorearii  recipiant ,  &c.  V  ide  Cborarii  &  Correarius. 
t  CHOREATOR ,  Saltator.  Menotus  Seriti.  Qua¬ 
drag.  fol.  132.  redto  col.  1.  Jfguando  Magifier  efi 
tympanifia ,  fervi  funt  Chore  atores. 
CHOREIZARE,  Choros  agere,  concinere.  Fran- 
cifcus  Pippinusin  Chronicp  lib.  3*cap.  39.  Ha 
docta  p  fallere ,  Choreis  are  ac  melodiari ,  &  tympani¬ 
zare  ,  fonorum  Jive  confortandarum  peritia  ,  qua  ad 
aurium  pertinent  voluptatem ,  feu  Cboreizandi  indu - 
ftria  ,  p fallendi  agilitate ,  &  cantandi  fuavitate  pue¬ 
rorum  demulcebant  auditum. 
f  CHOREMANNI.  Vide  in  Chara. 
CHOREPISCOPI ,  quali  t5'  ^wp»  t7ria-uo7roi  di<fti ,  id 
eft ,  ruris  Epifcopi.  U nde  Villani  Epifcopi  nuncu¬ 
pantur  in  Capit.  CaroliM.  lib.  j.  c.  187.  Vicani , 
apud  Hincmarum  Opufc.  3  3 .  cap.  1  6 .  pag.  437. 
perperam  enim  Honorius  Auguftod.  lib.  1.  cap. 
18  2.  a  quo  haulit  Rabanus  dnftos  Chorepifcopos , 
quod  e/fent  de  choro  Sacerdotum  ,  cenfuit.  Canones 
Arabici  Nicaenae  Synodi :  Charepifcopus, efi  loco  Epi¬ 
fcopi  fuper  villas ,  &  Monafieria  ,  (J  Sacerdotes  vil¬ 
larum  ,  qua  ftib  potefiate  ejus  funt. 

Primitus  autem  inftitutosab  Epifcopis  Chor¬ 
epifcopos  fere  conflans  eft  fententia,  ut  eflent 
eorum  Vicarii  in  vicis  ac  pagis,  &  Epifcopalia  in 
iis  munera  minoris  momenti  obirent.  Quodpo- 
tiffimum  colligitur  ex  Concilio  Nicaeno  I.  cap.  8. 
Regienlx  c.  3.  4.  ex  Indiculo  Ebonis  Remenfis 
Epifcopi  de  Miniftris  EccleliaeRem.  edito  a  Sir— 
mondo  &  Marloto  ,  &c.  Vide  Capitul.  Carlo- 
manni  tit.  2*  §.  7.  Hinc  Vicarii  Epifcoporum ,  Sc 
Vicarii  Epifcopi  dicuntur  in  Concilio  Ancyrano 
can.  23.  Neocaefar.  cap.  13.  Antioch.  cap.  8.  a 
Ferrando  Diae,  in  Breviario,  Ifidoro  lib.  2.  de 
Ecclef.  offic.  cap.  6.  Rabano  lib.  1.  de  Inftitut. 
Cleric.  c.  5.  Hincmaro  Opufc.  3  5.  pag.  602.  ia 
Capitul.  Caroli  M.  lib.  7.  c.  318.  &c.  Adjutores 
minifierii  Epifcoporum ,  in  Capitul.  an.  828.  Chro- 
nicon  Ademari Cabanenfis  pag.  166.  Eblus  39. 
a  Beato  Martiale  Epifcopus  (Lemovicenfis)  fuit y 
&  ad  onus  Epifcopale  fufferendum  ordinavit  fub  fd 
Chorepifcopum  Benedittum.  Canones  Arabici  Nicae¬ 
nae  Synodi  c.  8.  Chorepifcopus  &  Archidiaconus  funt 
tanquam  dua  manus ,  &  dua  ala  quibus  Epifcopus  vo¬ 
lat.  Adde  c.  6 4.  73.  A<fta  Epifcoporum  Ceno- 
manenfium  pag.  193,  Tradidit  ex  rebus  fua  fedis 


583  CHO 

Ecclefia  S.  Matia  &  S.  Gervafii  villulas  dtiAs ,  qdat 
&  Petro  adjutore  &  Choreptjcopo  fuo  fuA  vice  confi- 
gnare  Ad  eandem  Ecclefiam  pracepit.  lbid.  pag.  i  40  > 
■Praefatum  Epifcopatum  Cenomanmcum  ei  auferre  no¬ 
luit,  fed  Cborepifcopum ei  (qui caecatus  fuerat)  Seu- 
fredtm  ordinare  pracepit ,  qui  populum  in  eadem  paro - 
chia  praedic  aret ,  crChriJlo  lucraret.  Adde  p.  241 . 
242.  ubi  idem  Chorepifcopus  a  tribusEpifcopis 
furatus  dicitur,  ut  minijferium  Epifcopale  facere  & 
exercere  Canonice  atque  perficere  pofjct.  Unde  alios 
fuiffe  Chorepifcopos  ab  Archidiaconis  colligitur; 
contra  quam  dixit  Sigebertus  ,  tametfi  poflmo- 
dum  hac  nomenclatura  donatos  conflet. 

Frequentes  fuiffe  Chorepifcopos  in  Ecclefia 
Orientali  colligitur  ex  fubfcriptionibus  Conci¬ 
liorum  Nicaeni ,  &  Ephehni ,  quos  gradu  eseteris 
Prelbyteris  praeflitiffe  docent  eadem  Synodus  Ni¬ 
caena  can.  8.  &  Calchedonenlis  can.  1 1.  &  poli 
,  Epilcopos in  Conciliis  fediffe,  Ada  Conciliorum. 
Nec  fcio  an  iifint ,  qui  cum  non  vacarent  civita¬ 
tes ,  nufjui^flcn  Epifcopi  praeficiebantur  *  ut  efl 
apud  Palladium  in  Vita  Chryfoflomi :  quem  ta¬ 
men  morem  improbatum  ab  Ecclefia  fatis  iple  in- 
finuat  Palladius.  In  Concilio  Dufiacenfi  1.  coado 
contra  Hincmarum  Laudunenfem  Epilcopuin  , 
non  modo  Franco  Tungrenfis  Epifcopus  inter¬ 
fuit  ,  fed  &  Bliteo  Tungrenfis  Chorepifcopus  ultimus 
confedit.  Verum  id  obfervatione  dignum  ,  quod 
cum  de  damnatione  Hincmari  ageretur,  fenten- 
tiam  ,  ut  Epifcopi >  non  dixit ,  fed  a  Metropoli¬ 
tanis  &  Epifcopis  judicandum ,  eorumque  judi¬ 
cium  fefe  profecuturum  profeffus  efl. 

Cum  igitur  effent  &  dicerentur  Epifcoporum 
Vicarii,  &  ab  iis  folis  ,  quibus  fubjedi  erant, 
fierent,  ut  efl  in  Concilio  Antioch  c.  10.  Epi- 
fcopatus  apicem  illos  non  obtinuiffe  par  efl  cre¬ 
dere.  Nam  ex  can.  3 .  Nicaenae  Synodi ,  Epifcopi  > 
ab  omnibus  ,  vel  faltem  a  tribus  Epifcopis  ordi¬ 
nari  debent :  deinde  ad  quandam  civitatis  Epifco- 
palem  federn  titulari ,  ut  efl  in  Capit.  Caroli  Mag. 
lib.  7.  cap.  187.  quod  de  Chorepifcopis  dici  non 
potefl.  Praeterea  Concilium  Neocaefarienfe  can. 
13.  ait,  Chorepifcopos  inflar  72.  difcipulorum 
inflitutos ,  ut  hoc  nomine  ab  Epifcopis,  qui  vi¬ 
cem  Apoflolorum  funguntur,  aiverfos  effe  vo¬ 
luerit  ,  uti  hunc  canonem  interpretantur  Capi¬ 
tularia  Caroli  M.  lib.  5.  cap.  168.  lib.  7.  c.  310. 
318.  3  z  9.  Quamquam  ex  eo  Nicolaus  PP.  Epifl. 
3  9.  ad  Rodulphum  Bituric.Epifc.  c.  1  .videatur 
eruere  Epifcoporum  habuiffe  officia.  Sed  Epifcopali 
non  fundos  ordine,  &  eofdem  effe  Chorepifco¬ 
pos  cum  Prelbyteris  -  palam  definiunt  Damafus 
PP.  Epifl.  4.  Leo  I.  Epifl.  92.  Concilium  Me- 
tenfe  an.  888.  cap.  8-  &c. 

Non  defunt  tamen  qui  Chorepifcopos  ordinem 
Epifcopalem  aliquando  ac  primitus  habuiffe  con¬ 
tendunt  :  puta  quia  eo  nomine  ordinati  erant  , 
ut  efl  in  Concilio  Laodic.  can.  5  7.  feu  antea  Epi¬ 
fcopi  effent,  &  a  paroecia  fua  extorres,  regionis 
cujufdam,  vel  caflelliadminiflrationemfubChor- 
epifeopi  nomine  accepilfent ,  feu  tanquam  fuffra- 
ganei  Epifcoporum  effent  ordinati.  Deinde  ma¬ 
nus  impofitione  ab  Epifcopis  ordinatos,  &  ut  Epi- 
fcopos  Confecratos,  tradunt  Capitula  Caroli  Mag. 
lib.  5.C.  169.  Certe  cum  confenfu  Epifcopi  po- 
tuiffe  Prefbyteros  ac  Diaconos  ordinare,  docent 
can.  1 3  .  Synodi  Ancyr.  &  Ifidorus  lib.  2 .  de  Eccl. 
offic.  cap.  6.  Praeterea  in  Hifl.  Laufiaca  apud  Pal¬ 
ladium  cap.  106.  legimus  Elpidium Monachum 
Prelbyterum  ordinatum  a  Timotheo  Chorepi^ 


CHO  584 

fcopo.  Ecclefias  etiam  ab  iis  confecratas  confenfu 
&  juffu  Epifcoporum  legimus  apudRudolphum 
Prelbyterum  in  Vita  Rabani  Mauri  Archiepifc. 
Mogunt.  n:i6.  27.46.  Candidum  in  Vita  Eigi- 
lis  Abb.  Fuld.  c.  19.  &  Browerum  in  Antiquiti, 
Fuld.  lib.  2.  cap.  15. 

Verum  eorum  munia  poflmodum  certis  limi¬ 
tibus  circumfcripta  funt ,  ne  paris  juris  aegradus 
cum  Epbcopis,  quibus  fubjedi  erant  >  videren¬ 
tur  ;  cum  ad  hoc  primitus  effent  inflituti ,  ut  in 
villis  ac  vicis  plebes  in  officio  pietatis  contine*- 
rent,  promovendos  in  Clerum  examinarent,  Sub- 
diaconos,  Ledores,  Exorciflas  ,  &  eseteros  infe¬ 
rioris  gradus  Clericos  audoritate  fua  ex  Epifcopi 
fententia  conftituerent ,  ut  efl  in  can.  10 .  Synodi 
Antioch.  Denique  cum  intra  officii  fui  definitos 
limites  nequaquam  fe  continerent ,  Prefbyterof- 
que,  Diaconos  ,  Subdiaconos ,  &  Ecclefias  con- 
fecrarent,  reprefla  efl  non  femel  eorum  audacia 
&  temeritas  ;  &  Epifcopi  ordinationes  ac  confe- 
crationes  ab  iis  fadas  ,  ut  irritas  reformare  ,  &  ca¬ 
nonice  peragere  julfi  funt,  inCapitul.  Caroli  M. 
lib.  6.  cap.  284.  lib,  7.  cap.  187.  510.  318. 
329*  in  Concil.  Parif.  an.  829.  lib.  1 .  cap.  27. 
Meldenfi  an.  845 .  c.  44.  Metenfi  an.  8  88.  c.  8. 
Vide  Flodoard.  lib.  3 .  cap.  1  o.  &c. 

Tandem  Chorepifcopi  penitus  abrogati  funt 
a  Leone  PP.  in  Capitul.  Caroli  M.  lib.  6 .  c.  1 1 9. 
Ballamon  ad  can.  1  3 .  Ancyr.  feribit  etiam  fua 
aetate  apud  Orientales  Chorepifcoporum  gradum 
omnino  exoleviffe.  Audor  efl  praeterea  Gervafius 
Dorobernenlisin  Hifl.  Pontifi  Ecclefiae  Cantuar. 
habuiffe  hujus  Ecclefiae  ArchiepifcopumC/wr/fi- 
fcopum  quendam  ,  qui  in  Ecclefia  S.  Martini  extra 
Cantuariam  manebat ,  qtd  adveniente  Landfranco^At- 
chiep.  Cant.  )  dejettus  ejl  ,ficut  ubique  terrarum  fa- 
itum  effe  audivimus ,  inquit  idem  Scriptor. 

Neque  tamen  Chorepifcoporum  dignitas,  vel  certe 
appellatio  ,  penitus  abrogata,  cum  adhuc  vigeat 
in  quibufdam  Ecclefiis.  Quippe ,  ut  obfervat Mo- 
lanuslib.  2.  de  Canon,  cap.  3  2.  in  EcclefiaUltra- 
jedenfi  S.  Martini  Chorepifcopi  nomen  &  titu¬ 
lum  habet  primus  Subdiaconorum ,  quem  Syno¬ 
dus  Autifiodorenfis  can.  16.  Archifubdiaconum 
vocat  ,  penes  quem  incumbit  officium  Archi- 
prefbyteni ,  feu  Decanatus  ruralis.  Praeterea  Co¬ 
loniae  in  omnibus  Collegiatis  Ecclefiis  Chorepi¬ 
fcopus  efl  primus  Cantorum,  qui  etiam  in  Cathe- 
drali  Ecclefia  cum  Cantore  officium  faciens  in  fo- 
lennitatibus,  baculo  utitur  Epifcopali.  Ita  qui¬ 
dem  Molanus.  Ubi  forte  abufive  Chorepifcopus , 
Primus  Cantorum  appellatur  ,  quod  chorum  re¬ 
geret  ,  quali  Xo^irrlaoiorsoc.  [  Choriepifcopus  &  Chori- 
pifeopus  appellatur  inMS.  CodiceEcclefiae  Artre- 
bat.  ubi  de  Confuetudinibus  &  quotidianis  dis¬ 
tributionibus  Ecclefiae  Colonienfis.  ]  Chorepi¬ 
fcoporum  ejufmodiColonienfium  meminit  Con¬ 
cilium  Colonienfe anni  1  260.  cap.  9.  &  10. ubi 
Cantoribus  junguntur.  At  Wazo  Epifcopus  Leo- 
dienfis  in  Epifl.  ad  JoannemPraepolitum ,  apud 
Anfelmum  in  eodem  Wazone  c.  8  y.  videtur  in¬ 
nuere  id  nominis  incognitum  in  Ecclefia  Colo- 
nienfi  :  Coepifcopos  &  Arcbidiaconos  ob  infolentiam 
removit  Ecclefia  ,  unde  &  his  caret  ufque  in  prafens 
metropolis  Colonia  ,  &  tota  provincia.  Siquidem  Co- 
epifeopi  iidem  fint  qui  Chorepifcopi ,  ut  &  in  Vita 
Rabani  Mauri  num.  5  1 .  qua  dignitate  infignitur 
quidam  Conflandus  in  veteri  Notitia  Ecclefiae 
Viennenfistom.  1  2.  Spicilegii  Acherianip.  154. 
ubi  fctfiinpoft  Adonem  Viennenfem  Archiepi- 


585  CHO 

fcopum  nominatur :  adeo  ut  exinde  colligere  li¬ 
ceat  Ecclefiam  V  iennenfem  fuos  pariter  habuifie 
Chorepifcopos.  At  in  ipfius  Wazonis  Diplomate 
quod  defcribituraFizenio  in  Hift.  Leodienfi  pag. 
319.  fubfcribit  fjoannes  Chorepifcopus ,  ita  ut  in¬ 
certum  fit,  an  per  Coepifccpos ,  Chorepifcopos  in¬ 
tellexerit.  Habuit  etiam  Trevirenfis  Ecclefia  fuos 
Chorepifcopos,  quippe Theganus  qui  GeftaLu- 
dovici  Pii  fcriplit,  Trevirerfis  Chorepifcopus  inferi- 
bitur.  Alii  occurrunt  apud  Browerum  lib.  10. 
Nn.  11.  lib.  1 1 .  n.  1 1  2.  Sed  &  hodie  lunt  in  ea¬ 
dem  Ecclefia  dignitates  quatuor  hac  nomencla¬ 
tura,  fcilicet  Chorepifcopus  S.  Petri,  Chorepi¬ 
fcopus  S.  Lubentii  in  Dietkirken  ,  Chorepifco¬ 
pus  S.  Caftoris  in  Cardona  ,  Sc  Chorepifcopus 
S.  Agathaei  in  Longuiono. 

Habuit  etiam  Lugdunenfis:  nam  apud  Ado¬ 
nem  in  Chron.  an.  8  1  o.  Sc  Hugonem  Flavinia- 
cenfem  ann.  788.  Agobardus  Ecclefiae  ejufdem 
Chorepifcopus  Leidraao  in  Lugdunenfi  Archiepi- 
fcopatu  fuffedus  fu.iflfe  dicitur.  In  veteri  Charta 
ex  Tabulario  Ecclefi*  Gratianopolitan*  fol.  14. 
fub  eodem  Agobardo ,  Audtnus  Ecclefa  Lugdunen- 
Jis  Chorepifcopus  dicitur.  In  Charta  an.  8  5  9 .  in  Ta¬ 
bui.  Eccl.Viennenfisfol.  20.  mentio  fit  Conftantii 
Chorepifcopi  ejufd.  Ecclefise.  In  Concilio  Sueffio- 
nenfi  an.  853.  fubfcribit  ftatim  poli Epifcopos, 
Sc  ante  Abbates ,  Rigboldns  Chorepifcopus  fanda  Re- 
menjis  Ecclefa :  ut  Vit  aus  Camerae  enfis  Ecclefia  Chor¬ 
epifcopus,  in  Adis  Concilii  Tricalfini  an.  8  6  7. apud 
Sirmondum.  In  Charta  Arnolfi  Ducis  Bajoario- 
rum  an.  808.  mentio  fit  Chorepifcopi  Ecclefia,  Fri- 
fngenfs,  in  Metropoli  Salifburgenfi  tom.  i.pag. 

1  3  1 .  Chorepifcopus  fve  Archidiaconus  Ratifponenfis 
Ecclefa,  ibid.  to.  3.  p.  340.  Regimboldus  Chorepi¬ 
fcopus  Moguntinus,  ad  quem  Epiflolam  fcripfitRa- 
banus.  Godefridus  de  Mulfort  Chorepifcopus  Colo- 
nienfis  in  Charta  an.  1259.  apudMaximilianum 
Henricum  in  Apol.  part.  2.  pag.  3  9.  [  Seufredus 
Chorepifcopus  Cenoman.  apud  Mabillonium  Ana- 
3ed.  tom.  3.  p.  240.  de  Herlemundo  Epifcopo 
ejufdem  urbis.  ]  Habuit  denique  Ecclefia  S.  Ste- 
phani  Metenfis  fuos  Chorepifcopos.  Chartam 
quippe  Angilranni  Epifcopi  Metenfis  fubfcribit 
cum  aliis  Eredulius  Chorepifcopus.  Atque  hi  poft 
Primicerium  Sc  Decanum  recenfentur  in  Charta 
Leonis  IX. PP.  apud  Meurillium  in  Epifcopis  Me- 
tenfib.  pag.  3  5  5  *  Volumus . . .  ut  eadem  Ecclefia  & 
ipfa  ficrofaucta  Domini  Menfain  honore  ipfus  d  nobis 
dedicata ,  tale  privilegium  inviolabiliter  obtineat ,  ut 
frater  Epifcopos  &  Abbates ,  ac  feptem  ejufdem  Coeno¬ 
bii  Sacerdotes ,  &  tres  Canonicos  de  domo  fandi  Ste- 
fhani ,  Primicerium ,  Decanum ,  &  Chor  epifcoporum 
primum,  ad  ipfum  principale  altare  nullus  unquam 
Miffas  celebrare prafumat.  Atque  hi  quidem  Chor¬ 
epifcopi  non  alii  erant  ab  Arcbidiaconis ,  qui  vices 
Epifcoporum  agebant  in  ruralibus  Ecclefiis,  quo¬ 
modo  nominantur  in  Charta  Adalberonis  Epi¬ 
fcopi  apud  eumdem'  Meurillium  pag.  3  09.  Nam 
Chorepifcopi ,  Archiprefbyteri ,  &  Arcbidiaconi ,  di¬ 
cuntur  AFmifiri  Epifcoporum  ,  in  Concilio  Aquif- 
granenfi  II.  an.  836*  cap.  2 .  can.  4. 

Scribit  denique  Browerus  lib.  1.  Antiq.  Fuld. 
cap.  3  .  &  in  Notis  ad  1  2.  Poema  Rabani  Mauri , 
Abbates  eo  tempore  Chorepifcopi  munus  obiif- 
fe  ,  exemplo  S.  Wigberti  Sc  Albuini  Friteflarien- 
fium  Abbatum.  Quod  certe  firmari  poteft  ex  Ta¬ 
bulario  S.  Benigni  Divionenfis ,  in  quo  nonfe- 
mel  occurrit  Bertilo  Chorepifcopus  Abbas  ejufdem 
Monafterii  fub  an.  868.  apud  Perardump.  148. 


CHO  586 

150.  151.157.  Sed  quod  per  Sacerdotem  fecundi 
ordinis  hoc  loco  Chorepifcopum  intelligi  putat , 
non  omnino  affentior  viro  erudito. 

Chorepifcopos  in  Ecclefiis  vacantibus  creatos 
innuit Hugo  Flaviniae,  an.  776.  &  Bercarius  in 
Hift.  Epifcoporum  Virdunenhumnum.  1 3 .  Poft 
hunc  Epifcopatus  ifiius  Ecclefa  per  1  2.  annos  vacuus 
extitit:  fed  quidam  fa  vus  Dei  Amalbertus  nomine  , 
juxta  morem  illius  temporis  Corepifcopus  factus ,  ip- 
fatn  regebat  Ecclefiam,  &  in  quodam  oratorio  fub  hono¬ 
re  omnium  Apofiolorum  quafi folitariam  vitam  ducebat. 

Porro  de  Chorepifcopis  multi  exprofeflofcri- 
pferunt ,  Duarenuslib.  1.  de  Sacris  Eccl.Minift. 
c.9.Bellarminuslib.deCleric.c.i7.Morinuslib.ii 
Exercit.  facr.  c.  1 1 .  Sc  de  facris  Ordinat,  part.  3 . 
exercit.  4.  Cellofius  lib.  4.  deHierarch.  cap.  14. 
Marea  lib.  2.  de  Concord.  Sacerd.  Sc  Imp.  c.  1  3 . 
Puccinellus  in  Zodiaco  Mediol.  part.  3  ..c.16 .  &c. 
^fCHOREUTES,  Xopet /]»s,  Saltator.  Fragm.  Poet. 
Tinftus  colore  nolitis ,  Manu  puer  loquaci  /. Egyptius 
Cboreutes.  ItaMartinius  in  Lexico. 

CHORIALIS,  Clericus,  qui  debet interefte offi¬ 
ciis  divinis  in  Choro  celebratis.  Statuta  Ecclefiae 
Pidav.  apud  Marten.  tom.  4.  Anecd.  coi.  1074. 
Ordinamus  has  fequentes  ceremonias  cum  aliis  cercmo- 
nialibus  antiquis  &  confactis  in  prafata  Ecclefa ,  per 
nos  &  Choriales  nofiros  uniformiter  &  inconcuffe  ob- 
fervandas . . .  omnes  de  choro  cum  humilitate  &  devo •* 
tione  fellant  genua ,  &c.  Vide  Choriarius. 
fCHoaiALEs  Pueri,  in  Bulla  Pauli  III.  Papae 
de  faecularizatione  Monachorum  Infui*  Barbarae 
an.  1549.  Vi  de  Chorarius. 

CHORI  ARE,  Choros  agere ,  faltare,  inEpifto- 
lis  obfcurorum  virorum  pag.  5  2.  Propinaverunt 
dulcia  cibaria  &  bene  dapiverunt  Principem  &  omnes 
curiales ,  &  pojiea  Choriaverunt ,  &  ego  (leti  in  uno 
confpicello  quod  potui  videre. 

«y  CFIORI  ARIUS,  ut  Chori  alis.  Charta  anni  1327. 
inter  Inftrum.  Hift.  Meld.  tom.  2.  pag.  210.  Ex¬ 
cepto  Curato  S.Sandini,  quilicet ft  Canonicus  S.San¬ 
dini  &  Choriarius  Ecclefa  Meldenfs ,  ficut  alii  Ca¬ 
nonici.  Altera  Charta  anni  136  5.  ibid.  pag.  236. 
filuod  f  contingat  feu  contigerit  aliquem  feu  aliquos 
de  beneficiatis ,  Choriariis  ac  fervitoribus ,  &  qui  Chc- 
riarii  aut  fervitores  dicta  Meldenfis  Ecclefa  cenferi 
debeant ,  fieri  alicujusparochialis  Ecclefa,  redorem feu 
redores ,  &c . 

CHORICANUS  ,  Choricista.  Vide  poft 
Chorus  2 . 

q  CHORIEPISCOPUS  ,  C  h  o  r  i  p  i  s  c  o  p  u  s.  Vi¬ 
de  Chorepifcopi  ad  lin.  Neque  tamen ,  &c. 
q  CHORIST  A ,  Idem  qui  Chorialis ,  Gall.  Chorifle , 
Hifp.  Corifia.  Bleynianus  in  Inftitut.  Theor.  & 
Prad.  lib.  2 .  pag.  221.  fi)ui  pro  fupplendis  Canoni¬ 
corum  vel  etiam  Parochorum  defetlibus  a fcifc utitur , 
Afcitii  dicuntur ,  &  d  choro  Chorifia.  In  Caeremoniali 
Rom.  Cantores  vocantur  Chorifia ,  quo  nomine 
donantur  etiam  Pueri  Chorales  in  quibufdam  Ec¬ 
clefiis.  Vide  Librum  nigrum  Scaccarii  p.  6  7 1 . 
CHORIT^E ,  [Clerici per  potentiam  magnorum  intrufi. 

Fortaffis  mendum  eft,  ut  dicitur  in]  Sangumita. 
CHORIZ  ANTIUM  Sesta,  in  Germania  &  agro 
Leodienfi  an.  1  374.  qui  a  daemonibus  poiTcfii 
choreis  in  plateis  &  in  Ecclefiis  vacabant.  De  hac 
Radulphus  de  Rivo  in  Joanne  de  Arckel  Epifcop. 
Leod.  c.  p.Sc  Gobelinus  Perfona  in  Cofmodro- 
mio  aetate  6.c.  69. 

«{[  i.CHORIZARE,  Choros  agere,  faltare.  Legi¬ 
tur  infra  in  voce  Trifcare ,  in  Adis  SS.April.  to.2c 
p.  3  2 6.  Maii  tom.  5.  p.  323.de  apudMenotum 


587  CHO 

in  Sermonibus  Quadragefim.  fol.  48.verfocol.  r. 

^  2 .  CHORIZARE ,  Per  choros  concinere.  Goceli- 
nus  Monachus  in  Miraculis  S.  Aug.  Cantuar.to.6. 
Maii  pag.  404.  {Jam  hymnus  laudationis  Dominica 
ter  fanltijonus  a  Patrefamilias  intonatur  ,  &  ah  exci¬ 
piente  Dei  familia  fublimiter  ChorisLatur. 

•f CFIORODlDACT ES ,  Chorodidascalus, 
Cantor  feu  Primicerius  Eeclefiae  qui  in  choro  ca¬ 
nentibus  praeli  apud  Bleynianum  pag.  z  5 . 

<([  CHOROPAL  ASIUS.  Vide  poft  Cura  fub  finem. 
CtiOROR  ARlUM ,  Officium  Chorariifeu  Can¬ 
toris.  ColledioMS.  Statutorum  Ecclefiae  Aquen- 
fis ;  Jjhiando  Canonici  fiunt  in  tabula  pro  Choror anis , 
refiponf oriis  vel  Ultionibus  pojtt  i ,  poffint  ipji  committere 
Clerico  vel  Sacerdoti  officium  jtbi  commi/fum ,  fi  ipji 
fuerint ....  impediti.  Per  Refponforia  vel  Chororarias 
lectiones  intelligo  Refponforia  vel  Lediones  quae 
canifolentab  unoCboriali  defignato. 

^  CHORS.  Vide  Cortis. 

1 .  CHORUS ,  pro  Menfura.  Vide  Corus. 

z.  CHORUS,  Pars  Ecclefiae  in  qua  Clerus  confiftit, 
ac  concinit.  Ifidoruslib.  1 .  de  Ecclef.  Offic.  c.  $. 
Chorus  ab  imagine  dictus  eft  corona  ,  &  ex  eo  ita  voci¬ 
tatus.  . . .  Chorus  enim  proprie  multitudo  canentium  , 
eft ,  &c.  Honorius  Auguftod.  lib.  1.  cap.  140. 
Chorus  dicitur  d  concordia  canentium  ,jive  d  corona 
circumflantium.  Olim  namque  in  modum  corona  circa 
aras  cantantes  flabant  :  ficd  Flavianus  &  Diodorus 
Epifcopi  choros  alternatim  pfallere  inftituerunt.  Ada 
Epifcoporum  Cenomanenfium  pag.  229. Summo 
ccepit  (ludio  . ..  f uperior es  ejufilem  Eajilica  partes  dili¬ 
genti  folicitudine  laborare ,  oratorium  fcilicet ,  quod 
Chorum  vocitant ,  fedemqae  Pontificalem ,  &c. 

Certe  hodieque  apud  Graecos  ea  pars  aedis  facrae 
in  orbem  circumducitur  ,  &  fubfelliis  Cantorum 
ac  Clericorum  munitur ,  ut  exlchnographiis  Ec- 
clefiarum  apud  eofdem  Grxcos ,  quas  repraefen- 
tat  Goarus  adEuchologium ,  percipere  licet.  Sed 
&  Chorum  Sophianum  in  ovalem  formam  con¬ 
tractum  perhibet  Petrus  Gylliusin  Difcript.  CP. 
lib.  2.  cap.  3.  Concilium  Turonenfe  II.  cap.  4. 
Ut  Laict  fiecus  altare ,  quo  fanet  a  myfteria  celebrantur , 
inter  Clericos ,  tam  ad  Vigilias ,  quam  ad  Adi  (fas  flare 
penitus  non  prafumant  :  fed  pars  illa  qua  d  cancellis 
verfus  altare  dividitur ,  Choris  tantum  p fallentium  pa¬ 
te  at  Clericorum.  Concil.Toletan.  IV.  cap.  18. 
cerdos  &  Levit  a  ante  altare  communicent ,  in  Choro 
Clerus ,  extra  Chorum  populus.  Vide  cap.  39.  Milo 
Monach.  Elnonenfisin  Vita  S.  Amandi : 

Formab atque  Chorus  cantica  mellifluus. 

Chorus  Abbatis,  Chorus  Prioris,  iri 
Vitis  Abbatum  S.  Albani  pag.  90.  Et  Ji  fuerit 
eleltus  (  Abbas )  de  parte  Prioris ,  quam  nos  Chorum 
Prioris  appellamus ,  transferetur  ad  Chorum  Abbatis , 
ubi  fupremus  ftatuetur.  Dividebatur  nempe  Mo¬ 
nachorum  Chorus  in  Ecclefiis  in  duas  partes , 
quarum  una  a  dextris ,  altera  a  finiftris  erat ,  fibi- 
que  antiphonatim  refpondebat.  Qua  parte  Abbas 
fedebat ,  Abbatis ;  quaPrior ,  Prioris  Chorus  didus. 

Chorus  Conversorum,  apud  Caefariuml.  1. 
Mirae. c.  3  5.  ApudCarthufienfesParifinos,C/;or«r 
Conver forum,  Choro  Fratrum  praeftrudus  videtur. 

Chorus  Invitatorii  ,  Pars  fcilicet  Chori  mo¬ 
nachorum  ,  a  quibus  Invitatorium  incipitur ,  in 
libro  Ufuum Ordin.  Cillercienfis  cap.  12.23. 

Choricanus,  ScChoricista,  Jfiui  canit  in 
choro  ,  vel  cum  choro.  Joan.  de  Janua. 

Chorus,  Inftrumenti  mufici  fpecies.  Silvefter  Gi- 
raldus  in  Pefcript.  Cambrise  c.  1 1 .  T ribus  utun¬ 
tur  inftrumentis ,  cytharis ,  tibia  ,  &  Choro.  Ita  Cbo- 


CHO  588 

rus ,  iri  G t.  Edit,  %kc*  ,  non  lemel  habetur  in  Ve¬ 
teri  Teftam. 

CHOSDRUS.  Gloffi  iElfrici :  Chofdrus ,  vel Caftros, 
Beo-mot>cji.  Somnerus  in  Glolf.  Saxon,  legit 
Coftrus ,  i.  dux ,  rex  apum ,  dux  examinis ,  apialtra. 

®[f  CHOSl  A ,  vel  potius  Chesia,  ut  in  autogra¬ 
pho  legitur  ,  idem  eft  quod  Cathedra  a  Gallico 
Chaire  vel  Chaife  ,  fedes  epifcopalis  ,  palatium 
epifcopale.  Excerptum  ex  Chronico  Anicienfi 
inter  Inftrum.  tomi  2.  novae  Gall.  Chrift.  coi» 
2  3  7.  Alium  in  fuperiori  fornello  Chojia  Anicienjis 
anno  Domini  M.  CC.  LXXIX.  Ih  quibufdam 
aliis  inftrumentis  Chojia  legitur  pro  re  quacum¬ 
que  ,  ut  vocabulum Chofe  ,  Galli  Ufurpamus,  Hi- 
fpani  cum  Italis  Cofa  ,  quod  a  Latino  Caufa  rede 
deducunt  eruditi. 

%  CHOSlARlUS,  Effoffor  parietum  fiatro ,  apud  Lau- 
rent.  in  Amalthea. 

CHRENECRUDA ,  inLegeSalica  tit.  61.  quid  fit , 
omnino  non  conftat.  In  hac  ,  qui  hominem  occi¬ 
dit  ,  nec  in  fua  facultate  habet  unde  legem ,  feu 
muldam  exfolvat,  adjundis  12.  juratoribus,  ni¬ 
hil  libi  efte  in  bonis  praeter  ea  quae  tradidit ,  fa- 
cramento  cavet.  Tum  proximiores  agnatos  ad  re¬ 
liquum  muldee  exfolvendum  invitat  ,  fada  in 
eos  bonorum  fuorum  omnium  ceffione  ,  hac  ce¬ 
remonia  hoCque  ritu.  Domum  fuam  ingreditur, 
&  colledum  de  quatuor  illius  angulis  pulverem 
pugno  teneris,  ad  limen  revertitur,  in  coque  ftans 
ac  vultu  in  interiorem  domum  obverfo,  finiftra 
manu  pulverem  in  proximiorem  agnatum  trans 
fcapulas  mittit. Qup  fado  domo  egreditur  nudus, 
ac  fola  camifia  indutus,  &  palum  manu  tenens 
fupra  faepem  falit.  Tum  agnati ,  five  unus  ,  five 
plures  compofitionem  homicidii  tenentur  exfol- 
vere.  Si  vero  ii  pariter  folvendo  non  fint,  aut  ex 
iis  aliquis  ,  iterum  fuper  illum  Chrenecruda  qui  pau¬ 
perior  eft  ,  j  ali  at ,  &  ille  totam  legem  componit.  Ex 
quibus  videtur  Chrenecruda  jallare  ,  idem  elfe 
quod  pulverem  ex  quatuor  domus  angulis  colle- 
dum  projicere.  Goldaftus  &  Spelmannus  viri¬ 
dem  herbam  interpretantur:  ex  Germanico  Gruen 
Kraut,  vel  ex  Belgico  Groen  ,  viridis  ,  &  Gruid , 
herba.  Id  improbat  Wendelinus  ,aitque  hac  voce 
denotari  purificationis  adprobationem ,  ex  Chrein,  pu¬ 
rum  ,  caftum,  &  mundum,  &  Keuren,  probare : 
ita  ut  haec  vox  referri  debeat  ad  facramenta  12. 
juratorum.  [Eccardus,  qui  legit  Chren  ceude ,  ex¬ 
clamationem  bonis  cedentis  elfe  conjicit,  quae  a 
Saxonibus  ,  inquit,  cum  quibus  vetuftiffimorum 
Francorum  dialedum  exade  conveniffie  faepius 
experti  fumus ,  profertur :  reneherute.  Saepius  jam 
chreo  pro  reo  vel  ref  cadaver  :  &  cheriftiao  cheretoge 
pro  beretog  fupra  didum  vidimus ,  &  infra  cher- 
vioburgius  ex  herbarius  fadus  occurrit  :  atque  & 
hic  chrene  pro  Saxonico  rene ,  Germanico  retne  po¬ 
litum  eft, quod  purum  fignificat.  Herut  Saxon,  va¬ 
cuum, ubi  nihil  eftfitem  foras  notat.  Germani  herraus 
dicunt.Olim  herUtz.  pronunciatum  fuiffe  conjicio 
exhutz.  ejufd.  fenfus  vocula,  quae  inde  contrada 
eft...  Integrum  ergoCbrenechruda,ve\Cbrenecbruta 
fignificat  pure  vel  omni  no  vacuum  fc.eft  domicilium, 
nihil  omnino  eft  intus.  ]  Ut  ut  fit,  legem  hanc  cor¬ 
rexit  Childebertus  Rex  in  Decreto  cap.  15..  quod 
&  paganorum  ritus  faperet,&  plures  in  bonorum 
ceffione  involveret:  De  Chrenecruda  lex  quam  pa¬ 
ganorum  tempore  obfervabant ,  deinceps  numquam  va¬ 
leat  ,  quiaper  ipfam  cecidit  multorum  poteftas. 

CHREODIB A, Latrocinium  in  filva  commiflum  J 
exufto  ibidem  corpore  occifi  ,  ne  fuperfit  indi-< 


;99  CHR 

cium  facinoris.  Vox  ,  inquit  Wendelinus,  con- 
fe<fta  ex  Gruy  ,  <5c  diven ,  quod  eft ,  Jilvejlres  latro¬ 
nes.  DeCbreodiba ,  eft  tit.  74.  in  Lege  SalicaEdit. 
Heroidi. 

CHRESTUS  ,  Utilis,  commodus ,  ex  Grec. 

Hincmarus  Laudunenfis:  Nec  inde  debetis  acedia¬ 
ri  ,Jt  de  bis  loquor ,  qua  [citis ,  quia  nihil  poffum  loqui 
de  feripturarum  tramite ,  [altem  Ji  Jit  Crefton  ,  quod 
nefeiatis. 

^[CHRISIMUS,  Nomen  Chrifti  abbreviatum  in 
antiquis  inftrumentis  fecundum  diverfos  cafur 
fic  XPS.  XPI.  XPO.  XPM.  ubi  media  littera  £. 
Graecum.  Vox  Chrijimus  legitur  in  Anna!.  Bene- 
di<ft.  to.  5.  pag.  7.  Vide  Chrifimon  &  Benevalete . 

CHRISMA  ,  Oleum  quod  in  Ecclelia  confecratur. 
Duplex  eft; :  aliud  enim  oleo&  balfamo  confici¬ 
tur  ,  idque  principale  appellatur  in  Pontificali 
MS.Senonenfis  Ecclefiae ,  &  eo  unguntur  qui  ba¬ 
ptizantur,  in  vertice,  &  qui  confirmantur  ,  in 
fronte  ,  denique  qui  ordinantur.  Alterum  vero 
eft  fimplex  oleum  ab  Epifcopo  confecratum ,  quo 
unguntur  Catechumeni  in  pe&ore  &  fcapulis  & 
in  fronte  ,  antequam  abluantur.  Infirmi  quoque 
&  energumeni  eodem  oleo  unguntur.  Vide  Du¬ 
randum  lib.  6 .  Ration.  c.  74.  8  4.  &  Steph,  Du_ 
rantum  lib.  1 .  de  Ritib.  Eccl.  cap.  2  o .  De  pofte- 
riori  oleo  agunt  Capitula  Caroli  M.  lib.  6 .  cap. 
77.  175.  lib.  7.  tit.  95.  310.  &  Addit.  3.  Lu-‘ 
dov.  Imp.  §.  1 . 

Chrisma,  feminino  genere  ,  apud  Montanum 
Epifcop.  in  Epift.  ad  Thuribium  Epifcop.  Pa- 
lentinum  cap.  2.  [  &  apud  Mabillonium  Liturg. 
Gall.p.  248.  coi.  2.  Infiujio  Cbrifma / 'alutaris ,  &c .] 

Chrisma,  Chrifmatis  Sacramentum ,  quod  ulita- 
tius  Confirmationis  appellamus,  quoniam  non  ma¬ 
nus  impofitione  tantum ,  ac  lignaculo  crucis ,  fed 
&  facra  un&ione  eonfummatur.  Hinc  Chrifimate 
ungi ,  pro  Confirmari ,  paffim  apud  Patres ,  quorum 
locos  congeffere  Baronius  ann.  3  5.num.  14.15. 
&  feqq.  &  alii  qui  de  hoc  Sacramento  ex  profeffo 
fcripfere.  Vide  Capitul.  Caroli  M.  lib.  7.C.  1  89. 

Chrisma  Sanctum  pro  [ubvertendis  judiciis  dari, 
vetatur  in  Capitulis  HerardiTuronenfisArchie- 
pife.  c.  2  2 .  in  Capit.  Car.  M.  lib.  3 .  §.  5  5 .  &  in 
Lege  Longob.  lib.  3.  tit.  27.  Pre[byter ,  qui  [an¬ 
itum  Cbrifma  dederit  ad  judicium  [ubvertendum ,  pofil- 
quam  de  gradu  expulfiis  fuerit ,  manum  amittat.  [Mu¬ 
tatorius  to.  1 .  Scriptor.  Ital.  part.  2.  pag.  100. 
coi.  2.  haec  adnotat  in  hunc  locum  :  In  Concilio 
Turonenfi  an.  813.  can.  20.  proditur  invaluitfe 
eam  opinionem,  ut  crederetur,  crimino[os  Cb.i- 
[mate  unitos  aut  potatos  nequaquam  ullo  examine  com¬ 
prehendi  poJ[e  :  hoc  eft,  in  judicio  five  examine 
aquae  ferventis  aut  frigidae ,  crucis  ,  ignis ,  pu¬ 
gnae  ac  in  multis  aliis  experimentis ,  quae  judicia 
Dei  appellabantur  olim  a  tentantibus  Deum  fu- 
perftitione  publica ,  nunc  ab  omnibus  Chriftianis 
improbata.]  Burchard.  Decret.  lib.  19.  Bibijli 
Cbrifma  ad  [ubvertendum  Dei  judicium.  Vide  Con¬ 
cilium  Triburienfe  cap.  4. 

Chrisma  subP r.e textu  medicina , vel  maleficii 
donare  Prefibyteri  pariter  vetantur  in  Capit.  Ca¬ 
roli  M.  lib.  5. cap.  80. 

Chrisma  interdum  fumitur  pro  jurifdi&ione  Ec- 
clefiaftica  ,  feu  illius  diftridu :  qua  notione  di¬ 
citur  la  Crefime  de  Bourges ,  in  Coniuetudinibus  de 
Maifieres  in  Turonibus,  &  S. Cyrani  in  Brena  , 
diftridus  jurifdidionis  Archicpifcopi  Bituricen- 
Iis,  intra  quem  Cbrifma  parochis  diftribuere  ei 
licet. 


CHR  590 

Chrismal,  Chrismale,  Vas  ECclefiafticum  „ 
in  quo  Chrifma,  feu  facrum  Oleum  affervatur* 
quod  Ampulla  Cbrifinatis  dicitur  Optato  lib.  2* 
Chrifimale  vaficulum  Ivoni  Epift.  3.  Vas  ad  oleum 
Cbrifinatis ,  Anaftafio  inS.  Innocentio.  HelmoduS 
lib.  1.  cap.  84.  Viderat  namque  nocturna  vifiione 
Chrifimale  m  manibus  fiuis ,  de  cujus  operculo  [accre¬ 
verat  novella  plena  viroris  ,  qua  confortata  validam 
crevit  in  arborem.  Adam  Bremenfts  cap.  1 6 1 .  Unum 
vas  Chrifimale  argenteum. 

Praefertim  vero  fumitur  pro  vafe  in  quo  Chrifti 
corpus  affervatur.  Liber  Sacramentorum  S.  Gre- 
gorii  in  Cod.  Remenfi  ■:  Prafatio  Cbrifmalis :  Ore¬ 
mus  ,  fratres  carififiimi ,  ut  Deus  omnipotens  hoc  mitii- 
fterium  corporis  filii  ejus  Domini  noftri  fijefiu  Chrifti  ge¬ 
rulum  benedictionis ,  fi 'anili ficationis  tutamine ,  defen - 
Jionis  donatione  implere  dignetur ,  orantibus  nobis.  In. 
Ordine  Romano,  hoc  loco  ,  ifte  praefigitur  titu¬ 
lus:  Prafatio  vaficuli,  in  quo  E  uch  ari  filia  reconditur. 
Proinde  de  eo  vafe  intelligendus  S.  Coiumbanus 
in  Poenitentiali :  JJut  oblitus  fuent  Cbrifimal  sper¬ 
gens  procul  ad  opus  aliquod  ,  quinis  quinquies  percujfio- 
nibus.  Alibi :  CuiCbrtfimal ceciderit ,  &  nihil  confrin¬ 
gens  ,  1  2.  percufijionibus.  Halitgarius  in  Pcenitent. 
c.  1  o .  Jjfiui  non  bene  cuftodit  fi 'acrificium , ...  qui  autem 
perdiderit  filium  Chrifinal ,  aut  fiolum  f acrificium  in  re¬ 
gione  qualibet ,  ut  non  inveniatur ,  &c.  Adde  Cu- 
meanum  de  Menfura  Poenitentiarum  cap.  13, 
Vitam  S.  Comgalli  Abbatis  n.  2  2 .  [  &  Antiquam 
Colledionem  Canonum  Poenitentialium  apud 
Marten.  to.  4.  Anecdot.  coi.  44.  ubi  de  Eucha- 
riftia  :  Jjhfi  autem  in  plebe  fiuum  Cbrifinal  perdide¬ 
rit  &  non  invenit ,  xt.  dies  poeniteat ,  vel  hi,  quadra - 
gejimas  poeniteat.  ] 

Chri  sm  a  l  fumitur  etiam  interdum  pro  Corpo¬ 
rali  ,  feu  palla  corporali.  Glaber  lib.  5 .  Hift.  cap* 
1 .  De  Chrifimale  etiam  ,  quod  d  quibufidam  Corporalis 
appellatur , plurimum  expertum  eft  praftare  remedia, &c. 
Et  infra  :  Pannus  tamen  ille  Dominicus  aura  flante 
d  contulo  elapfius ,  plus  minus  duobus  militariis  avo¬ 
lavit.  In  Editis  perperam habetur.  Vide  Be- 
dam  de  Remedio  peccator,  cap.  1 3 . 

Chrismal  praeterea  pro  quavis  palla ,  qua  facrae  con- 
teguntur  reliquiae  ,  quomodo  ufurpat  S.  Audoe- 
nus  lib.  2.  Vitae  S.  Eligii  cap.  71 .  Et  adiens  Ba- 
Jilicam ,  quam  eo  in  loco  veneranda  ejus  illuftr ab ant pi¬ 
gnora  ,  pramififa  oratione ,  coepit  ex  fimbriis  Chrifimalis , 
quo  tegebantur  reliquia ,  fauces  fiuas .  .  .  perfricare . 
Antiq.Fuld.  lib.  2.trad.  38.  Trado  Domino  Deo 
&  S.  Maria  ,  ad  illas  S.  Alaria  reliquias  ,  qua  pro¬ 
pria  mea  fiunt ,  qua  ego  ipfia  conquifiivi ,  &  qua  in  ipfia 
capfia  mea  propria  fiunt ,  &  Chrifimale ,  ad  quas  ancilla 
Dei  ,qua  in  hoc  eodem  Monafilerio  Domino  defierviunt, 
votum  primitus  [anilitatis  &  monaftica  converfiationis 
. . .  promifi 'erunt. 

Chrismale,  dicitur  denique  veftis  caitdida  ,  qua 
fiuper  caput  baptix.au  ponitur  ,  apud  Durandum  lib. 
6.  Ration.  cap.  82.  num.  1  6.  cap.  9  5 .  num.  3 . 
[  Liber  mutilus  Sacramentorum  ,  quem  laudat 
Mabillonius  in  praefatione  ad  Afta  SS.  Benedift. 
fec.  1.  pag.  lvi.  relatis  ternae  immerfionis  ritibus 
inbaptifmate  tum  obfervari  folitis ,  fubdit:  Hic 
mittat  Chrifimale  in  capitibus  eorum  dicens:  Accipe 
veftem  candidam  fianbtam  &  immaculatam,  Chri¬ 
fimalis  veftis ,  apud  Joannem  Epifcop.  Abrincenf. 
deoffic.  Eccl.  pag.  48.  Chrifimalis  pannus ,  in  Syno¬ 
do  Exonienfi  ann.  1  287.  c.  2.  Ciceftrenfi  ann. 
1289.  cap.  3  o.  <Sc  Belvacenfi  cap.  8.  quod  habe¬ 
tur  apud  Gratianum  &  Ivonem  ,  ubi  non  efleab- 
furdum  refertur  Ji  quis  voluerit  Cbrifinatis  pannum 


ypi  CHR 

iterum  linire ,  &  fuper  alium  baptizat um  mittere.  Qutc 
aliis  verbis  habentur  in  Poenitentiali  Theodori  c. 
4.  Pannos  Cbrifi natos  iterum  fuper  alium  baptizatum 
imponi  non  ejl  ab  fur  dum.  Quippe  olim ,  ut  &  hodie , 
baptizatorum  ftatim  atque  Chrifmate  in  fronte 
ungebantur,  ne  Chrifma  deflueret,  capita  panno 
candido  obvolvebantur,  qui  odava  demum  die 
ab  iis  auferebatur.  Hinc  S.  Auguftinus  Serm.  160. 
ad  Neophytos :  Hodie  odava  dicuntur  infantium ,  re¬ 
velata  funt  capita  eorum ,  quod  efl  indicium  libertatis. 
Dudo  lib.  2.  Ador.  Norman.  de  Rollone  recens 
baptizato  :  Congruumque  efl  tibi  bis  feptem  diebus , 
quibus  albatis  Chrifnatis  &  olei  vejlibus  es  indutus. 
Et  mox :  Oclavo  die  expiationis  ejus ,  veflimentis  Chri- 
fnalibus  vel  baptifmalibus  exutus  ,  &c.  Mitra  bapti¬ 
zatorum  dicitur  Honorio  Auguftodunenfi  lib.  5. 
cap.  1x5  .In  0  clava  die  baptizati  mitras  deponunt ,  & 
ab  Epifcopo  in  fronte  per  Chrifma  Jignantur.  Cbrifma- 
le  capitium,  in  Concilio  Rotomagenfl  ann.  1059. 
cap.  1 7.  Ut  in  Albis  baptizatorum  ,  folummodo  can¬ 
dela  ,  &  Chrtfmale  capitium  donetur  ,  niji  quid  beni¬ 
gnitas  humana  privato  concefferit.  Myflicum  velamen, 
Carolo  M.  in  Epiftola  ad  Odilbertum  Mediola- 
nenfem  de  Baptilfno.  Statuta  Aigidii  Epifcopi 
Sarilberienfis  ann.  125  6.  Et . . .  mulieres  fequentes 
debent  offerre  Chrifnalia  infantum ;  nec  Chrifnalia  de¬ 
bent  alienari ,  nec  in  aliquos  ufus  mitti  debent ,  niji  in 
ufus  Ecclejia.  [  Chrifnalia  puerorum  baptizatoruin,  & 
fafcia  confirmatorum  crementur ,  vel  abfcondantur  in 
terra  ,  in  Ecclejia  vel  in  atrio  ,  &  cineres  Jimiliter. 
Ita  Concilium  incerti  loci  apud  Marten.  tom.4. 
Anecd.  coi.  162.  Sabanum  vocat  Euchologium 
Gr.p.  3  7  2 .  Cucullum  alii ,  qui  ^onnwXXola-tiv  ver¬ 
bo  utuntur  pro  Albas  deponere .  ]  Vide  Capulla. 

Chr  is  malis  Missa.  Vide  Mijfa. 

Chrismales  Dinarii  ,  Praeftatio  qusea  Pre- 
fby teris  pro  Chrifmate  quod  circa  Pafcha  ab  Epi¬ 
fcopo  accipere  folent  4  eidem  Epifcopo  exfolveba- 
tur ,  quae  ut  limonia  non  femel  damnata  efl;  a  fum- 
mis  Pontificibus.  Nummi  ,  quos  Presbyteri  folent 
dare  eo  tempore  quo  Chrifma  accipiunt ,  ut  efl  apud 

'  S.  Anfelmum  lib.  4.  Epift.  6  1 .  Innocentius  III. 
PP.  apudGregorium  de  Simonia  cap.  3  6.  Perve¬ 
nit  ad  audientiam  nofiram  quod  cum  olim  quidam  fuf- 
fraganei  tui  pro  Chrifmate  certam  confuevcrint  accipe - 
re  pecunia  quant  itatem  ,non  metuentes  poenam  canoni¬ 
cam  ,  &  corregionem  tuam  eludere  cupientes  ,  tempus 
facienda  folutionis  anticipant ,  recipientes  in  Jfiuadra- 
gejima  ,  quod  recipere  confuevere  pofi  Pafcha  :  &  ut 
caufam  recipiendi  difjimulent ,  nomen  denariorum  va¬ 
riant,  Denarios  quos  prius  Chrifmales  ,  fecundo  Pa- 
fchales  dicebant ,  Confuetudinem  media  JjEiadrageJi- 
ma  nuncupantes.  Alexander  III.  eod.  tit.  cap.  16. 
Audivimus  quod  nummos  pro  Chrifmate  ab  Ecclejiis 
extorquetis ,  quos  nunc  Cathedraticum ,  aliquando  Pa- 
fchalem  prafiationem  ,  interdum  Epifcopalem  confuetu¬ 
dinem  appellatis ,  &c.  Ricardus  Hagulftad.  lib.  2. 
cap.  3.  Nec  propter  Synodum ,  aut  propter  Chrifma  , 
nec  propter  aliquam  Ecclejiaflicam  caufam  Epifcopo 
Dunelmenji .. .  aliquod  debitum  Jive  aliquam  confue¬ 
tudinem  debet. 

Chrismare,  Confirmationis  Sacramentum  im¬ 
pertiri.  Greg.  Turon.  lib.  2.  Hift.  cap.  31.C0M- 
verfa  efl  &  alia  foror  ejus.  .  .qua  m  barejbn  Atiano¬ 
rum  dilapf a  fuerat ,  quaconfeffa  aqualem  Filium  Pa¬ 
tri  &  Spiritui  fando  ,  Chrifmata  efl.  Ita  lib.  4.  cap. 
27.  deBrunichilde  :  Et  quia  Africana  legi  fubjeda 
■erat ,. . .  converfa  ,  beatam 'm  unitate  confc/fa  Trini¬ 
tatem  credidit  ,  atque  Chrifmata  efl.  Adde  lib.  5. 
cap.  39.  &  lib.  i.  de  Mirae,  c.  6.  Ex  quibus  locis 


CHR  591 

obfervare  efl  haereticos ,  maxime  Arianos ,  fi  ad 
Catholicam  fidem  converterentur,  nec  Sacramen¬ 
tum  Confirmationis  accepiflent ,  chrifmate  con- 
fignari  folere.  Vide  Avitum  Epift.  24. 

Ecclesiam  Consecrare  et  Chrismare  ,  in  Vita 
S.  Popponis  Abbat.  cap.  1 1 . 

Chrismare  Fontes  ,  Chrifma  mifcere  facris 
fontibus ,  ubi  fufeipitur  baptifma.  Ordinarium. 
Ambianenfe  ann.  1337.  in  Sabbato  S.  Benedicun¬ 
tur  fontes  &  Cbrifmantur  ,Jicut  docet  Miffale. 

Chrismarium,  Vas  in  quo  facrum  chrifma  re¬ 
ponitur ,  in  Concilio  Autifiodor.  ann.  578.  c.  6. 
Aft  aliis  videtur  fumi  pro  theca  reliqularia ,  feu 
phyladerio,  ut  infra.  Gregorius  Turon.  lib.  4. 
Mirae.  S.  Martini  cap.  3  2.  Sed  ille  de  pulvere  beati 
fepttlcri  fecum  habens,  elevato  Cbrifnario  contra  ignem , 
&c.  Fortunatus  inVitaS.  Germani  Parifienf.cap. 
47.  Cum  Cbrifmariis  fuis  Diaconum  direxit-,  [qui  per¬ 
currens  ad  hominem  ut  Jibi  juffum  fuerat ,  infirmi  vif- 
cera  tangit.  Altera  die  exoratus  ipfe  Sacerdos  accedit 
ad  debilem  . . .  infirmum  oleo  bene  dido  perunxit.jVita. 
S.  Aredii  Abbatis  Lemovic.  cap.  8.  Aliam  de  fuo 
Cbrif  nario  protulit  ampullam ,  oleum  quod  de  S.  Mar¬ 
tini  Ecclejia  tulerat  continentem.  [  S.  Audoenus  in 
Vita  S.  Eligii  apud  Acherium  tom.  5 .  Spicii,  pag. 
1  6  1  .  Vidit  quaji  balfamum  diflillarede  Chrifmario .] 

Chrismarium,  Theca  reliquiarum.  V  ita  S.  Are¬ 
dii  Epifcopi  Lemovic.  Chrifmarium  ,  quod  beattf- 
Jimus  geflare  confueverat ,  &  reliquias  habere  San - 
dorum  a  fe  concitus  excutiens  ,  projecit  in  terram.  Su¬ 
pra  :  Progreffus  exin  accedit  ad  locum ,  ubi  venerabilis 
Martyr  jam  longavis  temporibus  decollatus  fuerat ,  & 
cum  pleniffma  devotione  de  eodem  loco  parvijfma  fa- 
xorum ,  quod  vulgo  fabulum  dicitur ,  in  Chrifmarium  , 
quod  collo  fuo  gefiabat ,  lato  animo  pro  facratts  fandi 
Martyris  reliquiis  condidit.  StephanusEddius  in  Vi¬ 
ta  S.  Wilfridi  cap.  3  z.-  Regina  vero  ejus  olim  fupra 
fata  Chrifmarium  hominis  Dei  fandis  reliquiis  reple¬ 
tum  . . .  juxta  fe  pependit. 

Chrismatarium.  Hieron.  Rubeus  in  Hift.  Ra~ 
venn.audor  efl,  Maximianum  Archiep.vafcula  2. 
ex  auro  ,  in  quibus  fandum  chrifma  fervaretur, 
Ravennati  Ecclefise  dedifle ,  alterumque  exftare  j 
cui  fic  inferiptum  :  Servus  Chrifli  Maximianus , 
Archiepifcopus  hoc  Cbrifmatarium  ad  ufus  fidelium  fie¬ 
ri  jufft.  Occurrit  etiam  in  Synodo  Wigornienfi 
ann.  1240.  cap.  1.  in  Concilio  Mertonenfi  ann. 
1300.  in  decreto  de  ornamentis  Ecclefite ,  [  in 
Agnelli  Libro  Pontif.  ]  &c. 

Chrismatio,  Baptifmus. Charta Joannis Redo- 
nenfis  Epifcopi  an.  1240.  apud  Auguftinum  du 
Pas  pag.  594.  Nullum  ejufdem  Ecclejia  paroclm- 
num  ad  jura  parochialia  admittens,  niji  m  duobus  caji- 
bus  necejfitatis ,  videlicet  ad  baptifmum  ,jive  Chrifma - 
tionem ,  &  confeffionem. 

%  CHRisMATORiUM,ut  Chrifmarium,  Vas  in  quo 
facrum  Chrifma  reponitur.  Ordinarium  Canoni¬ 
corum  Regul.  S.  Laudi  Rotomag.  pag.  315.  Fert 
cereum  ad  confecrandos  Fontes praparatum  ,  Subdiaco- 
no  quoque  cum  libro  &  Diacono  cum  Chrifmatorio.  Oc¬ 
currit  iterum  in  voce  Spinetrum. 
Chrismetare,  Idem  quod  fupra  Chrifmaref 
Sacro  chrifmate  confirmare.  Diploma  Caroli  M. 
ann.  777.  apud  Mabillon.  de  Re  Diplom.  lib.  6. 
Charta  52.  Invenimus,  ut  neque  Angalramnus  Epi- 
fcoptis  (Mettenfis  )  neque  fucceffores  fui...  .  in  ipfo 
coenobio  (  Salonae )  pontificium  habere  non  debeant ,  vi- 
Ji  Ji  Abbas  S.  Dionifit  expetierit  ordinationes  faciendi, 
Chrifmetandi  &  tabulas  benedicendi. 

CHRISMON  ,  Nomen  Chrifli  abbreviatum  ad 

inftar 


593  CHR 

inflar  monogrammatis ,  ut  fupra  vidimus  in  voce 
Chrijifmus ,  &  in  Benevalete.MsbiU.  lib.  6.  de  Re 
Diplom.  in  Syntagmatibus  dittandi, Quomodo  fiunt 
privilegia  Paparum  :  Chrifmon  autem  ejufmodi  effi¬ 
giatur  fpecie  *.  Ut  plenius  autem  in  hoc  monogramma - 
te *,  &  ut  Chrifii  nomen  appareat  i  tali  mea  effigiare¬ 
tur  fententia  Jpecie  *. 

f  CHRISO BOLUM.  Vide  Chryfobullum. 

W  CHRISO  CLAVUS.  Vide  Chry foci  avus. 

%  CHRISOPOLIS ,  Bilantio ,  Gall.  Befancon.  Hifl. 
Mediani  Monaflerii  p.  147-  in  Excerptis  Joannis 
a  Bayono  de  Abbatibus  hujus  loci :  Hugo  Cbryfo- 
poleos  ,idejl,  Bifuntinus ,  Deo  hominibufque  dulcis  i 
&c.  Scribendum  fuifTet  ,Chryfopolis ,  Urbs  aureas 

<0  CHRISTEMPORUS  ,  Jbui  Chrijium  cauponatur , 
Laurentio  in  Amalthea,  i.  e.  Qui  Chrifto  fervit  lu¬ 
cri  gratia,  ut  tempora fefe  habent.  Ignatius  Marti 
in  epillola  ad  Trallenfes  ex  antiqua  interpreta¬ 
tione  :  Fugite  iflos  ,  funt  enim  vaniloqui ,  feduttores, 
non  Chrifliani,  fed  Chriftempori ,  Chrifiilucriones ,  qui¬ 
que  ex  Chrifii  nomine  qu&fium  faciunt. 

«jj  CHRISTIANARE ,  Catechumenum  facere.  Sta¬ 
tuta  Synodal.  Ecclef.  Biterr.  ann.  1368.  apud 
Marten.  to.  4.  Anecdot.  coi.  645.  Etji  certum  Jit 
&  indubitatum  ipji  Capellano  fecundum  formam  pra- 
d telam  eos  ( infantes )  fuiffe  baptit-atos ,  nec  etiam  ca- 
techifet ,  quod  apud  nos  appellatur  vulgariter  Chrifita- 
nare ,  fed  inungantur  in  capite  &  inter  fpallas  oleo  be¬ 
nedico  ;&  alia  qualibet  integr aliter  fiant  &  dicantur, 
qua  pofi  ablutionem  vel  immerjionem  in  aqua  cum  di- 
tta  forma  verborum  fierent ,  Ji  in  Ecclejia  baptismati 
fuiffent ,  excepto  quod  non  interrogentur ,  Abrenun¬ 
tias ,  &c.  Vide  Catechifari.  Le  Roman  de  Partono- 
ptx  MS.  ubi  de  Pagani  ad  Chriftianam  Religionem 
converlione  : 

Li  Jfhiens  seft  mainte  fois  penet. 
tl  fufi  par  lui  Creflienez .. 

Et  ne  porquent  moult  sesjouifi 
Jfftyant  voit  cil  qui  fe  convertifi , 

O  foi  Cenmenra  ca  penfe 
Tant  qutl  ait  la  Crefliente. 

Rurfus : 

Ne  volt  lijj^uens  atendre  mais 
Jfiue  cil  ne  foit  Crefiiennez. ■ , 

Et  en  feint  baptefme  levet .. 

Vide  infra  Chriflianitas ,  pro  abfolutione,  &c. 

CHRISTIANI,  primum  appellati  Chrifii  cultores , 
Antiochiae,  ut  audior  efl  in  Attis  Apoflol.  D.  Lu- 
cas.  S.  Auguflinus  lib.  1.  Retratt.  1 3.  Res  ipfa 
qua  nunc  Chrifiiana  religio  nuncupatur ,  erat  &  apud 
antiquos ,  nec  defuit  ab  initio  generis  humani ,  quoufque 
ipfe  Chriftus  veniret  in  carne  ,  unde  vera  religio  qua 
jam  erat ,  coepit  appellari  Chrifiiana.  Cum  enim  eum 
pofl  Re furr ettionem,  Afcenjionemquc  in  colum  coepiJfeHt 
Apofioli  prodicar  e  primum  apud  Antiochiam,  ficut  feri- 
ptumefi ,  appellati  funt  Difcipuli  Chrifliani.  Nicolaus 
I.  PP.  in  Refp.  ad  Confulta  Bulgar.  cap.  91.  An¬ 
tiochena  ('Ecclcfia  )  in  qua  Conventu  magno  functo¬ 
rum fatto,  primum  fideles  dittifunt  Chrifliani.  Eadem 
habet  Ifidorus  lib.  1 .  de  Eccl.  offic.  cap.  1 .  Vide 
Athanaf.  inDifputat.  contra  Arium, Gregorium 
Nyffen.  de  Profeff.  Chrifl.  Juflinum,  Tertullia¬ 
num  in  Apologet.  &  alios. 

Chri  sti  an  i  interdum  ,  qui  Clericatum  ,  aut  Or¬ 
dines  Ecclefiafticos  fufeeperunt ,  unde  dicuntur , 
in  1.  50.  125. Cod.  Th.  de  Decurion.  1.  2.  de 
Pofllim.  1.  1 1.  de  Piflor.  uti  obfervat  Jacobus 
Gotofred.  Ita  Chrifiianos ,  Monachos  interdum 
intelligi  a  Patribus  Graecis  obfemtum  a  viro  do* 
Tom,  II* 


CHR  594 

ttiffimo  Joan.  Bapt.  Cotelerio  tom.  1  .Monumen¬ 
to!.  Ecclef.  Graecae  p.  794. 

Christiani  de  Cinctura,  ita  vocati  olim 
Chrifliani  in  partibus  Aegypti  degentes  ,  ut  audior  efl 
Sanutiis  lib.  2.  part.  1.  cap.  8.  fub  ann.  1230. 
Appellationis  rationem  prodit  B.  Odoricus  de 
Porojulii  inChron.  quod  a  mundo  condito  per¬ 
duxit  ad  initium  Pontificatus  Bcnedidli  XII.  fub 
ann.  1307.  In  ifla  autem  Babylonia  habitant  multa 
millia  Saracenorum  .  . .  &  multitudo  Chriflianorum  , 
qui  dicuntur  Cent urini  ,  vel  de  Cintura ,  quia  cingulum 
portant  latum  ,  &  veflimentum  ,  per  quod  r e cvgno f cun- 
tnr  ab  aliis  (  Jacobitis  fcilicet  &  aliis.  )  Similia 
habet  Brocardus  lib.  2.  Elorum  etiam  meminit 
Bernardus  de  Breydenbach  in  Itinerario  Terrae  San- 
ttae,  ubi  de  Japha  :  AdoJlittm  autem  fpelunca  prodi- 
tla  Chrifliani  de  Cinctura  ,  id  efi  de  Fide  S.  Pauli ,  de 
Rama  &  Hierufalem  convenientes ,  &c.  Vide  Belo- 
num  lib.  2,Obferv.  cap.  8  5.  Academici  Crufca- 
ni :  Centurino  tl  medejimo  che  cintura ,  fe  non  che  e  fo- 
lo  de  glibuomini ,  differente,  per  che  fuole  firingerjicon 
fibbie ,  0  puntali  di  ferro  ,  0  dal  altri  metalli. 
Christiani  ,  didli  olim  Cagoti.  Vide  in  hac  voce. 

Christianismus,  Populus  Chriflianus.  Chron. 
Reicherfpergenfe,deSaladini  vittoria  :  Chnfiianif- 
mum nefirum univerfum devicit. [Ludewig.  to.  6.Re- 
liq.  MSS.  p.  1  5  2 .  in  Laurentii  Byzynii  diario  belli 
Huifitici  :  Jfihip  &  Pragenfes  Regiipji  &  toti  quoji 
Chrifii  ani  f  no  e  xofi ,  eo  quod  promotionem  Legis  Dei  & 
fuam  veritatem  &  communionem  calicis  celarent.  ] 
Christianismus,  Idem  quod  Catecbifnus,ln - 
flitutio  fidei  Chriftianae.  Statuta  Ecclefiae  Biter- 
renfis  ann.  1  368.  apud  Edm.  Marten.  tom.  4. 
Anecd.  coi.  645 .  B.  Si  vero  Jit  dubium  eos  fecundum 
formam  pradidtam  fuiffe  bapti-^atos . . .  tunc  faci  at  Sa¬ 
cerdos  catechifmum  feu  Chrifii anifmum  ,  &  baptizet 
eum  ,  ita  dicendo  :  Si  baptiz^atus  es ,  non  te  baptizo  ; 
fed  Ji  nones  baptiz~atus ,  Vide  Chriflianare. 
CHISTIAN1SSIMUS,  Regum  Francorum  titulus 
honorarius.  Vide  Chrifiianitasmfra.. 

CHRISTIANITAS,  Religio  Chrifiiana,  Chriflia- 
nifmus.  Annales  Franc.  ann.  785.  Chrifliap.itatem 
quam  pridem  refpuerant ,  iterum  recipiunt.  Vetus  In¬ 
terpres  Epiflolae  ad  Magnefios ,  quas  S.  Ignatio 
tribuitur:  Non  enim  Cbrijlianit  as  in  fjudaifmum  cre¬ 
didit  ,  fed  fjudaifmus  in  Chnflianitatem.  Anaflafius 
in  Hift.  Ecclef.  Sicque  dilatata  efl  inPerJide  Chrifiia- 
nitas.  Ita  in  1.  4.  Cod.  de  Apofl.  1.  1 1  2.  Cod.  de 
Decurion.  1.  19.  Cod.  de  Judaeis  &  Cadic.  1.  5. 
Cod.  Th.  de  Speftac.  apud  Will.  Neubrig.  lib.  4. 
cap.  1  3.  &  alios  Scriptores  paffiin.  Crebro  etiam 

Christianitas,  pro  populis  C  hriflianis  ,  feu 
qui  fidem  Chriflianam  profitentur  ,  ufurpatur  a 
Scriptorib.  Matth.  Paris  ann.  1  2 4  5 .  Congregati 
funt  Lugduni  ex  totius  fere  Cbrifiianitatis  latitudine 
Pr alati.  [  Chronicon  Nicolai  Trivettiad  annum 
1180.  apud Acherium  tom.  8.  Spicii,  pag.  480. 
Rex  fjerufalem  licet  lepra  percuffus ,  adjutus  tamen 
Chrifii  anit  at  e  tranfmarina  muniiiffimum  caftntm  fecit 
fup er  fluvium  fjordanem .]  Vide  Lucam  Tudenfem 
aera  10  20.  Anaflaf.  inHifl.  Eccl:  pag.  3  6.Sanu- 
tum  1.  3.  part.i  i.c.  1  2.  &C.  Jo.  Villaheus  lib.  6. 
cap.  2  5.  Tradifce  fanttaCbiefa  ,  e  tutt  a  Chrifii  anit  a. 

f  Christianitas,  pro  Clericatu  ,  in  1.  123. 
Cod.  Th.  de  Decur.  &  leg.  I  1 .  de  Pifloribus. 

Christianitas,  ProfefTto  Chriftianae  Religio¬ 
nis,  feu  Chriflianifmi.  Capitula Caroli  (  alvi  tit. 
1 1 .  Ut  Aliffi  omnibus  denuntient  in  illa  fidelitate  , 
quam  Deo  &  Regi  unufquifque  debet ,  &  promijfam 
habet,  &  in  illa  Chrifii  anit  ate ,  qua  pacem  proximo 


595  CHR 

unujquifque  fervare  debet ,  &c.  Tit.  i  7.  cap.  5- 
Mandat  vobis ,  ut  memores Jitis  Dei  &  vefira  Chriftia- 
nitatis.  Tit.  18.  cap.  3.  Mandat  etiam  ut  recordemi¬ 
ni  Dei  &  vefira  Cbrifiianitatis.  Tit.  30.  cap.  5. 
Qualiter  autem  nepos  nofter  Hlotharius  non  folum  er¬ 
ga  nos ,  &  confianguinitatem  nojiram ,  verum  etiam 
contra  Deum  &f aeram  auctoritatem  ,  &  communem 
Chrifiianitatem  inde  egerit ,  &c.  Cap.  9 .  Timeat  Deum 
&  compefcat  ifiud  fc  and  alum  ,  quod  tam  grande  in  ifi a 
Chrifiianitate Jtne  ulla  nccejjitate  efi generatum.  Et  in¬ 
fra  :  Pro  amore  &  timore  Deibonoret  fe  &  fiuam  Chri¬ 
fiianitatem  ,  &  fuum  nomen  regium.  Concilium  r£n- 
hamenfe  ann.  1  009.  can.  20.  Unujquifque  Chri- 
ftianus ,  prout  fidei  fiua  in  primis  necejfarium  efi ,  Chri¬ 
fiianitatem  fiuam  curet  diligentius ,  &  frequenter  adeat 
confefifionem ,  &c.  Charta  S.  Bernardi  Abbatis  Cla- 
revallenlis  ann.  1 1 4  5 .  in  Tabulario  Ecclef.  Au- 
tiliod.  Nec  etiam  aliquam  decimam  Epifcopus  fiervien- 
tes ,  &  homines  Comitis  tam  per  fe  quam  Ecclejiafii- 
cos  miniftros  per  Chrifiianitatem  fiubmonebit ,  &c.  Joan. 
Sarilberienf.  Epill.  275.  Primo  Deum ,  &  ut  dici 
folet ,  Cbnfiianitatem  fiuam  objidem  dabat.  [  Charta 
anni  1  2  2  4.  in  T abulario  Montis  S.  Martini :  Ad 
omnia  fupraditta  fervanda  ,  fide  &  juramento  corpo¬ 
raliter  &  fiolemniter  prafittis ,  fe  &  fua  coram  nobis 
quilibet  pro Jingulis  obligavit ,  &  Cbnfiianitatem  fiuam 
nobis  &  Epifcopo Noviomenji  m  ebfiagiumpofiuit.  Alia 
ejufdem  Joannis  Epifc.  Charta  anni  1221.  ibi¬ 
dem  :  Sciendum  quod  praditti  Theodoricus  &  S  ara 
uxor  ejus  Cbnfiianitatem  fiuam  nobis  obligarunt fiup er 
jam  diClis  omnibus  firmiter  obfiervandis.  Qujbus  po- 
flerioribusin  locis  Chrifiianitatem  fiuam  objidem  da¬ 
re ,  vel  in  obfiagium  ponere,  &  obligare ,  idem  vide¬ 
tur  quod  fub  poena  excommunicationis  obligari, 
quoniam  ,  ut  mox  dicetur ,  'a  Chrifiianitate  fepara- 
bantur  ex  communicati.]  Vide  Procopium  lib.  2. 
Vandalie,  cap.  2  6.  extremo. 

A  Christianitate  Separari,  Privari  , 
Excommunicari,  Hincmaro  Remenliapud  Flo- 
doardumlib.  3.C.  26. apud  Nicolaum I. PP. Ep. 
8.  Herimannum  de  Rellauratione  Monafterii  S. 
Martini  T ornac.  c.  1 1  2 .  Chrifiianitatem  auferre  , 
excommunicare.  Hugo  Flaviniae.  inChronpag. 
243.  Interim  ipfie  Chrifiianitatem  mihi  abfiulit ,  ita  ut 
nuptiales  qui  aliunde  veniebant ,  Mijfam perdiderint , 
&  corpus  fiepultur as.  Infra  :  JjhiaJivi  Chrifiianitatem , 
nec  habui , . .  .  Mijfam  quajivt ,  &  non  habui ,  &c. 

f  Christianitatem  Facere  Alicui,  id 
efi ,  cum  eo  in  divinis  communicare.  Vide  An- 
nal.  Benedidl.  tom.  5.  pag.  42  2.  ad  annum  1 100. 

f  Christianitatem  Reddere,  Aliquem  ab 
interdidovel  excommunicatione  abfolvere,  ibi¬ 
dem  pag.  996. 

Christianitas,  Titulus  honorarius ,  qui  Fran¬ 
corum  Regibus  potihimum  tribuitur  ,  qui  Chri- 
fiianiffimi  peculiari  quodam  jure  ac  praerogativa 
etiamnum  dicuntur.  Epiftolalmp.  Conflantinop. 
ad  Childebertum  Regem  to.  1.  Hili.  Franc.  3  9. 
4° .J2u<t  nobis  de  Chrifiianitate  vefira  opinio  detule¬ 
rat.  Occurrit  ibi  non  femel  ,  &  in  Epiftola  Pela¬ 
gii  PP.  ad  eumdem  Childebertum  apud  Baron. 
an.  5  5  6 .  n.  2  5 .  in  Epill.  Stephani  III.  PP.  ad  Ca- 
rolum  &  Carolomannm  Reges  apud  eumdem  Ba¬ 
ron.  an.  7  5  5 .  n.  3 .  in  Ep.  Pauli  PP.  ad  Pipinum 
Regem  to.  3.  Hift.  Franc.  pag.  73  4.  &  fequenti 
Epill.  in  Epiftola  Ludovicill.  Imp.ad  Nicolaum 
PP.apud  eumdem  Baron.  anno  866.  num.  39. 
apud  Hincmarum  Rem.  in  Quatern.  pag.  382. 
Sed  &  Gregorius  Magnus  feribens  non  modo  ad 
Brunechildem  Reginam ,  fed  etiam  ad  Mauri- 


CHR  .  596 

ciumlmp.  &  Theudelindam  Reginam  Longo- 
bard.  hocce  titulo  illos  compellat  lib.  5.  Epill. 
63.  lib.  7.1nd.  i.Ep.  5.  Ind.2.  Ep.  42.  lib.  1  2. 
Ep.  7.  Vide  Diurnum  Romanum  p.  45. 

CKF  Sed  a  quo  tempore  praellituto  Angularior  eva- 
iit  &  prorfus  hereditaria  Regibus  nollris  Chriftia - 
nijfimi  appellatio  1  Quidam  Francicae  gloriae  ofores 
id  referunC  ad  Pium  II.  Papam  ,  qui  hac  praero¬ 
gativa  Ludovicum  XI.  dignatus  fuerit ;  verum 
Pius  ipfe  II.  hoc  nomen  heereditarium  agnovit  in 
Carolo  VII.  Ludovici  decelfore ,  liquidem  eum 
Ac  alloquitur  Epiftola  385.  Elabitus  es ,  Carijfime 
Fili  ,  devotiffimus  Princeps  Fidei ,  &  Religionis  no- 
firapracipuus  :  nec  immerito  ob  Cbrtfiianum  nomen  a 
Primogemt oribus  tuis  defenfium ,  nomen  ChrifiianijJi- 
mi  ab  illis  b&reditarium  habes. Hujus  rei  locupletil- 
limi  telles  etiam  funt  Principes  Franciae  in  Epi- 
AolaadCarolum  VI.  diredla  ,  quam  exhibet  Ju¬ 
venalis  Urlinus  ad  annum  1410.  Ibi  lic  affantur 
Regem  ;  Soye t.  enoinCt  &  confacreji  dtgnement ,  que 
dii  faint  Siege  de  Rome  &  de  toutes  Nations  &  de  tous 
Royaumes  Chretiens  ,  vous  efies  tenu  &  appelle  tres - 
Cbretien ,  &  Jinguli  er  ement  renomme  en  adminifira - 
tion  devraye  jujtice.  Sed  &  Johan.  Sarifberienlis , 
homo  Anglus  xii.  faeculo  E.pilt.  167.  non  ad 
Gallum  quemdam  feripta,  fed  ad  Archiepilco- 
pum  Cantuarienfem  ,  ait  :  Audieram  hac  prius  in 
curia  Chrifti  ani  (fimi  Regis  Francorum  ,  apud  Laudu- 
num  honefie  &  reverenter  fuficeptus  ab  eo.  Charta  Do¬ 
nationis  Johannis  II.  Comitis  Pontici  pro  mo- 
nallerio  S.  Valarici  an.  1  1  9  1 .  in  Hili.  Chronol. 

Majorum  Abbavillae  :  Ut  monachi . valentius 

exorent  Dominum  pro  Philippo  Chriftianijjimo  Fran¬ 
corum  Rege.  Vide  Mabillonium  de  Re  Dipffem. 
lib.  2.  cap.  3.  n.  5.  &  lib.  5.  in  notis  ad  Tabel¬ 
lam  22.  Mercurium  Gallicum  meniis  Februarii 
ann.  1723.  pag.  2  6  6 .  &  feqq. 

Christianitas, [  Gall.  Officialite  ,  Cour  de  Chre- 
tiente  ]  Fun&io  ,  feu  jurifdi&io ,  audientia  Epi- 
fcopalis ,  vel  forum  Eccleliallicum  ,  cui  Epifco¬ 
pus  vel  alius  illius  nomine  prseell,  quod  vulgo 
CunaChriflianitatis  vocatu;  ;  Chrifiiani  enim  didi 
potiftimum  Clerici,  &  Cbriflianitas ,  Clericatus  , 
uti  fupra  obfervatum  :  vel  denique  quidquid  ad 
facramenta  Chrillianae  religionis  pertinet.  Capi¬ 
tula  Caroli  Magni  lib.  5.  cap.  1  14.  &  Addit.  3. 
Lud.  Imp.  cap.  1  1  6.Utlaici  in  eorum  minifierio  obe¬ 
di  ant  Epif copis  ,  .  . .  &  ut  obedientes  Jint  eis  ad  eo¬ 
rum  Chrifiianitatem  fiervandam.  Charta  Willelmi 
Conqueft.  to.  2.  Monallici  Anglic.  pag.  845. 

P  c  acipio  vobis  ut  recipiatis  Cbnfiianitatem  de  Epifco¬ 
po  Dunelmenji ,  &  de  Archidiacono  fiuo  ,  &  pradiClo 
Epifcopo  Jitis  obedientes  de  Chriftianitatis  legibus ,  Jient 
jufte  debetis  obedire  vefiro  Epifcopo.  Simeon  Du- 
nelrn.  lib.  4.  cap.  8.  Si  injunxit ,  ut  per  Archidia- 
conatus  officium  Cbrifiianitatis  curam  per  totum  ageret 
Epificopatum.  Leges  Henrici  I.  Regis  Angi.  cap. 

1  1.  S unt  alia  quadam  placita  Cbrifiianitatis  ,  in  qui¬ 
bus  Rex  partem  habet.  Eadmerus  lib.  1.  Hili.  No¬ 
vor.  pag.  28 .  Omnem  auCloritatemexercendaChriftia- 
nitatis  illi  adimere  cupiebat.  Adde  lib.  4.  pag.  9  5. 
Charta  an.  1  060.  ex  Tabulario  Ecclelioe  Abrin- 
catenlis  :  Cogebantur  venire  Abrincas  ad  refponden- 
dum  de  quacunque  accufiatione  contra  Chrifiianitatem . 
Infra  :  Et  denariatas  cera  matrici  Ecclcjia  debent  , 
ut  fiedi  Epificopali ,  de  qua  recipiunt  conjilium  anima¬ 
rum  ,  Abbas  per  fe  ,  vel  per  Decanam  fuum  oleum  & 
chrifima  ad  erogandum  Prefiby  teris  ad  Chrifiianitatem 
faciendam.  Vide  Baldricum  lib.  3  .  Chron.  Came- 
jac.  cap.  45,  &  5  2.  Monadicum  Angljcan.  tom. 


5  97  CHR 

i.  pag.  8  90  .Hugonem  Flaviniae  in  Chron.  ann. 
i  098  •  pag.  2  43 . 144.  Confuetud.  S.  Audcma- 
ri  in  Probat.  HiRor.  Guinenfis  pag.  194.  Biblio¬ 
thecam  Sebufian.  Centuria  1.  cap.  14.  Chronie. 
Andrcnfe  pag.  6 45.  Vitas  Abbatum  S.  Albani 
cap.  2.1 .  Concilia  Spelmanni  tom.  1.  pag.  3  1 1. 
Ordericu m  Vitalem  lib.  9.  &  1  o .pag.  721.  789. 
Chartam  Willelmi  Regis  Siciliae  apud  Baron.  an. 
1156.  (Scc.  In  Tabulario  Corbeienfi  lib.  7.  Ch. 
3.  Robertus  Dom.  Bovenfis  vendit  Monafterio 
quidquid  habet  in  vico  Thanenfi,  &  le  teredebors 
le  poni  de  Th  anes  dufque  as  Maillieres ,  enji  come  les 
bonnfs  le  demonftrent ,  fauve  le  Chrefliente  de  l’ Eglife 
devam  dite  ,  &  cbe  kiapp  artient  d  le  Cbrejliente,  id 
ell,  quod  ad  jurifdidionem  EcclefiaRicanTfpe- 
dat.  Vide  Cuna  Chriftianitatis. 

f  Christi  an  it  ati  s  D  f.  canus,  Q&  in  fuo  di- 
Rridu  praeeR  Chriftianitati.  Charta  ann.  12-73. 
in  Tabulario PortusRegii : Philippus  Decanus  Chri- 
Jh unitatis  Stampenfis ,  Notum  facimus ,  &c.  Charta 
Ferrici  de  CluniacoEpifcopi  Tornac.  an.  1480. 
pro  Fundatione  lex  Canonicorum  in  Middelbur- 
go  :  Vocato  ad  hoc  Decano  Chriftianitatis  loci ,  qui  Jt- 
vhliter  cum  aliis  audiet  computa  fabrica.  Vide  novam 
Gall.  ChriR-  tom.  2.  coi.  2  70.  &  coi.  1 004. 

Christianitas,  pro  ablblutione  peccatorum 
in  Confeffionibus  Repe  fumitur.  Decretum  Bo- 
nifacii  IV.  PP.  apud  Petrum  Damiani  poli  Tpilt. 
19.  lib.  5.  <3t  HolRenium  in  Colled.  Romana  : 
Sunt  nonnulli .. .  afferentes  Monachos,  quia  mundo 
mortui funt ,  &  Deo  vivunt ,  fac erdot alis  officii  poten¬ 
tia  indignos  ,  neque  poenitentiam  ,  neque  Cbriftianita- 
tem  largiri ,  neque  abfolvere  poffe  per  [acer dotalis  offi¬ 
cii  divinitus  Jlbi  injunctam  pote  flatem :  fed  omnino  la¬ 
bantur.  Eadem  habentur  in  Concilio  Nemaufenli 
ann.  1096.  nili. quod  pofl  Chriftianitatem ,  addi¬ 
tur  ,  [eu  abfulutionem  ,  [  ut  &  in  veteri  Concilio¬ 
rum  codice  MS.  Vide  Lobinelli  Hiftoriam  Bri- 
tann.  tom.  2.  pag.  2  8  1 .]  Interdum  pro  Baptifjno. 
Robertus  Bourronus  in  HiR.  Merlini  MS.  Si  tofi 
que  leur  enfant  eftoient  ne  ,  rnaintenant  qu  ii  avoient 
Cbrejliente  ,  il  lesfaifoient  apporter  au  Roy  ,  &c.  Le 
Roman  de  f/ordain  de  Blaye  MS. 

L’ dutre  hier  le  fis  baptizicr  &  lever  , 

Etmaitre  el  cbief  famte  Cbrejliente . 

Le  Roman  du  Renari  MS. 

Drouin ,  fait ■  il  par  S.  Orner  , 

Tu  le  feras  Chrejlienner. 

Si  tofi  con  baptijiesxferont , 
fjamaisde  ce  mal  ne  cherront. 

[Vide  Chnjlianare 

Christianitas,  pro  officio  EcclefiaRico.  Hu- 
go  Flaviniae,  pag.  260.  Cum  apud  urbem  Senonum 
Rex  cum  Regina  fua  per  1  5 .  fere  dies  remoratus  fuif- 
fiet  claujis  tota  urbe  Ecclejiis ,  nulla  f  abi  a  efl  ei  Chri- 
flianitas.  [  Poffiet  hic  locus  bc  explicari ,  Nulla  fa- 
Ea  efl  ei  Chrijlianitas ,  i.  e.  nullus  cum  eo  voluit  in 
facris  communicare.  Agitur  de  Philippo  I.  qui 
propter  adulterinam  cum  Bertrada  copulam  fue¬ 
rat  excommunicatus.  Vide  fuperius  lineam  ,  A 
Chriftianitdte  feparari.j 

%  CHRISTIANIZARE  ,  ChriRianam  dodrinam 
edocere, ChriRianum  facere.  VitaS.  Felicis  Epifc. 
Anglorum  Orient.  n.  1  2.  tom.  1 .  SS.  Martii  pag. 

7  8  1 .  E.  Sigebert  Ervo al di  frater  Chriflianijfimus  fae¬ 
ce  [fit  ,  ceteros  Cbrifii animans  cum  Eelice  Epifcopo. 
CI1RISTICOLA  ,  ChriRianus,  Cultor  ChriRi. 
Occurrit  apud  Prudentium  &  alios  paffirn. 

5j  Christi  cola,  Monachus.  Annales  Franco¬ 
rum  apud  Marten.  tom.  5 .  Amplilf.  Colled.  coi. 
Tom.  II. 


CHR  598 

910.  Anno  dcccvi.  Nec  mora  ( IVUlelmus  Comes ) 
in  deponendo  comam  fieri  pajfus  efl ,  quin  potius  die  na¬ 
talis  A  pofl  olor  um  Petri  &  Pauli.,  auro  textis  depofitis 
vefhbus ,  Chrifticolarum  habuit  habitum  ,  fefeque  Chri¬ 
fticolarum  adfeifei  numero  quantocyus  congaudens  effi¬ 
citur. 

CHRISTIFEROS  ,  Vexillifer  ,  Alferez ..  Ita  appel¬ 
latum  Alferum  in  Charta  Beremundi  Regis  ob- 
fervat  Anton.  deYepez, ,  in  Chronico  Grd.  S.  Be- 
nedidi  tom.  6.  pag.  17.  quod  in  Regio  vexillo 
Chriftus ,  vel  certe Jignum  Cbrifii ,  feu  crux,  effin¬ 
gerentur. 

51  CHRISTILUCRIONES ,  Qui  propter  quaertum 
deferviunt  Chrifto.  Vide  locum  in  Chrijlemporus. 

51 CHRISTUS,  K fis-cc,  Undus.  Hinc  propter  un¬ 
itionem  Chriftus  fumitur  pro  Epifcopus  in  titulo 
capitis  2.  GeRorumGuillcImi  Majoris  Epifcopi 
Andegavenlis  apud  Acherium tom.  10.  Spicileg. 
pag-  250.  ubi  fic  habetur  :  Hic  corpus  Chrifti  An- 
degavenfis  mortuum  apportatum  aut  delatum  ad  An - 
degavenfem  Ecclejiam. 

5ICHROCHIA  ,  Baculus  paRoralis  ,  Gall.  Croce  [ 
vel  Croffe.  ChartuJar.  Prioratus  S.  Petri  dc  Domi¬ 
na  fol.  13  5.verfo  :  Domnus  Epifcopus  laudavit  cr 
confirmavit  per  Crocinam  fiam  in  manu  Domni  Mago¬ 
nis  Prioris.  Vide  Croca. 

CHROCOM AGINA  ,  Confettio  exprefis  aromatibus 
chronici  unguenti.  Ita  Papias  MS.  <3c  Editus ;  [  dem- 
ta  tamen  afpiratione  FI.  ubique  enim  legitur  Cro¬ 
comagma.  ]  Sed  legendum  videtur  Crocomagma. 

51  CHRONICA,  JE ,  pro  Chronica  ,  orum,  vel  Chro¬ 
nicum ,  ci ,  in  Concil.  Hifpan.  tom.  3.  pag.  85. 
It  atius  provincia  Gall  acia  Epifcopus ,  fecutus  Chroni¬ 
cam  Eufebii  Cafareenjis  ,  &c.  Occurrit  rurfusapud 
Muratorium  tom.  8.  coi.  6  26.  ut  &  vox 

51  Chronicator,  pro  eo  qui  feribit  Chronicam y 
Chronographus. 

Chron  1  c  a  Infirmitas,  Diuturna,  em».  Roderi- 
cus  Toletanus  lib.  6.  de  Rebus  Hifp.  c.  3  5.  Fere 
per  annum  infirmitate  Chronica  tenebatur.  NotilunC 
libri  Caelii  Aurei.  Siccenf.  mft  %povlw  ,  &  aliorum. 
[Medicina  Salem,  edit.  1  6  1 2.  p.  257 .In  agritu - 
dinibus  acutis  tenuiore  utendum  eft  eluta,  quam  in  Chro¬ 
nicis  ,  id  eft  ,  lonfs  ftcuti  quartanis.  Vide  Cronia.  ] 

51 CHRONOLIST A ,  pro  Cbronologifta ,  Chronogra¬ 
phus  ,  Gall.  Chronologifte  vel  Chronologue.  MeiRer- 
Jinus  in  HiR.  Rerum  Noriberg.  apud  Ludewig. 
Reliq.  MSS.  to.  8.  p.  1  1.  Ego  quiexattum&  ngo- 
rofum  examen  per  me  &  alios  Chronoliflas  volo  meam 
opinionem  ponere. 

CHROTTA, Tibia ,  Cambris &  Anglis  , Crovode  , 
InRrumentum  m  ulicum,  n°craXiv.  Fortunatus  lib,. 
7.  Carm.  8. 

Romanufque  lyra  plaudat  tibi ,  Barbarus  harpa , 
Gr&cus  Acbiiliaca  ,  Chrotta  Britanna  placer. 
Hic  multa  commentatur  Browerus ,  quse  non 
placent. 

CHRYSENDETUM  ,  Vas  aureum  in  auro  illiga¬ 
tum  ,  ex Groec.  K^s-sVcTeTc?.  ^Elfricus  in  Gloffi  Sax. 
Chryjendela  (  leg.  Cbryfendeta ,  ^yltDena,  vel  ^e- 
^ylt>e  yatu.  ^ylt>en  ,  aureum  Saxonibus  To¬ 
nat  ,  ;jyit>an ,  aurare,  deaurare,  yat,  yata ,  vas. 

f  CHRYSEUS,  ^ptlcrsi?,  Aureus. Leibnitius  tom.  1. 
Scriptor.  Brunfvic.  pag.  1  5.  in  Introdudione  cx 
antiqua  Infcriptione  :  Abbatiffa  bona  Mathild.  hac 
Chryfea  dona  Regi  dans  Regum.  A  udor  hymni  de 
Epiphania  apud Georg.  Caliandrum  p.ioS.edit. 
Parif.  an.  1616.  Chryfea  bractea ,  qu:e  ut  ibi  monet 
Clichtoveus,  ufitatius  dicerentur  Munera  aurea,  j 

%  CFIRY8ID1NEUS ,  Auro  intextus.  VitaS.  Dunj 

rp>i 


599  CHR 

flani  tom.  4.  SS.  Maii  pag.  346-  Cbryfdtneo  fche- 
mate  ac  biformi  r enitentis  electri  colore  gemmati m  dif¬ 
fer  er  e  geftiebam.Y  idc  Chryfendetum. 

CHRYSO BULLUM ,  Chrysoboliwm  ,  Chrysoeo- 
lum.  Bulla  aurea,  XpwoWxov  Pachymeri  1.  2 .  c.  5 . 
Cantacuzeno,  xputro/ SaXXct  Xcyoc,  Harmenopulo  , 
Sc  eidem  Pachymeri  lib.  x .  cap.  1  o.  [  Xpv<rcCdxKiev 
Continuatori Theophanis  lib.  2.  n.  20.  lib.  $.n. 

2  6 .  Anonymo  Combefifiano  in  Porphyrog.  n.  14. 
Sc  40.  in  Lacapeno  num.  40.  Symeoni  Logothe- 
tse  in  Leone  Phil.  n.  2  3 .  in  Porphyrog.  .num.  1  4- 
Scc.  ]  Andr.  Dandulus  in  Annalib.  Calo-fjoannes 
Imperator  Alexio  patri  fuccedit ,  cui  Dux  (  Venetia- 
rum  )  Legatos  mijit  ,fibique  Crifobolium  d  patre  con- 
cejfum  approbari  petiit.  Idem  ann.  1126.  Tandem 
Auguftusad  cor  rediens  Ducem  requirit ,  ut  fbi  Lega¬ 
tos  mittat ,  pollicens  Crifobolum  pridem  vetitum.  Epi- 
Itola  Joannicii Regis  Bulgariaein  Geltislnnocen- 
tii  III.  PP.  Subjtgnat  antea  imperium  meum  ad  fecuti - 
tatemChirofobolum  fuum.  Ubi  monuimus  legendum 
Chryfobolum  ,  in  Notis  adCinnamum  p.  486  .  ut 
Sc  infra, ubi  habetur.  Et  ut prafens  Chirofubolum Im¬ 
perii  noftri  ratum  &  firmum  habeatur ,  &c.  V  ide  Bul¬ 
la  aurea. 

CHRYSOCLAVUS ,  Chrtsoclabus.  Papias:  Chry- 
foclavus ,  aurata  purpura  f  MS.  Bituric. habet,  Chri- 
foclavus ,  aurata  purpura,  vel  purpureum  ;  fupple  in¬ 
dumentum.]  Gloffi  Graeco-Lat.  Xfjo-oo-xfxov ,  Auri- 
clavum.  Aureis  clavis  dillindlus.  Anaftafius  inLeo- 
ne  III.  Cortinas  albas  holofericas  rofatas,  habentes  in 
medio  crucem  de  Chryfoclabo.  Infra  pag.  122.  Item 
vela  modica  de  Jlauracin ....  ex  quibus  tria  habent 
periclyfn  de  Cbryfoclavo.  Ibidem  pag.  127.  Fecit 
vefiem  Chry foclabam  cum  pretiofs  gemmis  ornatam. 
Occurrit  ibi  pluries.  X^ve-oiXuCapiy.cc ,  apudCodi- 
num  de  Offic.  Auroclavatus ,  apud  Scholialtem 
Juvenal.  ad  illud  Sat.  6. 

Aut  latum  picta,  veftis  confderat  aurum. 

Auroclavas  vefles  miratur. 

Velles  Auroclavatas  habet  Vopifcus  in  Tacito  & 
in  Bonofo,  f<r0»T<*s  ,  audior  Vitae  S.  Eu- 

dociae  Mart.  c.  8-  tyva-oKXa.Gufi&v  dixit  Emanuel 
Georgillas  in  Verlib.PoliticisMSS.  de  Mortalitate 
Rhodi  anno  1498. 

ypva-cK.XctQa.fiifisriv  jx  aa-yi/xtiv  stj  tyvo-dq»;v. 

%  CHRYSOCOMUS  ,  x^ueroKOfaiK  ,  Auricomus  ,  ca¬ 
pillis  aureis  praeditus.  Epitheton  Solis  in  Luit- 
prandiHiltoria  apud  Murator,  to.  2.  p.  43  4.C.  2. 

Nubibus  omnipotens  Hcloim  quum  condere  Phoebi 

Lumina  Chryfocomi  venerandus  coeperit  atris. 

CHRYSOGRAPHATUS,  Auro  fculptus  &  infi- 
gnitus  ;  xpva-cypaqtnh;.  Epillola  Valeriani ,  apud 
Pollionem  in  Claudio :  Scuta  Cbryfuphata  duo.  Vi¬ 
de  Aurigrafus. 

CHRYSOPRASOBERILLUS.  Fortunatus  lib.  3. 
de  Vita  S.  Martini ; 

Jgua palla  ex  humeris  mixto  Chryfoprafoberillis. 
Ubi  unicam  vocem  ex  duabus  confecit :  nam  <5c 
Chry  foventium ,  &  Chryfoprafum  dicebant :  ac  Cbry- 
foberilltun quidem,  cujus  viriditas  in  aureum  colorem 
tefplendet ,  Chryfoprafum  vero,  ex  heriliorum  pa¬ 
riter  genere,  qui  colore  poni  fuccum  referunt ,  ut  elt 
apud  ifidor.lib.  iMOrig.  cap.  7.  Sed,  ut  verum 
fatear  ,  non  omnino  verfus  fenfum  percipio. 
Quid  enim  efc  hic ,  mixto  ?  an  mixto  Chryfo ,  feu  au¬ 
ro  ,  cum  prafoberillis  ?  an  vero  unica  \  ox  ,  mixto 
Chryfoprafoberillis  ?  MS.  Codex  S.  Germani  Pari- 
fienfis  hic  praefert: 

ffijJ.a  palla  ex  humeris  mixto  Chry foph  ara  berillis. 
At  verfus  pariter  obfcurus.  An  palla  Pharia ,  id 


CHU  600 

ell,  Alexandrina  auro  Sc  berillis  intexta?  Certe 
melius  divinent  alii. 

CHR\SULATUS,  Auratus.  Vide Brtbethus. 

CHR\  SUS  ,  pro  Cbryfeus ,  Aureus.  Murator,  to. 

3 .  pag.  2 66.  coi.  1 .  ex  Anallalio  Biblioth. in  Vi¬ 
tis  Rom.  Pontif.  fguibus  prae  e  dentibus  ante  Impera¬ 
torem  in  Chryfo  triclinio  fbi  omnino  ajf urgentem  falu- 
tabundi  conveniunt. 

CHSTIRINA.  Ita  appellatur  menfura  regalis  apud 
Bohemos.  Vide  Chartam  Ottocarii  Regis  anni 
1262.  in Bohemia facra p.  5 4. 

CHU CRU M ,  Saccarum ,  Gall.  Suere ,  Picardis,  Cha¬ 
ere.  Fulcher.  Carnotenf.  lib.  2.  cap.  1 .  Mei flve- 
flre  ,  id  efi  ,  Chucrum. 

CHULLEUS,  Menfurae  liquidorum  fpecies.  Vide 

in  Gomor. 

«f[  CHUNCHLA.  Vide  Cornicula. 

CHUNNA  ,  Chunnas.  In  Lege  SalicaEditionis  He¬ 
roidi ,  titulus  80.  ita  concipitur:  Incipiunt  Chun¬ 
nas.  Deinde  in  paragraphis  fequentibus  deferibi- 
tur  quot  Chunna  folidos  efficiant,  nempe  in  muU 
<dis  judiciariis.  Ell  autem  Chunna  ,quod  Latinis 
Centum ,  Flandris  Hondert ,  Germanis  Hundert.  Ita 
Chunna,  ell  numerus  centenarius ,  five  centuria 
denariorum  ,  fecundum  quas  centurias  ,  omnes 
legum  illarum  poenae  pecuniariae  conceptae  funt , 
Sc  fecundum  eafdem  denariorum  fummaredudta 
femper  ad  numerum  folidoruna  ,  40.  denariis  in 
foli  dum  putatis.  Sic  porro  has  Chunnas  exequitur 
hic  titulus ,  quarum  enodationem  breviter  hic 
ex  Wendelino proponemus. 

§.  1 .  Hoc  efi  unum  tho  alaftbi ,  folidis  1 1 1.  cul¬ 
pabilis  judicetur.  Quae  quidem  ex  illius  fententia 
haec  fonant :  femel  duo  cum  dimidio,  feu  duo 
folidi  cum  dimidiato,  qui  funt  denarii  Salici  cen¬ 
tum  :  proinde  pro  folidis  111.  rellituit  ns.id  ell, 
duobus  folidis  cum  dimidio ,  qui  centum  dena¬ 
rios  conficiunt.  Ita  Wendelino ,  tho  ,  idem  erit, 
quod  7-Voey,  Germanis ,  feu  duo,  Sc  abalepte ,  idem 
quod helfte,  dimidium.  Atque  ex  his  emendat  §.1. 
tit.  2.  qui  hifce  verbis  concipitur:  Hoc  efi  unum 
ahelepte  cxx.  denar.  qui  faciunt  folidos  m.  culpabilis 
judicetur.  Sicque  legit ;  Hoc  efi  unum  tbue-balepbthe 
c.  denariis,  qui  faciunt  folidos  iis.  culpabilis  judice¬ 
tur.  Verum  cum  120.  denariis ,  qui  faciunt  folidos 
m.  praeferat  etiam  Editio  pollcrior  Legis  Salic.ae 
hoc  tit.  2.  Sc  thoalafti,  tit.  80.  folidos  3.  deno¬ 
tet  ,  necelfe  ell  ut  alia  fit  hujus  vocis  notio,  [nili 
utrobique  librarii  error  fit ,  qui  numerum  rotun¬ 
dum  fol.  m.  pro  fol.  iis.  revera  exprelferit,  uti 
vultEccardus ,  quiWindelini  fententiam  ut  mi¬ 
nime  dubiam  ampledlitur.] 

§.  2.  Sexan  Chunna  ,  folid.  xv.  culpabilis  judice¬ 
tur  ,  fexchunnoe  denariorum  Salicorum,  feu  600. 
denarii,  fol.  1  5  .  efficiunt,  divifionefafta per  40* 

§.  3.  SeptunChunna  fol.  xvn.  culpabilis  judicetur. 
7.  chunnae  denariorum,  feu  denarii  700.  divifi 
per  40.  dant  folidos  xvns.  unde  omiffam  s  pa¬ 
lam  ell. 

§.  4.  Theuvealt  (legevoalf)  Chunna,  folid.  xxx. 
culp.  jud.  1  2.  chunnae  ,  feu  1200.  denarii  diviii 
per  40.  dant  folidos  30. 

§.  5.  'Time  fepten  Chunna  folid.  xxxv.  culp.  judic. 
bis  feptem  chunnae  ,  feu  denarii  1 400.  diviii  pe* 
40.  dant  folidos  5  5.  Eadem  muldla  legitur  tit.  2. 
§.  1  o.  Thua  feptun  Chunna  denarior.  mcccc.  qui  fAr 
ciunt  folidos  xxxv.  &c. 

§.  6 .  Theu  voetiet  ("leg.  nuenet )  Chunna  folid.  xtv. 
culp.  judic.  bis  novem  chunnae ,  feu  1800.  denarii 
divifi  per  40. folidos  45.  conficiunt. 


6  o  i  CHY 

i.  7.  Tho  to  condi  yoetb  Cbunna  foltd.  Lxir.  &  di¬ 
midio  culpabilis  jttdic.  Ubi  Wendelinus  reftituit , 
Thuo  tofonai  vuef  Cb urina ,  &c.  Id  eff,  denarii  bis 
milleni  dc  5.  chunnae  ,  feu  denarii  1500.  di  vili 
per  40.  dant  folidos  62. 

§.  8.  Fitternu  funde  [olidis  c.  culp.jud.  ubi  Ieg. 
Fitter  tbu  for.de.  Id  eft ,  quatuor  millia  denariorum 
Salicorum  conllituunt  centum  folidos. 

§.  9.  Actoetu  funde  fol.  cc-  culp  abii.  jud.  id  eft , 
odo  millia  denariorum  200.  folidos  conficiunt. 

§.  1  o.  Thcio  te  funde  ter  theo  Cbunna  ,  folid.  dc. 
culp.  jud.  Ubi  Wendelinus  fic  reftituit :  tbueio  tho 
fonde  fittber  Cbunna  ,  &c.  id  eft-,  duo  millia  (  de¬ 
nariorum  )  dc  4.  chunnae  ,  feu  2400.  denarii  Sa¬ 
lici  ,  feu  600.  folidi. 

§.  11.  Fitter. :o  funde  thue  aptheo  Cbunna  fol.  dccc. 
culp.  jud.  qux  Wendelinus  ita  legit  ac  difpungit: 
Fitternes  botule  tuvcmacl ,  acbiheo  Cbunna  ,  id  effc , 
quadraginta  fumpta  bis ,  funt  odo  chunnae ,  quae 
conficiunt  folidos  800.  Ego  vero  fic  legeriin  : 
Fitter  tofmde  tbue ,  aerbeo  Cbunna ,  id  eft ,  quatuor 
millia  bis  conficiunt  8-  centenarios.  [  Eccardus 
reftituit :  Fitter  hunde  tbue  ahtheo  Cbunna  .-quae  eo¬ 
dem  redeunt.  ] 

Ex  his  locis ,  &  aliquot  aliis  numerandi  apud 
prifeos  Francos  rationem  deprehendit  idem  Wen¬ 
delinus  ,  quibus  ani ,  unum  lbnat  :  tbue  ,  tbeu 
tbeo ,  2.  tres ,  tri,  3.  fitter,  4.  vuef,  5.  fes  , fex  an , 
6.  feptum,  feptan.  7.  acto ,  achtheo ,  8.  nucne ,  nue- 
net ,  9.  toc ,  tocb  ,10.  av.il af ,  1  1 .  tboalaf  tbalapta, 

1 2.  tbuotoc ,  zo.  tritoc  ,  30.  fittertuc ,  40.  vueftoc, 

5  o .  fejloc  ,  6  o.febentoc  ,  70 .acleotoc  ,80.  nuent oc  t 
90.  bondi,  Cbunna ,  1  00.  tofondi,  tu  fonde ,  1000. 
CHURCHESSET ,  Chursced.  Vide  Ciric fetum. 

CHUREMANNI.  Vide  Cb  orem  anni  in  Cbora. 
q  CHUREREGTH.  Vide  Curerhet. 

CHY  ER  ,  Dominus ,  ex  Grxco  «Jg/e? ,  feu  potius 
xupee,  autxup/e,  uti  reccntiores  Graeci  efferebant. 
Appendix  Latina  ad  Hiftor.  Willharduini  p.  2  3  o. 
Dederunt  ipfam  terram  Imperatori  Cbyer  Alicali  P  a- 
leologo  Graco  ,  &c.  Ibid.  Cbyer  Andronicus ,  quem 
Xor  Andrinocbo  vocat  Raimundus  Montanerius  in 
Chronico  Catalanico  Regum  Aragon.  cap.  199. 
ubi  Xor ,  effertur  ut  Chor. 

CHYROGRAPHUM.  Vide  Chirographum, 
q  CIA D DA  ,  Cialda,  Cruftulum ,  Italis  Cialda , 
Gallis Oublie.  Vita  B.  Columbas  Reatinae  tom.  5. 
SS.  Maii  pag.  345.  Difiributis  etiam  largius  azymis 
non  paucis ,  quos  vulgariter  Ci addas  dicimus ,  eo  forte 
quia  cb  bauftim  cum  cyatho  dantur.  Cuidam  nebulas 
paniceas  nominant.  Ada  S.  Petri  a  Cruce  to.  2.  Ju¬ 
lii  pag.  446.  Cumque  pra  agrirudine  infirmis  prafen- 
tia  adejfe  non  pojfet ,  eofque  folito  crucis Jigno  fanare , 
ad  ipfos  quafdam  fcbedulas  in  pane  atrymo  ,  qui  vulgo 
dicitur  Cialda  [criptas  rniitebat ,  in  quarum  prima  hac 
•verba  erant.  Cbriflus  *  natus-,  in  fecunda  Cbriflus  ++ 
pajfus-,  in  tertia  Cbriflus  +++  refurrexit ,  quibus  mul¬ 
tos  fanabat. 

^CIAMBELLQTUM  ,  Italis  Ciambelletto ,  Gallis 
Camelot ,  Pannus  e  pilis  caprinis  contextus.  Dia¬ 
rium  Magiftri  Caeremoniarum  Alexandri  VI.  Pa¬ 
pae:  Dominus  Maclovienfis  (Guillelmus  Brifonnet) 
depofius  ibi  mantello  &  cappucino  de  Ciambello  nigro 
&  liceto  nigro  ,  induit  ipfum  cappa  Cardinalis  Va¬ 
lentini' nfis. 

CIANCA.  Vid e  Cyanea. 

IT  CIANGEE.  Vide  Tsuanga ,  Calcei ,  feu  cothurni, 
■  qui  crura  &  pedes  tegebant. 

CIARRATANUS,  Ital .  Ci  arat  ano ,  vel  Ceret  ano , 
Gall.  Cbarlatan ,  Circulator ,  dc  per  metaphoram. 


CIA  602 

Probitatis  &  pietatis  fimulator.  Angeli Pechino- 
lii  Litterae  ad  Innocentium  VIII.  PP.  apud lllull. 
Fontaninum  ad  calcem  Antiq.  Hortae  pag.  490. 
Frater  montes  nihil  habet  (  Mare  hio  Mantuanus. ) 
Bene  puto  ,  quod  in  illis  montibus  aliquid  pojfet ,  quia 
habet ,  ut  dicitur,  pedites (agittarios  bonos:  fcd  extra 
eorum  loca  &  montes ,  prater  iftos  qui  dicuntur  Ciar - 
ratani ,  qui  portant  falfas  indulgentias ,  nihil  habet , 
nec  aliquid  valet. 

ClATICA  ,  I? chias ,  ifchiaticus  dolor,  noffris  Cia- 
tique.  Chronicon  S.  Trudonis  lib.  1  2.  Accreverat 
ei  paffio  jam  dudum  in  clune  ,  quam  Phy  fici  [olent  Cia- 
ticam  appellare.  Ciatica  paffio  ,  infra.  [  Gutta  Ciata  , 
in  Miraculis  B.  Edmundi  Archiep.  apud  Marten. 
tom.  3.  Anecdot.  coi.  1895.] 

CIBAi ,  Tejfera  quadrata  ,  fcilicet  t axilla,  a  cibo.  Ita 
Joan.  de  Janua  :  an  a  Cubo  ? 

f  CIBANARlS,g9aa/?  nnfira/ewrf.PapiasMS.Bitur. 

*|f  CIBANUM  ,  f.  pro  Turbanum ,  Pileus  Turcicus  , 
Gall.  Turban.  Radulphus  Coggesbale  in  Chronico 
Terrae  S.  apud  Marten.  tom.  5.  Ampliff  Colled. 
coi.  563.  Capta  autem  civitate  talem  Chriftianis  de¬ 
dit  libertatem ,  ut  quicumque  in  terra  marique  cum 
fuis  vellet  abfcedere  ,  abfcederet ,  qui  autem  fub  pra- 
fidium  ejus  remanere ,  tuti  &  fecuri  remanerem ;  qui 
vero  Filium  Dei  &  crucem  victoria  ejus ,  diabolo  injli- 
gante ,  proh  dolor  !  polluto  ore  negare  ,  Cibanum  feri- 
cum  &  farbuijfinum  auro  ornatum ,  equum  &  arma , 
amputato  pelliculo  membri  verendi ,  ab  ipfo  Saladino 
acciperet. 

f  CIBARE,  Comedere.  Rolandinus  Patavinus  de 
Fadis  inMarchia  Tarvilina  lib.  8.  cap.  xi.  Itaque 
Anfedifius  nocte  illa  penitus  non  defeendit  ab  equo  , 
bibere  vel  Cibare  non  meminit. 

CIBARIA ,  Frumentum  ,  bladuin.  Fori  Ofcae  anno 
1  247.  fol.  5  .  Et  faciat  molas  molere  ,  ut  de  Ciba¬ 
ria  faciat  farinam.  Fol.  20 .Et  Cibariam  molendo  fa¬ 
ciat  ex  ea  farinam.  Tabular.  S.  Eparchii  Inculifin. 
fol.  49.  Unusnianfus  debet  1  2.  den.  1.  arietem,  4. 
fextar.  de  Cibaria,  1 .  manducalem,  una  borderia  quam 
tenebat  Ranulfus  debet  8 .  den.  3  .  fextar.  de  Cibaria  , 
&c.  Eadem  notione  accipi  debet  vox  Cibarius  p. 
98  1 .  ubi  Cibarius  aliudeftab  Avena  ,  quam  Cwa- 
tam  appellatam  offendimus.  [  Vita  S.  Benedidi 
Anian. ab  ejus  difcipulo  feripta  faec.  4.  SS.  Bene- 
did. part.  1.  p.  198.  Siquidem  fecerant fibi  tuguria 
congruis  locis  ,  in  quibus  ufqite  ad  novas  habitarunt 
fruges.  Deficiente  Cibaria  rurfius  ea  qua  in  Fratrum 
reponi  jujferat  ufus  menfurare  pracepit.  ] 

C 1  e  ar  iu  s.  Ada  Murenfis  Monafterii  De¬ 

derunt  fimeto  Martino  ad  Cibarios  tres  modios ,  &  tres 
nucum.  Infra :  In  Ried  4.  modii  de  grano  ,  5 .  de  ave¬ 
na  ,  duo  modii  de  Cibariis , 

CIBIRIATICON  ,  Idem  quod  Cerevfia.  Vide 
in  hac  voce. 

C1BOLUM ,  Idem  ac  Ciborium ,  Pyxis  in  qua  fer¬ 
vatur  Euchariltia.  Obituarium  MS.  Ecclefiae  Mo¬ 
ri  neniis  fol.  35.  Primis  dominicis  diebus  cujufiibet 
rnenfis ,  cum  pofi  magnam  Miffam  per  Sacerdotem  Ho- 
ftia  facra  renovatur  tam  in  Cibolo  feu  vafe  pendente 
fupra  magnum  altare ,  quam  Curatorum  . . .  decantabi¬ 
tur  per  Sacerdotem  . . .  Colle  fla  ,  qua  habetur  in  tabe - 
leto  in  quo  funt  confcriptaColletta . . .  Curatus  qui  Ci - 
bolum  detulit . . .  habebit  quatuor  denarios. 

CIBOR  IU  M ,  appellant  Scriptores  Ecclefiaftici , 
quod  Ordo  Romanus  tegimen ,  dc  umbraculum  alta¬ 
ris.  Alcuinus  boem.  117. 

Hoc  quoque  Ciborium  Farculfus  fecerat  Abbas. 
Illud  autem  quatuor  columnis ,  iilque  praealtis 
attollebatur,  dc  infaftigiatam  formam  edudum 


6 03  CIB 

totum  altare  contegebat.  Raynerius  in  Hiftoria 
TranllationisSS.  Martyr.  Euticetis  &  Acutii:  Cu¬ 
jus  clauftri  prominens  pulcntudme  decenti  fafligiutn , 
columnis  ambitum  purpureis ,  fculptarum  vario  fche- 
mate  figurarum  infgnitum ,  argenteum  bajulat ,  quod 
vulgo  Ciborium  dicitur  ,  nitens  pyraterium  :  fub  cujus 
Umbraculo  altare  Jimiliter  ftatuitur ,  argenteis  undi¬ 
que  redimitum  tabulis ,  &c.  Vita  fandi  Baculi  Epi- 
Zcopi  Surrentini :  Ciborium quatuor  columnis  innixum 
fupra  altare  fieri  cura  diligenti  pracepit.  Anaftafius  in 
fando  Gregorio  PP.  p.44.  Hic  fecit  Ciborium  B.  Pe¬ 
tro  Apoflolo  cum  columnis  fuis  quatuor  ex  argento  puro. 
Ita paffim  pag.  46.  6  a.  6 7.  6  8.  90.  128.131. 
132.  133.  134.  143.186.  &c.  edit.  Reg.  S. 
Chryfoftomus  liomil.  42.  in  Ada  Apoftolorum  , 
enarrans  verba  illa :  Faciebat  delubra  argentea  Dia¬ 
na  K xl  TTtit;  Ivi  vade;  scpfi;p£$  yiveaSxt  ,  lirae  iiiddpa.  /aut p*. 

JjFuomodo  poffibile  erat  jieri  delubra  argentea  '{fortajfis 
adiculas  &  coopercula ,  qua  Ciboria  vocant.  [  Bernar- 
dus  Mon.  in  Ordine  Cluniae,  part.  1 .  c.  35.  Post¬ 
quam  autem  Diaconus  altare . . .  incenfaverit . .  .juxta 
columnam  Ciborii  flans ,  thuribulum  Converfo  reddit  , 
a  quo  &  incenfatur ,  &c.  VitaS.  Odilonis  Abb.  in¬ 
ter  Ada  SS.Benedid.  faec.  6.  part.  1 .  p.  6  8  7.  In- 
cccpit  etiam  Ciborium  fuper  altare  S.  Petri ,  cujus  co¬ 
lumnas  veflivit  ex  argento  cum  nigello  pulcro  opere  de¬ 
coratas.  Rurfus  occurrit  pag.  541.  in  Vita  B.  Ri- 
charii  Abbat.  ]  Ciboria  vero  cereis  adornata  &  il¬ 
luminata  fume  teftatur  Paulus  Silentiarius  in  de- 
feript.  S. Sophias  part.  2.  v.  3  3  o.BernardusMon. 
in  Confuetud.  Cluniae.  MSS.  c.  5  2.  Ciborium  illu¬ 
minatur  ,  &  ad  majorem  Alijfam  omnes  cappis  utuntur. 
Et  cap.  77.  Ad  octavum  refponforitm  24.  cerei  de 
Ciborio  accenduntur. 

Ejufmodi  Ciboriorum  padim  mentio  occurrit, 
apud  Leon.  Cft.  lib.  1 .  c.  20.  lib.  3 .  c.  3 1 .  Flo- 
doard.  lib.  4. Hili.  Rem.  c.  1  9.  in  Chron.  Con- 
ftantienfi  pag.  646.  in  Chr.  S.  Trudonis  p.  3  49. 
apud  Eckeard.  Jun.  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  5 .  Ha- 
riulfum  lib.  3.  Chronie.  Centul.  c.  3.Perardum 
in  Burgundicis  pag.  111 .  Ughellum  tom.  6.  Ital. 
Sacr.  pag.  548.  [Miraeum  tom.  1.  pag.  2  1.  edit. 

1  72  3  .inTeftamentoEverardi  Comitis  an-  857. 
ubi  Ciboreum  legitur.  Hariulfum  inVita  S.  Angil- 
bertiAbb.  inter  Ada  SS.  Bened.  faec.  4.  part.  1. 
pag.  1 1  5 .  &  faec.  5 .  pag.  109.  ubi  de  B.  T utone 
Epifcop.  Ratifpon.  ]  &c.  Aliquot  ex  iis  locos  de¬ 
dimus  in  Defcriptione  S.  Sophiae  ad  Paulum  Si¬ 
lentiarium  n.  5  7.  ubi  de  Ciboriis,  eorumque  for¬ 
ma  ac  ufu  multis  egimus.  His  addo  in  iis  Eccle- 
fiis  ,  ubi  non  exflant  ejufmodi  ciboria  ,  ut  ho¬ 
die  fere  apud  nos,  fupra  altare  umbraculum  de¬ 
pendere.  Synodus  Colon ienfisann.  1  2  80.  cap.  6. 
Item  pracipimus  ut  furfum  fuper  altare  ad  latitudinem 
&  longitudinem  altaris  pannus  lineus  albus  extenda¬ 
tur ,  ut  defendat  &  protegat  altare  ab  omnibus  immun¬ 
ditiis  &  pulveribus  defendentibus.  Ccremonial.  Epi- 
fcopor.  lib.  1.  cap.  1  2.  Jfuod  baldacbinum  etiam 
fuperftatuendum  erit ,  fi  altare  Jit  d  pariete  fe junctum, 
nec  fupra  habeat  aliquod  Ciborium  ex  lapide  aut  ex 
marmore  confectum.  Si  autem  adjit  tale  Ciborium ,  non 
ejl  opus  umbraculo  ,  &c.  Adde  c.  1 4.  Necrologium 
Eccleliae  Carnotenfis  :  3  .  Idib.  Decemb.  obiit  Cona- 
tuis  Britannorum  Comes ,  pro  cujus  anima  Berta  Co- 
mitijfa  mater  ejus  altare  hujus  E  c  defis,  decoro  exorna¬ 
vit  Ciborio. 

Cim barium  ,  perperam  pro  Ciborium  ,  habetur 
apud  Gillebertum  Lunienfem  Epifcopum  de  U- 
fu  Eccleliaftico :  Cmbanam ,  id  efl ,  altaris  umbra¬ 
culum.  Hilpani  Cimborio  dicunt.  [  U nde  Cimborium 


CIB  604 

to.  4.  Concil.  Hifp.  pag.  1  76.  Fiat  proceffio ,  qua 
exie  is  de  Choro  in  viam  circuli  fe  extendant  apud  altare 
majus  B.  Alaria  infra  Cimborium.  Berntenii  Chro¬ 
nie.  Maricnvod.  apud  Leibnit.  Scriptor.  Brunf- 
vic.  tom.  2.  p.  45  3  In  cujus  c  ap fame  dio ,  in  po fe¬ 
riore  parte  inter  Reliquias  fub  Cymhorio  ,  poftea  fecit 
capfulam  pro  folemnius  atque  commodius  fervando  Do¬ 
minici  Corporis  pretiojiffimo  Sacramento.  ] 

*[f  Ctvoriu  m  ,  in  Appendice' ad  Agnelli  Ponti¬ 
ficale  apud  Muratoriumtom.  2.  Scriptor.  Ital.  p. 
20  1 .  coi.  2.  C.  Fecit  autem  &  Civorium  ex  argento 
fupra  altare  fanet  s  E.  c  cie  fis,  Urfiana. 
fClVOR  iu  s ,  in  antiqua  Infcriptioneapud  cum-s 
dem  Murator,  to.  3.  p.  82.C.  1.  Eaificatus  Est 
Hanc  Civorius  Sub  Tempore  Domino  Isostroi 
Aioprando  Rege. 

Ciboria  plerumque  Sandorum  corporibus  im- 
pofita  legimus  ,  quod  ea  fub  altaribus  tecondi 
ibi  e  re  nt ,  proindeque  una  cum  altaribus  unico 
umbraculo  tegerentur.  GlolTator  Hiffc.  Schoiafti- 
cae  lib.  3  .Reg.  c.  3 .  Currum  uicit  Cybureum  ,  1. coo¬ 
pertorium  ,  Cibureum  4.  columnis  eredum ,  fub  quo. 
arca  &  Cherubin  effent,  ut  fit  in  multis  locis  fupra  cor¬ 
pora  Sandorum.  Gregorius  Turon.  lib.  1.  de  Mi¬ 
rae.  c.  2  8.  de  aede  Vaticana  Romae  :  Habet  etiam, 
quatuor  (  columnas  )i«  altari  prater  illas  qua  Cibo¬ 
rium  fepulcri  (  S.  Petri  )  fuflentant.  Hoc  enim  fepul- 
crum  fub  altari  collocatum  valde  rarum  habetur.  Ci¬ 
borium  S.  Petri  dicitur  in  Epiftola  Adriani  PP.  ad, 
Carolum  M.  quae  eft  5  9.10.  3 .  Hili.  Er.  Illud  au¬ 
tem  conftruxerat  Leolll.  utaudor  eft  Anaftafius 
in  ejus  Vita,&  Baron.  an.  1 1  3  o.  Meminit  etiam. 
Vita  Urbani  V.  PP.  apud  Bolquetum  pag.  184. 

[  Breve  Chronicon  Leodienfe  apud  Marten.  tom. 

3 .  Anecdot.  coi.  1  404.  Cum  B.  Lamberto  Patrono, 
feret  novum  Ciborium  ,  exterius  argento  &  auro  coq-, 
pertum ,  inter  quem  (  lic  )  ejus  collocaretur  feretrum  x 
levatus  eft  B.  Florebertus.  ] 

Thiofridus  Abb.  Epternacenfis  lib.  2. Florum 
Epitaph.  Sand.  cap.  1 .  de  Sandorum  corporibus : 
De  auro  &  gemmis  extrudas  &  redimitas  fortiuntuv 
pyxides  &  capfulas  ,  Ciboria  ,  &  pyramides.  Et  ijfc 
verfibus  eidem  operi  praefixis : 

Exftruo  pyramides,  Ciboria ,  colligo  flores : 

Spargo  fuper  tumulos  Sandorum  carne  facratof* 
Et  cap.  6.  ejufdem  libri  2.  Ciboria  pariter  8c pyra¬ 
mides  jungit,  non  quod  pyramides  his  locis  aliao 
fint  a  ciboriis,  fed  quod  ciboria  pyramidum  for¬ 
mam  referant;  ubi  dcSandis:  Et  b  quam  digne  v 
quam  congrue ,  Regum  Reges ,  profedo  pauperes  fpiri- 
tu,  poft  habitationem  cum  habitantibus  Cedar ,  opero* 
ffftma  ex  auro  &  argento ,  ac  lapidibus  pretiofffmis 
Ciboria  &  regias  habent  pyramides  ,  qua  quadam  f- 
militudine  arca  Noe  a  latitudine  excrefcentes  angu 
flantur  in  altitudine :  quia  ignea  virtus  eas  extra  ho¬ 
mines  igne  fandi  Spiritus  ardentes  &  dilatatos  in  vif 
c  er  ibus  Chrifti  fjefu  per  mandatorum  Dei  latitudinem , 
per  viam  vita  anguftam  &  afcenfu  difficilem,  ad  in¬ 
terminabilis  gloria  evexit  altitudinem.  Informa  quippe 
pyramide  vinus  ignea  in  Ciboriis,  quibus  d  cubis  nomina, 
funt  indita  ,  penfatur  anima  perferiis  cubica,.  Infra: 
In  Ciborii  vero  forma  conoide ,  qua  columnarum  fuften- 
tatur  columine  ,  &c.  Quae  quidem  licet  prolixiora 
eo  adduximus ,  ut  praeter  ciboriorum  formam  , 
etiam  vocis  etymon,  fecundum  viri  do&iflimt 
lentendam  ,  licet  minus  probabilem  ,  Ledori  in¬ 
dicaremus.  Hinc  in  ciboriis  repolita  SS.  corpora 
legimus ,  apud  Anfelmum  in  Epifc.  Leod.  c.  3  o. 
Flugonem  Flavin.  in  Chron.  pag.  1  66.  in  Vita 
S.  Morandi  apud  Lambecium  lib.  2.  Cemment;. 


<5o5  CIB 

de  Bibi.  Caefarea  pag.  897 •  Vide  Defcriptio- 
nem  ciborii  aedis  S.  Marci  Venetiis  apud  Sanfo- 
vinum  &  Stringam  in  Venetia  lib.  1.  cap.  41. 
42. &  Ambrofianse  Bafflicae  Mediolanenfis  apud 
Puricellum  in  Monumentis  ejufd.  Bafflicae  pag. 
1  27.  &  feqq. 

Perperam  vero  hanc  vocem  interpretati  funt , 
Ugutio,qui  Ciborium  vas  ejfe  ad  ferendos  cibos  d  i- 
xit :  Gropperus  lib.  2.  deEuchar.  cap.  2  5.  qui 
Ciboria ,  de  quibus  paffim  Anaftaffus ,  pro  pyxidi¬ 
bus,  in  quibus  aflervatur  Euchariftia,  accepit: 
&  Goldaitus  ,  qui  Ciborium ,  apud  Eckeardum , 
flafoncm  effe  cenfuit.  [  In  recentioribus  quibuf- 
dam  titulis  pro  facra  pyxide ,  in  qua  facrofandum 
Chrifti  corpus  reconditur,  reipfa  iumiCiborium , 
Gall.  Ciboire ,  probat  inter  cetera  Obituarium 
MS.  Eccleffae  Morinenffs  an.  1440.  pag.  1 3. ubi 
ile  :  Die  crajlina  Otiava  SS.  Sacramenti  debet  cele - 
brari  Mi(fa  de  Requiem  ad  majus  altare  pro  Domitio 
Papa  Clemente  VIL  quondam  Epifcopo  Morinenfi , 
qui  dedit  Ecclefia  Morin.  quandam  cappam  notabi¬ 
lem  ,  ac  vas  f 'eu  Ciborium  deauratum  ad  deferendum 
Corpus  Dominicum  in  die  SS.  Sacramenti  altaris .] 

Ciborium,  praeterea  pro  quavis  fuperiori  conca¬ 
meratione,  quae  quatuorpotiffimum  pilis  vel  co¬ 
lumnis  fuftentatur,  ufurpat  Gervaffu*  Dorober- 
nenfis  in  deferiptione  Eccl.  Cantuarienfis,  quod 
in  ciborii  fpeciem  concludatur  :  Jgjiatuor  pilarios 
erexit  ,  id  efl ,  utrinfue  duos  :  peracta  bieme  duos  ap- 
po fuit,  ut  hinc  &  inde  tres  ejfent  in  ordine , fup er  quos 
&  murum  exteriorem  alarum ,  arcus ,  &  fornicem  de¬ 
center  compofuit ,  id  efl,  claves  utrinque.  Clavempro 
toto  pono  Ciborio ,  eo  quod  clavis  in  medio  pojita  partes 
undecunque  venientes  claudere  &  confirmare  videtur . 
Infra :  Eatium  eft  itaque  Ciborium  inter  quatuor  pi¬ 
larios  principales ,  in  cujus  Ciborii  elavem  videntur 
quodammodo  Chorus  &  cruces  convenire.  Duo  quoque 
Ciboria  hinc  &  inde  ante  hiemem  fatia  funt.  [  Ob  ff- 
milem  procul  dubio  rationem  Pulpitum ,  Gall. 
c/ube ,  didum  eft  Ciborium  in  Ordinario  MS.  Abba¬ 
tiae  Piperacenlis  an.  1301.  Diaconus  debet  recipere 
beneditiionem  d  Domino  Abbate ,  genibus  flexis ,  & 
pojlea  afcenduntCyborium ,  &  Diaconus  cantat  Evan- 
gelium.  In  pluribus  Arverniae  locis  Cibory  lingua 
patria  locus  eft  concameratus ,  in  quo  reponun¬ 
tur  offa  defundorum.  ] 

f  CIBORNUS,  Idem  videtur  quod  Cibaria ,  Fru¬ 
mentum  feu  menfura  quaedam  frumentaria ;  nam 
enumeratis  cenfibus  de Jiligine  ,  de  ordeo  &  avena 
in  quadam  Donatione  an.  1 3  49.  relata  tom.  2. 
Hift.  Dalphin.  pag.  5  96.  coi.  2.  additur:  Item , 
de  Cibornis  cenfual.  xxxvm.  Cibornos ,  duas  partes 
unius  quartarii ,  &  feptimam  partem  unius  Ciborni , 
ad  rationem  pro  quolibet  de  vm.  fol.  vi.  den.  valent. 
xvi.  lib.  nii.fol.  ix.  den.  &  piti. 

CIBOSUS ,  Cibo  plenus ,  Joan.  de  Janua. 

^[CIBUS,  Prandium,  in  UfibusFuld.  MSS.  His 
temporibus  oportet  dari  de  celleraria  Abbatis  caritas 
fratribus  tam  ad  coenam  quam  ad  Cibum. 

fC  ibusCanum,  de  quo  tanquam  de  jure  domi¬ 
nico  fermo  efl;  in  Chartulario  Kemperlegicnli  , 
idem  eft  ,  ut  puto ,  quod  paftus  canum  venatico¬ 
rum  ,  de  quo  plura  in  voce  Brennagium. 

CIBUTUM ,  Arca  cibaria,  Joanni  de  Janua  &Ugu- 
tioni.  InGloffis  MSS.  Magna  arca.  (jloii.  Anglo- 
Saxon.  .ZElfrici  :  Cibatum ,  vel  ctftella,  Cejft ,  vel 
Cape.  Ex  Gr.  kjCmtc?,  arca,  velx/G? ,  capla.  Cam- 
bro  Britannis  Cib ,  eft  vas  quoddarff. 

^ CICADA,  f.  Certus  cantus  feu  mqficae  modus, 
quemGall.  Cadence  nuncupamus.  Marten.  dedi- 


CIC  606 

vin.  Officiis  antiquae  Eccl.  p.  1  o  5.  ex  antiquoRi- 
tuali  Eccl.  S.  MartiniT uron.  Psft  cantant  Presbyteri 
in  cappicis  fericts ,  Deus  in  adjutorium,  &  Chorus  di¬ 
cit ,  Gloria  Patri.  Poflea  incipiunt  antiphonas  duo  in • 
Jimul  in  Cicadis ,  &  cum  Alleluia  &  neuma  finiuntur. 

CdCADATIO.  Joan.  Sarilberienfis  lib.  2.Metalo- 
gici  pag.  120.  Gaudeant ,  inquit  ,  Arift.  Jpecies  „ 
monflra  enim  funt ,  vel  fecundum  novam  tranflatio- 
nem  ;  Cicadationes  enim  funt ,  aut  Ji  funt  nihil  ad  ra¬ 
tionem.  Locus  corruptus  in  utraque  Editione. 

f  CICARE  ,  Monachum  facere.  An  pro  fecare, 
quod  de  iis  qui  monachatum  ampleduntur  ,  di- 
dum  fuerit  ,  quia  fecantur  eorum  capilli  ,  feu  , 
tondeantur!  Charta  Joannis  de  Tremoilia  Abb. 
Floriae,  an.  1499.  Abbas  &  Conventus  de  Regula 
querebantur  dicentes ,  Priorem  non  debere  recipere  no- 
vitios ,  Monachos  monachare  feu  Cicare. 

fC  icatio,  Eadem  notione,  ibidem  :  Jftuya  di¬ 
tius  Abbas  dicebat ,  Cicationem  feu  monach ationem 
novitiorum  ad  ipfum  pertinere ,  concejferunt  quod  Ci- 
catio ,  receptio  ,  monach atio  ,  &  habitus  regularis  im- 
pojitio  ad  ambos  pertineret  refpetiive. 

H  CICATRICARE ,  Cicatricem  inducere, Fefto,  Gall. 
Cicatrifer.  Sidon.  1.6.Epift.  7  .Ut  confcientia  hiulca 
vulnera  veftro  faltem  Cicatricentur  oratu.  Ibidem  : 
Cicatricatum  petius  precatu  levare  ad  veniam.  Coei. 
Aurei,  lib.  4.  cap.  8.  Vulnera  Cicatricantur. 
CICENDELA  ,  &c.  Vide  Cicindela. 

CICERCULUS  Color  ,  Quj  vulgo  grifeus ,  dudo,' 
inquiunt,  nomine  a  cicerculo,  qui  audore  Pli¬ 
nio  lib.  3  5 .  cap.  6.  genus  eft  finopidis ,  feu  ru¬ 
bricae  ,  quae  in  Africa  reperitur  ;  eit  enim  grifeus 
color  fubrubeus.  Joannes  Baptifta  Confedius  in 
Colled.  privileg.  Mendic.  ubi  de  Honorio  IV. 
PP.  Fratribus  Carmelitanis  hifpida  &  inculta  palla 
indutis ,  cappam  albam  ftiper  tunica  &  fcaptilari  Ci - 
cerculi  coloris  concejjit. 

%  CICHUM.  Homagium  Johannis  Comitis  Bur- 
gundiae  praaftitum  Ecclefiae  Agauncnfi  30.  Se¬ 
ptembris  an.  1246.  Recordatus  fuerat  fe  tenere  ab 
Ecclefia ,  Bracon  cum  omnibus  appendiuis  fuis  &  om¬ 
nibus  ,  qua  pertinent  ad  ejus  dominium ,  vallem  de 
Mieges ,  Arefche ,  Chamblacium :  fupra  hoc  praditius 
Abbas  apponebat  in  eodem  feodo  Chalme  de  Arlie 
cum  appenditiis  fuis  &  Cichum  illud ,  quod  dicitur  Ca- 
flrum  S.  Mauritii ,  cenfuales  &  Pontarlie  ,  Jicut  in 
fuis  privilegiis  erat.  Vereor  ne  legendum  iit  Vi- 
chum  pro  Vicum.  Vici  nomen  belle  convenit  Ca- 
ftro  S.  Mauritii.  Vide  Vici. 

CICINDELA ,  Aa.fayrufU ,  in  GloiT.  vet.  Noftris  Ver 
luifant.  Ifidorus  lib.  1  2. cap.  8.  Cicendela  ,fcara- 
beorum  fpecies ,  ditia  quod  volans  candet ,  id  efi ,  lu¬ 
cet.  [  Plinius  lib.  1  8.  cap.  2  6.  ait  Lucentes  vefpere 
Cicindelas  fignum  ejfe  maturitatis  panici  &  milii.  ']  In¬ 
de  id  nominis  tributum  lychno,  cujus  vitrea  na¬ 
tat  ignis  in  unda ,  ut  loquitur  Fortunatus  lib.  4.  de 
Vita  S.  Martini.  Feftus  ,  feuPaulus  Diae.  Cicin¬ 
dela  , genus  mufearum  quod  notiu  lucet,  videlicet  i 
candore  ;  unde  etiam  Candelabra  putantur  appellata. 
Matth.  Silvaticus:  Pyrilampis ,  &  lampyris,  Gr. 
Ctcendula ,  Cincendule  ,  notiiluca.GloiX.  Gr^ec.  Lac. 
KarcTwAa  ,  Cicendela.  Quo  loco  Candela  eft  lychnus 
olearius,  uti  fupra  obfervatum  :  Cefendelo  ,  Ve¬ 
netis.  Varie  autem  haec  vox  fcripta  reperitur. 
Nam 

Cicindilis  habetur  apud Meffianum  Prefbyt.  in 
Vita  S.  Caefarii  Arelat.  Unus  de  cubiculariis ,  dum 
Cicindilem  concinnaret, de  manibus  Juper  lapides  lapfa 
efi  ,  qua  nec  verfa  eft  ,  nec  fratia,  nec  exttntia.  Vita 
S.  Nicetii  Epifc.  Lugdun.  n.  7.  Oleum  Cicindilis. 


t>c>7  CIC 

CicindiLS,  apud  Gregor.  Turon.lib.  i.  Mirae, 
cap.  5.  1  5.  lib.  4.  Hiftor.  cap.  31.  de  Vit.  Patr. 
cap.  8.Fulbertum Carnot.  Epift. 6 8. in  Vitabre- 
viore  S.  Sulpitii  Epifc.  Bituric.  n.  1  2.  &c. 

C icendi l e ,  in  Notis  Tyronis. 

'Cincidele  ,  apud  Auguftinum  Serm.  deTemp. 
2  r  5 .  ji  pofjunt ,  aut  cereolos ,  aut  oleum  quod  in 
Cinculelibus  mittatur ,  exhibeant. 

Cicendele,  apud  Papiam  :  Inde  (  a  cicindelis ) 
Cicendele ,  quia  Jimiliter  luceat ,  qua  Cicindelia  ,  vi¬ 
treas  lampadas  vocamus. 

Cic  in delum  ,  Ugutioni ,  &  Joanni  de  Janua  * 
Tburibulum  ( lego  Crucibulum )  vel  lychnus ,  (  alias 
Picinus )  &  ponitur  pro  candela.  Alibi :  Lucinium , 
Cicendela  lucerna.  Ita  Joannes  de  Janua  ,  Cicen- 
dulum  ,  lychnum  ,  vel  candelam  lucerna  vocat ,  ut 
Gloflar.  Lat.  Gall.  Cicendellum  ,  le  Moucherofi  de 
chandele. 

Cicindelus.  Greg.  Turon.  lib.  4.  Hift.  n.  3  S. 
Nam  de  oleo  Cicindeli ,  qui  ad  ipfum  fepulcrum  quoti¬ 
die  accenditur ,  c  oecorum  oculis  lumen  reddidit.  Oc¬ 
currit.  ibid.  num.  31. 

Cecendelf.,  apud  Ughellum  tom.  4.  pag.  616. 
&  in  Hift.  Pergamenft  to.  3  .  pag.  1  98. 

Cecindillus  ,  apud  S.  Audoenum  lib.  2.  de 
Vita  S.  Eligii  cap.  47.  $0.  7 6. 

Cicendelus,  in  Regula  Magiftri  cap.  29.  44. 
5  3 . 9  5 .  &  in  Vita  S.  Vodali  Benedidi  n.  1  5 . 

Cicendela,  apud  Fulbert.  Carnot.  Epift.  6  8. 

Cicentillus  ,  in  Vita  S.Tilonis  Mon.  cap.  3. 
extremo. 

CicinDella,  in  veteri  Charta  Cornutiana  edita 
aSuarefio  :  Cicindellas  argenteas  5.  &  in  Bulla  Be¬ 
nedidi  IX.  PP.  an.  1033.  aPU(^  Ughellum  tom. 
1.  pag.  1  24. 

Cicindulum,  in  Epift.  9.  Leonis  IX.  PP.  ubi 
perperam  editum  acindulis ;  [  &  in  Vita  S.  Willi- 
baldi  Epifc.  num.  19.  ] 

Cincendula,  apud  Petrum  Comeftorem  in  Hi¬ 
ftor  Scholaft.  exod.  cap.  62. 

<j[  CICINI  A,  0ia  xuvaiduv ,  Dea  Cynedorum  ,  in  Sup¬ 
plemento  Antiquarii. 

CICINUS.  Codex  Legis  Salicae  Carolino  sevo  con- 
feriptus ,  qui  Guelferbyti  aflervatur  ,  Eccardo 
tefte  in  notis  ad  legem  Salicam  tit.  7.  art.  8.  Si 
quis  gallum  ,  aut  gallinam  aut  Cicinum  vel  gruam  do~ 
mefticam  furaverit.  Hinc  eruditus  Adnotator  pro 
eo  quod  eft  in  textu  :  Si  quis  gruem  aut  tygnum 
furaverit  domefticum ,  mallet  legere,  Si  quis  gruem 
aut  ciconium  furaverit  domefticum.  Legi  pofle  Cici¬ 
num  indicat  Papias  MS.  Bituric.  ubi  habetur  t  Ci¬ 
cinus  ,  Olor  ,id  eft  ,  cignus.  Vide  Cicones. 

ClCLAS ,  Ciclatum.  Vid e  Cyclas* 

CICLICUS  ,  xuxXiKOi,  Rotundus,  orbiculatus.  Fri- 
degodus  in  Vita  S.  Wilfridi  Epifc.  in  Adis  SS* 
Benedid.  faec.  4.  part.  1.  pag.  724. 

Hattenus  excolicum  quanto  fudore  facellum 
Emerit ,  expofui ;  numnam  miracula  quibo  ! 
Ennea  Ji  melico  chelim  mihi  carmine  tangant , 
Septenafque  jugem  Ciclico  dulcore  forores ; 

Aut  Jim  magniloqui  multus  fellator  Homeri ; 

Non  plane  abfolvam  „•  dittis  jam  cedo  quibufdam. 
Per  Ennea ,  beneMabillonius  novem  forores  in- 
telligit  &  per  feptenas  forores ,  feptem  artes  libe¬ 
rales  totidemque  mechanicas :  Ciclicus  autem  dul¬ 
cor,  Chorus  dulcis  omnium  artium  intelligendus. 

CICLUM  ,  [Menfura  liquidorum.  ]  Vide  in  Siclum. 

^CICLUS.  Vide  Cyclus. 

CICOMOLA.  Charta  anni  1  2  4  5 .  in  T abul.  Epifc. 
Autidiod.  Cum  contentio  verteretur . . .  &  fuper  hoc 


CIC  608 

quod  amoveri  faceremus  Cicomolas ,  quas  levari  fece¬ 
ramus  pro  pedagto  d  tranfeuntibus. 

%  CICONELLA.  Vi de  Citonella. 

CICONES.  Gloftse  antiquae  MSS.  Olores ,  Cignos ,  id. 
eft  ,  Cicones.  V ide  Cicinus. 

CICONIA.  Ugutio  &  Joann.  de  Janua :  Ciconiam  & 
Ciconium  vocant  Hifpani  lignum  longum,  quo  in  hor¬ 
tis  hauriunt  aquam  ,  qua  imitatur  illius  avis  levantis 
&  deponentis  roftra  ,  dum  clangit.  Eam  hortulani  Te- 
lonam  vocant.  Tale  lignum  invenitur  modo  fupr a  quof- 
dam  puteos  cum  catena  ferrea.  [  Vide  Ifidorum  lib. 
2  o.  Orig.  c.  1 5 .  Nicolaus  Specialis  lib.  4.  de  Re¬ 
bus  Siculis  apud  Murator,  to.  1  o .  coi.  98  7.  Cum¬ 
que  adhuc  fjacium  objtdioni  cedere  penitus  recufaret , 
procul  d  caftro ,  ingens  turris  trabibus  tabulifque  con¬ 
fertis  . . .  conjlruitur ,  qua  f  minis  occulte  rotis  contra 
caftrum funibus  trahebatur,  habens  in  fummo  eminen¬ 
tem  longamque  trabem ,  quam  vulgo  alii  telonem ,  alii 
Ciconiam  voc ant ,  qua ,  poftquam  lignea  turris  hare- 
retfaxo,  viros  bellatores  exponerent  fupr  a  caftrum.  j 
GlofT.  Lat.  Gall.  Ciconium  ,  Soignole  depuis.  GlofT 
Lat.  Gr.  Ciconia,  7rtXoi^yoo ,  fx»x^n.  Hifpani  etiam- 
num  Ciconnal  dicunt.  Vide  Sebaftian.  Cobarru- 
viam  in  hac  voce. 

<f|\CICOTHUS,  Paterae fpecies, apud  Monach.  Ger¬ 
manos.  S.WillhelmiConftit.  Hirfaug.lib.  1  .c.  15. 
Ero  Jigno  patera  >  ex  qua  bibitur  tres  digitos  pa  umm- 
flette ,  &Jic  furfum  tene.  Pro  Jigno  Cicoibt ,  eodem  fi- 
gno  pramiffo  ,  hoc  adde,  ut  digitum  digito  circumferas. 

H  CICULUM ,  GlofT.  Lat.  Gr. 

CICUMA  ,  Nodua.  VideCecua. 

*[f  CICUMEA,  Fulica.  Papias  MS.  Avi$  eft  ,  Galli¬ 
ce  Foulque ,  pouleddeau.  Forte  legendum  Ctcuma  t 
faltem  eadem  videtur  notio. 

CICURIUS,  Prudens , gratus ,  cautus ,  aftutus ,  vafer , 
placidus  t  manfuetus  :  unde  Cicurare  ,  prudenter  vel 
manfuete  fe  continere  ,  militare ,  manfuete  facere.  Jo. 
de  Janua. 

CICURRIS  ,  Domeftticus /«r.  Papiae.  Ugutioni  vero 
Porcus  natus  ab  aprojilveftri  &  domeftica  porca.  Vide 
Maialis. 

CICUTICEN ,  Qui  canit  cicuta  feu  calamo.  Si¬ 
donius  Praefat.  in  Panegyr.  Anthem.verfu  1  5. 
AltaCicuticines  liquerunt  Manala  panes. 

CID, Dominus,  vox  Arabica,  qua  celeberrimum 
illum  Hifpanicum  Ducem  Rodericum  Diaz.  do¬ 
narunt  Saraceni ,  ob  praeclaram  virtutem  belli¬ 
cam  ,  animique  magnitudinem.  Vetus  Epita¬ 
phium  apud  Brizium  Martinezium  lib.  1.  Hift. 
Pinnatenfis  cap.  46. 

In  hac  tumba  requiefeit  Domna  Eximinat 
Cujus  fama  pranitefeit ,  Hifpania  limina , 

Regis  Santtiifuit  nata  ,  felicemque  me  fecit , 
Roderico  copulata, gentes  quem  vocabant  Cid , 
Hac  in  era  millejimafuit  hic  tumulata , 

Centum  &  feifagejimafuit  atratta  &  balfamata, 
Martii  Nonas  fepulta  ,  maneat  cum gaudio , 

Bona  quia  fecit  multa  prafenti  Coenobio. 

%  CID  ALARIUS.  Charta  Ottonis  II.  Imp.  ann„ 
990.  apud  Bern.  Pez.  Anecd.  tom.  1.  part.  3* 
coi.  57.  Mancipiis  utriufquc  fexns ,parfcbalkis,Cida- 
lariis ,  vettigalibus ,  cunttifque  utenjilibus  ad  eumdem 
locum  Kint  jure  ajf gnatis.  Vide  Cidelarii. 

^fCIDARA,  pro  Cidaris,  utitur  S.  Augufti- 
nus  Queft.  123.  in  Exodum. 

CIDELARII.  Charta  Ottonis  M.  Imp.  950.  pro 
Ecclefia  Paderbon.  apud  Meibonium  :  Cum  .  .  . 
manjtonariis ,  barfcbalkjs ,  aure  artis ,  bruneariis ,  Ci - 
delariis  ,  molendinis ,  &c.  Infra:  Cidelariis  ,  manjio - 
nariis  f  barfcbalkjs ,  &c,  Vide  Metropolim  Salif* 

burgcnfeuJ. 


6o9  CID  ' 

burgenfem  toin.  i .  p.  2  2  7.  [  8c  fupra  Cidalarius.  ] 
^1  CIDENTADANAG1UM.  Vi deCitadanagium. 

CIDFUNA ,  pro  T ribuna.  V ide  in  hac  voce. 
CIDIMA,  vel  Cadima  ,  Joanni  de  Garlandia  in 
Synonymis  Chymicis  ,  Lithargy cum  auri. 
flCIDONES,  Puerorum  amatores.  Gloff.  Ifid.  le¬ 
gendum  effet  Cy  dones ;  refpicitenim  ad  illud  V ir- 
gilii : 

Dum  fequeris  Clytium  infelix  nova  gaudia  Cydon 
Dardania  ftratus  dextra ,  fe  cur  ut  amorum , 

Jfiui  juvenum  tibi  femper  erant,  m;  fer ande jaceres. 
Ubi  Servius :  De  Cretenjibus  accipimus ,  quod  in  amo¬ 
re  puerorum  intemperantes  fuerunt  ,  quod  pojlea  in 
Lacones  &  in  totam  Gr aciam  tranjlatum  efl ,  adeo  ut 
Cicero  dicat  in  libris  de  Republica,  opprobrio  fuijfe  ado- 
lefcentibus  ,  Ji  amatores  non  haberent.  Propter  quod 
Poeta  Cydonem  inducit  amatorem.  Novimus  autem  Cy~ 
donas  Cretenfes  dici.V ide  &  Donatum  ibi.  Haec  poli 
Graevium. 

CIENT ADAGIUM ,  Cientagium.  Vide  Citada- 
nagium. 

f  CIFATUM ,  Menfurae  fpecies ,  ut  videtur ,  a 
fcyphofic  dida.  Tabularium  Montis  S.  Michae- 
lis :  Robertus  filius  Alani  dedit  Abbatia  fandi  Michae- 
lis  terram  duorum  Cifatorum  mellis  ;  hoc  efl, quae  de¬ 
bebat  duo  Cifata  mellis  per  annum.  Vide  Ciffata. 
CIFETUM.  Rollandinus  in  Summa  Notariae  cap. 

5  .Unum  r  uncinum f errantem  cumCifito  ,  &  cum  uno 
freno  &  fella  ,  &c. 

CIFFATA,  Menfurae  genus.  Madox Formul. 
Anglic.  Jfijyolibet  die  duas  Ciffatas  cervifia  &  unum 
ferculum  de  Elemofynario ,  &  patagium  ,  quod  ad  of¬ 
ficium  pertinet ,  &  dimidiam  marcam  per  annum  & 
unam  veflem  pelliceam.  Exigua  efl  haec  menfura ,  fi- 
quidem  uni  homini  duplicatur  quolibet  die.  Vi¬ 
de  Cifatum. 

ClFO  ,  Italis  Ciffonc,  Garcio,  garciunculus.  Ugutio  : 
Hifirio ,  quaJiCiffo,  i. gefnculator  , joculator  ,  qui  di- 
verf  os.gefius  &  habitus  hominum  fcit  r  e pr a  fentar  e. b\inc 
forte  noltri  Chifon  ,  pro  re  nihili.  [  Vide  Cbiffones. ] 
CIFR^E,  Chi l f  R  je  ,  feu  ZiferjE  ,  Notae  nu¬ 
merales.  Noflris  Cifres ,  [nunc  Chiffres  ]  dicuntur 
hae  notae  arithmeticae  1 .  2.  3 . 4.  5 .  6.  7.  8 .  9. 
o.  quarum  prima  efl  unitatis,  fecunda  binarii, 
&c.  9.  novenarii :  o  vero  circularis  nota,  quam 
ex  his  folam  alii  vocant  Ziferam ,  Georgius  Valla 
Ziphram ,  per  fe  quidem  nihil  fignificat  ;  fed 
aliis  notis  addita.,  numerum  multiplicat.  Cujus 
gentis  aut  hominis  hoc  inventum  fit,  feu  litterae 
fint ,  aut  notae ,  haud  conflat.  Quidam  ab  Hebrai¬ 
co  Saphar,  quodfonat,  numeravit,  originem  ac- 
cerfunt.  Vallalib.  1.  Arithmetices  cap.  1.  Indis, 
Orientalibusgentibus  ,  inventum  tribuit,  argu¬ 
mento  deferiptionis  quae  a  dextris  partibus  infi- 
niflras  eat  ,  quod  Chaldaeis ,  Syris,  iEgyptiis  ,  & 
toti  denique  Orienti  efl  commune*  Alia  alii  com¬ 
mentantur,  ut  Cobarruvias,  Voffiusin  Mathe- 
mat.  Reinhartus  Robigius  lib.  8.  Robigal.  cap. 
1.  Odavius  Ferrarius  ,  Athanafius  Kircherus  in 
Arithmologia ,  Daniel  Papebrochi-us  in  Serie  Pa- 
triarch.  Hierofolym.  p.  5  5.  to.  3.  Maii ,  Daniel 
Eluetius  in  Dernonflrat.  Fivangel.  pag.  647.  &c. 
Breviloquus :  Cifra  ,  figura  nilnli.  Parabolae  Alani 
de  Infulis : 

Inter  narrantes  Chilfram  juvat  e ffe  fi ‘guras. 

Idem  in Plandu  naturae  :  Illic  vefpertilio  avis  her- 
maphroditicaCifri  locum  inter  aviculas  obtinebat.  Et 
lib.  2.  Anticlaudiani  cap.  7. 

f^ua  ratione  ,  quibas  catejis ,  H ,  littera  non  Jit , 
Cum Jibi  pr detendat  feripturam ,  nomen  &  ufurn  , 
Tom.  II. 


C1F  610 

Sed  Cifri  loca  pojjideat ,  folaque  figura 
ffus  jibi  defendens  elementi prafer-at  umbram. 
Hcnricus  Aquilonipolenfis  in  Lubecca  lib.  2. 
cap.  1 1 . 

Ut  pupa  prafumjlt  aquila  ejfe ,  ajjnus  leo  quondam  , 
Simia  regnatrix  ,  Cifra  figura  fore. 

Scribit  Theophanes  ann.  2.  Rhinotmeti ,  &  19. 
Copronymi  ^.314.  &  3  6  2.  Aral^ps  neutiquani 
numeros fua  lingua  exprimere  potuiffe  ,  idcoque 
in  defeiribendis  publici  aerarii  codicibus ,  Chri- 
flianos  adhibere  folitos  fuiffe. 

Ciph  r  JE ,  Characteres  occulti ,  Gall.  Chifres , 
quibus  arcana  &  quae  ab  aliis,  ignorari  interefl , 
folent  perferibiae  fignificari.  Illarum  varias  fpe¬ 
cies  ,  Ciphras Jimplices ,  non Jtgnific antibus  charalteri- 
bus  mixtas ,  duplices  litteras  uno  charactere  complexas , 
Ciphras  rota,  Ciphras  clavis,  Ciphras  verborum  , 
enumerat  illuflrisVerulamius.Vide  Hofmannum 
in  Lexico. 

Cy  fr  je  ,  pro  Cifra  feribit  Bern.  de  Breydenbach 
pag.  1  90.  Itinerarii  fui  Flierofol. 

CIFUS  ,  pro  Scyphus  ,  Vafculum  potorium.  Oc¬ 
currit  in  Codicillo  Bertrandi  de  Turre  an.  1281. 
apud  Baluz.  Hifl.  Arvern.  tom.  2.  pag.  508.  & 
fupra  in  Caritas  dicta  menfura  vini  ,  &c.  Chartu- 
lar.  Compend.  Duo  manutergia,  tria  auricularia  , 
duo  Cifi  madelini. 

CIGNONUS.  Tabular.Priorat.  de  Domina  in  Del- 
phinatu  fol.  1 14.  Et  8.  jornales  pro  corovata ,  & 
pro  KL  6.  den.  de  ublias ,  &  1  .fajfum  de  Cignonis  , 
&  dimidiam  boxiam ,  &c. 

CIHARE ,  Vocare.  Gloffar.  Sangerman.  MS.  num. 
501.  legendum  Ciere. 

CILIARE,  eft  detinere  oculos  avis(  falconis  )  claufos 
cum  palpebra  inferiore  fuperindulta  ufque  ad  cilium. 
Dicitur  autem  Ciliare  pro  eo  quod  cum  palbebra  infe¬ 
riore  contegitur  oculus  ufque  ad  cilium.  ItaFridericus 
II. Imp.  lib.  2.  de  Arte  venandi  cap.  3  7.  ubi  ci- 
liandi  falcones  modum  pluribus  deferibit. 

f  CILIATURA  ,  Cilium,  Pili  palpebrarum.  Vide 
locum  in  Rafpare. 

CILIATUS,  tvoQpuc ,‘inGloff.  Gr.  Lat. [Addunt  aliae 
Gloffae  fimiliter  Gr.  Lat.  Cilio  magno  pr aditus ;  fed 
melius  in  Supplemento  Antiquarii,  Pulcher  fuper- 
ciliis.  ] 

CILICIATUS,  Indutus  cilicio.  A&a  SS.  Maii  tom. 
2.  pag.  248.  D.  in  VitaS. Staniflai  :  VademCra- 
coviam  Ciliciatus  &  nudipes. 

f  CILICIO,  Caelum  ,  Scapellum.  Vide  Calio. 

CILICIUM,  Vellis  interior  ,  feu  fubucula  ex  pilis 
animalium  contexta  ,  (  unde  nomen  )  quam  Mo¬ 
nachi  <Sc  vitae  fandioris  viri  ad  domanxlam  car¬ 
nem  ,  fub  caeteris  veflibus  deferunt ,  nedum  cer¬ 
nitur  ,  vanam  procreet  ollentationem  :  unde  Ci¬ 
licium  ab  ordinario  Monachorum  habitu  rejicit 
Caffianus  lib.  1 .  Inflit.  cap.  1 .  dicens ,  fapere  fu- 
perbiam ,  &  nullum  corpori  conferre  emolumen¬ 
tum  ,  impedire  item  laborantem  , -neque fuo  tem¬ 
pore  in  ufu  fuilTe ,  nifi  apud  paucos.  Gloffae  Ba- 

flllC.  K iXwia. ,  t %a.yoi  a.7ro  K oi  <Iu<rt7c  vrctvu  yug 
ituias  vor(pi%ov<ri  ot  roiovroi  r qciyoi  ,  ofiv  ual  rct  tu  rpi- 

yflv  eruvTifi/jLivaKixlnia.  xlyovTcti.  Jo.  de  Janua:  Ci¬ 
licium,  velamentum  factum  de  pilis  caprarum ,  vel  ta¬ 
xorum,  unde  tentoria  fiunt ,  &  mortui  operiuntur.  Pau- 
linuslib.  2.  Vitae  S.  Martini  ; 

Jfiitin  &  contexto  fetis  coopertus  amiEu, 

Exaf a  affiduo  compunxit  acumine  membra , 

Ut  tereret  tenuem  veflis  nimis  afperapellem , 

Et  cutis  ex  tentis  fi  imulis  attada  paveret. 

De  ciliciis  &  cilicinis,  confule  Salmafium  ad  So- 

Qjl 


6 1 1  CIL 

linum  p.  48 8. Sa varonem  ad  lib.  4.  Sidon.  Epill. 
24.  Lindenbrogium  ad  lib.  24.  Ammiani  £c 
Haeftenum. 

Cilicia,  feu  K ixUia  ■  Sc  KiXixkix  vocabant  etiam 
Graeci  nuperi  Centones  ac  feltra,  quibus  telorum 
&  lapidum,  e  machinis  emifforum,  vim  retun¬ 
derent.  npoxsiXiifj,/j.ccTa  \y.  t gxyetMV  Tglpfiv  ,  a  cT»  zx- 
Xcvn  KoJy.ia  ,  Procopiolib.  2.  Pcrfic.  cap.  26.  Vi¬ 
de  Leonis  Tadlica  pag.  52.  61. 106.  231. 

CILIO  ,  [Cilium,  Cilix.  ]  Ugutio  :  Hic  cilix  , 
quem  vulgo  cilionem,  velCap feliam  vocant.  V ide  Calio. 

CILLABA  ,  alias  Cilliba ,  Menfa  cibatoria  ,  qua  fini¬ 
ta  comefiione  removetur ,  &  dicitur  acilleo,  es.  hac 
&  ajftdela  dicitur.  Joan.de  Janua.  Fello  Cilliba  ell 
menfa  rotunda.  [  Legendum  Cibilla ,  ut  &  apud 
Varronem  lib.  4.  de  LinguaLat.  cap.  25.  Men- 
jam  efcariam  Cibillam  appellabant ;  ea  erat  quadrata , 
ut  etiam  nunc  in  cafiris  efi  :  'a  Cibo  Cibilla  dicta : pojlea 
rotunda  facta.  ] 

CILLLRL  ,  Movere ,  apud  Ifid.  lib.  20.  Orig. 
cap.  1  4 .  &  in  doliario  Sangerman.  MS.  n.  501. 
Vox  ell  veteris  Latii.  Plaut.  Amphitr.  Aliquem 
hominem  allegent ,  qui  mihi  advenienti  01  Ob cillet  pro¬ 
le.  MiraculaS.  Dionyfii  Parif.  inAdlisSS.  Bene- 
di&.faee.  3.  part.  2.  pag.  359.  Sole  jam  in  occi¬ 
duas  vergente  partes  ,  quadam  adolefcula  .  . .  textili 
opere  laborabat:  cum  repente  ferrum  radioli  quo  fla  Cil¬ 
lebat  ,  manni  ejus  adhaft  tam  valide ,  ut  cruciatum 
fe  cauterii  ferre  voce  querula  tef  aretur.  3/ide  Cillaba. 

CIMA  ,  Cocumula  ,  in  GlolT.Iiid.  [  Excerpta  Pithoei 
Cuma  ,  non  male  pro  Cyma.  Pro  Cocumula  Grcevius 
emendat  Cumula.  Forte  melius  Comula  ,  ex  his  li¬ 
bri  1  7.  Orig.  cap.  1  o.  verbis :  Cima  dicitur  quoji  co¬ 
rna  ;  eft  enim  fumant  as  olerum  vel  arborum ,  in  qua  vi¬ 
gens  virtus  naturalis  eft.  Pro  Coma  GloiTator  fcri- 
pferit  Comula.  Ut  ut  ell  Cyma  non  Cima ,  k  Graeco 
y.vfx  per  crafin  pro  zuzjux  fcripferunt  Plinius  & 
alii.  Ille  lib.  9.  cap.  8.  habet :  Cymas brajjic ad  pri¬ 
ma»  fe  itione  praftat  proximo  vere.  Hic  eft  quidam  ip fo¬ 
rum  caulium  delicatior  teneriorque  cauliculus.  Hinc 
Galli  Cime ,  Itali  &  Hif  ani  Cima  montis  acumen 
appellant,  ac  generarim  cujufvis  reiaftiorisfum- 
mitatem.  Charta  Theobaldi  Comitis  Campaniae 
pro  Abbate  Molilinenli  an.  1233  .De  itfdem  ne¬ 
moribus  capient  Monachi  quicquid  ipjis  necejfe  fuerit 
...  tam  in  groffo  quam  in  gracili  ...  a  pede  ttfque  ad 
Cimam.  Potio  probatilfima  contra  calvitium  in 
Codice  veterum  Canonum  MS.  decimi  circiter 
faeculi ,  eBibl.  Illult.  D.  D.  ChauvelinCuUodis  fi- 
gillorum  regiorum : 

Tres  nimium  Cimas  dura  de  rupe  revulfis , 

Tot  pica  f  altus  capies ,  tot  fibila  milvi , 

Tot  fonitus  laticum ,  rana  tot  fronte  capillos , 
Virginis  ex  factis  ternos  compone  maniplos. 

Hac  una  vin  eo  calici  coiigcfta  terantur 
Vafe  rudi  pilo  ,  Baebi  comixta  liquore , 

Solis  in  exortu  turbato  porrige  calvo , 

Mox  teneros  capiti  cernes  concrefcere  crines.~\ 
Cimatio  Areorum,  Arborum  cima  fuccija. 
V ide  locum  in  Houfebote. 

«JCIMATOR,  Tonfor  pannorum  ,  in  AdlisSS.  Ju¬ 
nii  tom.  3  .  pag.  936.  ubi  de  B.  Michelina  :  Tertio 
accedere  debeant  omnes  mercatores  ,  fartores ,  Cima- 
tores ,  merciafii. 

CIMB A, Capfa Reliquiarum.  TranllatioS.  Mauri 
Martyris  an.  1  348.  Nonnullas  Reliquias  . . .  de  qua¬ 
dam  capfa  feu  Ci.nba  antiqua  ( tranjlulinius. ) 

CIMBARIUM.  Vide  Ciborium. 

■#y  CIMBER  M  r  rcat  u  rare  m  ,  f.  Tantum  mer¬ 
cis  quantum  Cymba  vel  Cymbula  vehi  foiet,  Litterae 


CIM  612 

Philippi  Aug.  Franc.  Regis  ann.  1  207.  apud  de 
Lauriere  tom.  2.  pag.  4 1  3 .  Jfuac  nmqae  navis  de 
Imb  eruta  venerit  ,ex  quo  caput  de  Guernes  ir  au  fient , 
Rothornagy.im  ventre ,  unde  nos  de  unaquaque  navi  ha¬ 
bebimus  unum  Cimber  mercatur  arum,  vel  decem  libras . 
C1MBIA,  orum ,  Joanni  dc  Janua,  Pocula  faci  a  ad. 
fmilitudinem cimba  navis.  ExGr.  zi/xCiov.  ^lfricus 
in  Gloff.  cap.  de  Vafis  :  Cimba  ,  peip-  -paet. 

*j[  C1MBICES,  Minima  quaque  plurum  facientes ,  apud 
Suffannaeum  in  Vocabula  io,  aGraeco  zl/xCn^,  Sor¬ 
didus,  tenax  &  plus  aequo  parcus. 

CIMBORIUM.  Vide  Cmbarium  in  Ciborium. 
CIMBRI ,  Lingua  Gallica  latrones  dicuntur,  inquit  Fe- 
ftus.  Gloffie  MSS.  Regiae  Cod.  2062.  Ki/atyU,  b 
'Ar.^-yq.  Inde  forte  aut  genti  nomen,  aut  a  gente  la¬ 
trocinante  atronibus  ipfis. 

CIMBRIONES,  in JureHungarico ,  dicunturCu- 
llodes  canum  regiorum. 

C1MEDALIS,  ut  mox  Cimelia  ,  Supellex.  Infor¬ 
mationes  Civitatis  Mallii,  dc  palfagio  tranfma- 
rino  in  Codice  MS.  Sangerman.  Item  pifces  falfos  , 
&  copas  ,  &  alie  a  ,  &  alia  vittualia,  oleum  &  rifumy 
&  Cimedales  fecundum  conditiones  perfonarum. 
CIMELIA  ,  C 1  m  1  l  1  a  ,  Thefauri ,  vafa  ,  donaria 
Ecclefiae,  ex  Graeco  rx  yM/xsftx :  Supellex  pretiofa, 
quam quifque habet, Lexicon  Gr.  MS.  Regium  : 
Ku/uiilxiov,  t  c  xnroftlov  tyH/xx.  Hefychius  :  KiifxnXix, 
uiLiuyf  fx,  xj  t  x  x7t  cQztx  xftJLctlx,  Homerus  Ibad.  £. 
rioAXa'  efjj  Iv  a<pve/«  Trxrabg  ZHfxttXix  xutui  , 

XaAKCt;  n ,  "yguch;  n,  re  trich-po?.1 

Depojuivv  pecunia ,  Senatori  lib.  6.  for.  8.  Grego- 
rius  Magnus  lib.  1 .  Epill.  10 .  Jgua  de  diverfs  £q- 
clefis  Cimelia  funi  collecta  .  . .  ferventur. 

Cimi  lia.  Anaftauus  in  S.  VitalianoPP.  Sed  &  va¬ 
fa  facrata,  vel  Cymilia  fanctarum  Dei' Ecclefi arum 
tollentes ,  nihil  dimiferunt.  In  Severino  :  Et  fgilla- 
verunt  omne  veftiariim  Ecclefa ,  feu  Cimbilia  Epifco- 
pi,&c.  AliiCoid.  praeferunt  Cimtlia.  Ad.  m  Bre- 
menfis  cap.  i)'.  Beati  vero  Remigii  Cimiliacum  in¬ 
genti  honore  fervavit  Erema.  [  Arnulphus  in  E' ill. 
Mediolan.  apud  Muratorium  to.  4.  pag.  9.  coi.  1. 
Pracipue  in  tbefauris  &  Cynhliis  omnibus,  quibus  in¬ 
comparabiliter  affluebat. idc  Paul.  Warnefr.  lib. 
5. Hili.  Langobard.  cap.  1 1. 

Cimeliarcha,  1  hefauri  &  cimeliorum  c  ullos. 
Collatio  quae  fub  JuRiniano  fadlacll  Conllanti- 
nop.  Vir  venerabilis  Eufebius  Prefbyter  ,  & Cinuhar- 
cba  fanctiffhna  majoris  Ecclefa.  Kei/xy/jfyj.i  ,  in  1. 
hn.  C.  de  Bon.  audior,  judic.  poffid.  &  Nov.  40. 
y.u/jJiXioquXa%  in  Concilio  Calched.  Adi.  10 .  Vetera 
Adla  Ecclefiae  Mediolanenfis  apud  Puccinellum 
in  Vita  S.  Simpliciani :  Hic  ad  diu  i.  magtfkos  cum  octo 
pueris  Ecclefa  Mediolanenfis  ,  necnon  octo  Le  lior  es 
minores  cum  Scola  S.  Amlrofii,  &  cum  Cmiliarcha , 
numero  20.  inter  mafculos  &  feminas  ad  munus  effe¬ 
rendum  in  perfona  totius  populi.  Adde  Ughellum  to. 
4.  pag.  616.  6  56.  tom.  6.  pag.  156.159.  162. 
170.  174.  [Sumitur  etiam  feminino  genere  pro 
Thefauraria  in  Annal.  Benedidl.  tom.  4.  p.  21. 
n.  5  o.  ubi  exhibetur  Epifiola  ad  Elaicecham  Sancti¬ 
monialem  ,  urbis  Jfujdilma  Kimiliarchen.  ] 

Cimili archium  ,  Locus  ubi  reponuntur  Ksi- 
/xr/Xix.  Sacrorum  vaforum  ar  anum,  KtifanXia^pcitov , 
in  Epill.  2.  Gregorii  11.  PP.  ad  Leonem  1  lau¬ 
rum  in  VII.  Synodo.  Vide  Gregorium  Magnum, 
lib.  t.  Epill.  1  30. lib.  2.  Ind.  11.  Epill. 4 9. lib. 
10. Epill.  45.  Anallaf.  Bibi,  in  Vita  S.  Jo.  Elee- 
mof.  num.  26.  84.  1.  20.  Cod.  de  Agricol.Ks/- 
/xvXiocpuXaKtio v ,  in  Nov.  70.  cap.  4.  GloRbeMSS. 
Cimeliarchium ,  fecretanum  principale. 


(5i  3  CIM 

f  CIMEN,  Somnus,  dormitio,  Gr.  ,  uol- 

y.»cris.  Vide  locum  in  Cimiterium. 

i.  CIMENTUM.  GlolT.  Arabico-Lat.  Cimiento ,  Eli- 
fpatiis :  Fundamentum.  Cimentarius ,  qui  difpotut  fun¬ 
damentum. 

f  2.  OMENTUM.  Mendacium ,  cogitatum ,  in  GI of¬ 
fario  Sangerman.  MS.  n.  501.  Legendum  procul 
dubio  Commentum. 

^1  CIMERI A ,  Cimerium,  Impolita  fummte  ga¬ 
leae  figura ,  Gall.  Cimier ,  Italis  Cimicro ,  Cimiere  , 
apud  Rymer.  tom.  5.  pag.  569.  coi.  2.  in  Con- 
ventionibiis  Edwardi  III.  Regis  Angi,  cum  Ja- 
nuenlibus  an.  1  3  47.  Et  in  e  Imum  cum  Cimeria,  m 
cujus  circuitu  erant  littera  dicentes :  Edvoardus  Dei 
gratia  Rex  Francia  &  Anglia,  &  Dominus  Hibernia. 
Bernardus  Thefaurarius  de  Acquifitione  Terrae 
Sandlae  cap.  1  6  7.  Injidebat  enim  equo  magno  &  ipfe 
forma  procerus  fupra  galeam  habens  cervina  cornua 
pro  Cimerio. 

CIMESSOR,  Homo  conditionis  abje&se,  apud 
Ammianum  28-4. 

%  OMETERIUM.  Vide  Coemeterium. 

CIMETUM ,  Panni  fpecies.  Elidoria  Abbatiae  Con- 
domenfis  pag.  5  09.  Fecit  fieri  unam  infulam  cum  tu¬ 
nica  &  dalmatica  de  biffo  feu  Cimeto  viridi ,  &  tria 
ve  (liment  a  parata.  Leg.  forte  Bruneto. 

f  OM1CO,  Kofi^co.  Gloff.  Lat.  Gr.  Eli  autem  >wp/(» 
feu  xopl£o/ucti,  Blandior ,  blande  compello. 

«JfCIMILIA,  Cimiliarcha.  Vide  Cimelia. 

CIMIL1NE ,  Ugutioni  &  Joanni  de  Janua,  dicitur 
vas  aquaticum  ad  abluendas  manus ,  ut  dicunt  b acinum. 
Hac  notione  fumitur  etiam  apud  Honorium  III. 
PP.  in  5 .  Compil.  lib.  5 .  tit.  19.  c.  1.  &  c-  29. 
de  Verb.  fignif.  pro  eo  nempe  vafe  in  quo  Sacer¬ 
dos  facra faciens  manus  abluit,  &  quo  podmo- 
dum  uti  folent  Diaconi  aut  Subdiaconi ,  qui  ei¬ 
dem  deferviunt ,  ad  excipiendas  oblationes  quae 
offeruntur  inter  Midae  folennia  ,  dum  patena  po¬ 
pulo  ofculanda  praebetur  :  Ferum  quia  pofimodum 
Sacerdos  pradtcla  Capella  afjerens  oblationum  nomine 
minime  contineri  ea  qua  ipji  Capella  in  feftivitate  om¬ 
nium  S anciorum  mittuntur ,  vel  portantur  ad  illam,  feu 
ad  domum  Sacerdotis  ejufdem  intuitu  defunttorum  ; 
necnon  qua  in  Cimilini  ponuntur ,  quod  de  altari  fufci- 
pit ,  &c.  Tedamentum  Guallae  Biccherii  Card. 
Vercellenfis  an.  1227.  apud  Aug.  de  la  Chiefia  in 
Hid.Eccl.  Pedemont.  cap.  3  6.  item  relinquo  ho - 
fpitali  S.  Andrea  de  Vercellis  omnia  vafa  mea  argen¬ 
tea  ,  fcilicet  Ciminialia ,  cupas ,  &  cultellos ,  &c.  Ci- 
minile  manicatum ,  apud  Thom.  Archid.  in  Hili. 
Salonit.  cap.  16.  Quidam  formatum  vo- 

_  cabulum  putant,  led  ex  aquimanile  abbreviatum 
condat.  V ide  in  hoc  verbo. 

«J[CIM1NETA,  Caminus,  Gallice  Cheminee.  Hili. 
Dalphin.  to.2.  pag.  274.  in  Computo  an.  1  3  3  3 . 
&  feqq-  Pro  reparatura  Cimineta  fala  magna  taren.  1. 
5[ CIMINUM,  Cuminum ,  feu  cyminum  fativum, 
Gall.  Cumin ,  Angi.  Cummin.  Charta  Pacis  inter  Si¬ 
monem  Epifc.  Meld.  &  Fulconem  Abb.  S.  Ger¬ 
mani  a  Pratis  an.  1185.  in  Tabulario  Meldenfi : 
Semel  in  anno  debetur  Epifcopo  Meldenfi  ab  Ecclefia 
S  .Germani  procuratio  fub  hac  forma,  lx.  panes  de  pane 
'  Conventus  in  eodem  pondere  &  menfura.  Pro  coquina 
x.  fol.Parif.  dimidia  libra  piperis  &  dimidia  Cimini, 
m.  libra  cera  ad  parvum  pondus,  vel  una  ad  magnum, 
&c.  Eadem  repetuntur  in  Charta  Fulconis  in  eo¬ 
dem  Tabulario  alfervata.  Charta  Gifleberti  de 
Caorces  an.  1224.  in  Archivo  Monalterii  B.  Ma¬ 
riae  de  Bono  Nuncio  Rotomag.  Reddendo  inde  an- 
nuatim  mihi  &  haredibus  meis  unam  unciam  Cimini  in 
Tom.  II. 


CIM  614 

Pafcha.  Madox  Eormul.  Anglic.  pag.  231.  Et  red¬ 
ditu  unius  libra  piperis  er  unius  libra  Cimini.  Occurrit 
rurfus  in  Praecepto  Philippi  Pulcri  Franc.  Regis 
an.  1304. 

%  CIM1STERIUM ,  ut  Cimiterium  vel  Coemeterium. 
Charta  Michaelis  Epifc.  Taralfon.  in  Libro  rubro 
S.  Martini  Sagienlis  fol.  3  9.  Concedo  vobis. ..  Ec¬ 
clefiam  cum  domibus ,  claufiris ,  Cimificriis ,  &c. 

•Jf  CIMITERIALIS  Ecclesia,  in  qua  human¬ 
tur  corpora  mortuorum.  Stephanotius  Antiquit. 
Benedjbl.  in  V afconia  part.  1 .  pag.  6  6  9 .  ex  Char- 
tulario  Generenfi :  Dederunt  S.  Petro  Ecclefiam  de 
Sarfaa  qua  eft  baptifmalis  &  parochiarum  v.  eft  Cimi- 
terialis. 

CIMITERIUM,  pro  Coemeterium, nodris  etiamnum 
Cimetiere.  Ebrardus  in  Graecifmocap.  8. 

Eft  quoque  dulce  cimen,  inde  Cimeterium. 

Infra  : 

Eft ftatio  terion ,  inde  Cimiterium. 

Ifo  Magiller  in  Glodis  ad  Prudentium  :  Cymitron 
Grace,  Latine  dormitorium.  Hinc  Cymiterium  &Cy- 
miteria  dicuntur ,  id  eft,  dormitoria,  in  quibus  fantti 
quafi  dormire  videntur  ufque  ad  diem  judicii. 

«[[  Cimiterium,  Oblationes  pro  humatione.  In¬ 
dex  MS.  Beneficiorum  Ecclefiae  &  Dioecefis  Con- 
ltantienfis  fol.  20.  e  Mufaeo  D.  de  Cange  :  Levat 
dictus  Rettor  Cimiterium  cum  pertinendis  una  cum  al- 
talagium.  Vide  Coemeterium  &  Sepultura. 

C 1  miterium,  Azyluscircum  Ecclefiam.  Char¬ 
ta  Stephani  Epifc.  Redon.  ex  Archivo  Majoris 
Monalterii :  Stephaniis  Dei  patientia  Redon.  Ecclefia 
humilis  mtuifter.  Circa  Capellam  S.  Autberti ,  ad  re¬ 
fugium  tantum  vivorum ,  non  ad  fepulturam  mortuo¬ 
rum,  quoddam  Cimiterium  benedixeramus ,  inconfultis 
'  Monachis  Majoris  Monafterii ,  in  quorum  parochia 
Capella  fit  a  eft  ;  ideoque  prohibemus  ne  fepultura  ibi 
abfque  voluntate  monachorum  fiat. 
f  Cimiterium,  Locus  quidam  feu  vicus  forte 
prope  Ecclefiam  conditutus.  Charta  anni  1  249. 
in  Tabulario  Cafie  Dei  de  Jure.praepofitali  veteris 
Cimiterii  de  fjays.  Homines  Cimiterii  de  fjay  vendere 
vinum  feu  ft agnum  debere  in  ditto  Cimiterio. 
f  CIMN1FO  ,  yiivctivEv  Kotr/utfhif.  GlolT.  Lat-  Gr.  JjEti 
ornat  mulieres.  Mendum  ed  pro  Ciniflo.  Vide  Ci- 
niferus. 

CIMONA  ,  Equi  morbus,  cum  equus  diu  ftetit infri- 
gidatus  it  capite ,  in  qua  fluxus  rheumatis  fit  per  nares 
continue,  veluraqua,  &c.  apudPetrum  de  Crefcen- 
tiis  lib.  9.  de  Agricult.  cap.  2 4. Ubi  vetus  Inter¬ 
pres  Gallicus  habet  Ctmorra  ,  vertitque  Morve. 
Italis  Cimorro ,  ed  quod  Gourme  dicimus. 
CIMOSUS.  Conditutiones  Petri  Epifcopi  Ruthe- 
nenfis  Legati  Apod.  in  Cypro  infula  an.  1312. 
cap.  3  2 'Jftupd  folennes  fiant  Ecclefia  per  Pralatos  , 
ubifatta  non  funt .. .  de  opere  bono  &  folido ,  tamen 
nullatenus  Cimofo ,  &c. 

C1MUSSA  ,  Cimussator.  GlolT. Lat.  Gr.  Cimuf- 
fa ,  <r(p«.  Legoo-ipaV»,  id  ed,  Ceruffa.  GlolT.  Gr-  Lat. 
MS.  jfiiAvfiov,  hac Cerujfa.  Cimufator .  Edi¬ 

tum  habet  Ctmujfa ,  &  Ctmujfator. 

CINABRIUM ,  Cinnabaris ,  Gall.  Cinabre ,  ItaL 
Cinabari,  Cinabarino  &  Cinabro.  Chronicon  Par- 
menfead  an.  1  287.  Et  ob  hoc  fuit  ordinatum,  quod 
unus  alius  liber  de  novo  fieret  ad  exemplar  illius ,  qui 
erat  ad  facriftiam  Majoris  Ecclefia,  &  qui  deberet 
rubricari  de  Cinabrio.  Vide  Cinnabar. 
f  CINADA ,  pro  Civada.  Vide  in  hac  voce. 
CIN-fEDUS ,  ,  Candidam  habens  fron¬ 

tem.  Supplem.  Antiq.  An  Cinaedus,  perditus ,  im¬ 
pudens  teuKopU Twncs  di&us,  quod  nihil  erubefeat  i 

Q&ij 


6i$  •  CIN 

«j[  CINAWERDUNIA.  Vid e  CineVoerdunia. 

CINBOLUM,  Campanula,  tintinnabulum,  quo 
Monachi  vocantur  ad  refe&orium  ,  ab  Occitano 
tCi.nboul,  Crotalum,  Gall.  Grelot.  Vetus  Ceremo- 
niale  MS.  B.  M.  Deauratae  Tolofanx  :  Finitifque 
Vefperis. ..  tenditur  ad  prandium,  &  in  introitu  pul fa¬ 
tur  Cinbolum ,  deinde  infquilla  in  principio  &  in  fine. 
Et  paulo  poli  :  Dum  videtur  Pnori ,  quod  Jit  hora 
conde (Jens  ( conderetis )  mittit  aliquem  de  conventu  ad 
pul  fandum  Cinbolum  pro  collatione  facienda  ,  pulfato- 
qite  Cinbolo  . . .  omnes  tendunt  ad  refectorium. 
CINCENDELA,  Cxncenddla.  Vide  Cicindela. 

•[[  CINCIARE  ,  Pipilare.  Dicitur  de  pipatu  feu  gar- 
ritudine  paflerum.  Vide  locum  in  Braulare. 

^[CINCIDELE.  Vide  Cicindela. 

CINCIDES.  T udebodus  lib.  i.  Hilt.  Hierofol.  pag. 
778.  Alii  mittebant  Cincidas  in  pifeinam ,  &  poftex 
demittebant  in  os  fuum. 

f  CINCINERIUM ,  Umbella,  umbraculum ,  Gall. 
_D<iE,olim  Cincelicr.  Inventarium  Ecclcfix  No- 
viom.  anni  1419.  Item  unum  Cincinerium  de  tela 
trium  colorum.  Bible  Htfioriaux  apud  Eorellum  : 

11  and  fjudithvit  Holofernes  gefir  en  fon  lit,  dejfous 
un  Cincelicr  ,  qui  efioit  de  faphir ,  d’ efmer audes ,  &c. 
ouvrees  d’ or  &defoye ,  cire. 

H  CINCINNIUM.  Di&a  B.  ^Bgidii  Ord.  Minorum, 
tom.  3  .  April.  pag.  234.  Redditur  unicuique  aurum 
pro  auro  ,  fc arietum  pro  fc arieto  ,  Cincinnum  pro  Cin- 
cinnio.  An  pilum  pro  pilo,  inquit  Editor?  Fere 
crediderim  idem  eflequod  Cincinerium. 

CINC1NNCSUS,  Cui  capitii  crifpi  dependent.  Papias. 
CINCINNUS  Sanguinis  dicitur  de  fanguine 
fluente  ,  qui  quali  cincinnos  defcribit.  T ranllatio 
S.  Habundi  Mart.  inter  AiltaSS.  Benedid;.  fec.  3. 
part.i.p.  5  20  .Ecce  Jubito  illic  dum  quidam  ejufdem 
Patris  Diaconus  in findone  munda  Santti  offa  ulnis  ge- 
(laret ,  videt  repente  aforis  in  eadem Jindone  Cincinnos 
Sanguinis  pendere  ,  ac  Ji  eadem  hora  f  anctus  ille  Max¬ 
tor  gladio  percuffus  fuijfet. 

^CINCTA,  Cingulum,  zona,  Gall.  Ceinture.  Fun¬ 
datio  Prioratus  S.  Petri  de  Salve  an.  1029.  apud 
Marten.  tom.  1.  Anecd.  coi.  150.  Crucem  unam , 
cafulas  tres ,  fiolas ,  manipulos,  CinHas  viginti  quatuor . 
Abla  B.  Joagnoli ,  tom.  2.  April.  p.  9  5  4.  fifijyam- 
dam  pulchram  burfam  cum  Cincia.  Rurfum  occurrit 
tom.  3.  pag.  516. 

f  Cincta  ,  Circuitus  ,  ambitus ,  modus  pifcandi , 
quo  circumeundo  pifces  cinguntur  8c  capiuntur. 
Statuta  Pifcatorum  Mallii.  MSS.  Pifcatores  utentes 
ingenio  Jive  arte  vulgariter  appellata  de  Pofla ,  cum 
qua  magni  pifces ,  pracipue  tuni  Cinguntur  Jive  accu¬ 
mulantur  . . .  cum  qua  pifces  tuni  illa  arte  &  via  Cin¬ 
ctarum  accumulantur  &  capiuntur  in  numero  infinito  ad 
utilk  at  em  public  ar ei ,  qua  utendo  &  pifcando  arte  illa 
de  Corre  k  loco  de  la  Corona  in  mari  citra  opinatur  oc- 
cajtonem  dare pif 'cibus tunorum  fugiendi,  &Jic  Cinctas 
illas  &  captionem  pifeium  turbat. 

CINCTORIUM,  luvn,  Cingulum,  Gall.  Cintture. 
Ugutio  :  Cmitor tum ,  quo  cingimur.  Teftamentum 

5.  C a:  lar  ii  Arelat.  Leoni  Prefby  tero  manutergium  dari 
volo  ,  Domino  meo  Cypriano  Epifcopo  mantum ,  &  Cin- 
itorium  meliorem  dari  volo.  Charta  Hugonis  Ducis 
Burgund.  an.  1  o  77.  pro  Ecclefia  Avalonenfi  to. 

6.  Spicilegii  Acheriani :  Amitti  10. aurei,  Cinttoria 
6.ftoD  aurea  8.  &c.  Gervafius  Tilleberienlis  MS. 
de  Otiis  Imperial.  part.  2.  Vidieqitidem  cum  nuper 
Ronu  ejfem,  allatam  Cardinali  Alagiftro  Petro  Ca¬ 
pit  ano  corrigiam  de  corio  falamandra  amplam  velut 
Cinctorium  renum  ;  &  cum  ex  contrectatione  aliquas 
fordes  cont r axiffet ,  in  ignem  ipfam  vidimus  ab  omni  in- 


CIN  616 

quin  amento  purgatam  ,  &  in  nullo  confumptam.  Adde 
Orderic.  V ital.  lib.  6.  pag.  616.  6  22. 

Cinctorium,  Pugio.  GlolT. Lat.  Gr. Cinftorium, 
Parazonium  vero  fxtyyxv  /xa^aifav  Graxi 
exponunt.  GlolT.  llidori,  Cinttonum,  gladius.  Per¬ 
peram  finitor  tum  ;  &  ita  legendum  apud  Melam 
cenfent  plerique  r  AI  ars  omnium  Deus ,  ei  pro  Jimu - 
lacris  enfes  &  cinctoria  dedicant :  pro  tentoria.  Mar¬ 
tialis  lib.  1 4.  Epigram.  3  2.  de  Pcrizonio  : 

ArmaTribunicium  Cingere  digna  latus. 

f  Cinctorium  Cer£,  Filum  cera  obdudtum, 
quo  cingitur  fepuJcrum  Sandli,  cui  cin&oiium 
illud  devovetur.  A&a  B.  Bertrandi  to.  1 .  SS.  Ju¬ 
nii  pag.  79  1 .  Pofu.it  fuper  fepulturam  ejufdem  Bea - 
tiffimi  unum  Cinitorium  Cera.  Ibid.  pag.  794.  Vovi, 
cingere  fepulturam  ipfam  cum  uno  Cinitorio  de  Cera. 

f  CINCTUM,  f.  Murorum  ambitus ,  ut  infra  Cin- 
tum.  A&a  confecrationis  Ecclefix  Urgellenlis 
an.  819.  Marea?  Flilpan.  coi.  7 6  3.  Dande  ipfas 
parrechias  de  Valle  Lordenjis ,  id  efi ,  ipfam  Petram 
cumArgtlers,vel  Sifcher,cum  Linar  s  &  Monte  Calvo , 
Jive  illa  Cur  nz, vel  Mefapol,  atque  Tener  s  ,Jive  Ta~ 
ravil ,  &  illo  Cincio ,  vel  Currezano ,  atque  illam  Ttn- 
till aginem ,  vel  Oderam ,  feu  ipfam  Moram,  vel  illam 
Jilvam ,  atque  Bif auram. 

f  CINCTURA,  Cingulum,  Gall.  Ceinture.  Vide 
Chrifliam  de  CinHura. 

ilCiNCTURA  ReginjE.  Vide  Zona  Regina. 

CINCTUS.  Cinilus  judex,  a  Principe  delegatus,  cin¬ 
gulo  donatus.  Senator  in  Pfalm.  2  9.  Cingulum Ji- 
gnificat  quod  ad  judicis  pertinet  dignitatem :  nam  Cinita 
patefias  in  ipfo  vocabulo  nofeitur  confiituta.  Sic  enim 
Cinilum  dicimus  judicem ,  quando  ejus  fafces  honore f- 
que declaramus ,  &c.  Idem  lib.  6.  Variar.  Epift.  2. 
in  formula  Patriciatus :  Hinc  efi  quod  &  honor  ipfe 
Cinctus  efi,  cum  vacaret ,  nihil  jurifdUtionis  habens ,< 
&  judicantis  Cingulum  non  deponens,  &c.  V  ide  lib.  4. 
E  pili.  4.  Sidon. lib.  5 .  Epift.  7.  &c.  Anaftafius  in 
S.  Silveltro  PP.  Hic  confiituit  ut  nullus  Clericus . . . 
ante  judicem  Cinctum  c  au  jam  diceret ,  nijiin  Ecclefia. 
Ivo  Carnotenf.  Epift.  241.  Legibus  autem  non  con¬ 
tinetur  ,  'mimo  prohibetur  ut  Epifcopits  a  judice  faculaxi 
ad  caufam  Ecclefiafiicam  vocetur  ,  vel  Cincti  judicis 
fententu  fubjicutur.  Adde  Epift.  247.  Papianus  ad 
lib.  1 .  Sentent.  Pauli  tit.  5 .  Jfijft  apud  Cwttos ,  aut 
privatos  judices  fuerit  de  calumnia  objectione  convictus. 
Ubi  Cellotius  ad  Concil.  Duziacenfe,  perperam, 
reponit  civicos.  Rabanus  Maurus  Poem.  4. 

fjudex  Pracinctus  migrans  tibi  rite  minifiret. 

Non  modo  vero cindlus  judex  privato  opponitur; 
fed  &  Ecclcliaftico.  J  ^ 

CINCURRIS,  Ugutioni  dicitur  porcus  natus  ex  apri) 
filveftri  &  domefiica  porca.  Vide  Maialis. 

H  CINDACUM ,  f.  pro  Cendatum ,  Pannus  fericus,1 
apud  Rymer.  tom.  4.  pag.  363.  De  pannis  Tar- 
fen ,  de  fer  ico  ,  de  Cindacis ,  de  feta  (J  aliis  diverjjy 
mercibus,  &c.  Vide  Cendalum. 

CINDADUS,  Cindalum.  Vide  Cendalum. 

CINDATOR  ,  Incantator,  Magus.  Vetus  GlolT. 
Cindator ,  yUe,.  Quid  li  legamus  Cinerator ,  ut  ejuf- 
modi  malefici  intelligantur ,  qui  for  til  egi  a  fu  a  fa¬ 
ciunt  in  cinere ,  ut  eft  in  Decretis  S.  Stephani  Regis 
Hungar.  lib.  2.  cap.  3 1.  Vide  Notas  noftras  ad 
Cinnamum  pag.  /180.  48  x . 

f  CINDATUS.  Vide  Cendatus. 

CiNDRA.  Leges  Foreftarum  Scoticar.  cap.  7.  Ifie 
efi  modus  pannagh,  videlicet  de  qualibet  Cindra,  id  efi, 
de  1  o.  porcis ,  Rex  habebit  meliorem  porcum ,  &  fa-. 
rcftarius  unum  hogafirum. 

C1NEF ACTIO ,  Veriio  ia  sifleirem.  A<fta  SS.  Ju# 


6 1 7  CIN 

nii  to.  3 .  p.  i  7 1 .  de  S.  Bennone  :  Secum  in  f epuler  o 
invetita  funt  abfque  omni  Cinef actione.  Hac  notione 
vocem  Cinefactus  ufurpavit  Lucretius  3.  920. 

At  nos  horrifico  Cinefactum  te  prope  bufio 
Infatiabiliter  deflebimus  ,  &c. 

CINEGILD.  Vide  Cenegild.  A  - 

CINEOLUS, Pullus  cigni. Vide  locum  in  Errantis . 

^[CINER,  novis,  Cinis.  Supplem.  Antiquarii. 

CINERAGIUM  ,  apud  Guid.  Papae  Confli.  91. 
quibufdam  eft:  jus  comburendi  herbas  in  filva , 
&  ex  iis  conficiendi  cineres.  In  Areftis  an.  1285. 
inReg.  Olun  fol.  z6.  Brefia  &  Cineres  recenfentur 
inter  ufagia  foreftae  de  Leonibus  inNormannia: 
fed  legendum  Civcragium  docemus  in  hac  voce. 

CINERARIUM  ,  Sepulcrum,  conditorium  in  quo 
cineres  mortuorum  conduntur  ,  in  veteribus  In- 
feript.  apud  Gruterum  418-  12..  66  3 .  3.  850. 
1  o .  Hinc  Cinerarii  fines ,  & fepultuarii ,  apud  Gro- 
maticos  pag.  304. 

1.  CINERARIUS  ,  Qui  pulvere  unguentario  ca¬ 
pillos  confpprgit.  Ugutio  :  Cavillo  ,  qui  calami- 
firum  calefacit ,  fctluet  ferrum  quo  capilli  crifpantur  , 
hic  vulgo  Cinerarius  dicitur.  Vox  Varroni ,  Catoni, 
&  aliis  nota.  GlofiT.  Lat.  Graec.  Cinerarius ,  cTcCag? 
fTa/pa;.  Concilium  Eliberitanum  can.  6  7.  Pro¬ 
hibendum  ne  qua  fidelis ,  vel  catechumena ,  aut  coma¬ 
tos  ,  aut  viros  Cinerarios  habeant  :  quacunque  hoc  fe¬ 
cerint  ,  a  communione  arceantur. 

2.  CINERARIUS,  Qtn  ex  herbis  deficcatis  in  ne¬ 
more  cineres  conficit ,  Cendrier ,  in  Statuto  Fran- 
cifci  I.  Regis  Franc.  an.  1518.  pro  Foreftis  art. 
9.  Charta  an.  1103.  ex  Tabulario  S.  Amulphi 
Crifpiacenfis :  Stephaniis  Comes  volens  ire  Hterufa- 
lem ,  de  iis  qiu  ufurpaverat ,  fatisfecit  :  ufurpaver at 
namque  griariam ;  &  circam  ,  exartos ,  &  Cinerarios , 
&  molendinum ,  &c.  [  Chartul.  SS.  Trinit.  Cadom. 
fol.  41 .  Hac  deftructio  ( nemorum)  fati1  a  e  fi  per  car¬ 
bonarios  &  per  Cinerarios  &  per  vinditi  ines.  ]  Char¬ 
ta  Alienorar  ComitiflTc  S.  Quintini  ai\.  1  1 9  3  .  in 
jM.  Pallorali  Ecclef  Parifienlis  lib.  3.  Ch.  1.  In 
pradicto  nemore  habeo  Cinerarium ,  pedica-cium  ,  ar- 
cbiaHum  ,  exartaiorem  ,  &c.  Occurrit  etiam  ibi¬ 
dem  infra.  Inquifitio  de  Forelta  Aquillii ise  in  Re- 
gefto  Philippi  Aug.  Herouvalliano  fol.  1  i8.CVm- 
drerius  habet  vivum  nemus  ad  faciendum  fu  tim  reco¬ 
ctum ,  unum  fcutellarium  fe  altero  ad  futim  u  fuarium. 
Porro  cineres  confici  in  foreftis  Regiis  abfque  IN 
centia  vetant  paftim  Regum  Statuta  de  Foreftis , 
an.  1  5  1  8. art.  9.  an.  1547-  15 66.  1605'.  &c. 
apud  Claudium  Rotijfeau  in  Colledione  Statuto¬ 
rum  pro  Foreftis. 

CINERASTIUM  Argenium.  Vetus  Charta  Lon- 
gobardica  apud  Ughellum  tom.  5.  Italiae  facrae 
pag.  1  504.  fifiuia  jufcepturn  completum  apud  me  ha¬ 
beo  pretium  a  vos  jam  nominata  Domna  Alaria  Co- 
mitijfa  emptrice  juxta  lege  veftra  Romanorum  ,  hoc  eft, 
argentum  bonum  Cinerafitum  fpeclatum  libras  unde¬ 
cim  ,  ut  inter  nos  ftatutum  fiint ,  &c.  Acendrado  Hi- 
fpani  dicunt.  Vide  Covarruviam  de  Veterum  nu- 
mifmatum  coli  at.  cap.  2.  n.  6. 

CINERATUS ,  Ambuftus ,  redadus  in  cinerem. 
Epiftola (Suiberti  Abb.  Gemblac.  adGertrudem 
virginem  apud  Marten.  to.  x .  Amplilf.  Colled. 
coi.  931.  Animalia  quoque  &  altilia  domeftica ,  aut 
Cinerata,  aut  ab  boftibus  abducta.  Supra  in  v.  Caca- 
iatus ,  Cineratus  accipitur  pro  denigratus. 

^CINERESCERE,  Cinerem  fieri,  incinerem  re¬ 
digi.  Tertull.  Apolog.  cap.  40.  de  pomis  Sodo- 
miticae  regionis  :  Si  qua  illic  arborum  ,  poma  conan¬ 
tur  oculis  tenus  t  c  at  erum  contacta  Cinerefcunt .  Ve- 


CIN  6 1 8 

tcra  monumenta  S.  V>dorisapud  Marten.  to.  6. 
Amplift.  Colled.  coi.  222. 

Ne  mireris  homo  ,  quod  Adam  fub  humo  Cinere fiat , 
Cui  cognomen  humus  materiamque  dedit. 

CINERICII,  Vocati  Chriftiani  a  quodam Elindio, 
quod  cineres  Sandorum  «Sc  reliquias  fervarent  & 
colerent.  Vide  Durandum  lib.  i.Ration.  cap.  3. 
num.  26.  At  S.  Hieronym.  Epift.  5  3 .  ad  Vigi¬ 
lantium  Cinerarios  didos  feribit :  Os  faticlum  rur- 
fum  aperire  &  putorem  jpurcijfmum  contra  f anctorum 
Martyrum  proferre  reliquias ,  &  nos  qui  eas  fufpici- 
mus ,  appellare  Cinerarios  &  idololatras ,  qui  mortuo¬ 
rum  hominum  ojfa  veneremur.  Ita  Cineres  f/o annis 
Baptifta  adorare  dixit  idem  Hieronym.  Epift.  17. 
Vide  Concinet  at  io. 

CINEWERDUNIA.  Lex Ripuar. tit.  33. §.2.  Sic 
ei  placitum  fuper  1  4.  feu  fuper  40 .  vel  8  o.  noctes  de¬ 
tur  ut  Cinewerduniam  fiam  in  prafentia  teftium  reci¬ 
piat.  Occurrit  rurfum  tit.  72.  §.3.6.  7.  Editio 
Heroidi  habet  Cina,  &  Cinewer  duniam.  Ubi  Lin- 
denbrog.  Glolfar.  Lat.  Anglo-Saxon.  ffivatermo , 
Cinewerdunia  ,  German.  Werdung ,  [quod  pretium 
reddit  Eccardus:  qui  etiam  putat  eme  idem  cfle 
ac  Belgicum  suiin ,  Saxonicum  Jin  fuus  ;  ut  ita 
Cinewerdunia  fit  Rei  pretium ;  Schilterus  vero  cre¬ 
dit,  Cin ,  Cbin  ,  IOn  ,  Ken ,  Gen ,  idem  efle  quod 
Gegen,  ICegen ,  Mutuo,  reciproce,  ex  adverfo  : 
Werdunia  ,  IVerdung ,  i.  e.  bVarung ,  Cautio;  eft 
itaque,  inquit,  aliquis  obligatus  vel  legis  beneficio 
&  ipfo  jure,  vel exCme-yperdurua,  i.  pado.  Germa¬ 
ni  Gergewar  dicunt  cautionem  de  reconventione. 
Pro  Cinewerdunia  Tilius  legit  Cive-veruunia.  ] 

f  CINGA,  Modus  agri.  Charta  Vigilii  Epifc.  Au- 
tiftiod.  circa  annum  670.  apud  Mabill.  tom.  1. 
Annal.  Benedi£fc.  pag.  694.  coi.  2.  Simili  modo 
Bajilica  terram  qua  conjacct  in  villa,  qua  vocatur 
Flivenafam  Cingas  m.  Vide  Andecmga. 

C1NGELLUS,  Apex,  fummitas  montis  ,  Cabepa  de 
monte.  Charta  Sancii  Regis  Aragonum  ,  apud  Mar- 
tinezium  in  Flift.  Pinnatenfi  lib.  3.  cap.  23  .Et 
afeendunus  in  illo  Cingello  ante  S .  Martinum  ,  fuper 
illa  fonte  unde  apparet  Fuarbe  villa ,  &  exterminavi¬ 
mus  illum  terminum  de  illa  Ecclefia  fancti  Victoriam 
de  Ifns ,  quomodo  aqua  vertit,  &c. 

IT  CINGERE,  Obligare.  Epiftola  Magiftri Ordinis 
Praedicat,  an.  1  2  9  2 .  apud  Marten.  to.  4.  Anecd. 
coh  1 8  5  1 .  Ad  quod  minifterium  ( pradicatioms )  exe- 
quendum  tanto  diftnctius  Cingimur  ,  quatito  ad  hoc  fo- 
lum  ex  titulo  nominis  ,  fed  ex pradicationis  ojficio,pro 
falute  hominum  nofeimur  infiituti. 

CINGILLUS  ,  STp ocpicv,  ^rnicv ,  in  GlofiT.  Lat.  Graec. 
Zonula,  Strophium.  Hinc 

Cingillo,  vel  C  ing  i  ll  i  o,  apud  Pollionem  in 
Claudio. uti  rede  reftituunt  virido&^pro^/Hji/N. 

CINGULA  ,  Equi  cingulum,  quo  illius pedus  cin¬ 
gitur,  Gallis,  Cengle.  GIoffteLat.  Graec.  Cingula } 
u7to£uvh.  Ebrardus  Betunienfis : 

Cingula  funt  hominum  ,  Cingula  firingit  equum. 
Rigordus  an.  1  1  88.  Aqua  torrentis  miraculofe  tan¬ 
tum  excrevit ,  quod  attigit  ufque  ad  Cingulas  equorum. 
[Ovidius  ipfe de  Remedio  amoris: 

Afpicis  ut  preffos  urant  juga  prima  juvencos , 

Ut  nova  velocem  Cingula  ladat  equum. 

Hinc  Ifid.  lib.  3  o .  Orig.  cap.  16.  Cingula  hominum 
generis  neutri  e  fi ;  nam  animalium  genere  foeminino  di¬ 
cimus  ,  has  Cingulas.  ] 

i» CINGULUM,  Diguitas, Magiftratus,  honor. Sui- 
das  :  idvo ,  to  djriuiuu.  Fortunatus  lib.  7-Poem.  7. 
Ad  te  confugiunt f  te  Cingula  celfa  requirunt? 

Et  Poifiu.  1 6. 


6ip  CIN 

Auxit  &  obfequiis  -pinguia  digna  tuis. 

Synodus  Remenlis  apudBaldricum  Cameracenf. 
lib.  i.  cap.  14.  &Flodoardum  lib.  2.  cap.  5.  18. 

Si  quis  in  quolibet  gradu  vel  Cingulo  conftitutus ,  aut 
poteftate  fuffultus ,  &c.  [  Atto  V ercell.  Epifc.  Epi- 
ftola ad  Azonem  Priefulem  apud  Achefium  to.  8 . 
Spicii.  115-  Si  qui  nefarium  atque  damnatum  ma¬ 
trimonium  (  in  gradibus  prohibitis)  contraxerint , 
&ex  priori  matrimonio  liberos  non  habuerint,  Jiatis  fuis 
facultatibus  c areant ,  &  dos  fifei  juribus  vindicetur. 
Poft publicationem  autem  &  Cinguli  fui  patiatur  amif- 
Jionem ,  etiam  exilio  puniatur.  ]  Cingulum  prafcctura, 
apud  Gregor.  Magnum  lib.  8.  Epiffc.  3  7.  Cingu¬ 
lum  dignitatis ,  in  leg.  1.  Cod.  Theod.  de  Con- 
du&or.  dom.  aug.  &  1. 1  1 .  de  Muner.  Vide  Edi- 
dum  Theoderici  cap.  73  .  &  inEpilogo  ,  Novel. 
Theodofii  &  Valentiniani  de  Metatis ,  Capitula 
Caroli  Magni  lib.  5.  cap.  228.  lib.  6.  cap.  71. 
99.  &c.  praeterea  Jacobum  Gotofred.  ad  lib.  3. 
Cod.  Theod.  de  Pollui. 

Cingulum  Militare,  Militiae,  non  fe- 
mei  in  Cod.  Theod.  &  Jullin.  &  alibi  non  femel. 

Cingulo  Militari  Decorare  ,  Militem 
creare.  Charta  Philippi  Magni  Regis  Franc.  an. 
1313.  pro  Petro  DuChemin  illius  valetto:  ffluem 
hac  infanti  die  Dominica  ordinavimus  ,  difponente 
Deo  Militari  Cingulo  decorare.  [Epiftola  Friderici 
II.  Imp.  adRegem  Franciae  de  Comite  Provinciae 
apud  Martenium  tom.  2.  AmplilT.  Collegi.  coi. 
1143.  Et  benigne  in  omnibus  tanquam  filium  per¬ 
tractantes  ,  Cingulo  decoravimus  Militari ,  de  omni  ho¬ 
nore  ac  terra  fua  iitveftientes  ipfurn  per  vexilla .]  Le 
Roman  de  j/ordain  MS. 

Se  mes  chers  peres  mus  Ceinjifl  or  le  branc  > 

Et  la  colee  vous  donnafi  mamtenant. 

L’Ordene  de  Chevalerie  MS. 

Aprez.  en  fon  eflant  le  lieve , 

Si  le  vous  chaint  d’une  Chainture 
Blanche  &  de  petite  faiture. 

Sire,  par  chette  Chainture , 

Efl  entendu  que  vo  car  nete  , 

Vo  rains ,  vo  cors  entierement 
Devez.  tenir  tout  fermentent , 

Ainji  com  en  virginite. 

Vos  cors  tenir  en  nettete , 

Luxure  defpirer  &  blafmer , 

Car  Cbevaliers  doit  mout  amer 
Son  cors  a  nettement  tenir , 

Car  Diex  het  mout  itel  ordure. 

Li  Roy  refpont  bien  efl  droiture. 

Cingulum  Militare  Auferre,  a  'litia 
degradare.  Sugerius  in  Ludovico  VI.  c.  21. 
deThomade  Maria:  Cono  Praneflinus  1  jopus 
^ ...  anathemate  fcilicet  generali  detruncans  \ngu- 
ium  Militarem  ei  licet  abfenti  decingif,  ab  omni  ho¬ 
nore  tanquam  [celeratum  &  infamatum ,  Chnftidni  mo¬ 
minis  inimicum  ,  omnium  judicio  deponit. 

Cingulum  Regale.  VitaS.  Bathildis  Reginae, 
de  eadem  :  Sed  &  ipfurn  regale,  quo  cingebatur  pin¬ 
guium  'a  [acris  lumbis  abflulit ,  fratribu[que  in  elcemo- 
fynam  dedit.  Fortunatus  lib.  S.Poem.  4. 

Pulcra  topauacis  oneratur  Zona  lapillis. 

€  ingulum  ,  inter  velles  Eccleliallicas  vulgo  re- 
cenfetur.  Stephanus  Eduenlis  Epifc.  lib.  ae  Sa- 
crament.  altar,  cap.  1  o  .Cingulum  quo  alba  confrin¬ 
gendo  renibus  coaptatur  ,  &c.  Vide  Menardum  ad  li¬ 
brum  Sacramentorum  Gregorii  pag.  260. 

C  ingulum  Inscriptionis  accipere  jubentur 
accufatores ,  quo  fe  ad  poenam  obligent  per  ca¬ 
lumniam  ,  non  probantes  quam  expofeunt  accu- 


CIN  620 

fatis  aut  delatis  infligi , in  Conllitut.  Sicul.  lib.  2. 
tit.  1 4.  ubi  alii  vinculum  legunt. 

Cingula  Dare  Hosti,  Oblidere,  obfidione  cin¬ 
gere.  Will.  Brito  lib.  7 .  Philipp. 

Talia  magnanimus  bofli  dare  cingula  novit. 

f  Cingulum  Lapidum,  Corona  muri,  ut  con- 
je&o  ,  Gall.  Cordon.  Ghronicon  Parmenfe  ad  ann. 
1291.  Elevata  efl  turris  [antta  Maria  majoris  Eccle- 
Jia  a  Cingulis  lapidum  Jine  archetis  in  futfum  permul¬ 
ta  brachia  :  &  fattus  efl  ibi  quartus  circulus ,  &  [unt 
ibi  quinque  clavi  de  lignamine  roboris. 

2.  CINGULUM  ,  Regio  fuis  finibus  definita  ,  vel 
terminus,  limes.  Ctngdum  Florentinum ,  apud  Fron¬ 
tinum  de  Coloniis ,  pro  agro  ,  regione  :  Varia  au¬ 
tem  regiones  non  habent  aquales  centurias  vel  menfu- 
ras.  In  Cingulo  Florentino  ,  in  centuriis  Jingulrrfunt 
pedes  40.  Notitia  ann.  12  3  9.  in  Tabulario  S.  Ber- 
tini :  Extra  Cingulum  mera  (  Paludis )  quod  vulgo  di¬ 
citur  Bord.  Vita  S.  Romani  Abbat.  Jurenfis  n.  9. 
Nam  &  propter  locum  ipfurn  in  rupe  valde  edita  ,  qua 
fuperjacet  naturali  [axo  ,  prominente  quoque  Cingulo , 
quod  cavernas  fpatiojijfimas  intus  addebat  de  ajfettit 
parentali  inflituentes  virginum  Matrem ,  centum  quin¬ 
que  Ulis  religionis  gubernaculo  rexiffe  Monachas  tra¬ 
dunt.  Locus  ipfe ,  Ut  pracifa  inaccejfibili  defuper  rupe , 
ac  [ub  Cingulo  prolixius  naturaliter  perexcif a ,  nullum 
ulterius  Cinguli  proflabat  egreffum ,  &c.  Et  num.  1 9 . 
Germanam  quoque  fuam  ,  quam  in  Cingulo  illo  ,  vel 
Raima  ,  Gallico,  utreor ,  fermone  vocatam  ( leg.  vo¬ 
cato)  Monafterio  profecerat  puellari,  &c.V ide  Igno¬ 
tum  Cafinenfem  cap.  1  2.  Infra  ,  Circulus. 

^  3.  CINGULUM.  Charta  Alberti  Ducis  Auftriae 
pro  coenobio  S.  Crucis  an.  12  86.apudLudewig. 
tom.  4.  Reliq.MSS.  p.  266.  Item  Ji  fur  aut  male- 
f altor  alius  morti  obnoxius  in  bonis  ipforum  deprehen - 
[us  fuerit  &  detentus ,  per  Ojficialem  eorum  affignan- 
dus  Jit  Cingulo  tenus  judici  competenti.  Ibidem  pag. 
288.  in  Diplomate  Friderici  Pulcri  Ducis  Au- 
llrise ,  confirmantis  Litteras  Leopoldi  fundatoris 
Gyrienfirj  inStyria.an.  1312  .Si  vero  aliquis  liber 
vet  fervu  s  Clauflri  de  furto  vel  de  quocumque  alio  ma¬ 
leficio  futrit  accufatus ,  caufa  coram  Officialibus  Clau¬ 
flri  ventiletur ,  &  Ji  convictus  legitime  fuerit ,  res  con¬ 
victi  omnino  Claufiro  permaneant  ;  fed  ipfe  Ji  mortem 
promeruit  corporalem  vel  membri  mutilationem  ,  ut 
Cingulum  comprehendit ,  judicio  noftro  in  Tiver  judice¬ 
tur.  Obfcura  mihi  ell  in  his  locis  Cinguli  notio.  An 
polfet  intelligi  judicium  ,  in  quo  de  gravioribus 
delidtis  agitur  ,  quibus  poena  mortis  vel  mutila- 
tionis  folet  infligi ,  &  in  quo  lentendam  ferre 
poliunt  foli  Judices  a  Duce  inllituti ,  exclufis  iis 
qui  a  Monachis  pro  levioribus  delidlis  inllitue- 
bantur?  Si  vera  ell  divinatio ,  unde  judicium  hu- 
jufmodi  dicitur  Cingulum  ?  Forte  quia  illud  habe¬ 
bat  non  quilibet  judex  privatus,  aut  eccleliallicus; 
fed  is  tantum  qui  a  Principe  delegatus  erat  cingu¬ 
loque  donatus.  Vide  Cinttus.  - 
CINGULUS.  GlolfaeMSS.  ad  Alexandrum  Iatro- 
foph.  Erpes ,  Cingulus ,  id  efl ,  impetigo. 

CINIAS,  Imruviov  ,  Supercilium.  Supplement.  An¬ 
tiquarii. 

C1NICUS ,  Canum  cullos,  cui  canum  cura  com- 
mifla  ell,  a  Grseco  Kume'? ,  caninus.  Adla  S.  Roma¬ 
ni  MSS.  Inter  agendum  copula  detrahitur  canibus , 
d  Cinicis  in  f, 'anitum  virum  incitantur  protinus.  ■ 
CINIFERUS,  Ciniflo.  Joan.  de  Janua :  Ciniflo  di¬ 
citur  ille  qui  cum  folliculo  ignis  flammam  excitat ,  vel ' 
qui  calamijhum  calefacit  >  fcilicet  ferrum  quo  capilli 
crifpantur.  Hic  vulgo  Cinif  erus  dicitur ,  &  componitur 
a  cinis ,  &  flo ,  as.  Glolf.  Lat.  Gr.  Ciniflones ,  omatri - 


621 


CIN 


ccs.  Sic  leg.  in  Gloff.  Graec.  Lat.  Tuvaimv  no<?/ut>T>h; , 
Ciniflo.  Male  Edit.  Cimnifo.  Occurrit  in  Notis  Ti¬ 
ronis  p.  199-  &  apud  Horatium  ,  Joan.  Sarilbc- 
ricnf.in  Policrat. lib.  3 .  c.  1  2.  Scc. 

f  CINIFES,  vel  Ciniphes,  Mufca  minuti fhm  funt, 
feti  aculeis  permoleftdt,  quibus  tertia  plaga  fuperbus  pc- 
ptdus  Aegyptiorum  cafus  eft.  Ijfid.  lib.  1  2.cap.  8. De 
hac  plaga  Exod.  8.  16.  &  17.  &  Pf.  105.  31. 
Severus  Sulpit.  in  Hidoria  d*e  Pharaone  Sc  plagis 
ejus  habet :  Donec  fuperduclis  Ciniphibus  terra  oppie- 
ta  eft  ,  Cbaldeus  f aientibus  majeftate  divina  ifta  fieri. 
lxx.  Interpretes  appellant  tkvIttus.  Vide  Scinifes. 

^1  CINIFII ,  Majores  hirci  dicuntur  a  fluvio  Cirtefe  in 
jLybia  ubi  grandes  nafcuntur.  Ifid.  lib.  12.  Orig.  c.  1. 
Flinc  emendandum  vetus  GloIT.  Sangerman.  ubi 
perperam  Cinubii. 

CINIS.  Cineres  qui  in  Capite  jejunii  fratrum  ,  olimpotni - 
tentium,  hodie  fidelium  omnium  capitibus  imponuntur , 
ex  indujhia  fiunt  de  eremus  f armentorum ,  qui  etiam 
ftudtofe  mundantur  &  cribrantur ,  &  benedicti  conftr- 
vantur  ab  Infirmatio,  ut  monentibus  fratribus  cum  ci¬ 
licio  fubfternantur.  Ita  Bernardus  Mon.  inConfue- 
tud.  Cluniae.  MSS.  c.  64  Vide  Caput  jejunii. 

jpC-  Quatuor  anni  temporibus  in  Monafterio  S.  Mar¬ 
tialis  Lemovic.  benedice bantur  cineres  atque  eo¬ 
dem  ritu  ,  quo  initio  Quadragefimae ,  impone¬ 
bantur ;  qui  mos  etiamnum  viget.  Eumdem  a 
Canonicis  S.  Stephani  obfervatum  fuiile  condat 
ex  ejufdemEcclefiae  codicibus  MSS.  Hae  funt  au¬ 
tem  benedi&ioncs  Afcctis  S.  Martialis  ufiratac, 
ficuti  eas  refert  Stephanotius  noder  to.  2.  Fragm. 

■  Hili.  MSS.  Omnipotens  Deus  fua  vos  clementia  bene¬ 
dicat  ,  &  Spiritum  vobis  fapientia  f '.lutaris  infundat. 
Arnen.  Catholica  fidei  documentis  nutriat ,  &  in  bonis 
operibus  perfever  antes  reddat :  greffus  veftros  ad  vitam 
dirigat ,  viamque  vobis  pacis  &  chdritatis  oftendat. 
Arnen.  Benedicat  vos  Dominus ,  &  cuftodiat  vos ,  & 
mifereatur  veftri ;  convertat  vultum  fuurn  fuper  vos,  . 
&  det  vobis  pacem.  Arnen,  ftftuod  ipfie  praflare  digne¬ 
tur  ,  qui  vos  de  limo  terra  formavit .  &  pretio fo  /an¬ 
guine  redemit ,  cujus  poteft as  permanet  in'  facula  fiteu- 
iorum.  Amen.  Hic  fiat  *  Benedittio  Dei  omnipotentis 
P  atris  &  FUii  &  Spiritus  S.  defeendat  fuper  vos  ,  & 
maneat  femper.  Anien.  S  ancte  Martialis  intercede  pro 
nobis  nunc  &  in  hora  mortis  mftra.  Arnen. 

^1  Cineres  Clavati,  Qui  ex  fece  vin  i  dccata 
Sc  combuda  conficiuntur  ,  Gall.  Cendres  de  Gra- 
velee :  quos  alii  vocant  Cineres  Clavellatos.  Litterae 
an.  1332.  to.  2.  Ordinat.  Reg.  Franc.  p.  90  Inhi¬ 
bitum  fuerat ,  quod . .  .grana  ,gauda  ,  gayda  ,  garan- 
cu  - uncia  ,  necnon  paflellum  ,  cardones  domeftici  Jive 
franchi ,  Clavati  Cineres ,  atque  ligna  ,  &  catera  om¬ 
nia  &  Jingula,  qua  ad  paraturam,  tincturam . .  .pan¬ 
norum  . . .  ncceffaha  funt,  &c. 

CINNABAR,  Cinnabar  is. Papias :  Gnnabritm , 
pulvis  rubri  coloris ,  quidam  hoc  dicunt  e/fc  minium. 
Ifidorus  lib.  1 9.  Orig.  c.  2  3 .  Nonnulla  etiam  gen¬ 
tes  non  folum  in  veftibus ,  fed  &  in  corpore  aliqua  Jtbi 
propria  ,  quafi  injignta  vendicant ,  ut  videmus  cirros 
Germanorum  granos  &  Cinnabar  Gothorum.  Ubi  Cin¬ 
nabar  ,  idem  videtur  quod  Graecis  KivvNap t ,  neu¬ 
tro  genere ,  ita  ut  id  vocabuli  referatur  ad  colo¬ 
rem  vedium  Gothicarum  ,  quae  rubricatae  erant , 
vel  quod  faciem  cinnabari  ac  rubrica  inficerent. 
Ed  autem  Cinnabaris ,  fucetis  arboris,  ut  diferte 
habet  Arrianus  in  Periplo  maris  Erithraei ,  tametd 
fecus  alii  fentiant.  [Haud  ignota  fuit  Latinis  fpe- 
cics  hujus  minii ;  fic  enim  Plinius  33.7.  Cinnaba¬ 
ri  veteres  pingebant.  Et  infra  :  Cinnabaris  adultera¬ 
tur  [anguine  caprino.  ]  Vide  Corneum  in  Definit. 


■  CIN  622 

medie.  Sc  Leonardum  Fuchfiun»  lib.  1 .  Paradox, 
medie. cap.  30. 

Pf. r  Cinnabarim  Subscribere  folebant Im¬ 
perat.  Condantinop.  id  ed  ,  rubris  literis.  Grego- 
rius  II.  PP.  in  Epid.  ad  Leonem  Ifaurum  Imper. 
Cum  Utera  tua  &  non  aliena  Jigillis  Imperatoris  obji- 
gnata  effent ,  ac  accurata  intus  fubfcnptiones  per  Cin¬ 
nabarim  propria  manu  tua  ,  ut  mos  eft  Imperatoribus 
fubfcrtbere.  Exdac  Epigramma  Joannis  Euchaita- 
rum  EpilC.  E; 5  t«V  ha.  kivVolCm(UC  ^ccpafwV  twV  o-yslSy. 
H  SitrrrljTd  th  (roQx  M cvcfulxa 

AXtiS IVOV  vQv  sW/fW«  To7$  VidO  , 

Avdtl  xccTcc%pcJtj(jtrci  vrcp$i'pc%(;c(i) , 

BcurtAw.i  yvooptcr /jloc,  Xx;j.7rpcv  adixe;. 

Vide  Annam  Comnenamp.8o.dc  Notas  ad  eam- 
dem  pag.  253.  Obfervant  praeterea  Camillus  Pe¬ 
regrinus  in  Hid.  Benevent-  tom.  1 .  pag.  2  3  2.  & 
Michael  Monachus  in  Samduario  Capuano  pag. 
649.  Principes  Sc  Archiepifcopos  Capuanos  ru¬ 
brica  pariter  fua  diplomata  fubfcripfiffe.  [  Vide 
Gloff.  mediae  Graecic.] 

CINNARI 5  ut  quidam  putant ,  acittbula  qua  percu/fa 
in  modulo  concitantur.  Sic  GloIT.  MS.  San-German. 
num.  50X. 

fiT  CLNNES ,  Chmi.  Gloff.  Ifid.  f.  legendum  Crines ; 
Cinni  enim  funt  intorti'  crines. 

CIN  N  ITU  S.  V  i  de  Ce  ni  tus. 

1. CINNUS,  Toni  oris,  in  Gloff.  Arabico- Lat. 

2.  CINNUS ,  Cygnus,  Fridericus  II.  Imp.  lib.  1.  d® 

•  Venat.  cap.  2.  de  Pelicanis :  Ha  funt  aves  magna 

ad  modum  Ginnorum  alba  ,  longum  &  latum  habentes 
roftrum  ,  fub  quo  habent  pelliculam  ,  quam  aperiunt  & 
claudunt  pifcando  ad  modum  figena.  Sed  quod  Peli¬ 
canum  Fridericus,  Onocrotalum  vocat Bellonus.  Ad¬ 
de  cap.  4.  9.  23.  Scc. 

CINOCICLOCU TORUM,  in  Gloffar.  Lat.  Gall. 
MS.  ex  Bibi.  Thuana  ,  Eftloia  re  de  moulin. 

CIN  QUANTiN  A,  vox  Italica,  Quinquagena,  GaL 
Cinquantaine,  Hifp.  Gncuentena.  Miracula  B.  Simo¬ 
nis  Eremit.  KugudX.Rainerus filius...  de  Cinquentena 
S. Marci-,  quod  videtur  diftum  a  numero  familia¬ 
rum  unam  quali  tribum  condituentium.  Cinqnan- 
tha  militum ,  pro  Turma  50.  militum  in  Chroni¬ 
co  Parmenfi  ad  annum  1  247. 

% ClNQU ENIUM,  CiNQUF.NUAi.Quinta  pars ,  Gal. 
Jpaint ,  le Ciuquieme.  Donatio  Reg.  Ludov.  Comi¬ 
tis  Provinciae  ann.  1349.  ex  Schedis  Praeddis  de 
Maz,augues :  Jtem  &  [ervilia ,  quartones  &  Cinque- 
nia  racemorum  ,  qua  dicta  cuna  percipit  &  percipere 
eft  confueta  in  civitate  &  territorio  Siftarici.  Donatio 
ann.  1  3  1  7. Hid. Dalphin.to.  2.  pag.  166.  coi.  1. 
Cum  fuis  territoriis ,  di  fidelibus  juribus . . .  terragiis  , 
quartonibits ,  Cinqucnis  ,feyjinis ,  vintenis,  &c.  Vide 
Jfhfintum. 

^  C1NTA,  Vox  Italis  Sc  Hi  fpan  is  nota,  Cingulum, 
zona  ,  Gall.  Ceinture.  Miracula  S.  Zitoe  tom.  3. 
April.p.  516.  Fuit  attracta  de  ambobus  cruribus  & 
pedibus  &  tota  perfona  a  Cinta  ;  id  ed  ,  ab  ea  cor¬ 
poris  parte  ,  quae  cingi  folet ,  quaeque  etiam  di¬ 
citur  Gallice  Ceinture.  A&a B.  Tarafiae to.  3.  Ju¬ 
nii  pag.  477.  Habeat  &  meas  Cimas  ,  &  meas  fur¬ 
iatas  ,  &  penas  varias  arancanes.  A£la  S.  Francifcae 
Romanae  tom.  2.  Martii  pag.  1  64.  Habebant  fu¬ 
per  earum  capita  Jingulas  Cintas  igne  accenfas ;  i.  e. 
circulos.  Vocem  Cmtam  etiam  accipiunt  Itali  pro 
Murorum  ambitu,  quem  Galli  Enceinte  appellant. 
Rolandinus  Patavinus  de  Fadtis  inMarchia  Tar- 
vifina  lib.  5  •  cap.  18 .  Erectis  etiam  trabuccbis  quam- 
pluribus  ,  frangebant  die  noctuque  caftrum  &  cafhi 
palatium  quaji  deftruxerunt  ex  toto.  Villam  etiam  & 


6ii  CIN 

Cintam  caftri  die  xv.  exeunte  Junio  combur erunt.  Et 
lib.  1 2.  c.  14.  Die  ix.  exeunte  Augufto ,  confenferunt 
&  dederunt  extrinfecis  impugnantibus  cajlri  munitio¬ 
nem  extremam  ,  qua  Cortina  vulgariter  dicitur  ,  Jlve 
Cinta.  Vide  Cintum. 

CINTA  DAMAG  IUM-  Vide  Citadanagium. 
CINTENAR1US.  Vide  Centenarius. 

•jj  CINTRACUM,  vel  Cintracus  ,  Publici  tintin¬ 
nabuli,  fi  bene  conjedo,  pulfus  citatior  ,  Gall. 
Tocjin ,  Ital.  Sturmo  ,  f.  ab  antiquata  voce  Sing,  Si¬ 
gnum,  Campana,  &  ab  alia  etiamnuma  noftris 
uiurpata  Trac ,  Crepitus  ,  ftridor.  Ottoboni  Scri¬ 
bae  Annal.  Genuenfes  lib.  3  .  ad  ann.  i\  96. Do¬ 
minus  Drudus  populum  per  campanam  &  Cintracum 
convocavit  ad  parlamentum.  Bartholomaei  Scribae 
Annal.  ejufdem  urbis  ad  ann.  12  2  7.  Pracepit  quod 
paratiejfent  [equi  ipfum  cum  armis  ad  fonum  campana 
vel  Cintraci,  &  ad  quemlibet  alium  rumorem.  Iidem 
Annal.  ad  ann.  1  227 .Dominus  Lanarius  per  cam¬ 
panam  &  Cintracum  more  folito  omnes  fecit  ad  parla¬ 
mentum  in  Ecclejia  S.  Laurentii  convocare.  Sed  alia 
natione  mihique  obfcuriori  fumi  videtur  apud 
Ogerium  Panem  in  fuis  Ann.  Genuenf.  lib.  4.  ad 
ann.  1217.  ubi  fic  habetur  :  In  civitatem  noftram 
venerunt  P i fani  nobiles  viri  Scort.aluppus  &  Alde- 
brandus  Succicus  ad  recipiendum  jur amentum  hominum 
mille  &  Cintracum  in  anima  populi. 

C I N  T  U  M  ,  f.  ut  Cinta ,  Murorum  ambitus.  Te- 
damentum  Guillelmi  Vicecomitis  Agathenfis,irx 
Anecdot.  Marten.  tom.  1 .  coi.  180.  Et  ordinavit 
tibi,  Garjindis ,  villa  Vairago  cum  ipfa  turre  ,  &  cum 
ipfo  Cinto  ,  &  cum  ipfa  Ecclejia.  Praeceptum  Ludo- 
vici  Tranfmarini  an.  938.  in  Appendice  Mareae 
Hifpan.  coi.  850.  De  ipfo  coenobio  fupra  nominato  , 
id  eft  ,  de  poio  Trasbadoni ,  qui  pergit  per  ipfo  riulo 
ufque  in  rivolo  ,  qui  defcenditde  ipfas  lecas  ,  &  injun¬ 
git  in  torrentes ,  qui  difeurrunt  de  ferra  Vineolas  ufque 
ad  ipfo  Cinto  centra  ipfaTremolofa.  V  ide  Cincium. 

^  CINTURA.  Vide  Cbrifliani de Cindur a. 

f  CINUBII.  Vide  Cinifii. 

«{[  CINUS,  Te^p ce. ,  Cinis.  Supplem.  Antiquarii.  Vide 

Cnius. 

CINUVERDUNIA  legitur  in  codice  Corbionen- 
li  pro  Cweyrerdunia  ,  quod  vide. 

CINYRA ,  Jofepho  Citharae  genusqueru- 
las  <3c  lamentabiles  pullatu  reddens  voces.  1 .  Ma- 
chab.  4.  54.  Secundum  tempus  &  fecundum  diem  , 
in  qua  contaminaverunt  illud  (  altare) gentes ,  in  ipfa 
renovatum  ef  in  canticis ,  &  citharis ,  &  Cinyris ,  & 
in  cymbalis.  Occurrit  eod.lib.  13.  51. 

CIONIT IB ,  Graec.  kioGtui ,  qui  &  Stylitae ,  Mona¬ 
chi,  qui  dies  nodcfque  fuper  columnam  vitam 
exigebant :  cujus  inftituti  audor  fuitSimeon  co¬ 
gnomento  Sty lita  ,  de  quo  pluribus  egere  Alla- 
tius  in  Diatriba  de  Simeonibus  pag.  <“>. 1  o.  Baro- 
nius,  Bollandus,Raderus  in  Virid.  Sandor.  &  alii. 
Hift.  Mifcella  lib.  2  2.p.  6 9  2.  Adeo  ut  omnes  Mona¬ 
chos  &  Inclufos ,  atque  Cionitas ,  qui  Deo  placere  nof 
cebantur  yfub  tributis  redigeret.  Ex  Theoph.  p.  3  6  1 . 

^  CIORMA,  Remiges  triremis ,  Gall. Chiourme. 
Epifiola  Poteftatis  Pifanae  Vicario  Maftilienfi ,  in 
ArchivoS.  Vidoris  Maftil.Tofrf Ctorrna  &  marinam 
omnes  ipf am  galeam  folam  reliquerunt.  Vid eCiurmia. 
f  CIPHRiE.Vide  Cifra. 

■1 .  CIPHUS,  Canalis,  cxGroec.  trlqw.  Vita  S.  Theo- 
tonii  Canonici  Regul.  num.  1  1 .  deferibens  tem- 
peftatem  in  mari  :  Iterumque  apertis  undis  in  ima 
(  navem  )  dejiciebant ,  atque ,  quod  didu  mirabile  eft, 
■aquam  de  maritanquam  manifeftum  canale,  quod  nau- 
tx  Cipbum  vocant ,  in  fnblime  trahebant . 


CIN  6  24 


2.  CIPHUS,  pro  Scyphus ,  Gal.  Tajfe,  Gobelet,  paf- 
fim  occurrit  in  Inftrumentis  inferioris  sevi.  Vide 
Thomam  Madox  Formul.  Angi.  pag.  43  2.  Ry- 
mer.  to.  3 .  p.  278.  coi.  1.  Baluz.  to.  2 .  Hili.  Ar- 
vern.  pag.  182.  Hift.  Dalphin.to.  2.  p.  5  5  5.  & 
feq.  ubi  variae  Cipborum fpecies  enumerantur, 
f  CIPPARIUS.  Vide  in  Cippus. 

CIPPATICUS  Capitulare  de  Villis  cap.  8.  Cippaa 
ticos  etiam  de  vineis  noftris  ad  opus  noftrum  mittere  fu 
ciant  noftri.  Ceps  de  vigne  dicunt  noflri. 

CIPPUS,  Ceppu  s.  Joan.  de  Janua:  Cippus ,  inftru - 
mentum  quo  reorum  pedes  confringuntur ,  quaji  capiens 
pedes.  Ebrardus  Bethunienfis  : 

Nervo  torquetis ,  inCippo  quando  tenens , 
Membraque  firmantur  nervis  quibus  offa  ligantur. 
PafiioSS.  Chryfanti  &  DariaeMS.  Tunc  irati  mili-t 
tes ,  mittunt  eum  in  Cippum  novum  &  nodojiffimum 
ita  ut  tertio  pando  ejus  tibias  coardarent.  Palfio  fan¬ 
di  Lupercii  Mart.  apudBofquet.  p.  165.  Deinde 
eum  jufftt  in  carcerem  trudi ,  &  in  ardo  Cippo  exten¬ 
di.  S.  Audoenus  lib.  2.  Vitae  S.  Eligii  c.  77.  Cippi 
etiam  fradi ,  &  claudorum  baderiiin  argumento  often - 
duntur.  Notkerus  in  Martyr.  2.  Jan.  Diu  in  carcera 
maceratus, &  in  Cippo  mi ff us  y  deinde  in  mare  demer fis, 
Aldhelmus  deLaude Virg. cap.  25. 

Et  furas  iterum  Cipporum  vincula  claudunt , 
Cruraque  cum  rigidis  nedebant  turgida  lignis. 

Vide  Orderic.  Vital.  lib.  1  1 .  p.  8  z6.  &  quae  an-* 
notamus  in  Dilfertat.  1  9.  ad  Joinvillam.  Graeci 
zovo"7tov  dficunt.  Lexic.  Gr  MS.  Reg.  fign.  2062. 

ZsiTfuac ,  0  zcvtr7Too,  t 0  t m  daXuv  «oXa^-xp/ov. Alibi:  Pm- 
vrcfn^  ,  c  tgv  zoio-Tiov  p siyvvw .  VMTTcftmTitv ,  p uyvuuv  T OV 
pw^-oV^  toV  Kcvirvrov.  Aliud  Lexic.  fign.  930.  UoIcKa- 
'vXov  to  IvtigzQy,  Ivw  tv;  7toIuo  1/j.CctXXovTfs  o-vvt- 


KO  . 


Xkciv  ,  0  otrctgu  VapiLulcii  KctXiTrai  zutrvrogf  SupplemeiV 
tum  Antiquarii :  Cippus,  zogfXci;  vrdcridzji ,  Inftru ^ 
mentum  ,  quo  noxii  conftringebantur.  ] 

Cippus,  poflerioribus,  Carcer  ipfe  didus.  GloIE 
Lat.  Gall.  Cipus  ,  Chep  a  meftre  malfaiteurs.  Capitu¬ 
lare  de  Minifterialibus  Palatinis  cap.  3 .  Similiter^ 
illum  malefadorem  ufque  ad  Cippum  deportet  ,  &cl 
Baldricus  in Chron.  Camerae,  lib.  3 .  c.  72. Cives, 
namque  meliores  &  ditiores  contumelia  &  injuriis  af¬ 
ficiebat  :  alios  indemnatos  &  injudicatos  in  Cippo  vi— 
liffimo  concludens ,  &c.  Epift.  G.  Epift.  Catalauni; 
tom.  4.  Hiflor.  Franc.  Captus  eft  d  jufticiis  meis ,  in 
vinculis  ,  in  Ceppo  conjedus.  Charta  Grodegangi 
Epifc.Metenfis  -.Ab  Advocato  in  Cippum  conjiciatur. 
Ibid.  In  villa  Flammersheim  . . .  Cippus  habeat.  Mo- 
nalticum  Anglic.  tom.  2.p.  34 <y. Cippos  & conclu-\ 
foria  in  Jingulis  villis  ad  corredionem  delinquentium. 
Vide  Hugonem  Farfitum  de  Miracul.  S.  Mariae 
Sueffion.  c.  1  2  5. Fletam  lib.  i.c.42.§.  1.  Foros 
Beneharn.  tit.  1 .  art.  3 1 .  &c.  In  Confuetud.  Mcl- 
denfi  art.  209. furcae  patibulares,  Cippus,  (Cepj 
&  Pilorium  dicuntur  effe  figna  feu  argumenta  ma? 
joris  Juftitiae.  In  Perticenfi  art.  ia.Cippusacar- 
cerediltinguitur,ut  &  in  Blefenfiart.  29.  Philip¬ 
pus  Mouskes  in  Hift.  Franc.  MS* 

Les  deus  enfans  fans  nui  ator , 

Mift  en  prijfon  en  me  tour , 

En  un  Cepiel  cafcun  d’unpie. 

Gloff.  Lat.  MS.  Reg.  Cod.  1013.  Incippat ,  inlit- 
dit :  leg.  includit. 

Cifparius,  Carcerarius,  commentarienfis-  Ma¬ 
gnum  Chartularium  Corbeienfe  :  Item  lAbbe  eft 
fjufticbiers  de  Corbie ,  &c.  &  a  en  ledite  vile  fes  Ser- 
yans  qui  prendent  &  arreftent  ,  &mainent  en  le  prifon 
Alonf.f  ylbbe  les  arreftes,  lequelle  eft  en  le  vile  devant 
dite ,  (J  les  iv arde  unsfens  Serjans ,  con  appelle  le 

Chepier ; 


62  5  CIR 

Chepier  de  f Eglife ,  cr  k  Mejires  liAbbcs  fe  drotture 
de  cafcune  perfinne  arreftec ,  &  fes  Chepiers  en  a  aujfy 
fe  drotture.  In  Legibus  Guill.  Nothi  cap.  4.  Ceper , 
velCf/wr,eft  Carcerarius.  Vide  Confuetud.  Han¬ 
non,  cap.  2?.  3  5.  70.&  Valcntian.  art.  143. 
Cypiacus,  Dignitas  in  Ecclefia  S.  Quintini ,  ia 
Viromanduis,  qui  Cippi  fcu  carceris  Ecclefiafti- 
ci  curam  habet.  Statuta  antiqua  Canonicor.  S. 
Qui ntini  apud  Hemereump.  1  1  5 .  Die  Pentecoftes 
debet  Cypiacus  1  o.  fext.  frumenti ,  &c.  Infra  :  Infe- 
fio  S.  Micbaelis  debet  Cipiacus  1  o  -fext.frum.  cepas 
cum  quarello  recenti  ,  &c. 

Cippus,  Cepu  s  ,  Rete.  Charta Savarici  deVer- 
ziaco  Comitis  Cabilon,  apud  Perardum  pag.  9  1 . 
i'»  aliquis  homo  Cippum  tetenderit  in  nemore ,  &  be- 
\  Jliam  ceperit.  Jacobus  I.  Rex  Aragon.  in  Foris  Of- 
cx  ann.  1  2.47.  fol.  3  1.  Venatio  cadens  in  laqueos 
"  five  Ccpos ,  ejt  ejus  qui  Cepos paravit  vel  laqueos. 
f  CIPUM  , Sebum  ,  Gall.  Suif.  Regeftum  Comput. 
Dalphin.  tit.  Graifivod.  ann.  1335-  fol.  154. 
Pro  5.  bobus  i  48.  anebis .  . .  dimidio  quint  ali  cande¬ 
larum  de  Cipo,  94.  lib.  cafeorum ,  40.  lib.  de  cera  .  . . 
miffis  Domino  apud  Avenimem  ,  &c . 
CIRA.ScripturaMonafterii  S.  Vincentiidel  Pirto, 
inter  Concil.  Hifpan.  tom.  3.  pag.  168.  Eicon - 
clude  deinde  per  illa  [emit a  antiqua ,  qua  vadit  fub 
iit  a  villa  de  Pignario ,  totum  per  illa  femita ,  ufque 
Cira  de  Lupos.  An  Silva? 

RORARE,  aSaxonico  Sci  jian  vel  Scypan ,  divi¬ 
dere,  fcindere ;  fcarificare ,  apud  Rymer.  tom.  2. 
pag.  26 1.  in  Statutis  Edwardi  I.  pro  Valentia  : 
Item  quicumque  alium  percujferit ,  vel  Cir abit  cum  pu¬ 
gno  ,  vel  palma ,  vel  pede  irato  animo. 

I .  CIRCA  ,  pro  fecundum  ,  mt«  ,  Evangelium  circa 
fjo  annem ,  apud  Anonymum  de  Baptifmo  haereti¬ 
corum  edito  aRigaltio. 

^  2.  CIRCA  ,  pro  Circada.  Vide  in  hac  voce. 

3 .  CIRCA  ,  C  er  chi  a  ,  Vigiliae,  excubiae,  Gall. 
Ia  Ronde  ,  a  circumeundo  ,  quia  qui  urbium cu- 
ftodiae  invigilant,  muros  circumeunt.  Charta  Hen- 
rici  III.  Imper.  ann.  ios(6.  pro  Canonicis  Me- 
tenfib.  Concedimus  ut  Cire  as  &  vigilias  non  faciant , 
propter  perpetuas  Ecclefia  obferv antias ,  nifi  in  obfidio- 
ne  civitatis.  Vetus  Charta  apud  Perardum  in  Bur- 
gundicis  pag.  180.  Terram  quoque  Dineti ,  quam 
calumniabatur  ,feirpivit ,  &  Circam  caftelli  ,  quam  vi 
extorquebat  ,fimiliter  relaxavit.  Charta  Agnetis  Co- 
mitiffie  Nivernenfis  an.  1 1  9 1 .  in  Tabulario  Au- 
tiliodor.  fol.  52.  Omnes  illos  ...  ab  exercitu  &  cbe - 
valcbta  &  excubatione ,  fciliceta  cufiodia  villa  de  no- 
Ele  ,  qua  Cercina  dicitur ,  quittavimus  &  franchivi - 
mus.  Charta Guillel mi  Decani  Catalaunenf.  ann. 
1267.  in  Tabulario  Campaniae  Bibi. Regiae  fol. 
428.  Super  eo  quod  idem  Rex  afferebat  fe  in  noftris  ne¬ 
moribus  villarum  noff  rarum  ...grtteriam  &  Cerchiam 
habere  ,  nobis  contrarium  afferentibus.  Occurrit  ite¬ 
rum  in  alia  Charta  ejufdem  anni  ibid.  [  &  in  alia 
PhilippiFranc.  Regis  ann.  1193-  cujus  locus  re¬ 
fertur  inCaceria.  Item  in  Charta  Ricardi  Abbat. 
S.  Cornelii  Compend.  an.  1  20  3 .  ex  Tabui.  Com- 
pend.  S  e  habere  diceret  in  bofeis  noftris .  . .  Cercbeiam, 
cbacberiam  ,  grtteriam ,  advocatiam.  ]  Padum  inter 
Epifcopum  Lingonenfem  &  Abbatem  Befuenfem 
ann.  1 3 42.  in  Regefto  feodorum  Eccl.Lingon. 
Item  ,  &  fuper  eo  quod  cum  ad  nos  Abbatem  &  Con¬ 
ventum  Beuienfem  pradittos  Cerchia  ,  feu  vigilum 
cura ,  diEla  villa  Bcz,uenfis  pertineat ,  in  quibus  nos 
Reverendus  Pater  perturbavit ,  ...  dicio  videlicet  E  pi- 
fcopo  dicente  &  afferente ,  quod  ad  ipfum  tanqttam  G ar- 
diatorem  dicla  villa  Beutenfis  redditiones ,  acceptiones, 
Tom.  II. 


CIR  626 

&  cuflodia  dici  arum  clavium  ,  necnoft  pr  ocia; natio , 
Cercina  feu  vigilum  cura  pertinebat. 
f  Circha  ,  apud  Murator,  to.  1 1 .  coi- 117. 
Circam  etiam  faciebant  Monachi  in  Monaftcriis  i 
quippe  in  Regula  S.  Benedidi  ftatuitilr ,  ut  depu¬ 
tentur  feniores ,  qui  circumeant  Monafterium  horis  qui¬ 
bus  vacant  Fratres  leEtioni.  Vita  S.  Petri  Abbatis 
Cavenfis  n.  20.  E  orte  tunc  fenior  quidam  ex  more 
Monafterii  cum  Circam  faceret,  Monachum  illum  d 
longe,  quaji  cum  alio  loquentem ,  audivit.  Ubi  perpe¬ 
ram  editum  ,  cum  circa  faceret ,  quod  non  adver¬ 
terunt  viri  eruditi.  Hugo  Flaviniae,  in  Chronie, 
pag.  248.  Nam  Circam  matutinis  exattis  faciebam. 
Bernardus  Mon.  in  Confuct.  Cluniae.  MSS.  cap. 
3 .  de  Priore  clauftrali  :  Egreffis  autem  omnibus  de 
Ecclefia ,  Prior  accipit  fconfam,  quam  ea  hora  can¬ 
dela  intus  accenfa  omni  nc  Et  e  parat  illi  hebdomadarius 
ad  faciendam  Circam.  VidePetr.  Damian.  lib.  6. 
Ep.  2 6 .  p.  5  5  4.  Hinc  qui  circas  facit  Monachus 
Circa  perinde  appellabatur.  Lanfrancus  in  Statu¬ 
tis  cap.  4.  Circuitores  Monafterii ,  quos  alio  nomine 
Circas  vocant ,  juxta  S.  BenediEti  praceptum  certis  ho¬ 
ris  circule  debent  Monafterii  officinas  ,  obferv  antes  in¬ 
jurias  &  negligentias  Fratrum  ,  &  ftatuti  ordinis  pra- 
varicationes.  Statuta  S.  Dunftani :  Secundum  regula 
praceptum  conftitui  debet  aliquis  Frater  ,  qui  ab  officio 
circuitus  fui  Circa  vocatur.  Eft  enim  ejus  officium  cir- 
cuire  clauftrum ,  ne  forte  inveniatur  frater  acediofus  , 
aut  alicui  vanitati  deditus.  Adde  Statuta  Petri  Ve¬ 
nerabilis  c.  66.  Ex.  Eckeardumde  Calibus  S.  Galli 
cap.  3  .[necnon  Statuta  reformatoria  Monafterii 
S.  Michaelis  in  Periculo  maris  ann.  1223.  apud 
Martenium  to.  1 .  Anecd.  coi.  9 1 1 . ]  Idem  & 
Circator  didus,  in  Confuetudin. Floriae,  pag. 
39  5. apud  Joan.  a  Bofco.  Joachim.  Wadianus, 
de  Officiis  Monafticis  agens :  Erant  &  qui  vigilias 
agebant  contra  noEtis  incommoda ,  ufque  adeo  non  tade- 
bat  opera  ullius ,  aut  oneris  privatim  obeundi ,  fratres 
illos ,  qui  &  illud  in  primis ,  ne  qua  frequentia  alieno¬ 
rum  hominum  ,  quantumvis  induftriorum ,  profejft ortis 
quietem  interturbaret,  fummopere  curabant.  Certe  dor¬ 
mitoria  obeundi  curam  fpe&afle  Circatores ,  feu, 
ut  vocantur,  Circinnatores ,  docet  Adhalardus  in 
Statutis  Corbeienfis  Monaft.  lib.  2.  cap.  6.  Ab  ip- 
fts  etiam  Cir cinn  at  oribus ,  horis  quibus  vacant  Fratres 
leElioni ,  obferv anda,  &  inventa  acrius  caftiganda  funt. 
Circatoris  officium  praeterea  deferibitur  in  libro 
Ordinis  S.  Vi&oris  Parifienlis  MS.  cap.  40.  Cir¬ 
cator  eligatur  de  totius  Congregationis  religiofioribus  & 
ferventioribus  ordine  ,  qui  necmalitiofe  pro  privato  odio 
unquam  clamet  alio_s  ,  nec  pro  privata  amicitia  taceat 
negligentias  quorumcunque.  Ad  hujus  officium  fpeElat 
officinas  Monafterii  circuire ,  &  obfervare  negligentias 
fratrum,  &  ordinis  pravaricationes.  Quotiens  Circam 
facit ,  adeo  religio  fe  &  ordinate  debet  incedere ,  ut  ter¬ 
rorem  incutiat  ffe  Elator  ibus  fuis ,  &  exemplum  religio- 
Jitatis  oftendat.  Adeo  autem  tacite  &  fevere  debet  fa¬ 
cere  Circam  ,  ut  nulli  unquam  loquatur ,  vel  Jignum 
faciat ;  fed  tantummodo ftudiofe  ferutaridebet  &  infpi- 
cere  ojfenfiones  &  negligentias.  Omni  tempore  poteft 
facere  Circam  excepta  hora  Capituli  &  Collationis , 
quando  fcilicetoftia  clauftri  jam  firmata  funt. .. .  Ifte 
diligenter  debet  attendere ,  ne  unquam  aliquis  fine  cau- 
fa  horis  regularibus  defit ,  &  ne  quifquam  loquatur , 
ubi  vel  quando  non  debet.  Antiquae  Confuetudines 
Monafteriorum  S.  Benedidi  n.  8 .  apud  Mabill. 
tom.  4.  Analed.  pag.  4 6  1 .  Circatores  etiam  duos , 
qui  omnibus  horis ,  dum  fratres  vigilabant ,  circttibant 
monafterium ,  ne  quis  frater  deeffet  proprio  loco  :  fi  au¬ 
tem  defuiffet  >  ftatim  in  tabulis  notabatur ,  Ibid- 

Rr 


627  CIR 

n.  x  i.  Praditti  circatores  hoc  obfervabailt  ,fi  aliquem 
ridentem ,  vel  aliquid fufurr antetn  confpexcmnt  ,Jiatim 
tabulis  notabatur ,  &  benigniffimc  corripiebatur  tempore 
opportuno.  Adde  Bernardum  Monach.  in  Coniuet. 
Cluniae. MSS.  c.  5  •  [  in  editis  cap.  4.  partis  i.J  ubi 
quanta  ii  modeltia  incederent ,iifdenx  peneveibis, 
quibus  liber  Ordinis  S.  V idoris,  declarat ;  quibus 
adjungenda  quae  in  hanc  rem  habetLanfrancusin 
Statutis  proOrdine  S.  Benedicti  cap.  4.  [ &  Capi- 
tulaNovitiarum  apudMabill.  in  AdisSS.  Bene- 
did.  fec.  4.  part.  x.  pag.  742.  ]  Praeterea  S. Hie- 
ronym.  Epift.  2  2.  cap.  1  5  •  ubi  de  CcenoDitis .  out 
quia  nolle  extra  orationes  publicas  infuo  cubiliunufquif- 
que  vigilat , circumeunt  cellulas  fingulorum ,  &  aure  ap- 
pojita  quid  faciant  diligenter  explorant ,  &c. 

Eorum  etiam  munus  erat  Fratres  ad  hoias  Ca¬ 
nonicas  colligere  ,  figno  pulfato, ut  eli  apudEckear- 
dum  Jun.  de  Calibus  S.  Galli  cap.  3  •  Primo Jtgno 
ad  vefperas  pulfato ,  Cire ator  fratres  collecturus ,  ofiio 
domus hofpitii  appropiat.  Unde  eidem  Scriptori  Exa¬ 
ctores  ,  feu  l7ril>iTCLi  dicuntur,  cap.  6.  ‘lema  fena 
exaClonbus  ,  quos  Circatores  vocamus ,  culpas  eorum 
tnagifiro  rememor antibus ,  omnes  exuere  jubentur.  Et 
infra:  Ab  Ex  actoribus  illum  cur  tardaret  inclaman¬ 
tibus.  Ex  B.  Dorotheo  Dodr.  11.  colligitur  Ca- 
nonarchae  officium  fuifle  dormientes  Monachos 
excitare  ad  vigilias  media  node  in  Lccleha  obeun¬ 
das.  Vide  Capitula  Monachorum  S.  Galli  an  8 1 7. 
cap.  14.  25.  Statuta  Ord.  Praemonftrat.  dift. 2. 
cap.  4.  dift.  4.  c.  8 .  Benedidum  XI.  PP.  in  Epift. 
apudWadding.  in R egefto  tom.  3.  pag.  1  8.  <5tc. 
DinamiusPatricius  inVita  S.  Maximi  Epifc.  Re- 
gienfis  :  Quadam  noCte  imminente  celeberrima  B. 
Andrea  folemitate ,  cum  deputatus  ego  effem  qui  ad  vi¬ 
gilias  excitarem ,  &c. 

Circator  ,  praeterea  officium  fuit  in  Ecclefiis  Ca~ 
thedralibtis.  Narrat  quippe  Meuriffius  in  Hift. 
Epifcop.  MetenfiumCircarii  ( Cerchier  )  feu  Cir- 
catoris  dignitatem  abrogatam  in  Ecclelia  Metenli 
a  Cardinale  Lotharingo  Epilcopo  Ivletenli.  Nec 
fcioan  hac  olim  donatus  Adventiusejufdem  Hc- 
clefiaeEpifcopus,  qui  in  Epiftola  ad  Nicolaum  PP. 
apud  Baron.  an.  8  6  3  .  fcribit  l'e  ,  priufquam  Epi- 
fcopatum  adipifeeretur ,  m  Excubiis  templi  Beati 
Stephani  Protomartyris  occupatum  fuiiie.  Id  etiam 
rurfum  infeit  in  alia  Epiltola  apud  eumdem  Ba- 
ronium  an.  865.  n.  5  8 .  tametli Excubia  ut  plu¬ 
rimum  fumuntur  pro  vigiliis  feu  horis  &  preci¬ 
bus  nodurnis  quae  in  Ecclefia  peraguntur.  De 
excubiis  vero  quae  fiebant  in  Ecclelia  Paiifienli 
in  fello  AiTumptionis  Deiparae  ,  fic  Charta  Joan- 
nis  Regis  Franc.  an.  1  268.  Dicebat  etiam prafatus 
Epifcopus  ,  quod  pradeceffores  fui  &  ipfe  fuerant  & 
erant  in  pcjfeffione  &  faijina  cujlodiendi  Ecclejiam  B. 
Alaria  Parifienfis  ,  ac  fieri  faciendi  Excubias ,  feu, 
gustum  in  ipja ,  &  in  certis  locis  prope  ipfam ,  per  Bur- 
genfes  &  Officiarios  fuos  in  vigilia  fe fli  Ajfnmpttonis 
B.  Ad.  Virginis  in  principi)  de  Te  Deum ,  qui  canta¬ 
tur  in  fine  Vigiliarum ,  &  ante  principium  Laudum , 
ufque  in  crafiinum  diem  i  inceduntque  &  incedere  con- 
fueverunt  in  ditiis  vigiliis  Baillivus  ,  Ojficiarii,  &  alii 
deputati  ex  parte  Epifcopi  ad  faciendum  gr.etum  in 
diCta  Ecclefia ,  ne  aliquod  malum  ibidem  fiat. 

Circatores,  qui  Viftatores ,  in  Concilio  Laodi- 
ceno  cap.  56.  in  Gloll.  MSS. 

Cikcatio,  Vifitatio ,  Circada.  Charta  Fudovici 
IL  Regis  Ludov.  Pii  F.apud  Mabillonium  tom. 
•5.  Vitar.  SS.  Ordin.  S.  Benedidi  pag.  52 ,6.  Cum 
autem  ipfi  Epifcopi  Circationes  fuas  ibi  agere  deberent, 
ad  eorum  manfionatica  daretur ,  quod  m  Capitula- 


CIR  628 

ribus  antecefiorum  noftronm  praferiptum  habetur. 

Circatores,  denique  appellabantur,  qui  vice 
Generalis  totius  Ordinis ,  domos  &  Monalteria 
vditabant, alias  Vftatores  didi.  Vita  S.  Gilleberti 
de  Sempringham :  Sollicitudinem  omnium  Coenobiorum 
Dom.  Rogero  Priori  Alaltona  commifit. .  .fub  eo  vero 
fiuguhs  gradibus  marium  &  feminarum  unam  vel  duos , 
quos  Circatores  ,  vel  fumrnos  Scrutatores  appellant , 
qui  omnium  domorum  flatum  diligenter  infpicerent ,  & 
ut  oporteret ,  corrigerent.  De  his  Circatoribus  agunt 
idem  Gillebertus  in  Regula  fua  pag.  705.  70  6. 
to.  2.  Monaftici  Anglic.  Statuta  Ord.  Praemon- 
ftrat-  dift.  2.  cap.  4.  Burchardus  Mon.  de  Cafib. 
S.  Galli  cap.  8.  extremo ,  dcGervafius  Abb.  Prae- 
monftrat.  Epift.  47. 

Eos  autem  qui  nomine  Epifcopi  Ecclefias  dice- 
cefis  vifitant,  ,  Circitores, feu  Circuitores , 

(  qua  voce  utitur  lib.  6.  §.  1.  D.  Excufat. )  vo¬ 
cant  Concilium  Laodicenum ,  Sc  Juftinianus  lib. 
4 1 .  C.  de  Epifcop.  &  Cleric.  Per  omnes  Parochias 
&  Adonafleria  mos  efl  Epifcopts  Circuire,  in  Concil. 
Cabilonenli  an.  650.  cap.  1 1 .  AudorPraedefti- 
nati  lib.  1 .  haereli  2  2.  Hos  Origenes  ita perfeCte  fu - 
peravtt,  ut  eorum  caufa  Periodeutes  fieret ,  &  perfin- 
gulas  quafque  urbes  per  Orientem  eundo  pradicaret. 

Circatores,  Inquifitores,  apudPetrum  deVi- 
neis  :  Per  vos  feu  Inquifitores  vejlros ,  qui  inter  vos 
Circatores  vulgariter  nuncupantur. 

Circarias  vocant  Praemonftratenfes  diftridus 
Circatoris ,  feu  Vifitatoris.  Vide  Statuta  ejufdein 
Ord.  dift.  3  .  cap.  1^1 .  dift.  4.  cap.  1.2.8. 

Circare, Circitare,  Circumire.  Gloffi  Lat. 
Graec.  Circitat  &  Cire  at ,  xvkXivu.  [  Male  in  Sup¬ 
plemento  Antiquarii,  Circntat:  ubi  etiam  Circuo , 
xvkXoju), Circumeo,  luflrodjG loffi  MS.  Bibi.  Reg.  Cir- 
cat ,  circam  facit.  [Bernard.  Ordo  Cluniae,  part. 
1  .cap.  3 .  de  Priori  clauftrali :  FaCtis  orationibus . . . 
'Circatis ,  ut  mos  eft,firatis ,  Cire  at  neceffariad  capite 
ufque  ad  finem,  ne  forte  quis  ibi  foporatus  fuerit  re¬ 
manendo)  indeqite  ad  Adonafierium  revertens ,  Cire  at 
omnia  altaria  &  angulos  membrorum  Ecclefdi ,  &c.  ] 
HiftoriaMS. Bellorum  Hierololymit.  vernacula: 
Li  fius  dit  Adarchis  Ciere  a  la  cite ,  pour  voir  fe  ele 
cfloit  bten  garrite  de  vitaille  ,  &  fi  com  ilCerchoit ,  il 
trouva  les  bannieres  de  Salehadi.  Hinc  effida  vox 
Cerchcr,  pro quarere  apud  nos ,  quod  qui  quaerunt, 
loca  circumeant.  Vide  Od.  Ferrarium  ,  qui  id 
etymi  non  probat,  &  a qiuritare  deducit. 

fCiRCAME  Agere.  Hift.  Monall.  Viconienlis 
apiid  Marten.  to.  6.  Ampliffi  Colled.  coi.  306. 
Illuceffit  ergo  dies ,  venit  hora  capituli ,  fuit  ibi  Ab¬ 
bas ,  qualiter  fuos  focios  fc and alHav erit ,  quos  prius 
ammonere  debuit :  etiam  quid  Circarie  egerit  &  re¬ 
perent  enarravit ,  &c. 

ClRCADA ,  C 1 R  c  a  t  a  ,  Cenfus  qui  folvitur  Epi- 
fcopo  aut  Archidiacono  ab  Ecclefiis  pro  vifita- 
tione  ,  ita  didus  a  circumeundo  ,  quod  Epifco¬ 
pi  aut  Archidiaconi  dioecefes  fuas  circumeundo 
vifitent :  Nam  circuire  parochias  fuas  dicuntur 
Epifcopi ,  apud  Gregorium  M.  lib.  3 .  Dialog. 
cap.  38.  unde  quodCircadam  alii ,  Circumitionem 
vocant  Capitularia  Caroli  C.  tit.  5 .  cap.  4.  &  5. 
Circuitionem  ,  libellus  de  Abbatibus  Gemblacen- 
fibus ,  Ada  Epifcoporum  Cenoman.  in  Sigenfri- 
do  cap.  29.de  Tabularium  S.  Laudi  Andegav. 
fol.  7  3.  verfo.  Adde  lib.  5.  Capitul.  Caroli  Ma¬ 
gni  cap.  109.  lib.  7.  cap.  109.  Concilium  apud 
S.Macram  an.  881.  cap.  8.  Hincmarus  Epift. 
ad  Ludov.  IL  Reg.  cap.  9.1/f  Ecclefia  in  iflo  regno 
per  occafionabiles  Cncadas ,  &  per  indebitas  confuetu- 


629  CIR 

dinanas  exattioner. . .  non  affligantur.  Notitialfam- 
berti  Epifc.  Pi&av.  apud  Bcilium  inEpifc.  Pici. 
Nec  aliquid  pro  illis  ulterius  praier  Synodum  &  Cir- 
cadam  Piclavenjibus  Epifcopis  debeat.  Charta  Phi¬ 
lippi  Epifcopi  Bclvac.  apudLouvetum  1. 1.  Ne¬ 
quaquam  tamen  ad  Synodum  vadat ,  nec  unquam  cen- 
fum  illum  qui  Circada  nuncupatur  ,  perfolvat.  Ivo 
Carnot.  Epift:.  286.  Ecclejiam  de  Mandonis  villa 
liberam  a  Synodo  &  Circada  &  omni  exactione.  [Bulla 
MS.  Sylveftrill.  pro  MonaflerioBurgolienli :  Ec- 
clejia  autem  ipjius  Monaftefu  in  quibujcumque  terri¬ 
toriis  Jit  a  maneant  ab ( que  alicujus  Epifcopi  (eu  Erebi  - 
diaconi,  necnon  &  alterius perfona  inquietudine, excepto 
J (nodali ,  vel  qua  vulgo  Circada  vel  Parata  dicuntur , 
redditione.']  Redditio  Cire  adarum  &  Synodorum ,  in 
Charta  Landerici  Epifc.  Parifienfis  pro  Monaft. 

S.  Dionyfii.  Vide  Hili.  S.  Martini  de  Campis  pag. 
369.  49  5-  49  7*  507.  Tabular.  Abbat.  Hederae 
fol.  7  5 .  [Hili.  Eccl.  /VIeld.  to.  2.  Inflrum.  pag.  7. 

9.  &  Colled.  AmplilT. Marten.  to.  1 .  coi.  89  x  •] 
Circa  ,  Eadem  notione.  Petrus  Abb.  Cluniae, 
pro  Ecclefiis  Cluniacenlibus  Italiae  apud  Baluz. 
Mifcell.  to.  6.  pag.  500.  Statuimus  quatenus  nec 
nobis  nec  alicui  nofiro  fuccejfori ,  neque  alicui  noftra 
Congregationis  perjona  ab  bine  ufque  ad  duodecim  annos 
Circam  vel  aliquid  exactionis  in  pradittis  Ecclefiis  fa¬ 
cere  liceat  prater  noftram  noftrorumque  nuntiorum  pro¬ 
curationem  &  annualem  cenfum ,  quem  nobis  debent 
colligere  Prior  Pontidenjis  &  Prior  Cremonenjh. 
^Circadia.  Charta Manaffis  Epifc.  Meldenfis 
an.  1  1  3  5.  in  Chartul.  ejufdem  Ecclefiae  fol.  67. 
Dedit  infuper  Synodos  &  Cucadias  omnium  fupradi- 
ttorum  altarium. 

Circata.  Charta  Gofieni  Epifcopi  Carnot.  ann. 

1 1  5  1.  in  Tabui.  N.  D.dejofaphat  :  Circatam  & 
fynodalia  jura.  Charta  Guidonis  Epifcopi  Belva- 
cenlis :  Neque  tamen  ad  Synodum  vadat,  numquam 
cenfumillum  qui  Circata  nuncupatur ,  perfolvat.  Char- 
taPetri  Epifcopi  Parif.  an.  1  2  1  3 .  in  M.Paflorali 
Eccl.Parif.  lib.  2.Ch.  1  17. Sciendum  efi quod  hac 
decima  libera  efi,  &  penitus  abfoluta  efi  a  Synodo  & 
Circata.  [  Index  Beneficiorum  Ecclefiae  &  Dioe- 
cefis  Conflantienf.  fol.  3  .  verfo  :  Item  Rector  folvit 
pro  capa  Domini  Epifcopi  tres  folidos ;  item  pro  Circa¬ 
ta  tres  folidos  ;  item  pro  Cbrifmat e  viginti  denarios.  J 
Occurrit  apud  Innoc.  III.  PP.  lib.  2.  Epift.  pag. 
415.  Beflium  in  Epifc.  Pi&av.  pag.  5  7. Orderi- 
cum  Vital.  lib.  5.  pag.  553.  in  Chron.  Becccnfi 
pag.  6.  [  necnon  in  Hili.  MS.  ejufdem Monallerii 
pag.  310.  num.  7.]  &c. 

Circatdra,  apud  Willel.  Hedam  in  Willclmo 
Epifc.  Trajed.  pag.  299-  [&  in  Chartulario  Mo- 
naflerii  Aquicindenlis  fol.  45.6^7«  reditu  Epifco¬ 
pi  ,  id  efi  ,  Cncatura.  ] 

Circada  Nhmorum.  Charta  Pacis  oppidi  Earae 
an.  1217.  Capitagia  hominum  noftrorum  ,.  r  ■  &  fial- 
lagia  fotularium ,  &  fegniatam  pifcatorum  ,  Circadam 
etiam  nemorum, & aqua  cuftodiam :  bete  omnia  eis  quina 
clamamus, &c.  [Eadem  habentur  in  Charta  Ingel- 
ranni  III.  Codiciacenfis  Toparchae  ann.  1207. 
apud  Plelfaeum  noftrum  in  Hillor.  Codiciacenfi 
pag.  166.]  . 

«[Circatus.  Charta Ingelramm Epifc.  pro  Mo- 
nallerio  S.  Qujntini  de  Monte  in  Archivis  ejufd. 
loci  :  Synodales  tamen  cenftts  pradilti  altaris  ,  Cir- 
extus ,  aliaque  obfonta  nofira  atque  miniftrorum  nofiro- 
rum  Jingulis  annis  nobis  perfolvenda  ,  in  manu  nofira 
retinuimus. 

^Circuta,  pro  Circata,  ni  fallor  ,  ofeitantia  Ii-  * 
brarii  legitur  in  Charta  Rotrodi  Archiep.  Roto- 
Tom.  II. 


-  CIR'  630 

mag.  ann.  r  1  70.  pro  Monaft  .  rio  S,-  Stephani  Ca- 
dom.  ex  Hifl.  Harcur.  to.  3 .  pag.  139.  Hac  igitur 
finit ,  qua  a  praf  ato  Ceenoho  po/jejfa  cognofcimus ,  cr  in 
perpetuum  poffidenda  Ubere  & q  1.  te  &  abfolute  a  Syno- 
eico  debito  &  Circata,  caterifque  confietudinibus  ad 
j  is  E pifcopale  pertinentibus  eidem  coenobii)  concedimus. 

CIRCADIUM.  PolyptychusS.  Remigii  Remenfis: 
Facit  vineam  dominicam  ad  tertium  ,  donat  exinde  in 
Circadio  fe  mimo  dium ,  facitqtte  manoperam  in  prato  iit 
mef[c,vcl  ubicunque  neceffitas  fuerit. Infra. :  Summa 
de  c  olle  Ilione  vim ,  mod.  42.  de  Circadio ,  mod.  2. 
cenfus  pulli  8 .  ova  4  o . 

CIRCAM  ANAR1A ,  Limitum  fixio  ,  quse  fit  coram 
judice  ,  qui  agros  controverfos  infpicit;  a  Circa- 
re ,  agrum  deambulare  ,  &  man  homo  ,  unde  Cir¬ 
cam  anni  ,  qui  ex  officio  limites  defigunt.  [Alii  a 
Circare  quidem  feuaGallico  Cbercber  vocem  de¬ 
ducunt  ,  fed  non  a  man  homo,  verum  potius  ab 
alia  voce  Gallica  Mansir ,  Latinis  inferioris  aevi 
manerium  ,  fuperioris  domicilium  ;  adeo  ut  Circa- 
manni  ii  fint  qui  vifitant  maneria  &  fundos  per¬ 
tinentes.  atque  in  iis  limites  defigunt.  Vide  Orig. 
Gall.  de  Cafeneuve,Sc  GlofT.  jurisGall.  de  Lanriere.] 
Cerquemaneurs ,  inConluetud.  Montenfi  cap.  3  o . 
&i  48 .  &  Cameracenfi  tit.  2  5.  art.  28.  31.  Cer- 
quemaner ,  Limites  figere,  in  eadem  Confuetud. 
Montenfi  cap.  51.  5 4.  Valentianenfi  art.  124. 
&  Hannonienfi  cap.  103.  Cerquemanage ,  ipfa  li¬ 
mitum  defixio  ,  in  Confuetud.  Cameracenfi  tit. 
17.  art.  5.  Infulenli  art.  232.  233.  Hanno¬ 
nienfi  cap.  6 1 . 6  4.  Montenfi  cap.  30.54.  Pero¬ 
nea  fi  tit.  2  5. art.  28.30.  31.  32.33.  &c.  Charta 
Willelmi  Caflellani  S.  Audornari  an.  1245.  Cum 
vir  nobilis  Ai.  Comes  Pontivi  ex  una  parte ,  ego  ex  al¬ 
tera  collegijfemus  diem  de  communi  ajfenfu ,  videlicet 
ad  feriam  6.  pofi  Pafcha  ,  ad  Circam  an  artam  facten - 
dam  de  feodo  Pontivi,  &  fe  edo  meo  Bellirami ,  coram 
inultis  aflantibus,.  .  .pofiea  vero  dictam  Circamana - 
riam  feci  in  hunc  modum.  Ego  Jiquidem  ad  ripam  Al¬ 
tet*  prope  molendinum  de  Poncbes  accedens , ...  ego 
repetii  qua  de  feodo  mto  fuperius  fiunt  expreffa  ,  &c. 
Vide  Joan.  Galli  quaefl.  270.  Cerqitemanement , 
in  Summa  rurali  Butilerii ,  [&  in  Concordata  in¬ 
ter  Ecclefias  S.  Qujntini  &  S.  Pneje&i  ex  altero 
Chartulario Monaitcrii  S.  Quintini  in  infula  pag. 
127.  Ees  beritages  d’entie  les  deux  Eglifes  feront 
Cerquemanez,. . .  Et  nous  ont  requis ,  quii  nous  plufi 
cfire  audit Cer quem anement .  Cerkemanage ,  apud  En- 
gelbertum  Aiaghe  in  Chronico  Bonse  Spei  p.  2  2  3.,. 
lnflrument.Radulphi  Abb.Corbcienfis an.i 248. 
pro  villa  didla  A  umes  in  pago  Atrebatenfi :  Et  Jiefi 
a  fcavoirlze  nous  avonsen  L’  an  en  l  a  vile  d’  A  umes  (ho¬ 
die  Amme  prope  urbem  Ariam )  troispl ais  gener aux, 
la  cii  tout  les  Cberkg  nanant  doivent  eftre,  &  s’il  ni  font 
1 1 1.  fols  dlamende  uoit  chil  ki  ni  efi,  (e  il  ne  puet  trouver 
loyal  ejfoine parquot  il  ni  a  ete.  Et  infra  :  Et  de  tomes 
les  autres  coles  ki  cbi  ne  font  devi  fe  es  devons  nous  tenir 
&  xvarder  le  vile  devant  dite  as  us  &  as  coutumes ,  ke 
ele  a  ete  menee  dufques  aujourduy,  &  fe  autres  cofesja 
venoient  les  cloit  -  on  jugier  ,  &  s’il  n  en  favoient  droit 
dire  requerre  en  doivent  fem  en  riotre  Courta  Corbie , 
&  nous  les  devons  faire  confellier  d  nos  frans  bommes 
de  noftre  Eglife  de  Corbie ,  felonc  les  us  &  les  coutumes 
de  le  vile  d’Aumes :  &  doivent  li  Cberkemanant  de  le 
vile  a  A  umes  faire  ferment  devarandir  bien&loiau- 
ment  les  droitures  de  riotre  Eglife  ,  &  jugier  loiaument 
de  cbou  qui  efi  fur  aus  felonc  les  us  &  coufiumes  de  le 
vile  d’ Amnes.  Hinc,  ni  fallor,  palam  efi ,  Clier- 
kcmannos  non  folum  limites  agrorum  fixiffe , 
fed  etiam  jus  dixiffe  in  vico  fuperiori,  proinde- 


<5j  t  CIR 

que  eo  in  vico  locum  tenuifle  Scab inorum ,  qui 
aliis  in  locis  &  agros  inter  .haeredes  dividebant , 
iifque  figebant  terminos,  &  judicia  exercebant. 
Etiam num  in  agro  Atrebatenfi  Cherqueler  &  De- 
cherqiieler  rultici  dicunt^pro  Agros  dividere:  quod 
facere  folent  coram  Dominis  locorum  ,  vel  aliis 
eorumdem  locum  tenentibus. Vide  Cirmanagium.) 
CIRCANEA ,  Avis  quadam  circuitum  faciens  in  vo¬ 
lando.  Ugutio. 

«U  CIRCARE,  ClRCARI  A  ■,  ClRCATA,  ClRC  A- 
tio,  Circator.  Vide  Circa  3. 
^[CIRCATURA  ,  Circatus.  Vide  Circada. 

^ CIRCBOTA  C  vrcbota )  vel Cyricbota,’ 
aSaxonico  Cyjfiic ,  Ecelefia ,  &  Bo£  vel  Bote, 
Inftauratio ,  Reparatio  Ecelefia?.  Occurrit  non 
femel  in  antiquis  Legibus  Anglicis. 

CIRCELLA  ^  Anatis  fpecies ,  quibufdam  Bofcas, 
phofcas ,  Querquedula ,  noftris  Cercelle,  apud  Fri- 
dericum  II.  Imper.  lib.  1 .  de  Arte  venandi  c.  5  . 
CIRCELLI,  Circuli ,  monilia ,  armillae.  GlolT.  -Wx- 
x<«}  x/piteXX/a ,  ePan6u\lePi<x.  Anaftafius  in  Leone  III. 
Obtulit  Circellos  paria  duo  gemmis  ornata.  [  Charta 
Ludovici  VI.  Fr.  Regis  an.  1112.  apud  Felibia- 
iium  in  Hift.  Sandionyfiana  pag.  xcii.  Pr&terea 
confuetudines  quafdam  qua  juris  nofiri  erant. .  .  pi¬ 
cem  videlicet-. . .  Circellos ,  coneas  &  falem.  Apicio 
2.  5.  Circelli  ijiciati  funt  Farcimina  rotunda.  ] 
CIRCELLIO,  Circilio.  Hidori  Gloflse  :  Cir¬ 
cellio ,  Monachus  per  cellas  vagans.  Circiliones  ,  falji 
Anachoreta.  GlolT.  MSS.  Circumcelliones ,  vel  Cir- 
cilliones ,  per  cellas  vagantes.  [  Gloflar.  MS.  San- 
german.  n.  5  o  1  *  Ctrciliones  dicuntur  qui  fub  habitu 
Monachorum  ufquequaque  vagantur  ,  venalem  cir¬ 
cumferentes  hypocrijin.  ]  S.  Auguftin.  in  P  falm.  132.» 
Quid  Jibi  vult  nomen  Monachorum  ?  quanto  melius 
dicimus  nos  quid Jibi  vult  nomen  Circellionum  1  fed  non, 
inquiunt,  vocantur  Circelliones.  Forte  corrupto  fono  no¬ 
minis  eos  appellamus .  Ditturi  fumus  vobis  integrum 
nomen  ipforum  !  forte  Circumcelliones  vocantur ,  non 
Circelliones  ,  &c.  [  Vita  .5.  Benedi&i  Anian.  au¬ 
siore  ejus  difcipulo  inter  A&a  SS.  Benedid.  faec. 
4.  part.  1.  pag.  207.  Omnefque  pariter .  ,  .  palam 
virus  pefiifera  mentis  vomentes ,  Circillionem  rerumque 
cupidum,  &pradiis  aliorum  invaforem ,  fuarum  ani¬ 
marum  jugiter  oratorem ,  publica  voce  clamabant,  j 
Hos  KVKXetflac  videtur  appellare  Synodica  Orien¬ 
talium  ad  Theophilum  Imp.  AXXost/?  tm  kukX<*- 
,  &c.  Vide  Circumcelliones. 
Circiliones.  Papias :  Circiliones ,  ditti  quod agre- 
jles  Jint ,  quos  Scotopitas  vocant ,  Bonoji  harejim  fe- 
quentes ,  qui  Chrifium  filium  Dei  adoptivum  non  pro¬ 
prium  ejfe  dixerunt. 

f  CIRCELLUM ,  KgntiVr ,  Circulus ,  in  Supplemento 
Antiquarii. 

CIRCENSES ,  pro  Circus ,  non  femel  ufurpat  Aly- 
pius  Antiochen.  feu  vetus  au&or  Defcript.  orbis 
cap.  3  2 .  de  Nicomedia :  Habet  autem  &  Circenfes , 
firutturam  valde  bonam.  Adde  cap.  3  3.43. 
CIRCINARE,  Idem  quod  Circitare.  Matthaeus 
Vindoc.  in  Tobia : 

Circinat ,  egrejfus  ferutatur ,  compita  quarit. 
Edi&um  Rotharis  Regis  Longob.  tit-  1 o  5 . §. 18 • 
&  Lex  Longobard.  lib.  1 .  tit.  25  .Si  quis  caballum 
alienum  apprehenderit  ,  ipfumque  diffiguraverit ,  aut 
Circinaverit ,  furti  poena  Jit  culpabilis  in  ottogilt.  Ubi 
Circinare ,  idem  valet  quod  apud  nos  Detourner , 
abigere  ,  avertere.  [Vocabulo Circinaverit  Mura- 
torio  fignificari  videtur  laefio  aliqua ,  aut  ligna  ali* 
qua  imprelTa  (  circino  fortalTe  )  equo ,  unde  is 
deformatus  &diffiguratus evadat.  Aut  nihil  aliud 


CIR  6  31 

•fignificatur  quam  notam  (  hunc  Marea  appella¬ 
mus)  alieno  equo  inurere,  ut  ad  alterum  fpedar* 
videatur.  ] 

f  CircinareCaligas.  Vide  Caligas  circinare. 

CIRCINNATOR.  Vide  Circator  in  Circa  3. 

«U  C I R  C I O  ,  Pars  inter  Aquilonem  &  Occidentem. 
V ide  Circius. 

CIRCISSARII  Agitatores, Circenfes  venato¬ 
res,  aurigae,  muliones  ,  qui  in  amphitheatris  & 
circis  currus  ducunt.  GlolT.  Lat.  MS.  Regium 
Cod.  1013.  Circijfarius  *  Cormatibus  partibus.  Cir- 
cifforium ,  Cire  entium.  Ubi  Gloffae  Ifidori  habent : 
Circitorum ,  circantium.  Concilium  Arelat.  I.  fub 
Silveflro :  De  Circi (far iis  agitatoribus  qui  fideles  funty 
placuit  eos ,  quandiu  agitant ,  d  communione  feparari.. 
V  ide  Agitatores-. 

%  CIRCITARE.  Vi Cire  are  in  Circa  3. 
CIRCITOR,  Circuitor,  Officium  militare,’ 
cultos  exercitus,  qui  circuit  callra,  ne  quid  de¬ 
trimenti  milites  recipiant.  GlolT.  Bafilic.  K/pm-o- 

pse  ,  o'i  'srefi  t a?  [Xct%ofAim<;  'frepiiovkz  ,  z.  %o»vy,isVTe(  oVx« 

tlvTuv ,  /xMTrwlTi^-clfxtvoi  y.dxia-Qxi.  GlolT.  Grsec.  Lat. 
rtegiAeuhlc  ,  Circitor ,  lujlrator.  nepiodiu  ■,  Circuitus , 
circitura.  GlolT.  S.  Bened.  cap.  de  Agricultura  : 
Ctf citor ,  jteAso-r»;.  Redlius  alibi  ,  itukxsulne.  Idem 
GlolT.  Cir  citus ,  ^to^tlaL.  Circitura ,  ^spioeTe/a.  GlolT. 
Ifid.Circitorum ,  circantium.  Circitorum  militarium 
meminit  S.  Hieronymus  ad  Pammachium  lib. 
Adverfus  errores  Joannis  Hierof.  Sed  ante  Primi¬ 
cerius  ,  deinde  Senator  ,  Ducenarius  *  Biarchus ,  Circi¬ 
tor  ,  Eques  deinde  tiro.  Erant  igitur  Circitores  mi¬ 
litares  ,  qui  caltra  circuibanr ,  quifaifoient  la  rondey 
&  la  fentinelle  avancee  ,  ut  vulgo  loquimur.  Ii 
porro  deligebantur  ex  eorum  equitum  ordine, 
qui  duobus  equis,  vel  faltem  uno  cum  fervo  me¬ 
rebant  ,  quorum  dignitas  Circitoria  dicitur  ini.  2. 
Cod.  Th.  de  Filiis  militar.  Hos  Circuitores  vocat 
Vegetius  1.  3.  cap.  8.  Vide  1.  2.  Cod.  de  Offia 
Pra?f.  Praet.  Afric.  &  1.  3 .  Cod.  Th  de  Agentib. 
in  Reb.  ubi  de  Circitoribus  in  fchola  Agentium 
in  reb.  Quod  vero  Circitum  &  Circituram  Glolfae  y 
Graeci Tadtici ,  Apun-ov  vocant,  quam  vocem  per 
<puXaK»v  vertunt.  Vide  GlolT.  Rigaltii  &  Algid. 
Menagium  in  Amaenitat.  juris  c.  3  5.  2. Edit. 
CIRCITORIUM.  Leo  Oli.  lib.  3.  Chronie.  CaL 
cap.  5  7-  Circitoria  ad  altare  S.  Beneditti  4.  Cap. 
<7  3 .  Circitoria  magna  &  optima  11.  .  .  Circitorium 
aureum ,  &  alia  q.Jtne  auro.  Petrus  Diae.  lib.  4. 
Chr.  Caf.  c.  i  3 .  Dedit  eis  folidos  300.  ex  quibus 
emit  Circitorium  optimum  ad  altare  S.  Beneditti.  \Jbi 
Circitoria  nefeio  an  alia  lint  a  pannis  quibus  tem¬ 
pore  Quadragefimae  tegebantur  ac  velabantur  al¬ 
taria.  Idem  cap.  5  7.  Alias  2.  cortinas  ,  qua  appen¬ 
duntur  in  circuitu  chori  tempore  Quadragejima.  [Chro- 
nicon  Cavenfe  apud  Murator,  tom.  7.  coi.  951. 
A.  Item  pluvialem  cum  campanellis  ,  pluvialem  cum 
fm  altis  ,vefiem  Imperatoris ,  cultrum ,  Circitoria  11.] 
Vide  V dum  quadragcjimale. 
f  CIRCITORUM.  Vide  Circijfarii. 
^CIRCITURA,  Circitus.  Vide  Circitor. 
CIRCIUS  , Gallis,  di&us  ventus  qui  flat  ab  Occi¬ 
dente  ,  &  Galliam  Narbonenfem  infellat,  ut  au- 
£or  ellPhavorinusapudAgelliumlib.  2. cap.  22. 
Vide  Plinium  lib.  1.  cap.  47.  &  Senecam  lib.  1. 
Quaelt.  natur.  Cap.  1  8.  Cierce ,  Rabelaifio  ;  Cers ; 
Goudelino  ;  Cere  ,  Arvernis.  Cercius ,  in  veteri 
Charta  apud  Joan.  Mariam  de  la  Mure  in  Hiftor. 
Ecclefiaft.  Lugdun.  p.  382.  Ita  apud  Varronem 
in  Orig.  V entus  Cercius  ,cum  loquar  e ,  buccam  inflat^ 
&c.  [ Circus ,  in  Marea  Hifpan.  coi.  934.] 


«3?  CIR 

$3  Nonius  Marcellus  cap.  i .  §.  2  ?  i .  tertis  eft ,  no¬ 
bilibus  Philofophis  quatuor  fuirte  ventos  praeci¬ 
puos ,  Eurum  ,  Auftrum ,  Circium  &.  Boream,  ubi 
liquet  Circium  efle  ventura  flantem  ab  Occafu. 
Verum  non  eadem  eft  veterum  Inftrumentorum 
ratio ;  in  iis  Circius  pro  Borea ,  {eu  Aquilone ,  vento 
Septentrionali  faepilfime  accipiendus  eft:  quod  in¬ 
ter  ceteraprobant  ChartaWifrediComitisBarcin. 
an.  90 1 .  Mareae  Hifpan.  coi.  8  $  7.  Et  funt  affron- 
taliones  de  parte  Orientis  in  ipfo  torrente  de  Orreto . . . 
&  de  Meridie  in  ipfo  monte..  .  &  de  Occiduo  in  ipfo. 
vinea  ...  &  de  Circi  ipfo  alode  de  Girfolma.  Alia 
Caroli  Simplicis  ah.  92  2.  ibid.  coi. 845.  Termi¬ 
natur  vero  praditta  pojfejfio  a  parte  Orientis  in  termi- 
nio  Teudilanc  ,  d  Meridie  in  terra  S.  Felicis  ...  ab 
Occidente  in  terminio  Frugello  ,  a  parte  Cerei  in  rigo 
quod  difeurrit  a  Teudilane.  Alia  ejufdem  Regis  an. 
92Z.  ibid.  coi.  844.  Ab  Oriente  eft  terra  Alonis 
femina.  .  .  d  Meridie  terra  Gerundonis.  ...ab  Oc¬ 
cidente  terra  Carpionis ,  d  parte  Circii  terra  ipjius  Car- 
pionis.  Venditio  Ecclefiae  S.  Stephani  de  Grano- 
leriis  an.  9  7  2 .  ibid.  coi.  901  .Et  ajfrontat  ifta  Ec- 
clejia  ...de  parte  Orientis ,  vel  de  Meridie ,  &  de  Oc¬ 
ciduo  &  de  Cirii  in  terra  de  me  venditore.  Charta 
Conradi  Regis  ann.  1  064.  inter  Inftrum.  Gall. 

.  Chrift.  tom.  1.  pag.  77.  coi.  1.  Vinea  ipfa  quam 
dixi  Rotunda  ad  partem  Borei  venti  qui  ejt  Circius. 
Inftrumentum  MS.  venditionis  fadae  Priori  S. 
^Egidii  Arelat.  an.  1248.  Tenementum  incingitur 
ab  Occidente  cum  fylva  de  Pfalmodio ,  ab  Oriente  cum 
fylv  a  domini  de  Pofchenis  ,d  Circio  cum  Ifela ,  aven¬ 
to  Marino  (  Meridionali  )  cum  Roanillo.  Fundatio 
S.  Petri  in  monte  Verduni  apud  Stephanot.  to.  7. 
Fragm.  Hift.  MSS.  pag.  3  5  5-  Terminatur  iis  finibus 
d  mane  via  publica  ,  d  meridie  terra  S.  Martini  >  d 
fero  de  ipfa  hereditate,  d  Cercio  terra  Urfonis.  Sta- 
tutaRaymundiEpifc.Helen.  an.  1  3  80.  cap.  22. 
inter  Concil.  Hifpan.  to.  3.  pag.  604.  In  quibus 
tonfrontationes  neceffaru  habebuntur ,  illas  ponere  te¬ 
neantur  Orientis  &  Occidentis ,  S  eptemtrionis  &  Aqui¬ 
lonis  vel  Cercii ,  &  Meridiei.  Quamvis  alia  fintin- 
ftrumenta  bene  multa  in  quibus  Circius  pro  Aqui¬ 
lone  manifefto  fumitur ,  exftant  tamen  nonnulla, 
ubi  Circius  ab  Aquilone  diftindus  pro  Euro ,  qui 
flat  ab  Oriente  videtur  accipi , forte  quodaeftivus 
Oriens  prope  accedat  ad  Septentrionem.  Charta 
Gauzberti  Comitis  Rufcinonenfis  an.  9  z  z.  Mar¬ 
eae  Hifpan.  coi.  8 42.  Et  ajfrontat  ipfe  alodes  de 
parte  Cercii  in  termino  de  Baias  &  de  parte  Altani 
(  Meridiei )  ajfrontat  in  termino  de  Ortafano  ...» 
&  de  parte  Aquilonis  injungit  intermino  de  Alontef ca¬ 
pri.  Venditio  fada Templariis  an.  12 1  5.  Termi¬ 
natur  ab  Aquilone  cum  fylva  dominorum  de  Portu,  d 
Corina  (  Occidente  )  cum  fylva  Capituli  Magalona , 
avento  (meridionali )  cum  mari,  d  Circio  cum  jlagno. 
Circium  ventum  ab  antiquis  Gallis  pro  Deo  ha¬ 
bitum  docet  Seneca  ,  cui  etiam  templum  fecit 
Auguftus ,  eodem  tefte  ,  lib.  5 .  natur,  qu.  1  7. 

C1RCLARIA.  Leo  Oftienf.  lib.  i.Chr.  Caf.  cap. 
3  7.  Ingrejfi  EccleJiamS.  E  lia,  tui  erunt  quidquid  in¬ 
venerunt.  Inde  per  Cir clarias  in  ortum  dominicum , 
f  erque  pafcuarium ,  &c.  [  Murator,  in  Camilli  Pe¬ 
regrini  Hift.  Principum  Longob.  legit.  Circlarios. 
Vereor  ne  forte  fit  nomen  proprium.  ] 

f  CIRCOMCiNCTUS  ,  Circuitus.  Chartularium 
S.Sulpitii  Bituric.  Habet  menfura  m  circomcmttum 
perticas  xxim. 

CIRCUITIO.  Vide  Circada. 

CIRCUITOR.  Vide  Circitor  dcCircator. 

CIRCUITORES,  Haeretici ,  fic  didi,  quod  terras 


CIR  6  34 

circumirerit ,  &  quos  in  via  inveniebant ,  coge¬ 
bant  eos  ut  interficerentur  ab  illis,  dicentes  fe 
defiderare  pati  martyrium.  Philaftrius  libro  de 
haerefibus.  V  ide  Circumcelliones. 

H  CIRCUITOSA  Oratio  ,  Plena  circuitionibus  & 
ambagibus. Bern.  de  Breydenbacbltiner.Hierofol. 
pag.  24.  Scias  quod  oratio  JiCircuitofa  Jit  &  fuca¬ 
ta  vel  potius  manufalta ,  ojlendit  animum  quoque  non 
ejfe  Jtncerum. 

^CIRCUITUS  ,Pofleflionum  ambitus,  Quidquid 
circumquaque  poflidetur.  Charta  Bretiflai  Ducis 
Bohemiae  an.  1045.  apud  Ludewig.  to.  6.  Re- 
liq.  MSS.  pag.  5  2»  Contuli  eidem  Ecclefia  Circuitum 
meum  in  Pragenji provincia,  has  villas  cum  hominibus 
&  terris ,  fylvis  &  pratis  continentem  ,  &c.  Vide 
Cingulum  2 . 

CIRCULA.  Junda  inVita  B.  Margaretae  de  Cor¬ 
tona  n.  140.  ubi  Chriftus  fic  Margaretam  allo¬ 
quitur  :  ^u/re  vis  Jine  labore  mea  fuavitatis  gujlare 
dulcedinem  &  non  facis  Circulant  de  mea  humilitatis 
connubio ,  ...  &  de  ordine  paffonis. 

CIRCULAGIUM.  Computus  Ballivorum  Francide 
an.  1  3  3  7  De  Circulagio  ,feu  cerclagio ,  Lochiarum , 
quod  debent  fjoannes  de  Riparta  &  fjoannes  Alei  lier. 
Videtur  idem  efle  quod  ferchellum  in  Arefto  Pa- 
rifienfi  pro  teloneo  ,  foragio  &  ferchello  vino¬ 
rum  venditorum  Corbeiae  2  5.  Maii  ann.  1466. 
Ratione  j urium  &  deveriorum  fequentium  ,  fcilicet  fo- 
ragii ,  thelonei ,  &  ferchelli ,  Gallice  ,  for  age  ,  tonne - 
licu  &  fercbel ,  nuncupatorum :  qua  jura  pro  vino  per 
eos  in  quadam  domo  vendito  debentur.  Vide  Cerche z., 
&  Circadium. 

f  CIRCULAMEN  Anuli  ,  pro  Circulus  anuli ,  in 
Vita  B.  Edmundi  Cajituar.  Archiep.  apud  Mar- 
ten.  to.  3 .  Anecdot.  coi.  1782. 

f  CIRCULARE  ,  fj.ot.Tivm.  Gloff.  Lat.Graec.  Qua¬ 
tere  ,  indagare.  Item  in  circulum  rotare,  in  Gloflf. 
Gafp.  Barthii  exBaldrici  Hift.  Palaeft. 

CIRCULATORIUS  ,  Jjhd  lectulos  tornatiles  facit. 
Circulare ,  circumdare ,  tornare.  Joan.  de  Janua. 

Circulatorium.  GloflT.  Graec.Lat.  Ayvfm , Cir¬ 
culator.  Ayvflict ,  Circulatorium. 

CIRCULUS,  Hominum  coetus  colledus,  vox  La¬ 
tinis  Scriptoribus  frequens.  S.  Hieronym.  Dum 
audientiam  &  Circulum  lumina  jam  in  plateis  accen - 
fa  folverent  &c.  S.  Auguftin.  lib.  de  Utilitate  cre¬ 
dendi  cap.  9.  Dic  mtbi  utrum  Ji  quis  fabellam  li¬ 
benter  audiret , . . .  vel  in  convivio ,  vel  m  aliquo  Cir¬ 
culo  ,  ullove  confejfu  ,  videretur  ne  tibi  curiofus !  Lex 
Bajwar.  tit.  6  7.  §.  5 .  Cum  fex  in  Ecclefia  conjuret , 
&cum  12  .ad  jlaplum  Regis ,  in  Circulo  &  in  hajla , 
hoc  ejl ,  in  Ramo  ,  cum  verborum  contemplatione  con¬ 
jurare  jludeat.  Quo  loco  in  circulo,  videtur  efle  in 
hominum  coetu.  Circulis  coire ,  in  lib.  1  i.Cod.  Th. 
de  Haeretic.  Circuli  Cardinalium  ,  de  quibus  Ce- 
remoniale  Roman.  1.  3 .  pag.  324.  Vide  Haga. 

Circulus,  Areae  feu  campi  fpatium,  quod  pu¬ 
gilibus  duello  decertantibus  dabatur ,  in  Speculo 
Saxon,  lib.  1 .  art.  6  3 .  §.  6 . 7. 

Circulus  Aureus,  Coronae  fimplicioris  fpe- 
cies ,  quae  Patriciatus  infigne  erat  apud  Romanos, 
fub  Imperatoribus  Occidentalibus.  Leo  Oft.  1.  2. 
cap.  79.  Eidem  Henrico  IV.  Patriciatus  honorem  Ro¬ 
mani  contribuunt ,  eumque  pr ater  Imperialem  coronam , 
Aureo  Circulo  uti  decernunt.  Petrus  Diae.  lib.  4. 
Chron.  Cafin.  c.  119.  de  Lothario  Imp.  Ipfe  vero 
in  civitate  coronam  Circuli  Patricialis  accepturus  re- 
manlit.  Acerbus  Morena  in  Hiftor.  Rerum  Lau- 
deniium  pag.  1 1  7.  deFriderico  I.  Imp.  Sequenti 
igitur  proximo  die  Dominico  pradittus  Papa  Pafchalis 


6  35  CIR 

cum  fuis  Cardinalibus  in  ipfa  Ecclejta  S.  Petri  Mijfant 
honorifice  &  cum  magno  gaudio  celebravit ,  ipjoque  die 
in  capite  Imperatori  Circulum  Aureum  tantummodo 
impofuit.  S equenti  vero  die  Martis ,  in  quo  fuit  f e  fiam 
S.  Petri  ad  Vincula ,  pradictus  Dom.  Papa  Pafchalis 
Dom.  Fedehcum  Imperatorem  &  ferenijfimam  Augu- 
jlam  Beathccm  conjugem  fuam  ex  coronis  auro  punjfi- 
ino ,  &  multis  pretiojtjjimis  gemmis  decoratis  coronavit 
in  ipfa  Ecclejta  S.  Petri.  Circulum  etiam,  non  coro¬ 
nam  Regibus  tribuit  Chronicon  Montis-Sereni 
an.  1134.  Imperator  celebrat  Pafcba  Halverjlat ,  ubi 
quidam  de  Principibus  Danorum  Alagnus  nomine ,  ho- 
minium  ei  faciens ,  regnum  Dama  ab  ipjo  Juf cepit ,  & 
poftquam  pr afluit  juramentum.  Imperatori  ad  Eccle- 
Jtam  procedenti ,  Circulo  decoratus  Aureo,  gladium  pta- 
portavit.  An.  1 1  5  2 .  de  Friderico  Imp.  JjEui  proxi¬ 
mum  Pentecofle  Alerfeburg  celebrans,  Sueno  Regi  Da¬ 
cia  Circulum  Regium  conceffit.  Et  an.  1158.  Dux 
Bohemia  concefjojibi  ab  Imperatore  Circulo  nominatur. 
De  quo  Ducum  Bohemice  Circulo  ,  Wladiflao 
Duci  a  Friderico  Imp.  induito,  multa  commen¬ 
tatur  Bohuflaus  Balbinus  in  Epitome  Rerum  Bo- 
hemicarumlib.  3.  cap.  10.  14.  VitaS.  Conwoio- 
nis  Abbat.  Rotonenlis  num.  11.  Salomon  Rex 
(  Britanniae  Armoricae  )  appellatur ,  non  quod  revera 
effet  ;  fed  quia  Circulo  aureo  &  purpura ,  conceffione 
Car  oli  Augufti ,  utebatur :  idcirco  hoc  nomine  cenjeba- 
tur.  Vide  Familias  no  liras  Byzantinas  pag.  139. 
6c  Differt.  28  -  ad  Joinvillam. 

Circulis  aureis  Augullce  apud  Occidentales 
ufte  etiam  leguntur,  non  coronis.  Arnoldus  Lu- 
bec.lib.  6.  cap.  2.  de  uxore  Philippi  Suevi  Imp. 
Ibi  quoque  Regina,  regio  diademate,  non  tamen  co¬ 
ronata,  fed  ctrculata  proceJJit.Yide  Corona  Ducalis. 
Le  Roman  de  Garin  MS.  * 

EI  fu  vefiu  d’unpaille  Alexandrin , 

Et  en  fon  chef  un  Cbapelet  d'or  fitu 
Alibi : 

Le  Cercie  d'or  li  eri  el  chief  ajis. 

Circulus,  Orbiculatus  &  planus  dlCcm,  AJfette. 
Gregor.  Magnus  lib.  5.  Epiil.  5  6.  Coele  ares  vero 
&  Circulos  quos  direxifti ,  JuJcepimus. 

Circuli  Ferrei,  in  poenitentiam  ab  Epifco- 
pis  aut  Prefbyteris  olim  imponi  folebant,  iis  qui 
crimina  quaepiam  enormia commiferant,  qui  eos 
in  brachiis  induebant  ,  nec  deponebant,  donec 
pod  multas  peregrinationes  ad  Sandorum  fepul- 
cra  6c  memorias  miraculo  aliquo  folverentur. 
Liber  MS.  Miraculorum  SS.  Floriam  6c  Florentii : 
Confuetudine  antiqua  partibus  interioris  Fr ancta  ufque 
hodie  mos  inolevit ,  ut  quifquis  propinquiorem  Jibi  pa¬ 
rentem  gladio  jugulaverit ,  &  poflea  poenitentia  dubius 
ad  Pontificem  crimen  admijfi  facinoris  detulerit ,  ipfo 
decernente  Pontifice  ,  ex  ipfo  gladio  ferrei  nexus  compo¬ 
tiantur  ,  &  collum  peccatoris ,  venter  atque  brachia 
finclim  anneftantur  ex  ipjis  ferreis  vinculis :  Jlcque  de 
propria  patria  &  folo  patrio  pellatur :  interim  quonfque 
divina  pietas  eadem  vincula  f  olvi pracipi at, primum  Ro¬ 
ma  ,  dehinc  per  diverfa  Santtorum  loca  veniam  crimi¬ 
nis  efflagitando  peregre  proficifci  cogitur.  Decjufmodi 
circulis  poenitendum  agunt  Capitulare  Aquif- 
granenfe  an.  789.  c.  77.  Capituli  1 . incerti  anni 
cap.  4  5 .  6c  lib.  1 .  Capitul.  cap.  7  9 .  ubi  de  i  is  qui 
nudi  cum  ferro  vadunt ,  &  dicunt  fe  data  Jibipoeniten- 
tia  ire  vagantes ,  &c.  Florum  meminere  praeterea 
Scriptores  complures,  Gregorius  Turonenf.  de 
Gloria  Confeff.  cap.  8  7.  de  Vitis  Patr.  cap.  1  5. 
Bertha  Sanctimonialis  in  V ita  S.  Adeiheidis  num. 
zGRudolphusFuldenfisin  Vita  S.  Liobae  c.  25. 
Vita  S.  Medardi  es  Cod.  Relbac.  c.  1 4.  tom.  8. 


CIR  636 

Spicilegii  Acher.  VitaS.  Willibaldi  cap.  38.  n.  7. 
apud  Gretzer.  Metellus  in  Qujrinalib.  Charta  A1- 
fonfi  Regis  Hifpan.  apud  Bivarium  in  Addit. 
S.  Braulionis  p.  65.  Rodolphus  Trotarius  lib.  5. 
Miracul.  S.  Benedidi  num.  19.  Vita  S.  Nicetii 
Epifc.  Lugdun.  num.  8.  Ada  S.  Qujrini  Mart. 
num.  zi.  Ada  S.  Willelmi  pueri  Mart.  num.  2. 
Flift.  Relationis  S.  Richarii  num.  14.  Altfridus 
in  VitaS.  Ludgeri Epifcopi  Mimigard.  num.  20. 
Radulfus  in  VitaS.  Richardi  Cicedr.  lib.  1.  num. 
98.  Miracula  S.  Remacli  cap.  3.  Hillor.  mortis 
S.  Leonis  IX.  PP.num.  1  o.  Miracula  S.  Bavonis 
lib.  3  .  Miracula  S.  Galli  c.  3  4.  Reinerus  in  Ca¬ 
talogo  Haereticor.  pag.  9 2.xMiracula  S.  Walbur- 
gis  num.  4.  Vita  S.  Apiani  Monachi  num.  13. 
Matth.  Wcdmonad.  pag.  3  5  3 .  Vita  S.  Joannis 
Abb.  Reomaenlis  num.  6.  Vitaejufdem  ex Rove- 
rio  num.  3.  Vita  B.  Stephani  Abbatis  Obalin. 
lib.  1 .  cap.  24.  Synaxaria  in  S.  Arfenio  1 3 .  De¬ 
cembris ,  Mensa  in  S.  Aeacio  26. Novembris ,  in 
S. Theodofio  Antiocheno  11.Jan.6t  5-Febr.  in 
S.  Romano  Cilice  9.  Febr.  in  SS.  Cyro  5c  Marama 
2  8.Febr.  2 3. Mart. in  S.  Georgio, Mirae. S.  Adal- 
bertiEgmund.  cap.  26.  Folcard.  de  Mirae.  S.  Bcr- 
tini  cap.  4.  lib.  2.  cap.  z  5.  Joannes  Mcnach  in 
Vita  S.  Bernardi  Pcenitent.  num.  1  1.  Miracula 
S.  Winoci  cap  15.  16.  Mirae.  S.  Bertce  c.  1 .  6. 
Aimoinus  lib.  2.  de  Miracul.  S.  Germani  c.  1  3. 
[Hid.  Rotoneniis  Monalterii  cap.  1.8.]  Leges 
Alfonfins  parte  1.  tit.  4.  lege  20.  6cc.  His  ad- 
dendaqushabet  Petrus  Damiani  lib.  1 .  Epift.  9. 
1  9.  lib.  5.  Epiil.  8.  lib.  6  Lpiit.  :  8.  30.  lib.  7. 
Epilt.  1  9.  ubi  de  vilis  piis  qui  ultro  ferreis  cir¬ 
culis  brachia  ac  corpus  circumcingebant.  Adde 
S.  Hieronym. Epiil.  22.  cap.  1  2.  ' 

Circulus  Solidi.  Ed  titulus  in  Cod.  Theod. 
lib.  cf.Si  quis  folidi circulum  exterioremincideht ,  &c. 

Circuli  Signorum,  Qm  funium  Campanarum 
extremitati  apponi  folent,  6c  quos  ampleduntur 
qui  eas  pullant.  Hariulfus  lib.  3.  cap.  3.  Septem 
ex  are  circuli  ad  Jigna  pendentes  argentei  5.  reliqui  ex 
auricalco.  [  Idem  lib.  2.  cap.  10.  Clocca  optima 
quindecim  cum  earum  Circulis  quindecim.  Armillas 
Campanarum  funibus  pendentes  vocat  Adreval- 
dus  in  libro  de  Miraculis  S.  Benedidi  cap.  26.  ] 

Circulus.  Tabularium Ecclefise  Augudodun.an. 
937.  Adiffa  S.  fj oh  annis  aut  redimat  den.  1 .  Circu¬ 
los  1  2  .prouvatia  avena  mod.  1 .  menfe  Adart.  Tabu¬ 
larium  S.  Remigii  Remenfis :  Summa  . .  .facula¬ 
rum  9  77-  perticarum  Circulorum  157.  fcindularum 
99  5 .  axilium  98  7.  Ubi  circuli  videntur  elfe  qui 
ad  cupas  dicuntur  in  Lege  Wihgot.  lib.  8.  tit.  3  . 
C  8.  ided,  quibus  cupae  colligantur.  Tabular. 
Prioratus  de  Domina  in  DcJphinatu  fol.  108.  Et 
5.  fextarios  avena  de  Caballaco ,  per  vindemias  2.  Cir¬ 
culos  plicatos  ad  tinam ,  &c.  Occurrunt  eadem  ver¬ 
ba  fol.  127.  [Vox  Circulus  pro  vinculo  dolii  paf- 
fim  legitur  ,  ut  apud  Lobinellum  inHid.  Britan. 
tom.  2.  pag.  399.  in  TabularioS.  Vincentii  Ce- 
noman.  non  femel ,  in  Charta  Ludovici  Pii  ann. 
8  3  2.  in  Hid.  San-Dionyliana  Felibiani  pag.  lii. 
6cc.  Sed  6c  apudPlinium  ,  ait  enim  1 4.  2 1 .  Cir¬ 
culis  vafa  cingere.  ] 

Circulus,  I ndrumenti  mufici  fpecics.  Lex  An- 
gliorum  6c  Werinor.  tit.  5.  §.  20.  Jfiuiharpato- 
rem  ,  qui  cum  Circulo  harpare  poteft ,  in  manu  per cuf- 
ferii,  &c.  \ 

CIRCUMACTUS  A  r  atri  ,  quinque  aut  fex  pe¬ 
dum  latitudo ,  qua  fcilicet aratrum  eat, apud  Ag- 
genurn  deLimitib.  agror. 


CIRCUMCELLIONES.  Papias :  Circumcelliones  di¬ 
cuntur  ,  qui  fub  habitu  Monachorum  usquequaque  va¬ 
gantur.  S.  Auguftinus  in  Pfal.  132.  Circumcelliones 
dicti  funt  qui  circum  cellas  vagantur  :  J 'olent  enim  ire 
hac  atque  illae ,  nufquam  habentes  [edes.  Ab  eo  fum- 
pfit  quae  de  iis  habet lfidorus.  Optatus lib.  3. de 
Circumcellionibus :  Cum  hujiifmodi  hominum  genus 
ante  unitatem  per  loca Jingula  vagarentur.  Monachus 
Sangallenf.  lib.  1.  de  Carolo  Magno  cap.  8-  Cum 
autem  itinerando  veni flet  Car  olus  ad  q  itandam  gran¬ 
dem  bajilicam ,  &  quidam  Clericus  de  Circumcellioni¬ 
bus  ignarus  di fcip litu  Caroli  in  chorum  ultro  intraret , 
&c.  Meminit  pariter  Circumcellionum  Vidor  Vit. 
lib.  3 .  de  Perfecut.  Vandal.  in  Edido  Hunnerici 
Regis.  De  iis  etiam  intelligendus  canon  42. 
Synodi  Trullanae.  Ttu^ao-uvd.yovle;  dicuntur  in  Co¬ 
dice  Canon.  Eccl.  Afric.  cap.  <5  3 .  De  iis  praeterea 
agit  S.  Hieronymus  Epift.  22.  Concil.  Calched. 
Ad.  1  5.  can.  4.  Vide  Concil.  Tolet.  VIi.  can.  5. 
KuK\dfici  ,  in  Syr.odicaOrientalium  ad 

Theopllilum  Imp.  fttVcPcy.ovciXcl  7r(pflpt%cvT e?  JJ.CCTHV y 
apud  Nilum  lib.  3 .  lipibt.  1  19.  dicuntur. 

Circumcelliones,  etiam  didi  haeretici  qui¬ 
dam,  infano  amore  martyrii  iemetipfos  perimen¬ 
tes  ,  ut  martyres  vocentur.  Ita  ifidor.  lib.  8.  Orig. 
Hos  Circitores  vocat  Philailrius  in  Catal.  haerefi. 
fedan  ii ,  quos  etiam  C  rcumceiliones  vocat  lex  5  2 . 
Coi.  Theod.  de  Haereticis ,  videant  dodiores. 
Certe  ibi  inter  infimae  fortis  homines  inter  Dona- 
tiftas  deferibuntur ,  &  a  S.  Auguftino  lib.  deHae- 
rcf.  cap.  69.  dicuntur  etiam  fuiflfe  genus  homi¬ 
num  agrefle  &  famofum ,  non  folum  in  alios  im¬ 
mania  facinora  perpetrando ,  fed  nec  fibi  eadem 
infania  &  feritate  parcendo.  Nam  per  mortes  va¬ 
rias  ,  maxime  praecipitiorum  &  aquarum  & 
ignium ,  feipfos  necare  confueverunt ,  &  in  ip- 
fum  furorem  alios  feducunt ,  ut  feipfos  occidant, 
&c.  Idem  Auguftinus  lib.  1.  contra  Gaudentium 
cap.  28.  hos  fic  appellatos  feribit,  quod  maxime 
ab  agris  vacantes ,  &  victus  fui  caufa  cellas  circum¬ 
irent  ruflicanas.  De  illis  Circumcellionibus  pafiim 
idem  Auguftinus  Epift.  48.  50.  61.68.  Con¬ 
tra  Parmenian.  lib.  1.  cap.  1 1.  Contra  Crefcon. 
lib.  3.  cap.  42.  47.  Collat.  Carthag.  3.  cap. 
174.  281.  Poffidius  in  Vita  Sandi  Auguftini 
cap.  10.  1 1  vAudor  Praedeftinati  lib.  i.haerefi 
69.  &c. 

%  1.  CIRCUMCISIO  ,  Tertia  ex  novem  partibus 
hoftiae  in  Mifla  Mufarabica.  Vide  Hoflia. 

2.  CIRCUMCISIO ,  Praeputium.  Itinerarium  Bur- 
degalenfe  :  Ibidem  fjefus  filius  Nave  circumcidit  filios 
Ifrael ,  &  Circumcijiones  eorum  fepelivit. 
f  CIRCUMFERENCI ALITER,  Quafi  linea cir- 
cumduda,  a  Gallico  Circumferente ,  Circumdu- 
dio.  Legitur  apud  Ludewig.  tom.  1.  pag.  375. 
CIRCUMFLEXUS.  Rifferus  Prior  Cartufienfis  in 
Statutis  antiquis  ejufdem  Ordinis,  1 .  part.  cap. 
8.§.  9.  Exorcifmus  autem  falis  &  aqtu  non  habet  in 
fine  verfum  ,  fed  Circumflexum.  Cap.  50  .In  verjtbus 
qui  h aberit  interrogationem  &  Circumflexum ,  non  in¬ 
cipit  modus  interrogationis ,  nijt  poft  Circumflexum. 

^1  CIRCUMFORANUS  ,  JJEti  advocationum  caufa 
circum  fora  &  conventus  vagatur.  Papias  MS.  Bitu- 
ric.  poftlfidorumlib.  1  o. Orig.  Circumforaneus  di¬ 
citur  Latinis. 

C1RCUMFOSS ARE,  Circumfodere.  AladoxTor- 
mul.  Anglic.  pag.  378.  jflfluam  tamen  dictam  partem 
bofcinec  afl artare  poterimus  nec  Circumfo flare. 

^1  C1RCUMLATERUS ,  Circumflans.  Vita  S.  He- 
riberti  Archiep.  tom.  2.SS.  Martii  pag.  46 9.  Hoc 


CIR  638 

fchemate  d  Circumlatero  Pr&filum  agmine  perducitur 
ad  Petri  limina. 

H CIRCUML1T  AS,  C  irum  fluminis.  P  apias  MS.  f.  le¬ 
gendum  Circum  littus. 

C1RCUMPAG ENSIS  ,  Accola.  Miracula  S.  Ma- 
joli :  Ciicumpagenfes  &  ex  alienis  terrarum  locis  ve¬ 
nientes. 

CIRCUMPEDES.  Agraatius :  Circumpedes  funt  obfe- 
qttia  fervorum  :  antepedes ,  vel  antipodes  ,  amicorum. 
Ita  etiam  Papias. 

Circumpedes,  Alia  notione,  Ecclefiaftici  cap. 
45.  1  o.  Circumpedes  '&  femoralia  &  humerale po- 
fa.it  ci ,  &c.  Ubi  Mamotrcdus  :  Circumpedes ,  id  eft, 
fandaliavel  mala  granata,  &c.  Graeca  Edit,  nepima- 
A>7,  t7rofj.lJ'ct ,  &c.  Joan.  Drufius  :  Fe¬ 

moralibus ,  topatalan ,  &  epomide ,  &c. 

f  C1RCUMPORTICATIO  ,  Circuitus  porticus, 
in  Lege  3  7.  §.  1 .  Dig.  de  Relig.  &  fumt.  funer. 

CIRCUMROTATUS.  Hiftoria  Epifcop.  Autifiod. 
c.  53.  Tua  prctioJi(fima  pallia  mille  [olidorum  pretii 
conflantia ,  quorum  unum  viridis  coloris  leonibus  multi¬ 
coloribus  Circumrotatis  fulget  :  fecundum  imaginibus 
Regum J militer  Circumrotatis  regali  modo  equitantium 
pollet:  tertium  quoque  leonibus  auricoloribus  Circumro¬ 
tatis  ajpicientibus  arridet .  Joannes  Diaconus  in  Vita 
Gregorii  Magni  lib.  4.  cap.  84.  In  abfcidicula  Gre- 
goriusin  rota  gypfea  pictus  oflenditur ,  &c. 

C1RCUMSOC1US.  Aurei.  Vidor.  in  Epit.  in  Con- 
ftantino  Magno :  Annibalianus  Delmatii  C&faris  con- 
f  anguineus ,  Armeniam  ,  natione  fqtte  Circumfocias . . . 
rependas  habuit.  [  Id  eft ,  finitimas.  ] 

fCIRCUMSTANTIONATUS  ,  Gall.  Circonflan- 
cic.  Dionyf.  Carthu C  [Juratio  debite  Crcumftantio- 
nata  ,  id  eft,  Jusjurandum  juftis  circumflandis 
moderatum  ac  definitum.  Ita  Goclen.  inLexico 
Pfiilof. 

CIRCUMTEXTUS ,  Veflis  fpecies,  qua  Grate  Cyclas 
dicitur :  d  ilium  quod  Jit  rotundum  pallium.  Papias. 

f  CIRCUNICULA,  f.  pro  Saumcula ,  vel  potius 
Sarcinula ,  apud  R ymer.  to.  1 2 .  pag.  575.  coi.  1 . 
Cum  bogeis ,  manticis ,  far  de  Ilis,  Cir  cuniculis ,  joca¬ 
tibus  ,  &c. 

^  CIRCUNSTANTER  ,  Circumfpede ,  attente. 
Maceriae  Infulx  Barbarae  to.  1 .  pag.  2  5.  ex  Vita 
S.  Lupi  Archicp.  Lugdun.  JJTuam  prudenter  igitur 
&  Circunflanter  in  fui  jiliorumque  vigilantia  perflue¬ 
nt  ,  poffibile  non  eft  nofhut  facultatis  evolvere. 
CIRCUO.  Vide  Cire  are  in  Circa  3  . 

CIRCUS,  Circulus,  confeflus.  Hugo  Flaviniacen- 
fis  in  Chronico  an.  1 1 00.  flu  dicto  Concilii  ad  pri¬ 
mani  Abbatis  Divionenjts  vocem  de  Abbatia  inveftitus, 
aftaniibus  Canonicis  Eduenjibus  &  laudantibus  ,cappa 
&  baculo  donatus ,  in  Circo  rejidere  juflus ,  poflfoluto 
Concilio ,  ad  propria  fum  remiflus. 

C1RCUTA.  Vide  Circada. 

CIRCUTARE.  Vide  Cire  are  in  Circa  3. 

•jfCIREA,  Stercus ;  unde  nos  ea  qua  ab  ore  abicimus , 
excreare  dicimus ,  id  eft  ,  expuere.  Papias  MS.  Bitur. 
&  Gloffar.  Sangerman.  MS.  n.  501. 

CIREMUM  ,  lnteftinum gallinae,  fedmendofe, 
ut  dicitur  in  ZAcrium. 

CIRET1CUS,  Chirurgus.  Vita  S.  Bernardi  Pce- 
nit.  to.  2.  SS.  Aprilis  pag.  69 1 .  &  694. Noviflime 
burgum  S.  Audomari ,  non  orationis  caufa  neque  meri¬ 
torum  S.  Bernardi ,  quin  potius  ut  pes  ejus  ab  findere¬ 
tur  ,  adivit.  Dum  igitur  Cireticos  domi  parentum  & 
amicorum  exfpettat ,  &c. 

CIR1CSETUM,  Cyricseat, Circset,  Chir- 
c  h  e  s  e  t  ,  &c.  V edigal  Ecclefiafticum,  ex  Saxon. 
Cyjfiic,  Ecclefia,  Bafilica,  Kvycaov,  &  pceat,  cen- 


639  CIR 

fus ,  vedigal.  Gloffar.  ad  Leges  Anglic.  Cyjiic- 
yeat ,  Ecclejia  cenfus.  Alii  a  Cyjpic  &  paet>  de¬ 
ducunt.  Eft  autem  faet»  Saxonibus  femen.  Ita 
Cypicyaeto,  erit  femen  Ecclejia,  quod  alii  paflim 
vertunt  Primitias  feminum.  Kanutus  Rex  Dano- 
rumapud  Inguifum  pag.  894.Radulfum  de  Di- 
ceto  an.  i  o  3  i .  Willelmum  Malmefbur.  de  Geft. 
Angl.lib.  2.  cap.  x 1.  &  Florent.  Wigorn.  p.  621. 
Et  mediante  Augufto  (  folvantur  )  decima  frugum , 
&  in  fefiivitate  fandi  Martini  primitia  feminum  ad 
Ecclejiam ,  in  cujus  parochia  quifque  degit ,  qua  An- 
g/icr  Cyricfceat.£/>/>*//4wr«r.[Charta  Margaretae  Co¬ 
tti  itiffae  Warwici  in  Hili.  Harcur.  tom.  4.  pag. 
2223.  Sciatis  me  dedijje . . .  Monachis  prafatis  totam 
decimam  de  agnis ,  cafeis  &  velleribus ,  &  de  porcel¬ 
lis  ,  &  de  pafnagio  &  de  vitulis ,  &  de  rufehis ,  &  de 
faldranis,  &  de  Cbiricfetis.]  Cujufmodi  autem  effet 
is  cenfus ,  docet  Fleta  lib.  1 .  c.  47.  §.  2  7.  Chtr - 
ch effet ,  certam  menfuram  bladi  tritici Jignificat ,  quam 
quilibet  olim  fanda  Ecclejia  die  S.  Alartini  ,  tempore 
tam  Britannorum ,  quam  Anglorum  contribuerunt.  Le¬ 
ges  Inae  Regis  Weftfaxiae  cap.  4.  Ciricfeatta  red¬ 
dita  Jint  in  jefto  S.  Martini  :  Ji  quis  hoc  non  com¬ 
pleat  ,  Jit  reus  60.  folidorum  ,  &  duo  decuplo  red¬ 
dat  ipfum  Ciricfcattum.  Et  c.  6  2.  Cyricfeattum  debet 
reddere  homo  d  culmine  &  manjione  ubi  rejtdens  erit  in 
Natali.  Leges  Henrici  I.  cap.  1 1 .  Jf)ui  Chericfea - 
tum  tenebit  ultra  fejlum  S.  Martini ,  reddat  eum  Epi- 
fcopo ,  &  undecies  per folv  at ,  &  Regi  i.folid.  Perpe¬ 
ram  apud  Malmelburienlem  ,  editum  Curejcet. 
Plures  tamen  Magnates  poli  Romanorum  adven¬ 
tum  illam  contributionem  fecundum  veterem 
Legem  Moyfi,  nomine  primitiarum  dabant :  prout 
in  brevi  Regis  Kanutiad  Summum  Pontificem 
tranfmilfo  continetur ,  in  quo  illam  contributio¬ 
nem  Chircfed  appellant,  quafi  femen  Ecclefiae. 
Et  vetus  Scheda  Gallica  apud  Lambardum  :  Chir- 
feed  ,  ou  Chirceomer ,  ou  Chirceamber ,  fut  un  certein 
rent  de  bled  batu  ,  que  chefcun  home  devoit  al  temps 
des  Brytons  &  des  Englez.  porter  a  lour  Eglife  le  jour 
feint  Martin.  Verum  Spelmannus,  Welocus,Som- 
nerus,  &  alii  linguae  Saxonicae  peritiores  hanc 
damnant  interpretationem  ,  prioremque  ample- 
duntur.  Vide  Concilium  ^Enhamenfe  an.  1009. 
can.  1  x.  Monaflicum  Anglic.  tom.  2.  pag.  986. 
&  infra,  Eleemofyna  aratri.  [ObfervatKennettus 
in  Gloffario  ad  calcem  Antiquitat.  Ambrofden. 
voces  has  Cirifcetum,  &c.  non  modo  fumtasfuifle 
pro  Blado  ,  fed  etiam  pro  volatilibus  aliifque  fi- 
lnilibus  rebus  Ecclefiae  folut  is ;  fic  in  lnquifitio- 
ne  reddituum  Abbatis  Glallonbur.  an. ‘1201. 
Manerium  Glafton.  reddit  per  an.  in  gabulo  vn.  hb. 
vi.  fol.  11.  den.  ...In  Churchfcet  lx.  gallinas  &  fe¬ 
men  frumenti  ad  tres  aeras.  ] 

I .  CIRICUS,  Cera,  Gall.  Cire.  Charta  Raufini  To- 
lonenlis  Epifcopi  an.  1205.  apud  Guefnaium 
in  Annalib.  Mallii.  Cum  lampade  de  Cirico  albo. 

%  2.  CIRICUS,  ipso  Sericus  ,  bombycinus,  paflim 
occurrit.  Pannus  de  Cirico  ,  in  Tranfadione  inter 
Abbatem  &  Monachos  Cralfenfes  an.  1351.  ex 
libro  viridi  fol.  5  3.  Copertorium  de  Cirko  viridi  li- 
flatum ,  in  Teflamento  Beatricis  Vicecomitiffae 
Narbonae  an.  1367.  apud  Marten.  to.  1 .  Anecd. 
coi.  1515.  Cum  tino  cordone  de  Cirico ,  in  antiquo 
Ceremoniali  MS.  B.  M.  Deauratae.  Mappa  de  Ci¬ 
rico  albo,  in  Inventario  Ecclefiae  Anic.  an.  1 444. 
Cum  cera  viridi  &  laqueo  Cirico ,  figillatae  litteiae, 
apud  Rymer.  tom.  7.  pag.  5  29.  &c. 

«[  C1RIOCORILLA,  Ornamentum,corona. Papias  MS. 

■C1RIGLUS,  pro  Cereolus.  Charta  an.  1 197.  apud 


CIR  640 

Petrum  Mariam  Campum  in  Hiftor.  Ecclef.  Pla¬ 
cent.  Dare  fngulis  annis  i  2  .Ciriolos  cera  quifqtie  il¬ 
lorum  quantitatis  unius  libra  cera. 

CIRISTARE,  Populum  alloqui.  Gloffar.  Vet.San- 
german.  MS.  n.  501.  Papias  MS.  habet :  Ciritat , 
populum  alloquitur. 

^ CIRIX  ,  Sericum ,  bombyx.  Tcllam.  Guillelmi 
de  Turre  Epifc.  Ruthen.  an.  1461.  apud  Baluz. 
to.  2.  Hili.  Arvern.  p.  726.  Lego  C  afui  am  meam 
Ciricis  pertici  coloris.  Vide  Ciricus  2. 

CIRLISCUS.  Vide  Ceorlus. 

f  CIRLISTUS.  Vide  Cyrliftus. 

CIRMANAGIUM  &  Cirimanacium,  vulgo 
Cirmenage  ;  Cenfus,  feu  vedigalis  fpecies  in  Be- 
neharnenfi  Principatu.  Joannes  XXII.  PP.  to.  3. 
Epift.  1559.  Molendinum  etiam  de  fjuf eo ,  &  Ctr- 
managia ,  qua  prafati  Vicecomes  (  Beneharni )  &  ejus 
uxor  habebant  in  locis  de  Montem  arti  ani,  &c.  Charta 
Gaftonis  Vicecom.  an.  1282.  apud  Maream  in 
Hiftor.  Beneharn.  lib.  5.  cap.  28 .  C  en fum  totius 
villa,  quod  vocatur  vulgariter  Cinmanat^e.Vide  eum- 
dem  lib.  7.  cap.  15.  num.  4.  cap.  30.  num.  3. 
[An  cenfus  ille  non  idem  eft,  quod Bonagium  , 
Gall.  Bornage  ?  quod  jus  iis  competitqui  metas  in 
agris  defigunt ,  quodque  Cerquemage  vocatur  in 
Confuetudine  Peroncnfi.  Vide  Circamanaria.~\ 
CIRNEARIUS ,  Figulus ,  in  Gruteri  Inscriptio¬ 
nibus  pag.  643.  num.  2.  Eft  a  Cirnea ,  Plauto, 
Vas  vinarium. 

CIROCLEUS.  Vide  Cbiroxleus. 

f CIROGILLINUS.  Videpo {^Chirogryllus. 

fXIROGRAFER,  vel  Cirograferus,  pro 
Chirographarius,  apud  Rymer.  to.i  1.  p.  648.  coi.  1. 
Secretarium  Cirograf erumque  ac  Amb  affator  es ,  &c. 

fClROGR  AFFATA  CHARTA,  ClROGRAfFUM, 
Cirographum,  non  femel  occurrunt  in  In- 
ftrumentis  aetatis  mediae,  pro  Chirographum ,  &c. 
Vide  in  hac  voce. 

CIROGRILLUS.  Vide  Chirogryllus. 
CIROGRISSUS,  pro  Cirogrillus,  infra  in  Claperius. 

^  CIROGULUS ,  Idem  ,  in  Gloff  ad  calcem  novae 
Gall.Chrift.  to.  2.  coi.  504.  advocem  Almutia. 

•[[  CIROLOGUS,  Chirurgus.  Miracula  B.  Henrici 
Bauccn.  tom.  2.  Junii  p.  391  .Teftis  dereftaura- 
tione  ofjis  magifter  Francifcus  Cirologus  ,  qui  tentavit 
ipjtus  tibiam  &  os. 

^fCIRORGUUS ,pro  Chirurgus.  Statuta Arelat. 
MSS.  art.  139.  Nullus  medicus. ..  veniat  operari  in 
hac  villa ,  nifi  primitus  fuerit  per  unum . . .  Cirorgujfm 
examinatus. 

^  CIROTEC  A ,  pro  Cbirothec a.  Legitur  in  voce  Le- 
ttrinum  &  in  antiquo  Ceremoniali  MS.B.M.  Deau¬ 
ratae  :  Pradifti  pifcatores  tenentur  dare  cirotecas  Jive 
Gans  diverjis  per fonis  praditt a  Ecclejia  ,  &c.  Vide 
Chirotheca. 

^1  CIROXARE',  Circumdare.  Papias  MS.  Vetus 
Gloffar.  Sangerm.  MS.  n.  501.  habet,  Ciroxere  , 

Circumdare. 

i.CIRPUS.  Charta  Philippi  deMonteforti  Dom. 
Tyri  pro  Communia  villae  de  Caftris  in  Occita- 
nia  ann.  1 16  4.  JIuilibet  de  ditta  univerjitate  volens 
potejl  in  ipfa  villa  de  caftris  facere  feu  tenere ,  vel  exer¬ 
cere  falinum  pro  voluntate  fua ,  dummodo  nobis  &  no - 
ftris  fucc e foribus  pro  quolibet  falino  exercitores  illius 
falini  folvant  pro  cenftt  annuo  quolibet  duo  fextaria  fa¬ 
lis  ,  &  fuos  Cirpos ,  prout  eft  battenus  ujitatum. 

2.  CIR[PU  S,  pro  Scirpus ,  Ju  ncus  enodis ,  apud 
Rymer.  to.  8.  p.  6  34.  coi.  2.  De  quolibet  batelli 
cutn  Cirpis  onerato  venalibus  unum  obolum. 
CIRRIGL1NON.  Vide  Chirogryllus 

%  CIRSUM, 


64i  CIS 

CIRSUM  ,  Genus  vehiculi.  Papias  MS.  Additur  in 
G  loliario  Sangerm.  MS.  n.  501.  Cirfum  ,  Carpen¬ 
tum.  Lege  Carpentum.  Latinis  GJium  vehiculum  eft 
duabus  dumtaxat  rotis  inltrudum.  Pro  Cijium  f. 
inendofe  feribitur  Cirfum  in  locis  citatis. 

«5{  C1RURGICUS,  Chirurgus.  Medici  fi  Cirurgici , 
in  Capitulis  General.  MSS.  S.  Vidloris  Mallii.  Prae¬ 
terea  legitur  in  Litteris  Philippi  III.  Franc.  Regis 
ann.  1  2 78  -  &  in Hift.  Dalphin.  tom.  2.  p.  283. 

CIS  A.  Charta  Italica  fub  ann.  1028.  feripta,  apud 
Puricellum  in  AmbrofianaBafilica  p.  359.  Cuba¬ 
ret  ab  ipfo  campo  fi  ab  ipfa  capella  da  mane  f  ancta 
Maria ,  da  meridie  Petri  de  Saravia :  fi  area  fi  ipfa 
capella  cum  eodem  campo  infimul  per  men furam  ju- 
jlam  ,  cum  Cifa  fua  vigias  tres  nominative ,  quas  mi¬ 
hi  campo  ipfo  ante  bos  dies  per  chartam  venditionis 
advenit.  Ubi  pro  vigias,  legendum  puto  jugias. 
Vide  in  fjugia.  De  Cifa ,  nihil  luccurrit.  Vide  Af- 
jifa.  \_CiJia  &  CHa.] 

C1SALPINARE ,  Cis  alpes  ire.  LaurentiusLeodien- 
fis  inEpifcopis  Virdunenfibus:  Hic  cfi,  inquit (\? P.) 
qui  gratia  majoris  honorem  fi  reverentia  potiaris  favo¬ 
rem  Gallicanis  ,  omnibus  ,  ex  quo  Cifalpinavi ,  nobis 
exhibuit.  Vide  Tr an fal pinare. 

1 .  CISARA ,  Cicera  ,  Leguminis  fpecies :  Gallis  Vef- 
fe.  Occurrit  in  Chronico  Willelmi  Thorn. 

2  .CISARA  ,  C 1  s  er  a  ,  pro  Sicera  ,  Genus  potio¬ 
nis  ,  vulgo  Cidre  ,  apud  Rymer.  tom.  9 .  p.  565. 
coi.  1 .  Necnon  de  qualibet  pipa  Cifara ,  cervijia ,  &c. 
Chartular.  Gemetic.  tom.  3.  p.  1  7.  Occafione  vi¬ 
norum  ,  bl adorum ,  Ciferarum ,  cervifiarum ,  potuum , 
bibariorum  feu  aliarum  rerum. 

CISCI ,  IvVa ,  Cis.  Supplem.  Antiquarii. 

«R  CISFRET ARE ,  Transfretare.  Locus  eft  in  In¬ 
curvare. 

«[  CISIA,  Vedigal ,  tributum.  Leges  Jacobi  II.  Re¬ 
gis  Majoric.  inter  Ada  SS.  Junii  to.  3  .p.  lxx.  Con¬ 
cedimus  ut  poffit  alicubi  talliam  vel  Cifiam  vel  quam- 
cumque  aliam  contributionem.  ...ad  tempus  certis  ho¬ 
minibus  ,  imponere.  Vide  Cifa ,  Cir-a ,  &  Ajfifa. 

f  CISIARIUS.  Vide  Carrucarius. 

CISIL  ,  Teltis ,  obfes.  Vide  G  files. 

CISIMUS.  Matthaeus  Paris  ann.  1248.  Dedit  eis  ve- 
fies  pretiojijjimas ,  quas  Robas  vulgariter  appellamus , 
de  efcarleto  praelecto ,  cum  penulis ,  fi  fururiis  de  pel¬ 
libus  variis  Cfimorum.  Bernardus  Silvefter,  Poeta 
eximius ,  uti  ait  GervafiusTilleberienfis,  part.  3 . 
Otior.  Imper.  MS.  cap.  4 6. 

GJimus  ebr effit ,  fi  vefttura  potenter 
Marturis ,  fi  fpolio  non  leviore  Bever. 
Rhenanus  lib.  2 .  Rer.  German-  pag.  9  5 .  de  Legi¬ 
bus  Francicis  :  Nemo  pluris  vendito  aut  emito  quam 
fagum  optimum  fi  duplum  9.  fol. fimplex  10.  vilius 
autem  minoris  :  roccum  Mar trinum  feu  optimum  30. 
folid.  Sifmufilum  optimum  10.  folid.  fic. 

C1SMA ,  pro  Schifma ,  Gall.  d  chifme  Vide  locum 
in  Pbarifeare. 

CISMARINftl  Partes  ,  Partes  cis  mare ,  ut  Tranf- 
marina,  trans  mare,  in  Tranfadione  inter  Carol.  I. 
Comitem  Provincia1  &  Fr.  Feraudum  de  Baralfio 
Commendatorem  Flofpit.  S.  Johannis  Flierofol. 
ann.  1262.  ex  Schedis  Proefidis  de  AIa~augues. 
C1SOR  ,  Scifior,  farcinator ,  Gall.  Tailleur.  Mau- 
ritius  Gaufridi  in  Vita  S.  Yvonis,  tom.  4.  Maii 
pag.  593.  Cum  pro  fe  quandam  tunicam  feciffet ,  ei - 
que  diceret  Cifor :  Induite  eam ,  ut  videamus  fi  bene  fa- 
ita  fit.  Alter  locus  exftat  in  Selda.  Vide  Cijfor. 
CISORIUM.  Vide  Cijforium. 

«51  CISPECTATICUM,  Cispitaticum.  Vide 
Cefpitaticum. 

Tom.  II. 


CIS  641 

%  CISSFR  ,  pro  Cicer.  Species  leguminis,  Gall.  Pois 
cbiche.  Occurrit  in  Tranfad.  Abbatis  &  Monacho¬ 
rum  Craffenfium  an.  1351*  ex  lib. viridi  fol.  5  2. 

^1  CISSONIUM,  pro  Effonium,  ut  videtur,  Impedi¬ 
mentum.  Padum  matrimonii  inter  Othonem  fi¬ 
lium  Comitis  Burgundiae,&  Blancham  filiam  Co¬ 
mitis  Campaniae  an.  1  2  2  5 .  tom.i.  Anecdot.  coi. 

9  2  8  •  E.  Comes  Campania  tenetur  morari  nobifeum  fi 
gentibus  noflns  ad  diruendum  caflrum  de  Rofchefort& 
c  a  firmi  de  Trance  :  (fi fi  Comes  haberet  legitimum  Ctf- 
fonium  ,  ipfe  dimitteret  gentes  fuas  ad  id  agendum. 
CISSOR,  Sarcinator,  Gall.  Tailleur,  apud  Rymer. 
to.  5 .  p.  693.  coi.  2 .  Sellarii ,  Peletarti ,  Alutam , 
Sutores,  Cifjorcs ,  Fabri ,  fic.  Vide  Cifor. 

f  CISSORIUM ,  C  isoRiuM.  ,  Orbiculus  ligneus , 
in  quo  convivae  fcinduut  dapes  fibi  appofitas,  Gall. 
Tranchoir.  Leges  Palatinae  Jacobi  II.  Regis  Majo¬ 
ric.  inter  Ada  SS.  Junii  to.  3 .  p.  lv.  Et  quia  in  ap- 
pofitione  praditta  decet  aliquos  juxta  flatus  conditionem 
plus  ceteris  honorari,  volumus  quod  in  Ciffoho  noflro  pro 
ocio  perfonis  de  ditiis  cibariis  apponatur,  (fi  tantumdem 

inCijforiis  Cardinalium . inCifforiis  vero  Epifco- 

porum ,  pro  fex  ;  Abbatum  vero  cfi  Baronum. .  i .  pro 
qiiatuor  jubemus  apponi.  Sed  in  Cifforiis  aliorum  infe¬ 
rioris  gradus  ,  juxta  confuetudinem  in  noflra  Cuna  diu¬ 
tius  obfervatam ,  aqualiter  apponatur.  Occurrit  ibid. 
p.  xiv.  Ciforium  vero  p.  vm.  Vide  S  cijforium. 
CISSUS,  pro  Sciffus ,  in  Capitulis  genera!.  S.  Vi- 
doris  Mallii.  (  Si  )  habeat  pannum  in  blanqueto  non 
Cijfum,  ad  proprium  Priorem  debeat  pertinere.  Occur¬ 
rit  rurfum  in  Statutis  MSS.  Lirinenfibus  an.  145  3. 
CISTA,  Vagina.  Vide  locum  in  Camara. 
Cistas  Bullare,  Arcas  &  armaria  fignare,  iis 
figillum  imprimere,  Gall.  Metti  e  le  fcelle.  Litte¬ 
rae  Roberti  Comitis  Atrebat.  ann.  12  69.  exTa- 
bulario  Corbeienfi:  Supereo  quod Ballivus  feu  Ser¬ 
vientes  nofiri  domum  Religioforum  ditia  Majonffa  apud 
Monchiacum  violenter  intraverunt ,  oflium  camera  fua 
fregerunt ,  culcitram  ejus  &  alia  bona  d  ditia  camera 
afportaverunt,  &  Ciflas  in  ditia  camera  Bullaverunt » 
&  feodutn  ditiorum  Religioforum  faifierunt. 
f  Cista  Ca  rellorum,  ubi  carelli  reponuntur, 
apud  D.  Brujfel  deFeudorum  ufu  tom.  2.  pag. 
cxc.  &  cxci. 

fClSTA.  Laudes  Papiae  apud  Murator,  to.  11.  coi, 

2  3 .  Habent  in  capitibus  galeas  ligneas ,  fcilicet  vimi¬ 
nibus  textas ,  quas  Ciflas  vocant. 

CistjE  CoLUMNATiC  ,  quas  vulgo  Euffets  dicimus. 
Speculum  Saxonicum  lib.  i.art.  24.  §.  2.  Cijlas 
columnatas  ,  'idefl ,  cum  elevatis  teiluris. 
ClSTARCA,  [Cistarcha,  Cistartia,  CiltellaJ, 
qua  panis cibulvc  defertur.  ]  Vide  Sitarchia. 
CISTELIUM.  S.  Aldhelmus  lib.  1.  c.  42,  de  Laud. 
Virg.  Imperat  Duci  ,  quatenus  patefactis  cavearum 
Cifleliis ,  (fi  apertis  clatrorum  obflaculis  ur forum  genui¬ 
nis  carperentur  ,  &  leonum  rittibus  roderentur.  Alias 
Cmfleliis ;  fed  legend.  videtur  Cifleliis:  nam  Var¬ 
roni  &  Plauto  Cifiella  elt  capfella ,  utaudorelb 
Fulgentius  de  Prifco  ferm.  [  Terent.  Eunuch.  4. 
6.15  .Ciflellam,  Pythias ,  domo  affer  cum  monumentis.] 
CISTEROS.  Cordlitutio  Friderici  dc  pace  tenen¬ 
da:  Sivero  temerarius  ipfe  abfque  percujfione  eum  in-* 
vadat ,  quod  vulgo  dicitur  Cifleros  ,  calida  manu,  ac 
verberibus  contumeliifque  male  tratlaverit ,  &c.  Ex 
Theut .Citterhand ,  calida  manu. 

«|J  C1STEX  ,  Citeaux ,  Caput  Ordinis  Cillercienfis. 
Epiltola  Arverii  de  Bclvais  tom.  1 .  Anecdot.  coi. 
601.  Notum  vobis  facio ,  quod  terram  de  Bercclai  de¬ 
di  Ordini  de  Ctfiex  ,  ut  ibi  Monafterium  conflruatur. 
CISTULA,  Situla,  Gall .Sceau.  Tranfadio  inte?: 

Sf 


(43  CIT 

Abbatem  &  Monachos  Crafienfes  ann.  i  3  5  1 .  ex 
libro  viridi  fol.  5  3  .Jguando  Aliqua,  de  Cijlulis  vel 
ferratis  putei  cadit  cafualiter  in  puteum,  &c. 

CISURGIUM  ,  ^«potip yiov ,  Ferramentum  chirurgi. 
Petrus  Damian.  lib.  3 .  Epift.  z.  Inter  omnia  veflra 
fanclitatis  (ludia ,  illud  mihi  multo  ejl  carius ,  quod  fa- 
luti  Monachorum  paftor alis  oculus  vejler  invigilat ,  & 
occulta  diu  vulnera  in  lucem  producere  ,  &  difciplina 
Cyfurgio  fecare  non  cef/at.  Idem  lib.  6.  Epift.  30. 
Tantam  doloris  vim  in  genitalibus  pertulit ,  ac  fi  reve¬ 
ra  materiale  Cifurgium  partem  corporis  fgcuijfet. 

CITACUS ,  pro  Pfittacus.  Vifitatio  Thelaurariae  S. 
Pauli  Londinenlis  ann.  1295-  Tunica  &  dalmatica 
de  albo  diafpro  ,  cum  Citacis  viridibus  in  ramunculis , 
&c.  Alibi :  Cafula  de  albo  diafpro  ,  cum  Citacis  com¬ 
binatis  per  loca  in  ramuf culis ,  &c.  Occurrit  ibi  non 
femel. 

•[[CITADANAGIUM ,  &c.  Jus  civitatis.  Statuta 
Arelat.  MSS.  art.  89.  Item  (latuimus  quod  quicum¬ 
que  juraverit  ,  vel  jurabit  ( facr amentum )  Cientada- 
nagii  (  melius  Citadanagii  j Arelat.  teneatur  ponere  in 
pojfeffionibus  tertiam  partem  omnium  bonorum  fuorum 
mobilium  infra  menfes  vi.  &  nullus  recipiatur  de  ca- 
tero  in  Cientadanagio  Arelatis ,  nifi  prius  juraverit , 
quod  infra  dicio  s  fex  menfes  ponat  tertiam  partem  om- 
niumbonorum  fuorum  mobilium  in  pojfeffionibus,  &  quod 
fit  menfionarius  Arelatis  perv.  annos ,  &  quod  nullus 
credatur  ejfe  civis  feu  habeatur  ,  nifi  fit  manfionarius , 
quamvis  inflrnmentum  habeat  de  Cidentadanage  ,  & 
fi  inflrumentum  aliquod  inde  aliquis  haberet  Cient  age, 
quod  nullam  obtineat  roboris  firmitatem.  Compendio- 
fa  verfio  Gallica  anni  1616.  De  Ih  abit  an  age.  Jfiui 
vouldra  efire  receu  habitant  de  la  ville  d’ Aries ,  fera 
tenti  employer  en  fornis  &  pojfeffions  la  tierce  parte  de 
fes  biens  meubles  dans  fix  mois ,  &  y  demetirer  erfaire 
fejour  durant  cinquante  ans ,  aultrement  ne  fera  creti 
&  repttte  pour  citoyen  nonobflant  fon  ait  &  lettres  de 
Citadinage. 

Cintadamagium,  pro  Citadanagium.  (  Paftor 
beftias )  proprias  pojjit  m  ftta gardia  habere  ,  dum  ta¬ 
men  modo  juraverit  Cintadamagium  ,  in  Ordinatio¬ 
ne  Caroli  Regis  Siciliae  ann.  1  278.  Rurfum  re¬ 
currit  ibi. 

^  CITADINANTIA  ,  ut  Citadinagium.V  ide  Citta- 

dinantia. 

CITAINATICUM,  Jus  Civitatis.  Charta  an.  13  07. 
Ipfe  D.  fjanotus  offert  fe  paratum  jurare  Citainati - 
cum  dici  a  civitatis  Ter  dona  ,  &  ejfe  verum  &  fidelem 
civem  dicti  Communis. 

CITANiE;  Vide  C aut  urna. 

CITATIM,  proCfto.  Utitur  Alcuinus  Epift.  9. 
[Legitur  &  apud  Hirtium  de  Bello  Africano  cap. 
80.  Cum  expedita  copia  in  eum  locum  Citattm  con¬ 
tendit.  ] 

*Jj  CIT  ATIO  ,  In  jus  vocatio.  Vox  forenlis  multi¬ 
plicis  apud  Jurifconfultos  fignifieationis. 

«J[  Citatio  Personalis  dicitur  cum  quis  ita 
citatur  in  judicium  ,  ut  iple  debeat  pro  fe  apud 
Judices  refpondere ,  Gall .  Ajournement  perfonel. 

Citatorium,  Citatoria  Literas;  ,  Citationis 
Literne  ,  in  Conftitut.  Siculis  lib.  1 .  c.  9  5  .  <5. 1 . 
&  2.  quibus  quis  in  judicium  citatur,  vocatur: 
KciTurd^iov, apudTheophanem  &  Cedrenum,Coi«- 
monitorium  vertit  Paulus  Diae.  lib.  20.  Hift.  pag. 
6  34.  Edit.  Canifii.  Citatorium  hac  notione  habe¬ 
tur  in  leg.  2.  Codic.  de  Princip.  Agent,  in  rebus, 
f  Citatmales littera  ,  apudMiraeum  to.  2.  p.  1108.] 
CIT AXU S,  Similis  tax, .  GlolT. Ifid.  Ubi  Grrevius: 
Emenda  Ceu  taxius ,  Similis  taxo.  ;  quod  fic  apud 
Servium  legitur ,  unde  haec  excerpta  eft  Glofta. 


CIT  644 

^fCITEAN^.  V ide  Cautuma. 

CITEB  ASA ,  Fundamenta ,  Ugutionh 
CITENiE.  Vide  C  autuma. 

C1THAGIA.  Vide  Catagogium. 

^1  CITISUM  ,  Frumentum.  Papias  MS.  An  a  Graeco 
o-Tto?  ,  quod  idem  fignificat  ? 

CITIX ,  Pirata.  Glolf.  Ifid.  Refte  Graevius :  Lege 
Cilix ;  ut  Arabs  pro  Latrone ,  fic  Cilix  pro  pirata 
veteribus  accipitur. 

CITOLA  ,  Inftrumenti  mufici  fpecics.  Guillelmus 
Guiart.  ann.  1214. 

Jfiui  le  Roy  de  F  rance  a  cele  erre 
Envelopa  fi  de  paroles , 

Plus  d  onces  que  fons  de  Cit  oles. 

CITONELLA.  Charta  ann.  1  2  79.  in  Tabular.  Ec- 
clef.  Autiliod.  fol.  521.  Epifcopus  faciet  fieri  Cito- 
nellas ,  feu  portas  introitus  villa  claudentes.  Apud 
Perardum  p.  535.  habetur Ciconellas. 

CITOUART,  Species  radicis  arboreae.  Vide  Ze- 
doaria. 

CITRANGULUM  Malum  ,  Citreum,  Gall.  Ci - 
tron.  Medie.  Salem,  p.  1  5  o .  edit.  1622. 

CITRATUS  Ager,  Qui  citra  eft,  ut  Ultratus ,  qui 
ultra  :  vox  Agrimenforum.  Regio  citra  ,  apud  Hy- 
genum  de  Limitib. 

CITRIMELLA  ;  cfl  flammulaRocho  le  Baillif,  in 
Didtionariclo  Spagyrico. 

CITRINOLUS  ,  Ibidem ,  ejl  pallidus  criflallus. 

CITRIONES  ,  Citrea  mala,  Gall.  Citrons.  Matth.' 
Silvatic. 

CITROLUS  ,  ex  Italico  Citrollo ,  noftris  Citrouillc. 
Occurrit  in  Charta  ann,  1  178.  apud  Ughellum 
tom.  7.  pag.  572.  [  &  in  Miraculis  B.  Gerlandi 
to.  3  .SS.  Junii  p .66  5-necnon  inEIiftoria Sicula 
HugonisFalcandi,  apud  Murator,  to.  7.  c.  2  5  7.] 

Cit rullus  ,  Eadem  notione.  Tidericus  Lange- 
nius in  Saxonia : 

Sunt  ibi  nonnullis  faba ,  melone fque ,  Citrulli. 

f  CITRUM  ,  eo-Tj-lpiov,  Hefperium ,  Serotinum ,  in  Sup¬ 
plemento  Antiquarii. 

CI  I  RUS  ,  Italis  Citrino ,  Gall.  Citron ,  Citreum,  in 
Hiftoria  Sicula  Hugonis  Falcandi ,  apud  Murator, 
to.  7.  coi.  258. 

CITTADANTIA,  Cittadinantia  ,  Jus  civitatis : 
ex  Italico  Cittadinanz,a.  [  Regimina  Paduce  apud 
Murator,  to.  8 .  coi.  381  -In  anno  prafenti  (1278.) 
dominus  frater  Hernicus  Tridentinus  Epifcopus  ejl  cum 
Paduanis  Cittadantia  vinculo  alligatus.  ]  Petrus  de 
Vineis  lib.  5.  Epift.  1 1  3.  Jfiuidam  ejufdem  terra 
tam  nobiles  quam  alii  qui  fe  cives  novos  appellant,  fub 
nobilitatis  &  Citadinancia  pratextu  conferre  cum  eis  in 
daciis  &  colledis . . .  recufant.  Occurrit  etiam  apud 
Rolandinum  in  Chron.  lib.  2 .  cap.  1 .  lib.  3  .  c.  7. 
VideproetereaGeorgiumPilonum  in  Hift.  Bellu- 
nenfi  pag.  1  2  3.  v.  1  24. 

CI  V  A  DA ,  C 1  v  a  t  a  ,  Hordeum  ,  vel  avena ,  illa 
proelertim  quae  domino  feudi  penditur ;  Occita- 
nis  Cibado,  fibado :  Hifpanis  Cevada  ,  in  Foris  Be- 
neharn.  Sibada  ,  Rubr.  1.  art.  20.  Academicis 
Cruicanis  ,  Civata  ,  dicitur  Legtime  ddogni  forte . 
Charta  an.  1  2  3  2 .  in  Regefto  Chartarum  Comi¬ 
tatus  Tolofae  in  Camera  Computor.  Parif.  fol.  28. 
Habeatis  vos&  fuccefforesveftri  fingulis  annis  inmef- 
fibus  quarterium  unum  frumenti  &  alteram  Civata , 
pro  alberga  &  bladada.  Regefium  Comitatus  Bi- 
gorrenfis :  Civatam  bis  in  anno  liberi  Militibus  vici- 
nii  conferent ,  alteram  in  tempore  milii ,  armigeris  au¬ 
tem  nunquam.  Charta  Willelmi  D.  deMontepeftli- 
lano  ann.  1103.  Vicarius  pro  eo  manducabit  in  uno 
de  albergis  illis ,  &  habebit  Civadam  equo  fuo.  [  Ma- 


64;  CIV 

le  Cinadam ,  apud  D.  Bruffel  to.  2.  de  Feudorum 
ufu  pag.  727.  Annal.  Benedici.  to.  4.  p.  5  3 .  h.  8 . 
Debebat  reddere . . .  quinque  modios  Civada.  Tabular. 
Conchenfe  in  Ruthenis  cap.  97.  Duo  feflaria  de 
Cwada.  Informatio  de  juribus  Curiae  Regalis  in 
loco  Aufeto  ann.  135  4.  e  Camera  Computorum 
Provinciae:  Item  habet  ibi  diverja  fervttia  bladi , 
videlicet  annona  fejleria  12.  &  Civ  at  a  fejleria  1  2. 
Provincialibus  Civado  ,  avena  dicitur  ,  non  hor¬ 
deum.]  Elifloria  expugnatae  Minorica1  edita  a  Mi- 
chaele  Carbonello:  Repofaren  per  refrefcar ,  e  donar 
Civada  ais  cavalis ,  &c.  Adde  Bibliothecam  Sebu- 
fianam  Centur.  2.  cap.  5  i.GalTendum  in  Notitia 
Eccl.  Dinienlis  p.  8  3.  Foros  Bigorrenfes  art.  1  4. 

&  Columbum  inManuafca  lib.  2.  n.  59.  De  vo¬ 
cis  etymo,  vide  Conje&urasSebaflian.  Cobarru- 
viae ,  &  Odi.  Ferrarii.  > 

Civadagium,  Praeftatio  in  avenis.  Charta  Occi- 
tanicaann.  1 3  t  2.  in  48.  Regeflo  Philip.  Pulcri 
Reg.  Franc.  num.  29.  Item  obtulerunt  medietatem 
C  w  ad  agi  i ,  • . .  qua  medietas  potefl  afcendere  ufque  ad 
40. [extaria  avena  ad  men furam  de  Lautricho  an¬ 
nis  Jtngulis. 

fCiv  aderium  ,  Menfura frumentaria,  quam  Va- 
lentinenfes  &  Vivarienfes  vocitant  Civier.  Inven- 
tar.  Piquet  n.  18.  cap.  41 .  de  Volta  fol.  1  5  .  in 
Archivo  Principis  de  Rohan  :  Item  quinque  cartas 
&  duo  Cvaderia  cum  dimidio  frumenti ,  duo  vafa,&c. 
Ibidem  fol.  1 4.  Item  unum  c  e fl  anum  &  duo  Civade¬ 
ria  cum  dimidio  frumenti ,  quos  ferviunt  dicti  baredes. 
Occurrit  ibi  pluries. 

f  Civaderius,  Idem.  Recognitiones  &  denomi¬ 
nationes  fadtae  Domino  de  Levis  de  Vendatour  in 
Thefauro  Chartarum  ejufdem  Principis  de  Rohan 
n.  1  8.  cap.  41 .  de  Volta  fol.  1  2.  Primo  duos  Civa- 
derios  cum  dimidio  frumenti ,  &c.  Item  fex  Civaderios 
frumenti ,  quos  fervit  Stephanus  G anelli. 
Civaderius,  Cui  cura  eft  emendae  vel  diftri- 
buendae  equis  Civada  feu  avenae.  Leges  Palatinae 
Jacobi  II.  Regis  Majoric.  inter  AdtaSS.  Junii  to. 

3 .  pag.  xi.  Expedit  per  quo  fiam  Officiales  noftra  cu¬ 
ria  ,  videlicet  Emptores  vUtualium  &  Apotbecarium 
ac  Zemblerium  . . .  necnon  &  Civaderium  &  Falcone- 
rium  ,  illum  qui  emerit  necejfaria  avibus  noftris ,  admi- 
nift rationis  fua  rationem  reddi. 

CIV  ADUS  ,  f.  Septum  ,  Gall.  Cios ,  ab  Ital. 
Cbiudere,  Sepire.  Epitome Chron.  Cafinenf.  apud 
Muratorium  tom.  2.  pag.  368.  coi.  2.  P  radiet  us 
Sicardus  Princeps  obtulit  Patri  Benedicto  Civadum  , 
qui  Alar toc anus  vocatur  cum  ripis ,  aquis ,  fulfariis  & 
pifcationibus  &  omnibus  intra  fe  pojitis. 
f  CIV  AERIUM  ,  Civaerum  ,  Idem  quod  Civera- 
gium.  Inftrum.  an.  1  3  o  o.  inHift.  Dalphin.  to.  1. 
p.  5  4.  coi.  1 .  fjus  Civaeri ,  bladorum  ,  leguminum  & 
aliorum.  Ibidem  p.  5  6 .  coi.  1 .  Immunitatibus  quibus 
Canonici ,  Clerici  ,  Nobiles ,  vel  alii  pradicta  civitatis 
uji  nunc  dicuntur ,  vel  in  Civ  aenis  non  proflandis  ,  vel 
etiam  in  ipjis  quandoque  recipiendis. 

<(f  Civ  arium,  ibidem  pag.  1  29.  Percipiunt  Civ  arta 
avena ,  qua  capiunt  ratione  Cellaria,  &c. 
^[Civaverium,  ibid.  to.  2.  p.  93.  Sive  illa  jura 
conjiflant  in  b annis ,  juftitiis ,  cenjibus ,  Civ aj erus ,  feu 
in  quibuflibet  aliis  rebus  &  bonis  ,  &c. 

«f  Cy  varium,  ibid.  p.  87.  Debet  dare  ajino  unum 
Cyvaritm  avena. 

CIUDA,  pstoCivada.  Rotulus  faeculi  xu.  de  Prio¬ 
ratu  S.  Pauli  de  T artas  in  Archivo  Monafterii  de 
Cafa  Dei ;  Bertrandus  IV ille  imi  unum  cartalem  Pu- 
dtenjium  de  Ciuda. 

Cl VER AGIUM, Idem  quod  Civadagium ,  Tributi 
Tom.  II. 


CIV  646 

feu  praedationis  fpecies  apud  Delphinates  ,  quae 
in  avenis  feu  civatis  ,  unde  nomen  ,  exfolvitur  : 
perperam  Cineragium  appellatum  ,  vel  editum  a- 
pud  Guidonem  Papae  confil.  91.  ut  monet  vir 
clanffimus  Dionyfius  Salvagnius  Roiflius  lib.  de 
Ufufeudor.  part.  2.  c. 9 7.  Vide  eumdem  c.  6 7. 
p.  3  50.  &  fupra,  Avenagiim. 

ClVERALlS.  Eliftoria Epifcopor. Bremenfium ; 

Erat  Dacus  nobilis  [anguine  regalis 

Ex  matre ,  fed  genitor  Adiles  Civeratis. 

Vide  Differt.  9.  ad  Joinvillampag.  t  94. 
CIVETATOR.  Statuta Veronenfia lib.  5.  c.  108. 
Nullus  venator  ,  Civetator  ,  vel  aucupator  intrare  de¬ 
bet  terras  alienas,  cire.  Qui  cum  vivera  venatur. 
CIVEVERDUNIA.  Vide  Cincvoerdunia. 

^  OlVICA  ,  Civem  facit.  Gloff.  Ifid.  Ex  Pithoeanis 
refl ituendum  Civicat.  Sic  Papias  MS  :  Civicare  , 
Civem  facere.  V  ide  Civit  are. 

^[CIVILELIUM,  Civitas,  ubi  quis  gaudet  jure  ci¬ 
vitatis,  vel  tribunal  ubi  jus  civibus  diciconfue- 
vit.  Privilegium  Bonifacii  IX.  PP.  indultum  ci¬ 
vitati  Ortanae  apudllluflriff.  Fontaninum  ad  cal¬ 
cem  Antiq.  Hortae  p.  42  2.  Indulgemus,  ut  in  primis 
caujis  civilibus  &  criminalibus, quantum  videlicet  ad  fe- 
cularc  forum  pertinet ,  extra  loca  incolatus  proprii ,  feu 
domicilii, vel  Civileliinequeant. . .  ad  judicium  evoe  ari. 
CIVILES  Panes  ,  Servi  Ecclejia  ,  vel  qui  expen- 
fam  recipiunt.  Papias  MS.  Bituric. 

CIVILISTiE ,  Qui  Juri  civili  operam  dant ,  Turif- 
confulti  apud  Joann.  Fortefcutum  de  Laudibus 
Legum  Angliaecap.  8.  &  alibi  non  femel. 
CIVILITAS,  Jus  civitatis.  Gloffae  veteres:  Civili¬ 
tas  ,  7roXnda.  Adi.  2  2 .  Ego  multa  fumma  Civilitatem 
hanc  confecutus  /iw/.Venericus  Vercellenf.  de  Uni¬ 
tate  Ecclefiae  conlervanda  :  cQua  (  Roma  )  cum  Jit 
libera ,  facit  etiam  ut Jint  liberi ,  quotquot  f 'unt  fub  Ci¬ 
vilitate  fua.  Occurrit  praeterea  in  Charta  Rogerii 
Regis  Siciliae  pro  Meffanenfibus  apud  Bonfilium 
Conflantium  parte  1 .  Hiflor.  Sicil.  1.  4.  p.  189. 
Vide  Vitam  S.  Lupicini  Abbat.  Jurenfis  num.  7. 
Civilitas,  Civium  conventus ,  cives  ipfi.  Pa¬ 
pias:  Civilitas, manjio  hominum.  Senator  lib.  8  -  Epift. 

$  3  •  Ut  qui  ad  Natale  S.  Cypriani  r ehgiojiffme  vene¬ 
rant  peragendum  ,  mercimoniifque  fuis  faciem  Civili¬ 
tatis  ornare ,  egentes  turpiter  inane fqite  difcederent. 
Chronica  Pifana  ann.  1177-  Et  ad  tantam  penu¬ 
riam  Civilitatem  coegit ,  ut  canes  &gattos  .. .  come¬ 
derent.  Ita  apud  Marfil.  Patavin.  in  Defenfore  pa¬ 
cis  1 .  part.  cap.  1 . 

Civilitas,  voXiliu».  A  puleius  de  Philofophia :  Ci¬ 
vilitatem  quamnoKmv.or  vocat  Plato. 
^Civilitas,  Mulfta  pecuniaria  Civibus  impoli¬ 
ta.  OfFenfionum  condonatio  rebellibus CarcafTo- 
nae  incolis  indulta  a  Carolo  Francorum  Rege 
an.  1383.  tom.  1 .  Anecdot.  Marten.  coi.  1593. 
Nec  per  Civilitatem pojfe  criminalitatem  hujufmodi  fa- 
tisfieri  bono  modo ;  ad  ipjtus  nihilominus  rclevamen  po¬ 
puli  ,  praf entem  noflram  intendentes  gratiam  ampliare 
cum  benigni  profecutione  favoris ,  de  &  pro  Civilitate 
pradicta  contenti  fumus ,  quod  octingentis  millibus  fr  an¬ 
ebis  auri,  quam  fummam  Confules ,  Communitates  & 
alii  habitatores  prafati ,  una  cum  Communitatibus ,  ha¬ 
bitatoribus  &  incolis  Senefc  alii  arum  Tbelofa ,  Bellica- 
dri  &  Nemaufi . . .  folvere  tenebuntur. 
CIVILITER,  Pacifice,  in  pace.  Ifidorus  Pacenfis 
Epifcopus  in  Chron.  aera  6  90 .  Expletis  ergo  Adoa- 
bia  principatus  fisi  annis  20.  quorum  Civiliter  vixit  5. 
humana  natura  debitum  folvit.  Idem  aera  7  1  f.  Jfga 
nullam  unquam ,  ut  hominibus  mons  efi,fibi  regalis  fajti- 
gn  caufa  gloriam  appetivit  ,fed  communi  tergum  omne- 


647  CIV 

bus  Civiliter  vixit.  Et  aera  753.  Romanorum  6  4-  Phi¬ 
lippicus  Imperio  cpr otiatur  regnans  Civiliter  quadram 
cum  anno ,  &c.  Adde  in  sera  756.  759. 
fCiviLiTHR  Punire,  f.  Juxta  leges  civiles. 
Litterae  Cafoli  Franc.  Regis  ann.  1  3  9  5 .  ad  Proe- 
pofitum  Parii',  apud  de  Lauriere  tom.  2.  Ordi¬ 
nat.  pag.  4.  Et  omnibus  illis  quos  fu  per  pramijfis  repe- 
reritis  innocentes  ad  fu  a  per  nos  officia  reflittttis  ,  reper¬ 
tos  culpabiles  ,  Jic  Civiliter  puniatis  ,  quod  cateri  eo¬ 
rum  poena  perterriti ,  a  Jtmilibus  impcjl uris  arceantur. 
f  CI VINIS ,  Civis  femina  ,  Gall.  Bourgeoife  ,  apud 
Marten.  to.  5 .  Anecd.  coi.  1804 .Faciant  omnes  tam 
cives  quam  Civinain [ede  civitatis  Barchinona  ,  &c. 
•H  CIVIS,  pro  Civitas. Mabill.  tom.  3  .  Analed.  pag. 
138.  in  Teflam.  Bertichramni  Epifc.  Cenoman. 
In  Civem  ipfatn  ,  ubi  pradictus ,  Pontifex  fuit  occtfus  , 
ejfe  no fc Atitur.  f.  Civem  pro  civitatem  per  abbrevia- 
tionem  feriptum  efl. 

CIVISA  eriget  ,  Plica.  Sunplem.  Antiquarii. 
CIVIT  A  RE ,  Civitatem  colere ,  vel  civem  facere.  Ifid. 
in  GlolT. 

CI  V  IT  A  S  ,  Urbs  Epifcopalis,  cum  coeteroe  Caflra 
vel  oppida  dicerentur,  uti  attigimus  in  v.  Ca- 
Innocentius  EI.  apud  Petrum  Mariam  Cam¬ 
pum  in  llcgeflo  part.  2.FIifl.  Ecclef.  Placentinae 
Ch.  5  5 .  Provifo  congrue  tam  Epifcopo ,  quam  Clericis 
Civitatis  ,  ji  tamen  civitas  Jit  dicenda  ,  poftquam  Epi- 
fcopalem  amiferit  dignitatem ,  &c.  [  Praeceptum  Lu- 
dovici  Pii  pro  Hifpanis  apud  Baluzium  in  Capi¬ 
tularibus  Regum :  Cujus  Conflit utionis  in  unaquaque 
Civitate ,  ubi  pradich  Hi  f  pani  habitarenofeuntur ,  tres 
deferiptiones  ejfe  volumus  :  unam  quam  Epifcopus  ip- 
Jius  Civitatis  habeat :  &  alteram  ,  quam  Comes  & 
tertiam  ipji Hifpani  ,  qui  in  eodem  loco  convcr fantur. 
Non  tamen  omnes,  quae  in  veteribus  Notitiis  Pro¬ 
vinciarum  Galliae  Civitates  appellantur,  eae  con¬ 
tinue  fedesfueruntEpifcopales  ,  ut  fupra  didum 
efl  in  voce  Caftrum.  Hic  folum  addam  exValefii 
Notitia  Galbarum  pag.  446.  nomine  Civitatis 
non  modo  urbem  caput  gentis ,  aut  unum  ex  ca¬ 
pitibus  ,  fed  etiam  totum  urbis  agrum  pagumve 
aut  dioecefin  in  veteribus  Notitiis  defignari.] 
Civitas  Publica,  Quae  ad  fifcum  regium  per¬ 
tinet.  Charta  Ludovici  Pii  in  Vita  Aldrici  Epiic. 
Cenom.  p.  4  5 .  fic  clauditur ,  Altum  Pictavis  Civi¬ 
tate  publica.  Alia  ibid.  p.  70.  Actum  ergo  Cenomanis 
Civitate  publica.  Vide  Villa  publica  ,  Vicus  publicus. 
CIVIT ATENSES  ,  Urbium  &  civitatum  incolae. 
Guibertus  lib.  4.  Hift.  Hierof.  cap.  13 .  Hi  qui  ur¬ 
bi  objidenda  relicti  f  'iter ant  ,  &  ipji  quoque  cum  Civit  a- 
tenjibus  acerrime  conflixerunt.  Occurrit  etiam  inUfa- 
ticis  Barcinonenfib.  MSS.  c.  1  2  5.  apudThwroc- 
zium  in  Chronie.  Hungar.  &  alios. 

CIULA  Vi deCeola. 

CIV  OR1U  M,Civorius.  V  ide  Ciborium. 
C1URMIA,  Voxltalicadc  nautica,  Ciierma ,  Gallis 
Cbiourme ,  propnamente  gli  fchiavi  de  galea ,  Lat.  Re¬ 
miges  :  largamente  per  ogni  mollitudine  di  gente  vile  e 
inutile,  Lat.  Plebecula.  Ita  Crufcani.  Charta  Pifa- 
na,  apud  Guefnaium  in  Annalibus  Maffilienfib. 
an.  1  3  1  2.  n.  4.  Et  ex  aliagalea  tunc  ente  prope  pla- 
gias  civitatis  Alajfilu  ,  dum  de  juffu  vejlro  tota  Ciur- 
mia  &  marinarii  omnes  ipjius galea  ipfam galeam  fa¬ 
lam  relinquerent  fine  rernige  &  rectore  ,  &c. 
qyCIZA,  Tributum  ,  ut  conjedo,  feu  potius  Co¬ 
dex  in  quo  tributa  in  Affjiis  publicis  decreta  re- 
cenfebantur.  Statuta  Arelat.  IviSS.art.  1  1  3  .tfjuili- 
bet  Notarius Arelatenjis  teneatur  habere  Statuta  jupra- 
feripta ,  &Civ.as,  &  b  annos  infr  a  duos  rnenfes,  &  f  acere 
copiam  de  libro  S tatut orum.  V ide  Cijia1  Cifa  &  Ajfifa. 


CIZ  648 

ff  CIZERIUM, Gallinae  inteflinum.  Vide  ZVerium. 

5F  C1Z1SMASCHEN  ,  Pellis  arietina.  Chronicon 
Epifcoporum  Merfeburg.  apud  Ludewig.  to.  4. 
Reliq.  MSS.  pag.  449.  de  Johanne  de  Werder 
qui,  cum  ageretur  de  emenda  velle  pretiofiori, 
fertur  dixijfe  :  Abjit  d  me  SS .  f) 'oh annis  &  Laurentii 
bona  adeo  perpere  pro  una  vejie  dilapidare.  Aries  nobili 
vellere  vefiitus  incedit ;  de  ejufdem  generis  pellibus ,  qua 
vulgo  CiLifmachen  vocitantur ,  fac  mi  fchubam. 
CLABARIUS  ,  pro  Clavatius,  Qui  clavam  feu  ba¬ 
culum  praefert,  Gall.  Porte-maffe,  Porte-Baguet- 
te.  Vide  Primivirgius. 

CLABATA.  GlolT.  Graec.  Lat.  O^st o?  ,  rivus ,  cana¬ 
lium  ,  Clabata.  Forte  Cavata.  Vide  Cava. 

CLABULARIS  Cursus-,  Idem  qui  angarialis  : 
Angariae  autem  erant  vehicula  capaciora  publi¬ 
ca.  Vide  eruditum  Valelium  lib.  2o.Marcellini, 
&  Jacobum  Gotofredum  ad  leg.  2  4.  Cod.  Theod. 
de  CuiTu  pubi.  [Salmafium  adCapitol.  in  Pio.  ] 
CLACCARE  Lanam  ,  Anglis  To  clack.Voool, 
Ovis  feu  velleris  notam  abfcindere  ,  Gall.  Couper 
la  marque  d’une  brebis ,  d’ ane  toifon  :  quod  fit  cum 
ovis  aut  veheris  Janae  extremitates  ita  tonden¬ 
tur  ,  utnihil  remaneat  notae  ,  quae  ovi  fuerat  im- 
preffa.  Litterae' Regis  Angi.  ann.  ;  460.  apud  Ry- 
mer.  tom.  1  1 .  pag,  46  6.  Licentiam  damus  prafato 
f/ oh  anni  de  Foix  quod  ipfeper  fe  ,  aut  deputatos ,  fa¬ 
ctores  ,Jjve  attornatosfuos ,  futnmam  duorum  millium 
faccorum  lana  bordata  ,  for  fata  &  CI  ac  cata  ,  aut  non 
bordata ,  for  fata  Jive  Claccata,  tam  de  lana  fua  pro¬ 
pria  ,  quam  aliorum  indigenarum  Jive  alienigenarum 
quorumcunque  in  quibufeunque portubus  regni  noftri  An- 
glia,  &c.  Aliae  Litterae  ann.  1472.  ejufdem  tom. 
pag.  735.  Lanas  quaf cumque  berdare ,  Claccare  ,  & 
mundare  poffint  ,  vel poffit :  quodque  ipji feu  eorum  ali¬ 
quis  quinquaginta  faccus  hujufmodi  lanarum  berdata- 
rum  ,  Claccatanm  &  mundatarum  tam  de  bonis  fuis 
propriis  ,  quam  alienarum  perfonarum ,  &c.  Similia 
leguntur  tom.  12.  pag.  7.9.&C.  VideCLn:^. 

®[  CLACENDIX.  Vide  Claxendix. 

CLACHED11A,  An  non  pro  Cathedra  ?  Adla  con- 
fecrationis  Ecclefioe  Monaflerii  S.  Benedi&i  de 
Bagiis  in  dioecefi  Aufonenfiann.  972.  in  Appen¬ 
dice  Mareae  Hilpan.  coi.  900.  Sane  propter  canta¬ 
tis  divinum  officium  ob  covjign  ancla  luminariain  fed  e  pro¬ 
pria  ad  diocefem  cujus  pertinet  Afonaferitim  iflud  S. 
Petri  Aufona  Vicenfi  Clacbedra  libra  una  appcnfa  de 
cera  ,  omnique  anno  pafchali  illud  deferatur. 
CLACICUM.  Vi  de  Clafficum. 

CLACINDEX.  Vide  Claxendix. 

CLACK  &  LOCK.  Charta  ann.  4.  Edw.  I.  apud 
Prynneum  in  Libertatibus  Ecclefix'  Anglic.  tom. 
3  .  fol.  185.  Novent  univetjitas  ve  (ira  nos  vendidiffe 
&  concejjiffe  ...  6  2 .  faccos  lana  de  collecta  Adonafic- 
rii  nefiri  ,Jine  C'lack  &  Lok  ,  God  &  Card ,  nigragrif- 
fa  vilem  tujfum ,  & Jine  pellic.  [  Lana Jine  Cladi,  cu¬ 
jus  nota  remanet  in  vellere,  quod  ejus  extremi¬ 
tates  non  fuerint  detonlT  ,  ut  modo  di&um  efl 
\n  Claccare.  ] 

f  CLADES,  Clada.  Vide  Cleia. 

CLADOLG.  LexFrilon.  addit,  tit.  3.C  44 .Si quis 
alium  unguibus  crataverit  ,  ut  non  f  anguis ,  fed  humor 
aqitofus  decurrat ,  quod  Cladolg  vocant.  Ubi  Linden- 
hrogius :  Kleyen  ,  Germanis,  unguibus  fcalpere  ; 
Dolg  ,  pauperiem,  aut  vulnus  lignificat :  unde 
in  veteri  GlofFario  Latino-Saxonico ,  Colcbfaceda , 
cicatrix  ;  hinc  ergo  vox  compofita.  Spelmanr.us 
vero  ab  Anglico  deducit  Clavo ,  unguis  &  'dolg, 
vulnus.  [Schilter.  in  hac  voce  probat  Spelmanm 
etymon  ,  additque  pro  Kleyen ,  vel  potius  Kraven 


6 49  CLA 

reponendum  Krat^en  ,  quodCratare  fonat ;  Cla- 
dolg  ergo  eflCratatio  unguium.  ] 

%  CLAIA.  VideCleu. 

CLAIMUM.  Vide  Clameum. 

CLALUS  ,  pro  Callus  ,  Eccardo  Silex,  ut  dice¬ 
tur  in  voce  Halius. 

CLAMA,  Tributi  fpecies,  cujus  mentioin  Statu¬ 
tis  Delphinalibus  pag.  5  7.  §.  cujus  titulus  ,  De  re- 
miffione  datarum  vel  Clamarum. 

Per  Clamam  intelligo  pecuniam  Dalphino  debi¬ 
tam  ration eLitterarumClama  feu  clamoris. quas  cre¬ 
ditores  a  Judicibus  impetrabant, ut  debitores  fuos 
pollent  ad  fol  vendum  aes  alienum  adigere ;  litterae 
enim  illae  nulli  erant  ufui,  quin  prius  Dalphino 
tribueretur  certa  pecuniae fumma  ,  quam  Clamam 
appellabant ,  Gall.  Clam  vel  Redam.  Hoc  tributi 
genus  utpote  fubditis  onerofum  fuftulit  Hum- 
bert.  II.  Statuto  an. 1 3  49.  relato  to.  2 .  EI ift.  Dal- 
phin.p.  58 6. Clama  duplicis  erant  generis  in  Dal- 
phinatu  ,  Majores  fcilicet  &  Minuta ,  de  quarum 
receptione  rationem  reddit  Giletus  Coperius  in 
Computo  ann.  1318.  pro  Veheria  de  Romani?, 
Hili.  Dalphin.tom.  1.  pag.  143.  Item  de  majori¬ 
bus  Clamis  ad  partem  Domini  lxxi.  f.  Item  de  mino¬ 
ribus  Clamis  ad  partem  Domini ,  &c.  Quaenam  diitae 
fuerint  majores  Clamae  ,  quaenamve  minores, nul¬ 
la  nos  docent  hiftoris  Dalphinatus  inftrumenta  , 
fed  ex  Camera  Computorum  Parilienli  pro  doma- 
niisin  computo  reddituum  Callellaniae  Tollia- 
cenfis  fupremi  Dumbarum  Principatus  an.  1508. 
&  1  J 09.  difcimus,  minores  Clamas  a  Burgenji- 
bus ,  majores  a  Foraneis ,  qui  extra  urbes  habita¬ 
bant  ,  fuifle  exfolutas.  Clamae  Burgenlium  erant 
unius  fol.  &  6.  den.  Viennenfiuin  ;  Forenhum 
vero  4  fol.  Vienn.  Ex  illis  CallellanusToffiacen- 
lis  6.  denarios  percipiebat ;  ex  his  autem  1 .  fol.  & 
6.  den.  Reliquum  pertinebat  ad  Dominum. 

Jam  vero  hujufmodi  praellatio  ideo  Clama  dicfta 
ell ,  quod  a  creditoribus  Clamam  in  debitores  fuos 
facientibus  deberetur.  Primum  enim  Clama  dice¬ 
batur  a&io  qua  quis  rem  fuam  repetebat.  Hili. 
Dalphin.  tom.  i.pag.  2  9.  coi.  1.  in  Libertatibus 
hominum  S.  Georgii  de  Efperanchia  per  Comi¬ 
tem  Sabaudiae  ann.  1291.  Item  de Jingulis  clamori¬ 
bus  ,Ji  caufa  ,  pro  qua  fit  Clama  ,  major  Jit  trium  fo- 
lidorum  crfex  denariorum  ;  is  quiin  culpa  fuerit ,  debet 
pro  b  anno  tres  [olidos  &  fex  denarios ,  &  ji  caufa  minor 
Jit  trium  f 'olidorum  &  fex  denar.  debet  pro  b  anno  duo¬ 
decim  denarios  Viennenfes.  Vide  Clameum. 

Sed  &  B  annum  ipfu  m  feu  muldla  judiciaria  ei  qui 
inculpa  erat  impohta,  a  Mafueriotit.  6.  appel- 
hturClama.  In  antiqua  Confuetud.  Bituric.  tit. 
2 .  art.  21.  2  2 .  Le  Clam,  Clama ,  ell  Emenda  ab  eo 
debita,  qui  1'ua  confelhone  cadit  in  judicio  ante 
contentionem  ,  Avant  conte (lation  en  caufe  ,  ut  v. 
g.  cum  debitor  in  judicium  vocatus  debitum  ag- 
nofcit  fuum  line  litigatione, eiquemul&a  imponi¬ 
tur  ,  quod  prseftituto  tempore  illud  non  exfolve- 
rit.  Haec  mul&a  Clama  dicitur  atque  dillinguitur 
ab  emenda  quae  imponitur  reo  poli  conltitutam 
litem,  Apres  contejiation  en  caufe ,  ut  fit  cum  de¬ 
bitor  debitum  negans  propolitifquew^awowh  fuae 
rationibus,  cogitur  tandem  a  judicibus  Tefe  ag- 
nofcere  debitorem  &  ad  exfolvendum  adigitur  : 
quod  in  Confuetudine Bituric.  tit.  2.  art.  24.  & 
inMagdunenli  ad  Eburam  tit.  1 .  vocatur .  Niat- 
teint  &  ver  ift  e. 

CLAM ACTE1UU S.  Anaftafius  in  Leone  IV.  PP. 
pag.  78.  Fecit  corotias  ex  argento  punjfimo  ....  ha¬ 
bentes  Clamaclenos  argenteos  fubicr  pendentes  3  7. 


CLA  650 

Quidam  Codd.  praeferunt  Clamafterios :  fed  vide¬ 
tur  legendum  Cremajtenos ,  ex  Graeco  xpe 
id  ell  ,  bullae  aut  alii  ornatus  ex  ejufmodi  lych¬ 
nis  dependentes.ltaemendandaperindeBulla  Bo- 
nifaciilX.  PP.anni  103  5 .  apud Ughellum  tom. 

1 .  pag.  1  24.  Candelas  vero  pendentes  cum  Clamafte- 
riis  &  cicindellas  ad  fufficientiam ,  &c.  Alibi :  Clama - 
tariis  p.  1  2  7.  Scribendum  enim  fuit  Cremafieriis. 
CLAMANTIA.  Vide  in  Clameum. 

1 .  CLAMARE ,  Vocare ,  Italis  Chiamare.  Glolf.  Lat. 
Graec.  Clamat.  (hcSt ,  zp ,  kua7i.  Papias  :  Clamare 
vocare ,  infonare.  Luxurius  in  Epigrammatis ,  in 
lemmate  unius  :  De  eo  qui  amicos  ad  prandium  Cla¬ 
mabat ,  ut  plura  expofeeret  xenia.  Tellamentuin 
Porcelli  Corocottae  ,  cujus  meminit  S.  Hierony¬ 
mus  :  Clamavit  ad  fe  fuos  parentes ,  ut  de  cibariis  fuis 
aliquid  dimitteret  eis.  Commodianus  Inllruift.  7  3. 

Ex  titillos  Clamatis ,  qua  gratia !  falfe ,  peri  (ii. 
Pallio  SS.  Perpetuae  &  Felicitatis :  Et  Clamavit  me, 
&de  cafeo ,  quod  mulgebat ,  dedit  mihi  quaji  bucellam. 
Lex  Longobardor.  tit.  1  o  5 .  §.  1 .  St  quis  canes 
alienos  Clamaverit  aut  incitaverit  ,  &c.  Cl amo fa  ve¬ 
natio ,  in  Summa  Raimundi  pag.  92.  in  qua  cla¬ 
mantur  canes.  Petrus  Diaconus  lib.  4.  Chron.  Ca~ 
/in.  cap.  51  .Tunc  illi  obftupefacti ,  alios  Saracenos 
Clamare  coeperunt ,  dicentes,  Currite  citius.  VitaS. 
Guidonis  Abb.  Pompofiani  :  Voceque  anxia  Pa¬ 
trem  Monajlerii  Clamitavit.  VitaCcddae  Epifcopi 
Lond.  cap.  2.  Clamavit  ad  fe  virum  Dei.  Et  cap.  3. 
Vita  S.  Lietberti  Epifc.  Camerae,  cap.  2  9.  Mox 
Clamato  puero,  &c.  Palladius  in  Hili.  Lauliacacap. 
42.  S^»7dfovovv<btav»Teti  dinov.  Domnizo  : 

Pontificem  Chrifii ,  quem  nomine  Clamo  Giraldum. 
[  Claimer ,  in  Inllrum.  Gall.  anni  1  2  9  2.  e  Chartu¬ 
lario  Calenfi  pag.  196,  Une  maifon  defdites  Reli - 
gieufes ,  que  1’onClaime  Malrepafi.  J 

2.  CLAMARE  ,  Vendicare,  repetere,  Clamer ,  in 
Confuetudinibus  municipalibus  palfim:  quodho- 
dierni  Pradlici  Galli  dicunt,  Former  complainte , 
ut  obfervat  Brodeus  ad  Confuet.  Parif.  tit.  4. 
Lex  Salica  ,  capitul  2.  cap.  1.  De  fjufittia  Eccle- 
Jiarum  ,  vel  viduarum  , . . .  .  ut  in  publicis  judiciis  non 
defpiciantur  Clamantes ,  fed  diligenter  audiantur.  In 
Capitul.  CaroliMag.  lib.  1 .  cap.  1  o .  Ad  Regalem 
dignitatem  pro  caujis  Clamare.  [  Notitia  Concilii 
Piilav.  fub  Ifembertol.  circa  an.  1  302.  inter  In¬ 
llrum.  tomi  2.  Gall.  Chrill.  coi.  332.  Omnem  au¬ 
tem  clamorem  quif  cunque  hominum  fe  Clamaverit  de 
intus  in  terra  S.  Maxentii  ,.  Monachi  rectum  faciant 
Jine  ullo  homine  partiente.  S’en  Clamer  k  la  juftice  , 
apud  veterem  Poetam  MS.  e  Bibi.  Coillin.  ] 

Acclamare  ,  Simili  notione.  Tabularium  Prio¬ 
ratus  Neronifvillae  :  Confuetudinem  quam  cufiodes 
pratorum  in  hac  domo  Acclamabant ,  fcilicet  bis  in  heb¬ 
domada  comedere. 

R  e  cla  m  are  ,  Eadem  notione,  Repetere,  in  Le¬ 
ge  Salica  tit.  3  9>Simeon  Dunelmenlisan.  1  1 16. 
Spondens  Regi  &Archiepifcopo  fe  ,  dum  viveret  filium 
(  Pontificatum  )  non  Reclamaturum.  Reclamer ,  in 
Confuetudin.  municipalibus  Calvimontenfi  art. 

3  9.  Meldenfi  art.  204.  Cameracenfi tit.  24.  art. 

2.  Infulenli  art.  44.  &c.  Unde  Re  clameum  ,  no- 
ftris  Reclain  ,  feu  Reclame,  ut  ell  in  veteri  Con¬ 
fuetudine  Altifiodorenh, Reclamatio. VitaS.  Leut- 
fredi  cap.  18 .  Cum  a  Reclamationibus  rerum  Ecclejia- 
fiicarum  ,  quas  apud  judices  fe  cui  ares  depo fuerat ,  re¬ 
verteretur  ,  &c.  Occurrit  prxterea  in  Capitulis  Ca- 
roli  Mag.  lib.  4.  Addit.  3 .  cap.  1 1 .  lib.  5 .  c.  13  4. 

1  5  1 .  2  2  3  .  in  Lege  Longobard.  lib.  2.  §.  26.  in 
Capitul.  Caroli  C.  tit.  5 .  §.  1 .  in  Formula  125. 


6  5 1  CLA 

apud  Lindenbrogium  ,  in  Epiftola  30.  Goftiidi 
Vindocin.  lib.  2.&c.  Reclamare  fe  de  aliquo ,  Que¬ 
ri  de  aliquo.  Capitul.  Car.  Calvi  tit.  i6.%.i.Et 
mandat  vobis , quia  fi  aliquis  de  vobis  fe  Reclamat  quod 
■injufle  alicui  de  vobis  fecit ,  &c.  Adde  tit.  3  z.  §. 
1  2.  tit.  40.  §.  1.2.  3.  Reclamare  fuam  violentiam 
ad  palatium  ,  in  Lege  Longob.  lib.  1 .  tit.  1  8.  §.  2. 
Pro  caufa  fu  a ,  vel  caufam  fuam  Reclamare  ,  lib.  2. 
tit.  4 1 .  §.  1.2.  3  .  Ad  Regem  Reclamare ,  §.  4.  in 
Capit.  Caroli  Mag.  lib.  2.  cap.  26.  ffuflitiam  Re¬ 
clamare  fuper  aliquem,  in  Lege  Longobard.  lib.  2. 
tit.  52.  §.  1  5.  lib.  3.  tit.  3  2.[ln  Extentis  k  u  Pa¬ 
pyris  Terrariis  Breftiae  &  Dumbarum  ufus  olim 
erat  frequentiffimus ,  ut  Domini  jurifdidtionem 
habentes  ftipularentur  ab  hominibus  fuis,  ut  nul¬ 
lus  eorum  alium  Dominum  majorem ,  minorem  vel 
parem  Reclamarent ,  ea  lege  ,  ut ,  fi  reclamare  vel¬ 
lent,  bonis  fuis  emphyteuticariis  privaremur.  Fre¬ 
quens  eft  haec  Conventio  in  Extentis  Abbatias 
Chaflagniae  &  aliorum  locorum.  ] 

Reclamator,  Idem  qui  Clamator  ,  Adtor ,  pe¬ 
tens.  Lex  Longob.  lib.  2.  tit.  5  3 .  §.  2  3  .  De  Recla- 
matoribus  vel  caufidicis ,  qui  nec  judicio  Scabillorum 
acquiefcere ,  nec  blafpbemare  volunt ,  &c. 

Recl  amatoria,  Epiftola,  quae  ad  Principem 
dirigitur  ab  eo  qui  fe  injufte  poflclfionibus  &  prae¬ 
diis  luis  vi  aliqua  fuperiore  fpoliatum  queritur  , 
qua  illius  juftitiam  implorat.  Ejus  formulae  ha¬ 
bentur  in  libro  Epiftolarum  S.  Bonifacii  Arch. 
Mogunt.  Epift.  107.  1  1  5  •  117- 

Proclamare  ,  Idem  quod  Clamare ,  In  Jus  vo¬ 
care,  rem  fibi  vendicare ,  in  Lege  Salica  tit.  3  9. 
in  Lege  Longob.  lib.  1.  tit.  9.  §.  2 6.  lib.  2.  tit. 
26.  in  Capitul.  Caroli  Magni  lib.  6.  cap.  299.  in 
Conftitut.  Sicul.  lib.  1 .  tit.  41 .  &c.  Simeon  Du- 
nelmenfis,  &  Radulfus  de  Diceto  ann.  1070. 
Poffeffioncs  quamplures  fui  Epifcopatus  ab  Aldredo  Ar- 
chiepifcopo  . .  .  fua  potentia  retentas  ,  qua  tunc  eo  de- 
funtto  in  Regiam  poteflatem  devenerant ,  conflanter  Pro¬ 
clamabat  ,  expetebat ,  fic.  Infra:  Proclamatas  &  ex¬ 
petitas  poffeffiones  recepit. Idem  Radulfus  an.  1072. 
Ventilata  efi  caufa  de  Primatu  quem  Lanfr ancus  Do- 
robernenfis  Archiepifcopus  fuper  Eboracenfem  Eccle- 
fia.n  jure  fua  Ecclefia  Proclamabat.  Gregorius  Tu- 
ronenfis  lib.  8.  cap.  3  z.  Jjfuod  ili  a  de  finiens ,  fi  res 
patris  faiffe  Proclamans  ,  ingrejfa  cfl.  Adde  W.  Mal- 
mefbur.  lib.  x.  de  Geft.  Pontif.  p.  206.  &  Vi¬ 
tam  S.  Willhelmi  Abbat.  Rofchddenfis  num.  2  x  . 

Proclamatio,  Idem  quod  Clamor,  A£tio  qua 
quis  rem  ablatam  repetit.  Petrus  Diacon,  lib.  4. 
Chron.  Cafin.  cap.  48.  Proclamationem  fecit  de 
Ecclefia  S.  Sophia,  qua  violenter  d  ditione  hujus  loci 
fub  cludi  a  fuerat.  Adde  cap.  49.  59.  &c. 

Proclamare,  Appellare  de  judicis  iniqua  fen- 
tentia.  Utitur  femel  ac  iterum  Lucifer  Calarita- 
nus  pag.  1.  6c  7.  Proclamatio  ad  Palatium  ,  de  acto¬ 
ribus  qui  a  judicibus  ordinariis  audientiam  Prin¬ 
cipis  appellant ,  in  Capitulari  de  Villis  cap.  57. 
VideGuigonem Cartulienfem  de  Quadripertito 
exercitio  Cellae  c.  3  3 .  p.  26  2.  c.  3  4.  p.  2  74. 

Proclamator,  Qui  caufam  agit,  &  litem  in¬ 
tendit  ad  rem  repetendam.  Tradit  S.  lfidorus  lib. 
2.  de  Ecclef.  olfic.  cap.  x  1.  &  ex  eo  Rabanus 
lib.  1 .  de  Inftit.  Cler.  cap.  5  2.  Leclores  Ecclcfia- 
fticosolim  vocitatos  Pracones  fi  Proclamatores. 

Reclamatio.  Joannes  VIII.  Papa  Epift.  100. 
Per  nanus  no f  r  am  nuper  adiens  pr  af enti  am  fe  fuper  fra¬ 
tre  Adalberto  fujfraganeo  tuo  ,  de  quo  jam  Roma  pro¬ 
ci  amaverat ,  &  libellum  fua  Reclamationis  oftenderat. 
Reclamium,^  Chron.Savjgniacenfi  an.  1259. 


CLA  652 

Dis  clamare,  yf  clamatione,  feu  aftione fua defi- 
ftere.  In  Statutis  Roberti  III.  Scotiae  Regis  c.  18 . 
Difclumare ,  dicitur  vafallus  ,  qui  per  fe ,  vel  per  fuf- 
f  cientem  attornatum  notifuat ,  quod  tales  terras  non  te¬ 
net  ,  nec  tenere  intendit  de  tali  Domino  fuperiori  fuo 
fi  cum  tali  fervitio  :  fi  hoc  fubjacct  fe  ,  &  omne  quod 
fuum  eft  ,  cur  fui  juris  communis ,  debitis  locorum  inter- 
ftitiis  in  hac  pane  lequifitis  ad  hoc  faciendum  fi  refion- 
dendnm.  V ide  Regiam  Majeft.  lib.  2.  cap.  6  3 .  Sc 
6.  7.  &  Cowell.  lib.  1  o .  cap.  8.  Will.  Thorn.  in 
Chron.  M  ari f cum  quendam  in  tenurade  Cbiflelet . .. 
in  plena  Cuna  ibidem  Difclamavit.  Difclamer, eadem 
notione  apud  Littletonem  feCt.  1 4  5 .  &  6  9  x .  De- 
fcalanger ,  in  Confuetudine  S.  Audomari  art.  14. 
Infulenfi  ,  &c.  Vide  Raftallum  verbo  Difclaimer. 

Clamare  se  ab  Al  i  qu  o,  Patronum  fibi  ad- 
fcifcere :  Gallis,  fe  Reclamer  de  quelquun.  Adria- 
nus  PP.  in  Epiftola  ad  Carolum  M.  Prafatum  Epi- 
fcopum.. .  vobis  commendari  pof cimus,  ut  fecundum 
fuam  certam  fidem  atque  dilectionem ,  quam  erga  nos 
cfi  vos  gerit ,  ita  confolatus  ,  prorfufque  totus ,  nobis 
pofcentibus  d  veftra  prafulgida  regali  potentia  merea¬ 
tur  per  fe  Clamare ,  &c.  Ubi  Gretzerus  ad  margi¬ 
nem  repofuit,  /.  amari.  Se  Clamer  en  Cour  fave - 
raine ,  in  Confuet.  Andegav.  art.  81.  406. 
Clamare,  &  Clamari  dicebantur  Monachi  ia 
Capitulo,  quoties  de  deli&is  alios  acculabant, 
aut  ipfi  accufabantur :  quippe  apud  Monachos, 
ut  eft  in  Carmine  de  laude  vitae  Monafticoe,  edito 
aSirmondo inNotis  adGoffridum  Vindocin. 

Lex  communis  habet  vifas  mox  prodere  culpas : 

Ut  nafcens  vitium  poena  fequens  refecet. 

Statuta  Ordinis  de  Sempringham :  Minuti  vel  minutA 
omnes  die  tertia  poffunt  Clamare ,  vel  Clamari  in  Ca¬ 
pitulo.  Infra :  Cateri  fratres  petant  venias  ,  Clament ; 
difciplmas  fumant ,  fi  qua  f  umenda  fuerint.  Rurfum : 
Diflritte  prohibemus  ne  aliqua  Monialis  in  Conventte 
exijlens ,  ad  Corpus  Chrifli  accedat  Dominica  ,  nifi or¬ 
dinate  Clamaverit  m  hebdommada ,  privatim  vel  pu¬ 
blice  ,  fi  delittum  privatum ,  vel  manifejhm  viderit  ' 
unde  regularis  Clamatio  feri  debeat ,  exceptis  valde  ju¬ 
venibus, vel  valde  vetulis.  Addep.  765.783.  Libes 
Ord.  S.Vkft.Parif.  MS.  c.6 .  Si  quid  offenderit, Clame¬ 
tur  in  Capitulo ficut  alter.  Cap.  2  2.  jfiuandom  aliqui» 
offendit ,  pro  quo  in  Capitulo  Clamandus  effet,  corripiat 
eum  M agi  fler  filus  in  fcbola  . .  .  fid  &  fi  plures  fue¬ 
rint  ,  inftruet  illos  ut  de  offenfis  fias  invicem  fe  Clament, 
(fi  Clamati  veniam  petant ,  ut  affuefeant  ordinem  te¬ 
nere  ,  &  cavere  neghgentias ,  fi  Clamores  mo  defle  fa¬ 
ciant.  Proclamare  ,  eadem  notione,  in  cap.  3  1. 
Rurfum  cap.  3  3  .  Dum  Clamores  fiunt ,  nemo  loqua¬ 
tur ,  nifi  qui  Clamorem  facit ,  fi  Abbas ,  fi  qui  Cla¬ 
matur.  Jbtfii  Clamorem  facit ,  in  primis  fic  dicat :  Cla¬ 
morem  de  fratre  illo;  qui  autem  Clamatus  fuerit ,  mo» 
ut  audierit  nomen  fuum,  nihil  prorfus  in  ( ede  fua  refpon- 
deat,fid  veniens  coram  Abbate ,  prius  inclinans, pcflea 
erigens  fe,  coram  ipfi  flet ,  patienter  expeclans  hoc  quod 
frater  fiius  fuper  ipfum  Clamare  habet.  Jjfui  autem 
Clamat ,  non  exaggeret  Clamorem  fuum ,  nec  qu&rat 
circuitiones  verborum ,  fid  aperte  dicat,  ille  fecit  hoc. 
Audito  clamore  ,fi  culpabilem  fe  cognoverit ,  fi atim  ve¬ 
niam  petens ,  humiliter  culpam  fuam  confiteatur.  Siau- 
tem  fe  culpabilem  non  recognoverit,  dicat  breviter  flans , 
Domine  non  recordor  me  hocfeciffe  aut  dixiffe  quod  Fra¬ 
ter  dicit.  Tunc  ille  qui  Clamavit  eum  ,  ipfam  Clama¬ 
tionem  non  repetat  :  ipfi  vero  prius  inclinans  jubente 
Abbate  ,  eat  fidere,  fiduod  fi  aliquis  videt  Fratrem 
fuum  negare  quod  verum  efl,  bene  licet  ei  de  eo  quod 
vidit  vel  audivit,  teflimonium  perhibere.  Sciendum  vero 
eft ,  quod  ille  qui  Clamorem  facit  ?  non  faciet  Clamo- 


65  3  CLA 

rem  fuper  illum  qui  Clamavit,  &c.  Similia  habent 
Charta  Charitatis  Ciftercienlis  c.  3  .  U  1'us  antiqui 
ejufd.  Ordinis  c.  70.  &c.  Ejufmodi  Clamationum 
Sz  Prodamationum  meminit  etiam  S.  Anfeimus  lib. 
3  .  Epift.  49.  9  1 .  ut  &  Concilium  Bitcrrenfe  an. 
1233.  cap.  1  8 .  &  Inilitutiones  Capituli  gener. 
Ciftercienfis  diflind.  5.  c.  1.  13.  d illinit.  6.  cap- 
12.  Statuta  antiqua  Ordinis  Cartufienfis  part.  1. 
c.  3  5.  §.  12.  part.  2.  c.  6.  §.  9.  c.  12.  §.  8.  c.  31. 

6.  c.  3  o .  part.  3  .  c.  3  2.  §.  5 .  Statuta  ejufd  em 
Ordinis  an.  1  3  6  8  •  part.  2 .  c.  4 .  §.  2.13.  Statuta 
Ordinis Praemonftrat.  dilt.  1 .  cap.  5 .  <5c  alibi  paf- 
lim.  Hinc  formula  nollris  frequens,  Crier  quel- 
qnun ,  pro  increpare.  GloiT.  Lat.  Gr.  Conviciatur  illi, 
&  convicium  facit,  suti  a.  Coa.  Convicium ,  KctrctCcro-n;. 

3 .  CLAMARE ,  Canere.  Charta  Sergii  PP.  an.  910 . 
apudUghellum  tom.  1.  part.  i-pag.  107.  luta - 
men  ut  quotidianis  diebus  Sacerdotes  &  Clerici  ipjtus 
Ecclefta  pro  remedio  anima  noftrs  Clament  in  eadem 
Ecclejia  centum  Kyrie  eleyfon ,  &c. 

«|f  Clamare  Qu,  ietum,  Liberum  &  immu nem 
declarare.  Chartular.  S.  Vandregefili  to.  1.  pag. 
123.  in  Inftrum.  anni  1222.  Et  ego  in  fuper  prs- 
ditt  aEfamir  anile  JJAe  tam  Clamavi  pranominatis  AIo- 
nachis  medietatem  unius  quarterii  molendini ,  quam 
clamabam  in  molendino  de  Mar  linet.  Ibidem  to.  2. 
pag.  1317.  ex  Inftrum.  anni  1228.  Ego  Robertus 
de  Hotot...  remiji  &  omnino  flutet  as  Clamavi  Ab¬ 
bati  &  Conventui  S.  Vandreg.  quatuor  aeras  terra  Jit  as 
in  coutura  de  Heulepuis ,  quas  de  jure  ex  dono  IVillel. 
Recuchon  Militis  dicebant Jibi  pertinere,  habendas  abf- 
que  reclamatione  mei  &  h  are  dum  meorum  in  puram  & 
perpetuam  eleemofynam.  Rymer.  tom.  12.  pag.  41. 
coi.  2 .  De  eadem  fumma . . .  JjEuiettos  Clamamus ,  & 
in  perpetuum  exoneramus  per  praf entes.  Lobinellus 
tom.  2.  Hift.  Britan.  pag.  222.  Tandem  vero pra- 
dittus  Hamo  omnes  fuas  calumnias  domno  Abbati  JVil- 
le  Imo  gratanter  Clamavit  JJuietas ;  id  eft ,  declaravit 
fe  defiftere  calumniis  feu  adionibus ,  quibus  res 
in  Inftrumento  memoratas  ab  Abbate  repetebat : 
II  a  dedar  e  qu’il  fe  dejijloit  du  proces  intente.  Paffim 
occurrit. 

CLAMASTERIUS.  Vide  Clamatterius. 

5  CLAM  AT  ARIUS,  Ador ,  qui  rem  fuam  repetit. 
Supplicatio  an.  1304.  Hift.  Dalphin.  tom.  2.  pag. 
1 16.  coi.  1 .  Item  quod fatisf aciendo  aliis  creditori¬ 
bus  ,  &  Clamat ariis ,  &  legatariis ,  &c. . . .  quoufque 
cjjct  fit  is  factum  omnibus  creditoribus ,  &  Clamatariisi 
ac  legatariis ,  quibus  ipfe  D.  Hugo  ut  hares  prsditti 
D.  Roncelini  de  jure  tenebatur. 

«[[  CLAMATERIUS.  Vide  Clamatterius. 

«H 1.  CLAMATIO  ,  Accufatio  inMonafteriis  ufita- 
ta,  de  qua  jam  fatis  in  Clamare.  Antiqua:  Con- 
fuetud.  Canonicorum  S.  Jacobi  de  Monte-Forti 
tom.  4.  Anecdot.  Marten.  coi.  1 2  ;  8  -  Deinde  fiant 
Clamationes ,  Ji  facienda funt.  Jjhti  autem  clamat  'non 
quarat  circuitiones  in  Clamatione ,  fed  aperte  dicat: 
Ille  hoc  fecit ,  &  qui  clamatus  fuerit ....  eat  petere 
veniam. 

2. CLAMATIO  ,  Promulgatio.  Ludewig.  to.  4. 
Reliq.  MSS.  pag.  202.  exDiplomat.  Garftenfi : 
Ter  in  anno,  id  efi ,  bis  tempore  graminis ,  femel  tem¬ 
pore j 'oeni placitam  fuum  debet  habere  ,  &  hoc  de  Cla¬ 
matione  vel  notificatione  illius  praconis.  Vide  Cla¬ 
metur,. 

CLAMATOR,  Litigator,  ador  vel  reus.  LexSaJica 
capitulo  3.  §.  6.  Capitul.  2.  an.  8 05.  cap.  8.  <Sc 
lib.  3.  Capitul.  c.  7.  De  Clamatoribus  vel  caufi di¬ 
cis  ,  qui  nec  judicio  fcabinorum  adquiefcere ,  nec  blaf- 
ph  emar  e  volunt ,  &c.  Lib.  3 .  cap.  5  9.  De  Clamato- 


CLA  654 

ribus  qui  magnum  impedimentum  faciunt  in  P alatio  ad 
aures  Dem.  Imperatoris.  Capitulare  de  Villis  c.  29. 
De  Clamatoribus  ex  hominibus  nojlris  unufqutfque  ju¬ 
dex  provideat ,  ut  non  Jit  eis  necejje  venire ,  &  ad  nos 
proclamare.  Adde  Capitulare  an.  810.  c.  1.  Capi¬ 
tul.  2.  ejufdem  an.  c.  8.  Capitul.  an.  823.  c.  12. 
Hincmarus  Remenlis  Opufc.  5 .  Dictum  eft  mihi , 
quoniam  Clamatores  qui  ad  Palatium  veftrum  veniunt , 
nullam  confolationem  ,  nec  etiam  bonum  refponftm  ibi 
accipiant. 

Clamator  Anglii  P  r  i  n  c  i  p  a  l  i  s  ,  cum  fu  is 
Sub  clam  at  oribus ,  in  Parlamentis  Anglicis  :  cujus 
officium  Clamatoria  didum  ,  olim  folebat  eile  uni¬ 
tum  Oftiaru,  feu  Oftiarii  officio,  ut  eft  in  libro 
de  Modo  tenendi  Parliamentum  :  ubi  de  munere 
Clamatoris  ifta  habentur  :  Clamator  P arliamenti 
ftabit  contra  oftium  P  arliamenti ,  &  Ofttarius  denun¬ 
tiabit  Jibi  clamationes  fias.  Rex  folebat  mittere  Ser¬ 
vientes  ad  arma  ad  liandum  per  magnum  fpatium  ex¬ 
tra  oftium  P  arliamenti ,  ita  quod  nulli  imprejjiones  nec 
tumultus  facerent  circa  ojlium  per  quod  Parliamentum 
ingreditur ,  fub  poena  captionis  corporum  fuorum  :  quia 
de  jure  oftium  P  arliamenti  non  debet  claudi ,  fed  per 
Oftiarium  &  Servientes  Regis  ad  arma  citftodtn. 

^Clamator,  Monachus  qui  alium  palam  accu- 
fatin  Capitulo. Bern.  Ordo  Cluniae,  part  1  .c.  74. 
num.  47.  Eft  autem  confiet  udo ,  quod  cum  unus  cla¬ 
matur  ,  omnes  qui  ejufdem  nominis  funt ,  citius  debent 
fe  prafentare ,  donec  Clamator  eligat  de  quo  dicit ,  &c. 
Vide  Clamare. 

Clam  ato  r  Vini,  Prxco  vini  venalis ,  Gall. 
Cneur  de  vin.  Praeceptum  Philippi  Franc.  Regis 
an.  12  4.  apudt/f  Aa/irEre  to.  2. Ordinat,  p.  43  5. 
in  Litteris  Johannis  I.  an.  1351.  Philippus  Dei 
gratia  Er.  R.  Notum  facimus - quod  cum  taber¬ 

narii  Parijius  dicerent  contra  Prxpcjitum  &  Scabinos 
mercatorum  Parijtenjtum ,  eos  non  habere  jus  compel¬ 
lendi  ipfos  tabernarios  folver e  Clamatori  Vini ,  taber¬ 
nam  ad  clamandum  non  habenti,  &  clamanti  invito 
tabernario,  habente  alium  Clamator  tm  in  taberna  fla, 
quatuor  denarios  pro  dieta  fua  . . .  vijts  &  auditis  at- 
teft .itionibus  teftium  . . .  pronuntiatum  fuit  prius  in  Cu¬ 
ria  noftr  a,  dictos  Prapojttum  &  Scabinos  jus  habere 
compellendi  tabernarium  non  habentem  Clamatorem  in 
taberna  fua  aperte ,  folver  e  Clamatori  clamanti  hora 
debita  in  taberna ,  quatuor  denarios  pro  fua  dieta  ;  rtiji 
tabernarius  velit  jurare  coram  Prapcjtto  mercatorum  , 
fe  nichil  de  vino  Jlc  clamato  tpfa  die  vendidiffe.  Con- 
fuetud.  Bituric.  apud  Thomafferium  pag.  229. 
Infalfis  menfuris  habet  dominus  6  o  .fohdos ;  fed  Ji  Cla¬ 
mator  Vmi  tradidit  falfam  men  fur  ani ,  debet  guiare 
illam  cui  tradiderit.  Vide  Prxco. 

f  Clamatoria  Vini,  Officium  ,  ut  videtur  , 
Clamatoris  Vini.  Codex  MS  reddituum  Epifco- 
patus  Alciffiod.  Trouffain  ManioL.fl.  Clamatoria 
Vini  xl.  Fli  40 .  iolidi  videntur  ad  Epifcopum  re¬ 
dire  ex  officio  Clamatoris  locato. 

CLAMEUM  ,  Clamantia,  Clamatio,  Clamor, 
Anglis  Claime  ,  P  radicis  nollris  Clam ,  Calumnia  > 
feti  adio  ,  quam  quis  intentat  ad  recuperandam 
proprietatem  vel  poffeffionem  rei  fuce  quam  alius 
ei  abltulit.  Regiam Majeflatem  lib.  1.  c.  9.$.  1. 
Utroque  litigantium  in  curia  praf  ente  &  petente,  Cla- 
meum  fuum  faciente ,  fuper  injufto  deforciamento  terra , 
&c.  Cap.  10.  Petens  Clameum  fuum,  querelam  m 
hunc  modum  oftendat  &  faciat.  Matthaeus  Paris  ann. 
1204.  De  Clameo  fio  profequendo.  Thom.  Wal- 
finghamus  ann.  1354.  St  Rex  Anglia  torum  jus 
&  Clameum  ,  quibus  regnum  Francis,  vendicabat  , 
Regi  Er  ancorum  remittent.  Vide  Monaft.  Anglic. 


655  CLA 

tom.  x.  pag.  48.  [<Sc  fupra  vocem  Clama,  &  infra 
Clamum.  ] 

f  Claimum  ,  Eadem  notione.  Madox Formulare 
Anglic.  pag.  1  79.  Ego  Ingeram  de  D  uniar  concejji 
&  dedi  Jibi  &  haredibus  ftns  unam  virgatam  terra  in 
Othefelvia,  quam  tenuit  Baldewwus  le  C repere ,  pro 
Clamo  &jure  quod  clamavit. 

Clameum  Continuum,  Anglis ,  efl  quaedam 
continua,  id  efl  annalis,  feudi  fimplicis  aut  tal- 
liati ,  de  quo  quis  diffeifitus  efl,  &  cujus  poffef- 
fionem  recuperare  ob  metum  potentis  adverfarii 
non  audet,  vendicatio,  quafi  vindicis  caufa,  utfic 
tandenx  metu  amoto,  haeredem  dilieifitoris aeque 
pollit  fua  aubloritate  a  polfeflione  removere ,  ac  fi 
recenter  fpoliatus  fuilfet.Cowell. 

K  htroclamum.  Curia  Generalis  Catalaniae  in 
Villa  Perpinianifub  Petro  Rege  Arag.  an.  1  3  5  1. 
Abfque  Retroclamo ,  vel  requijiiione. 

Clamantia,  Eadem  notione.  Charta  Edw.  II. 
Regis  Angliae  in  Monaftico  Anglic.  tom.  z.Con- 
cejjionem  etiam,  remijjionem ,  &  quietam  Clamandam, 
quas . . .  fecit  Abbati ...  de  omni  eo  quod  habuit ,  vel 
aliquo  jure  habere  potuit  in  villa,  &c.  Occurrit  ibi 
pluries,  [&  apud  Th.  Madox  Formul.  Anglic. 
pag.  20  5.  Rymer.  tom.  2.  pag.  410.  &  in  Libro 
nigro  Scaccarii  pag.  373.  <Scc.  ] 

Clamatio,  pari  fignificatu. Matth.  Weflmonafl. 
an.  1 1  8 9.  Ar pro  hac  redemptione  cajlrorum  &  quie¬ 
ta  Clamatione  fidelitatis  &  ligantia  de  Regno  Scotia 
. . .  dedit ,  &c.  ChartaEdw.il.  Regis  Angi.  tom. 
2.  Monadici  :  ConceJJionem  etiam  ,  remijjionem ,  & 
quietam  Clamationem  quas  Aleonora  . . .  fecit  eidem 
Abbati ,  &c. 

«fj  CLAMIDATUS  ,  pro  Chlamydatus ,  apud  Radul- 
phum  Cadomenfem  in  Geflis  Tancredi  tom.  3. 
Anecdot.  Marten.  coi.  188. 

%  CLAMIS ,  pro  Chlamys  fupra  in  voce  Binda. 
«jfCLAMlUM,  ut  Clameum,  in  Litteris  Edmundi 
,  fratris  Edwardi  Regis  Angliae  apud  Rymer.to.  2. 
pag.  3  5.  Nos  juri  &  C  lamio ,  quod  in  dici  a  Sene fc  al¬ 
ita  in  feodo  &  hareditate  nobis . . .  competere  potuit  re¬ 
nuntiamus  in  perpetuum.  Occurrit  iterum  in  Inflru- 
mento  anni  1260.  apud  Thomam  Madox  in  For- 
mulari  Anglic.  pag.  13. 

CLAMNUM  ,  Clariffimum.  Gloff.  Ifidori  ad  quod 
G  ne  vius :  Non  capio  quid  haec  fibi  velint.  Forte 
feribendum,  ClanJJimatus,  Honor  ClariJJi morum. Pa¬ 
pias  MS.  habet,  Clarimum  ,  Clariffimum. 
CLAMODICUS.  Capitula  Caroli  C.  tit.  3  9 .  §.  3. 
De  illis  liberis  hominibus ,  qui  infames ,  vel  Clamodic  i 
funt  de  tefieiis ,  vel  latrociniis  &  rapacitatibus ,  &c. 
Ubi  Sirmondo  Clamodicus ,  dicitur  qui  magnamha- 
iret  infamiam,  qui  gravi  criminis  alicujus  infamia 
laborat,  de  quo  clamores  dicuntur  &  feruntur,  qui 
ab  omnibus  accufatur.  Sed  puto  Clamodicum  hic 
appellari ,  qui  in  judicio  clamatur  (e u  accufatur 
de  crimine,  quod  fequentia  videntur  innuere. 

<0  1.  CLAMOR  ,  Promulgatio.  Incjuefla  fuperufu 
<5c  ufuagio  Libertatum  Monaflerii  Beccenfis:Mo- 
nachi  tenent  afftjias  fuas  in  terra  (  de  Buris )  &  fa¬ 
ciunt  eas  proclamare ,  quando  ipfas  contigerit  prorogari , 
&  audivit  pluries  ipfe  (teflis)  qui  loquitur  Clamores 
fieri ,  &c. 

2.  CLAMOR,  Idem  quod  Clameum,  Pradlicis  no- 
Jflris ,  Clameur.  Vetus  Confuetudo  Normanniae 
cap.  5  7.  Plainte  ou  Clameur  ejl  quatit  au.cun  monfire 
a  la  ffufiice  enplaignant  foy ,  le  tort  quiluy  a  ejlefait, 
afin  qu  ii  en  puijfe  avoir  drott  enCourt.  LexLongob. 
Jib.  3  .  tit.  1  .§.  11 .  Si  de  poffejfionibus . . .  fuper  eos 
Clamor  venerit.  Tabular.  S.  Petri  Burg-ul.  Charta 


CLA  6  56 

8  2 .  fol.  82.  an.  1089. Ai  fervus  meus  vel  conliber- 
tus  ibi  manens ,  mihi  fiervire  voluerit ,  de  eo  ad  Mo¬ 
nachos  Clamorem  faciam.  Infra :  Si  aliquisex  meis  eos, 
vel  eorum  ccnfium  capiat ,  abfolute  reddant,  fi  Clamo¬ 
rem  inde  habuero.  [Charta  an.  1182.  inter Inflrum. 
tomi  4.  Gall.  Chrift.  coi.  191.  Item  Ji  dominus 
Otto  de  aliquo  hominum  Abbatis  Clamorem  facit,  quod 
non  denarios  quos  debebat  reddiderit ,  per  Clamorem  & 
juftitiam  Obedientiarh,  vel  ejus  qui  vicem  Abbatis  ibi 
aget,  per  unum  tejlem  vel  per  juramentum  ille  qui  ac- 
cufabitur  fie  fiolvijfe  cftcndet ,  vel  capitale  &  tantum- 
dem  de  emenda  perfolvet.  Occurrit  iterum  apud 
Acherium  tom.  9.  Spicii,  pag.  184.  Baluzium, 
tom.  2.  Hifl.  Arvern.  pag.  781.  in  Maceriis  In- 
fulie  Barbarae  tom.  2.  pag.  53  3.  ex  Charta  Beatri- 
cis  de  Turre  Dominae  Roffilionis  pro  Ordine  Car- 
tufiae  an.  1280.  Exceptis  b  annis ,  Clamoribus  per  fi¬ 
nalibus  ,  mero  &  mixto  imperio.'] 

Clamor  Judici  ariu  s,  in  Speculo  Saxon,  lib. 

1 .  art.  6  r .  §•  1 .  <5c  3 # 

Planus  Clamor.  Charta  libertatum Seifelli an. 
1285.  J^ui  contendit  ponere  fideijujforem  de  plano 
Clamore,  qui  cognitus  efl  r  debet  3  .filidos.  Chartular. 
Campaniae  Thuanum  fol. 28  7.  Ai  aliquis  hominum 
B.  Murtini  Clamorem  faciat  de  alio  homine  B.  Murti¬ 
ni  ,  Prapijitus  B.  Murtini  deducit  &  tenet  placitum 
fine  Viario :  &  fi  fuerit  planus  Clamor ,  videlicet  ufque 
ad  valentiam  3 .  fiolidorum ,  totus  Clamor  efl  Prapofiti. 
Clamor  Falsu  s  ,  in  Confuetud.  Norman.  cap. 
7.  95.  Fauffe  Clameur ,  cum  quis  contra  jus  rem 
quampiam  clamat ,  &  in  judicio  petit.  Charta  li¬ 
bertatum  urbis  Seifelli :  Ai  quis  Ealfum  Clamorem 
fecerit,  tres  filidos  debet.  Confuetudines  MSS.  S.  Ju- 
'  liani  de  Saltu  in  Lingonibus  :  Et  la  Clamors  au 
Prevofl  vanra  a  4.  deniers  de  Tournois ,  &  ne  paierx 
I en  riens  de  Fauje  Clamor. 

Clamorem  Facere,  apud  Tyrium  lib.  12.  cap.- 
2  5 .  Ai  Veneticus  fuper  quemlibet  hominem,  quam  Ve¬ 
neticum  ,  Clamorem  fecerit,  in  Curia  Regis  emendetur. 
GolTrid.  Vindoc.  lib.  3.  Epifl.  16.  Cum  quondam 
de  Sigebranno  apud  Comitem  Clamorem  fafturus  Vin- 
docinumvenijjetis.  Idem  Opufc.  1 1.  Sape  inter  Mo- 
.  nachos  agitur ,  ut  per  eos  qui  de  aliis  in  Capitulo  Clamo¬ 
res  faciunt,  &c.  Efl  queri  de  aliquo/ Vide  Clamare  2. 
Clamor  Violentiae,  Clamor  aut  Vox 
Popularis.  Vi  de  Huefium. 

Clamor,  Debitum,  quod  ab  aliquo  repetitur.  [Te- 
ftamentum  G.  Comitis Nivernenfis  an.  12  39. in 
Maceriis  Infulae  Barbarae  :  Propter  Clamores  vero 
meos  pacificandos  pracipio  quod  redditus  S.  Marcellini 
fint  in  manuexeeutorum  meorum.]  Teflam.  Amedel 
IV.  Comitis  Sabaudiae  an.  125  2.  apudGuiche- 
nonum  :  Volo  &  pracipio  quod  omnes  Clamores  mei , 
&  debita  mea  amicabiliter  &  fine  Jlrepitu  fiolvantur. 
Eadem  occurrit  formula  in  Teflamento  Beatri- 
cis  Comitiflae  Provinciae  an.  1263.  Petri  Comitis 
Sabaud.  an.  1268.  Thomae  Comitis Sabaud.  an. 
1  288.  &  Aymonis  Comitis  Sabaud.  an.  1343. 
apudeumdem  pag.  64.  70.  75.77.98.  170. 
[In  Teflamento  Alionorae  Comitiflae  Bolonhe 
apud  Baluzium  tom.  2.  Hifl.  Arvern.  pag.  1 1 9.J 
Adde  V.  Cl.  Dionyfium  Salvagnium  Boilliumlib. 
de  Ufu  feudor.  pag.  378.  Charta  an.  1 1  87.  in 
Tabulario  Vindocin.  fol.  277.  Guagia etiam ,  vel 
Clamores  alicujus  foref  acti ,  fine  affenfu  Prioris  reddere 
non  potcjl ,  nec  quittare. 

f  Clamor  Pacificatus,  Debitum  exfolu- 
tum.  Charta  Joannis  Sacerdotis  Ecclefiae  Lugdun. 
an.  1  192.  inter  Inflrum.  tom.  4.  Gall.  Chrifl. 
coi.  24.  Habebunt  quoque  decimam  eorum  reddituum , 


65 7  CLA 

quos  de  Ecclefia  defundit  ejus  habiturus  eft  ,  %  die 
obitus  fui  ufque  ad  quinum  Martium ,  poft  folutionem 
refedloriorum  &  debitorum ,  &  Clamoribus  pacificatis , 
ipjt  vero  debebunt  Eccleju  noftra  pofieffioncm  &  Mif- 
fam  in  Natale  Domini.  Vi  de  Pacificare. 

3.  CLAMOR,  Diftridus.  Clamor  de  Almacillis ,  in 
Foris  Aragon.  lib.  1.  tit.  Quod  Ripacurcia  ,  &c. 
Clamor  Bellicus,  Qui  in  procindu  praelii , 
atque  adeo  in  ipfo  praelio  inclamari  a  militibus 
lolebat.  Rob.ertus  Monachus  lib.  2.  Hift.  Hierof. 
Et  hocjtgnum  erat  Bellici  Clamoris  ip forum.  Signum 
Clamoris,  apud  Will.  Tyrium.  Sed  de  Clamore 
bellico  confulends  omnino  binae  noftrae  Difter- 
tationes  ad  Joinvillam  ,  1  1 .  &  1  2. 
^[Clamorem  Levare,  in  Edido  Philippi  Pul¬ 
chri  Franc.  Regis  ann.  1303.  idem  1'onat  quod 
finem  imponere  clamoribus  creditoris  adverfus 
debitorem  :  Item ,  quod  quando  Clamores  fient  de 
debitis  &  debita  erunt  contefiata ,  eis  detur  quinde¬ 
na,  ut  moris  eft  in  majori  parte  Senefcallie,  quodque 
tr  an faci  a  quindena ,  Clamor  non  levetur  per  Bajulum , 
priufquam  fatisfiat  de  debito  creditoris.  Sed  alias  Cla¬ 
morem  Levare  idem  eft  ac  conviciis,  clamoribus  <5c 
fibilis  aliquem  confedari,  Gall.  Huer  apres  quel- 
qiiun ,  ut  fufius  diceturin  voce  EI u filum. 
f  Clamor  ad  Deum, quo  fuppliciter  exoratur, 
ut  opem  ferat  temporibus  afflidionis.  Hujufce 
■Clamoris  varias  exhibent  Antiqui  formulas  ,  ut 
Bernardus  Monachus  in  Ordine  Cluniae,  part.  1 . 
cap.  40.  Anonymus  quidam  de  rebus  geftis  in 
Monait.  S,  Michaelis  in  periculo  maris  ineunte 
faec.  xii.  ubi  lingulare  refert  hujus  Clamoris  exem- 
.pluin  adverfus  Thomam  de  S.  Johanne  nemorum 
Monafterii  vaftatorem  ,  Scriptor  Adorum  MSS. 
S.  Lauri,  &Guido  Monachus  inDifciplina  Far- 
fenfi  cap.  3  7.  ex  quo  haec  depromere  vifum  eft 
ad  lpecimcn  aliorum  :  Hac  ratione  faciendus  Ec- 
clejiaftici  ordinis  Clamor  ad  Dominum.  Ad  Miffam 
■principalem  jam  dicta  Oratione  Dominica  Miniftri  Ec- 
■cleju  cooperiant  pavimentum  ante  altare  cilicio ,  &  de- 
fuper  ponant  Crucifixum  &  textum  Ev  angellorum,  & 
corpora  S anciorum ,  &  omnis  Clerus  in  pavimento  ja¬ 
ceat  prcftratus  canendo  Pf almum ,  Ut  quid  Deus  re- 
pulifti  in  finem  fub Jllentio.  Interim  duo  Jigna  percu¬ 
dantur  ab  Ecclejlx  cuftodibus ,  folufque  Sacerdos  ante 
Dominicum  Corpus  &  Sanguinem  novit  er  confecratum , 
■&  ante pradiclas  Reliquias  Sandtorum ,  alta  voce  inci¬ 
piat  hunc  clamorem  dicere :  Oftende  nobis.  Efto  no¬ 
tis  Doin.  Memento  noftri  Dom.  Exurge  jDom. 
Domine  exaudi  orat.  In  fpiritu  humilitatis  &  ani¬ 
mo  contrito  ante  fandum  altare  tuum  &  facra- 
tiftimum  Corpus  &  Sanguinem  tuum,  Domine 
Jefu  ,  lledemtor  mundi,  accedimus  ,  &  de  pec¬ 
catis  noftris ,  pro  quibus  jufte  affligimur,  culpa¬ 
biles  contra  te  nos  reddimus.  Ad  te  ,  Domine 
Jcfu,  venimus,  ad  te  proftrati  clamamus  ,  quia 
viri  iniqui  <5c  luperbi,  fuifque  viribus  confifii,  un¬ 
dique  fuper  nos  infurgunt,  terras  hujus  Sandua- 
rii  tui  eseterarumque  fibi  fubjedarum  EccJefia- 
rum  invadunt,  depraedantur  &  vaftant ;  paupe¬ 
res  tuos  cultores  earum  in  dolore  &  fame  ,  atque 
nuditate  vivere  faciunt,  tormentis  etiam  &  gla¬ 
diis  occidunt ,  noftras  etiam  res,  unde  vivere  de¬ 
bemus  in  tuo  fando  fervitio,  &  quas  beatae  ani¬ 
mae  huic  loco  pro  falute  fua  reliquerunt ,  diri¬ 
piunt  ,  nobis  etiam  violenter  auferunt.  Ecclclia 
tua  haec,  Domine,  quam  prifeis  temporibus  fun- 
dafti  <5c  fublimafti  in  honorem  beatae  femper  Vir¬ 
ginis  Mariae  fedet  in  triilitia,  non  eft  qui  confole- 
•tur  &  liberet  eam  ,  nili  tu  Lvcus  nofter.  Exurge 
Tom.  II. 


CLA  65  3 

igitur,  Domine  Jefu  ,  in  adjutorium  noftrum; 
conforta  nos  &  auxiliare  nobis.;  expugna  impu¬ 
gnantes  nos,  frange  etiam  fuperbiam  illorum, 
qui  tuum  locum  eSc  nos  affligunt.  Tu  fcis,  Do¬ 
mine,  qui  funt  illi  &  nomina  illorum  ,  corpora 
quoque  &  corda  eorum ,  antequam  nafcerentur, 
tibi  funt  cognita.  Quapropter  eos  ,  Deus,  ficut 
fcis  ,  juftifica  in  virtute  tua,  fac  eos  cognofeere 
fua  malefada,  &  libera  nos  in  mifericordia  tua; 
ne  defpicias nos ,  Deus,  clamantes  ad  tc  inaffli- 
dione,  fed  propter  gloriam  Nominis  tui  &  mi- 
fericordiam  ,  qua  locum  iftum  fundafti,  &  in 
honorem  Genitricis  tute  fublimafti ,  vifita  nos  in 
pace ,  &  erue  nos  a  praefenti  anguitia.  Arnen.  Jffim 
Clamore  facio  reportentur  Reliquia  fiuis  locis ,  fir  dicae 
Sacerdos  fub  Jllentio  Collectam ,  Libera  nos  qu  se  fu¬ 
mus  ,  Domine. 

CLAMOROSUS,  f.  pro  Clamofus.  Sallas  Malafpi- 
nae  lib.  4.  Rerum  Sicularum  apud  Baluzium  to. 
6.  Mifcell.  pag.  299.  Secundus  vero  exercitus  Cor- 
radini  manipulus  de  Clamorojls  in  bello  Thentonicis 
congregatis  fub  nutibus  Corradiui ,  Ducis  Auftna ,  ac 
quorumdam  Baronum  de  Alamannia  folida  audacia 
moderabatur  habenas. 

f  Clamorosa  Insinuatio,  Querula  moni¬ 
tio.  Bulla  lnnocentii  VI.  Papae  an.  1  3  5  7.  in  Bul- 
lario  Carmelitarum  pag.  97.  Frequentes  h alienus 
....  Epifcoporum  ,  &c.  querela  contra  dilectos  filios 
Eradicatorum  &  Minorum  Ordinum  Fratres  ,  Sedis 
Apoftolicajam  dudum  excitarunt ,  noftrtmque  Clamo¬ 
rojls  Infinuattonibus  excitare  &  fatigare  non  cejfant 
auditum. 

CLAMOSUS,  Qui  clamat ,  velrefonat.Ifidorus  lib. 

1  o.  Orig.  Clamofus ,  quoji calamofus ,  a  calamo  fci- 
licetquod  fonet.  Hoc  fenfu  clamo fum  filentium  dixit 
Senator  lib.  4.  Epift.  5  1 .  Abdias  feu  Julius  Afri¬ 
canus  lib.  6.  Hift.  Apoftol.  ffube  afiarehic  qui  funt 
eloquentes  in  linguis ,  acutiffimi  in  argumentis ,  &  Cla- 
mojlin  vocibus.  Epiftola  Florentinorum  ad  Alexan¬ 
drum  PP.  II.  apud  Baron.  an.  1063.  num.  4  3 . 
Eligitur  denique  Abbatum  unus  Clamofus  voce ,  aper¬ 
tus  lingua.  Ita  Sugerius  in  Lud.  VI.  p.  289.  Gefta 
Conful.  Andcgav.  cap.  1 3 .  num.  6.  &c. 

Clamosus,  Famofus,  celebris.  Silvefter Giraldus 
lib.  1 .  Itiner.  Cam  briae  cap.  2.  Locus  ille  de  Bre- 
nehoc  magnus  &  famofus ,  quem  &  Clamofum  dicunt , 
patriam  replet.  Clatnojijfimus ,  hac  notione  habetur 
apudVegetium  inPraefat.adlib.  3 . Artis  veterin. 

Clamosus,  Idem  qui  Clamodicus.  Capitula  Caroli 
C.  tit.  39.  §.3  .Si  fervus  alicujus  ita  Clamofus  eft , 
Comes  dominum  fervi  commone  at,  ut  eum  in  mallo  pra- 
fentet  ,  &  pro: feritatum  ,Jl  aliquis  comprobare  volue¬ 
rit  ,  faciat ,  &c. 

CLAMUC1UM  ,  Lorica  ut  videtur,  hamis  feu  ma¬ 
culis  ferreis  contexta.  Gauffredus  Malaterjra  lib. 

2 .  c.  3  5  .  Comes . . .  Arcadium  de  Palem  a ....  fplen- 
denti  Clamucto  ,  quo  pro  lorica  utimur ,  armatum .... 
interficit.  Et  mox:  Clamucium quo  indutus  erat,  nul¬ 
lis  armis  poterat  violari,  niji  ab  imo  in  fuperius  impin¬ 
gendo  inter  duo  ferrea  qua  per  juncturas  catenata  funt , 
ingenio  potius  quam  vi  vitiaretur.  Nefcio  an  legen¬ 
dum  his  locis  Camiciitm  ,  aut  Camijium  ,  pro  Cla- 
mucium  ,  ut  fit  quod  nos  Galli  appellamus ,  Che- 
mifc  de  maille. 

«J[  CLAMUM.  Gall.  Clain,  Adio  rem  fibi  ablatam 
repetentis.  Notitia  Concilii  Pidav.  fub  Ifember- 
toEpifc.  inter  Jnftruin.  to.  2.  Gall.  Chrift.  coi. 

3  5  2*  Et  fi  foras  terram  S.  Maxentii  Vicarii  Clamum 
habuerint ,  ipji  diftr ictum  accipiant.  Rymer.  to.  13. 
pag.  244.  coi.  1,  Qmmmoda  impeti, imes ,  (E  injnjfe 


659  CLA 

clamationes  ,Jivc  Clama  &  non  CLtmafjve  non  cla¬ 
mationes  ,  &c.  Alia  funt  exempla  in  vocibus  Exa- 
ncbus  &  Jnfejlare.  Vide  C Limeum. 

CLAN  ,  apud  prifcos  Scotos,  qui  montani  &  filve- 
ftres  dicuntur ,  fignificat  tribum  ,  feu  multitudi¬ 
nem  hominum  ab  uno  communi  parente  feu  lli- 
pite  defcendentium-  Vide  Skenaeum  ad  Statuta 
W illelmi  Regis  Scotiae  c.  2  8 .  u  bi  de  lege ,  quam 
Scoti  vocant  de  Clan-AIakduff. 

CLANCULARE  ,  Celare  ,  occultare.  Aldhelmus 
Abbas  Malmefburienfis :  Frufira  talenti  fenora  fub- 
terraneis  Clanculantur  defoffa  Jdblonibus. 

f  CLANCULARII,  ex  Anabaptiftis  illi  dicuntur  , 
qui  fidei  confeffionem  minime  neceffariam  judi¬ 
cant.  Iidern  quod  in  hortis  convenire  foliti  ,Hor- 
tularh  dicli.  Hofman.  inLexico.  Vide  Fiorimond. 
Raimonduin  1.  2 .  c.  1  3  .  n.  3 . 

f  CLANCULUS ,  Occultus.  Vita  S.  Dunftani  tom. 
4.  SS.  Maii  p.  354.  Nonnulli  eorum  Clanculi  pcrfe - 
cutore s  illius  extiterunt. 

f  CLANDEST1NARE ,  Occultare.  Papias  MS. 
CLANGALIS ,  Sonum  edens ,  a  Clangere,  Sonum 
edere.  Epiftola  Joannis  Troejter  apud  Duellium 
Mifcell.  lib.  1 .  pag.  232.  Sed  quis  attonitus firepor, 
aut  qtuCUngalis  ,  area  fouora  in  ultima  platea  atbera 
ufque  movet  ? 

CLANGERE  ,  dicitur  de  clamore  aquilae,  ut  vi¬ 
deri  potefl  in  Baulare. 

f  CLANGISONUS.,  Clamofus.  Vita  S.  Guthlaci 
tom.  2.  April.  p.  42  .Ut  totam  pene  a  calo  in  terraar 
intercapedinem  Clangifonis  boatibus  implerent. 

CLANGORIUM,  Campanarium,  campanile,  tur¬ 
ris  Ecclefice  ,  ubi  clangunt  tuba  Ecclejiafiica  :  fic 
enim  campanas  vocant  Walafridus  Strabo  &  EIo- 
norius  Augtiftod.  Regula  S.  Pachomii  c.  y.Jfinan- 
do  ad  Colle dtarn  Clangor  tuba  increpuerit  per  diem ,  &c. 
Baldricus  Noviom.  lib.  1 .  cap.  74.  JjTfi  refticnlis 
nixus  ,  quas  defuper  trabibus  C  Lingoni  am.jaofc  in¬ 
nexuit  ,  fparfo  latice  ignem extingueb at.  Infra:  Furto - 
fis  quidam  ex  Clericis  in  Clangorio  [edens ,  in  medio 
fagittam  contorferat.  Chronie.  Fontancllenfe  c.  7. 
Et  ecce  fulmen  per  aera  devolutum  cum  fragore  hor¬ 
ribili  impegit  Fontinellenjis  Ecclefut  in  Clangorium  , 
cujus  tantum  crucem  violenter ,  ac  fi  gladio  truncatam 
ad  terram  dejecit.  Clangor  Jignorum  ,  apud  Orderi- 
cum  Vitalem  lib.  8.p.  684.  &  in  Vita  S.  Guil- 
lelmiGellonenfiscap.  3  3 .  Edit.  Mabillonii.  Con¬ 
cilium  Lemovicenfe  ann.  1031.  SefiT.  z. Ce ff anti¬ 
bus  met  allinis  Clangoribus.  Vide  Erotianum  in  Le- 
xico  Elippocrat.  in  K XayfdHic ,  Scc. 

<lf  CLANGO PvOSUS ,  Clamofus.  De  excidio  urbis 
Aconis ,  apud  Marten.  tom.  5.  AmplifF.  ColledL 
coi.  778.  Intrantibus  igitur  S arracenis  cum  impetu 
fere  per  fpatium  tradlus  balea  intra  civitatem  cum  vo¬ 
cibus  Clangorofii ,  leth ali  deducendo  cafione  ,  Chnfiia- 
nos  oportuit  retroire. 

CLAPA.  Charta  ann.  1258.  apud  Petrum  Mariam 
Campum  inRegefto  part.  2.  Hiftor.  Ecclcf.  Pla¬ 
cent.  nam.  98  .Et  pojuimus  terminum  unum  lapidem 
Jignatum  Jigno  Crucis  fupra  &  infra  ,  locatum  fupra 
Clapam  vivam  eodem  Jigno  crucis  Jignatam.  Occur¬ 
rit  rurfum  infra. [Utrobique  forfitan  xnelius  le¬ 
geretur  Placa ,  a  Graeco  ,  Gall.  Plaque  ,  La¬ 
mina.  ] 

n CL APERI  A,  ut  mox  Claperius.  Charta  Bernardi 
de  T urre  an.  1  3  08.  apud  Baluz.  to.  2.  Hili.  Ar- 
vern.  pag.  783.  Pofjint  dicti  homines  capere  in  vineis 
fuis  &  vicinorum  fuorurn  lepores  &  cuniculos  ,  non  fa¬ 
ciendo  Cl aperias  feu  gar enas  ,  &c. 

^  CLAPERiUM.ChartaCaxoli  II.  Regis  Sicilis  an. 


CLA  660 

12  8  9.  ex  Schedis  Prafidis  de  AIat.augues :  Territo¬ 
rium  de  Layncello  durare  &  protendi  ufque  ad  fines 
infra  feriptos  ,  videlicet  ufque  ad  fumtnitatem  campi 
Hugonis ,  ubi  e  fi  Claperium  manu  fictum  ,  cr  protendi¬ 
tur  verfus  S.Micbaelem.  Charta  an.  1  246.  ex  par¬ 
vo  Chartulario  S.  Vidtoris  Mallii,  fol.  1  $8.  Clape¬ 
rium  ,  quod  e  fi  intus  curiam  veterem.  Hiftor.  Epifco- 
porum  Altilfiod.  apud  Labbeum  de  Aymerico  : 
Hic  primus  confiruxit  Claperia  cuniculorum  Regemus 
in  garenna. 

Claperius,  Hara  cunicularia  ,  ubi  nutriuntur 
cuniculi  &  multiplicantur,  Gall.  Clapier.  Charta 
Philippi  Regis  Franc.  an.  1  3  1  o.  pro  libertatibus 
Baftidae  in  Petragoricisin47.  Regcllo  Tabularii 
Regii  num.  38.  Item  liceat  cuicunque  habitatori  di¬ 
di  a  baftidaloca  fua  propria  explediare ,  &  ibi  columbe - 
ria ,  pifqueria  ,  &  Claperios  pro  ciroghffis  ( (ic)  face¬ 
re  ,  dum  tamen  jura  dominorum  d  quibus  tenentur  ipfit 
loca  ,  in  aliquo  non  fraudentur.  [Chartaan.  1212. 
ex  Archivo  S.  ViflorisMaflil.  Dioecef.  Forojul.  n. 
62.  Parsvineaex  parte  Claperii.  Altera  ann.  1037. 
ibid.  n.  30.  Hoc  efi  de  balma  ,  Jient  vadit  via  ad  S. 
Petrum  ,  &  funt  Claperii.  Afta  de  terminis  terri¬ 
torii  Malfil.  ex  Archivo  ejufdem  urbis  ,an.  1278. 
ffiuem  lapidem  Jive  queirrintym  pro  termino  antiqua 
concorditer  confirmaverunt ,  ita  quod  didtus  Claperius 
remanens  d  parte  Orientis  &  didtus  violas  in  medio  di- 
dti  Claperii,  &c.~\  Vox  orta  a  Clapa  ,  inltrumen.to 
feu  machinaquacapiunturcuniculi.  GloflaeMSS. 
Reg.  Cod.  2062.  ndeKcixH  ,  to  tv  tluxln  ^Jacv  ,  C7ng 
xh.a.7TcL  deferat  xaor^ixQ. 

Quidam  Claperium  deducunt  a  *a*VW,  Furari, 
quia  quali  furtim  fubducuntur  cuniculi  ,  dum 
•confugiunt  adCIapcrios.Menagius  poli  Labbeum 
a  Lepus ;  unde  Lapus ,  inquiunt,  Lapinus ,  (  Gall. 
Lapin  )  Lupinarium ,  Lapiarium ,  Clapiartum  ,  Gall. 
Xllapier.  Nonne  felicius  UluflrilE  Praefes  de  Ma- 
z,augnes  a  Lapis  \  Certe  huic  etymo  favet  ipfa  Cla¬ 
perii  notio;  non  enim  folum  haram  cuniculariam 
fignificat ,  led  etiam  acervum  lapidum  ,  quem 
ufque  hodie  Clapie  depeyre  nuncupant  Provincia¬ 
les  ;  hacque  notione  vox  Claperius  accipienda  eft 
in  quibufdam  inflrumentis.  Quoniam  vero  in 
acervos  lapidum  frequenter  fele  recipiunt  cuni¬ 
culi  ,  hinc  forte  ad  eorum  haras  fignificandas  vox 
Claperius  ufurpata. 

C  l  a  t  e  r  1  u  m,  Eadem  notione.  T abular.  Foflaten- 
fe :  Et  quod  habeamus  in  toto  territorio  dicta  villa , 
gar  amam  perpetuo  ,  in  qua  non  pofjint  venari  r.tji  ad 
lepores  cum  cane , . ...  &  fecit  ibi  fieri  Abbas  multa 
Clateria  ad  opus  cuniculorum.  [Puto  mendum  elTe 
amanuenfis  ,  qui  perperam  {crisent  Clateria  pro 
Claperia.  ] 

CLAPERSEDRA ,  p roClepfydra.  Matth.  Silvaticus 
in  Pand.  Clafefedia ,  Claperfedra ,  efi  fpecies  fyringa , 
qua  injicitur  mediana  in  vejicam  propter  impuljionem 
in (Ir umenti  J 'olidi  in  concavum  inftrumentum.  Voci  no¬ 
tio  indita,  afimilitudine  clepfydrae  dolii,  de  quo 
vocabulo  infra  agimus.  Vide  praeterea Clajfedra. 
CLAPO,  Modus  prati :  Confitetur  tenere  quemdam 
Claponem  prati ,  in  quo  fieri  potefl  una  manfulla  feni. 
Sic  in  miliis  ad  nos  Colleflaneis  Viri  Cl.D.  Au- 
bret ,  qui  addit  putare  fe  Claponem  habuifle  figu¬ 
ram  ungulae  porci , . . .  quem  rullici  Dumbenfes 
vocant ,  un  Clapon. 

CLAPONUS  >  Ferrea  folea ,  f.  fic  difla  a  fono  , 
quem  edit  dum  currit  equus.  Bartholom.  Scriba 
lib.  6.  Annal.  Genuenf.  ad  ann.  1  2  30.  Unde  op¬ 
timus  equus  compararetur  ,  &  ex  parte  fua  pr&fentare- 
tur  Ccmjnuui  [Janua  t  coopertus  optimo  auro ,  &  ferri- 


9 6 1  CLA 

pedatus  Claponis  argenteis  :  qui  equus  Jtve  defterius 
emtus  fuit  &  ductus  per  civitatem  fjanua  mjignum  me¬ 
moria  cum  Claponis  argenteis  &  panno  aureo  coopertus. 

<0  CL APU S ,  ut  fupra  Claperius.  Statuta  Maflil.  lib.  5 . 
cap.  1  9.  §.  2 1 .  Item  quicumque  diruet  ,  b  deftruira  , 
Clapum  alienum  de  die  }folv  at  pro  poena  banni  x.fol. 
de  node  xx.  jol. 

<Jf  CLARA ,  Magnum  &  latum  peplum  ,  quo  Mo- 
niales  obtegunt  caput  velantque  faciem ,  fic  di- 
<ftum  Clara ,  quod  per  textum  fuum  rariffimum 
infpiciatur  quafi  per  tranfennam ,  apud  Leibnit. 
to.  2.  Scriptor.  Brunfvic.  p.  881.  &  903.  Alia 
notione  fumitur  in  Concilio  Albienfic.  16. apud 
Acheriumto.  2. Spicii. p.  640.30  forte  pro  panno 
candidiori  vel  coloris  cujufvis  fpendidioris :  Di - 
ftride  pracipientes  ,  ut  Regulares  aliqui  Clara  vel  ni¬ 
gra  ,  bruneta  vel  panno  alio  fumptuofo  ,  fendato  quo¬ 
que  aut  fer  ico  non  utantur . 

Clara  Ovi,  Albumen  ovi ,  [  Hifp.  Clara  de  hue- 
vo  ,  Gall.]  Ia  Glaire  de  1’ceuf;  in  Miracul.  B.  Ara- 
brofii  Senenfis  inftr.  27. 

CLARARE ,  Illuftrare.  A&a  SS.  Maii  to.  5 .  pag. 

2  3  8  •  *  de  S.  Auftregifilo :  Et  ad  Clarandum  S.  Au- 
ftregijili  meritum  evelluntur  a  natibus  infixi  pedum  tali. 

CLARASIUS,  Clario  ,  Claro,  Lituus,  a  claro 
quem  editfono ,  VqjqwHizoc,  awAo? ,  Graecis :  Gal¬ 
lis  ,  Clairon  ,  Anglis  Clarions ,  Cambro-  Britannis 
Clairivon ,  tuba.  W illehnus  Malmelbur.  lib.  4.  Hi- 
ftor.  Angi,  an.1101.  Clarafiorummelodiaperftrepente. 

Claro.  Charta  ann.  1  2  10.  apud  Maream  lib.  5. 
Hift.  Beneharn.  c.  1 .  Congregati  ibidem  per  paeonem 
communem  cum  tuba ,  feu  Clarone ,  prout  moris  eft ,  &c. 

Clario.  Henricus  Knyghton.  an.  1 34  6.Statim- 
que  clanxerunt  Clarriones  &  tuba.  Et  ann.  1360. 
Clangentibus  tubis  &  Clarionis  &  aliis  inflrumentis 
mujicis  perfonantibus.  Joan.  Joinvilla  in  S.  Ludov. 
Le  Roy  ...qui  venoit  a  ung  terrible  tempefie  de  trom - 
pettes ,  Clerons ,  &  cors. 

CLARATUM.  [  Liber  pitanciarum  Abbatiae  fanfti 
Germani  Parif.  B.  fol.  1 .  Anniverfarium  Domini 
Cbildeberti . . .  Debet  autem  fieri  procuratio  Conventui 
in  die  anniverfarii ,  de  pifeibus  fcilicet  optimis ,  gua- 
fiallis  &  bono  Clarato.  Claratum  idem  omnino  vi¬ 
detur  ,  quod  infra  claretum ,  nili  mavis  effe  vinum 
rubellum ,  quod  Gallice  dicimus  Vin  clairet.  Ap¬ 
pendix  ad  Refponforiale  Romanum  Thomalii  ex 
MS.xii.  faeculi  pag.  441 .  edita  Romae  an.  1686. 
Et  dantur  Canonicis  quoties  has  vigilias  celebrant  tres 
folidi  Provinienfes  pro  Clareto ;  facula  vero  Camera¬ 
rio  Canonicorum  remanent.  Mos  olim  fuit  in  qui- 
bufdam  Ecclefiis ,  ut  expletis  quibufdamfolem- 
nioribus  vigiliis  vinum  cum  placentis  Canonicis 
diftribueretur  :  quod  hodie  pecunia  fere  com- 
penfatur.  ]  Vide  Bur juratus. 

1.  CLAREDO.Gloff.  Ifid.  Claredines ,  claritudines. 
Papias:  Claredo,  eft  fplendoris ;  claritudo  ,  nobilitatis. 
2. CLAREDO  ,  Idem  quod  Claretum.  Hift. 
Dalphin.  to.  2.p.  273 .  Mag.  Goffrido  de  Uneco  Sy- 
ropario  regio  pro  Claredtnibus  receptis  ad  opus  Domini 
taren.  xv.  Pag.  279.  In  Claridine  &  elaptuariata- 
ren.  1 .  in  MS.  V.  Cl.  Lancelotii  legitur  Claredine 
&  elapfuario. 

CLAREF ACERE ;  Notum  facere.  Occurrit  non 
femel  in  Chartis  Italicis  apud  Ughellumtom.  7. 
p.  263.  506.  540. &c.  to.8.p*4i8. 

*|  CLARELLA.  In  vetuftiflimo  MS.  S.  Benedi&i  ad 
Ligerim  legitur ,  Profa  Clarella:  qua  pofteriori 
voce  an  defignetur  Au&or  Profte  ,  an  tonus  feu 
mufices  modus ,  quo  decantari  debebat,  divinan¬ 
dum.  Vide  Frigdora. 

Totn.  II. 


CLA  661 

CLARENI  Fratres,  ex  Francifcanorum Ordine , 
qui  alias  Fratres  fpirituales  di&i ,  a  Fratre  Ange¬ 
lo  de  Cingulo  Clareno  eorum  inftitutore  nun¬ 
cupati  ,  qui  ufque  ad  Pii  V.  tempus  perfevera- 
runt.  De  iis  agit  Waddingus  an.  1317.  n.16.  28. 
CLARENTIUS,  Heraldus.  Vide  Spelmannum. 

H  CLARERIA ,  Feneftra  ,  a  clarere  fic  difta ,  quod 
praebeat  claritatem  feu.  lucem.  Confuetud.  Lemo- 
vic.  art.  72.  Non  tamen  debet  facere  in  dido  pariete 
feneftram  feu  Clareriam  transforare,  niji  hoc  de  con- 
fenfu  vicini.  Ibidem  :  Etipfe  qui  fecerit  feneftr  as  feu 
Clarerias ,  debet  eas  claudere  ad  expenfas  fuas. 

CLARETUM ,  Germanis  Claret ,  Hifp.  Clarea ,  Vi¬ 
num  fatftitium  dulce  vel  aromatites ,  quod  Ger¬ 
manis  ,  Gallis,  &c.  Hipocras.  Mamotredtus  ad  3. 
Reg.  c.  2  o .  Pigmenta  ,  i.  confediones  ex  vino  &  meile 
&diverjis  fpeciebus  fuaves  &  odoriferas.  Hoc  pigmen¬ 
tum,  vulgariter  Claretum.  Bartholomaeus  Anglicus 
lib.  19.  de  proprietatibus  rerum  cap.  5  6.  Clare¬ 
tum  ex  vino  &  meile  &  fpeciebus  aromaticis  confedum: 
nam  fpecies  aromatica  in  fubtilijfmum  pulverem  con¬ 
teruntur  ,  &  in  facco  lineo  vel  mundo  cum  meile  vel 
z.ucara  reponuntur.  Vino  autem  optimo  fpecies  perfun¬ 
duntur  ,  &  reper funduntur ,  quemadmodum  fit  lexivia, 
&  tamdiu  renovatur  perfujio  ,  donec  virtus  fpecierum 
vino  incorporetur  ,  &  optime  clarificetur ,  unde  a  vino 
contrahit  fortitudinem  &  acumen ,  d  fpeciebus  autem 
retinet  aromaticitatcm  &  odorem,  fed  a  meile  dulcedi¬ 
nem  mutuatur  &  faporem. Burchard.de  Cafib.S.Galli 
c.  14.  Clareto  permixta  toxica.  Cencius  Camerarius 
in  Ceremoniali  apud  Baron.  an.  1 1 9 1 .  Pincerna 
infuper  &  Mare fc  alius  tam  de  c  orne ftione ,  quam  de 
aliis  donariis  remunerantur  Jimiliter ,  excepto  quod  ca¬ 
pita  porcorum  aptata  non  habent ,  neque  Claretum. 
[Hift.  Monafterii  Novientenfis  to.  3 .  Anecd.Mar- 
ten.  coi.  1 1 45  .Conficientes  Jitulam  plenam  Cl  arcti, 
nodu  ad  eum  pervenerunt .. .  Cumque  cifum  plenum 
Clareti  in  ledo  collocatus  bibijfet ,  reliquum  Jibt  ufque 
mane  fervari  pracepit.  S.  Wilhelmi  Conftitut.  Hir. 
faug.  lib.  1 .  cap.  1 4.  Pro  Jigno  potionis  pigmentata , 
qua  Claretum  ,  id  eft  Littranch  ,  dicitur  d  pluribus  t 
conclude  utramque  manum.  ]  Chronicon  Flandriae  c. 
69.  Si  fut  une  nuit  avec  fes  dames  en  fon  dedutt ,  & 
leur  prit  talent  de  boire  Claret  en  unpot  d’ argent ,  &c. 
At  Francis  Clairet ,  eft  vinum  rubellum.  [Vide 
Claratum.  ] 

CLARGASTER  ,  Clericus.  Statuta  Clementis 
IV.  Papae  pro  Ecclefia  Anicienft  to.  2.  Anecdot. 
Marten.  coi.  4  ^9.  Item,  quod  idem  P  recentor  ali¬ 
quem  Clericulum  non  pofftt  facere  ,  feu  Clargaftrum 
donec  vigejimum  annum  attingat . . .  nec  etiam  aliquem 
Clericulum  faciat  feu  introducat  de  novo  poftquam  tem¬ 
pus  attigerit  memoratum ,  &  ntji  fufficiens  idoneus  exa¬ 
minatus  prius  in  officio  Ecclejiajit  inventus. 

CLARICARE,  Clarere  ,  florere.  Papias.  [Vide 
Clarigare.  ] 

CLARIFICARE,  Clarum  reddere.  La&antius  lib. 
1 .  Inftitut.  cap.  1 8 .  Cato  videtur  mihi  caujfam  qua- 
Jiffe  moriendi ,  non  tam  ut  C af arem  fugeret ,  quam  ut 
Stoicorum  decretis  obtemperaret ,  quos  fedabatur;  no¬ 
menque  fuum  grandi  aliquo  facinore  Clarificaret.  Oc¬ 
currit  apudSedulium  Carm.  5.  9.  &  in  vulgata 
Interpretatione  Joannis  cap.  12.  13.  15.  &c. 
Tribuitur  etiam  Plinio  20. 1  3.  Nafturtium  Clari¬ 
ficat  vifum.  Sed  Harduinus  cum  omnibus  MSS. 
legit ,  compurgat.  Epiftola  Joannis  Epifcop.  Maflil. 
relata  in  Litteris  Vidimus  Petri  Novelli  an.  1564. 
e  Tabulario  Ecclefoe  Maflil.  Ad  informandum  & 
Clarificandum  animum  &  bortum  propojitum  ulterius 
Jignificamus  qua  fequuntur.  Clarificare  exemplariter  , 


Exemplis  declarare,  vel  planum  facer£.  GccfeJn 
Lexic.  Philof. 

Clari  Fic  at  i  o  ,  Manifedatio.  Ad  elucidationem 
fua  caufa&  fui  juris  Clarificationem ,  in  ChattaRo- 
berti  Goupil  ann.  1482..  ex  Archivo  Monaderii  B. 
M.  de  Bono  Nuncio  Rotomag.  Legitur  apud  Cy¬ 
prianum  Epift.  76.  in  Edit.  Oxon.  Auguftinum 
Odoginta  trium  quaeft.  6  2 .  Joan.  Skenaeo  de  ver¬ 
borum  fignificatione  ,  Clarificatio  ejl  puritas  &  cla¬ 
ritas  affifa ,  &  Clarificatio  debiti ,  perfpicuitas  debiti , 
quod  patet  &  per  fe  manifefium  efl  plane  ,  vel  quod 
clare  &  fatis  probatur. 

%Clarificatum  Vinum,  Idem  quod  Clare- 
tum.  Lambertus  Ardenf.  apud  Ludewig.  tom.  8. 
Relfq.  MSS.  pag.  48  2.  Et  vino  altero ,  &  altero  Ci- 
frico  &Nifeo ,  pigmentato  &  Clarificato  hic  illic  per 
arcam  in  cuppis  fluttuante. 

'CLARIFLUUS.  Vita  S.  Ifidori  Epifcopi  HiTpaleri- 
fis  in  Prologq :  Ifidori  prafentia  Jimul  &  Clatiflua 
dottrina. 

%  CLAftJGARE ,  Clarere,  florere.  Glolf.  Sangermam 
MS.  num.  501.  Laurentius  in  Amalthea :  Clari¬ 
gare  ,  clarere ,  bellum  indicere  ,  pignerare  ,  res  clare 
petere.  Tres  podremas  notiones  Latinis  notas  fu- 
lius  exponit  Martihius  inLexicO.  Vide  Claricare. 

CLARIGARIUS  Armorum  ,  Foecialis,  Heraldus , 
Heraud  d’ armes  ,  apud  Henticum  de  Knyghton* 
lib.  ann.  1555. 

T  CLARIGATIO.  Eadem  notione  qua  Clarigare. 
CLARILOQUUS,  Qui  clare  loquitur,  in  Epid. 
Joannis  de  Monaderiolo  apud  Martenium  to.  2. 
Colled.  Amplilf.  coi.  1 43  2. 

%  CLARIMONIA ,  Claritas.  Vita  S.  Manvaei  to.  6. 
SS.  Maii  p.  767,  Manvaus . . .  pervenit  ad  magnam 
Clarimoniam  &  ad  divinam  fidentiam. 

H  CL  ARlM\JM,ClariJfimum.  Papias  MS.Ilid.  Glolf. 
Clamnutn :  quod  vide. 

CLARIO.  VideClaraJius. 

CLARISSIMATUS  ,  Clari (fimi  dignitas ,  in  1.  74. 
180.  &  18  3  .Cod.  Theod.  de  Decurion.  &  apud 
Ammian.  lib.  2 1 .  Honor  Clariffimatus ,  in  1.  8 .  & 
1  o .  eodem  Cod.  de  Domed.  Senatorum  potilfi- 
mum  erat  *  ut  aliunde  condat.  Vide  Juretum  ad 
Symmachum  lib.  1  o. Epift.  3  7.  [&  Bollandum 
to.  3. Febr.  pag.  60.] 

CLARITAS,  Titulus  honorarius  Proconfulis  in 
Adis  Claudii ,  Aderii  ,  &  alior.  Martyr,  apud 
Baron.  ah,  2  8  5  •  n.  4.  Ex  iis  unus  aftat  in  confpetta 
Claritatis  tua.  [Glofl.  Graec.  Lat.  Aay.rrf.oTH  ,  Cla¬ 
ritas  ,  claritudo ,  fplendor.  Vide  Claredo  1 .  ] 

CLARITUDO  Regia,  in  privilegio  a  Synodo 
SuelTionenfi  concelTo  Monaderio  Soiemniacenli 
an.  866. 

f  CL ARNUS ,  id  e (l ,  difcus  vel  menfa.  Papias  MS* 
Vide  Camus. 

CLARO,  Clarrio.  Vide Clarajius. 

«Jf  CLARUM  ,  Ferale  claflicum ,  Gall.  Glais,  Arver- 
nice  Clar.  Inftrumentum  Eccleliae  Piperacenfis 
an.  1394*  Debent  facere  pulfare  ante  Miffam  anni- 
verfarii  unum  Clarum  cum  cimbalis ,  ut  confactum  efl. 
Vide  Clafficum. 

CLARUS,  An  feles  lilvatica,  vel  mus  alpinus 
montanufve  1  Litterae  Patentes  Caroli  V.  Franc. 
Regis  an.  1367.  pro  Monfpelienfibus  de  forma 
vedium:  Item  quod  nulla  ipf arum  (mulierum)  ab 
inde  in  antea  audeat  facere. . .  in  fuis  mantellis  aliquam 
foleraturam  variorum  ,  Clarorum  ,  vel  efcuratorum. 

<j[CLASEFEDlA.  Vide  Claperfedr a. 
CLAS1STURA  ,  f.  mendum  pro  Claufura.  Char- 
tul.  S.  Vincentii  Cenoman.  fol.  81.  Clajifluram 


CLA  664 

ifudqUe  bea  faciant  Monachi  duobus  annis  ,  Capel* 
lanus  tertio. 

i.CLASMA,  feu  potius  ClAma  ,  Clame  Gallis, \ 
Adio ,  vendicatio.  Capitulare  Sicardi  Princip. 
Benevent.  an.  8  3  6 .  §.  1 .  Hoc  enim  ftetit ,  ut Ji  ali¬ 
qua  Clafmafafta  fuerit  m  finibus  vejlri  Ducatus  Nea¬ 
politani,  &c.  Et  infra  :  Si  per  conjiltum  &  conficien¬ 
dam  noflram  aliqua  Clafina  d  veflris  hominibus  f  ait  a 
fuerit ,  ut  (aeramenta  perveniant  a  partibus ,  purifican¬ 
tes  vos  per  ferfionas  quantas  &  quales  volueritis ,  &c. 
Vide  Clamare ,  Clamor ,  &  Clameum. 

2  .  CLASMA,  aliud  ed  apud  Althelmum  de  laude 
V irg.  cap.  4  3 . 

Dum  cernunt  dominum  picea  fuligine  tectum , 
Autumat  incajfium  fretas  virtute  magorum 
Hoc  Jtbt Clafina  tetrum  fiacras  gefiajfe  puellas. 
Forte  phafemets 

K Xaa-yctTlKOi  Tovrot  Iz  tS*  Ih/xctIh  ,  videntur  efle 
agri  a  fifco  avulfi,&  ad  cenfum  dati ,  vel  alienati, 
in  Nov.  Condant  Porphyrog.  de  Alienat,  fundor. 
Glolf.  Bafllic.  KXao-yaTMii  7»  ,  'iyoW  e^aXeijujuahxil. 
[Vide  Glolfar.  mediae  Graecit.  in  Kxdo-fxuTx.  J 

CLASMATARIUS  ,  in  veteri  Glolfario  Saxon,  ex¬ 
ponitur  ,  Fluybujriucel  :  forte  a  Graeco  Kxd<r/jix, 
fradura,ita  ut  lit  domus  effrador. 

CLASPA, Fibula, vox Anglica,  d  Clafipe.  Monadi¬ 
cum  Anglic.  to.  3.  pag.  364.  Vetus  MiJJale  cum 
Clafpis  de  cupro.  Adde  pag.  365. 

CLASSEDRA  ,  in  veteri  Glolf.  Lat.  Gall,  MS.  ex 
Bibi.  Thuana  ,  Broiche  de  tonel.  Vide  Clepfiedraf 
Sc  Claperfedr  a.  .  . 

CLASSENDIS.  Gloif.  Saxon.  iElfrici :  Clajfendts : 
ppeojitoep.  yceaS  ;  id  ed,  gladii  vel  ends  pars. 

%  CLASSE.ND1X.  Vide  Claxendix. 

CLASSER A ,  Claufura.  Vet.  Glolf.  San-Germam 
MS.  num.  501. 

f  CLASSICA  ,  Navium  cladis.  Arionymus  de  ge- 
dis  Manfredi  8c  Conradi  Regum ,  apud  Mura¬ 
tor.  to.  8.  coi.  594.  Sed  cives  Gtbellini  Romam  vi± 
gtlanter  intendunt  j  parati  undique  follicite  ad  bella, 
ffam  qui  per  maris  excubias  multitudo  galearum  invi¬ 
gilat  ,  *&  voluit  parata  amulis  Claffica  numerofa  con¬ 
certare.  Et  coi.  598.  Non  folum  veniendi  admiratur 
modum ,  fed  qualiter  ftolium galearum fuarumClaJfi- 
ca  Caroli  Jtcpraterire  pottnjfet  invifa ,  vehementiffime 
obflupefeit. 

CLASSIC ARIUS,  Glolfar.  Lat.  Graec. 

Tubicen. 

CLASSICE,  Cum  clalfe,cum  navali  exercitu.  Chro- 
nologiaRegum  Gothorum  ex  Cod.  Moidiacenfi; 
de  Wallia :  Ad  Africam  cl affice  tranfire  difpofuit. 

CLASSICUM,  Pulfatio  omnium  Campanarum  cam* 
panalis ,  nodris  Glas ,  Occitanis ,  Claffes ,  quia ,  u8 
aitFIonoilus  Augud.  in  Gemma  animae  lib.  I. 
cap.  7  3 .  Cum  Campana  fonantur ,  quaji  per  Clafficx 
milites  ad  pr alium  incitantur ,&c.  Joan.  de  Janua: 
Proprie  Clafficum  efl  concentus  &  concordia  omnium 
inflr  ument  orum  Jimul  fonandum  ,five  Jint  tuba  &  cor - 
ma  in  bello,  Jive Jint  Campana.  Fortunatus  lib.  3. 
Poem.  4.  de  Dedicatione  Eccleliae  fuae : 

Nunc  Domini  laudes ,  inter  tua  Claffica  ,  canta , 

Et  Trinitatis  opem  machina  trina  fonet. 

Vitae  Abbatum  S.  Albani  pag.  87.  Pulfato  folennl 
Cl ajfuo.  Decreta  Lanfranci  pro  Ordine  S.  Bene- 
didi  cap.  1 .  fed.  2.  Pulfetur  Clafficum  ,  &  pofl  in¬ 
choetur  Miffa.  Monadic.  Anglic.  to.  2.  pag.  3  70* 
Clajfico  pulf  ato  ,  incipiant  Vefperas.  Anonym.  in  Mi- 
racul.  S.  Melanii  Epifcopi  Rhedon.  Clafficum  in 
Monafterio  B.  Melanii  ad  Miffam  audivit  Domini - 
cam.  Matth.  Wedmonader.  an.  1x43.  In  Claffica 


'\*r  » 


66  $  GL  A 


Campanarum  ,  &  incredibili  accenfonim  cereorum  yiu- 
merojitate.  Idem  an.  1244.  In  clangore  tubarum , 
&  Claffico  campanarum ,  &c.  Wil.  BritO  lib.  1  2. 
Phiiipp. 

Claffica  pervicos  rc [oncent ,  ut  multiplicato 
Concentu  majore  fono  fe  vota  revelent . 
{Ordinarium  Canonicorum  Regul.  S. Laudi  Ro- 
tomag.  ad  calcem  libri  Johannis  Abrinc.  de  OfE 
Eccl.  pag.  263.  Ante  Miffam  totum  Clajficum  pul- 
fetur.  Et  pag.  268.  Ad  Te  Deum  laudamus  duo  ma¬ 
jora  Jigna  p  ul fantur  ad  verfum,  Perjiugulos  dies , 

Clajficum ,  id  efi  omnia  Jigna.  ]  Guillelmus  Major 
Epiicopus  Andegav.  de  Vita  iua  cap.  1  o .  Campa - 
nifque  per  totam  civitatem  ad  Clajficum  pulfantibus. 
Tabular.  S.  Cyrici  Niverri.  ch.  77.  Videlicet  in 
Miffis  celebrandis  &in  eleemofjnis  pauperibus  erogan¬ 
dis  ,  nec mon  &  inClaffircis  per  Etclefias  fonandis,& 
in  aliis  pluribus  rebus  qua  ad  funebres  vxequias  per¬ 
tinere  videntur.  Adde  Ingulfum  pag.  853.  Matth. 
Paris  pag.  2,44-  Monadicum  Angi.  tom.  1.  pago 
150.  tom.  3 .  pag.  241.  242.  &c.  LeRoman  du 
Renard  MS. 

Les  cordes  cort  tantofl  fiefir  j 
Lcs  fains  fonne  de  grant  air, 

A  Glas  fonne ,  &  d  quareillon. 

Infra :  (  v. 

A  tant  a  fet  le  Glcts  fenir. 

Le  Roman  de  Vacces  MS. 

N’otit  chapelle  en  la  ville  ou  it  eufl  clochier , 

Ou  li  Glas  n  en  fonnaft  por  le  Roy  ejfaucier. 
Charta  vernacula  tom.  2  .  Monadici  Anglic.  pag. 
219.  Si  fonnerent  totes  les  cloches  de  l’Abbaye  enma- 
r.iere  de  Glas.  Robertus  Bourronus  in  Hid.  Mer- 
lini  MS.  Et  ot  un  grans  Glas  de  cbiens  qui  faifoient 
grand  noifi'.  Infra  :  Elie  a  dedans  fon  cors  brakes 
tout  vis  qui  Glatijfent.  Arverni  Clar  -y  cliar ,  &  cliasy 
pulfationem  campanarum  pro  mortuis  vocant ; 
fhocque  fenfu  Clariicum  fumitur  in  Literis  Ra- 
culphi  Prioris  deCaritate  an.  1171.  apudMarten. 
to.  1.  Anecd.  coi.  5  5  7.  Volumus  autem  ut  Monachi 
quimorantur  apud  S.  Michaelem ,  quotiens  Canonicus 
S.  Martini  quotidianus  in  fervitio  Ecclejix  fu  a  obierit > 
veniant  ad  eum  fepeliendum  cum  cruce  &  apparatu 
fuo  ,  &  per  tres  dies  continuos  celebrent  pro  defunttis 
Mijfas  &  Vigilias  cum  Claffis ,  &c.  Clajficum  mor¬ 
tuorum  ,  apud  Acherium  Spicii,  to.  1  o.  pag/249; 
Bernardi  Ordo  Cluniae,  part.  1 .  eap.  42.  Si  an - 
niverfarius  dies  de  aliqua  eminenti  perfona  evenerit , 
quo  Clajficum  pulfetur ,  &c.  Epitome  Condituti 
Eccl.  Valent,  inter  Concil.  Hifpan.  tom.  4.  pag. 
19  7  .Po(l  obitum  Jiat  pulfatio  antiqua  campanarum  qua 
Vulgo  dicitur ,  los  tresClacbs ,  &  deinde  fequatur  pul¬ 
fatio  campanarum  tam  ordinaria  quam  extraordinaria. 
Vide  Glajfus.  ] 

f  Clacicum.  Ceremoniale MS.  B.  M. Deauratae: 
Pulfato  Clacico  omnibufque  congregatis  y  Jacloque  bis 
finitu  per  Priorem ,  incipiuntur  Vefpere  regulares.  In¬ 
fra:  Non  fit  bis  Clacicum  ante  inceptionem  Laudum , 
ficut  fieret  ,  Ji  dies  privata  effiet.  Rurlus  ibidem  : 
Finiti f que  verjibus  fit  bis  Clacicum  per  illum  qui  fa¬ 
cit  officium.  In  duobus  locis  poderioribus  Claci¬ 
cum  nihil  aliud  videtur  quam  fonitus  a  praefide 
chori  vel  hebdomadario  editus ,  qui  per  Priorem 
faftus  dicitur  in  primo  exemplo. 

Classis,  ut  Clajficum .  Florentius  Wigorn.  ann. 
11  39.^.  Ofvoaldi  reliquias ,  albis  induti ±  tota  fonan- 
te  Claffe ,  »  . .  extulimus.  Bulla  Gregorii  XI.  pro 
Collegio GregorianoBononienfi  an.  1372.  apud 
Ghirardaccumlib.  2 3  •  Hid.  Bononienf.  Una  ca - 
pellacum  camp  anili  &  duabus  campanis ,  qua  per  tno- 


CLA  666 

A 

diem  Claffis  pulfari  valeant  temporibus  opportunis j 
conftruatur.  [Maceriae  Infulae  Barbarae  to.  i.pag‘o 
13  3  •  JJJjjando  breve  defuncti  Fratris  in  Capitulo  pro- 
nunciatum  fuerit  ,V  erba  mea  pro  eo  cantetur  &  Claf- 
Jis  pulfetur.  ] 

Classu  s  >  Eadem  notione,  ex  Gallico  Glas.  Co¬ 
dex  MS.  Monaderii  novi  Pidavenfis :  1  o.  die  Fe - 
bruar.  celebratur  obitus  pro  filio  nobilis  Comitis  Picta¬ 
vorum  fundatoris  nofiri ,  cujus  corpus  fepelitur  in  Ca¬ 
pitulo:  pro  quo  fonaritur  omnia  tympaniftria',  duoClaJfus 
de  fero ,  &  unus  de  mane ,  ante  Miffam  de  Faya  ,  per 
Officiarios  feculares ,  Pifturem ,  &c.  {  Statuta  Synoda- 
lia  Ecclenae  Biterrenf.an.  1375.  to.  4.  AnecdoL 
Marten.  Coi.  663.  Ditta  hora  pulfetur  unus  Clajjus 
cum  cymbalis  Jive  fquillis .  .  .  quo  Clajfo  pulfato.  .  . 
una  antiphona  B .  Maria  virginis  cantetur.  ]  Vide 
Clangoriutn. 

•[[Classicum, Pulfatio  crepitaculi feu  lignei  in- 
drumenti ,  quo  pro  campanis  utuntur  Hebdo¬ 
mada  fanda ,  Gali.  Creffelle \  Germ.  diegrofe  Retfcb. 
Bernardi  Ordo  Cluniae,  part.  1 .  cap.  6  7  .  Peratto , 
ut  moris  efi ,  Mandato ,  Clajficum  tangitur  tabularum j, 
&  vefpertina  canitur  laus ,  tribus  ante  altare  cereis 
accenjis. 

CLASSICU  S,  Ailditor  fcholadicus,  qubd  forte 
fcholarum ordines  in  quos  fcholadici  didingue- 
bantur ,  ut  &  hodie ,  Clades  appellarentur.  En- 
nodius  Did.  9 .  Mihi  Clajficus  non  meretur  imperiis  „ 
quic quid  non  imponit  obfiequio. 

Classici^  Milites  qui  in  cladibus  militant ,  feti 
navibus  armatis.  De  his  ed  titulus  inCod.  Judin. 
&  Theod.  Clajfiarii  milites ,  apud  Lamprid.  iri 
Commodo  Anton.  [  &  apud  Caefarem  Civ.  3 . 

1  00.  quare  potuidet  praetermitti.] 

1 .  CLASSIS ,  pro  navi.  Sampirus  Adoricenfis  Epi- 
fcopus  in  Ranimiro  III.  Rege  Hifpan.  Anno  v. 
regni  fui  C.  clafes  Ro.Normanorum  cum  Rege  fuo  nomi¬ 
ne  G  under  edo  ,  ingrejfa  funt  urbes  Gallecia,&c.  [  Pau- 
linus  Jambo  ad  Cytherium  de  Martiniani  peri¬ 
culis  v.  78  i  JJjja  (fcapha)  dehifcenttmmari  Clajfeni 
annatabat  cominus.  ] 

i.  CLASSIS,  Corpus  ,  Collegium.  Ita Clajfes  urbis 
Conjlantinopolitana  ,  in  lib.  2 1 .  Cod.  Theod.  de 
Diverf.  Offic. 

3.CL  ASSIS,  Pulfatio  campanarum.  Vide  in 
Clajficum. 

CL  ASSIT  ARIUS.  Joan.  de  Janua:  Clajfitarius  ftdeftj, 
proreta  ,  qui  navi  imponitur ,  &  dicitur  a  claffis. 

CLASSU  S.  Vide  Clajficum. 

f  CLASTRUM ,  pro  Claufirum  Monachorum  ,  iri 
Adis  SS.  Benedid  fec.  4.  part.  1.  pag.  742. 

CLATERIUM.  Vid q  Cl aperitis. 

•Jf  CLAV  A  ,  Pondus  quoddam  apud  Artglos ,  minus 
petra.  Affine  videtur  voci  Clove ,  de  qua  lic  Skim 
ner  in  EtymoL  Anglic.  Clove  pondus  quoddam  ca- 
feiotto  libris  conflans.  Rymer.  to.  5.  pag.  249.  In 
Comitatu  Sommerf.  de  uno  facco  ( lartae )  fex  petris  & 
quatuor  Clavis .  .i  In  Comit.  Suth.  de  zi.f accis ,  & 

2  3 .  Clavis  lanx  ,  necnon  de  duobus  faecis  &  5 .  Cla¬ 
vis  lanx ,  &c. 

CLAVACA.  Gloflf.  MS  Regium  Cod.  iol  3.  Cla¬ 
vae  a,  Burca.  Glori'.  Ifid.  habet  Cloaca,  Bure  a. 

f  CLA  VARE,  Clavis  affigere ,  Gall.  Clouer ,  Hilp. 
Clavar.  Ada  SS;  Maii  to.  7.  pag.  8  3  2.  de  S.  Hu¬ 
militate  Abb.  Amore  &  non  flagello  in  corde  infi- 
xifti  &  bene  Clavafii.  Et  to.  2.  Martii  pag.  1  17. 
inVitaS.  Francifca?  viduas  Rom.  Pedibus  &  mani¬ 
bus  cruci  Clavatis. 

•([CLAVARIA,  Munus  Clavarii  ;  Locus  ubi  Cla¬ 
varia }  reponebat  omnia  ad  Clavariam  Ipedantia* 


66 7  CLA 

Diftri&us  etiam  in  Occitaniapraefertim ,  hbi  Se~ 
ne fc alitu  in  Vicarias ,  Vicaria  dividebantur  in  Cla- 
varias.  In  his  Clavarii  colligebant  redditus  doma- 
nii  regii ,  de  quibus  rationem  reddebant  vel  Se¬ 
ne fcallo,  vel  totius  Senefcallia  Receptori ,  ut  videre 
elt  in  pluribus  computis  in  Camera  Comput. 
Parif.  alTervatis.  Vide  Clav artus. 

CLAVARIUS ,  Ital.  Chiavaio  &  Chiaivolo,  Cui  cla¬ 
ves  fifei  communis  commiflae funt:  Clavaire, .apud 
Provinciales,  in  aliquot  Statutis  Regis  Caroli  VII. 
ann.  1 44  5 .  &Ludovici  XII.  an.  1  5  08.  [  Statu¬ 
ta  Maflil.  lib.  1.  c.  x.  §.  1.  Itemque  omnes  redditus ,  & 
obventiones  ,  &  intratas ,  &  res ,  &  procaffia ,  &  aven¬ 
tur  as  ad  ditlam  civitatem  &  Commune  ejufdem  civitatis 
pertinentes. .  .(Redor  civitatis  )tradet  &  tradi  faciet 
Clavariis  Communis  Ai affi  lia  ipfa  die  vel  fequenti,qua 
e  a  recipient  vel  in  eos  pervenerint ,  ita  quod  ditti  Cla¬ 
varii  reponent  fecundum  juramentum  fui  officii  ea  om¬ 
nia  in  arcba ,  vel  arebis ,  qua  funt  in  Clavaria  ,  fci- 
licet  pecuniam  &  denarios ;  &  Ji  pignora  fuerint ,  repo¬ 
nent  ea  in  ditia  Clavaria  ;  de  quibus  arebis  pradicli 
Clavarii  teneant  omnes  claves ,  &bac  omnia  feriban- 
tur  per  publicum  Notarium  Adaffilia  in  officio  Clava¬ 
ria  >  electum  &  confiitutum  in  cartulario  &  c  anulariis 
Clavaria,  &  bis  omnibus  reddet  vel  reddi  faciet  compu - 
tum  &  plenam  rationem  illis ,  qui  ad  audiendum  illud 
c omputum  &  illam  rationem  fuerint  fpecialiter  confii- 
tuti.  Similia  leguntur  c.  2.  Juramentum  Clavarii 
Communis  Ebredun.  Hift.Dalphin.  to.  1.  p.  141. 
Ego  N.  Clav  artus  Ebredunenfis  Curia  juro  ,  tallis  fa- 
trofanclts  Evangeliis ,  quod  ufque  ad  annum  comple¬ 
tum  ,quo  Clavariam  tenere  debeo ,  Dom.  Archiepifcopo 
&  Dom.  Comiti  Dalphino  &  eorum  fuccef oribus  de 
omnibus  qua  exibunt  de  judicatura  &  Clavaria  Ebre¬ 
dun.  cum  pertinentiis  &  aliis . . .  provenient  qualiter¬ 
cumque  ad  manus  meas ,  fidelis  eroy  &ipfa  juxta  pojfe 
extrahere  procurabo ,  &  omnia,. .  in  feriptis  redigam 
»..  &  legale  computum  reddam  &c.  Item  de  tribus  in 
tres  menfes  judici  computum  reddam  de  omnibus ,  Jive 
Jint  denarii ,  vel  pignora  recepta ,  vel  recipienda  ,  & 
quoad  exeeutiones  &  difiritliones  rebellium  mandata 
judicis  perficiam  toto  pojfe  . . .  Item  quod  dejufiitiis  & 
de  cera,  &  de  plumbo  Jiquid  in  Clavaria  invenero  in¬ 
ventarium  faciam  ,  &  de  eis  in  fine  regiminis  mei  com¬ 
putum  reddam.  Confer  juramentum  Judicis  ejuf¬ 
dem  Curias  pag.  148.  Statuta  Arelat.  MSS.  art. 
yz,Statuimus  quod  Clavarii  (  recipiant)  condempna- 
tiones  &  fatisfaciant  creditoribus  Communis.  Confti- 
tutio  anni  circiter  1351.  pro  Clavariis  ejufdem 
Civitatis  :  Clavarii  qui  d  clavibus  jufle  exbigende^f 
confervande  fifc alis  pecunie ,  &c.  J  Charta  an.  1345* 
Item  quod  Potefias  teneatur  facere  eligi  in  conjilio 
unum  Clavarium  bonum  &  idoneum ,.. .  qui  juret  fal- 
vare  &  cuftodire  totum  illum  quod  ad  manus  fuas  per¬ 
venerit  de  rebus  Communis  ,  tam  in  denariis ,  quam 
aliis  rebus ,  &  quod  non  expenderet . .  .  aliquid  fine 
licentia  Potefiatis  &  confilii.  Clav  artus  CommunisTer- 
donenfis  in  Charta  an.  1  5  6  8 .  [  Clavaria  Digmenfisy 
in  Charta  an.  1  2  7 1 .  Hift.  Dalphin.  tom.  2.  pag. 
94.  Clavaria  Curia  Ebreduni  &  Catuncarum  ,  in 
Computo  an.  1  3  3  2.  ejufd.  Hift.  to.  1.  p.  1 1 7. 
Clavarius  Curia  Epifcopalis ,  in  Concilio  Avenion. 
an.  1509.  apud  Marten.  to.  4.  Anecd.  coi.  387. 
ubi  fit  etiam  mentio  poenas  decem  folidorum  Tu- 
ron.  per  ditium  Clavarium  nomine  fifei  exigendorum .  J 
Vide  Dametum  in  Hift.  Balear.  regni  p.  8  7.  9  2. 
| p-  AdClavarios  etiam  pertinebat  Chartarum  com¬ 
munium  cuftodia.  Statuta  Maflil.  lib.  1 .  cap.  1  5 . 
Syndici  communis  Maffilia. .  .faciant  diligenter  inquiri 
&  recolligi  omnes  cartas  &  infirumenta  omnia ,  qua 


CLA  668 

pertinent  ,\iei  pertinere  videbunt ,  ad  commune  Maffii- 
lia,five  in  quibus  jura  Communis  ditli Contineantur , 
vel  continentur  aliquo  modo ,  quicunque  easvcl  ea  ha¬ 
beant  ■,  vel  haberent  prater  Clavarios  ditli  Communis , 
&  ea  injtmul  collecta ,  in  tuto  loco  &  fecuro  ,  bona  fide 
&  fine  fraude ,  reponantur.  Hinc  eodem  cap.  §.6. 
ftatuitur,  Jj>n/)d  cumClavarii .. .  deponent  fuum  of¬ 
ficium  . . .  conjignent  pr  adiit  as  cartas ..  .eis  fucceden- 
tibus  .  ..  qua  dicta  infirumenta  ,  cum  refiituta  erunt , 
ut  ditium  ejl ,  recognofcantur  carta  per  c  artam  cum 
ditiis  regifins ,  &  carta  vel  infirumenta  emptionum , 
&  alia  dittiCommunis  infirumenta  cariora  (f.  rariora) 
alibi  quam  in  Clav  arta  ,  in  tuto  tamen  loco  &  fecreto 
reponantur  ,&  cufiodiantur  a  Clavariis ...  fub  dua¬ 
bus  clavibus  cufiodita  ,  quarum  unam  habeat  unus  ex 
ditiis  Clavariis ,  &  aliam  alter  ex  eis ,  qui  regifira  te¬ 
nebunt*  Id  quoque  adnotat  Auftor  Hiftorias  Dal¬ 
phin.  to.  i.pag.  117.  Cuftodes  regeftorum  Ca¬ 
merae  computorum  quibufdam  in  locis  appella¬ 
tos  fuifle  Clavarios*  Propter  hanc  Chartarum  cu- 
ftodiam  Clavarii  Notariis  non  femel  adjungun¬ 
tur.  In  juramento  jam  laudato  judicis  Curiae 
Ebredun.  promittit  Judex  fe  p>oc  urat  urum ,  quod 
Notarius  Curia  omnia  feribat  (f  Clavarius  jimiliter. 
Sic  in  Statutis  Arelat.  art  i  1 .  Subclavariu j  &  No¬ 
tarius  Curte  conjunguntur ,  &  ipfe  Sub  clavarius  vel 
Notarius  eos  feribere  jubentur  ,  qui  poft  campanae 
pulfationem  errantes  invenirentur.  Iifdem  Sub- 
clavario  &  Notario  non  femel  praemittitur  Syndi¬ 
cus  in  Ordinatione  Confilii  ejufdem  urbis  ann 
1392.  Verum  licet  Notariis  plerumque  adjun¬ 
gantur  Clavarii ,  Notariorum  tamen  vices  agere 
prohibentur  in  proceffibus  criminalibus ,  ut  habet 
Conftitutio  anni  circiter  13  5  2.  cujus  interdidi 
ratio  eft,«r  omnis  fraudis  &  fufpicionis  Jubuin>  tollatur 
(  occafioj  &  qui  partem  pro  officio  curie  in  ipjis  inqui- 
Jitionibus  videtur  debere  facere ,  proccffus  inquijiiionts 
ipfius  non  appareat  ordinator.  Contra  autem  facientes 
ipfo  fatto  privationis  officiorum  fuorum  cum  fame  ma¬ 
cula  &  penam  xxv.  librarum  incurfuros  fe  cognofcant. 
Annui  erant  Clavarii ,  &  interdum  faltem  plu- 
res  in  una  urbe.  Mafliliae  tres  fuifle  difeimus  ex 
Statutis  ejufdem  urbis  lib.  1.  cap.  69.  §.  9.  ubi 
dnicuique  eorum  falarium  aflignatur  xx.  librarum 
Reg.  Coron. 

0 c?  Clavariorum  quoque  fuit  omnes  libras  &  alia 
pondera  Numeraliorum  ,  Speciatorum  &  Mercerio- 
rum  quater  in  anno  recognofcere  ,  ut  legimus  in 
Statutis  Arelat.  art.  74.  &  Sub  clav  artum  eligere , 
qui  Subclavarius  teneatur  reddere  rationem  Clavariis 
fingulis  fepttmanis  in  feriptis  de  habitis  expenfis ,  ibid. 
art.  72. 

5CF  His  addam  quod  ait  eruditus  Audor  Hiftoriae 
Dalphinalis  to.  1.  pag.  1 1  7. In  quibufdam,  in¬ 
quit  ,  locis  Cuftodes  clavium  urbis  didi  f unt  Cla¬ 
varii  :  quod  ut  probet ,  adducit  locum  Ordina¬ 
tionis  anni  1  274.  tom.  x .  pag.  127.  coi.  1 .  Ec- 
clefia  de  Romanis :  Sacrifia  feu  Claverius  habeat  cu- 
fiodtam  clavium  portarum  villa  de  Romanis.  At  ve¬ 
reor  ne  Claverius  hic  idem  fit  qui  Thefaurarius 
Ecclefias  de  Romanis,  ac  proinde  ne  Sacrifta  fic 
didus  fit ,  non  quod  claves  urbis,  fed  quod  cla¬ 
ves  thefauri  penes  fe  haberet.  U t  ut  eft  certius 
obfervat  laudatus  Hiftoriographus  pag.  primum 
citata  Clavarii  nomen  in  veteribus  Initrumentis 
faepius  inditum  fuifle  peculiaribus  Coadoribus, 
qui  non  raro  Caftellanis  adjunguntur  &  Celle¬ 
rariis  ,  ceterifque  praediorum  aliarumve  rerum 
adminiftratoribus ,  unde  merito  conficit  horum- 
ce  omnium  miniftrorum  munera  magnam  intex 


669  CLA 

fe  neceffitudinem  habuifle.  Statuta Dalphin.  fol. 
19'  J23antes  fjts  (lllc  un2>  Clavaire  ,  Grejfier ,  Fer- 
tnter  &  autre  crediteur ,  voudra  faire  compellit  ung  ou 
plijteurs  debiteurs ,  &c.  Haec  Cl. Scriptor  ,  quibus 
fiubjicienda  funt ,  quae  hac  de  re  fuppeditantSta- 
tuta  Arelatenf.  art.  So.ubi  de  redditibus  caftri 
Aurillae.  Conftitutis  primum  iis ,  quae  Caftella- 
nura  fpe&ant  ,  de  Clavariis  mox  fu bj ungitur  : 
Omnium  pre  diorum  Clavarii  ,  qui  eligentur  in  feflo 
Pafche  ,/olvant  medietatem  infra  odio  dies  ex  quo  fue¬ 
rint  in  Clavaria ,  &  Clavam  qui  eligentur  in  feflo  San¬ 
cit  Alt  c  hae  lis  folvant  aliam  medietatem  ufque  ad  xx. 
cites  pofi  fefhtm  /anili  Alicbaelis.  Litterae  Caroli 
Regis  Jerufalem  &  Siciliae  an.  i  290.  e  MS.  D. 
JBrunet  fol.  76.  v°.  Et  Ji  Clavarios Bajulo fque , Pe- 
dagiarios  ac  G abellanas ,  &  ceteros  Collettores  pecu¬ 
ine  ydcneos  in  Comitatibus  Provincie  &  Eorcalquerii 
creari  facere  ordinaverimus ,  qui  [abjectos  noftros  exa- 
disnibus  indebitis  non  malefient ,  &c.  Ibid.  fol.  77. 
v°.  Item ,  quod  nullus  (  fic  )  creantur  Clavam ,  Pe- 
dagiarii ,  Gabellarii  aut  Bajuli ,  qui  pecunias  Curie  re¬ 
ceperint  ,  ntfifuennt  y donet  &  folvcndo  ad  Senefcalli 
arbitrium  e  j  ufque  ccnjilii ,  &c. 

*J[  2.  CLAVARIUS  ,  Qui  clavos  affigit.  Vet.  Gloffi. 
Gr.  Lat-  «AeitoVes  ,  Clavarius ,  «Aokcttw  ,  Clavo. 
CLA  VATIO  ,  Clavorum  affixio,  apudMenotum 
Serm.  Qujdragefim.  fol.  2  2  3  .  recfto  coi.  1.  In 
omnibus  membris  Chriftus  efi  flagellatus .  .  .in  mani- 
bus  &  pedibus  propter  Clavationem. 

<*[  CLAVATUM  ,  Veftigium ,  ab  imprcffis  calceo¬ 
rum  clavis  difitum  ,  ut  conjefilat  Macer  in  Llie- 
rolexico.  Blefius  Serm.  3.  Adulti  jam  prae  efferunt 
viam ;  virgines  delicata  &  e  veftigio  fcquentes  Patrem  : 
fequere  Clavata  coram. 

CLAVATUilA ,  Clavorum  compages.  Guillelmus 
Armoricus  in  Philippo  Auguft.  an.  1202,.  Erexit 
duas  turres  ligneas ,  Cratibus  tnne  inde  con futis ,  &  in- 
diffolubili  Ciavatura  munitas. .[Non  ablimili  pror- 
fus  notione  pro  Sera  feu  clavis  vel  ferrum,  quo 
arca  munitur  clauditurve,fumitur  inProceflu  de 
vita  S.  Yvonis :  Cum  D.  Tvo  Presbyterum  &  quem¬ 
dam  Gaufredum  mi/iffet  ad  capiendum  de  frumento  pro 
fuo  bofpitio  &  pauperibus ,  invenerunt  Clav  at  uram  ar¬ 
ca  amotam ,  &  in  ea  valde  modicum  de  frumento.  Hift. 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  274.  Pro  una  Clav atur a po- 
Jita  in  Camera  Thefauraria ,  fciltcet ,  cum  clavis  ,  & 
una  alia  Ciavatura  in  cataratto,  taren.  vn.] 

Clava  tura  ,  Ornamentum  ex  clavis,  vel  lim¬ 
bus  veli.  Charta  Donationis  Ecclefiae  Cornutia- 
nenfis  apud  Joan.  Suarefium  :  Vela  auroclava  Cia¬ 
vatura  quadra  duo  ,  vela  linea  auroclava  paragaudata 
Ciavatura  rotunda  duo  ,  vela  linea  paragaudata  Per¬ 
fica  Ciavatura  coccomeliaprafina  2.  vela  linea  para¬ 
gaudata  Perfica  Ciavatura  leucorodina  duo.  Epiftola 
S.  Bonifacii  Mogunt.  adCuthbertum  Archiepifc. 
Cantii  praefixa  Concilio  Cloveshovienfi  :  f/fluua 
illa  ornamenta  vefiium ,  ut  illis  videtur ,  quod  ab  aliis 
turpitudo  dicitur  ,  lati/fimis  clavis  &  vermium  ima¬ 
ginibus  clavata  adventum  Antichrtfii  ab  illatranfmijfa 
piacurrunt. 

CLAV  ATUS,  Clavis  affixus,  munitus.  Fello, 
Clavata  dicuntur  aut  vefiimenta  clavis  intertexta  ,  aut 
ealciamenta  clavis  confixa.  Tunica  Clavata, in  Litte¬ 
ris  Aureliani  apud  V opificum  in  Bonofo ;  Alanti- 
ha  Clavata ,  apud  Lampridium  in  Alexandro  cap. 
37.  Clavata  caliga  ,  apud  Gregorium  M.  lib.  4. 
Diaiog.  ubi  deS.  Aiquitio,  &  in  Regula  Magiftri 
cap.  8 1 .  In  Statutis  Andegav.  ann.  1  42  3 .  apud 
Marten.  to.  4.  Anecd.  coi.  517-  prohibetur  Per¬ 
foras  ecclefiafiicis  poti  fi  na  celigifiis,  ne  Mnas  auro  eunt 


CLA  670 

clavis  Clavatas  deferre  pr  fumantt  Vide  Auroclavus , 
&  Menardum  in  Concord.  Regul.  p.  911. 

f Clavati  C i  neres.  V ide  in  Cinis. 

CLAUD  ASTER ,  ,  in  Gloffi  Graec.  Lat. 

[  Qui  negat  fe  claudum  effie  ,  ab  aprune ,  Negatio  , 
&  ,  Claudus.  ] 

H  CLAU DIANISTiE ,  SeflaDonatiftarum  a  Clau¬ 
dio  audlore.  Pfieudofiynodum  habuerunt  in  caver¬ 
na  Sufis.  Augullin.  in  Pfalm.  3  6. 
CLAUDICARIA,  Navis  fonora.  Papias  MS.  Jo- 
liannes  de  Janua  :  Claudicata  ,  Navis  oneraria  vel 
fonora. 

CLAUDIC ARIUS  ,  fhii  cito  claudicat  ,  vel  [ape  : 
Ugutioni ,  [  &  Johanni  de  Janua.  ] 

CLAUDICIUM.  V  ide  Claufum. 

CLAUDIRL  ,  Claudicare.  Infra,  Claudicat ,  Clau¬ 
dit  ,  in  Gloffi  MS.  Reg.  Cod.  1013.  [Gloffi  Ilid. 
Claudire  ,  Claudicare  :  pro  quo  veteres  dixere  , 
Claudo,  Claudio, &  Claudeo.  Caecilius  apud  Prifcia- 
num ,  An  ubi  vos  J itis ,  ibi  confilium  Claudeat  ?  Ono- 
maft.  vetus:  Claudeo,  ]  Videjuretum  ad 

Symmach.  lib.  1.  Epift.  27.^  &  Scaligerum  ad 
Aufonium.  ] 

CLAVELLARE,  Clavo  claudere  ,  Gall .Cloiier.  Li¬ 
bertates  MSS.  B rivatis,  veteris  an.  '2,77.  Item  vo¬ 
luit  &  conceffit ,  quod  non  claudantur  oftia  ,vel  Cla- 
vcllentur  hominum  dicti  Cafiri ,  nijt  pro  homicidio  vel 
contumacia  ,  vel  cum  non  pofjent  cavere  vel  affidare  de 
flando  juri.  [  Guido  de  Monte  Rocherii  in  Mani¬ 
pulo  Curatorum  :  Sexta  dicitur  in  memoriam  ,  quia 
illa  hora  Cbrijtus  fuit  fpoliatus ,  illufvs  &  a  militibus 
Clavellatus.  ]  ^ 

CLA  VELLUS,  Clavus.  Hift.  Dalphin.  to,  2.  p. 
325  .  coi.  2.  ex  Computo  anni  133  6.  In  ipfa  coo¬ 
pertura  funt  xxxi.  chavreni  cum  groffis  Clavellis 
(Gall.  Cbcvilles )  clavellati.  Ejufdem  tomi  p.  567. 
coi.  1.  in  Litteris  anni  1  347.  Item  volumus  quod, 
tibi  de  Clavellis  &  ferris  pro  equis  tuis  /errandis ,  &c. 
Marcell.  Empir.  c.  3  i,. Clavellis  apponere. 

Clavellus,  Clavul  us, ornamentum  veftium.  Te- 
ftamentum  Riculfi  EpifcopiBelenenlis  an.  91  5. 
Toahas  olicias  duas ,  una  cum  argento  ,  vel  Clavellos 
Spanifcos  duos.  [  Vide  Clavatus.] 

CLAVENCHIA  ,  Fruftum  carnis  ,  ut  conjedlo. 
An  idem  quod  noftrum  Eclanche,  Vervecis  fe¬ 
mur  ?  Teftamentum  anni  1 3  7  5. apud  Baluz.  to. 
2 .  Hift.  Arvern.  pag.  6 .  Jfluiiibet  Religiofus  &  Pre - 
fbyter  qui  fuerint  prf entes  in  fepultur a  mea  habeat  & 
habere  debeat  duos  Turonenfes  argenti ,  &  pro  quali¬ 
bet  abfolutione  fieri  confueta  in  talibus,  quilibet  dimi¬ 
diam  Clavenchiam.  Ibidem  :  Et  cuilibet  pauperi  ve¬ 
nienti  ad  eleemcfynam  fepultur  a  mea  volo  dari  dimi¬ 
diam  Clavenchiam  &  unam  micham  panis  fufficientem , 
&  alia  neceffaria ,  ut  m  talibus  efi  fieri  confuetum. 
CLAVENGUS,  Armaturae  genus.  RadulfusCa- 
domenfis  in  Geftis  Tancredi  tom.  3.  Anecdot. 
Marten.  coi.  1  43.  Primo  in  congre  fla  lancea  viget , 
lancea  perfodit  ,  lancea  dejicit ,  qua  mox  tanto  fub 
onere  fatifeens ,  ut  penetrare  peltas ,  pellor  a ,  Clavcn- 
gos  nequit  integra.  Et  coi.  204.  Benedictus  quoque 
infelix  Archicpfcopus  captus  trahebatur ,  impofita  hu¬ 
meris  geminorum  faretna  Clavengorum. 

f  CLAVER1US.  Vide  Clavarius  1. 

•H  CLAVESIGNATI ,  Milites  Romani  Pontificis, 
fic  difli,  quod  in  vexillis  veftibufque  claves  Ec¬ 
clefiae  dcpiftas  gererent.  Odoricus  Raynaldus  ad 
an.  1228.  num.  1  3 .  &  feqq« 

CLAVEUS  ,  Haerens  ad  inftur  clavi.  Vita  B.  Co¬ 
lumbae  Reatinae  tom.  5 .  Maii  pag.  3  6  6.  *  Hac 
quidem  funt  Jigna  caritatis  Dei ,  aurea  quidem  pre - 


6?  i  CLA 

pter  innocentiam  virginitatis. . .  Clave  a  ob  firmitatis 
ajfettum. 

CLAVI  A ,  Borda.  GlofT.  Ifid.  Lege  Cloaca ,  Bure  a. 
Vide  in  hacvocc. 

CLAVICA.  Falco  Beneventanus  p.  305.  laquintus 
vero  ille  per  Clavicam  ,  qua  f ancti  Renati  vocatur  , 
ingredieris ,  &c.  Vi deClavaca,  [&  Clavigai] 
CLAVICARII ,  in  Leg.  x .  Cod.  de  Bxcufat.  artif. 
lib.  10.  in  Bafilicis ,  Kc^cTapap/o» ,  Clavium  con- 
fedores  ,  Serrurierr.  Vid eCabidani. 

^  CLAVICELLA  ex  auro  ,  f.  diminutivum  clavis. 
Vide  locum  in  Lambitta. 

CLAVIC  U  L  AR  IU  S,  Jgui  claves  facit  vel  portat , 
Joanni  de  Janua.  GlolT.  Lat.  Gall.  Clavicularius , 
Clacelier ,  ou  celut  qut  fait  les  clefs.  K\*»JWo/ac ,  Ni¬ 
lo  Mon.lib.  2.  Epifl.  2  1  y.Stephanius  Eddius  in 
Vita  S.  Wilfridi  cap.  5  9.  Ga-Lopb facium  Clavicu¬ 
lario  aperire  pracepit.  [  Sermo  S.  Ifidor-i  de  S.  Pe¬ 
tro  Apoftolo,  apud  Muratorium  to.  2. coi.  166. 
Simon  fjohanms  virginitatis  generatio  incorrupta  e(l , 
qui  eligitur  primus ,  ncc  immerito  ,  quia  Apoftolorum 
Princeps  ejl ,  Confeffor  Filii  Dei  ,  primus  Difcipulus , 
Paflor  humani  generis  y  Ecclejia  Clavicularius  regni , 
amator  Domini  atque  negator  ,&c.  Vide  Claviger.  ] 
Vetus  Poeta  Gallicus  MS. 

De  tot  l’avoir  du  Jiecle 
Le  fera  Clacelier. 

-Clavicularius,  Carccris  cuftos ,  cui  carceris 
claves  commiflae  lunt ,  kx§ icTc<puXx%  &  Kfce/cfajto?  in 
Synaxariis  ad  2  5 .  Januar.  in  SS.  Anania  &  Petro. 
Julius  Firmicus  lib.  3  .  Math.  cap.  6.  Seu  Clavi¬ 
cularii  ,  vel  carcerum  cujlodes ,  &c.  Occurrit  in  Vi¬ 
ta  S.  Bafilici  Mart.  n.  2.  in  Adis  XL.  Martyr.  Se- 
balten.  nuin.  3 .  apudS.  Eulogium  lib.  2..  Memo- 
rial.  SS.  c.  1.  Ac.  KaOT«X«'p/ijf  ,  Graecis  recentio- 
ribus.  Libri  Bafilic.  O  <hs-fj.oqv\af>  ov  Ktyojutv  zhc£i- 
uctyov.  Pallio  S.  Bafilei  Epifcopi  Amafae  nam.  9. 
Ettii  av  7rat>iKiKXvT0  o  ^a.mvSKa.^ioc, ,  f£r%v  aOTodg  tla-ttut- 
"hto-cLTo,  Menologium  Bafil.  Imp.  9.  Martii :  o  <£>u- 

hdrluv  ab Ka7r<«Aap/o;. 

f  CLAVIC YMBALUM,  Inftrumentum  muficum, 
Gall.  Clavecin,  Ital.  Gravecembalo.  Scaliger  lib.  1. 
Poetices  cap.  48.  Addita  dein  plectris  corvinarum 
pennarum  cufpides.  Ex  areis  filis  exprejfiorem  eliciunt 
■  harmoniam.  Aie  puero  Cl avie jmb alum  &  Harpichor- 
.  dum ,  nunc  ab  illis  mucronibus  Spinetam  nominant. 
CLAVIGA  ,  Clavica.  Charta  an.  1  2  5  8.  apud  Pe¬ 
trum  Mariam  Campum  in  Regeflo  part.  2.  Hili. 
Eeclef.  Placentinae num.  98.  Volentes terminare  & 
dividere  lectum  feu  fundum  civi  Templariorum  'a  mo¬ 
lendino  ipforum  ufque  ad  Clavigam  Communis  de  Cana¬ 
libus  ,  &c.  Et  num.  1 1 .  Clavicam  etiam  aqua,  quam 
vobis  concejfit.  Jus  Vicent.  lib.  1.  Strata,  aquadu- 
ttus  Clavica  ,  fojfata ,  d>*c.  Statuta  Veronenfia  lib. 

5 .  cap.  1 .  De  &  fuper  Clavicis ,  viis Jive  firatis,  &c. 
[  Vide  Clavica.  ] 

CLAVIGER,  S.  Petrus,  cui  Ecclefiae  claves  commi- 
fit  Chriflus.  Domnizo  1.  1 .  deVita  Mathildis  c.  1. 
Clavigeri  Petri  normam  f  ancti  quoque  cleri 
•  Semper  amaverunt. 

Apud  Cummianum  Hibernum  de  Controverlia 
Pafchali  dicitur  S.  Petrus  Clavicularis.  [Vide  Cla¬ 
vicularia. i.] 

Clavigf.r,  Idem  etiam  qui  Arcbiclavis  ,  Ecclefiae 
Thefaurarius  :  dignitas  Ecclefialiica.  Chartam 
Tabularii  Burgulicnfisan.  975.  fubfcribit  apud 
Beflium  pag.  292.  Savaricus  B.  Hilarii  Claviger. 
Monafticon  Anglic.  to.  1 .  pag.  184. 

Alter  IV dicimus  pValling  ford  Claviger atus. 

.  Id  cft,offic  io  Clavigeri  fundus.  AddeHiitor.  Ab- 


CLA  :  671 

batiae Condomenfts  pag.  5  o  5 .  [  &  Formulare  An¬ 
glic.  Thomae  Madox  p.  1  3  2.] 

Claviger,  in  Charta  ann.  1335.  apud  Scheffe- 
rum  ad  Chronicon  Upfalienfe  p.  160.  idem  qui 
Cuftos :  Halv ardus  Claviger  Jive  cuftos  EccleJiaUpfx- 
lienjis ,  &c. 

Claviger.  ForiOfcae  Jacobi  I.  Regis  Aragon.  an¬ 
no  1  2  4  7.  fol.  3  .  Omnis  villa  in  qua  Rex  habet  Cla¬ 
vigerum  ,  ejl  fedes ,  &c.  [  Ottoboni  Scribae  Annal. 
Genucnfes  ad  ann.  1189.  Ifi  Confules  habuerunt 
otto  Clavigeros.  An T hefaurarii  ?  ] 

Clavigeri.  Ita  appellantur  Richardo  de  S.  Ger¬ 
mano  in  Chron.  ann.  1  2  29.  quia  parte  Gregorii 
PP.  contra Fridericum  II.  Imp.  Itabant ,  quodef- 
fidae  edent  claves  in  Pontificiis  vexillis. 
Clavigeri  i. Charta  fundationis  Jdoipitalis  Mon- 
tilbrufonis  in  Forefio  :  Infuper  pracip-.mis  omnibus 
Vicariis  &  Clavigeriis  noflris ,  &c.  V ide  Clavanus. 

<Jf  Clavigerius,  Qui  curam  habet  cellae  vinariae. 
Vet.  Ceremoniale  MS.  B.  M.  Deauratae  Tolof. 
Interim  vitrifque  preparatis  a  Refector ario  &  vino  a 
Clavigerio  ,  fiet  Jicut  de  mane  fuit  f  altum  m  cena. 
fi"  CLAVIPOTENS  Frater.  Ita  nuncupatur  Ge- 
rohusPrefbyter  a  Rabano  Mauro  Carm.  16 .  quod 
bibliothecae  Fuldenfis ,  utpote  illius  cultos ,  cla¬ 
ves  penes  fe  haberet. 

CLAVIS  ,  in  Computis  Ecclefialticis ,  efl  numerus 
variabilis  datus  anno  ad  inveniendum  principia  quin¬ 
que  mobilium  feftivitatum  ,  fcilicet  SeptuageJimx  , 
Jfifuadr  agejima ,  Pafchatis ,  Rogationum  y&  Penteco - 
fles :  ideo  funt  quinque  Claves ,  &  qualibet  pradi - 

Horum  femorum  habet  3  o-  dies  in  quibus  femper  cele¬ 
brantur  ...  &  dicitur  Clavis  per  Jtmihtudinem :  quia 
Jicut  per  Claves  oftia  referantur ,  ita  per  talem  nume¬ 
rum  principia  dittarum  feflivitatum  nobis  denotantur  , 
&c.  Durandus  lib.  8.Rational.  cap.  1  2.  In  Ra- 
lendario  S.  Vidoris  Parifienfis  :  7.  Idus  fj anu ar 
locus  Clavium.  5.  Kal.  Febr.  Claves  XL.  5.  Idus 
Mart.  Claves  Pafcha  1  7.  Kal.  Mart.  Claves  Roga¬ 
tionum.  3 .  Kal.  Mart.  Claves  Pentecofles.  Vide  Ho¬ 
norium  Auguftod.  lib.  2.  de  Imag.  mundi  c.  101. 
[  &  fupra  vocem  Annus  pag.  5  1  1 .  ] 
f  Clavis  Annona,  Horreorum  praefedura  vel 
cuftodia.Charta fundationis  Abbatiae  BroliiGrol- 
landi  inter  Inttrum.  tomi  2.  novae  Gall.  Chrift. 
coi.  421.  Similiter  illis  concedo  ea  qua  poffideo  in 
molendinis  de  fjart ,  id  eft,  dominium  &  medietatem  ; 
in  quibus  per  Abbatem  B.  G.  cufios  cmflituatur ,  &  ipfe, 
Clavem  annona  in  cufiodia  fua  debet  habere. 

Clavis  S.  Huberti.  ViJe Joanne.n  Robertuna 
in  Hili.  S.  Huberti  p.  251. 

Clavis  in  Musica.  Vide  Nota  Alujtca. 
Clavis  in  concamerationibus,  quae  eas  concludit,' 
quam  fbulam  vocat Philander  ad  lib.  1.  Vegetii  c. 
6.  Gervafius  Dorobernenfis  in  Defcriptione  Ec¬ 
clefiae  Cantuarienfis  :  Hic  vero  nullo  interftiti»  crur- 
,  ecs  a  choro  divifa  »«  unam  Clavem ,  qua  in  medio  for¬ 
nicis  magna  conjiftt ,  qua  qitatuor  pilariis  innititur , 
convenire  videntur.  Vide  Ciborium. 

Claves  E  ccles  i  je  ,  Poteltas  &  jurifdidio  Ec¬ 
clefiae:  ex  illo  Chrilti  ad  Petrum,  Matth.  1 6.  Ti¬ 
bi  dabo  Claves  regni  calorum ,  &e.  Infcriptio  in  fo¬ 
ribus  Bafilicae  antiquae  Vaticanae : 

fjfufi  Regni  Claves  &  curam  tradit  ovilis , 

Jf  ii  cali  terraque  Petro  commijit  habenas  y 
Simplicia  nunc  ipfe  dedit  facra  jura  tenere. 
Goflfridus  Vindocinenfis  lib.  2.  Epilt.  29.  Claves 
f  ancta  Ecclejia  agitare ,  &  leges  Catholica  &  Apofto- 
lic a  Sedis  violare  conatur.  Idem  Opufc.  10.  Execran- 
da  promijfio  ,  qua  Claves  Ecclejia  agitare,  c r  unicum 

ac 


673  CLA 

ac  Jingulare  -ejus  ofiium  violare  conatur.  Cur  vero 
triplex  interdum  clavis  S.  Petro  &  Summis  Pon¬ 
tificibus  adlcribatur ,  pluribus  dilputat  Nicolaus 
Alemannus  in  Deffertat.  de  Lateranenfibus  parie¬ 
tinis  cap.  i  o . 

Haud  ignota  fuit  hac  notione  vox  Clavis,  Hebr. 
nn£>o  ,  etiam  in  veteri  Teftamento.  Legimus 
apud  Ifaiam  cap.  u.  reje&o  Sobna Templi Prae- 
pofito  fubflitutum fuilfe  Eliacim,  de  quo  lic  Pro¬ 
pheta  f  i2o.  &  feqq.  Vocabo  fervam  meum  Elia - 
cim filium  Helcia ;  &  induam  illum  tunica  tua ,  &  cin¬ 
gulo  tuo  confortabo  eum,  &  poteftatem  tuam  dabo  in 
manu  ejus  :  &  erit  quaji  pater  habitantibus  g/ era  fi¬ 
lem  ,  &  domui  fjuda.  Et  dabo  Clavem  domus  David 
fuper  humerum  ejus:  &  aperiet  &  non  erit  qui  clau¬ 
dat',  &  claudet ,  &  non  erit  qui  aperiat .  Qmv  Chri- 
fto  tribuuntur  Apocal.  3  .7. /Lee  dicit  Sanitas  & 
Verus ,  qui  habet  Clavem  David  :  qui  ape.  it,  &  ne¬ 
mo  claudit ;  claudit  &  nemo  aperit. 

Clavf.s  S.  Petri,  Quibus  fcilicet  illius  Confef- 
fio  ,  feu  fepulcrum  ,  claudebatur.  Poeta  Saxoni- 
cus  lib.  3.  de  Gcflis  Caroli  Magni  an.  796. 
Confeftim  Claves,  quibus  &  Conf effio  fandi 
Confervata  Petri  vexillaque  mi  fer  at  urbis 
Romule  &  Car  olo  ,  pariterque  decentia  dona. 

Adde  Eginhardi  Annales  eod.  an.  Vigilius  PP.  in 
Encyclica  :  Sed  &  fuper  Claves  B.  Petri  Apofloli 
praftitiffent  corporale  juramentum. 

Solebant  etiam  Summi  Pontifices  de  Limatura 
catenarum  S.  Petri ,  quae  religiofe  Romae  aiffer- 
vantur  ,  ad  Reges  <5c  Principes ,  aliofque  viros 
primarios  pro  ingenti  munere  mittere  ,  quam  in 
aurea  clavi  indar  illarum  quibus  confellio  fandi 
Petri  claudebatur  effida  ,  ab  altari  S.  Petri  acce¬ 
pta  ,  includebant.  Eam  autem  ad  quos  illa  tranf- 
mittebatur  ,  fufpendebant  ad  collum  ,  veluti  fa¬ 
ctum  contra  mala  imminentia  amuletum.  Ejuf- 
modi  clavium  tranfmifla.ru m  meminere  Grega¬ 
rius  M.  lib.  2.  Ind.  1  1 .  Epifl.  47 .  lib.  5  .Epifl.  6. 
lib.  6.  Epifl.  2  3.  lib.  7.  Ind.  z.  Epifl.  118.  lib. 
10.  Epifl.  7.  lib.  1  z.  Epifl.  17.  Gregor.  Turon. 
Jib.  i.Miracul.  cap.  28.  Fredegarius  Scholaft.  in 
Chron.  c.  110.  Gregorius  VII.  PP  lib.  7.  Epifl. 
6.  Vetus  Chronie,  tom.  i.Hift.  Erane,  pag.  720. 
Aimoin.  lib.  4.  de  Geftis  Francor.  cap.  57.  86. 
Chronicon  Fontanellenfe  c.  9.  &c.  Vide  Theo¬ 
dorum  Studitam  deSS.Imag.  praeterea  Nicolaum 
Alemannum  in  Differ  tat.  de  Lateranenfib.  parie¬ 
tinis  cap.  14. 

Claves  Remittere,  in  fignum  divortii  ,  & 
renunciantis  curam  familiae.  S.  Ambrofius  Epifl. 
47.  adSyagrium  :  Duo  mulier offenfa  ,  Claves  remi- 
Jit,  domum  revertit.  Apudnoftros  folent  viduae  cla- 
Ves  &  cingulum  lupra  mariti  defundi  corpus  pro¬ 
jicere,  in  fignum  quod  bonorum  communioni 
nuntium  dant ,  ne  debitis  exfolvendis  tenean¬ 
tur  ,  de  quo  more  agunt  Confuetudines  munici¬ 
pales  ,  Meldenfis  art.  5  2.  5  3  .Lotharingicatit.  2  i 
art.  3.Malinenfis  art. 8.  Meledunenfis  art.  1  87. 
Calviniontenfis  art.  7.  V idriacenfis  art.  9 1 .  Lau- 
dunenfis  art.  1  6.  Catalaunenfis  art.  3  o .  Ducatus 
Burgund.  art.  41.  &c.  Vide  Pafchafium  lib.  4. 
Difquifit.  Francic. cap.  1  o. 
f  Claves,  Numellae,  quibus  canes  bini  aut  ter¬ 
ni  copulantur ,  non  folvendi  nifi  in  ipfa  venatio¬ 
ne.  Leges  Jacobi  II.  Regis  Majoric.  inter  Ada 
SS.  Junii  to.  3  .  pag.  xxv.  Et  quia  evitare  non  vale¬ 
mus  quin  venando  &  alias  cum  prodicto  venatore  con- 
ver femur ;  &  Claves  &  aha  qua  ad  venationem  perli¬ 
nent  ( trademus.) 

Tom.  Iit 


CLA  674 

%  Clavis,  Locus  claufus ,  ut Eccardus interpre¬ 
tatur.  Lex  Salle.  'tit.  9  .  art.  z.  Si  quis  unam  apem , 
hoc  efi  ,  uno  vafcelle  fur averit  de  fub  tedo  &  fub  Cla¬ 
ve  ,  &c. 

Clavis,  Manica  temonis ,  in  V ct.  Gloflario  San- 
German.  MS.  n.  5  o  1 . 

Clavis,  pro  Clavus  :  Vita  S.  Lupercii  apudBof- 
quetum  :  ffufft  Prkfes  maganam. fieri  ,  &  acutis  eam 
elavavit  Clavibus ,  &c. 

‘fCLAVITAEA  Areor,  Clavis  notata.  Vide 
Arbor  1 . 

%  CLAVODIUM,  Pretiofa  quaevis  Ecclefiarum  va- 
fa  &  ornamenta.  Vitae  Patriarcharum  Aquileien- 
fium  in  Anecdot.  Muratorii  tom.  3.  pag.  46. 
Peregrinus  III.  Patriarcha  fed.it  au.  xiv.  merif.  vuf 
dies  m.  Ifte  readifl  cavit  Eicitjiain  civitatis  Aujlria  , 
qua  cum  omnibus  libris  &  thefaurts  exuflafuit ,  fecitque 
in  ea  tabulam  argenteam  ,  &  alia  mirabilia  Clavodix 
auro  argentoque  contexta.  Vide  Cl enodium. 
CLAVOSUM  ,  Inaquate.  Glolf.  Ifid.  RediusLa 
Cerda  :  Clivofum  ,  inaquate. 

CLAUSA  ,  Idem  quod  Clufa  ,  &  Clitfira.  Chron. 
Marcianenfelib.  2.  cap.  3.  Pramijit  aliquos  ex fuis 
Proceribus  ad  cuflodiendas  Truncorum  Clau fas.  Caro- 
lus  IV.  Imperat.  deVita  fu  a  :  Et  diva  favimus  ter¬ 
ras  fuas  ufqueCiaufam  quaVocdtur  Liniti.. 

Clausa  ,  Idem  quod  Clau  fur  a ,  Clbtare.  In  Capitu¬ 
lis  Caroli  Magni  lib.  5. cap.  148. 

Clausa,  Locus ,  feu  aedes ,  in  qua  inclufi  Mona¬ 
chi  degebant.  Vita  S.  Gamelberti  cap.  2.  n.  14. 
Adfeneftram  Claufain  qua  latebat. 

Clau  sa  ,  Excerptum  ,  locus  exlibro  aliquo,  Gal¬ 
lis  Claufe.  Hugo  Rotomagenfis  Archiepifcop.  in 
Prasfat.  ad  lib.  1.  contra  Haereticos :  Prande  pla¬ 
cuit  tibi  fuper  harefibus  infurgent ibus  nos  aliqua  feribe- 
re ,  quod  &  fufeepimus  tua  jnjfionis  audoritate :  fed  fuc¬ 
ando  opere ,  fed  brevi  charadere.  Trahatur  itaque  ex 
ardo  commate  Claufa  latijjima  ,  furaantur  ex  vafe  me¬ 
dico  fercula  copiofa ,  more  Catholico,  in  S.  Spiritu. 
Joan.  Sarifbet.  Epifl.  158.  Et  hac  mihi  videtur  e jfe 
duarum  conceptio  Clauftrum. 

CLAUSARIA  Modus  agri  fepibus  feptus ,  claufus, 
Andegavenfibtis  Cloferic  ,  CUnfaria  vinearum  ,  in 
Charta  Philippi  Aug.  ann.  1  20  3.  in  ejus  Rege  A. 
Herouvallian.  fol.  81. 

CLAUSARIUS  vinearum  Monaflerii ,  in  Necrologio 
VidorinoParif.  5.Kal.Sept.  qui Claufariis  praeeo 
rat  ferviens.  [Occurrit  eodem  fenfuin  Tabulario 
S.  Vincentii  Cenoman.  VideClofarius.  ] 

Clausarius,  Inclufus ,  Monachus  qui  in  cella 
claufa  habitat,  [  Gail.  Rectus.  ]  Vita  S.  Deicoli 
Abb.  Lutrcnfis  n.  43  .Volens  . . .  dies  Jibi  concejfos 
apud  beatijfmum  Apcjt  olorum  principem  Rcma  Clau- 
f artus  &  privatus  mjifere  otio. 

Clausarius,  In  Epifl.  Widonis Comit.  Matif- 
con.  ann.  1078.  tom.  6.  Spicileg.  Acheriani  , 
idem  efl  quod  Claufum  ,  live  feptum  ,  Gallis  Cio- 
Jier  :  [  Praterea  donavi  ad  memoriam  &  Ecclejiam  fan¬ 
dorum  A pofiolorum  omnia  qua  infra  furit  annotata  ,  id 
efl  ,  has  villas ,  Blondeus  &  omnes  claujos  &  Clau  fa¬ 
rtos  ,filvas  ,  &c.~\ 

^[CLAUSATA,  Ideinquod  Claufum, LocUs fepibus 
vel  muris  claufus.  Aflociatio  Ducis  Britanniae 
cum  Monachis  Kemperlcgienfibus  e  Chartulario 
ejufdefn  Coenobii  :  Nec pojfumus  impedire  ,  quinipjt 
Religioji  adducant  aquam  ad  fuum  molendinum  Jit  uni 
in  Clau  fit  a  Abbatia  de  Kempcrle. 

«[[  CLAUSATGA  ,  ut  Claufata.  Charta  Gofcelini 
de  BognoprPS.  Juniano  apud  Stephanot.  tom.  \  % 
Antiquit.  Bidav.  MSS.  pag.  696.  Dat  B.ffuniani 

Vv 


6  75  CL  A 

duas  borderias  tene  ...  &  medietatem  Claufatge  de 
vineis. 

^[CLAUSELI.US  ,  Locus  claufus,  feptus.  Bona  S. 
Germani  Autiffiod.  an.  864.  confirmata  in  Con¬ 
ventu  Piftenfi  apud  Acherium  tom.  2 .  Spicii,  pag. 

5  8  8 .  Clauji  vinearum  ,  fcilicet  ille  qui  adharet  Mo- 
r.afterio'&  camfiania  ,  planta  abundantia ,  curticanus 

6  Claufellus  de  Patriniaco. 

CLAUSIM  ,  Secreto  ,  clam  ,  Gall.  a  Imis  clos.  Ada 
SS.  Maii  tom.  4.  pag.  439.  de  S.  Petro  Coelefti— 
no  :  Propojitoque  Claufim  inter  eos,  feclujis  extraneis , 
per  Latinum  tunc  Oftienfem  Epifcopum .. .  exhortatio¬ 
nis  verbo  pralucido. 

^CLAUSIO,  Locus  muris  claufus.  Limborch.  In- 
quifit.  Tolof.  pag.  8  1 .  Nulla  humana  habitatio  , 
feu  rehcdifficatio  aut  Claujio  ibi  fiat. 

«U  Cl  au  sio,  vel  Cloysio  ,  Ipfaadio  qua  ager  mu¬ 
ris  vel  fepibus  clauditur.  Charta  Thoilfiacenfis 
anni  x  404.  jjus  claudendi  debet  fex  [olidos  proCloy- 
Jtone  fui  prati  cumClanJtone  fu  a  terra. 

CLAUSIVA  ,  Claufum.  Charta  Eygili  Abb.  Fla¬ 
viniae.  pro  fundatione  Corbiniaciann.  864.  in¬ 
ter  Infirum.  tomi  4.  novae  Gall.  Chrift.  coi.  58. 
j Et  illa  coloneta  in  Ariaco  ,  qua  fuit  Anfeberti ,  & 
quidquid  ad  eam  afpicere  videtur  i  &  Claujtva  totum  in 
integrum  ,  quem  idem  ffi/ideradus  plantari  jujjit. 

f  CL AIJ SOLA.  Vide  Claufula. 

CLAUSOR  ,  Qui  obfidione  claudit  feu  cingit  ur¬ 
bem  ,  Gall.  Affiiegeant.  Radulphus  Cadom.  in  Ge- 
ftis  Tancredi  to.  3 .  Anecd.  Marten.  coi.  20  2.  Af- 
fueverant  clauji injidiari  Claufcribus ,&  dum  in  meridie 
foris  dormiretur ,  aliquam’ 0  cum  impetu  de  intus  erum¬ 
pebant  :  ut  non  fine  cade  &  rapina  fi omni  rumperentur. 
CLAUSORIUS  Vi nf. arum.  Idem  qui  Claufa- 
rius.  Mabillon.  Anuled.  tom.  3 .  pag.  379  in  Ge- 
ftisGaufredi  deLodunoEpifcopi :  Addere  libet  de 
Claufonis  &  Cultoribus  vinearum ,  qui  videntes  ce -> 
reos  aliorum ,  ad  quorum  exemplum  nihil  fecerant ,  &c. 

f  CLAUSTRA  ,  Claustralia,  Claustra* 
lis,  Claustrark.  Vide poft Clauflrum. 

CLAUSTRARIUS  Artifex.  Lampridius  in  He¬ 
liogabalo  :  [Juffit  &  cur  forem ,  juffiit  &  cocum  & 
Clauflrarium  artificem,  [  Laurentius  in  Amalthea: 
Claufirarius ,  JJ  inferas  &  carera  ad  claudendum  fa¬ 
cit.  Faber  Clduftrenjis  ,  Clauftralis.  ] 

^[CLAUSTRELLUM  ,  Parvum  clauflrum  ,  Johanni 
de  Janua.  Bernerus  Abb.  in  Tranfiatione  S.  Hu- 
negundis,  inter  Ada  SS.  Benedid.  fec.  5.p.  225. 
JJnade  re  conjilio  inter  fie  habito  ,  per  ofilium  ejufdem 
crypta  in  latere  difpojitum  ....  per  Clauftr ellum  effe¬ 
runt  venerationis  loculum. 

CLAUSTRUM.  Breviloq.  Clauflrum  dicitur  inhabita¬ 
tio  Religio for um ,  vel  domus  includens  Monachos  & 
Momales  fub  certa  regula  viventes.  Concil.  Biter- 
renf.  ann.  x  2  3  3.  c.  17.  Clauflrum  quoque  diligen¬ 
ter  ob fervetur  &  claudatur,  ut  re  &  nomine  Clauflrum 
valeat  appellari.  Cone.  Forojulienfean.79 1 .  c.i  2. 
Ut  Monafleria  puellarum  ,  qua  fub  difciplina  regula 
degunt ,  obflntttiiis  inunitis  Clauflris ,  nulla  pateant , 
tuji forte  fumma  compellente  neceffitate,  aditu  virorum. 
Clauflra  Alonaflenorum ,  in  Concilio  Turonenf. 
III.  can.  22.  29.  Adde  Capitul.  3.CaroliM.  an. 
789.  cap.  3 .  Capitulare  x .  anni  802.  cap.  1  8 . 
20.  Capitulare  2.  cap.  5.  Capitulare  1.  ejufdem 
Imp.  incerti  anni  cap.  3  5.  &c. 

Claustra,  femini  generis.  ClirodegangusEdit. 
Labbei  cap.  3 .  Ita  inflituimus ,  ut  in  illa  Clanfra  ille 
Clerus  Canonicus ,  qui  fub  ipfo  ordine  ,  Deo  adjuvan¬ 
te  ,  vivere  debent ,  ut  omnes  in  uno  dormiant  dormit-o- 
no ,  &c.  Ita  alibi  non  femol. 


CLA  676 

Clau|stra  Monachorum,  in  Capitulis  Caro- 
li  Magni  lib.  5 .  cap.  148.  in  Capitul.  Caroli  Cal¬ 
vi  tit.  32.  §.9.  apud  Honorium  Auguftod.  lib. 
1.  cap.  148.  149.  &c.  Vide  Gazamm  ad  Caf- 
fianum. 

Claustra  Canonicorum,  in  Capitulari  y. 
ann.  819.  cap.  7.  Capitul.  Caroli  Magni  lib.  1. 
cap.  9  5 .  lib.  4.  cap.  5  o.  in  Capitulis  Caroli  Cal¬ 
vi  tit.  5 .  cap.  5  3 .  tit.  3  2.  cap.  9.  in  Regula  Ca¬ 
nonicorum  cap.  144.  in  Synodo  Pontigonenli 
ann.  876.  can.  8.  in  Praecepto Ludovici  Pii  pro 
Ecclefia  Tornacenfi  apudMiramm  in  Cod.  Do¬ 
nat.  Belgic.  pag.  7.  &c. 

Claustra  Clericorum,  id  eft  ,  Canonico¬ 
rum  ,  in  Epiftola  Ledradi  Archiepifcopi  Lugdu- 
nenf.  adCarolum  Magn.  apud  Paradin.  lib.  2.  Hi- 
ftor.  Lugd.  cap.  20.  In  Concilio  Meldenfi  ann. 
845.  can.  53.  in  Capitulis  Caroli  Calvi  tit.  5. 
cap.  5  3 .  &c.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  41 .  cap. 
9.  Ut  Epifcopi  in  civitatibus  ftiis  proximum  EcclejiA 
Clauflrum  inflituant,  in  quoipji  cum  Clero  fecundum  ca¬ 
nonicam  regulam  Deo  militent-.  &  Sacerdotes  fuos  ad 
hoc  confringant ,  ut  Ecclefias  non  relinquant ,  (J  aliu¬ 
bi  b  abit  are  prafumant .  Idipfum  ftatuitur  inSynodo 
Rom.  fub  EugenioII.  cap.  7.  Neceffariares  exifiit , 
ut  juxta  Ecclejiam  Clauflra  con (limantur ,  in  quibus 
Clerici  difctplinis  Ecclejiaflicis  vacent .  Itaque  omni¬ 
bus  unum  Jit  refeltorium  ac  dormitorium ,  &c.  U  bi  mo¬ 
rem,  qui  inMonafleriis  diu  obtinuit,  obfervare 
eft,  cum  in  clauflris  ledioni  vacarent  Monachi, 
ut  eft  in  Epitome  Ludovici  Imp.  in  Regulam  S. 
Benedidi ,  in  Concordia  S.  Dunftani  cap.  5.  & 
in  Adis  S.  Wolphangi  cap.  7.  Studium  Clauftri  , 
feu  fcholae  ,  in  veteri  Charta  apud  Gariellum  in 
Epifcopis  Magalonenfibus  pag.  1  44.  Petrus  BIc- 
fenfis  ferm.  25.  varias  monafticas  fundiones  in 
lingulis  clauftri  lateribus  exadas  annotat :  Inde  e f 
quod  in  Clanfiro  Conventuum  quatitor  loca  cum  propriis 
deputantur  officiis :  inlatere  Claufri  occidentali  cfi  fcho - 
laris  fubjeclio :  iri  eo  quod  contingit  Ecclejiam  lectio  mo¬ 
ralis  :  ad  Orientalem  in  Capitulo  materialis.  In  clau- 
itris  etiam  certis  horis  dabatur  copia  fratribus  in¬ 
vicem  confabulandi ,  ut  docent  Lanfrancus  in 
Conftitut.  fed. 3  .  PetrusVenerabil.  in  Statut.  Clu¬ 
niae,  cap.  5.&C.  unde  creatus  eft  Prior  Claufri , 
qui  dilciplinse  clauftri  curam  ageret,  de  quofuo 
loco  agimus.  Praelcdiones  etiam  fcholaflicas  in 
clauflris  fadas  videtur  innuere  Herimannus  de 
Reftauratione  S.  MartiniTornacenfis  cap.  3  . 

Clauftrorum  forma  fuit  qua’drata.  Carmen  de 
Laude  vitae  monafticae  edit,  a  Sirmondo  ad  Gof- 
frid.  Vindocin. 

Quadratam  fpeciem  flruclura  demefiica profert. 
Atria  bis  binis  inclyta  porticibus. 

tribus  inclu fe  domibus ,  quas  corporis  ufus 
Poftulat ,  &  quarta  qua  domus  ef  Domini , 

.Jfuarum  prima  domus  fervat  potumque  cibumque 
Ex  quibus  hos  reficit  j  unita  fecunda  domus. 

Tertia  membra  fovet  vexata  labore  diurno  , 

Jfjgarta  Dei  laudes  ajftdue  refonat. 

Petrus  Damian.  lib.  6.  Epifl.  2 6.  Ipfam  Clauftri 
tui  fabricam  refpic  e  :  e  c  ce  enim  quadrifida  e  fl ,  ut  nimi¬ 
rum  ipfe  locifitus  evidenter  edoceat ,  quod  undique  te 
a  mundana  convcrfationis  ftrepitti  [emotum  effe  opor¬ 
teat.  Adam  Bremenf.  c.  1  o  3 .  Compojita  ergo  irienfa, 
manum  vertit  ad  Clauftr  um- ,  quod  ille  dum  prius  li¬ 
gneum  effiet  ,  lapideum  fecit,  forma ,  ut  mos  eft ,  qua¬ 
drata  ,  vario  cellarum  ordine  diftinltum.  Iifdem  ver¬ 
bis  Albertus  Stadenfis  ann.  1095.  Vide  Durand. 
lib.  1.  R  at  ion.  cap.  1.  n.  42.43. 


<577  CLA 

Claustrum,  Monafterium  ipfum  ,  Germanis 
Kloofler :  in  Aftis  Murenfis  Monaftcrii  pag.  14. 
Difertinenfe  Claufirutn ,  quod  infra  ,  Difertinenfe 
Monafterium  ,  dicitur.  Pag.  1  7.  Difcejjit  bine  & 
rediit  infuumClauftrum.Pag.  3  5.  More  aliorum  Mo- 
nafterionm  &  Clauftrorum.  Pag.  37.  Clauftra  regu¬ 
laria.  Compofitio  inter  Patriarcham  Con ftanti- 
nop.  &  Francos  ,  in  Geftis  Innocentii  III.PP.  p. 
106.  Clauftra  vero  omnia  tam  intra  civitatem  ,  quam 
extra  libera  erunt  Ecclefia ,  &c.  Henricus  Rofla  : 

Ecclefias  quantas,  quot, Clav.  firaque  quanta  dicarim . 
Occurrit  praetereain  VitaB.  Mariani  Abb.Ratif- 
pon.n.17.  18.  10 .  23.  26.  27.  &  in  Chartaan. 

1 1  5  3 .  in  Chronico  Reicherfperg.  p.  1  S  8.  Hen¬ 
ricus  Aquilonopolenfis  in  Adolpheide  cap.  1  2. 

Cbriftiparx  Clauflxum  in  Kylo  Dux ftruxit  Adolphus. 

ITCl  au  str  a  Sacroru  m  ,  Gazophylacium  elee- 
mofynarum.  Prudentius  de  Perifteph.  Hymno 
in  honorem  S.  Laurentii  -.Claufiris  Sacrorum  praerat. 

Claustrare,  Monachum,  vel  Sanctimonialem 
facere ,  vel  in  Monafterium  relegare.  Summula 
Raimundi  Ordinis Przedicat.  Claufirare  poteris  ,  li¬ 
cet  adultera  negat.  Utitur femel  alibi. 

f  laestra  Montium,  quae  recentioribus  Clu- 
fa,  Clufura,  &  Cl  au  fur  a  dicuntur.  Clauftra  Pyre- 
neorum ,  apud  Orofium  lib.  7.  cap.  4o.qux  Puer - 
tos ,  feu  Portus  appellant  Hifpani.  Gunther.  lib. 

4.  Ligurini  : 

Difficilefquevias  ,&  triftia  Clauftra  fequentes. 
Infra  : 

Ventum  erat  ad  fauces, anguftaqueClauftra  viart/tm , 
Jjfiiafe  nubiferis  horrenda  nivibus  Alpes 
Exiguo  tantum  penetrandas  limite  prabent, 
Uniufque  capax  fcopulofo  femita  calle  , 

Artta  laboranti  pandit  veftigia  turba. 

Clau  s  tr  a  It  a  l  i  jE  ,  apud  Warnefridum  lib. 

5.  de  Geftis  Longobard.  cap.  2.  Senator  lib.  7. 
Epift.  4.  Rhetia  namque  munimina  funt  Italia  & 
Clauftra  Provincia. 

Claustra  Car  ceris,  ini.  2.  3.  Cod.  Th.  de 
cuflod.  reor.  Clauftra  carceralia  ,  1.  2  3.  eod.  Cod. 
de  Poenis. 

Claustr  ale  s.  Monachi ,  qui  intra  clauftra  Mo- 
naflerii  recluduntur  ,  ac  degunt.  Joann.  de  Ja¬ 
nua  :  Clauftralis  ,  Monachus  vel  Monacha  ftans  in 
clauftro.  Ordericus  Vitalis  in  Praefat.  lib.  1 . 
Clauftralis  coenobita  ex  proprio  voto  cogor  irrefragabi - 
liter  ferre  Alonachilem  obfervantiam.  Lib.  3 .  Dum 
adhuc  Clauftralis  effet  Monachus.  Petrus  Blefenfis 
Epift.  1  3  .  Jjjuid  eft  Clauftralem  redire  ad  feculam  , 
niji  c  ali  habitat  orem  cadere  in  infernam  l  Hildebertus 
Cenoman.  Epift.  38.  Clauftrales ,  quibus  conventi¬ 
cula  plebis  &  fer  mones  otii  lex  arctior  interdicit ,  pla¬ 
teis  pro  clauftro,  fcurrilitatibus  pro  lectione  utuntur. 
Joann.  Sarifberienfisdib.  7.  Policrat.  c.  2  1 .  Clau¬ 
ftrales  ,  qui  plane  vere  religiofi  funt ,  dum  profejf  ani¬ 
bus  ferviunt  :  ab  hac  malitia  immunes  funt.  Nulla  vi¬ 
ta  fidelior ,  nulla  fimplicior ,  nulla  felicior  ,  quam  eo¬ 
rum  qui  humiliter  in  claufiris  degunt ,  abjectione  fux 
gaudentes ,  &c.  Tidericus  Langenius  in  Saxonia  : 
Degunt  Clauftrales  [ancta  Chrifti  Moniales 
In  claufiris ,  claufa  remanent  concentibus  aufa. 
ScripfitTrithemius  librum  de  Triplici  regione  Clau - 
ftralium  :  Thomas  a  Kempis  alium  de  Difciplma 
Clauftrali. 

Claustren  ses,  Moniales,  quae  in  clauftro  feu 
Monafterio  educatae  funt ,  vocat  Andreas  Mona¬ 
chus  Fontevraldenfis  de  morte  B.  Roberti  de  Ar- 
brefello ,  hifque  opponit  Lateas :  JJht/imodo  poterit 
qualibet  Claufirenjis  Virgo  exteriora  noftra  convenien- 
Tom.  II, 


CLA  67  B 

ter  difpenfare  ,  qua  non  novit  niji pf almos  cantare  , 
Infra  :  Hinc  factum  eft  ,  ut  Robertus  no  fi  er  generale 
praceptum  Abbatijfa  quam  elegerat ,  dedifiet ,  ut  nun¬ 
quam  aliqua  ex  Clauftrenfibus  in  Fontevraldenfi  Mo¬ 
nafterio  Abbatiffafieret. 

<^[  Clau  str  alis  Muru  s ,  Quo  praedium  clau¬ 
ditur  vel  cingitur.  Madox  Formulare  Anglic.  pag» 
139.  Ipfeque  &  haredes  fui  pr adiit am  domum  Jic  de 
novo  confractam  &  adificatam  ,  &  muros  Clauftrales 
circa  dictum  meftuagmm  ...  in  bonoftatureduet  &  di¬ 
mittet. 

%  Claustr ftra  Priorissa,  Eadem  quae 
Clauftralis ,  in  Necrologio  Parthenonis  S.  Petri  de 
Cafis. 

*ff  Claustrum  ,  Pifcaria  claufa  ex  lapidibus  lig- 
gnifveconftruCta.  Adta  S.  EuflainiMSS.  Clauftrum 
quoddam  quod  ex  quadris  lapidibus  fub  civitate  in  ma¬ 
ri  compcfitum  fuerat ,  &c.  Mane  igitur  facto  Cuftos 
Clauftti  illius  ad  Clauftrum  vemens  ut  folitam  pra- 
dam  caperet  ;  nam  fingulis  diebus  pifeium  quoddam  ge¬ 
nus  foluus  erat  illic  invenire  ,  hoc  folum  depofitum  in¬ 
venit.  Tir annus  veroprafata  civitatis  qua  prope  Clau¬ 
ftrum  fit  a  erat ,  quafivit  qitid  illo  die  in  Clauftrum  foret 
repertum  :  cui  cum  nuntiatum  effet  nihil  contra  morem 
ibi  deprebenfum  ,  ratus  feaCuftodc  Clauftri  deceptum 
turbata  mente  ad  domum  ipfius properavit.  VideClau- 
fur  a  poft  Clauftra. 

^[Claustrum  Cordi  ale, Cordisintimumme- 
taphorico  fenfu.  Charta  Edwatdi  III.  an.  1373. 
apudRymer.tom.  7.  pag.  16. coi.  \ .  Prami [Jis om¬ 
nibus  &  fngulis  propofitis  per  eofiera  &  oblatis ,  vifis 
bemgniter  &  pronis  auribus  aufcultatis  ,  diligenter  cir- 
cumfpeltis ,  &  debite  confderatis ,  Claufiris  cardiali¬ 
bus  j  intima  meditatione  revolvens  quam  gener ofum  fit 
dr  regale ,  fine  eris  affectibus  regalibus ,  mero  metu  pro¬ 
prio  ,  gratantius  dilatatis  eos  dignis  attollendo  laudum 
praeolitis,  &c.  Armoricanis  Clauftr  vel  Claufire  eft 
pignus :  an  huic  loco  conveniat  penes  attentum 
LeCtorem  efto  judicium. 

«ffCLAUSTRURA,  Idem  quod  Clauftura.  Pallio 
S.Thomse  Cantuar. tom.  3.  Anecd.  Marten.  coi. 
1  744-  Ecce  fimplicitatem  columba  ,  qui  nec  etiam 
contra  carnis  occifores  infidias  vel  Clauftruram  aliquam 
oppofuit  i  verum  claudi  Monafterium  prohibuit ,  quod 
Religionis  jure  omnibus  Catholicis  patere  debere  fandio¬ 
rum  inftituta  Patrum  f anxerunt . 

CLAUSTURA  ,  ex  Gallico ,  Clofture  ,  Septum  ,  in- 
clufio.  Will.  Thorn.  in  Chron.  ann.  1363.  Pro 
foffatura  &  Clauftura  civitatis.  [  Clauftura  muri ,  in 
Charta  Willclmi  Abbatis  de  Coiken  ann.  1  2  20.  ex 
Archivo  S.  Michaelis  in  Periculo  maris.  Litterae 
A.  Epifcopi  Meldenfis  anno  1  204.  ex  Tabula- 
lario  Calenfi  pag.  8  1 .  Noverint  univerfi ,  quod  E. 
Kalenfis  Abbatijfa  totufque  ejufdem  Eccleju  Conven¬ 
tus  quoddam  her  bsriagium ,  quod  habere  [olebant ,  con¬ 
tiguum  Eccleju  de  Mintn  ,  totum  integre ficut  illi  pof- 
fidebant ,  videlicet  quidquid  adifteatum  vel  non  adifi- 
catum  infra  Claufturam  pradicli  herberiagii  contine¬ 
batur  FulconiPrefbytero  de  Mintri  poffidendum  con - 
cejferunt.']  Fit  mentio  cuj  ufdam  tributi  quod  Clau¬ 
ftura  appellant,  in  Computo  domanii  Comita¬ 
tus  Pontivi  ann.  1  5  40.  fol.  183.  Recepte  dudroit 
de  Clofture  ,  quele  Roy  a  accouftnme  de  prendre  chaf- 
cun  an  a  Mouftiers ,  neant  ,  pour  ce  que  durant  1'annee 
de  ce  prefent  compte  na  eu  aucunes  be fies  vendites  au¬ 
dit  lieu.  Vide  Cloftura. 

CLAUSULA, Diomedi  lib.  1 .  de  Orat.  6c  Vi&orino 
lib.  1.  de  ArteGrammat.  Eft  compojitio  verborum , 
pl au fibilis ftruEur a  exitu  terminata.  GlofT.  Lat.  Gr. 
Claufula  t  Nc«i/>wt.  Papias :  Claufulaefl  in  oratione  bre* 

Vv  ij 


679  CLA 

vis  fententia.  Vide  Quintilian.  lib. 8.  Tnftit.  c.  5. 
Grcgorius  Magnus  lib-  1 .  Epift.  6.  fiTiodvcro  cau- 
fic  &  nominis fimilitudinem  faciendo  per  jcripta  veftra 
Clau  fui  as  dcclamationefque  formatis  ,  certe  ,  Frater 
carifftme  ,  finiam  leonem  vocas.  Adde  Hieron.  in 
Job  cap.ult.  dcCyprian.  de  Singular.  Cleric. 

f  Clausula  de  Nisi  dicitur  ea,  cui  excep- 
tiva haec  particula  Nifi  adjungebatur.  Vide  Nifi. 

Clausula,  Parvum  claufum  ,  feu area fepto clau- 
fa,  apud  Willhelm.  Thorn.  Accipitur  etiam  pro 
claufura ,  vel  angufto  montium  aditu ,  in  Chroni¬ 
co  Reicherfpergenfi  p.  262.  &  apud  Baldricum 
Noviom.  lib.  3. cap.  70.  , 

Clausula  ,  Cella  in  qua  Inclufi  ,  feuE remitte  , 
morabantur,  aliis  Indu  forium.  Chronicon  Maria¬ 
ni  Scoti  ex  Bibi.  Vaticana  num.  1  o  5  8.  de  S.  Pa¬ 
terno  inclufo  :  Hic  ambiens  martyrium ,  pro  nullo  fo¬ 
ris  exivit,  fed  in  fua  Claufola  combuftus  ,  per  ignem 
tranfivitin  ref rigemini.  U Turpatur  hac  notione  i^on 
femel  abEckehardo  de  Cafibus  S.  Galli  c.  4.  9. 
1  o.  abHepidanno  Minore  in  Vita  Wiboradae  lib. 
1 .  cap.  1  5 .  &  1 9.  &  in  Rythmis  de  eadem  apud 
Canilium  tom.  5.  pag.  789.  &a  FlorentioWi- 
gorn.  an.  1  o  5  8  •  [  Seleda  CapitulaCanonum  Hi- 
bern.  apud  Achenum  tom.  9.  Spicii,  pag.  5  o-  de 
his  qui  fe  putant  efte  j ullos  &  non  funt :  fiejunium 
chantati,  vigilias  juftitia ,  propriam  adinventionem  con¬ 
cordia  ,  Claufulam  Ecclefia,  feveritatem  humilitati  , 
poflremo  hominem  Deo  anteponunt.  ] 

CLAUSUM  ,  &  Clau  sus  ,  Gallis  Cios ,  Locus  aut 
ager  Lenibus  vel  inuris  Leptusaut  claufus :  Leu  ut 
loquitur  lex  1 .  Cod.Thcod.  de  Rei  vindicat.  Spa¬ 
tium  certum  feptis  quibuflibet  conclufum  :  cujufmodi 
Arcifinales  agTOs  vocant  Siculus  Flaccus  &  Fronti¬ 
nus  ,  quod  videlicet  a  fepto  Luo  <Sc  fpatio  ,  feu  fi¬ 
nibus  ,  finalem,  id  eft  vicinum  arcerent.  Tefta- 
mentum  Widradi  Abbatis  Flaviniacenfis :  Totum 
illum  Claufum  ,  quem  nos juffmius plantare  ,  efic.  In¬ 
fra  :  Et  illum  Claufum  in  ipfo  Ariaco ,  <fic.  Vetus 
Charta  apud  Perardum  in  Burgundicis:  5.  man- 
fos  cum  Claufo  dominico.  Alia  apud  Columbum  in 
Epifc.  Vivar.  lib.  1.  Roflagnus  collatis  manfis  8.  & 
in  Blarbavo  Claufo  indominicato.  Conventus  Piften- 
fis  ann.  864.  tom.  z .  Spicilegii  Acher.  Id  eft ,  man- 
fa  in  gyro  Monaflem  jit  a ,  &  ut  vulgo  loquimur  , 
Claufi  vinearum.  Charta  Thomae  Comit.  Maurian- 
naeann.  1  216.  D  ec  em fomet  as  vini  meri  de fuo  Claufo. 
In  alia  Umberti  II.  Comit.  Sabaudiae  :  Claufi  vi¬ 
nea  indominicati.  AddeSuger.  lib.  de  Adminiftrat. 
fuacap.  2o.Hiftor.  Vaftinenfem  pag.  296.  &  c. 

[  Vide  Clofttm.  ] 

Claudicium,  Eadem  notione,  in  Tabulario 
Majoris  Monafterii. 

CLAUSURAi ,  Clauftra  montium  ,  angufti  aditus , 
aliis  Clufa  ,  Graecis  recentioribus  «.teurSpoti.  Lexic. 
Greec.  MS.  Reg.  Cod.  206  2.  ,  uo-olcs  srs- 

voJctTM.  Clavaguera ,  in  Chronie.  Petri  IV.  Regis 
Arag. lib.  3. cap. 4.  Senator  lib.  2.  Epift.  yPra- 
cepimus  60.  militibus  in  Auguflanis  Clau  furis  jugiter 
confiitutis  annonas  . .  .  praftare  ,  ...  decet  enim  cogi¬ 
tare  de  militis  tranf actione  ,  qui  pro  generali  quiete  fi¬ 
nalibus  locis  nefeitur  infudare ,  &  quafi  d  quadam  por¬ 
ta  provinciagentiles  introitus  probatur  excludere.  Ano- 
nymus  Barenfis  in  Chron.  an.  1097.  Et  per  mon¬ 
tibus  vel  Claufuris  Vulgaria ,  fimiliter  Ungaria  multi 
funtoccifi&  necati  fame.  Conradus  Ufpergenf.  Ad 
quadam  itinera  angufia ,  quaLombardi  vocitare  flent 
Clau  fur  as  Volemi.  Tageno  Patavienfis:  Indetrar.fi- 
ivimus  ad  primam  Claufuram ,  &c.  Paffio  S.  Andco- 
liMS.  Cumque  ad  Claufiuras  ipfius  Alonafierii  perve- 


CLA  680 

mffent, &c. Utuntur  paffim  Scriptores, Lex  2. §.4. 
Cod.  de  Offic.  Prcef.  Praetor.  1.  4.  Cod.  de  Offic. 
Mlagiftri  Offic.  Egica  Rex  in  Concilio  Tolet. 
XVII.  Willehnus  Malmefb.  lib.  2.  de  Gellis  An- 
glic.  cap.  1 1 .  Rogerius  Fioveden.  ann.  1031. 
Florent.  Wigorn.  &  Simeon  Dunelm.  eodem  an. 
Julianus  Epifc.  in  Hift.  Wambae  Regis  non  fe¬ 
mel  :  LucasTudenfis  aera  90  2.  &c.  Vide  Notas 
ad  Alexiadem  pag.  3  o  o.  [  &  infra  vocem  Clufa.'] 

Clausura  ,  Septum  in  quo  animalia  cuftodiuntur 
vel  quo  vineae,  prata,  vel  arva  muniuntur.  Brito 
in  Vocab.  Septum  ,  ambitus,  Claufura .  Bulla  Ce- 
leflini  PP.  an.  1196.  pro  Monaft.  S.  Joan.  Am- 
bian.  in  Tabui.  ejufd  Monaft.  Claufuram pifeium , 
qua  vulgo  dicitur  exclufia.  In  Legib.  Aleman.  tit.  8  4- 
Claufuram  m  aqua  facere.  Vide  Legem  Salicam  tit. 
8.  §.  8.  Legem  Ripuar.  tit.  8  2.  Legem  Burgund. 
tit.  2  3.  §.  3  .  tit.  49.  §.  2. Legem  Bajwar.  tit.  13. 
§.  3.  Legem  Longobard.  lib.  1.  tit.  29.  §.  z. 
tit.  25.  §.  45.  lib.  2.  tit.  36.  §.  3.  lib.  3.  tit. 
4*  §•  1  • 

Clausura  ,  Ager  claufus  fepibus ,  claufum.  [  Chro¬ 
nicon  Farfenfe  apud  Murator,  to.  2.  part.  2.  coi. 
5  40.  Unam  Claufuram  excepto  oliveto  dominico.  Coi. 
554.  Pro  f  olidis  xx.  conceffit  in  Serrano  Claufuram 
unam  ad  quartam.  Rurfum  occurrit  ibid.  coi.  59^. 
Index  MS.  Beneficiorum  Ecclefiae  Conftantienfis 
fol.  28.  VE  Reclor  habet  manerium  in  eleemofina  fi~ 
tum  &  fex  virgatas  terre  in  Claufura  dicti  maner  ii. 
Charta  Thoffiac.  in  Dumbis  an.  i^6z.Ad  condu¬ 
cendum  aquas  per  pratum  &  Cia  t furam  dicti  de  Laye.] 
Vide  Ughellum  to.  1.  pag.  137. 

^Clausura,  Praeftatio  quaedam ,  aut  poti  us  ope- 
raruni  praebitio  ad  cJaufuras  conftruendas  vel  cu- 
ftodiendas.  Recognitiones  Albaeripae  in  Regefto 
Probus  fol.  6  7.  Ille  debet  effe  liber  (fi  immunis  a  ca- 
valgata  &  d  cbavallagio  &  d  palea  &  d  Claufuris , 

Clausuri  A  ,  apud  Ughellum  to.  8.  pag.  6  07. 

*H  CLAUSUS.  Vide  Claufum. 

^1  CLAVULAR1S  Cursus,  Ammiano  lib.  20.  Idem 
qui  fupra  Clabularis. 

^  CLAVUS  Lan^e,  Pondus  quoddam,vel  certa  lanae 
quantitas.  Litterae  Edwardi  III.  Regis  Angi.  an. 
1342.  apud  Rymer.  to.  5 .  pag.  327.  A fjign ave¬ 
ximus  eidem  fi  oh  anni  trecentos  triginta  <fi  quatuor  fac - 
cos  (fi  dhniaium ,  (fi  quatuor  Claves  lana  de  lanis  no- 
ftris  de  Comitatu  Effex . . . .  &  Collectoribus  coftuma- 
rum  nofirarum . . .  centum  quatuor  viginti  faccos  &  di¬ 
midium ,  (fi  quatuor  Clavos  lana  in  portu  illo  carcare. 
Charta  Edwardi  IV.  pro  Laurentio  de  Medicis 
an.  1415.  apud  eumdein  Rymer.  tom.  12. pag.  7. 
Jjfiuorum  omnium  faccorum  <fi  Clavorum  lanarum  pra¬ 
ti  ictarum  cuftuma  &  fubfidia ,  &c.  Vide  Statua ,  ubi 
vox  Clavus  accipitur  pro  duodecimafiatu*  feu  vir¬ 
gae  longioris  parte;  quod,  nifi  fallor,  diverfie  il¬ 
lius  virgae  partes  clavis  annotarentur. 

CLAWA,  Modus  agri ,  apud  Anglos.  Charta  Ed- 
wardi  III. Regis  Angi,  in  Monaltico  Angi.  tom.  2. 
pag.  250.  Unam  Clavo  am  terra ,  cum  omnibus  fuit 
pertinentiis. 

CLAXENDIX,  Clafficum.  Fridegodus  inVitafan- 
dti  Wilfridi  cap.  2  5. 

Claxendix  tonuit ,  comites  Rex  promptulus  auxit. 
Liber  2.  de  Miraculis  S.  Bertini  cap.  3 .  de  Turrili, 
feu  campanario  Ecclefiae :  Cujus  longitudo  confifien - 
tis  in  terra  aquabat  altitudinem  culminis  Ecclefia,  cui 
fuperponendum  erat.  Nec  mirum  ,  tnftegum  enim  (ut 
vulgariter  loquamur)  trium  tripodum  ordinibus  f  altum 
fuerat  excepta  fumma  Claxendice ;  id  eft,  ftupremo 
ordine  campanularum ,  qui  in  eininentiori  parte 


68 1  CLE 

campanarii  collocari  folet ,  ut  in  inferiori,  ma¬ 
jorum  Campanarum  ordo.  Prifciano  lib.  5 .Claxeti- 
dix  eft  concha ,  qua  Jignurn  tegitur.  LT  biGloftie  MSS. 

S.  Germani  Parif.  iO.xtrAvcr ,  quaji xxXao-AvJ't^ ,  a 
xaxica  voco  ,  vel  cuftodta  tuba  ,  id  eft ,  conea ,  qua  tegi - 
tttr  tuba.  [GlolT.  Ilid.  Clacindex ,  Concha  :  Feftus ,  ' 
Clacendix  ,  Genus  concha.  Papias :  Claffes ,  Equites ; 
inde  Claffca ,  id  eft ,  Tuba:  inde  etiam  Claffendix  di¬ 
citur  Concha,  quam  ferunt  Equites.  Plautus  apud 
Prifcianum  lib.  5  .Appofita  e(l Clacendix  (  Claxen- 
dzxquibufdam  )  at  ego  dicam  fimi  quid  Jit.  ] 
f  CLEANTEUS.  Vita  S.  Wilfridi  Epifc.  Eborac. 
Audore  Fridegodo  : 

Hac  eadem  [acris  jufferunt  indere  libris , 

More  Cleanteo  [olitis  bullata  Jigillis. 

Hoc  eft ,  More  Principum ,  ut  exiftimatMabillo- 
nius,  qui  Cleanteus  a  Clere  deduci  putat.  Haud 
male.  Clere  enim  Gloriari  eft ,  aGrxco,  xXiioc, ,  Glo¬ 
ria,  und e  xteiGfAcuvelxXeo/xcii ,  Glorior ,  celebror. 

1.  CLEDA  ,  f.  Creta,  Gall.  Craie,  Hifp.  Greda. 
Diploma  Petri  Regis  Aragonum  an.  im.  Conce¬ 
dimus  &  laudamus  vobis ,  dilelto  noftro  Berengario  ve¬ 
nerabili  Epi[copo Barcinonenji ...  decimum  ilitus  Cle- 
da,  qua  nunc  inventa  eft  apud  caftrum  de  Fonte-nibeo 
&  in  terminis  ejuftdem,  &  totius  etiam  illius  Cleda, 
quam  de  cetero  invenire  poterit  in  aliquo  loee ,  vel  in 
aliquibus  locis  Ecclejia  Barcinonerjis.  Hoc  itaque  de¬ 
cimum  Cleda  vos  &  Ecclejia  veftra  Barchinon.  &  om¬ 
nes  fuccejfores  veftri  habeatis  femper,  &c. 

^2.  CLEDA,  Crates ,  Gall.  Claie ,  item  Clathrus, 
Gall.  Grille ,  Maffilienfibus  Clede.  AdaS.  Yvonis 
MSS.  Status  ubi  Jtbi  foris  pararetur  ad  quietem  ido¬ 
neus  ,  non  in  ipfa  mollitie ,  [ed  fuper  tabulas,  aut  in 
terra  nuda,  vel  modicis ftraminibus  recumbebat ;  domi 
vero,  fuper  Cleda  de  lignis  degrojfts  baculis  virgis  con¬ 
texta.  Capitul.  Gener.  S.  Vidoris  Maflil.  an.  13 13 . 
Loco  portarum  Cleda  fiant.  Vide  Cleia. 

CLEDARE,  Cledis  claudere.  Videpoft  Cleia. 
^[.Cledi  c  are,  Cledis  feu  Clathris  claudere,  apud 
Stephanotium  to.  1.  Antiq.  Benedid.  in  Valco- 
niaMSS.  p.  178  .Abjidem  Ecclejia  adjecit,  eamqtte 
Cledicari  fecit. 

CLEIA,  Claia,  Cleta  ,  Clitella,  Clida. 
Hoec  omnia  idem  fonant :  Crates,  tabula  vimini¬ 
bus  aut  virgultis  contexta,  Gall.  Claje.  Vetus 
Glofl'.  Lat.  Gall.  Crates ,  Creil ,  ou  Cloie ,  a  Graeco 
KAs Uiv  deducunt  viri  dodi. 

Cl  ai  a  ,  apud  Rymer.  to.  3.  pag.  3  2. coi.  1.  in 
Litteris Edwardi II.  an.  1307.  Pracipimus  tibi, fir¬ 
miter  injungentes ,  quod  tot  &  tales  pontes  &  Claiaspro 
inflatui  pajfagio  noftro  ad  partes  tranfmarinas ,  &c.  Si¬ 
milia  habes  apudeumdem  Rymer. to.  5 .  p.  814. 
coi.  1 .  De  Clatis  &  pontibus ,  pro  e fkipp amento  equo¬ 
rum  Principis  Wallia  providendis.  Pracipimus  tibi,&c. 
Cleia.  Sugerius  in  Ludov.  VI.  cap.  16.  Cadavera 
tam  illius  quam  [ociorum  compojitis  Cleiis  ,raftris  &  fu¬ 
nibus  fuperligata  per  fluvium  demittunt.  Will.Thorn. 
cap.  27.  Dedit  pradibto  Abbati .. .  quingentas  Clei as 
de  virgis . .  .  ibidem  quarendas.  Nicolaus  Trivettus 
an.  1 1  90.  Se  illuc  in  flerica  culcitra  deportari  fecit , 
fedenfque  fuper  Cleia ,  [ua ,  cujus  peritus  erat ,  uteba¬ 
tur  balifta,  &c.  [Rymer.  to.  5.  pag.  6.  in  Litteris 
Edwardi  Regis  an.  1  3  38.  Tibi  pracipimus . . .  quod 
tot  pontes ,  Cleias ,  bordas ,  &c.  in  navibus  poni  facias .] 
Philippus  Moufkes  in  Ludovico  VIII. 

Sour  quatre  ruees  fift  engiens  , 

Et  deCloies  &  de  merriens , 

A  pons  tourneis  &  cafliaitx ,  &c. 

Cloia,  in  Tabular.  S.  Quintini in  infula.  Locum 
vide  in  Tefura  poft  Tenfare. 


^1  Cloea,  in  Chartulario ejuld.  Monafleriifol.79. 
Non  licebit  eis  novas  tefuras  facere  [eu  Cloeas  ponere 
.  ..Ji  aliquis  novas  tefuras  vel  Cloeas  a  pradictis  ibi¬ 
dem  fecerit. . .  licebit  demoliri. 

Cleta.  GloiT.  ^Elfrici  :  Cleia  ,  cratis,  ETyp.fc>e!„ 
Leges  Henrici  I.  Regis  Angi.  cap.  92 .  Si  murdrum 
inveniatur  alicubi ,  . . .  cufiodiatur  feptem  diebus  fupet 
Cletam  unam  elevatus  ;  fcilicet  homo  murdritus. 

Cletella,  dimin.  a  Cleta.  GregoriusTuronenf. 
lib.  7-Hift.  cap.  3  7.  Plauflra  erum  cum  arietibus  , 
Cletellis ,  &  axibus  erant  texta. 

Cleida,  Clida,  Eadem  notione,  in  Lege  Baj\»\ 
cap.  77.  Coram  teftibus  in  quadrivio  in  Clida  cum  le¬ 
vare  debet ,  &c.  In  Clida  mittere ,  in  carcerem  com¬ 
pingere,  vel  certe  intra  quatuor  parietes,  quod 
dicimus,  includere.  Capitula  ad  Legem  Alaman- 
nor.  cap.  2  2. Edit.  Steph.  Baluzii  :  Si  quis  alterius 
ingenuam  de  crimine ,  feu  ftria  aut  herbaria  Ji  Jit ,  & 
eam  priferit ,  &  ipfam  in  Cleida  miferit ,  &c. . . .  Si 
in  Clida  rnifja  non  fuerit ,  &  prifa  &  tempta  d  te  fue¬ 
rit  ,  &c.  Occurrit  ibi  pluries.  Annales  Francor.  an. 
776.  Pr  ap araverunt  etiam  Clui  as  ad  debellandum  per 
virtutem  ipfkm  caftellum.  [Martinius  in  Lexico  le¬ 
git:  Praparaverunt  Clitas  ad  debellandum  pra  virtute 
caflrum. ]  Cledo  Oceitani  dicunt. 

5[Clyda,  Idem.  Chronicon  S.  Petri  Vivi  apud 
Acher.  tom.  2 .  Spicii,  pag.  758.  Hoftes  autem  infe- 
quentes  Decanum ,  quia  per  cftia  non  potuerunt ,  per 
parietes  &  per  Cljdas  quafdam ,  qua  fuper  portam  Ec¬ 
clejia  erant ,  frangentes  omnia  intraverunt. 

Cledare,  Clidis  claudere.  Charta  an.  1 2  3 1.  <J)u& 
fcilicet  dum  pradtfta  paxeria  fuerit  Cledata ,  &  p  fcea 
dum  fuerit  difeledata  ,  qued  pojfunt  pifc  are  ubicumque 
voluerint.  Regeft.  Tolofan.  an.  1243.  fol.  89. 
Excepto  devejio  de  paxeria  Do.  Comitis  ,  qiupaxeria 
eft  ante  Blanhacum ,  fcilicet ,  dum  pradifta  paxeria 
fuerit  Cledata ,  &  p  eft  e  a  dum  fuerit  dcfclsdata  ,  quod 
debent  &  pojfunt  pifc  are  ubicunque  voluerint.  ■ 

Clades.  Vetus  Charta  apud  Somnerum  inTra- 
datu  de  Gavelhind  fol.  190.  Item  pro  1  8*  Cladibus 
faciendis  ad  ovile  6.  den.  &c. 

Claga,  in  Fleta.  Idem  quod  Cleia. 
CLEMENTIN^E,  Decretales  epiftol*  fummo- 
ruinPontific.  aClem.V.colledseinunum  librum, 
qui  eft  Septimus  Decretalium.  Vide  Decreta. 

CLEN  ODIUM ,  Clenodia  ,  KityJxiov ,  Res  quae¬ 
vis  pretiofa ,  Gallis ,  Un  bijou.  Hiftoria  Auftralis 
an.  1  27 6.  Eique  tradiderat ,  videlicet  duas  coronas 
aureas ...  &  alia  quarnplura  Clenodia  aurea ,  qua . . . 
ufque  nunc  in  Ungaria  fuerant  confervata.  Et  ann. 
1293.  Excellentiffunis  xeniis  &  Clencdiis  d  Rege  ex¬ 
cellenter  honoratus.  Epitaphium  Petri  Epifc.  Mo* 
guntini  in  Metropol.  Ecclefia  apudSerrarium  & 
Browerum  lib.  17.  Annal.  Trevir.  n.  60. 
Redditibus ,  donis ,  &  Clenodiis  ftbi  pronis 
Ecclejiam  ditat ,  res  auget ,  crimina  vitat. 
Occurrit  praeterea  in  Epift.  S.  Ludgeri  c.  9.  apud 
Surium  1 .  Mart.  in  Diplom.Sigifmundi  Imp.  an. 
1413.  apud  To.  Lucium  lib.  5 .  de  Regno  Dalm. 
c.  5.  In  Annal ib.  Colmarienf.  1 .  part.  an.  1277. 
apud Albertum  Argentin.  pag.  119.  Albert.  Sta- 
denf.  an.  1196.  1225.  GobelinumPerfonam  in 
Cofmodromio  pag.  295.  Ericuin  Upfalienfem 
lib.  5 .  Hift.  Suecicae  pag.  147.  1  5  4 . 1 5  9  lib.  6. 
pag.  197.  in  Metropoli  Salilburgenfi  to.  1.  pag. 
1  3  2.  &  alibi  non  femel.  In  Chronico  Windeshe- 
menfi  lib.  1 .  png.  237.  lib.  2.  c.  2.  70.  in  Charta 
Caroli  IV.  Imp.  in  Bohemia  pia  p.  5  8.  in  Statu¬ 
tis  Facultatis  Medicinx  in  Academia  Viennenfi , 
in  Auftria  tit.  2 .  §.  8 .  &  c.  De  Facult.  artium  rit. 


683  OLE 

i  7.  §.  6.  &c.  [In  Adis  Vifltationis  Afcetcrii  in 
Heimunge  an.  1240.  pag.  203.  Vindemiarum 
Schannati  prohibetur,  ne  Sareres  loci  Cie  doni  a,  fa¬ 
ciant  fecularia ,  qu£  vanitatem  aliquam  vel  levitatem 
ojlendant , fed  jimplicia  de  imo  operentur,  quot,  utilia 
jint  accipientibus ,  &  religionem  in  eis  commendent.  ] 

|Clenodia  Vini,  pro  fcyphis,  amphoris  aliif- 
que  vafculis  vinariis, habetur  in  Chronico  Epifco- 
porum  Merfeburgenfium  apud  Ludewig.  tom.  4. 
Reliq.  MSS.  pag.  405. 

Vox  ut  quidam  putant ,  effida  ex  Alamannico, 
aut  Fiandrico  Clenneten  ,  aut  Germanico  Cleinnot , 
quia  exigua  neceftitalis  &  parvi  ufus  funt.  Sed  cum 
Kteivudiov ,  hac  notione  habeatur  apud  Graecos 
Scriptores  inferioris  sevi,  probabilius  eflaGrxcis 
arceflendurn  etymon.  Nam  hsec  vox  occurrit  apud 
Nicetam  de  Orthod.  fide  iib.  5.  cap.  27.  &  in 
aurea  Bulla  Alexii  Comneni,  in  quaLudovicus 
de  La  Cerda  male  legit  Dinodia  ,  pro  Clinodia. 

CLEOPARE  ,  Contingere ,  Ugutio.  [Vetus  Gloflar. 
San-Gerinan.  MS.  n.  501.  habet :  Clepare  ,  Con¬ 
tingere.  ] 

CLEORIUM.  Vide  Clepo  Clericorum. 

CLEOTHEDRUM.  Vide  Cliothedrum. 

CLEP  &  Call,  Solennia  verba  ulitata  in  adio- 
nibus  civilibus  apud  Scotos.  Vide  Quoniam  atta- 
chiamcnta  cap.  45?.  §.  3.  &  Statuta  fecunda  Ro- 
berti  I.  Regis  Scotixcap.  2  1.  §.  7. 

f  CLEPARE.  Vide  Cleopare. 

^  CLEPERUS  ,  Obfcurus  vel  dubius,  a  Clepere ,  fi 
bene  conjedo  ,  quod  interdum  eft  idem  atque 
Occultare,  tegere.  Seneca  Medea  v.  156.  J/ui 
capere  conjilium  poteft  &  Clepere  fefe.  Hiftoria  Mo- 
naflerii  S.  Laurentii  Leodienfis  pag.  105  3  .[Jam 
res  Clepera  &  anceps  e  ([e  non  poterat. 

CLEPO  Clericorum,  id  ejl  ,faldcftorium.  Ita  Pa¬ 
pias  Edit.  At  MS.  Collegii  Navarrenfis,  Clepo  Deo¬ 
rum  faldeftorium.  [Alter  MS.  Ecclefxx  Bituricen- 
fis,  Cleorium  ,  Faldejlor i«?«.Vide  Cliothedrum.  ] 

%  CLEPS,  Vide  Cleptes. 

fCLEPSEDRA  ,  Ci.epsidra,  Clepsedraria. 
V  ide  mox  in  Clepfydra. 

CLEPSYDRA,  feu  Aquatile ,  uti  vocatur  aSenatorc 
in  divinis  Inflitut.  [  Grxcis  vXt^a-udga.  a  xhla rla,  fu¬ 
ror,  &  uda p ,  aqua  ;  quod  aqua  in  Clepfydris  fen- 
fim  perfluat  &  qua fifurtim  fubducatur.  Efl  ergo 
Clepfydra]  Horarium  ex  aqua,  cujus  inventio¬ 
nem  Scipioni  Naficx  tribuit  Cenforinus.  Idem 
Senator  :  Horologium  aliud  ubi  [olis  meatus  /tue  [ole 
cognofcitur ,  &  aquis  gutt antibus  horarum  fpatia  ter¬ 
minantur.  V ide  Nicephorum  Blemmydem  in  Epi¬ 
tome  Phyficx  cap.  3 1 .  [  &  Fabrum  in  Thefauro , 
ubi  multa  erudite  de  antiquo  Clepfydrarum  ufu  , 
&  de  forma.  ] 

Clepsedra,  Clepsidra.  Ugutio  &  Joan  de  Ja¬ 
nua  :  Clcpfedra  Dualius  (  al .  docilius )  qui  obdit  fora¬ 
men  dolii ,  quia  per  illum  quis  furatur  liquorem  ,  &c. 
Item  Clep/idr a  dicitur  quoddam  inftrumentum  quod  im¬ 
mittitur  in  dolium  fuperius  per  foramen  caufa  furandi 
vinum.  Gloff.  Lat.Gall.  Cltpfedra ,  Broche  de  tonnel. 
Olla  patella: 

Dolia ,  quart alium ,  fundum  ,  Clepfedra,  lagena. 
Hugo  Pariflenfis  de  Inflitut.  Novitiorum  :  Hi  pro¬ 
fecto  non  folum  arguendi ,  fed  etiam  deridendi  funt ,  qui 
quajt  caupones  ad  omnem  Clepfedram  eliciendi  guftus 
gratia  palatum  extendunt.  Saxo  Grammaticus  1  ib.  2 . 
£ gefia  dolio  Clep/idr  a  ,  fufo  flammam  humore  fopivit , 
mediafque  incendii  poenas  tempefiivo  liquoris  beneficio 
vepre/fit.  Continuator  Florentii  Wigorn.  an.  1 1 3  8. 
■Repent  unam  de  cupis ,  quam  befierna  die  plenam  rch- 


OLE  684 

q  iter  at  1  ufque  ad  foramen  obicis,  qui  u/itato  nomine 
Clepfydra  dicitur  ,  evacuatam.  Gervafius  Tillebe- 
rienfisMS.  deOtiisImperialibus  decifione  3  .  capa 
8  8 .  Sed  &  dolia  vino  plena  in  ipfo  cellario  nofiro  vidi¬ 
mus  ,  nonnttnquam  extrada  Clepfedra,  vinum  nullum 
effundere.  Tabularium  S.  Bertini :  Omnes  ponentes 
vinum  in  domibus  vel  in  cellariis ,  in  Arques  ,/ive  pro 
vendendo  in  grsJfo,/ive  ad  Clepfedram  debent ,  &c. 
Charta  Waldemari  Regis  Danor,  an.  1  3  26. apud 
Pontanum  lib.  7. Rerum  Danicar.^bj«i«  quedper- 
fonaliter  apportarint ,  poffuntin  fuis  Viceon  adClepfy- 
dras  vendere  &  alienare.  Thomas  Cantiprat.  lib.  2  . 
cap.  i.§.  6 .  Jfiuym  ut  tranfeuntem  vidit  mulier  qttt 
in  cellario  flabat ,  &  vinum  trahebat  e  dolio  cum  Cle¬ 
pfedra  in  manu  oblita  ,  in  plateam  cucurrit.  Vide  Du¬ 
alius.  Sic  porro  ita  appellata  Clepfedra,  quod  ex 
ea  vinum  de  dolio,  ut  aqua  de  clepfydra  horaria, 
defluat. 

Clepsedraria.  Ugutio  :  Tabernarius  ,  Tabernio 
Cruftarius ,  ganeo :  unde  hac  caupona  ,  tampro  mulie¬ 
re  ,  quamtaberna ,  qua  aliter  dicitur  Tabernaria,  Ca- 
faria,  Cntftaria ,  Propino ,  Meraria ,  Ganearia ,  Cie - 
pfedraria  ,  P andochium. 

CLEPTES  ,  Cleptor,  Fur ,  latro  :  KXeV-m.  No¬ 
nius  Marcellus  :  Clepere  efl  fur  ari,  tractam  'a  uxtrilu  t 
verbo  Gr aco  ,  &c.  Papias  :  Clepere ,  clam  rapere  ,  fu¬ 
rari.  Cleptes,  fur ,  Grace.  Gloff.  Grxco-Lat.  Clepit , 
uhtTtiti.  Baldricus  Noviom.  lib.  2.  cap.  q.  J/uin  ra¬ 
perent,  Cleperent ,  detraherent ,  &c.  Petrus  Damiani 
inVita  S.  Odilonis  Abbatis  Cluniacenf.  cap.  8. 
In  illis  partibus  deprehendi  Cleptes  facrilegus  timuit. 
Idem  lib.  5 .  Epi.fl.  13.  Cleptica  fraus.  Herigerua 
Lobienfis  de  Vita  S.  Urfmari  Abbat. 

Aiorofum  Cleptem  converterat  ille  ferocem. 
Querimonia  Berengarii  Vicecomitis  Narbonen- 
fis  adverfus  Guiffredum  Archiepifc.  Narbonen- 
fem  ann.  1056.  Et  unum  ex  eis ,  qui  erat  conf an¬ 
guineus  meus ,  pependit  in  ligno,  &  occifit  morte  cru¬ 
deli  qua/i  Cleptem. 

Cleps.  Rabanus  Maurus  Poem.  29.  de  diabolo : 
Et  fontem J ibi  [abdidit , 

Jffluem  Cleps  ipfe  non  condidit. 

ICleptis.  Hymnus  S.  Winwaloei  e  Chartulario» 
Monaflerii  Landevenec. 

'Tui  precatus  munere  , 

Noflrum  reatum  dilue , 

Ne  nofiri  penetret  Cleptis 
Callidus  J Inum  pedoris. 

Cleptor,  Eadem  notione.  SimeonDunelm.de 
Geflis  Angi.  &  ex  eo  Elovedenus  an.  946.  Dum 
fuum  dapiferum  leonem  e  manibus  pefjimi  Cleptoris , 
ne  occideretur  vellet  eripere.  Vide  Florentium  Wi¬ 
gorn.  pag.  604.  [&  Vitam  S.  Dunflani  tom.  4. 
SS.  Maii  pag.  353.] 

Clepti m,  Furtim.  Utitur  Thiofridus  Abbas Ep- 
ternacenfis  in  Floribus  epitaph.  Sandor.  lib.  2^ 
cap.  2.  [  &  Ermentarius  in  Tranflatione  S.  Fili- 
berti  lib.  1.  num.  72.  &  inPrxfat.  lib.  2.  ] 
CLERE.  Papias  MS.  Cleo  ,  es  ,  elevi ,  c letum ,  Clepo , 
Clepere  pro  Furari  Antiquos  dixifle  notum  efl.  Jo. 
de  Janua :  Cleo ,  a  Cleos,  quod  eft  gloria,  dicitur.  Cleot 
cies ,  elevi ,  cletum,  id  eft,  Glorior.  Item  Cleo ,  cies , 
id  eft ,  Abfcondere ,  forbere.  Item  Cleo ,  cies,  id  eft,  in¬ 
clinare.  Hac  ultima  notitione  fumitur  apud  Duel¬ 
lium  lib.  1.  Mifcell.  pag.  8  7.  inStatutis  Canonic. 
Regul.  S.  Auguftini : 

Gloria  cum  canitur ,  feu  flando  ,/ive  [edendo , 
Tunc  humeris  capiteque  Cieant ,  &c. 
CLERIBUS  ,  Peccatis.  Idem  Papias  MS. 

IT  x.  CLERICA,  Monialis  Choro  addida.  ChartA 


685  OLE 

Inftitutionis  Monafterii  B.  Mariae  de  Furnis  Spi- 
cileg.'  Acher.  to.  7.  pag.  272.  Plenam  pote  flatem 
r  capiendi  Monial  es  tam  Converfas  quamClericas.  Mar- 
ten.  tom.  3-Anecdot.  coi.  1  709.  de  felici  obitu 
Angelucise  Sandimonialis  Eontebraldenfis  :  vu. 
Idus  Oftobris  migravit  a  fit culo  domina  Angelucia  virgo 
Deo  devota ,  Clerica  nobilis ,  optima  Cantrix  (flos  Ec- 
clejia  Fontis  -  Ebraudi.  Necrologium  Prioratus  de 
Fontanis,  in  Inftrum.  Hift.  Eccl.  Meld.  tom.  2. 
pag.  470.  Domna  Emelina ,  [aerata  Deo,  venerabi¬ 
lis  Clerica  ,  &  honorabilis  Pnorijfa ,  &c. 

2.  CLERICA  ,  Corona  Clericorum,  Breviloq. 

^  CLERICALIS  ,  Spedans  Clericos.  Sidon,  lib.  6. 
Epift.  7 .Clericale  tirocinium.  Paffim  occurrit  apud 
Scriptores  Ecclefiafticos. 

CLERIC ALITER ,  Clericorum  more.  Vide  Cie¬ 
rio  at  uva. 

CLERICARE,  Clericum  facere.Vide  poft Clerici. 

«[  CLERICATURA  ,  Dignitas,  feu  Beneficium  Cle¬ 
rici.  Charta  Caroli  Delphini  Vienn.  de  fundatio¬ 
ne  Collegii  in  Ecclefia  Caftri  de  Vi  vario  an.  13  52. 
in  Archivo  domus  Epifcopalis  Meldenhs :  jffiua- 
rum  P rabendarum ,  dignitatis  &  ofljcii ,  Vicariarum  & 
Cierio  atur  arum  collationem  nobis...  retinemus.  The- 
f aurarius ...  in  omnes  . . .  Cleric  aliter  viventes .... 
juri/ dictionem . . .  valeat  exercere. 

«[CLERICATU  S,  Dignitas  feu  munus  Clerici, 
apud  Hieronymum  in  Epitaphio  Nepotiani  feu 
Epift.  3 .  &  apud  Scriptores  Ecclefiafticos  paftim. 
Clericatus,  Clericus.  Annal.  Benedid.  tom. 
5.  p.  68  3.  cpl.2.  ex  Epift.  Apologetica  Laurentii 
Abb.  ad  Canonicos  Virdunenfes-./V/jrrr  L .  Domi¬ 
no  mi  fer  ante  Abbas .  ..  Clericatis  Virdunenfibus ,  &c. 

^Clerica  tu  s ,  Vita  monaftica.  Chronicon  Fon- 
tanell.  apud  Acherium  tom.  3 .  Spicii,  pag.  222. 
Hir  domus  cella  S.  Martyris  Saturnini  Prefbytcr  ,  qui 
fub  ejus  tempore  hoc  in  Coenobio  Clericatus  fufeepit  ha¬ 
bitum.  Occurrit  eadem  notione  apud  Mabill.  in 
Adis  SS.  Benedid.  fec.  3 .  part.  2.  pag.  1  2  5 .  & 
alibi.  Vide  infra  Clerici  lin.  Clericorum  nomine ,  &c. 

CLERICI,  inquit  Ilidorus  lib.  2.  de  Eccl. Offic. 
cap.  1 .  dicuntur  Omnes  qui  in  Ecclejtaftici  miniflerii 
gradibus  ordinati  fiunt.  Ita  etiam  Honorius  Augu- 
ftodunenfis  lib.  1 .  cap.  1  74.  Ugutio  :  Clerici  ge¬ 
neraliter  dicuntur  ,  qui  in  Ecclefia  Dei  defervit, nt , 
duhtaxat  ordinem  habeant ,  &c.  Lex  2.  Cod.  Th.  de 
Epifc.  JjVfi  divino  cultu  minifleria  religionis  impen¬ 
dunt  ,  id  eft,  hi  qui  Clerici  appellantur.  S.  Hierony¬ 
mus  Epift.  ad  Nepotianum  :  Igitur  Clericus  ,  qui 
Cbrifti  fervit  Ecclejia ,  interpretetur  primo  vocabulum 
fuum ,  &  nominis  definitione  prolata  ,  nitatur  effe  quod 
dicitur.  Si  enim  x.Xryce  Grace ,  fors  Latine  appellatur , 
propterea  vocantur  Clerici ,  vel  quia  de  forte  fiunt  Do¬ 
mini,  vel  quiaipfe  Dominus  fors  ,  id  efl ,  pars  Clerico¬ 
rum  efl ,  Clerici  Ecclefiaflici  ordinis ,  in  Capitular. 
Aquifgran.  an.  789.  cap.  3  7.  lib.  x .  Capit,  c.  3  8. 

ic  autem  appellatos,  ait  idem  lfidorus,  eo  quod 
in  fortem  h  are  ditatis  Domini  dentur ,  vel  pro  eo  quod 
ipfe  Dominus  fors  illorum  cfl,Jicut  de  eis  feriptum  efl  , 
loquente  Domino  ,  Ego  hareditas  eorum  ,  quat  hau  Iit 
aS.  Hieronymo  in  Epift.  ad  Nepotianum.  Adde 
Rabanum  lib.  1 .  de  Inftit.  Cleric.  cap.  2. 

Laicos  olim  ad  Clerum  invitos  interdum  af- 
fumptos  &  in  Prelbyteros  confscratos ,  tcftatur 
S.  Auguftin.  lib.  2.  de  Adukerin.  conjugiis  cap. 
20.  <5c  Serm.  de  Diverfis  49.  Ut  &  Epiphanius 
Cypri  Epifcopus ,  Epift.  6  o .  inter  Epift.  S.  Hie- 
sonymi  cap.  1 . 

De  Clericorum  veftium  colore  ,  haec  annotat 
Baronius  ann.  393.  n.  48.  Cum  v  efl  es  pullas  & 


candidas  iis  interdicat  S.  Hieronymus  de  Vita  Cle¬ 
ri  cor.  acpullaeMonachis  propriae  fuerint,  utcon- 
ftat  ex  eodem  Hieronymo  in  Epitaphio  S.  Mar- 
celiae,  &  cx  Epift.  12.  exiftimat  Clericalium  ve¬ 
ftium  colorem  fuiffie  caftaneum  vel  violaceum  , 
cujus  ufum  perantiquum  effe  in  Ecclefia  palam, 
eft  ;  irrepliffe  autem  colorem  nigrum  in  Clerum 
videri  ,  cum  <Sc  monachifmus  in  nonnullis  Ec- 
clefiis  a  Clericis  receptus  cft ,  &  ex  Monachis  Epi- 
fcopi  creati  lunt  :  reliquos  autem  Clericos  alio 
ufos  effe  colore  ,  utdiftinguerentur  etiam  a  Lai- 
cis ,  qui  incedebant  atrati. 

CLERicus)r^K!iB^e/«  eft,  in  Lege  Alcman.  tit. 
16.  in  Capitul.  Caroli  M.  lib.  7.  cap.  $  09.  Cleri¬ 
cus ,  cujus  fuperior  gradus  efl  ,  apud  Halitgarium 
Cameracenfem  in  P  cenitent,  c.  2.  Anaftalius  in  S. 
Hygino  PP.  Hic  clerum  compofuit ,  &  diftribuit  gra¬ 
dus.  Nam. varii  erant  Clericorum  gradus :  quippe 
Prelbyteros ,  Subdiaeonos ,  Ledores,  &  Canto¬ 
res  ,  7rdvTcic  KXtiputcvt;  ku.x£/aiv}  inquit  Juftinianus  in 
Nov.  123.  cap.  19.  In  Concilio  Carthaginen.fi 
III.  cap.  2  1 .  Clericorum  nomen  etiam  Ledores  ,  & 
PfalmiJU ,  & Ofliarii  retinent. Sed  &  Epilcopi ,  Pre- 
fbyteri ,  &  Diaconi ,  Primi  Clerici  ,  dicuntur  in 
lib.  1 3 .  Cod.  Th.  de  Judceis  Sc  Cadi  coi.  utcaeteri, 
inferioris  loci ,  in  leg.  4 1 .  eodem  Cod.  de  Epifcop. 
Vide  Capitulare  Adelchifi Principis  Beneventani 
ann.  851.  cap.  6. 

'Clerici,  Canonici,  maxime  regulares ,  quiinEc- 
clefiis  Cathedralibus  facra  peragunt ,  apud  Le- 
dradum  Archiepifcopum  Lugdun.  in  Epiftolaad 
CarolumM.  &  in  Capitulis  Caroli  C.tit.  5 .  §.5  3 
Clerici  Canonici ,  in  iifdem  Capitulis  Caroli  C.  tit. 
3  1 .  cap.  3  o .  Canonici ,  id  eft ,  regulares  Clerici ,  in 
Excerptis  Egberti  Archiepifc.  Eboracenf.  inPrae- 
fat.  Capitulare  Aquifgran.  an.  789.  c.  71.  Simi¬ 
liter  qm  ad  Clericatum  accedunt ,  quod  nos  nomina¬ 
mus  Canonicam  vitant ,  volumus  ut  illi  canonice  fecun¬ 
dum  fuam  regulam  omnimodis  vivant ,  &  Epifcopus 
eorum  regat  vitam  ,  Jicut  Abba  Monachorum. 

Clerici  Cathedral.es,  Canonici,  apud  Joan- 
nem  deCollemedioin  VitaS.  Joann.  Epifc.  Mo- 
rin.  num.  1  2. 

•fl'  Clerici,  feu  Canonici  de  Stalio  ,  de  T erra. 
Sic  in  Statutis  Ecclefiae  'S.  Martini  Turon.  juffu 
Capituli  an.  1200.  per  Johannem  Gaftineau  in 
unum  volumen  redadis  ,  in  quibus  illud  obfer- 
vareeft.  Regem  Ecclefise  S.  Martini  Abbatem  , 
intra  annum  ab  obitu  Decani  vel  Thefaurarii , 
debere  nominare  atque  Capitulo  praefentare  ad 
Decani  vel  Thefaurarii  officium  Canonicum  ti¬ 
num  de  Stalio  ,  non  vero  Canonicum  de  Tena. 
Erat  in  Ecclefia  S.  Martini  triplex  ordo  Canoni¬ 
corum.  Primus  Preffiyterorum  &  Diaconorum 
qui  in  (lallis  fuperioribus  fedebant.  Secundus 
Subdiaconorum  aliorumque  minorum  Ordinum, 
quibus  locus  erat  in  inferioribus  ftallis.  Tertius 
ordo  erat  Canonicorum  puerorum  feli  Clerico¬ 
rum  fimplicis  tonfurse  ,  qui  in  fcamnis  confide¬ 
bant  puerorum  choralium  more  ,  dividebuntur- 
que  inter  fe  variis  ftationibus  6c  officiis-  Hi  no¬ 
mine  Clericorum  feu  Canonicorum  de  Terra  de- 
fignabantur.  Vide  Mercurium  Gallicum  Januarii 
anni  1722.  pag.  3  o . 

Clerici  de  Scammeli.o  ,  Quj  in  fcammellis  ,  feu 
in  fedibus  inferioribus  in  Ecclefia  fedent,  ut 

Clerici  de  Stalone,  Qui  in  ftallis,  Sc 

Clericide  Choro  ,  Qui  in  choro  d  ele  r  v  i  u  n  1 1 
in  Charta  Minorenfis  Epifcop.  an.  1270.  apud 
Ughellum  tom.  7.  pag.  419. 


687  CLE 

Clerici  Matutinales.  Charta  atin.  1267. 
in  M.  Paftorali  Eccl.  Parifienl'.  lib.  2.  cap.  61. 
Sexaginta  folidos  P  arijienfiiwi  ad  opus  dtftnbutionum 
inter  cohfratres  ,  &  Clericos  matutinales  dici  a  Ecclefia. 

Clericorum  nomine  intelliguntur  etiam  inter- 

.  dum  Monachi.  Porre  quod  dum  facra  officia  in 
Ecclefia  concinunt  ,  Clericorum  munus  im¬ 
pleant.  Sozomenus  lib.  8.  cap.  18.  ait , Rufinum 
Ecclefiam  SS.  Apoftolis  Petro  &  Paulo  facram 
excitaffie  ;  deinde  addit:  7rXmrlov  «Te  va^as  <r ww- 
; 'iitrtv  ,  ci  tmc  lv-;0\y.a la.r,  jcA)Tpov  Ivrxffev.  S.  Germanus 
Parifienfis  Epilcopus  in  Charta  exemptionis  Mo- 
nafterii  S.  Vincendi ,  quod  ejufdem  S.  Germani 
ddnatur  nomenclatura,  apud  Brolium  1.  z.  Hift. 
Parifienl’.  Infuperque  fanemus  ut  nullus  Metropoli¬ 
tanus  aut  aliquis  fuffraganeus  ejus  caufa  alicujus  or¬ 
dinationis  illuc  ingredi  pr  a  fumat ,  niji  f olumrnodo  ab 
Abbate  ejufdem  loci  vocatus  venerit  ad  funditatis  my- 
ftenum  celebrandum , . . .  aut  ad  benedictiones  Clerico¬ 
rum  vel  Monachorum  inftituendas ,  &c.  Capitulare 
Pipini  Regis  Italiae  cap.  56.  Clerici  qui  Alonacho- 
rum  nomine  non  pleniter  converfare  ( ita  leg.  pro  con- 
fervare)  videntur ,  &  ubi  tegulam  S.  Benedicti  tenent , 
&c.  Abbo  Monach.  Serm.  5 .  Fidemus  Mona  fena 
a  Clericis  derelida.  Gregorius  Turon.  lib.  2.  de 
Glor.  Mart.  cap.  z8.  Aredii  Monachum  Clericum 
Aredit  Lemovicm  Abbatis  vocat.  Ita  lib.  de  Glor. 
Confeffi  cap.  82.  ubi  de  Eutychio  Reclufo  ,  lib. 
de  Vitis Patr.  cap.  6.  &iib.  1 .  de  Glor.  Mart.  cap. 
7 6.  Rudolphus  iri  VitaS.  Liobaec.  1.  Stephaniis 
II.  PP.  in  Diplom.  pro  Monaft.  S.  Dionyfii  edito 
aMabillonio  to.  4.SS.  Benedid.  p.  3  3  7.  Jonas  in 
VitaS.Columbani ,  Aigradus  in  Addis  S.  Anffierti 
Epifc.  Rotomag.  Eigil  in  VitaS. Sturmii  cap.  16. 
Ada  S.  Marculfi  Abb.  Naritenlis,  Vita  S.  Sigole- 
nae  ,  Miracula  S.  Leufredi  cap.  1 .  Chron.  Fonta- 
nell.cap.  1  3  .  Hili.  Tranfiat.  SS.  Chryfanti  &  Da- 
riaec.  27.  Canones  Hibern.  lib.  38.  cap.  1  o.  Vi¬ 
taS.  Medardi ex Cod.  Reibac.  c.  i7.Dudolib.  3. 
de  Addis  Norman.pag.  153.  Adfo  deMiracul.  S. 
Waldeberti  num.  1 3 .  &c.  V  ide  Caffianum  lib.  11. 
Collat.  cap.  1 4.  &  ibiGazaeum ,  &  Valeliumlib. 
1  7.  Rerum  Franciear.  pag.  5  56.  &  lib.  deBafi- 
licis  cap.  6. Quibus  addo  in  Pontificali  Ecclefioe 
Senonenfis  MS.  haberi  Orationem  ad  Clericum  fa¬ 
ciendum  quse  folos  Monachos  fpeddat ,  ut  ex  his  pa¬ 
tet  :  Oremus  pro  hoc  famulo  fio  ili.  qui  ad  deponen - 
clam  comam  capitis  fui  pro  ejus  amore  feftin at ,  ut  do¬ 
net  ei  Spiritum  fandum  ,  qui  habitum  religionis  in  eo 
perpetuum  confervet ,  &c.  Infra:  Cui  in  tuo  fando  no¬ 
mine  habitum  facra  religionis  imponimus.  Ordericus 
Vitalis  lib.  8  •  ita  Monachos  Molifmenfes  loquen- 
tes  inducit  :  Nos  autem  &  ordine  &  cficio  Clerici 
f  imus ,  &  Clericale  fervitium  futnmo  Pontifici  ,  qui 
penetravit  calos ,  offerimus  ,  ut  fortem  fuperna  h  are  di¬ 
tatis  ipfo  adjuvante  obtineamus. 

Sed  &  Canonicos  Regulares  Clericos  non  femel 
indigitat  Stephanus  T ornacenfis ,  Epild.  96.104. 
1  1 5.  1  5  2. 

Clerici  Conjugati.  Capitula Caroli  M.  lib.  7. 
cap.  37  3  .  Caftimoniam  quoque  inviolati  corporis  per¬ 
petuo  confervare  finde ant, (Clerici )  aut  certe  unius  ma¬ 
trimonii  vinculo  foederentur.  Inconfulto  Epifcopo 
vetantur  Clerici  uxores  ducere  ,  in  Concilio  To¬ 
letano  IV.  cap.  43  .  Imrnunes  erant  ab  omni  tal- 
lia,  non  vero  eorum  uxores,  ut  colligitur  ex  pa- 
do  inito  inter  Communiam  Meldenfem ,  &  Cle¬ 
ricos  conjugatos  ejufdem  Communite  an.  13  2  0. 
in  Regeldo  Camerte  Computor,  fign.  E.  Sed  quae 
fuerint  Clericorum  conjugatorum  privilegia ,  pluribus 


CLE  688 

docet  Lindwodus  ad  Provinciale  Ecclefiae  Can- 
tuar.  lib.  1 .  tit.  12 . 

Clerici  nude  ,  in  Capitulari  1 .  ann.  802.  c.  23. 
qui  Clerici  parochiarum  dicuntur  in  Concil.  Eme- 
ritenfi  cap.  1  8 .  &  ftepius  Clerici  Scholares  ,  qui  in 
fingulisEcclefiis  Curionibus  in  facris  officiis  de- 
ferviunt  ,  <5c  Scholas  tenent.  Leo IV.  PP.  de  Cura 
Pailorali :  Omnis  Presbyter  habeat  Clericum  Schola¬ 
rem  ,  qui  Epiflolam  vel  ledienem  legat ,  &  ad  miffam 
refpondeat ,  cum  quo  &  Pf almos  cantet.  Ordo  Ro¬ 
manus  habet  hoc  loco  :  Clericum  aut  Scholarem . 
Hincmarus  Remenfis  in  Capitulis  de  Rebus  Ma- 
giftri,  <Scc.  c.  11.  Si  habeat  Clericum ,  qui  peffit  te¬ 
nere  fchotam  ,  aut  legere  Epiflolam,  aut  canere  va¬ 
leat.  Capitula  Walterii  Epifcopi  Aurei,  cap.  6. 
Ut  unufquifque  Presbyter  ftum  habeat  Clericum,  quem 
religiofe  educare  procuret  :  &  Ji  pojfibilitas  illi  eft , 
fc holam  in  Ecclefia  fua  habere  non  negligat ,  &c.  Vi¬ 
de  Synodum  Colonienfem  ann.  1  280.  c.  1.  Sta¬ 
tuta  Alexandri  Epifcopi  Coventrienfis  an.  12  3  7. 
cap.  de  Aquabenedida ,&c.  Clerici  feculares ,  in  Ca- 
pitul.  Aquifgran.  an.  8  1  7.  cap.  42. ad  diferimen 
Clericorum  Monachorum ,  de  quibus  mox  fupra. 

Clerici  didi  etiam  qui  litteris  imbuti  erant ,  vi¬ 
ri  literatiac  dodi ,  quod  Clericos  potiffimum  li- 
teratura  ac  eruditio  fpedaret.  Qujppe  ad  Cleri¬ 
catum  non  promovebantur  nifi  ypct./x/xd.Twv  (7ricrn- 
jxcvt; ,  ut  eft  in  Nov.  6.  Juftiniani  cap.  4.  &  Nov. 
123.  cap.  1  2.  ffEfi  enim  litteras  nefeit ,  Clericus  effe 
non  potefl  ,  apud  j  ulianum  Anteceffor.  Et  ut  ait 
Speculum  Saxonicum  1.  1.  art.  5 .  §.4.  Impejfibile eft 
aliquem  Clericum  nominare  ,nifi  Jitdodus,  ordinatus  , 
&  tonfuratus.  Ordericus  Vitalis  1.  3  .  Clericus  cogno¬ 
minatus  eft ,  quia  peritia  liter  arum  ,  aharumque  ar¬ 
tium  apprime  imbutus  eft.  Joan.  de  Garlandia  in 
quivocis  : 

Fur  aurum,  virgo  flores ,  mare  nautaque,  libros 
Clericus  aqmv.ee  Jingula  quifque  legit. 
Chronicon  Andrenfe  :  Aliquibus  Romanis  anniten - 
tibus ,  Hifpanum  quemdam  Burdinum  nomine  ,  fatis 
Clericum ,  ei  fecit  fubordinari.  Id  eft  fatis  literatum 
ac  dodum.  Hiftoria  Epifcoporum  Eyftetenfium: 
Ifte  fjo  annes  Epifc  opus  . . .  magnus  Clericus  injure  Ca¬ 
nonico  fuit.  [  Chronica  FF.  Praedicatorum  Medio- 
lan.  apudMuratoritimtom.  3-p.  60.  Plic  fuit(F. 
Stephanus  de  Vicomercatoj  in  fieculo  honorabilis 
Clericus.']  Willelmus  Gemetic.  lib.  7.  c.  io.Co- 
gnomento  Clericus  ,  quia  copiofe  liter  at  us  erat.  Joan. 
Willaneus  lib.  4.  cap.  3 .  Gran  Cherico  in  ifcrittura * 
Martialis  Parifienfis  in  Areftis  amorum  : 

Apres  avoit  les  Deeffes  , 

Euntes  legiftes  &  Clergejfes  , 

JEii  favoient  le  decret  par  coeur. 

Hinc  Clergie  ,  noftris  pro  ipfa  fcientia  ac  litera- 
tura.RobertusBourronus  in  Merlino  :  Li  Clere  fe- 
vent  mout  par  for  ce  de  Clergie  ,  que  autre  gent  ne  fau- 
roient  mie.  VideSteph.  Pafchafium  lib.  8.  Difqui- 
fit.  Francic.  cap.  13 . 5c  Seldenum  in  Diffiertat.  ad 
Fletam  c.  9.  Hinc  etiam  Clerkcis ,  prolinguaLati- 
na.  Vetus  liber  MS.  cui  titulus  le  Miroir :  Li  quars 
pechie  de  perecbe  ,  con  apelleen  Clerkcis  Accide . 

Clerici,  qui  vulgo  Scholares,  apud  audorem  de 
Difciplina  Scholarium ,  quem  perperam  Boetium 
nominant,  cap.  4.  quomodo  olim  appellati  Scho- 
laftici  in  Academia  Parifienl!  ,  unde  etiamnum 
manfit  nomen  Parifiis  ,  Prati  Clericorum  ,  quod 
praedium  fuit  ,  feu  ager  eidem  Academiae  pro¬ 
prius.  M.  Robertus  de  Sorbona  in  Serm.  de  Con¬ 
ficientia:  Ille  qui  frequentat  magis  fcbolas ,  &  dili¬ 
gentius  Magijlrum  audit ,  debet  melior  Clericus  repit- 


<58p  CLE 

tari. i.  Scholafticus ,  literis  ac  eruditione  pra?  ex¬ 
teris  inllru&us.  Alibi :  Sicut  ervo  demens  ejfet  Cle¬ 
ricus,  cui  certiffime  diceretur  vel  mandaretur  d  Can¬ 
cellario ,  fn  ifto  libro  eris  folum  examinatus ,  quando 
petes  licentiam  legendi  Parijius ,  &c. 

Clerici  praeterea  dicuntur  ,  Scribae  ,  Aftuarii ,  & 
Amanuenfes  judicum,  vel  officialium  Regiorum, 
aut  qui  iumptus  quotidianos  ad  officia  ac  mune¬ 
ra  fpe&antes  ,  in  a&a  referunt  ,  aliaque  obeunt 
munia  ,  quae  fine  qualicunque  do&rina  praefiari 
nequeunt ,  cujufmodi  erant  Chartularii ,  in  lingu¬ 
lis  judiciorum  ,  vel  officiorum  feriniis :  fic  ap¬ 
pellati  ,  inquit  Seldenus  in  Dilfertat.  ad  fletam , 
cb  dottrinam ,  feu  fcientiam  ,feu  artem  illam  qualem- 
tunque  ,  quam  Clcrgie  vocabant  Galli  noftrates. 
l.ambertus  in  V  itaS.  Heriberti  Archiepifcopi  Co- 
Jonienfis  n.n.  de  quodam  fure  :  Adducitur,  fifli- 
tur,de  arte  difquiritur,  difqtiijttus  feriptorem  fe  fatetur . 
Ut  mox :  Non ,  inquit,  ultio  finit  te  vivere  ,  qui  fce- 
ilifima  t e\fub egeris  infamia, &  Clericale  decus  ad  dede¬ 
cus  violentus  intor feris.  A&a  S.  Erconwaldi  Epifc. 
n.  2  o.  JVuidam  venerabilis  Clericus ,  cujufdam  magni 
nominis  notarii ,  &c.  Ubi  nihil  mutandum  ,  quid¬ 
quid  cenfeant  viri  dodfi.  Joann.  de  Condato.  MS. 
A  Nonneguin  le  fil  Martin 
Le  finge ,  qui  bien  fot  latin , 

Et  qui  eftoit  Clcrs  couronnez . , 

D'  e  ferire  a  Court  &  de  conter , 
fi)ue  li  fi  ait  pooient  monter. 

Clerici  Regis,  qui  &  Notarii,  &  poftmodum 
Secretarii,  appellati,  Regiis  Diplomatibus  tndorfo 
nomina  fua  adferibebant.  Matthaeus  Paris  ann. 
1250.  Clerici  quoque  nomine ,  Regis  Confiliarii ,  &c. 
Epitaphium Guillelmi  Matifconenfis  Epifc.  Am- 
bian.  apud  Adrian-  Morlerium. 

Clericus  Angelici  fuit  hic  regis  Ludovici. 

Horum  paffim  mentio  occurrit ,  qui  iidem  funt, 
quos  hodie  Cieres  Notaires  &  Secretaires  ebu  Roy 
appellamus. 

Clerici  ,  Judicum  Secretarii,  apud  Fletam  lib. 

1 .  cap.  1  8.§.  6.  9. 

Clerici  Ceremoniarum,  in  Ceremoniali 
Rom.  lib.  3  .  pag.  296. 

Clerici  Camere  Apostolic.f  ,  ibid. p.  3  20. 
Clericus  Coquin/F  ,  cujus  officium  deferibitur 
in  Fleta  lib.  2.  c.  18.  Hujus  etiam  mentio  fit  in 
legibus Malcolmi II.  Regis  Scotisec.  6.§.  3.6C  in 
Tellamento  Caroli  Pulcri  Regis  Franc.  an.  1324. 
Clericus  CoronjE,  Officiarius  Ranci  Regii. 
Vide  B ancus  Regius. 

f  Clericus  Marcati  Hospitii  Regii, 
in  Litteris  Henrici  VIII.  Regis  Angi,  apud  Ry- 
mer.  tom.  1 4.  pag.  159. 

Clericus  Mare  s  calcias  Equorum,  cujus 
officium  deferibitur  in  Fleta  lib.  2.c.  14.  §.  4. 
&  cap.  20. 

Clericus  Nundinarum,  in  Fleta  lib.  2.  cap. 
64.  §.  24. 

CLERICUsPANETARIyE,  &  BUTICULARIiE, 

cujus  officium  deferibitur  in  Fletalib.  2.  c.  19. 
ClericiS  e  cula  res,  in  Ecclefia  Leichefeldenfi, 
vocati  vulgariter  Cieres  vifcars ,  id  ell ,  Clerici  vi¬ 
carii,  in  Statutis  ejufdcm  Ecclefiae  in  Monallico 
Anglic.  tom.  3.  pag.  244.  Ubi  ii  videntur  quos 
vulgo  Cbantrcs ,  feu  Cantores  dicimus. 
Clericus  P  i  p iE  ,  in  Scacccario ,  feu  fifco Re¬ 
gio,  apudAnglos,  qui  nomen  accepilfe  videtur 
a  magno  rotulo,  cui  debitas  Regi  pecunias ,  cx- 
teraquead  coronam  pertinentia  vedligalia  inferi- 
.'bit,quem  Angli  afiltuke  limilitudine  d  pipe  vo- 
Tom.  II. 


CLE  .  690 

eant ,  Ut  habet  Spelmannus.  Clericus  pipa ,  oliin 
ingrojfator  magna  rotula.  Contrarotulator  pipa  ,  oiim 
duplex  ingrojfator  ;  &  Cancellarius  fcaccarii,  eli  Con- 
trarotularius  pipa. 

Clericus  Placitorum  Aul£,  in  Fleta  lib. 

2.  c.  1  2.  §.  3  1.  Clere  des  arrejls ,  qui  hac  tempe- 
ftate ,  le  Grejjier  du  Patientem  nuncupatur ,  in  Edi- 
dio  pro  Parlamento  poflridieEpiph.  an.  1  277 . 
Clerici  de  Scacario,  in  tom.  2.  Monallici 
Anglic.  pag.  371. 

Clerici  Templi,  feu  T hefauri  Regii ,  qui  in 
Templo  Parifienfi  affervabatur  ,  Cieres  du  Temple , 
in  Computo  Thefauri  an.  1322.  Vide  Templum. 
Clerici  ScantionarijE  ,  Cieres  de  l'Echan- 
ponnerie  ,  in  Tellamento  Caroli  Pulcri  an.  1324. 
Clerici  Forraria:  ,  Cieres  de  la  Fourriere  du 
Roy  ,  in  Tellamento  Ludovici  Hutini  Regis  an. 

1  3  1  6 .  &  Caroli  Pulcri  an.  132  4. 

Clerici  Liberationis  Domus  Regis,  in 
Legib.  Malcolmi  II.  Regis  Scotice  §.2.  Galli  di¬ 
cerent  ,  Cieres  des  livrees  de  la  maifon  du  Roy. 
Clericus  Mapparum  ,  Clere  des  nappes ,  in 
Tellam.  Caroli  Pulcri  an.  1324. 

Clerici  ArcubAlistariorum,  Cieres  des 
Arbalefiriers ,  quorum  numerum  ad  unicum  re¬ 
degit  Carolus  V.  tum  Galliae  Regens Edidlo  2  7- 
Febr.  an.  1359. 

Clerici  Elemosin£,  Cieres  de  l'  Auntone  ,  in 
Statuto  pro  hofpitioLudovici  Hutini  an.  1317. 
Clerici  Camere  Computorum,  Cieres  de 
la  Chambrc  des  Comptes  ,  qui  nuncupantur  Petits 
Cieres  in  Edidlo  Caroli  V.  Regentis  an.  1359. 
Cieres  d’embas ,  in  Edidlo  Caroli  VI.  Reg.  7.  Jan, 
an.  1407.  in  Regeflo  Pater.  Atque  hi  Clerici 
Camerae  Computorum ,  juxta  Edi&um  publica¬ 
tum  Vivarii  in  Bria  ann.  1319.  &  in  Camera 
Comput.  Parif.  1  7 .  April.  an.  1 3  2  o .  a  Dom.  de 
Sully ,  emendabant  computa  tam  vetera  quam 
nova  ,  eorum  non  modo  examini  aderant,  fed 
(Sc  de  iis  referebant  ad  Magiltros ,  in  quorum  cae- 
teroquin  aedibus  habitare  iis  haud  licebat. 
Clerici  Capella;  Regi*,  Cieres  de  la  Cha- 
pelle  du  Roy  ,  in  Tellamento  Ludov.  Hutini  Re¬ 
gis  1  3 1 6.  &  alibi. 

Clerici  Scutiferia;,  Cieres  de  VEfcurit ,  in 
Tellamento  Caroli  Pulcri  an.  1324. 

Clerici  Consilii,  Cieres  du  Confeil ,  in  Statu¬ 
to  pro  hofpitio  Regis  &  Reginae  an.  1285. 
Clerici  CoketjE  Regis  VideCo^r. 
Clericare,  Clericum  ordinare  ,  facere.  Analla- 
fius  in  S.  Hadriano  PP.  Dom.  Paulus  Papa  eum 
Clericari  juffit.  Donatio  CoRftantini  M.  Jjluem pro¬ 
prio  confilio  Clericare  voluerit ,  &  in  numero  religiofo <* 
rum  clericorum  connumerare  ,  &c.  Lex  Longob.  lib. 
I.  tit.  3  3.  %.  2.  Si  quis  f  ervum  alienum  fine  volun¬ 
tate  domini  fui  Cleric  avexit.  Guill.  de  Podio  Lau¬ 
rentii  inPraefat.  ad  Chronicon.  Et  Epifcopi  qua¬ 
les  pro  tempore  poterant  ,  Clericabant.  Teftamentum 
Roberti  Comitis  Arvern.  an.  1  27 6.  apudjullel- 
lum  :  Guodafredttm  filium  meum  Clericari  volo.  Vide 
JoannemVIII.  PP.Epill.  29  5.  VitaS. Gaugerici 
Epifcopi  Camerae.  MS.  lib.  i.cap.  4. &c. 
Clericio,T onfura  donatus ,  Clericulus ,  Gall. 
Cleripon.  Agobardus  lib.  de  Privileg.  &  Jure  Sa- 
cerd.  n.  1 1 .  Habeo  unum  Clericionem  ,  quem  mihi 
nutrivi  de  fervis  meis  propriis , . .  .volo  ut  ordines  eum 
mihi  Presbyterum.  Proinde  Ctericio  ille  erat  ex  eo¬ 
rum  Clericorum  ordine  ,  quos  Nutritos  appellat 
Hincmarus  in  Capitulis  an.  874.  Clerjons ,  dans 
le  R.Qiuan  de  Faeces  MS. 

X* 


691 

Et  tant  ejloient  exploities , 

Jjfue  ne  fai  latjuelle  lechons 

Ext  alex*  lire  un  des  Clerjons. 

Alibi  : 

Chantent  li  maijlre  Clere  ,&  chantent  li  Clerjon . 
Atque  id  nominis  etiamnum  tribuitur  quibuf- 
dam  Praebendariis  in  Ecclefia  Viennenfi,  ut  au¬ 
ctor  ell  Joannes  le  Xievre  in  Antiq.  Viennenfi- 
bus  cap.  5  4.  Vide  Corona. 

Clekifi  cari,  de  eo  qui  Clericus  fit.  Occurrit 
in  VitaS.  Judoci  a  Mabillonio  edita  cap.  2. 
Clerimonia,  Clericorum  Canonicorum  ,  vel 
Monachorum  Collegium.  Gloil.  Lat.  Gall.  Cle¬ 
rus  &  Clerimonia ,  idem,  Catholicon  Armoricum  : 
Cloaregitiex. ,  Gall.  Clergie  ,  Clericatus ,  item  Clerimo¬ 
nia  ,  item  Clerus ,  Congregatio  Clericorum.  Liber  Aga- 
nonis  in  Tabulario  S.  Petri  Carnotenf.  de  Aga- 
none  Epifcopo  Carnotenfi  :  Clerimonia  quoque  Je- 
riem  inftituens ,  qua  laudes  Deo  debitas  redderet.  Ipfe 
Agano  in  Charta  fundat,  ejufdem  Monafterii  : 
Illudque  a  fundamento  readific  are ,  &  canonica  infti- 
tutione  Clericorum  eundorum  graduum  inibi  Deo  fer- 
vire  ,  fandam  exercendo  religionem  ,  jujfimus.  Charta 
Hugonis  Epifc.  Noviom.  &  Tornac.  an.  1039. 
pro  fundatione  Monafterii  Phanopinenfts,  [feu 
Falempinenfis,  ]  apud  Harseum  in  Hiftor.  Caftel- 
lanor.  Infui,  lib.  2.  pag.  163.  Buzelinum  lib-  2. 
Gallofiandr.  cap.  26.  [  &  inter Inftrum.  tomi  3. 
novae  Gall.  Chr.  coi.  85.]  Jjhiatenus  ibi  adificaret 
Abbatiam  in  honote  B.  Martyris  Chrifiophori ,  &  ibi 
flatueret  pauperum  Clerimoniam  ,  eamque  fub  obtentu 
charitatis  dotaret  appendiciis  terrarum  atque  familia¬ 
rum  ,  unde  haberent  ipfius  Abbatia  Clerici  alimoniam. 
Ubi  Clerimoniam  Ha  rarus  Sc,  Buzelinus  Clericorum 
alimoniam  perperam  interpretantur. 
Cleronomi  a.  Ada  SS.  Maii  toin.  6.  pag.  753* 
de  S.  Carauno  :  Fn  namque  Apoftoltcus . . .  Abba¬ 
tem  Jirnul  &  pulchram  Cleronomia  ferient . .  .  inftituit. 
f CLERICIDA  ,  Occifor  Clerici  in  Epiftolalnno- 
centii  Papae  ad  Rainaldum  Remenfem  Archiep. 
inter  OperaS.  Bernardi  to.  1.  coi.  lix.  Edit.  1690. 
f  Clericidium,  Occifio  Clerici  in  Bulla  Leo¬ 
nis  X.  Papae  apud  Miraeum  Diplom.  Belg.  to.  1. 
pag.  236.  coi.  2 .  edit.  1723. 

CLER1CUEUS  Junior  Clericus, vel  Puer  Chora- 
lis-  Occurrit  nonfemel.  Vide  Abbas  Clericulorum. 
CLER1FICARI  ,  Clerimonia,  Clerono¬ 
mia.  Vidle  in  Clerici. 

%  CLERO NOMUS-r]  Clerony  mu  s  ,  Haeres ,  ex 
Graec.  Charta  Eadgari  Regis  Angliae 

in  Monaftico  Anglic.  to.  3.  pag.  129.  JjEtandam 
telluris  particulam ,  30.  videlicet  cafatos  .  .perpetua 
largitus  fum  hareditate ,  ut  ipfe  vita  comite  cum  om¬ 
nibus  Mfej?/i£/Ji,(utenfilibus)  pratis  videlicet ,  pafcuis} 
voti  compos  habeat ,  &  poft  vita  ftia  terminum  quibuf- 
cunque  Cleronymis  impune  derelinquat.  [Fridegodus 
in  Vita  S.  ^ilfridi  Epifc.  Ebor.  inter  Ada  SS. 
Benedid.  faec.  4.  part.  1.  pag,  722. 

Terris  atque  polis  ffefu  Cleronomus  eflo. 
Charta  anni  1038.  apud  Wanleium  de  Anti- 
quit.  Litter.  Scptentr.  pag.  303.  Condono  Ethel- 
redo  quinque  manfos  . . .  &  pofi  vita  fum  terminum  , 
duobus  quibus  voluerit  Cleronomis.  Occurrit  rurfus 
apud  Acherium  to.  2.  Spicii,  pag.  1  86.  Sc  Tho- 
mam  Madox  pag.  1  74.  Formularis  Anglicani.] 
CLEROPROXIMI,dici  videntur  S.  Cypriano  Ep. 
2  4.  qui  ad  clericalem  ordinem  ,  tanquam  idonei, 
deligebantur  ab  Epifcopo  ex  totius  Cleri  conlen- 
lu ,  ita  ut  cum  necelfitas  emergeret ,  Diaconum 
aut  Subdiaconum  in  Ecclefiis  ordinari, ex  eorum 


CLE  692 

coetu  aliquem  idem  Epifcopus.ad  id  muneris  pro¬ 
moveret  :  Eeciffe  me  autem  fciatis  Ledorem  Satu¬ 
rum  ,  &  Hypodiaccnum  Optatum  Confejforem  ,  quos 
jam  pridem  communi  conjilio  Cleroproximos  feceramus. 
CLERTA,  Vox  Occitanica  ,  nobis  ignotae  no¬ 
tionis.  Supra  legitur  in  Acaralba. 

CLERUS,  Ordo  Clericorum  ,  [quandoque  etiajn 
Monachorum  ,  ut  in  pofteriori  exemplo.]  Ana- 
ftafius  in  S.  Hormifda  PP.  Hic  compofuit  Clerum , 
&  pfalmis  erudivit.  [  Chronicon  Fontanell.  apud 
Acherium  to.  3 .  Spicii,  pag.  234.  Clerum  nobilifp* 
me  auxit ,  ac  regulari  ordine  fecundum  egregii  Patris 
Benedicit  normam  ut  vitam  degerent ,  multipliciter  de¬ 
certavit.  ] 

Clerus,  pro  Clericus.  Anaftafius  in  S.  V idore  PP. 
Hic  fecit  fequentes  (  f.  frequentes  )  Cleros ,  i.  Cleri¬ 
cos.  Domnizolib.  1.  de  Vita  Mathildis  c.  16. 

Ecclefia  Cbrifti  vendebantur  maledidis 

Presbyteris ,  Cleris ,  quod  erat  confujio  plebis. 
Cap.  1 7. 

Ufus  cum  Cleris  non  ni  tantum  duodenis. 

Vide  Chartam  Amati  Archiep.  Salernitani  apud. 
Ughellum  to.  7.  pag.  506.  d.  Sc  Ghrodegangum 
Epifc.  Metenfem  in  Regula  Canonicor.  cap.  63. 

Cleri,  libri  novi  &  veteris  Tejlamenti,  Papiae. 

CLESONISTA  ,  appellatus  reus.  Conftitutiones 
Caroli  Mag.  in  Lege  Ripuaria  cap.  3 .  Clefonifia 
aut  6  00  .fol.  componat ,  aut  cum  1 2 .  juret :  aut  Jt  ille 
quicaufam  quam  12 .  hominum  f  aeramentum  recipere 
noluerit ,  aut  cruce ,  aut  fcuto  &  fuflc  contra  eum  con¬ 
tendat.  Vocis  etymon  a  Graec.  ,  appello  ,  no¬ 
mino.  Spelmannus  y  a  Germanico  Amerbachius 
accerfunt. 

CLETA  ,  Crates.  Vide  Cleia. 

CLETARIA  ,  Inftrumentum  muficum.  Sallas 
Malafpinaa  Rerum  Sicularum  libro  5.  n. 4.  apud 
Baluz.  tom.  6.  Mifcel.  pag.  330.  Modulantur  & 
organa.  Ibi  lituus ,  Clotaria  ,  &  viella  omniumqu§ 
genera  mufteorum  hymnum  concinunt  triumphalem. 
CLETELLA,  Parva  Cleta.  Vide  in  Cleia. 

«ff  CLETELL  JB ,  pro  Clite  ID.  Vid  eCretella. 

CLEUS,  Afcenfus  modicus ,  in  vct.  G1  odario  San-< 
German.  MS.  num.  501.  Lege  Clivus. 

CL1BA  ,  C  l  1  b  o  l a.  Papias  :  Clibola  ,  inclinata.  Cii-, 
ba  ,  afpera  ,  difficilia.  Legendum  Clivofa ,  &  cliva. 
1.  CLIBANARIUS,  Piftor.  Vide  Furnaticum. 

f  2.  CLIBANARIUS,  Eques  Cataphradus.  Vide 
Clibanus  2. 

Clibanarius  Comes.  Vide  Comites  Clibanarii. 
CLIBANICUS  ,  Panis  intejla  codus ,  Papias  M§* 
Vide  Panis  Clib anites. 

1 .  CLIBANUS  ,  Graecis ,  xxlGcivct; ,  live  «p iGuvcd,  eft 
Inftrumentum  ex  ferro  aut  opere  figlino,  aut  alia 
materia  confedum,  fub  quo  non  folum  panis  ,fedi 
aliudquidvis  coqui  poteft.  Campanam  ( Cloche  ) 
Galli  vocant, quod  ad  eam  figuram  proxime  acce-' 
dat.  Differtautem  afurno  ,  tum  quiamobilefit , 
tum  quia  minus, aliaque  infuper  materia  conftet. 
Ita  Gorrseus.  Atabulive  pro  furno  vox  haec  poft- 
modum  fumpta.  Hariulfus  lib.  3 .  p.  3  2.  Simulque 
reditum  publici  Clibani  ceftet. 

Clibanus  Piceus,  Furnus  ubi  pix  confici¬ 
tur.  Bulla  Sergii  IV.  PP.pro  Monaft.  Cuxanenli 
an.  1  o  1 1.  in  Appendice  Mareae  Hifpan.  coi.  98  2. 
Hac  igitur  quacumque  diximus ,  vel  qua  non  diximus , 
pradia  ,  villas  fcilicet ,  Ecclefias  ,  parrochias ,  fun¬ 
dos  ,  cafas  . ..  molendum  ,  molendinares  cum  fuis  ca- 
put aquis  &  pifcatortis ,  &  cum  falinis  &  Clibanis  pi¬ 
ceis ,  omnia  acquifita  vel  acquirenda  ad  S.  Micbaelis 
Coenobium  in  valle' Confluenti  fitmn  perimentia  ,  &c. 


CLE 


693  CLI 

Similia  prorfus  habentur  in  altera  ejufdem  Papae 
Bulla  pro  Monafterio  Rivipullenli  ibid.  coi.  989. 

2.  CLIBANUS,  vel  Clib  anu  m>  Thorax  ferreus, 
quope&us  tegitur  ,  Graecis  recentioribus  *x/£«- 
vov.  Vide  Rigalt.  in  GlolT.  Anonymus  de  Re  bel¬ 
lica  poli  Notitiam  Imperii  de  Thoracona&o :  Ut 
hoc  induta  primum  lorica  vel  Clivanus  ,  aut  bis Jimilia, 
fragilitatem  corporis  ponderis  afperitate  non  laderent. 

Clibanarii,  Cataphracti  equites ,  clibano  feu 
thorace  teCli.  GlolTarium  Latinum  MS.  Regium: 
Clibanaris ,  quaji  tunica  feni.  Papias  :  Clibanaris 
quafi  tunica  ferrea.  Infra  :  Clibanarius  habet.  Glof- 
far.  Ilidor.  Clibanarii ,  quaji  tunici  ferrei  ,  Glolfae 
Bafllicwh  :  KX/Cetvctgia* ,  eXotr/cT»^» ,  tr.XiQa.va.  yctp  ci  P 0- 
fxcuci  tfi.  <riS>fci  KaXv/x/xxTX  xstXfem ,  avri  'ta  >txXxfx7vx. 
[Alii  xxXx/xnvx.  ] Nazarius  in  Panegyr.  Conii.  Ope¬ 
rimento  ferri  equi  atque  homines  pariter  obfepti :  Cliba¬ 
nariis  in  exercitu  nomenefi.  Superne  omnibus  te  His  equo¬ 
rum  pedoribus ,  demiffa  lorica  &  crurum  tenus  pen¬ 
dens  ,Jine  impedimento  greffus ,  a  noxa  vulneris  ven¬ 
ditabat.  Ammian.  lib.  16.  Sparjique  cataphradi 
equites ,  quos  Clibanarios  didit  ant  Perfa,  thoracum 
muniti  tegminibus ,  &  limbis  ferreis  cindi ,  &c.  [  Ale¬ 
xander  Severus  in  Oratione  ad  Senatum  poil  vi- 
Ctos  Perfas  habita  apud  Capitolinum  in  ejus  vita: 
Centum  &  viginti  quinque  millia  equitum  fudimus :  Ca¬ 
taphractarios  quos  illi  (Verfa)Clibanarios  vocant ,  de¬ 
cem  millia  in  bello  interemimus :  eorum  armis  noftros  ar¬ 
mavimus.  Ex  his  duobus  locis  poilerioribus  liquet 
Clibanarii  vocem elfe  Perficam,  nec  aflentiendum 
'elfe  Salmaiioqui  eam  Graecam  elfe  opinatur.]  Ho¬ 
rum  praeterea  meminit  Lampridius  in  Alexan¬ 
dro,  Vegetius  lib.  3  .cap.  6. Lex  9.Cod.Theod. 
de  Annon.  civic.  Notitia  Imperii ,  &c.  Vide  Sal- 
malium  adeumdemLamprid.  pag.  234. 
CLIBATUS  ,  Fornax.  Papias  MS.  Lege  Clibanus. 

f  CLIBOLA.  Vid eCliba. 

<5f  CLIBU S ,  f.  pro  Clivus ,  quali  Inclinatus ,  qua  no¬ 
tione  fuperiys  accipitur  Cliba.  T ellament.  S.  Ru- 
delindiann.  978.  tom.  3.Concil.  Hifpan.  pag. 
184.  coi.  1 .  Denique  Domine  ,  adeo  Cltbus  ac  pu- 
Jtllus  fervus  tuus  Rudejindus  Epifcopus  . ..  confiruxi- 
mus  locum  fupra  taxatum. 

<51 CLICI A  ,  Phthilis,  Gall.  Pbtijie.  Hifpan.  Tijica , 
Ital.  TiucheuL.a  ,  Morbi  genus  ,  quo  ulcerato 
pulmone  corpus  admodum  marcefcit.  Vita  S. 
Francifci  de  Paula  to.  1.  SS.  April.  p.  183.  Bar- 
thulla  laboraret  morbo  phthijis ,  alias  de  Clicia. 

CLIDA  ,  Crates,  Gall.  Claie.  Vid eCleia. 

Clidos,  Eadem  notione.  Annales  Loilfeliani 
ad  ann.  776.  Petrarias  quas  prap araverunt ,  etiam 
Clidos  ad  debellandum  per  virtutem  ipfum  Cafiellum. 
Vide  Duchefniumtom.  2.  Annal.  Franc.  p.  30. 
CLIENCIA.  Vide  Clientia. 

CLIEN CULUS, quafi  Clientulus,  diminutivum 
vocis  Cliens,  Gall.  Client.  Qui  caufam  fuam  pa¬ 
trono  committit.  Cone.  T  revir.  an.  1310.  to.  4. 
Anecd.  Marten.  coi.  227.  Sivero  (  Advocatus  ) 
per  cavillationes  &  malitias  fuas  adverfario  Advocato 
juflam  caufam  abjlulit . . .  velfalfum  tcflern  inflruendo , 
vel  Clientulum  fuum  ad  vera  neganda  inducendo ,  vel 
litem  ex  induftria  protrahendo  &Jimilia  ;  tunc  in  foli- 
dumilli  ad  verum  intereffe  tenentur,  fguod  fi  propter 
ejus  negligentiam  vel  ignorantiam  Clientulus  fuus  cau¬ 
fam  amiferit ,  tenetur  illi  non  folum  falarium  extor¬ 
tum  ,  verum  etiam  damnum  litis  reflituere. 

CLIENS,  Armiger  ,  Efcuier.  Monachus  FIorent.de 
Expugnat.  Acconcnfi  :  Sunt  triginta  Milites  &  ho¬ 
rum  Clientes. 'Wiil.Bnto  lib.  6.  Philipp.  p.  162. 

Ter  denofque  equites ,  &  feptuagtnt a  Clientes. 

Tom.  II. 


CLI  694 

Utitur  non  femel.  Libertates  MSS.  VillaeFranchx 
concelfae  ab  Archembaldo  Dom.  Borbonii  ann. 
1217  .Si  Miles  vel  Cliens  petit  corpus  hominis  ,  non 
potefleum  probare  effe  fuum  per  fuum  fervientem  ,  &c. 

[  Robertus  Monachus  in  Hili.  Palaell.  Per  aliquot 
dies  mittere  coepit  Clientes  fuos  ad  comparanda  neceffa- 
na  Dux  Gotbefridus ,  apud  Barthium  in  Glolfario, 
ubi  Clientes ,  Miniftros  interpretatur.  Hili.  Dal- 
phin,  tom.  1.  pag.  66.  coi.  2.  in  Vilitatione  ca- 
flrorum  ann.  1347.  Cajlellanus  interrogatus  fuit 
quam  familiam  ipfe  tenebat ,  dixit  quod  unum  Scutif- 
ferum,  unum  Clientem ,  unam  G aptam  &  unam  Ba- 
jetam.  Ampliorem  lignificationem  habet  vox 
Cliens ,  &  pro  milite  inferiori  feu  homine  armato 
fumitur  in  eadem  Hili.  tom.  2.  pag.  2  7.  coi.  1. 
ubi  Humbertus  Dalphin.  ann.  1283.  promittit 
juvar  e  Archiepifcopum  &  Capitulum  Vienn.  ...  con¬ 
tra  omnes  homines  ,fuis  propriis  fumptibus  &  expenjis  , 
cum  centum  hominibus  armatis  in  equis ,  &  cum  ter- 
centis  baltftariis  &  feptingentis  Clientibus  cum  lanceis. 
Quin  imo  &  pro  quolibet  homine  plebeio  fumen- 
da  videtur  in  Epiltola  Alexandri  III.  Papae  inter 
Inltr.  to  1 .  Gall.Chrill.  p.  5  1 .  coi.  1 .  Nec  ulli  liceat 
pr ater  armatos  milites  &  Clientes  qualibet  arma  ferre , 
nijl  milites  enfes folunmodo ,  &  Clientes  Jingulos  bacu¬ 
los ,  qui  pacis  ,Jicuti  ceteri ,  debent  fecuritate  gaudere . 
Inf ra.:Clientes  vero  &  artifices,  fcihcet  fabri,  fartores , 
pellicarii  &  omnes  operarii ,  aut  fex  vel  odo  ,  feu  duo¬ 
decim  denarios  ,  fecundum  fuorum  Capellanorum  arbi¬ 
trium*  dabunt.] 

Cliens  Armorum,  Aulicus ,  [  Apparitor ,  Gall. 
Sergent  ,  Huijf  er.  Cliens  regius.  T ellam.  Johannis 
Epifc.  Albienfis  ann.  1 473 .  to.  1 .  Anecd.  Mar¬ 
ten.  coi.  1842.  Habent  fbi  adjudicatum  paflellum 
per  Clientem  regium  deCafiro-Karoli.  Memoratur  ea¬ 
dem  notione  Cliens  regius  in  appellatione  Johan¬ 
nis  de  Bouquetot  ann.  1  3  98.  ex  Archivo  B.  M.  de 

,  Bello  Prato  Rotomag.  ]  Vide  Serviens  armorum. 

Cli  ens,  Valfallus ,  in  veteri  Charta  apud  Belli  ura 
inComitib.  Piftav.  pag.  5  74. 

CLIENTELA,  Domellica  familia:  Multitudo  fer¬ 
vorum,  Joannide  Janua.  Thomas  Archid.  Spalat. 
in  Hili.  Salonitana  cap.  3  4.  Habuit  autem  Militent 
unum,&  1 .  Notarium,  Clientelam  bonam,  2.  dextra - 
rios.  Item  ,  Clientelam  ,  pro  concubina ,  focaria , 
ufurpat  S.  Columbanus  Epill.  5 .  Pofl  in  Diaconatu 
adulterium  ,  abfeonfum  tamen  ,  dico  cum  Clientelis 
adulterium.  Idem  de  Poenitentiarum  menlura  cap. 
20  .Si  quis  autem  Clericus  aut  Diaconus  vel  alicujus 
gradus  . . .  pofl  converfionem  fuam  iterum  fuam  cogno¬ 
verit  Clientelam  &  filium  iterum  de  ea  genuerit ,  fciat 
fe  adulterium  perpetrajfe  ,  &c. 

CLIENTIA ,  Refugium ,  prote&io.  GlolT.  Gr.  Lat. 
Cliens ,  Tfc<r<pv^.  GlolT. Lat.  Gr.  rryca-qvyri ,  Cliencia. 
Vita  S.  Eucherii  Epifcopi  Aurelian.  n.  9.  JJ)m 
metu  perterritus ,  ne  f  lenter  cum  ipjis ,  Clientia  addita 
ad  Alpinam  munit atem  convolaret ,  clam  tutiori  loco 
. . .  eumtradiditcuftodiendum. 

CLIENTULUS ,  Clientula  ,  vel  Clientulia  , 
Qui  vel  quae  caufam  fuam  credit  patrono  defen¬ 
dendam.  Ordinatio  Comitis  Provinciae  an.  1254. 
de  Advocatis ,  e  MS.  D.  Brunet  fol.  6  3 .  Pro  expenjis 
vero  nkhil  d  Clientulo  vel  Clientuliis  accipiat ( Advoca¬ 
tus, )wi/F  efculentum  &poculentum. Non  femel  occur¬ 
rit  vox  Clientulus  in  Statut.  MSS.Augerii  II.  Epifc. 
Conferan.  ann.  1  2  8  o.  &  alibi.  V ide  Clienculus. 

CLIMA ,  ex  Gr.  «Xi/xa  ,  inclinatio  coeli ,  Vitruvio  lib. 
1 .  Septem  autem  climata ,  quae  funt  xara  finv  re- 
cenfent  antiqui  Graeciae  magillri.  At  Abulfeda 
Arabs  climata  ita  diltinguit  ut  aliud  Clima  verum 

Xxij 


695  CLI 

unum  e  feptem  praedidis :  alterum,  Clima  cogni¬ 
tum  ,  quaecumque  regio ,  aut  regnum  plurimas 
provincias  &  tradus  continens  dicatur.  Ab  Ara¬ 
bibus  igitur  videntur  Graeci  Byzantini regionibus 
ac.  provinciis  Climatis  nomen  indidiffe.  PaulusDia- 
con.  lib.  25.  Hift.Mifc.  Afi  Imperator  rebelles cafos 
&  tonfos  exilio  damnavit ,  &  apud  Cherfonam  depor¬ 
tatos  for  e  decrevit ,  &  Climata  illa  fttb  cufiodia  &  mu¬ 
nitione  confervanda.  Anaftafius  in  Hili.  Eccl.  Pag* 
137.  Mijfus  efl  in  exilium  apud  Climata  eremi.  U bi 
Theophan.  E/$  t«  yod  fxa.ro.  Ifil/an.  Sed  ii  a  Graecis 
vocem  haufere.  Glolfae  Bafilic.  oi  Uovh- 

uS ,  »  6Tep«  nvo ?  oXov  uKifj.ot.rcc.  Ita  ufurpant  Palla¬ 
dius  in  Vita  Chryfoftomi  pag.  23.  Conftantinus 
de  Adnjiinifl.  Imper.  cap.  1.  Cantacuzenus  lib. 

1 .  cap.  4.  initio  &c.  Hinc  KXi/j.ordpx*1  Climatum 
Praefedi ,  apud  Simocattam  lib.  3 .  cap.  9.  lib.  4. 
cap.  7.  & Conftantinum  Manaflem  pag.  1  3  9.  & 
1 6  8-  edit.  Meurf.  Dudo  lib.  3  .  de  Morib.  Nor- 
mannor.  Fama  ihco  per  Francia  Climata  celeriter  pe¬ 
netravit.  Ordericus  Vital.  lib.  3 .  pag.  491.  Totam 
regionem  in  illo  Climate  pacificavit.  Egidius  Pari- 
fienfisMS.  lib.  1.  Karolini  : 

* . . .  Navarro  in  Climate  genti 

Pampilonajitus  &  inexpugnabile  cafirum. 

Climata  etiam  Graeci  nuperi  vocabant  urbium 
regiones.  Codex  CanonumEcclefiae  Africanae  cap. 
93.  94 .iv  XctftatJovtuc  twV  iv.zKiuriav  rudeuVfu  nKlfxo- 
rc;.  Ubi  Editio  Lat.  In  BaJilica  regionis  fecunda.  Ita 
v.Klfxctrat  vocant  regiones  urbis  CP.  Socrates  lib. 

2. c.  30.  &  Novella  Juftiniani  43 .  cap.  i.§.  1. 
&  Alexandriae,  Epiphanius  lib.  dePonderib.  & 
menfuris pag.  536. 

Cli  m  a,  Papias ,  Menfura  pedum  60.  Et  mox ;  Cli¬ 
mata  fiunt  in  6  o.  menfuris  agrorum  ,  qua  undique  ba¬ 
lent  pedes  60.  Scriptor  Gromaticus  ;  Majores  .. . 
territoria  in  agros, agros  in  centurias, centurias  in  juger  a, 
juger  a  in  Climata ,  Climata  in  alius,  perticas ,  pajfus , 
gradus ,  &c.  Infra  :  Altus  minimus  efi  l  atitudine  pe¬ 
dum  4.  longitudine  1 40 .  Climata  quoque  undique  ver- 
fus  pedes  habent  60.  id  efi ,  perticas  decempedas  undi-< 
que  fex. 

CLIMATIA  ,  Species  terrae  motus.  Ammian. 
1.  1  7.  c.  7.  Climatia  limes  ruentes  &  obliqua  urb?s  , 
adificia  monte  fque  complanant. 

CLIMPIA,  Species  colorum  ,  Papiae. 

CLINEKARDI,  Species  monetae.  Hift.  Mona- 
fterii  S.  Laurentii  Leodienlis,  apud Marten.  tom. 
4.  AmplilT.  Colled.  coi.  1134.  Fecit  parvum  por¬ 
tale  ante  Ecclefiam  S.  Gertrudis,  quod,  efi  fumtuo- 
fum  ;  quia  Abbas  folvit  pro  folo  plumbo  ibi  pojito  z  3  . 
griffones ,  &  pro  pictura  5 .  Clinekardos. 

H  CLlNGERE.Glolf.  Ifid.  Clingit ,  eludit.  Graevius: 
Redius  Excerpta,  Clingit ,  eludit.  Nam  Chngere 
Fefto  eft  Cingere  a  Graeco  uXtluv.  Papias  in  MS.  Bi- 
turic.  Clingo  ,  excludo ,  Clinxit ,  decurtavit. 

CLINICI  dicuntur,  qui  ledo  ex  aegritudine  deti¬ 
nentur  ,  avoc ckkIvm  ,  Lelium  :  unde  Papias  Cimi¬ 
cum  Paralyticum  interpretatur.  Ugutio  :  Clinicus , 
qui  de  lecto  non  defeendit ,  &  pracipue paralyticus.  S. 
Hieronymus  Epift.  27.  cap.  2 .  Jfiuis  Clinicorum 
non  ejus  facultatibus  fufientatus  Epift.  30.  cap. 
3  •  £fuem  nudum ,  Clinicum  non  Fabiola  vefitmenta  te¬ 
xerunt.  HiftoriaTranflat.  S.  Sebaftiani  num.  3  <5. 
Mulier  quadam  Clinica  ,  &c.  Vita  MS.  S.  Magno- 
bodi  Epilcopi  Andegavenfis  c.  5  5 .  Homo  quidam 
Clinicus  advenerat ,  ereltus  repedavit.  Drogoin  Mi- 
racul.  S.  Winnoci  Abb.  cap.  8.  Puer  Clinicus  ex 
utero  matris ,  contr  altu  fque  membris ,  &c.  [  Wiber- 
tus  inVita  S.  Leonis  PP.IX,  lifc>.  2.  num.  6.  Ve - 


CLI  696 

tiit  Beneventum  ,  ubi  aliquandiit  commoratus  ,  cuidam 
Clinica  divina  praeunte  gratia  vitale  prabuit  auxi¬ 
lium.  ]  Vide  Sugerium  in  Ludovico  VI.  cap.  2. 
&Salmafium  ad  Spartianum  pag.  5  7. 

Clinicos  praeterea  appellatos  a  quibufdam,  qui 
in  aegritudine  baptizabantur  :  qui  nempe  aqua 
falutarinon  loti  ,  fed  perfufi  erant ,  tradit  S.  Cy¬ 
prianus  Epift.  76.  Cum  enim  propter  aegritudi¬ 
nem  immergi  in  facro  lavacro ,  atque  intingi 
(quod  baptizari  proprie  eft)  aegri  non  poflfent , 
aqua  ftilutari  perfundebantur,  five  afpergeban- 
tur.  A  quo  more  profluxit  occidentalis  Ecclefiae 
mos ,  qui  nunc  in  ufu  eft ,  ob  teneritudinem  in¬ 
fantium  recens  natorum,  cum  jam  rariflimus 
eflet  adultorum  baptifmus.  Vide  SuperfUfus.  Gra- 
batarii  dicuntur  inConcilio  Autifiod.  cap.  18. 
Addit.  II.  Capit,  cap.  8.  Concil.  Parifienfe  VI. 
lib.  1 .  cap.  8.  Hi  qui  in  agritudine  baptifmatis  fufei - 
piunt  Sacramenta ,  ...  quos  vulgaris  fermo  Grabata- 
rios  vocat.  Vide  Eufeb.  lib.  2.  Hiftor.  Ecclefiaft. 
cap.  42.  S.  Hieron.  in  Epitaph.  Fabiolae ,  &  in 
Epitaph.  Paulinae,  Fridegodum  in  S.  Wilfrido 
cap.  5  5  .  Rudolphum  Prefbyter.  in  Vita  Rabani 
Mauri  n.  3  7.  Baron.  ann.  384.  num.  13 .  &  Ju- 
ftellumad  Canones  Eccl.  pag.  170.  i.edit.  &c. 
Ejufmodi  vero  in  extremis  Baptifmus  ,  ad  fticur- 
rendum  dicitur  in  libro  Sacramentorum  Ecclefiae 
Remenlis ,  ut  me  monuit  vir  dodiflimus  Joann. 
Mabillonius. 

M  os  erat  primis  Ecclefiae  faeculis  Clinicos  ad  nul¬ 
lum  Clericatus  gradum  admitti.  Id  liquet  ex  Epi- 
ftola  Cornelii  PP.  ad  Fabium  Antioch.  n.  6.  ubi 
de  Novatiani  ordinatione :  Intercedebat  omnis  cle¬ 
rus  ,  &  multi  ex  laicis,  ex  quo  non  liceret  eum  ,  qui 
quemadmodum  &  ille  in  lectulo  urgente  morbo  perfufus 
fuijfet ,  in  clerum  aliquem  ajfumi.  Verum  rogavit  Epi- 
fcopus ,  ut  eum  unum  ordinare  Jibi  permitteretur.  Sed 
difciplinae  hujus  feveritatem,  aliquanto  poft  Cor¬ 
nelii  aevum,temperavitNeocaefarienfeConcilium, 
hominem  in  ledo  perfufum  non  ab  omni  Cleri 
gradu ,  fed  a  prelbyterio  duntaxat  excludens  :  Si 
quis  agrotans  fuerit  illuminatus ,  inquiunt  Patres 
can.  1  z.nonpotefi  in  Prefbyterum  evehi  >  fides  enim 
ejus  non  efi  ex  infiituto ,  fed  ex  neceffitate.  Additur 
ibid.  exceptio :  Niji  forte  propter  confequens  ejusfiu- 
dium  &  fidem  hominumque  raritatem.  Haec  fere  poft 
D.  Petrum  Coufiant  Ep.  Rom.  Pont.  to.  1 .  c.  1 5  5 . 

Negat  porro  Hieronymus  Mercurialis  lib.  3. 
Variar.  led.  cap.  22.  Clinicorum  vocabulum  ipfis 
aegrotantibus  efte  tributum  a  veteribus  Scriptori¬ 
bus  :  Hippocratem  quidem  1 .  de  Morbis,  decum¬ 
bentes  ,  KKivomTuc  vocafle  ,  &  Plutarchum  ac  A- 
thenaeum  uxivovptsc :  at  ubi  xxmudc  dicant  non  le- 
gifle.  Probat  ibidem  Clinicos  vocatos  Medicos  ,  a 
Chirurgis  &  Empiricis  eo  modo,  atque  etiam 
magis ,  antiquitus  fuiflfe  fejundos,  quo  tempo¬ 
ribus  noftris  Phyfici  nuncupati  ab  iifdem  Chirur¬ 
gis  &  Caeretanis  vocatis  feparantur.  Medicus  Cli¬ 
nicus  ,  Chirurgus  ocularius ,  in  vet.  Infcript.  apud 
Gruter.  400.  7.  VideScalig.  adAufon.  1.  z.c. 4. 

^  CLINODIUM,  Idem  quod  fupra  Clenodium,  Res 
pretiola,  Gall.  Bijou.  Miracula  S.  Wernheri  tom. 
2.  SS.  April.  pag.  720.  De  quorum  numero  viderit 
quamplurimos  ipfum  S.  Wernberum  fuppliciter  cum 
muneribus  devotifque  orationibus  venerabiliter  honora¬ 
re  ,  cum  auro  &  argento ,  Clinodiis  ex  cera  &  magnis 
&  ponderojis, 

CLINTINNA.  Gloflae  MSS.  in  Prudentii  Apotheo- 
fin  ,  ex  Bibi.  S.  Germani  Parif.  Scutulatam  veflem 
appellat  orbiculatam }  q-uam  rufiici  Clintinnam  vocant . 


697  CL1 

Ubi  GlolTae  Iionis  Magiftri :  Scutulis  ,  variatis : 
[attulatis  veftibus  ,  pro  omni  vejic  opere  vario  inter¬ 
fecta  ponitur. 

CLIOPHEDRUM  Grace  dicitur  fella  plettilis  qua 
vulgo  Valdeftolum  dicitur.  Sic  in  Glolfis  ad  Carmen 
de  laudibus  Berengarii  apud  Muratorium  to.  2. 
p.  40  9.  coi.  2 .  Legendum  ut  infra ,  Cliothedrum. 

^  CLIOSUS,  Inclinatus.  Vetus  GlolTar.  Sangerman. 
MS.  num.  5  o  1.  Legendum  Clivofus,  velf.  Clinofus 
ut  Clinatus  a  Clinare. 

<([  CLIOTHEDMUS.  Vide  Cliothedrum. 
CLIOTHEDRUM,  CleothLdrum,  Sella  plicatilis , 
feu  plettilis ,  uti  vocatura  Gregorio  M.  lib.  1  o. 
Epilt.z  3 .  quae  claudi  poteft.  Vocabulum  exGrae- 
co  kKuu>  ,  Claudo ,  &  ecTpac,  Sella ,  male  compagium 
&  concinnatum.  GlolTae  MSS.  Exedra  ,  vel  Clio- 
tbedrum  ,  fedes  Epifcopalis.  Papias :  Cleothedrum  , 

.  in  quo  pluma  (lernuntur  fefforis.  Panegyricus  Beren¬ 
garii  Imp. 

....  Poftquam  confeenderat  omnem 
Adfcenfum  ,  aureolo  Praful  [urgens  Cliotbedro  , 
Ofeula  figit  ovans ,  dextramque  receptat  amicam. 
Ad  quem  locum  GlolTa  quae  in  MS.  adfcribitur  : 
Cliothedrum  ,  Grace  dicitur  fella  plettilis ,  qua  vulgo 
Valdeftolum  vocatur.  Eulco  Carnot.  lib.  3.  Hiftor. 
Hierdfol.  cap.  61.  Confidente  autem  Boamundo  [u- 
per  Cliothedrum  futim  Principe  effecto  ,  diploideque  de¬ 
centi  fflma  veftito ,  &c.  Hiftoria  Epifcopor. Autiliod. 
cap.  4  5 .  Cliothedrum  optimum  auro  argentoque  con¬ 
fer  utturn.  Occurrit  praeterea  in  Notis  Tyronis  pag. 
164.  Ex  his  emendanda  Hiftoria  Tranflationis 
S.  Sebaftiani  n.  z6.Ut  Clothetro  [edebat ,  violentia 
[omni [ttbito  deprimitur,  [&  A<fta  SS.  Junii  tom.  2. 
pag.  304.  C.  de  B.  Bardone  Archiep.  Sed  dedit 
videlicet  Kliotetram  regio  decore  pr&paratam.  Alias , 
ut  obfervat  Editor ,  Cliotbedmus.  Ubique]  legen¬ 
dum  Cliothedrum ,  ut  apudFridegodum  in  VitaS. 
Wilfridi  cap.  4. 

Sedis  Apojlolica  vifo  primum  Cliotbedro. 
CLIPANICANA  Major  ,  Scripturae  genus.  Vide 
Scriptura. 

^1  CLIPEARE ,  Contegere.  Vet.  Glofif.  San-German. 
MS.  n.  501.  Legendum  cum  Laurentio  in  Amal¬ 
thea  Clypeare  ,  Clypeo  munire ,  armare.  Pacuvius 
apud  Nonium  2.  145  .Chlamyde contorta  afiuCly- 
peat  brachium. 

^[CLIPEOCENTRUM,  Infigne  [cuti  in  clipei  centro, 
apudMartinium  inLexico.  Vide  Stewich.  ad  Ve¬ 
getium  lib.  2. cap.  18.  & inhzClypcocentrus. 
CLIPEOLA ,  Anulus  Vet.  GlolTar.  Sangerman.  n. 
501.  Papias.  MS.  Clipeola ,  Annulus ,  vel  rotula. 
^[CLIPEUS.  Vide Clypeus. 

CLIPPALICANA  Galeata.  Vide  Scriptura. 
CLIPSTERIZARE  ,  Per  foramen  in  anum  aliquid 
immittere.  Papias  MS.  Legendum  effet  Clyfteriz.arc 
a  Graeco  xAug-wp ,  Clyfter,  Clyfterium.  Cael.  Au¬ 
rei.  Acut.  2.  38.  Phlebotomare  &  Clyflerireare. 
CLIQUETUS,  PelTulus  verfatilis ,  Gall.  Loquet", 
alias  Cliquet.  Conftitutiones  Domni  Valentini 
Prioris  de  Charitate  an.  1416.  Refettorarius  fem- 
per  teneat  hoftium  refettorii  claufumcum  Cliqueto. 
CLISCISCERE ,  Disjungere.  Papias  MS.  cum  ve¬ 
teri  Gloflario  San-German.  MS.  n.  501. 

CLISSU  S,  eft  Vis  occulta  hinc  inde  vagans  redienfque, 
ut  virtus  radicis  primum  in  caulem  deinde  in  radicem. 
Roch  le  Baillif  in  Di&ion.  Spagyr.  Petrus  Pote- 
rius  in  Pharmacopoia  Spagyrica:  Cliffus ,  Unio  qua¬ 
dam  omnium  virtutum  cujufeibet  planta  ,  in  tribus  pri¬ 
mis  [ubfeantiis  exfifeentium ,  [ulphure  ,  fale  &  mercu¬ 
rio  y  ex  fingulis  plantarum  partibus  feorfim  eduttis. 


CLI  698 

^  CLISURA,  f.  pro  Cl  au  fur  a,  Anguftus  montium 
aditus.  Adta  SS.  J unii  tom.  5 .  p.  1  8  8 .  de  S.  Joan- 
neEpilc.  Gotthiae:  Intercedere  montes  Caucafios,  in 
iifque  effe  Clifiras  „  feu  angufeum  tranfitum ,  conflat  ex 
Theophane. 

CLITA  ,  Crates.  Vi deClida  ipoffGeia. 

CLITONES,non  modo  Regum  primogenitos, quod 
vult  Spelmannus ,  fed  univerfim  filios  omnes  , 
appellarunt  Anglo-Saxones,  tanquam  KAsitoJ?  ,  id 
eft,  inclytos  ,  claros.  Lexic.  Graec.  MS.  Reg.  ka«j- 
tc'c,  0  iVcTo^c;.  Joannes  de  Janua  :  Clito,  filius  Re¬ 
gis,  vel  Imperatoris ,  qui  multa  refplendet  nobilitate ,  d 
cluo  ,  cluis ,  pro fplcndeo.  GlolTae  Saxonicae  JEifrici  : 
Clito,  ^Etoelin^.  In  Charta  Ethelredi  Anglor.  in 
Additam,  ad  Matth.  ParE  pag.  158.  Ethelflanus , 
Ecbrytb,  Eadmtmdus ,  Eadvoard ,  Eadvoig,  &  Ead- 
gar ,  cum  Clitonis  epitheto  fubfcribunt  ,  qui  in 
aliis ,  quas  laudat  Watfius  ,[c  Regis  filios  appellant. 
Exftant  apud  Seldenum  in  Notis  ad  Eadmerum 
Eadgari  Regis  Statuta  pro  Reformatione  Mona- 
fteriorum,  qua;  m  hunc  modum  fubicribuntur : 
Ego  Eadgar ,  &c.  Ego  Eadmund  Clito  legitimus  pra- 
fati  Regis  filius  crucis  fignaculum  infantili  florens  a- 
tate  propria  indidi  manu.  Ego  Eadvoeard  eodem  Rege 
Clito  procreatus  prafitam  patris  munificentiam  crucis 
figno  confolidavi.  Radulfus  de  Diceto  inAbbrev. 
Chron.  an.  1037.  Innocentes  Ciitones  Aluredus ,  & 
Edvoardus  Ethelredi  Regis  quondam  filii :  qui  Clitun- 
culi  dicuntur  Simeoni  Dunel.  de  Geftis  Regum 
Angi.  an.  1017.  Rogerus  Hovedenus  ann.  9  8 . 
Clito  Ethehv ardus  Regis  Eadvoardi  Germanus  . . .  de- 
funttus  efl.  Videeumdem  an.  957.  &  pag.  436. 
43  8.Simeon  Dunelm.  de  Geftis  Regum  Angi, 
an.  860.  &  866.  Elfredus  Clito.  Ann.  866.  El- 
fredus ,  id  efl ,  Clito  Adeling :  ubi  emendat  Somne- 
rus ,  Elfredus  Clito  ,  id  efl ,  Adeling.  An.  955.  Cu¬ 
jus  fratruus  Clito  Edvius ,  Regis  fcilicet  Eadmundi  ..* 
filius.  An.  957.  Suus  germanus  Clito  Eadgarus  ab  iis 
Rex  eligitur.  Ordericus  Vital.  lib.  5.  pag.  566« 
Tunc  Aluredus  &  Eduardus  Ciitones  in  Angliaexula- 
bant.  Lib.  7.  pag.  655.  Canuttts. . . .  Edmundumac 
EduinumClitonem  Educi  dolis  peremerat.  Lib.  8.p« 
6  7  2 .  de Henrico  poftmodum  Rege  Angliae:  Hen- 
ricus  Clito  Conflantinienfis  Comes  in  Angliam  transfre¬ 
tavit.  Et  infra  p.  6  8  9.  Eodem  tempore  Confiantinicn- 
fis  Henricus  Clito  ftrenue  regebat.  Lib.  1  1 .  p.  8  3  8* 
de  Guillelmo  Normanno  poftmodum  Flandriae 
Comite  :  Robertus  (  genuit)  G uille Imum  Nothum , 
qui  genuit  Robertum  patrem  Guillelmi  Clitonis.  De  eo 
lib.  1  2.  p.  8  5  4.  Ibi  G  uille  Imus  Clito  Rodberti  Ducis 
Normannorum  filius  armatus  eft.  Infra :  Guillelmus 
quoque  Adelingus  Guillelmo  Clitoni  confebrino  fuopala- 
fridum  quem  in  bello  perdiderat  remifit.  Eidem  Guil¬ 
lelmo  Clitonis  epitheton  tribuunt  Chronica  S.  Ste- 
phani  Cadomenf.  ann.  1 1 10.  Fridegodus  inS.‘ 
Wilfrido  cap.  21. 

Inferias  c&fo  dantes  mcerendo  Clitoni. 
VideMonafticum  Anglic.  tom.  i-pag.  17.203. 
&c.  Seldenum  ,  &  fupra  in  Adatingus. 
f  CLIVANUS.  Vide  Clibanus. 

•|f  CLIV  ATIUS ,  Fornax.  GlolT.  vet.  MS.  San-Ger¬ 
man.  n.  501.  Lege  Clivanus ,  vel  potius  Clibanus. 
CL1VIOR ,  Nobilior.  GlolTar.  lfid.  Lege  Cluior  a 
Cluis  infra  in  Cluere  ,  nili  mavis  cum  Martinio 
Clivior  effe  tanquam  Celfior  a  Clivo,  qui  eft  excel- 
fior  terra. 

CLOACA, Latrina, in  Chronico Montis-Sereni  an. 
1183.  Hi  duo  in  Cloaca ,  qua  erat  m  extrema  parte 
domus  (  quae  deciderat )  merfi  funt.  [  Sepulcrum, 
in  VitaS.  Turiavito.  3.  SS.  Julii  pag.  618.  De- 


699  CLO 

votis  precibus  de  morte  ad  vitam  revocavit  puellam , 
jam  alienis  ad  Cloacam  grejfbus  properantem.  ] 
^Cloacaria  &  immunda  loca  ,  in  V  ita  B.  Caroli 
Comitis  Flandriaeto.  i.SS.  Martii  p.  2,07. 
'Cloacarius,  Quj  latrinarum  Monafterii  curam 
habet ,  vel  ut  eft  in  Mamotredo  ad  Legendam  S. 
Hippolyti,  jQui  purgat  cloacas.  Vita Godefridi  Co¬ 
mitis  Campebergenlis  c.  37.  Sed  minimum  eft  hoc 
humilitatis  indicium, quod  aliquando  etiam  ad  confutan¬ 
dam  fuperbiam  noftram  Jilere  nonpoffum,  fe  Cloaca¬ 
rium  domus  noftra  humillima  [eu  extrema  fervitute  de¬ 
jectus  exhibuit.  Alias 

Cloac a riu s, Atcr/xo<pu\at$;,  inGlolfis  MSS.  CarCe- 
ris  cultos  ,  fed  praefertim  carceris  illius  partis  , 
quam  Bajfefojfe  ,  noftri  dicunt. 

Cloacare,  MwAtimPjin  GlolT.  MSS.  apud  V  o  Ilium: 
commaculari  quippe  &  confpurcari  dicuntur  qui 
in  cloacas  labuntrur.  [  Fello  Cloacare  eft.  inquinare.] 
'U  CLOAX  ,  Kctva.\i<ntoi; ,  Canaliculus.  Supplem.  Anti¬ 
quarii.  Forte  leg.  Cloaca. 

CLOBQ.  Anniverfarii  Eccleliae  Alaman.  Refignavit 
decimam  perfolventem  7.  maltra  frumenti  &  6.Cle- 
bones  lini.  Globos  forte.  In  Glofl.  Graec.  Lat.  «Am- 
Ck ,  eft  cavea,  ZufptTcv  opvtQc; ,  quomodo  «Awf/ov  in¬ 
terpretatur  Eultathius  ad  Dion.  p.  1 3  5 .  qua  voce 
utitur  etiam  Laonicus  lib.  2.  p.  40.  edit.  Genev. 
praeter  Oppiani  Scholiallen  laudatum  aMeurfio. 
%  1 .  CLOCA  ,  pro  Cloaca ,  Si  bene  conjedo ,  Folia 
major  in  agris,per  quam  eluuntur  imbrium  aquae. 
Charta  permutationis  inter  Petrum  de  Ferreriis  , 
&c.  an.  1  3  04.  ex  Archivo  D.  Marchionis  de  Fla- 
marens :  Confrontatis  &  adjacenti atis  inter  terram  di - 
Cii  Domini  Petri  ex  parte  una  &  vineam  Guilbermi  Sa- 
baterii  verfus  quamdam  Clocam  fupra  feram. 

2.  CLOCA,  Clocca,  Campana:  nollris  Cloche. 
Papias :  Amplare,  ris,  (leg.  applare)  Cloca,  fignum, 
Campana.  Capitul.  Caroli  M.  ann.  789.  cap.  7. 
U t  Clocca  non  baptizentur.  S.  Bonifacius  Moguntin. 
Epilt.  9.  Et  fi  vobis  laboriofum  non  fit ,  iit  Cloccam 
unam  tranfmittatis.  Ibidem  EpiU.  89.  Clocam, qua¬ 
lem  ad  manum  habui  ,  tua  Paternitati  mittere  cura¬ 
vimus.  Alcuinus  Poem.  203. 

Semper  in  aternum  faciat  hac  Clocula  tantum 
Carmina  ,  fed  refonet  nobis  bona  Clocca  cocorum. 
VitaS.  Anfcharii  ArchiepifcopiBremenlis  num. 

5  4.  Infuper  etiam ,  quod  antea  nefandum  Paganis  vi¬ 
debatur  ,  ut  Cloca  haberetur  in  Ecclefia  ,  confenfit. 
Vita  AldriciEpifc.  Cenoman.  pag.  1  2  6.  Plenam 

6  legalem  v e (lituram  per  Cloccas  &  oftia  fenioris  ip- 
fius  monafterii. ..  folemniter  fecerunt.  Hariulfus  lib. 

2.  Chron.  Centul.cap.  10 .Cloccaria  auro  parata 

3.  Clocca  optima  1  5.  cum  earum  circulis ,  fella  3. 
Vita  S.  Remberti  Archiepifc.  Bremenf.  n.  8.  Si¬ 
gnumque  Ecclefia  unum ,  quod  nos  Cloccam  vocamus. 
Tabular.  S.  Remigii  Rhemenlis  :  Cloccas  3.  de  me¬ 
tallo  t.  de  ferro.  AnonymusThuanus  MS. 

Dic  Cloquam  turris  ,  fcalam ,  teftamque  limacis. 

A  Saxonico  Clugga  deducit  Somnerus;  alii  a  Ger¬ 
manico  Clocke ,  Campana.  Jacobus  Bourgoing  lib. 
de  Orig.  &  ufu  vulgar.  vocum  pag.  66.  a  Graec. 
niuXtnut ,  vocare :  vel  a glocitu  gallinarum  ,  &c.  An- 
glo-  Britannis  ,  Clocc  ,  elt  Horologium  ,  Cloch  , 
Campana ,  nola  ,  Clochdy  ,  Campanarium.  Apud 
Somnerum  in  GlolT.  Saxonico ,  Cloccan ,  ell  glo¬ 
cire,  glocitare,  lingultire,  bombum  live  fonitun* 
edere  :  fed  has  fbrtean  voces  a  Germanico  Clock _ 
hauferant  Anglo-Saxones ,  atque  hi  etiam  a  La¬ 
tino  ,  Glocire  ,  vel  potius  ab  ipfo  fonitu. 

Cloqu em annu s ,  Prefbyter  ,  cui  Campanarum 
Ecclefue  cura,  eafque  pulfare  incumbit:  ita  etiam- 


CLO  700 

num  appellatur ,  in  Ecclefia  Ambiancnii.  Tabu¬ 
larium  Epifcopat.  Ambian.  an.  1  3  27.  Item  fuper 
alia  captione  Thoma  Cloquemandi  &  fex  pulfatorum 
dictarum  Campanarum ,  &c.  Ita  didus  quali  horna 
Campanarum.  Id  enim  fonat  vox  man.  Ubi  obfer- 
vandum  praeterea  dici  praefedum  caeteris  pulfa- 
toribus.  [  Statuta  MSS.  Capituli  S.  Audomari : 
Cloquemannus  qui  in  Eigiliis  &  Commendationibus  te¬ 
nebitur  folemniter  pulfare, habebit  quatitor  folidos  Pa- 
rifienfes.  Item  cum  ad  Prapofitum  pertinet  ponere  Cu- 
ftodes  ,  f  ilicet  Majorem  &  Minorem  &  Campana- 
rium  Gallice ,  Cloqueman ,  cuftodire  ,  vel  facere  cu - 
ftodire  periculo  fuo  jocalia  ,  Reliquias ,  &c.  ]  Vide 
Campana  &  Campanarius. 

f  Clocquemani,  Pulfatores  quilibet  Campana¬ 
rum.  Obituarium  Ecclelise  Morinenlis  fol.  34. 
Habebunt  Clccquemani  Ecclefia  onus  ipfttm  accenden¬ 
di  &  extinguendi  finito  dido  Salve.  Et  fol.  3  9.  v°. 
Clocquemanis  ad  onus  titubandi  groffam  campanam 
ut  moris  eft ,  12.  den.  Occurrit  ibid.  fol.  3  6.  &  42. 

G  l  og  g  a,  Idem  quod  Cloca ,  Campana.  Antiq.  Ful- 
denfes  lib.  1.  Tradit.  4 6.  Duo  tintinnabula  ,  una 
Glogga,  duo  fcrinia.  Lib.  2.  Tradit.  39.  Glocka  4. 
&  unum  tintinnabulum ,  &c.  Rhabanus  in  Epift.  ad 
Simeonenr  Mitto  vobis  unam  Gloggam,  &  unum  tin¬ 
tinnabulum.  Ita  etiam  Eigil  in  Vita  S.  Sturmii  Ab- 
bat.  Fuld.cap.  24. 

G  l  o  c  c  a  ,  in  Vita  S.  Wnebaldi  Abbatis  Heidenhe- 
menfis  cap.  2  5 .  Illa  Glocca  in  Ecclefia  fine  manibus 
hominum  ....fe  commovere  coepit. 

Cioccum,  in  VitaS.  Bonifacii  Archiep.  to.  1 . 
SS.  Junii  pag.  472. 

%  Clo c h  a, in  AdisS.  GolvenniMSS.&  apudLind-J 
wodum  Provinciali  Cantuar.  p.  1  2  3-.  Clocha  ban- 
ni ,  quae  pulfabatur  dum  Princeps  viros  nobiles 
ad  militaria  munera  convocabat ,  apud  D.  Brujfei 
to.  2.  deFeudorum  ufu  pag.  721. 

.  K  l  o  c  k  u  M,in  Vita  S.  Liobae  Abb.  c.  6 .  V  ide  Croce  ai 

Clocarium  ,  Cloccarium  ,  Gall.  Cloch  er  J 
Campanarium.  GlolTse  MSS.  T oral ,  fedes  vel  Clo¬ 
carium,  vel  longa  mappa.  Vita  Aldrici  Epifcopi  Ce- 
nomanenlis  num.  44.  In  profata  feniore  &  matre 
Ecclefia  Civitatis  duodecim  figna  ex  metallo  optime 
fundere,  &  firmare  ftuduit ,  quo  in  jam  dici  a  Eccle¬ 
fia  decenter  in  Clocariis  collocavit.  Ademarus  Caban. 
Ibidem  Clocarium  incoeptum  eft.  Gaufredus  Volien- 
fis  lib.  1 .  cap.  40.  Signa  Clocarii ,  clauftra ,  officina, 
....  igne  cremata  funt.  Adde  cap.  66.  Chron.  Do- 
lenfe  ann.  1210.  Cecidit  Clocarium  Dolenfe.  [  Ha¬ 
riulfus  in  Vita  S.  Angilberti  Abb.  inter  Ada  SS.1 
Benedid.  fec.  4.  part.  1 .  pag.  1 1 6.  Cloccaria  au¬ 
ro  parata  tria,  clocca  optima  quindecim ,  &c.]  Occur¬ 
rit  prceterea  non  femel  apud  Henricum  Knygh- 
ton.  in  Chron.  &  in  veteri  Charta  apud  Puricel- 
lum  in  Ambroliana  Bafilica  p.  668.  671.673. 
[  necnon  etiam  in  Chron.  MS.  Y therii  Monachi  S. 
Martialis  Lemovic.  ad  ann.  1214.  inter  Fragm. 
Hili.  Stephanotii  nollri  to.  t.  &  in  antiquo  Rege- 
llo  S.  Martialis  Lemovic.  an.  1222.] 

Clo  c  HERiUM,apud  Nangiumin  Chron.  an.128  3 . 
[.&  in  Charta  vifitationis  Monafterii  Caftrenlis 
an.  1  26  1 .  ex  Archivo  S.  VidorisMaflil.  ]Cloque- 
n«w,apud  Gariell.  in  Epifc.  Magalonenfib.  p.14  3 . 
Clocherii  Abbas,  Idem  qui  Cloquemannus , 
in  Charta  Ecclefiae  Anicienf.  ann.  1312.  Vide 
Abbas  Clocherii. 

f  Cloquerium  Ecclesiae  ,  apudEdm.  Mar-> 
ten. to.  i.Anecd.  coi.  783. 

3. CLOCA,  Vellis fpecies ,  quae  equitantium  & 
peregre  euntium  propria  fuit  :  iic  nuncupata 


7oi  CLO 

quia  forte  campanaj  aut  circuli ,  uti  apud  Grceeos 
Cyclas  ,  fpeciem  referebat ,  quae  in  fuperiori  par¬ 
te  flriflior,  in  ima  largior ,  circulum  quodammo¬ 
do  formabat ,  cujufmodi  Flandrcnfes  Domicellae, 
utuntur.  Anglictiamnum  Closke  pallium  vocant. 
Statuta  Hofpitalis  S.  Juliani,  in  Additamentis  ad 
Mattii.  Paris  pag.  16  4.  In  equitando  Cicca  rotunda 
competentis  longitudinis ,  capcllo  nigro  ,  freno ,  calca¬ 
ribus  ,  bolis ,  &  aliis  ornamentis  utuntur.  Statuta  Syn^ 
odalia  Guillelmi  Majoris Epifcopi  Andegav.  ann. 
1298.  Inhibitum  (  fuit )  ne  Abbates  ,  Monachi  t 
Priores ,  &  alii  Religiofi ,  qui  fe  eundum  inflit  ut  a  ma¬ 
jorum  cappas  claufas  de  panno  nigro  deferre  tenentur , 
houcias  &  Clochias  deferre  praf umerent ,  &c.  Occur¬ 
rit  ibi  rurfum.[Tcflamcntum  Pauli  Epifc.  Maffil. 
ann.  1 4 3  3 .  ex  Archivo  cjufd.  Eccl.  Item  legamus 
Clochtam  nefiram ,  tunicam  tufiram  raflacii  foder  at  am , 
&c. J  Charta  fundat.  Pdofpitalis  S.  Joannis  in  ci¬ 
vitate  Cowentriae  in  Angi.  tom.  2.  Monafl.Angl. 
pag-  4  3  o-  Sorores  velo  albo  utantur  cum  togis  &  man¬ 
tellis  talaribus ,  vel  Clochisclaufis ,  cum  proficifcuntur , 
quibus  etiam 3  ubicumque  fuerint  extra  domum  religiofe 
utantur.  Concilium  Londinenfe  ann.  1342.^11. 

2.  de  Clericis :  Epitogiis  ac  Clocis  farratis  uti . 

non  verentur.  Concilium  Andegavenfe  ann.  1 3  6"  5 . 
can.  2  0.  de  iifdem  :  Nec  clamydes  fixas  fuper  Imi- 
rieram ,  fed  claufas ,  largas ,  longas  &  honeflas ,  nec 
Clocas ,  fericatas  five  confutas  de  ferico  alterius  colo¬ 
ris  quam  fuerint  Cloca, ,  vel  mantcllus  ficu  cappa ,  de¬ 
ferant.  Cap.  1  9.  Rotundellos  appellavit  :ex  Gallico 
forte  Rondeanx.  Computum  Stephani  de  la  Fon- 
lainc  Argentarii  Regii  an.  1351.  Capite  des  Peu- 
r.es  &  Founurespour  le  Duc  dIOrleans.  Pourfourrer  2 . 
paires  de  rcbes  de  4.  garnemens  cbafcune  ,  &c.  Pour 
les  2.  furcos de  chacune  robe  z.fourrures  de  menuvair 
tenant  chacune  240 .ventres ,  manches  5 o.  cbaperon 
100 .  &  la  Cloche  280.  Infra :  Pour  feurrer  fa  ro¬ 
be  de  Noel ,  &c.  Pour  les  deux  furcos  deux  fourrures 
de  mena  ver  ,  tenant  chacune  240.  venires ,  pour  man¬ 
ches  50.  pour  lechaperon  100.  &  pour  la  Cloche  306. 
Alibi :  Une  livi  e  d’or  de  Chippre  en  canet  pour  faire 
r ubans  aux  Cloches  de  Noffeigneurs.  Ibidem  :  Pour  8  • 
letices  a  povrfiller  les  Cloches  dlicelles  robes.  Compu¬ 
tum  incipiens  28.  Aug.  1350.  Pour  tondre  deux 
marbres  bruns  de  S aint  Orner ,  pour  faire  Cloches  d  che- 
vaucher  aufdites  Damoifelles.  Vide  Rojuntlellus. 

CLOCERIUM  ,  Dimidius  denarias.  Ugutioni. 

1 .  CLOCHA  ,  Campana.  Vide  in  Cloca  2. 

2.  CLOCHA,Clochia,  Vellis  genus.  Vide  Cloca  3. 

f  CLOCP1ER IUM.  Vide  in  Cloca  3 . 

f  CLOCHONTI,  Pulfans  .Clochot.  Pulfat.  Vi¬ 
de  Pulfare  figna,  campanas. 

CLOCIRE.  Alexander  Iatrofophifla  lib.  1.  Paflion. 
c.  1  o  2.  de  lignis Hydropifis :  Afckiiem  ergo  fcias 
cum  venter  repletus  humoribus  ,  quaji  in  utre  aliquo 
hucillucquc  commoto  Clociendo  decurrit.  Ubi  Glolfae 
MSS.  Cicco ,  clocis ,  verbum  factitiam  :  clocit  caiim 
venter  in  afehite  ,  id  cft  ,  fanat  ficut  aqua  in  utre.  Ve¬ 
tus  Epigramma  lib.  4.  Epigram.  veter. 

Percutit  &  frangit  vas ,  vinum  defluit ,  anfi 
Stritta  fuit  ,glut  glut  murmurat  unda  fonans. 
CLOCQU  EM  ANI,  Pulfatores  Campanarum.  Vi¬ 
de  in  Cloca  2 . 

%  CLO  DE  ,  Clam ,  occulte.  Papias  MS. 

^  CLODELLUM,  in  Chartis  Dumtenfibus  efl  Pra¬ 
tulum  claufum  aut  etiamquilibet  parvus  fundus 
fepibus  vel  muris  claufus.  Codex  cenfualis  Calo- 
montis.  Item  unum  Clodelltm  prati  Jitum ,  &c: 

«j  CLODIC1UM ,  idem  quod  Claufum  ,  Ager  fepi¬ 
bus  vel  muris  claufus.  Donatio  anni  1  2  05.  apud 


CLO  702 

Lobinellumtom.  2.Hifl.  Britan.  coi.  389.  Dono 
iterum  totum  Clodicitm  meum  dellarbaftre  ,  &  totum 
Clodtcium  meum  de  Hero  infula ,  quod  vocatur  Clodi- 
cium  domina,  Gelofe,  &  terras  qua  dicuntur  les  1(1  e  as 
dicto  Clodicio  proximas. 

f  CLO  DIS.  Vide  Clodus. 

CLOD1T.  Papias  :  Clodit,  fabricat ,  excutit. 

CLODUS  ,  pro  Claudus ,  in  Edi&o  Rotharis  Regis 
Longobardor.  tit.  121.  §.  1 9.  ubiLexLongobard. 
lib.  1 .  tit.  6.  §.  6.  Claudus  praefert.  [  Murator,  ex 
MS.  Cathedralis Mutin. legit  Clodis.]  Noftriolim 
Cios  ,  hac  notione  efferebant. 

CLODW1TH.  Charta Henrici  I.  Regis  Angi.  tom. 

1 .  Monadici  pag.  133.  Retineo  etiam  in  dominio  meo 
meas  domos  villa , . . .  &  habeant  focam  ,  facam ,  & 
tol  &  theam  ,  &  infangenetbef  &  gritbbrith  &  bam- 
focne ,  &  Clodwith ,  drfortall ,  &c. 

CLOEA,  Crates,  Gall.  Claie,  alias Cloie.  Vide  in 
Clcia. 

CLOERIA.  Libertates  MSS.  Villae  S.  Defiderii  in 
Campania  an.  1228.  Retinuimus  autem  nobis  infra 
leucam  b  annat  am  furnos,  molendina ,  halas ,  Cloerias  , 
&  flaulos ,  &  hac  bannalia  erunt  domino ,  nec  aliquis 
pr  ater  quam  nos  infra  leucam  b  annat  am  furnos  ,  mo¬ 
lendina ,  Cloerias ,  halas  habere  poterit ,  exceptis  Cloe- 
riis  qua  tempore  lirer  arum  iflarum  infra  leucam  b  an¬ 
nat  am  confetta  erant.  Ubi  Cloeria  videtur  fumi  pro 
Clauferia ,  feu  loco  claufo. 

CLOES ,  Pluvia ,  vel  navigium  ,  in  GlolT.  Ifid.  Folles , 
vel  pluvia ,  apud  Papiam  ,  &  Ugutionem.  [  Con- 
flantienfis ,  Clues ,  Folles  ,  pluvia.  Monflra  haec 
funt ,  inquitGroevius  ,  quae  ego  non  domo.] 
CLOGG1S  Stanni  ,  Mafla  flanni  fc  didla  ,  nifi 
fallor  ,  quod  ad  inflar  Clogga  vel  clocca  feu  cam- 
panulae  fit  exterius  efformata. Charta Elenrici  VI. 
Angi.  Regis  pro  Olivero  Batirfby  Armigero:  Li¬ 
centiam  dedimus  prafetto  Olivero  ,  quod. . .  quingentas 
pecias  five  Clogges  fiav.ni . . .  abfque  c  efl  ama . . .  ducere 
&  c  artare  valeat.  Vide  Cloca  2. 

CLOIA ,  Crates.  Vide  in  Cteia. 

CLOPPUS  ,  xwAc'?  in  GlolT.  Lat.  Graec.  [  ex  kwa «V??, 
inquit  Martinius.  ]  Hinc  noftri  Cl opiner ,  proC/^«- 
dicare.  Lex  Alamannorum  ex  Cod.  Corbionenfi 
apud  Baluzium  cap.  6  5 .  §.  3  i.df  quis  alium  inge- 
nucnlo  placaverit  ,  ita  ut  Cloppus  permaneat ,  &c. 
Editus  Claudus  habet.  Capitulare  de  Villis  c.  2  3  . 
Et  habeant  ( Judices  in  unaquaque  villa  )  quando 
fervierint  ad  canes  dandum,  boves  Cloppos ,  non  lan¬ 
guidos  ,  &  vaccas ,  five  caballos  non  fcabiofos  t  aut 
alia  pecora  non  languida :  ubi  legendum  ,  non  clcp- 
pos.  Philippus  Mouskes  in  Carolo  Magno  : 

Et  h  commanda  que  tout  cel 
Nc  franc  ,  ne  fierf,  ne  bon ,  ne  vil , 

Ne  Clop ,  ne  rous ,  ne  blanc,  ne  noir , 

Oui  vourroient  d  Ais  manoir , 

De  tous  ufages  fufem  frans , 

Joannes  Le  Gcgue  in  Hifloria  MS.  Principum  dt 
Deois  in  Biturigibus:  De  fon  efpee  tellsmenr le  frap- 
pa  ou  pie  devers  le  talon  ,  que  tout  h  temps  de  fa  vir 
en  va  clocher  ,  &  pour  ce  fufl  appelle  le  Cloup  dt 
Chauvigni. 

^  CLOQUA,  Campana.  Vide  Cloca  2. 

f  CLOQUEARE Crystallinum,  Madula  cryflalli 
ad  inflar  turriculae ,  Gall.  Clocher,  efformata.  Pro- 
ceiTus  venerab.  Mariae  de  Malliaco  to.  3 .  SS.  Mar¬ 
tii  p.  7  5  5 .  Duos  dentes  fibi  contulit  &  donavit  una 
cum  Cloquearibus  cryflallinu,  ad  faciendum  unum  vaf- 
culum  pro  dentibus  pradictis  honorifice  reponendis.  . 

f  CLOQIJEMANNU S,  Pulfator  campanarum.  V i- 
de  Cloca  2. 


703  CLO 

%  i.  CLOQUERIUM ,  Carnpanile.  Vide  in  Cloca  2, 
2. CLOQUERIUM,  Cochlear ,  ut  puto.  Stattita 
Monafterii  Lirin.  MSS.  ann.  1453.  Item  tenetur 
providere  coquina  parafidibus ,  pifforiis  ,  grafeleds  & 
Cloqucriis  tam  magnis  quam  parvis ,  ollis ,  &c. 

CLO  RES ,  let avi/acx;.  GloiT.  Lat.  Graec.  fjapix 
ventus. 

^  CLOSARIUS,  ab  antiquo  Gallico  Clofier,  Cuftos. 
Chartam  Tetbaldi  Comitis  Blefenfis  in  Chartu¬ 
lario  Dunenfi  fubfcribunt  poft  alios ,  iVtllelmus 
de  Coldreto ,  Lotberius  famulus deCamartio,  Albericus 
Clofarius. 

%  CLOSELLUS,  f.  Agellus claufus  fepibus  vel  mu¬ 
ris.  Vide  locum  in  Salorgia. 

CLOSTRUM ,  Clauftrum ,  KAuSpcv,  in GIolT.  Graec. 
Lat.  Ibidem ,  fcXeiJWo/c? ,  Cloftrarius. 

f  CLOSTURA ,  Septum,  Gall.  Cloture.  Charta Ro- 
berti  Rotomag.  Archiep.  in  Hift.  Harcur.  to.  4. 
pag.  1386.  Itaque  confirmamus  eis  in  prini 0  locum  & 
fejjionem  ipfius  Coenobii. . .  omnem  terram  circa  nemus , 
Jicut  Clcftura  protenfa  cft.  Similia  habes  ad  calcem 
ejufdem  tomi  in  Charta  Nicolai  d’ Eftouteville  pro 
AbbatiaS.  Mariae  de  Valemont. 

^1  CLOSUM,  Closus  ,  Gall.  Cios .  Locus  fepibus  vel 
muris  claufus.  Litterae  Vicarii  Archiepifcopi  Ro¬ 
tomag.  in  Tabulario  Calenfi  p.  190.au.  1206. 
Recipiant  de  catero ....  tertiam  partem  unius  donarii 
de  fuo  Clofo.  Charta  Richardi  Regis  Angliae  pro 
Abbatia  de  Bono-portu  in  Hift.  Fiarcur.  tom.  4. 
p.  1 414.  Dedimus  etiam  omnes  vineas  ,  quas  habeba¬ 
mus  apud  Guanerem  cum  pertinendis  fuis  &  totum  Cio - 
fum  de  Lere  cum  fuis  pertinendis.  Enumeratio  red¬ 
dituum  Ecclefiae  Nobiliac.  apud  Stephanotium 
Tom.  3  .  Antiquit.  Piftav.  MSS.  Clofus ,  ubi  vinea 
folebant  coli ,  proprie  cft  Abbatis.  Pluries  occurrit  in 
Regefto  8  7.  Chartophylacii Regii.  Vide  Claufum. 

^  CLOTHESAKKES ,  Species  panni  feu  telae  ru¬ 
dioris,  Anglis  enim  Sack^-clotb  eft  Saccus  feu  ci¬ 
licium  textum.  Charta  Richardi  II. Regis  Angi, 
an.  1  393 .  apudRymer.  to.  7<p.  745.  pro  Duce 
Britanniae  :  xv.  ulnas  de  blanketo  ,  xv.  ulnas  denigro , 
"xvi.  fellas ,  x.  Clotbefakftcs ,  duo  paria  cof rarum. 

CLOYPHA ,  Tegmen  capitis.  Vide  Cuphia  lin.  Hoc 
porro  tegumento. 

f  CLOYSIO.  Vide  Claufio . 

CLU  ARIUM  ,  Locus  ubi  ferrantur  equi ,  a  clavis , 
quos  Galli  Clous  vocant.  Hiltoria  Fundationis 
Prioratus  Wellebecenfis  in  agro  Nothingamenli 
inAnglia.  to.  2.  Monadici  A nglic.  pag.  5  98.7V- 
w.it  duas  carucatas  terra  de  Dcmino  Rege  in  Capite 
pro  tali  fervido ;  deferendo  palefridum  Domini  Regis 
fuper  quatuor  pedes  de  Cluario  Domini  Regis  ,  quo- 
tiefciimque  ad  maneriim  futim  de  Alaunsfeld  jacuerit: 
&  fi  inditu  det  palefridum  Domini  Regis ,  dabit  ei  pa¬ 
lefridum  quatuor  mare  arum.  Ubi  inclaudare>  eft  no- 
ftrum  Enclouer.  Species  porro  Sergenteria  hifce 
verbis  deferibitur. 

CLUBUM ,  Graecis  Recentioribus  xXofec&xXssCc?, 
Cavea  ,  carcerchlatratus.  AdaSS.  Februarii  tom. 
2.  pag.  772.  in  VitaS.  Auxentii  Archimandritae 
exGentiano:  ffufflt  eis  adifte are  Club um  extra  cel- 
lamfmquo  edam  fuit  inclufus.  Flenfchenius  habet: 
fjufftt  eis  adifte  are  parvam  cellam  &  feram  extrinfc- 
cus  apponi  cella ,  in  qua  edam  fuit  inclufus.  Graecum 
eft :  txtteuiriv  uuroic  xtXXlov  olxod c/aria-oti  /amaov  ,  net  1 
xXcvCov  efjaBi v  Tb  xeXX<«  ,  ev  J  ^  d.7rtxXei<rSn.  Flinc  pa¬ 
tet  Graeco  magis  congruere  verlionem  Gentiani. 
Iterum  legitur  vox  xXcu£c?  procellula  in  ead.  V ita. 
CLUEO.  ANCUS.  Vide  poft  Cluere. 

4  CLUEDE ,  f.  quoddam  pondus.  Codex  MS.  con- 


CLO  704 

fuetudinum  Eccleftoe  Colonienfis  e  Bibi.  Cathe- 
dralis  Atrebat.  Ad  lumen  dormitorii  xxix.  Cluede 
fepi  ,  id  eft  ,  febi. 

CLUENCUS.  Vide  Clue clancus  po ft.  Cluere. 
CLUERE  >  Pollere  ,  excellere ,  vigere ,  protegere ,  Pa¬ 
piae.  Zixylanes  EpifcopUs  Toletanus  in  Vita  S. 
Ildefonfi  Epifeopi  Tolet.  Cujus  fatim  virtus  enu¬ 
cleata  Cluens  in  fede  Romulea  refulfit.  Epitaphium 
Aligcrni  Abb.  Calin. 

Nativa  bonitate  Cluens  fummus  &  inclitus  orbi. 
Dudo  in  Praefat.  ad  A&aNorm. 

Jftuft  bonitate  Cluens  &  pietate. 

Occurrit  apud  veteres  Scriptores  non  femel.  [Gla¬ 
ber  Rodulphus  Hillor.  lib.  3.  apud  Duchefnium 
to.  4.  Hift.  Franc.  pag.  29.  Jj)uod  ( Monafterium 
Cluniacum  )  ex  fitu  ejufdem  loci  adclivo  atque  hu¬ 
militate  f  r litum  eft  nomen :  vel  etiam  quod  aptius  illi 
congruit  'a  Cluendo  ditium ,  quoniam  Cluere  crefcere 
dicimus.  ] 

Cluis.  Gloftkr.  Arabico-Lat. Cluis,  nobilis.  Pane¬ 
gyricus  Berengarii  Augufti  ; 

Stoicus  hic  nofter ,  Cluibus  quia  pollet  Athenis. 
Vita  S.  Gudilae  Virg.  n.  21  .Ut  decebat  per fonam 
Clueniijftma  propaginis. 

Cluentia.  Jonas  in  Praefat  ad  V itam  S.  Colurn- 
bani :  Seu  plerorumque ,  quos  Cluenda  memorabiles 
reddit.  Et  infra  :  Cluant  alii  fi  dignum  imitatione 
quid  gejferint. 

Clu  vior.  Nobilior  ,  Ifidoro  &  Papiae. 
PRjECLUis,  Incljtus ,  valde  gloriofus ,  eidem  Ifido¬ 
ro.  Aliae  Gloflae  :  Praclues ,  pranobiles.  Pracluibus , 
honeftts.  Martianus  Capella  lib.  1. 

Paret  Pracluibus  libens  profatis . 

Dudo  lib.  3.,  de  Morib.  Normannor»  Richardus 
juvenis  Prae  luis.  Utitur  etiam  Thiotfridus  lib.  2. 
cap. 

Clveclancus,  Gloriofus,  famofus.  Vox  com- 
pofita  ex  Cluo  &  Klang  Germanico  ,  fonitus  ,fonust 
clangor  :  Cujus  gloria  &  laus  per  hominum  ora 
cum  fonitu  volitat.  Fortunatus  lib.  6.carm.  12. 
Nunc  cape  parva  cate, & pollens  Clueclance  Dynami 
Clare  decore  tuo ,  clare  favore  meo. 

Quae  quidem  vox  reftituenda  etiam  videtur  lib. 
6.  carm.  22. 

Promptus  in  effectu  Sigoalde  benigne  Cluence. 
Hodie  edit.  Clienta:  tametfi  non  diffiteor  Clien-> 
ta  veteres,  atque  adeo  ipfumSidonium  dixifle  pro 
Cliente.  Vide  Savaronem  ad  lib.  2.  ejufdem  Sido¬ 
nii  Epift.  2. 

CLUES.  Vide  Cloes . 

CLUIS.  Vide  in  Cluere. 

^  CLUISELLUM ,  Agellus  claufus  in  quibufdam 
Inftrumentis  Dumbenfibus.  Vid eClodellum. 
CLUNA  ,  Simia.  Feftus :  Clunas,  Simias  a  cluni¬ 
bus  tritis  dilias  exiftimant.  Adjeftive  fumit  Faber 
in  Thefauro,  Clunas  fimias}&c.  at  fecus alii.  Vide 
Clura. 

CLUNABULUM  ,  [  Clunaclum  ,  Clunaculum.  ] 
Papias ,  ex  Ifidoro :  Clunabulum ,  ditium  quod  lige¬ 
tur  ad  clunem ,  id  eft ,  pugio.  Eft  enim  parvus  gladius 
lateri  adharens ,  vel  fpata.  GlolT.  ^Elfrici  Saxoni- 
cura:  Pugio ,  vel  Clunabulum ,  ptae-p  li Septe ,  vel 
hypepex.  [  Feftus :  Clunaclum ,  Cultrum  fanguina- 
rium  dittum  ,  vel  quod  clunes  hoftiarum  dividit ,  vel 
quia  ad  clunes  dependet.  Gellius  eadem  notione 
ufurpat  Clunaculum.  Vide  Cluniculum.  Graeci  re- 
centiores  appellant  'arapajuwp/ot'.  J 
CLUNAGITARE.  Catholicon  Armoricum:  Lae - 
z.aff,  Gall.  Clunagiter  ,  Lat.  Clunagitare.  [Arraori- 
cis  Lae7.aff  eft  Relinquere,  dimittere.  ] 

«g  CLUNAR, 


7o  5  CLU 

<J[  CLUNAR ,  'KpiQw;  >\i7ru(>ov.  Gloir.  tat.  Gr.  Hordei 
corticula.  Fefto ,  Clum&  ,  Folliculi  ordei. 

CLUNI  ACENSiS  Moneta.  Vide  Moneta  Fu¬ 
ronum. 

CLUNICULUM,  Eniis  ,  Spatha  ,  fplendona',  quod 
pendeat  a  clune ,  vel  quod  defendat.  Et  Cluniculum 
etiam  dicitur  foramen  quod  fit  in  camijits  feminarum 
circa  inguina  ,  vel  generaliter  quod  fit  in  pannis  earum 
circa  latus.  Ugutio  ,  a  quo  haufit  Joannes  de  Ja- 

‘  nua.  Clunaculum  habet  Fetius,  [  mihi  Clunaclum , 
ut  in  Clunabulum.  Ifid.  GlofT.  Sica  ,  Cluniculus , 
mach&ra ,  fplendona.] 

CLUNIFRAGIUM.  Gariopontus  lib.  i.  cap.  i  z. 
de  Melancholia  :  Et  fit  ex  veneni  potu ,  vel  canis  ra¬ 
bidi  morfu  ,  vel  ex  frequenti  Clunif 'ragiorum  feu  cali¬ 
dorum  antidotorum  acceptione. 

^  CLUPEUM.  Vide  Clypeus. 

^[CLURA,  Simia  qiu  cum  cauda  efl.  Vetus  GlolF. 
San-German.MS.  n.  5  o  i  .Ex  pa,  Cauda  carens 
deducit  Faber  ,  apud  quemGlolF.  vet.  Clura,  l - 
6 axe?.  Cluria ,  x-y ao7r*'0»xo« .  Supplem. Antiquarii :  Clu¬ 
ra  ,  xepximiQmios  ,  'srtQwioe ,  Simia. 

1.  CLUSA  ,  Idem  quod  Claufura  ,  Angutlus  mon¬ 
tium  aditus.  Charta  Aitlulfi  Regis  Longobard. 
an.  75  3.  apudUghellum  to.  z.  pag.  1  o  7 .Inqui- 
bufibet  locis  &  civitatibus  feu  Clujis  regni  noflri. 
Eginhart.  an.  817.  Omnes  aditus ,  id  efi ,  Clufas , 
quibus  in  Italiam  intratur ,  impojitis  firmavit  pr&fidiis. 
Luitprandus  lib.  1.  cap.  z.  JfJuibufdam  namque  dif¬ 
ficillimis  feparata  (  Hungaria)  a  nobis  erat  interpo- 
Jitionibus ,  quas  Clufas  nominat  vulgus.  Eadem  habet 
cap.  5.  ut  <Sc  Adelbodus  Trajedenfis  Epifc.  de 
Geltis  S.Henrici  Imp.  p. 459. Lambertus  Schaf- 
nab.  ann.  1077.  Omnes  vias ,  omnefque  aditus ,  qui 
ad  Italiam  mittunt ,  quos  vulgato  nomine  Clufas  vo¬ 
cant,  appojttis  cufiodibus  anticipajfe ,  &c.  Chron.  Hil- 
desheimenfean.  1133.  Cum  ad  locum  quendam per- 
vemffet,  qui  propter  Jitus  angufiiam  Cius ,  quaji  pra- 
clufus  vocatur :  quippe  ex  una  parte  exceljijjimo  monte 
adjacente  ,  ex  altera  parte  profundifjimo  flumine  cur¬ 
rente  ,  via  in  medio  4.  feu  5 .  itiner  antium  Jimul  fpa- 
tio  patente.  Ditmarus  lib.  6.  Montem  Clujis  fuperpo - 
Jitum  occupabat.  Superetl  etiamnum  cattrum  Clu- 
f&  nomine  in  prseruptis  &  altis  Rhodano  immi¬ 
nentibus  taxis  potitum  ,  de  quoHitloria  Epifco- 
por.  Autifiod.  cap.  54.  &  Rhellicanus  ad  Csefaris 
lib.  i .  de  Bello-Gall.  illud  idem  quod  Ennodius 
Clufuras  vocat.'  Utuntur  praeterea  hac  voce  Nico¬ 
laus  I.  PP.  Ep.  zy.  Anatlatius  in  Stephano  III. 
PP.  p.  84.  26.  Annales  Francor.  an.  7  5  5 . 77  3 . 
Fredegarius ,  Hincmar.  Opufc.  9.  cap.  6.  Arnol- 
dus  Lubec.  lib.  7.  cap.  20.  Edit.  Lindenbrogii , 
Rolandinus  in  Chron.  lib.  4.  cap.  1 3 .  Milo  in  V i- 
taS.  Amandi  Epifc.  Trajed.  num.  6.  Metropol. 
Salitburgenfis  to.  z.  pag.  208.  Chron.  Petri  IV. 
Reg.  Arag.  lib.  3  .  cap.  22.  &C. 

Non  folum  angutli  montium  aditus  olim  didae 
funt  Clufa  ,  fed  quandoque  etiam  munitiones  & 
folTae  quibus  caftra  circumdabantur  aliaque  loca 
opportuna.  Id  conjicere  eft  ex  Anaftalio  &  aliis 
sevi  medii  Scriptoribus ;  ait  ille  locis  indicatis : 
Subito  aperiens  Clufas  fuper  eos  diluculo  cum  plurimis 
exercitibus  irruit . . .  Ipji  vero  Franci  introeuntes  Clu¬ 
fas  cunctum  fojfatum  Longobardorum  .  .  .  abfiulerunt. 
Quare  fubfcribimus  Pithoeo  Subfeciv.  lib.  1.  cap. 
14.  dicenti :  Imperatores  Romani  habuerunt  in  limi¬ 
tibus  ra  qua  ipji  Clufuras  appellant.  Pofie- 

r  iorum  temporum  Scriptores  ,  ut  Luitprandus ,  Ado , 
Sigebertus ,  c  at  eri  que  fere  ejus  ordinis ,  Claufas ,  Clufas 
&  Inter pojitiones  vocant.  Id  quidem  ab  Hadriano 
Tom.  II. 


CLU  706 

inftitutum  videtur, de  quo  ^Blius Spartianus  fle 
feribit:  Per  ea  tempora  &  alias  frequnter  in  pluri¬ 
mis  locis  in  quibus  Barbari  non  fluminibus ,  fed  limiti « 
bus  dividuntur ,  flipitibus  magnis  in  modum  muralis  fc - 
pis  funditus  j altis  atque  connexis ,  Barbaros  feparavit. 
Ha  Clufa  propugnaculis  quibufdam  munita  fuerunt  , 
qua  Caftra  &  Caftella  dicuntur  ,  unde  &  Caftellanus 
miles  alicubi  nuncupatur.  VideMartinium  in  voce 
Clufura. 

Clausa  ,  in  Chronico  Franc.  edito  aLambecio 
lib.  2 .  Commentar,  de  Biblioth.  Caefarea  p.  3  7  a . 

f  2. CLUSA,  Agger ,  quo  concluduntur  aquae, GalI» 
Eclufe.  Charta  an.  1171.  inter  Inftrumenta  to.  4. 
Gall.  Chrift.  coi.  21.  Eo  quoque  tenore  &  fub  ea  con¬ 
ditione  conceffa  efi  f  ratribus  Cifterctenjibiis  ipfa  poffefjio> 
ut  ..  .  neque  pifcationem  habeant  aque  ;  fed  ipfam 
aquam  ,  Ji  voluerint ,  per  domum  vel  circa  eam  diver¬ 
tant  ,Jine  aliqua  tamen  elevatione  alicujus  Clufe  ,  vel 
quolibet  aque  retinaculo.  Vide  Exclufa. 

Cluxa,  Eadem  notione.  Chron.  Mutinenfe  ad 
an.  1315.  apud  Murator,  to.  1  1 .  coi.  1 1  o.  Mer - 
los  pontis  de  Reno ,  ac  ipfum  pontem  in  tribus  locis 
frangendo  nec  non  Cluxam  Reni  qua  aqua  labitur  ad 
civitatem. 

f  Clusa,  Pifcaria ,  feu  locus  in  fluvio  ubi  pilees 
concluduntur.  Charta Girberti  pro  Rotardo  Ab- 
bat.  apudStephanotium  to.  3  .  Antiquit.  Pidav. 
MSS.  pag.  328.  Et  in  fluvium  Vienna  cedimus  tibi 
unam  Clufam  vel  pifc  at  oriam  cum  omnibus  myfieriis  d 
fe  pertinentibus. 

f  3 . CLUSA  ,  Cellula  in  qua  degit  Monachus  inclu- 
fus ,  Gall.  Reclus.  Georg.  Chriltian.  to.  x  .  Rerum 
Mogunt.  pag.  1  2  3  .  &  124.  ex  Chronico  Mariani: 
In  Monafieno  autem  erat  Paternus  nomine  ,  Mona¬ 
chus  S cotus  multifque  annis  inclufus . . .  in  fua  Clufa 
ambiens  martyrium ,  combuftus  efi  . ..  folutus  de  Clufas 
in  Fulda  ad  Moguntiam  veni.  Vide  Clu forium  poffc 
Inclujt. 

CLUSARES  Anguli,  apud  Hygenum  de  Limi¬ 
tibus.  Latera  Cluf aria  portio  qnadrata  Clufiris  apud 
eumdem.  Et  cardinis  omnes  lapides  in  frontibus  tn- 
feribamus  :  reliquos  m  lateribus  Cluftribus.  Omnes 
enim  centuria  Jingulos  angulos  habent  Cluf  ires.  Id  efl , 
qui  centurias  eludunt. 

%  CLU  S  AR1U S ,  Exador  portorii, qui  ad  clufam  feu 
ad  aditum  fedet  ut  vedigala  tranfeuntibus  acci¬ 
piat.  Locum  vide  in  Pontonarius  poli  Pontaticum. 

CLUSELLA,  Arx,  caftellulum  in  clufis  aedificatum. 
Statutum  Raimundi  Comitis  Tolofse  an.  1223. 
contra  Albigenfes  :  Et  omnes  cabana fufpebla  d  com¬ 
muni  cafirorum  habitatione  remota ,  &fpelunca  infor- 
ciata  ,  &ClufelU  in  locis  fufpettis  &  diffamatis  de¬ 
fruantur  ,  vel  obturentur. 

CLUSIATICUM  ,  Tributum  quod  penditur  a  clu¬ 
fas  tranfeuntibus.  Charta  Otton.  III.  Imp.  ann. 
998.  in  Bibi.  Sebufiana  :  Has  igitur  fupr  adiit  as  val¬ 
les  cum  CLuJiatico  ,  quod  folummodo  exigitur  de  valle 
S aturiana  concedimus.  Occurrit  ibi  non  femel. 

^1  CLUSINARIA,  Virgo  Deo  facra  reclufa  ,  Gall. 
Reclufe ,  quee  fegrex  ab  hominibus  in  clufa  vivit. 
Ada  SS.  April.  to.  2.  p.  7  24.  A.  de  S.  Wernhero  : 
Catharina  de  EbrenTrevirenJis  dtcecejis  virgo  &  Clu - 
Jinaria  in  clufa  B.  M.  Virginis. 

CLUSOR,  J>)ui  gemmas  auro  concludit ,  in  G loliis 
Arabico  Lat.  Andreas  Mon.  lib.  2.  Vitse  S.  Otto- 
nis  Epifcop.  Bamberg.  cap.  4 6.  Additque  defio 
auri  quantitatem  &  gemmas  \  (J  Clu  for  em  conducens , 
injtgne  300.  argenti  marcas  valiturum  ,  ad  honorem 
&  utilitatem  Ecclejlt  fabricatus  efi.  Vide  Inclujor. 

ClusorStataeuus  apud  Sidonium  1.  8.  Ep.  6, 

Yy 


707  CLU 

ui  feras  caffibus  includit:  verbum  venatorum  , 
e  quo  Savaro  ad  eurndem  Sidon, 
f  ClusoriaArs,  Quae  gemmas  auro  concludit. 
Tangmarus  inVita  Bernwardi  apud  Mabijlon. 
in  Adis  SS.  Benedid.  fec.  6.  part.  i .  pag.  203. 
Fabrili  quoque  fcientia&  arte  Cluforia  omnique  ftru- 
Itura  mirifice  excelluit.  Ibid.  p.  205.  Picturam  vero 
&  fabrilem  atque  Cluforiam  artem ,  &  quidquid  ele¬ 
gantius  in  hujufinodi  arte  excogitari ,  vel  ab  aliquo  in- 
veftigari  poterat  ,  numquam  negleltum  patiebatur. 
CLUSO  RIA ,  Clusuria,  Idem  quod  Clufa. Novella 
Theodofii  de  Ambitu  ,15-  Quemadmodum  fe  mi¬ 
litum  numerus  habet  ,  Cafirorumque  ac  Cluforiarum 
cura  procedat.  MSS.  habent.  Lufuriarum.fi quod  re¬ 
tinendum  eft.  Sunt  autem  Luforia naves  armatae , 
quas  in  Danubio,  Rheno aliifque  fluminibus  con¬ 
finiorum  ditionis  fuce  habebant  Imperatores,  ad 
coercendas  Barbarorum  incurflones.  Luforiarum 
cum  Clufis  nihil  eft  commune.  ] 

1.  CLUSOR1UM,  Operculum  ,  feu  quod  vas  ali¬ 
quod  claudit ,  in  Vita  S.  Lupicini  Abbat.  Juren- 
fis  num.  2. 

2.  CLUSORIUM ,  Idem  quod  Inciti  forium,  [feu  Clu¬ 
fa  tertia  notione.  ]  Vide  in  voce  Incluji. 

H  CLUSTELLUM  ,  Corollarium  ,  fequela.  Bonifa- 
cius  Mart.  Ep.  74.  ex  Hierolexico  Macri :  Et  bre¬ 
viter  Clujlella  cuncta  concluduntur.  Frufira  de  fide 
Catholica  inaniter  gloriatur ,  qui  dogma  &  regulam  S. 
Petri  non  tefiatur.  Pontificale  MS.  Gemeticenfe 
annorum  circiter  700.  in  Oratione fupra  Poeni- 
tentes  :  Et  pratentorum  Clujlella  criminum  confringe. 
CLUSTRUM,  KXt/V»p ,  in  GloflT.  Graec.  Lat. 
CLUSURA  ,  Idem  quod  Claufura  ,  feptum ,  in  Lege 
Wifigoth.  lib.  8.  tit.  3 .  §.  14.  tit.  4.  §.  29. 
Clusura,  eft  etiam  idem  quod  Claufura ,  angu- 
ftus  montis  meatus.  Vide  in  hoc  verbo. 

11  CLUTUS  ,  Nobilis  inclytus  ,  praeftans.  Feftus : 
C lutum ,Gr aci  xXvtov  dicunt.Unde  accepta  prapofitione 
fit  Inclutus.  Eft  a  Cluere  :  quod  vide  fuo  loco. 

11  CLUXA  Vide  Clufa  z. 

H  CLYDA  ,  Crates,  Gall.  Claie.  Vide  in  Cleia . 

H  CLYPEARE,  Quali  clypeo  protegere,  defendere. 
A&a  SS.  Maii  to.7.  p.  794. A.  de  S.Torpete  -.Loca 
ipjius  B aroma  ibi  in  procinctu  exiftentia  >  qua  fub  confi¬ 
dentia  defenfionis ....  valebant  Clypeari  &  in  tuto  re- 
quiefeere.  Abbo  de  obfidione  Lutetiae  a  Normann. 

Unius  hinc  jaculum  tranfmittitur  os  in  apertum  : 

Quem  fubito  conans  aliusClypeare  migrantem , 

Nempe  cibum gujl at  primus  quem  repferat  ore. 
CLYPEATURA ,[  Armatura  clypei.  ]  Vid e  Heere- 
fichild  ,  lin.  Herefchil ,  ut  habet  Ky  liantis ,  &c. 
CLYPEOCENTRUS  ,  apud  Anonymum  de  rebus 
bellicis ,  fubjecftum  Notitiae  Imperii ,  eft  Parma  , 
feu  Modicus  clypeus ,  fixoriis  minutis  ad  foliditatem 
fui  diligenter  munitus ,  qui  in  fronte  tichoclifri  oppoji- 
tus ,  vel  in  temone  fufpenfus ,  munit  inferius  latitantes  ab 
impetu  cominus  venientium.  Figura  ibi  defcribitur. 
CLYPEUS ,  Cly peum  ,  Armorum  infigne  ,  quod 
in  eo  depingi  folebat.  Glolf.  Lat.  MS.  Clypeum , 
ibi  imagines  proponuntur.  Ita  porro  neutro  genere 
vocem  hanc  interdum  etfferre  Grammaticos  ob- 
fervat  Pollio  in  Claudio.  Caper  :  Clupeum,  Imago , 
Clypeus ,  K0777 ?.  [  Vet.  Gloflar.  San-German.  MS. 
num.  501.  Clipeus,  Imago  rotunda,  in  qua  folum 
caput  pingitur.  ]  Olim  vero  in  Clypeis  eorum ,  quo¬ 
rum  edent ,  vel  etiam  avorum,  imagines  effingi 
folitas,  colligitur  paflim  ex  veteribus  Scriptori¬ 
bus,  Tito  Livio  lib.  5.  Hiftor.  Plinio  lib.  3  5. 
*;ap.  2.  Silio  Italico  lib.  1  7.  &  aliis :  qui  quidem 
•Clypei,  liquidem  in  templis  appenderentur,  au- 


CLY  70  8 

rei  ut  plurimum  erant,  quod  de  Lucii  &  Caii 
Caefaris  Clypeis  obfervat  Xiphilinus  ex  Dione,  Sc 
autftor  Panegyrici  Conftantino  didi,  de  ipfiufmet 
Augufti  fcuto ,  fub  finem  :  Merito  igitur  tibi ,  Con- 
fiantme ,  &  nuper  Senatus  jignum  Dei  dedit ,  &  paulo 
ante  Italia  fcutum  &  coronam  cunila  aurea  dedica¬ 
runt  ,  ut  confcientu  debitum  aliqua  ex  parte  revela¬ 
rent.  Debetur  enim  &  divinitati  Jimulachrum  aureum  j 
&  virtuti  fcutum ,  &  corona  pietati.  Atque  in  Cly- 
peorum  ejufmodi  dedicationibus  epulas  datas  ci¬ 
vibus  docent  inferiptiones  aliquot  veteres,  441. 
7.  496.4.  6.VideSalmafium  adPollionem  pag. 
3  2  5.  3  26. 

Clypeus.  Tabular.  S.  Germani ,  Parif.  an.  x  2. 5  3 
Et  1 5  .folidos  Parif. annui  reditui, quos  percipiebant, ut 
dicebant ,  pro  Clypeo  in  Ecclefia  B.  Germani  de  Pratis . 

Clypeus  Sepulcris  Militum  Appensus, 
in  Legibus  Henrici  I.  Regis  Angliae  cap.  8  3 .  BaJ- 
dricus  Abbas  Burgulienlis  in  Scutum  Raherii  viri 
fortijjimi : 

A  Domino  viduata  tuo  jam  Parma  quiefee , 

Cui  par  Raherio  nullus  erat  dominus. 

Mox  : 

Qui  te  confpicient  pro  tanto  Milite  plorent  l 
Tuqtie  diu  valeas  in  titulo  pojita. 

Infcriptio  Clarevallenfis ,  in  Notis  Claudii  Me- 
nardi  ad  Hift.  Joannis  Joinvillae pag.  366.  edit, 
poftremae,  de  Gaufredo  Joinvillae  domino  :  Et 
pour  ce  qu  ii  trefpajfa  en  la  terre  ( fainte )  fans  hoirs  do 
fon  cors ,  pour  ce  que  renommee  ne  periffe ,  en  apourta 
Iean  cils  de  fjoinville  fon  e  feu,  apresce  qu’tl  demetat 
au  fervice  doti  S.  Roy  Lottys  outremer  1’efpace  de  fept 
ans.  Li  dit  Sires  de  fjoinville  mift  fon  efcu  d  S.  Lo- 
rent ,  afin  que  on  priajl  pour  li.  Ex  quibus  colligitur 
fcuta  virorum  nobilium  tumulis  jam  olim  ap- 
penfa,  ac  proinde  eorum,  quibus  illa  decorari 
lolebant ,  armorum  infignia  :  quod  etiamnuro 
fieri  paflim  novimus.  Id  olim  pariter  in  ufufuifle, 
ut  arma  mortui  fepulcro  imponerentur,  habet 
prae  caeteris  Quintilianus  Deciam.  369.  Quidam 
arma  de  fepulcbro  viri  fortis,  fuis  confumptis  fuftultt; vi¬ 
ctor  repo  fuit ,  reus  eft  violati  fepulchri.  Notum  iftud. 
Virgilii  6.  iEneid. 

At  prius  Alneas  ingenti  mole  fepulchrum 

Impofuit  fuaque  arma  viro  ,  &c. 

Morem  etiam  fu  i  fle  veteribus,  cum  militia  fe  ab¬ 
dicarent  ,  armafua  in  Deorum  templis  fufpende- 
re,  addita  inferi ptione ,  pridem  obfervarunt  Lip- 
fius  ad  Tacitum  ,  &  Meurfius  ad  Lycophron, 
pag.  251. 

Clypeus,  Praerogativa  ac  dignitas :  Speculum  Sa- 
xonicumlib.  i.art.  3.%.  2.  Clypeus  feu  cingulus  mi¬ 
litaris  in  feptimo  terminatur  :  &  primum  habet  Rex 
Romanorum  ,  fecundum  Epifcopi ,  Abbates  &  Abba¬ 
ti  ff  a  ,  qui  &  Superilluftres  dicuntur  :  tertium  lahi 
Principes ,  ex  quo  facti  funt  Epifcoporum  fubditi  & 
vaffalli ,  qui  illuftres  nuncupantur  ;  quartum  nobiles  & 
Uberi  Domini :  quintum  pr  adiit  orum  Nobilium  vaffalli, 
etiam  Banniti :  ipforumque  ulterius  vajfalli  tenent 
fextum.  Et  lib.  3 .  art.  7  2 ,  Legitima  &  ingenua  pro¬ 
les  Clypeum  patris  fui,  & bareditatem  fuis ,  matnfque 
obtinet ,  Ji fit  aqualis  generationis ,  vel  melioris.  • 

Clypeus,  Vaflallus,  qui  domino  cum  clypeo  fer¬ 
vidum  debet ,  militari  fervitio  obnoxius.  Libel¬ 
lus  de  Fundatione  Monafterii  Bigaugienfis  pag. 
255.  Idem  ab  Adelgoto  Magdeburgenfi  Epifcopo  pra- 
fecturam  mille  Clypeis ,  &  quingentis  talentis  pudi¬ 
tam  in  beneficium  fufeepit. 

Clypeus.  Familia  nobilis.  Clypei  proftrati  apud  Mat¬ 
thaeum  Paris  an.  1245.  pag.  46  3 .  i.  familiae  no- 


1 


709  CLY 

biles  extindre.  Matthaeus  Wedmonafterienfis  eo¬ 
dem  anno,  de  familia  Pembrochienfi  extinda  : 
Sic  nubilis  Clypeus  ille  Ad  are  [callorum  tot  &  tantis 
hoflibus  Anglia  formidabilis  evanuit.  Albertus  Argen- 
tin.  de  Gedis  Bertoldi  Epifcopi  Argent.  Cujus 
progeniei  Landgr aviorum  de  Bucbete  nullus  de  m a fc li¬ 
lino  genere  remanjit ,  &  vacat  Clypeus  aureus  cum  tu¬ 
bus  rofis  rubeis  'a  fummo  deorfumdc  Bucbete.  Ita  Lffy- 
ixa.,  feu  armorum  inligne  ,  quod  in  clypcis  effin¬ 
gitur  ,  in  Leonis  Imperatoris  Oraculis  pro  familia 
ufurpari  monuimus  in  Notis  ad  Cinnamum  pag. 
4  5  i .  V ide  Heerefcbild  &  Scutum. 

Clypeus  V  ersus.  Turpini  Hiftoria  cap.  <y.Cly- 
j oeo  verfo ,  ut  mos  nuntiorum  belli  ejl ,  cum  / 'olo  milite 
venit  ad  urbem. 

Societas  de  Clypko  S.  Georgii  Militaris, 
de  qua  videChronicon  Ebxogenfe  an.  1440. 

Clypeus,  Vis  armorum.  Helmodus  lib.  i.Hid. 
Slavor.  cap.  8  8.  In  omni  terraS lavorum  ,  quam  ipje 
vel  progenitores  fui  fub jugaverint  tn  Clypco  fuo  &  jure 
belli.  Lib.  2.  cap.  9.  In  S  lavorum  provinciis  ,  quas 
ipfe  jure  belli  inClypeo  fuo  &  gladio  pojfeder  at. 

Clypeo  impolitos ,  elatos ,  dc  proclamatos  Im¬ 
peratores,  docent  pallim  Scriptores ,  Libanius in 
Paneg.  Juliani  Imp.  Ammianus  lib.  20.  Zozimus, 
Corippus  lib.  2.  de  Laudib.  Jultini,  Zonaras  in 
Judiniano,  Acropolitacap.  53.77.  Pachymeres 
lib.  2.  cap.  4.  lib.  9.  cap.  1 .  Joannes  Cantacuze- 
jius  lib.  i.cap.  4i.Codinus  de  Offic.  cap.  17. 
&c.  Eodem  perinderitu  Francicos  K.eges  elevatos 
&  inauguratos,  ex  Gregorio  Turonenli  lib.  2. 
cap.  40.  lib.  7.  c.  9.  Aimoino  lib.  3  .  Hili.  c.  6  1 . 
&  aliis.  Pithoeus lib.  2.  Adverf.  c.  6.&Hotoman. 
in  Francogall.  c.  6.  ut  Gothicos  Reges  Caffiodo- 
dorus  lib.  1  o.  Epid.  3 1 .  prodidere. 

II  CMETO ,  apud  Polonos  Homo  rullicus  feu  fer- 
vilis  conditionis.  Ada  SS.  Julii  tom.  5.  p.  752. 
in  Miraculis  B.  Kingae  Virg.  Item  puer  cujufdam 
Cmetonis  de  Lipniczdka  patiebatur,  &c.  Vide  Kmetones. 

CNIPULUS.  Vide  Campulus. 

51  CNISSA  ,  Kvievu  vel  kvIs-cl. ,  Nidor.  Gloffi.  Vet.  Gr. 
Lat.  K vio-trx,  Nidor ,  feu  pinguedinis  incenfae  fu- 
inus.  Arnob.  lib.  7.  contra  Gentes :  Ntji  forte  ho~ 
fiiarum  Deus  animas  devorat ,  aut  ex  aris  ardentibus 
nidorem  confeffatur  &  fumos  ,  pafciturque  de  Cniffis , 
quas  evomunt  ardentia  vifcera  adhuc  uda  de  f  anguine , 
<jr  prioribus  humeffa  de  fuccis.  Irridet  Gentiles ,  qui 
Deum  contineri  alicujus  alimonii  genere  dolide  fom- 
niabant. 

51  CN1US.  Gloffi.  Ilid.  Cnios ,  Tortiones  indecentes.  In 
Excerptis,  Cinos.  Martinius  fufpicatur,  a»w;, 
Scabies,  prurigo,  Cnios  didos  fuiffe,  vel  forte  a 
xvU,  uvidos,  Urtica.  Gloffi.  Arab.  Lat.  ut  jam  fu- 
pradidum  ed,  Cimus  intorti  oris .  Cinnos  effie  in¬ 
tortos  crines  latet  nemini.  An  inde  Cnii  corrupte 
pro  Cinni  ?  Tortiones  indecentes  Gloffator  fortaffie 
dixerit  cinnos  arte  compolitos  e  crinibus  adje- 
ditiis. 

CNODAX  ,  apud  Vitruvium,  fibula  ed  ferrea,  ve- 
Jut  fubcudica,  in  capitibus  axium  vel  fcaporum 
adfixa  &  adplumbata  ,  per  quam  in  armillis  fcapi 
vel  axes  verfantur.  Kvudaxm  hocfenfu  mentio  ed 
apud  Heronem.  Generaliter  wddaf  ed  acutum 
quid  e  ferro  ,  ut  fibula  ferrea ,  quae  immittitur  in 
armillam.  Hefychius :  Kv«sfa£, Ktv\^ov,u^ovcc  yvu/xuv. 

51 COABBATES  ,  apud  Cluniacenfes  aliquando 
didi  funt  Abbates,  qui  praeerant  Monaderiis  Clu- 
niaco  totius  Ordinis  Capiti  fu  bjedis.  Charta  Ber- 
nardi  Comitis  Petragoricenfis  :  Igitur ,  ut  diffum 
ejl ,  trado  profatum  locum  Deo  &  Domno  Oddoni  Clu- 
Tom.  II. 


COA  710 

niacenji  vlbbati  atque  Adacio  Coabbati  ejus.  Iidem  in* 
terdum  dicebantur  Abbates  Vicarii.  VideMabil- 
lonium  de  Re  Diplom.  lib.  6.  Charta  138.  in 
Notatione  ,  Aymardus,  &c. 

COACTILIARIUS,  Qui  centones  conficit.  Co affor, 
in  vet.  Infcriptione  :  ttiXut c^cics ,  in  Gloif.  Gr. 
Lat.  perperam  wHXw-sro/o?  in  Lat.  Gr.  Idem  Gloffi. 
ttiXctcv  ,  Coaffile.  Coaffilia ,  in  1.  25.  1 .  D.  de 

Auro  arg.  &c.  Marcellus  Empir.  c.  1  4.  Lixivium 
unde  operantur  Coactiliarii.  Plinius  lib.  8-  cap.  48. 
Lana  &  per  fe  coacta  veflem  faciunt,  &  /i  addatur 
acetum  ,  etiam  ferro  rejijlunt ,  imo  vero  etiam  ignibus. 
V ide  Cujacium  lib.  5  .  Obferv.  cap,  2.  Salmafium 
ad  Hid.  Aug.  &  infra  in  Gambefo. 

COACTOR ,  Papiae,  Agitator  afellt.  Gloffi.  Ifidori , 
Coaffores,  argentarii.  De  hac  voce  hac  notione  con¬ 
fide  Salmafium  lib. deUfuris  pag.  497.498. 

51 COADAL,  f.  Idem  quod  fupra  Caudelutn.  Charta 
ex  Archivo  S.  Vidoris  Mallii.  Nec  ipfum  recenter 
Coadal ,  quod  injufle  accipiebamus ,  &  porcos  quos  tol¬ 
lebamus,  &  fervitia  >  quod  injufle  ufque  hodie  requi¬ 
rebamus  ,  jam  amplius  non  requiremus. 

CO ADJUTOR  didus  quiEpifcopo  etiamnum  vi¬ 
vente  ,  ad  ejus  Ecclefiam  promovetur  Epifcopus, 
illius  futurus  fucccffior  ,  ut  munia  Epifcopalia 
obeat,  propter  alterius  Epifcopi  infirmitatem 
corporis ,  vel  aegritudinem  ,  aut  caufas  alias  :  cu¬ 
jus  moris  antiquiffimi  exempla  congeffierunt  Pe¬ 
trus  Marea  lib.  6.  de  Concord.  Sacerd.  &  Imper. 
cap.  8.  num  10.  11.  Altaferra  lib.  i.Diffiertat. 
Juris  Canonici  cap.  2.  3.  <$c  feqq.  6c  alii.  Vide 
Albertum  Stadenfem  an.  887.  908.  <5c  infra  in 
Epifcopi  vacantes. 

5ICoad.  tutores  Canonicorum  perApoftoli- 
cam  Sedem  approbati. . ..  in  funerali  pompa  fcpultur <e 
&  exequiis  ,jimili  cum  honore  &  complemento  atque 
veri  Canonici  Prabendati ,  deducantur  ad  fepulturam  , 
in  Epitome  Conditutionum  Ecclefioe  Valent,  to. 
4.  Concil.  Hifp.  pig.  198.  Occurrit  etiam  in 
Synodo Oriolana an.  1600.  ejufdemto.  p.  732. 
coi.  2. 

51 COADJUTORIA,  Dignitas  ad  aliquod  officium 
defignati ,  adhuc  vivente  illius  officii  poffieffiore, 
Gall.  C 0 adjutor erie.  Bulla  Pauli  III.  PP.  an.  1  539. 
inter  Privilegia  Ordinis  S.  Joannis  Jerofol.  p.  99. 
Necnon  quofeumque  acceffus,  ingref  us  &  regrejfus,  ac 
Coadjutorias  ad  B allivas,  Prior atus,Cafiellaniam  Em- 
pofle ,  Praceptorias ,  &c. 

51  COADUNATIO  ,  Congregatio  ,  Conventus 
Concil.  Tolet.  XVII.  Statuit  Coadunatio  noftra  ut , 
&c.  Soluta  AAorinenJi  Coadunatione  ,  apud  Ache- 
rium  Spicii,  to.  9.  pag.  547. 

51  COffiBT ANEARE,  Coaetaneum  feu  ejufd.  aetatis 
effie.  Tertull.  de  Refurredione  carnis  cap.  45. 
Contemporant  fcetu ,  Co&taneant  natu.  Quidam  le¬ 
gunt  coatant. 

5JCOAGULUS,  f.  Cafeus ,  ab  Ital-  Coagulo,  Coa¬ 
gulum,  Gall.  Prefure.  Chron.  Adenfe  cap.  23. 
apud  Murator,  tom.  1  1 .  coi.  188.  Et  vidi  in  qua¬ 
dam  vigilia  Nativitatis  Domini  quod  dictus  Guillel- 
mus  miferat  dicto  Guidoni  xx.  paria  boum  cum  carris 
oneratis  odorifero  vino  ,  farina  tritici ,  Ale^enis  f  ala¬ 
tis  ;  &  habuit  farapulos  &  Coagulos. 

5ICOALEVES,  Vox  Dalphinatus.  Indrumentum 
quo  arcus  tenditur  in  Hilloria  hujus  Provinciae 
to.  2.  pag.  3  26.  ex  Computo  anni  1336.  Item 
duas  Coaleves  ad  tendendum  baliflas. 

COALTERARE  ,  vel  Coalterari  ,  Enfemble 
tancer ,  in  Gloffi  Lat.  Gall.  id  ed,  jurgiis  invicem 
contendere,  Alter quer. 

Yy  ij 


7 1 1  COA 

CO ANGELICUS.  Vide  Angelus. 

COARE  ,  Inclinare  fe ,  vel  injidiari.  Papias  MS. 
f.  legendum  Curvare. 

COARTARE,  Cogere.  Compofitio  fa£ta  inter 
Albericum  Comitem  Domni-Martini  &  Ernan- 
dum  Abbatem  an.  1185.  ex  Archivo  Prioratus 
Domni-Martini :  Si  quis  interfector  hominis  in  burgo 
B.  Murtini  in  manu  Prioris  inciderit ,  ipfe  Prior  poft 
emendationem  fiam, emendationem  meam  reddereCoar- 
tabit.  Paulus  j.C.  Ieg.  5  7.  pr.  de  contrahent,  empt. 
Coartandus  eft  emptor  venditionem  adimplere. 

CO  A  VETU  S.  V  ide  Cauanna  2 . 

COBEBUS.  Formulae  Andegavenfes  num.  6.  £hiia 
ante  hos  dies  aliquos  homo  nomen  illi  litem  m  viapubiica 
aput  illo  ei  habuit ,  &  Cobebus  fuper  eum  ipji,  ilhpo- 
fuit ,  Jic  taliter  convenit ,  ipfus  homo  ad  mediantis  bonis 
hominibus ,  ut  hunc  fecuritate  ipfus  homo  de  ipfus  Co- 
bebus ,  feu  de  ipfa  lite ,  quem  aput  mihi  abitit  facere 
debuerit ,  quod  ita  &  fecit.  Videtur  ufurpata  vox  pro 
Cohibus ,  ita  ut  lic  legendum  fit ,  &  Cohibentia  ,  feu 
Convenientia  intelligatur ,  vel  Conviventia. 

*[f  COBLA,  Species  retis  ad  pifcandum.  Charta 
Tholliacenfis  ann.  1 44  9.  lignata  Ponet.  Pro  licen¬ 
tia  pifcandi  ad  mediam  Coblam  retium  in  riparia  S  ago¬ 
na Jive  trahendo Jive  exfavando  ad  terram.  Confules  Co- 
blarum  porta  Ariberti  &  porta  Natalis  memorantur 
in  Chronico  Cremonenfi  apud  Murator,  tom.  7. 
coi.  651.  &  6  52.  fed  qua  notione  non  liquet. 
COBLETTUS ,  Calix,  poculum  ,  Gall.  Gobelet , 
apudRymer.  to.  p.p.  277.  coi.  2.  Unum  cypbum 
de  argento  . . .  cum  fex  parvis  Cobie  itis. 

^ f  COBOLUS  ,  Species  monetae.  Bulla  Nicolai  IV. 
PP.  De  cenfibus  Ecclefix  Rom.  apud  Marten.  to. 
2  .Amplilf.  Colledt.col.  1302.  Communitas  Maffil. 
debet Jingulis  annis  centum  Cobolos.  Et  coi.  1003.  De¬ 
bet  Jingulis  annis  pro  cenfu  duos  Cobolos  aureos . 

Ecclejia  Paracleti  unum  Cobolum  auri ,  Ecclejia  S. 
Urbani  Trecenjis  unum  Cobolim  auri. 

COBR  ANCI  A  ,  Acquilitio :  Arvernis ,  Cobre  ,  [  ex 
Hifpano  Cobrar ,  Recuperare  ,  Gall.  Recouvrer.  ] 
Charta Guillelmi  de  Caftaigners Militis  an.  1  2  3  7. 
apud  Duchefnium  in  Hili,  illius  Familiae  p.  1  8  9. 
Idem  volo  &pracipto  quod  v  inea  de  Bet.ardie ,  qua  ad 
me  fpcciat  ratione  Ccbrancia  ,  remaneat  fucce foribus 
meis  in  bonis  ex  parte  patris  mei.  Alia  apudSammar- 
thanos  in  Abbat.  Brolii-Gallandi :  Item  dono  eis& 
concedo  omnes  Cobr  anctas,  quas  in  terra  mea  facere  pote¬ 
ram  ,  ita  ut  baroniam  meam  non  perdam  ,  &  homini  a 
non  amittam.  Alia  ann.  1  300.  ex  Tabui.  Nanto- 
lienfi  inPidtonib.  Do  &  concedo  pro  me  &  meis . . . 
totam  meam  partem  ...in  omnibus  Cobr  antiis  feu  con- 
qtteftis  omnium  bonorum  tam  mobilium  quam  immobi¬ 
lium ,  ubicumque  Jit ,  quas  Cobr  anctas  &  conqueflus 
. ..  fecerunt. Tabular.  Ablienfe  fol.  41. Scilicet  in 
unaquaque  fexteriata  terra  unum  denarium  de  tota  ter¬ 
ra,  quam  jam  habet  Cobr  at  am  &  quam  Cobraturi  funt. 
Vide  Cuperamcntum. 

1 .  COCA ,  Species  navis.  Vide  in  Cogo. 

2.  COCA,  Peruvienfis  herba,  quam  fugunt  In¬ 
di,  &  unde  non  modicum  fuftentantur  :  ea  etiam 
utuntur  loco  pecuniae  tam  vendendo  quam  emen¬ 
do.  Vox  Hilpanis  nota.  Concil.  Limanum  ann. 
1582-  Porro  qua  de  exftirpanda  Coca  ,  feu  vitandis 
in  ea  excolenda  Indorum  incommodis ,  ibidem  expoji- 
ta  funt ,  Catholicam  Majejlatem  oramus  . . .  ut  quid 
fiiclu  optimum  Jit ,  atque  ex  re  maxime  Indorum  confu¬ 
tuat.  Hifpanis  Ccca  rurfum  illud  aromatis  genus 
eft ,  quod  Gallis  dicitur  Coque  de  Levant ;  fed  ni¬ 
hil  ad  hunc  locum  haec  notio. 

COCAGIUM.  Tabularium  Savignei  :  Andreas 


coc 


7  I  7 


dominus  Vitreii . fj oh  annes  de  Campellis  dedit 

Abbatia  de  Savigneio  omne  jus  quod  habebat  in  fo- 
refta  mea ,  videlicet  berbagium ,  pafturam  ,  bofcum  mor¬ 
tuum,  Cocagium ;  idell.  Jus  eradicandi  &  colli¬ 
gendi  fuccifarum  arborum  fripites,  quos  etiam- 
num  Choques  vocant  Picardi  noftri.  Vide  Chuca- 
gium  &  Ceppagium. 

COCARIUS.  Glolfar.  Saxon,  exaratum  fub  Edw. 
III.  poli  Leges  Henrici  I .Cocfed  ,  Cocarius.  Saxoni- 
bus  Coc ,  idem  valet  ac  Coquus :  Cocc  vero  eft 
Gallus. 

COCATRIX.  Catholicon  Armoricum  ,  Cocatrice , 
Gall.  id.  Bajilifcus.  Occurrit  familia  Parilienfis 
hoc  cognomine  in  veteribus  Tabui  s. 

1.  COCCA,  f.  Navigium.  Agnelli  Liber  Pontif. 
apud  Murator,  tom.  2.  pag.  103.  coi.  1 .  Pecitquc 
endotbim  fuper  S.  Ecclejia  altarium  Urjiana  ex  auro 
puro  cum  flaminibus  fericis ,  ponderofa  nimis ,  mediam 
habens  Coccam;  hoc  eft,  pofita  fuperioris  inter¬ 
pretationis  veritate,  mediam  habens  navim  de- 
pidlam  :  qua  imagine  Ecclefia  potuit  delignari. 
V  ide  Cogo. 

2.  COCCA  ,  Falifcae ,  Gall.  Ratelier  ;  fed  legen¬ 
dum  fjacca  ,  ut  dicitur  in  hac  voce. 

%  COCCAVA,  Baccina. Papias  MS.  cum  vet.  Glof-> 
fario  Sangerman.  MS.  n.  501. 

COCCI  A,  Concha  in  aedificiis.  Vita  S.  Guillel¬ 
mi  ,  tom.  5.  SS.  Junii  pag.  1  2  5.  Et  in  fummitare 
ejuflem concha,  qua  vulgo  dicitur  Coccia ,  erat  parvif- 
Jitnum  f  oramen  ,  unde  diurna  lucis  jubar  ingrediendo 
tugurium  illuftrabat. 

COCCIATURA.  Vide  Cociatwa  poft  Cociones. 
^[COCCIGARE,  Claudicare.  Supplem.  Antiqua¬ 
rii  :  Coccigat,  KwXalvsi ,  Claudicat. 

COCCINARE.  Vide  Cocinare. 

COCCINUM.  VitaB.  Mathildis Reginae  num.  19. 
Poft  obitum  Regis  Henrici  afftdue  induxit  Coccinum 
unius  coloris ,  non  in  publico ,  fed  fub  lineo  veftimento , 
pro  decore  ornamenti  ante  fe  gejftt  parum  auri.  Forte 
Cottinum  ,  a  Cotte,  veftis  inferior.  Vide  Cottam. 
COCCiO ,  Sagina  ,  e-iklu,  »  <rlfhv<n;.  GlofT.  Lat. 
Graec.  Vide  Cociones. 


COCCIONATURA.  Vide  Cociatura  poft  Cch 

ciones. 

COCCO.  Vide  Cogo. 

COCCOMELINUS.  Vide  Melinus. 

COCCU  LA  ,  Cocula,  Sagum  Hybernicum  vil- 
lofum  ,  ablque  futura  ,  &quod  marginem  infe¬ 
riorem  planam  exhibet ,  fuperiorem  arcuatam  , 
cirrifque  five  limbis  laneis  fimbriatam.  Vita  S. 
Cadoci  Cambrenfis,  apudSpelman.  Atque  quot 
juba  in  tuaCoccula  (  quod  vulgariter  vocatur  quodclam 
genus  indumenti  quo  Hibernenfes  utuntur ,  de  foris  ple¬ 
num  prominentibus  jubis ,  feu  villis ,  quainmodum  cri¬ 
nium  funt  contexta  )  tot  homines  per  te  a  poenis  perpe¬ 
tuis  eruentur.  Hincdifcere  eft  quid  fit  Cocula  apud 
Bonifacium  Archiep.Moguntin.  F.pift.  74.  Cali¬ 
gas  ,  &  peripfemata ,  orarium  ,  &  Coculam  ,  &  ge¬ 
nua-, n  brevem  noftro  more  confutam.  Et  in  Concilio 
Cloveshovenfi  ann.  747.  cap.  28.  de  Monachis: 
Nec  imitentur  facul  ares  invefitu  crurum  perfafciolas  ' 
nec  per  Coculas  in  circumdatione  capitis, modo  pallii  lai* 
eorum ,  contra  morem  Ecclejia.  Alias 

Cocula,  vel  C  o  c  u  l  u  m  ,  eft  vas  quodlibet  ad  of¬ 
ficium  coquina  paratum  ,  ut  ait  Ugutio.  Glolf.  JEl- 
frici:  Cocula  ,  OFpata.  Glolf.  Arabico-Lat.  Co- 
culum  &  Cucuma. 

COCCUM.  ChroniconFontancIlenfecap.  1  6.  Dal¬ 
maticas  ...  6.  roccum  S ubdiaconalem  unum.:  Coccum 
unum ,  tunicam  S  acer  dotalem  Indici  coloris ,  cum  ve- 


713  COC 

ftimento  integro  unam.  Sed  legendum  videtur  Cot- 
tum.  Videfupra  Cocinum. 

COCCU S.  V iae  Cocinare ,  poft  Cocina. 

^[COCEZ,  velCocER  ab  Anglico  Coker ,  Opera¬ 
rius.  Chartul.  SS.  Trinit.  Cadom.  fol.  27.  Bova¬ 
rios  vi.  Cocci,  iv.  operantes  tribus  diebus ,  ancillas  111. 
operantes  tota  hebdomada. 

1.  COCHA,  Stipes,  truncus  arboris  ,  noflris  Cho- 
que.  Regeltum  CafttiLidi  in  Andibus  fol.  49.  lp- 
fe  habet  chaufagiumfuum  in  haiis  ,  de  nemore  mortuo  , 
&  ad  faciendum  fuum  herbergarnentum  ,  cum  vijione 
fervientis  Domini.  Pofic a  homines  domini  Adatthai  ha¬ 
bent  Cocham  &  le  fcot ,  &  ramum  caducum  tali  modo  , 
quod JI  ferviens  domini  forte  invenerit ,  &  ipfe  capiat  : 
pro  ramo  fide  fua  liberabitur.  [Vide  Ceoca.  ] 

^[2.  COCHA,  Viatorium  navigium,  Gall.  Coche 
d’eau.  Johannis  XXII.  PP.  Proceffus  in  Ludovi- 
cumBavarum  to.  2.  Anecd.  Martenii  coi.  783. 
Se  conferens  &  reddetis  ignomtniofe  cum  iifdem  com¬ 
plicibus  fugitivum ,  primo  quamdam  navem  feu  Co¬ 
ibam,  &  deinde  galeam  Jupradidam  confcendit.  Vi¬ 
de  Cogo. 

3.  COCHA,  Sus,  Arvernis  Coche ,  Gall.  Truie. 
Inftrum.  Ecclefiae  Brivatenfisann.  1365.  Fuit  de¬ 
liberata  quadam  Cocha  de  efpatgio  amandica  pretio 
vir.  fol. 

i.COCHETUS,  Navigium.  Vide  Cogo. 

U  2.  COCHETUS,  pro  Coeptus ,  Fluvius  infernalis  , 
de  quo  Virgilius  JEneid.  6.132.  Diploma  Wil- 
le!mi  Regis  Aquitaniae  pro  Ecclefia  S.  Crucis  Bur- 
digal.  ann.  1027.  inter Inftrum.  tomi  2.  novae 
Gall.  Chrift.  coi.  269.  Et  d  confortio  Chrifiianorum 
extraneus  fica.  Et  nunquam  in  fandam  refurredionem 
cum  jufiis  appareat  ,fed  in  Cocheti  laqueis  poena  perpe¬ 
tua  crucietur. 

«[COCHIA,  Coquina.  Confultatio  Philippi  Can¬ 
cellarii  Parif.  ann.  1 2 1 8 .  ex  T abulario  Audoma- 
renli :  Dicit  Prapojitus  fe  ejfc  in  pojfejfione  dandi  illa 
quinque  beneficia  .  . .  Decano  &  Capitulo  inconfultis , 
Subprapojitum  in  Subprapofituta ,  Magiflrum  S  cola¬ 
rim  in  Scolaftria  ,  Pijhrem  in  piftoria  ,  Cellerarium 
in  celleraria  ,  Cocum  in  Cocbia.  Vide  Chochia. 

COCHLEA,  Vasquo  bibitur,  informam  Cochleae 
confedlum.  Jonas  in  VitaS.  Eullafii  Abb.  Luxo- 
vienfis  :  Nequaquam  reor  ejje  contr anum  religioni ,  Ji 
Cochlea,  quam  Cbuftianus  lambit ,  vel  quodcunque 
vas  aut  poculum ,  Cnicis  Jigno  munitur,  cum  perjigni 
adventum  dominici  pellitur  peftis  adverfantis  inimici. 

Cochlea,  Ifidorus  lib.  15.  Orig.  cap.  2 .  Cochlea 
funt  alta  &  rotunda  turres ,  &  chda  Cochlea  quafi 
cyclea,  quod  in  eis  tanquam  per  circulum  orbemque 
confcendatur.  [  Papias.  MS.  Cogi  a ,  Alta  turres  ,  in 
quibus  afcenfus  per  circuitum.  ']  Willelmus  Brito  in 
Vocabul.de  audior  Mamotredli  3.  Reg.  cap.  6. 
Cochlea  &  Cochleare ,  ejl  amfraduofium  deambulato¬ 
rium,  Jicut  felent  fieri  in  turribus  Ecclejiarum.  Unde 
quidam  ait : 

Per  Cochleam  cunis  fcandens  ad  culmin a  turris. 
Rurfum : 

Dic  Cochleam  turrim ,  fcalam,tefiamque  limacis. 
Durandus  lib.  i.Ration.  c.  i.num.  37.  Cochlea, 
funt  via  muris  intervolato,  latenter.  Angelrannus  in 
Miraculis  S.  Richarii  n.  6.  Venit  ad  introitum  Co¬ 
chlea,  qua  culmina  templi  alta  petebantur ,  &c.  Vide 
Procopiumlib.  i.Perfic.  cap.  24. 

Cochlea,  Species  fortilegii.  Indiculus  Pagania- 
rum,feu  luperllitionum  ,  iu  Concilio  Liptin.  an. 
743.  De  tempefiatibus ,  6V  cornibus,  &  Cochleis. 
Vide  Cauculatores. 

COCHL.EAR ,  Ffidoro  lib.  1 4.  cap.  2  5 .  Menfura- 


COC  714 

rum  pars  minima  ,  quod  e  fi  dimidia  pars  drachma  ,  ap¬ 
pendens  Jihquas  novem.  [_Vidc  Salmafium  ad  Soli- 
num  pag.  591.] 

Cochlear,  inter  vafa  Ecclefiaftica  reponitur 
apud  Flodoardum  lib.  2.  Hili.  Rem.  cap.  5 .  Co¬ 
chlearia  quoque  1  2.  &  falarium  argenteum.  Tabu- 
lar.  Monallerii  S.  Theofrediin  Velaunis  :  Vinea¬ 
ria fiagne  a,  id  cfi  ampulla ,  vinum  &  aquam  continen¬ 
tia  ,  vafa  quoque  lignea,  tornatili  opere fada  ,  quibus 
oblata  fervantur ,  cum  Cochleari  argenteo  quo  in  pate- 
na  ponuntur.  Necrologium  Eccl.  Parifienfis  prid. 
Id.  Nov.  Obiit  B. M.  Dom.Ranulphus  quondam Pari- 
JienJis  Epifccpus  ,qui  dedit  EccleJianofira&  nobis  unum 
Calicem  aureum ,  cum  patena  &  Cochleari  ponderis  3  . 
mare  arum,  &  5.  fterlingorumj  Agnelli  liber  Pon- 
tif.  apud  Murator,  tom.  2. pag.  174.  coi.  2  .Ab- 
fiulit  Reliquias  quas  non  potuerunt fic  citius  occultare  , 
ep  auro  balantias  novem  ,  vafcula  aurea  plurima,  & 
Coclearia  argentea  tr adoria  ,  quaternaria  una  ,  & 
diverfas  alias  aureas  &  argenteas  fpecies.  ]  Adde  In- 
gulfum  pag.  907.de  Ughellum  to.  7.  p.  1  274. 
Browerumlib.  8.  Annal.Trevir.  num.  1  14.  dcc. 
Graeci  Corpus  Domini  &  fanguinem  firnunt  de  Cali¬ 
ce  ,  cum  Cochleari  ad  hoc  deputato  ,  inquit  Reinerus 
in  Catalogo  haereticor.  AaC/W  vocant,  ut  pluribus 
habet  Goarus  ad  Euchologium  pag.  152.  ubi  dc 
formam  exhibet  :  Georgius  Decapolita  de  Mira- 
cul.  S.  Georgii  Mart.  num.  47.  kA  r tolXiv  Alt  0  2a- 
p ttxnvci;  tu  Tp Ira  r bv  iepea  y.tT «cT/cTcV ai  ex  tv  erufxAo^  0  4 
xA  cii/xutIoc  tu  7ra.ichiou  tF?  XaGcTec  rotc  [xtTcO\a.fj.Q a- 
vaua-tv. 

f  COCHLEARE.  Vide  Cochlea. 

1 .  COCHLEARIUM,  aitPapias,/wrE«  retinet  1 .  fer  u- 
puhm  &  fenus.  Et  mox  :  Cochlearium  ,  quod  pendet , 
Gr  acum  e  fi.  xs^idpiov  Polluci ,  Cochlea)  e  ,  Martiali. 
Vide  Agricolam  Rob.  Cenalem  ,  de  alios. 

COCHLEARIUS.  Joan.  de  Janua  :  Cochlearius ,  efi 
lapis  marinus  cochleis ,  &  arenis ,  &  lapillis  concre¬ 
tus,  &  afperrimus.  [  Papias  MS.  Coc lentius,  Lapis  cc- 
chleis ,  lapillifque  &  arena  compojitus.  ] 

Cochlearii.  Vide  Cauculatores . 

COCHO.  Vide  Cogo. 

COCEIONUS.  Contradi.  Datior.  Bergom  lib.  6. 
cap.  46.  Qui  dejigillaverint  aliquem  Cocbonum  vel 
aliquam  fpinam  ,  &c.  Ital.  Coccon,  Ccperchio  della 
botte  ,  operculum. 

COCIA.  Vide  Coffa. 

f  COCI  ATOR.  Vide  Cociones. 

COCIATURA,  C  o  c  1  a  t  R 1  a.V ide  poli  Cociones. 

COCINA  ,  Culina.  Gloff.  Graec.  Lat-  MS.  M uytl^iov, 
hac  Cocina ,  carnificina.  Editum  habet  /xcLyt^uov ,  Cu- 
cina.  Itali  CucinaS c  Cocina  etiam  dicunt ,  pro  Cc- 
quina ,  noliri  Cuiftne. 

Cocinare  ,  Coccinare,Cocinariu  s. Ugu- 
tio  :  Cocino  ,  as ,  fapius  coquere ,  &  Cocinariits ,  i. 
coquus  &Cocinator.  Padlus  Legis  Salioe  tit.  67.  §. 
1 .  Imum  ( aeneum  )  ubi  ftrias  Cocinant.  Perperam 
in  edit.  Pithoei  concinunt.  Chrodogangus  Metenfis 
Epifcop,  in  Regula  Canonicor.  c.  1  3 .  Laici  Cocci 
ad  Coccinandutn  tantum  ingrediantur.  Sed  an  a  Coci¬ 
na  ,  effidla  fit  vo xCoAne  ,  pro  tumultu  ,  conten¬ 
tione,  rixa,  vel  praelio  ,  ita  ut  primitus  ufurpa- 
ta  fuerit  pro  Coquorum  vel  Cocionum  mutuis  in¬ 
ter  fe  rixis,  nolim  temere  definire.  Philippus 
Mouskes  in  Hili.  Franc.  MS.  in  Chilperico  : 
Enjipar  cete  damefote 
Commenca  Coune  &  rihote. 

InLudovicoPio  : 

Affeurer-fu  de  la  tierre. 

Kil  niot  Caune  neguerre * 


7  r  5  COC 

In  Ludovico  VIII.  idem  Philippus  Mouskes  : 

....  Puis  ot  anui 

Entraus  deux  &  Cotine grant. 

COCIN  ARI  A.  Vide  Cociatura  poft  Cociones. 
COCiNARIUS,  Cocinator.  V ide  Cocinare in 
C ocina. 

COCINNULA,  Meflianus  in  Vita  S.  Caefarii  Are- 
lat.  pag.  252.  Cum  ad  benedicendum  oleum ,  annis 
finguhs  ,  competentibus  diebus,  in  baptijlerio  venijfet , 
&  ingrediens  Coccinnulam  ad  confignandos  infantes , 
&c.  VideCogina. 

COCIO  ,  Cocionatur  a.  V  ide  in  Cociones* 

COCIONES, C  occioneSjCogciones.  Mona¬ 
chus  Sangallenfis  lib.  2.cap.  18 .  Jjhudam  Coc - 
cio  derafus  &  infaniens ,  linea  tantum  &  femoralibus 
indutus,  &c.  Capit.  CaroliM.lib.  1.  <3c  Capitu¬ 
lare  Aquifgrancnfe  ann.  789. cap.  79.  Ut  ifti  man¬ 
gones  &  Cogciones  qui  fine  omni  lege  vagabundi  va¬ 
dunt  ,  per  iflam  terram  non  finantur  vagari.  Adde 
Capitul.  i.Caroli  M. incerti  anni  cap.  45.  Ubi 
Rhenanus  lib.  2.  Rer.  Germ.  p.  9  5.  ait,  ejufmodi 
Mangonum  adhuc  nomen  &  res  apud  Germanos  ma¬ 
nere  :  die  Mengen.  Hincmarus  Opufc.  5.  de  Coer¬ 
cendis  militum  rapinis  :  Per  villas  in  quibus  non 
folum  homines  Caballarii ,  fed  etiam  ipfiCocciones  ra¬ 
pinas  faciunt.  LeRoman  de  Garin  MS. 

Truans  efioit ,  pantoniers  Coquins. 

Cociones  appellabant  veteres ,  qui  aliis  Arilatores 
dicuntur.  Feftus  :  Arilator  ,  qui  etiam  Cocio  appella¬ 
tur ,  dittus  videtur  a  voce  Graea ,  qua  ejl ,  «fp t,i.  tolle , 
quia  fequitur  merces  ex  quibus  quid  cadens  lucelli  poffit 
ullere.  Ubi  Jof.  Scaliger  Arilatores  diblos  vult  ab 
arra,  atque  ita  nuncupari  empturientes ,  qui  data 
arrapoltulant  libi  credi,  unde  a  cun&ando Cun- 
ttiones  ,Cuttiones  &  Coctiones ,  inquit ,  didti.  Quod 
idem  Feftus  videtur  innuere  ,  dum  ait  Coitiones 
dittos  videri  quod  m  emendis  vendendifque  mercibus 
tarde  perveniant  ad  jufii  pretii  finem.  Glofl.  Ifidori, 
Arilator  ,  Cocio.  Ex  quo  emendandus  Papias  :  Coc¬ 
eto  ,  Arillatio:  legendum  enim  Arillator ,  ut  apud 
Uidorum,  Audor  veteris  GlofT.  apud  H.Stepha- 
num  pag.  3  10.  Cocio ,  /ae\a.£o\n ,  ubi  ieg,  jueluSoXe v;, 
ut  &  in  Gloff.  Graeco-Lat.  /xslaGAe? ,  Dardanarius, 
Cociator  ,  arillator ,  Eft  autem  juilaCoM dc,  Scholia- 
fta e  Ariftoph.  0  Kctld  kctu^hv  'rzrwAwi/ ,  &(T7rep  01  vvv  Xsyo- 
fjLivoi  lutmiT.oi ,  qui  ad  cotylam  ,  feu  menfuram  ven¬ 
dunt, quos  vulgo  Rcgraiarios  dicimus'.  Atque  rur- 
fum  emendandum  Gloffarium  Graeco-Lat.  ku7th- 
Ac?  ,  Cauponarius  ,  Cogo.  Legendum  enim  Cocio. 
Ulos  hac  voce  Laberium  apud  Agellium  lib.  16. 
cap.  7.  &  Plautum  inAfinaria  pridem  obferva- 
runt  viri  dofti.  Ex  quibus  tandem  colligere  eft 
Cociones,  prifeis,  &  aetatis  mediae  Scriptoribus, 
di&os  qui  fora  venalium  &  nundinales  merca¬ 
tus  fedlantur,  qui  dum  contantur,  licitantur  ,  & 
depretio  cum  mercatoribus  contendere  fimulant, 
merces  ipfas  fubripiunt  &  auferunt:  cujufmodi 
funt  qui  apud  nos  Coquins  ,  vulgo  vocantur  ,  quos 
non  pauci  haftenus  a  Coquinis  nuncupatos  puta¬ 
runt  ,  quod  illius  farmae  homines  tabernas  &  po¬ 
pinas  circumeant,  quo  aut  locis  iplis  inferviant, 
aut  obfonii  particulas  avellant.  Cononi  etiain- 
num  Italis  dicuntur ,  quos  noftri  Maquignons  vo¬ 
cant.  Neque  alii  videntur ,  quos  Coquinos  appella¬ 
vit  inferior  aetas.  Vita  Clementis  VII.  apud  Bof- 
quetum  :  Carcajfona  &  Tolofa  populares  ,  quos  vul¬ 
gariter  nuncupabant  Coquinos  ,  contra  Nobiles  infui  - 
rexerunt.  Aublor  eft  Chapeavillus,  in  Erardo  a 
Marea  Epifc.  Leod.cap.  26.  exftare  Leodii  Ho- 
fpitale  ,  quod  Coquinorum  vocant.  Coquos  porro 


COC  7 1 6 

pro  furibus  habitos  audior  eft  Plautus  in  Au¬ 
lularia  : 

.  .  .  Mihi  omnis  angulos . 

Furum  implevi (li  in  adibus  mifero:  mihi 

Jfijfii  intromififii  in  ades  quingentos  Coquos. 
Idem  in  Pfeud. 

Forum  Coquinum  qui  vocant ,  fulte  vocant , 

Nam  non  Coquinum ,  verum  furinum  efl  forum . 
Donatus  ad  Terent.  Eunuch.  Manipulum  furum , 
Coci  difcipulos  dici'  putant.  Vide  Cafaubonum  ad 
Athen.  lib.  14.  cap.  22.  A  Cocionibus  didla 

Cociatura,  Cocionatura,  Ipfa  cocionis 
nundinatio  ,  adlio.  Glolf.  Lat.  Gr .  Codatria ,  ySla- 
Alibi  :  Cociatura  legitur.  Gloff.  Gr.  Lat. 

Cocciatura.  In  MS.  Coccionatura  .  Aliae 
Gloffae  pag.  312.  Coccionatura  ,  /aslcbrpac-fs.  Ita  enim, 
emendandum.  Caper  deVerbis  dubiis :  Cocinaria, 
non  Cocionatoria. 

COCISTRO ,  Praguftator  cocina.  GIolT.  Ifid.  Gra¬ 
vius  a  Cocina  ,  culina  ,  Cocifter  di&um  fufpicatur 
pro  eo,  qui  in  Regum  &  Principum  culinis  prae- 
guftat  cibos,  ne  lint  veneno  infedli;  fed  Papias 
«Sc  Conftantienlis  habent:  Cociflro  ,  Tabernarius , 
Gracum  efl.  Unus  Papiae  MS.  praefert  Concifirio. 
Itali  Cocaflro  vel  Cuocaflro  Coquum  appellant  fuae 
artis  ignarum.  Vide  Cocafter. 

IT COCITCA ,  Ignota  mihi  vox ,  quae  fupra  refer¬ 
tur  in  Campora. 

CQCKA  ,  [  Armorice  Coket ,  Navis ,  cymba.  ]  Pe¬ 
trus  de  Dulburg  in  Chron,  Prufliae  cap.  1.  Fun¬ 
daverunt  Hojpitale  in  tentorio  fluo  facto  velo  cujuf- 
dam  navis  ,  ditta  Coha  Theutonice,  ubi  dittos  infirmos 
colligentes ,  &c.  Vide  infra  in  Cogo. 

«I COCKET.  VideCo^t. 

f  COCLEAR.  Vide  Cochlear. 

COCLEARIUM  ,  pro  Cochleare,  in  Hift.  Dal- 
phin.  to.  z. pag.  363.  coi.  2.  Unam  duodenam fa- 
leriarum  vitri  pro  menfa ,  duodecim  duodenas  Coclea - 
riorum,  &c. 

^1  COCLE ARIUS.  Vide  Cauculatores. 

COCLE ATIUS.  Vide  Cochlearius. 

COCLER1UM,  Campanile,  Clocher.  Falco  Bene¬ 
ventanus  in  Chr.  initio :  Arma  &  belli  apparatus 
fuper  Campanili  impofuerunt.  .  .  Tunc  Epifcopus  ipfe 
m  Cocleria  arma  imponi  afpiciens.  Vide  Cloca. 
COCNILIA,  KcXhlctc,  inGloflls  Lat.  Graec.  Le¬ 
gendum  Cochlea. 

COCODONES  ,  Monetae  Gallicae  fpecies.  Tho- 
mas  Walfinghamus  inEdwardo  I.  fuban.1300. 
Prohibita  efl  moneta  alienigenarum  furreptitia  ,  &  il¬ 
legitima  ,  quam  Pol  ardos ,  &  Coc  odones  atque  Ro fa¬ 
no  s  appellabant ,  qui  paulatim  &  latenter  loco  er ep fe¬ 
runt  fler  lingor  um.  Vide  Croc  ardus. 
COCODRILLUS  ,  pro  Crocodrillus ,  apud  Bern. 
de  Brejdenbach  ,  in  Itiner.  Flierofol.  pag.  2 1  3 .  & 
apud  Jacobum  de  Vitriaco  in  Hift.  Orient.  inter 
Anecd.  Marten.  tom.  3 .  coi.  291. 

COCSETI.  Leges  Henrici  I. Regis  Angi.  cap.  29. 
Villani  vero  vel  Cocfett ,  vel  Perdingi ,  vel  qui  funt 
viles ,  vel  inopes  perflona ,  non  funt  inter  legum  judices 
numerandi. 

COCTA.  Vide  Cot. 

COCTANUM,  Menfurae  annonariae  fpecies.  Oli— 
verius  Scholafticus  de  Captione  Damiatae  :  Adeo 
enim  in  ea  fames  invaluit ,  ut  cibi  defider abiles  deeffent 
. . .  durabilis  enim  non  eft  annona  Asgjpti . ..  &  ficut 
audivimus  ,  Coitanum  unum  xi.  Rifantiis  vendeba¬ 
tur  in  ea.  At  MS.  Thuani  Cottanum  habet,  ut& 
Vincendus  Belvac.  lib.  3  1.  cap.  87.  [  Necnon 
Bernardus  Thefaurarius  de  Acquilitione  Terrae 


/ 


7 1 7  COG 

fandae  cap  i  9  9.Barthius  apud  Ludewig.  to.  3 . 
Reliq.  MSS.  legit  Coittanum  ;  Efl  autem,  inquit 
genus  prunorum,  de  quo  dodi  pridem  fcriple- 
runt.  Non  autem  primam  ficum  intelligas,  fed 
maffam  aliquam  aut  corbem  plenam ,  ut  nunc 
etiam  illi  frudus  vendi  folent.  Intelligo  Cidarim 
mala,G  ali.  Coin,  German.  fihntten,  ut  apud  Bern. 
de  Breydenbach  Itiner.  Hierofol.  p.  i  5  i  .In  mari 
peregrinanti  Ji  fubverfio  &  vomitus  acciderit ,  utatur 
firupo  befteren  vel  granatorum  cum  menta ,  vel  pomo¬ 
rum  mucorum  cum  tamarindis ,  &  odoret  granata  po¬ 
ma  mu7~a  Cottana ,  minuatque  cibum ;  &  Bertrandum 
Priorem  Pontiniac.  in  Vita  B.  Edmundi  Cantua- 
rienfis  Archiep.  cap.  6  3.  to.  3 .  Anecd.  Marten. 
coi.  1  B 1  5  •  Cui  cum  recolenda  recordationis  Abbas 
S.  fjacobi  de  Provino  ad  comedendum  cotta  porrexiffet 
Cottana ,  vir  fanttus  in  eum  intuens ,  ait  ita :  fiam  mul¬ 
tum  tempus  prateriit ,  quod  in  os  meum  cibus  nubi  de- 
lettabilis  non  intravit.  Vide  Cotanum.  J 
COCT ARIUS,  CocTUARius.Gloff.Gr.Lat.  ori\a- 
vap/05 ,  AJJator ,  Cottarius.  Gloff.  Graec.  Lat.  14 >rr»V, 
Cottuarius.  [Bulla  Innocentii  II.  Papae  an.  1141. 
in  Chartulario  S.  Vandregifili :  In  Bertrivilla  ter¬ 
ram  Rainardi,  hoc  efl  ,  novem  hofpites  &  dimidium , 
&  duos  Cottarios.  ] 

COCTERIA.  Guill.  Brito  inVocab.  MS.  Stigma , 
tis ,  dicitur  punttum  ,  Jignum ,  caratter ,  cicatrix  ,  Co- 
tteria ,  uftio ,  qua  fit  calido  ferro  :  ita  dicit  Ugutio  , 
unde  verfus. 

Dico  genus  fiema ,  fed  materiam  voco  terna  , 
Stigmaque  Cotteriam  fignat ,  dat  fiema  figuram. 
Vox  male  compada  exCauteria ,  vel  Cottana ,  aut 
Cottura ,  nam  ejufmodi  inufliones  Carnem  coquere 
dicebantur.  Vide  Fenum  candens. 

COCTIA ,  Codio.  Vide  Tona. 

COCTILE ,  quod  Graecis  auu7rvov ,  Carbo,  feu  li¬ 
gnum  codum.  Vide  Cafaubonum  ad  Capitoli¬ 
num  &  Pollionem. 

COCTIO.  Vi  de  Cociones  &  Cattus  1. 
f  COCTORIUS,  Cortina,  ahenum  quo  utuntur 
ad  falem  coquendum  &  conficiendum  ,  Gall. 
Ch audiere.  Teftamentum  Adelaidis  Vicecomi- 
tiffaeNarbonenfisan.  989.05.  2.  Anecd.  Marten. 
coi.  102.  Volo  ut  in  canonica  SS.  fiufli  &  Pafioris 
remaneat  medietas  de  falinas  ,  qui  fuerat  Framaldi 
quondam  in  Scalas  ,  cum  illorum  [alarios  ,  Cottorios , 
agtilias ,  &  omnibus  fuis  officinis  &  areis. 
f  COCTU  ARIUS.  Vide  Cottarius. 

COCTUM,  Caro  decoda  ,  vel  etiam  legumen.  A 
Cotto  &  vino  fufpendi ,  poenitentiae  fpedes.  Joan- 
nes  VIII.  PP.  Epifl.  302  .Et  nofira  Apofiolica  au- 
ttoritate  d  vino  &  Cotto  fufpenji  manete  ufque  ad 
nofiram prafentiam.  Charta  Stephani  PP.  an.  890. 
apud  Hieron.  Rubeum  in  Hifl.  Ravennate  lib. 
5  .  Laicus  vero  qui  contradittor  apparuerit ,  d  vino  & 
Cocto  fufpenfus  exiflat ,  quoufque  ad  pradittafolutionis 
gratiam  pervenerit . 

^COCTURA,  Jus,  forbitio  ,  Gall.  Bouillon.  Ber- 
nardi  Ordo  Cluniae,  part.  1 .  cap.  74.  num.  z  1 . 
Novitio  qui  nondum  eji  benedittus ,  quandiu  Jine  be - 
nedittione  fuerit ,  non  efi  ufus  aut  confuetudo  ,  ut  fiant 
Cottura ,  aut  detur  ei  caro  ad  manducandum  ,  etiamfi 
in  infirmaria  jitmultu  .1  debilis ,  vel  fiat  ulla  hujufmodi 
medicina  pr  ater  f  anguinis  minutionem ,  niji  forte  tanta 
fuerit  necejfitas ,  pro  cujus  magnitudine  impietas  vi¬ 
deatur  non  infringere  confuetudwem.  Eadem  legun¬ 
tur  in  S.  WilhelmiConfuetudinibusHirfaug.  lib. 
1 .  cap.  3 .  Vide  ejufdem  libri  caput  45 .  &  lib.  z. 
caput  z  1 .  necnon  infra  vocem  Coctus  1. 
i.  COCTUS,  Coquus ,  Gall. Cuifinier.  Liber Con- 


COC  7 1 8 

fuetud.  Fontanell.  p.  2  5  8.  Spicilegii  MS.  Cotti 
eranttunc  feodati.  Et  p.  40  3 .  Efi  a  utem  confuetudinis 
antiqua ,  quando  Cotti  delinquunt ,  eos  adducere  coralii 
Priore,  feu  coram  eo  qui  tenet  ordinem ,  &  nudos  verbe¬ 
rare  d  jejunis  fecundum  delttti  quantitatem  minutis  vir¬ 
gis.  Hii  funt  quaji fuffraganei  coquinarii ,  videlicet  Pa¬ 
rietarius ,  Cufios  vini  &  Refector arius.  Bernardi  Ordo 
Cluniae,  part.  i.cap.  74. n.  42.  Cotti  omni  tem¬ 
pore  mutant  infirmitates  fuas  mane  pofi  tres  orationes . 
Alia  notione  ,  fi  veraelletledio,  Tumeretur  ibi¬ 
dem  cap.  3  o .  Lavare  pannos ,  lavatos  ad  funes  fuf- 
pendere ,  &  alia  que  non  lavantur  tunc  ad  funes  fuf- 
pendenda  afferre  ,  fcilicet  Cottos ,  froccos ,  cucullas 
&c.  Sed  puto  legendum  cum  MS.  San-German. 
cottos.  Efi  autem  cottus  fpecies  veftis  clericalis , 
de  qua  in  voce  Cot.  Vide  B  abiimus. 

z.  COCTUS  ,  Coctio  ,  Coctura.  Udalricus 
lib.  z.  Confuet.  Cluniae,  cap.  14.  Jguod Ji  Cottus 
efi ,  (  Novitius  )  ut  vulgariter  aiunt ,  Coctionem  ex 
more  non  videt ;  neque  legat ,  ni/i  ante  Primam.  Lib. 
3  .  cap.  2  6 .  Tertius  famulus  ad  hoc  efi  maxime  de¬ 
putatus  ,  ut  lavet  pannos  ad  Cottur  as  omnium ,  ut  aiunt , 
fratrum  Cottorum  neceffarias. 

3 .  COCTUS,  Exuflus,  vel  potius  lento  igni  admo¬ 
tus  ,  feu  ,  ut  Galli  dicimus ,  Brufie  d  demi  feu.  La- 
dantius  lib.  de  Mortibus  Perfecutor.  n.  13 .  Sta- 
tim  produttus  non  modo  extortus  ,fed  etiam  legitime  Co¬ 
ttus  ,  cum  admirabili  patientia  pefiremo  exuflus  efl. 
Idem  num.  1  5 .  Omnis  fexus  &  atatis  homines  ad 
exuftionem  rapti.  Rurfumnum.  2  1.  Jjhn  cum  deli¬ 
gati  fuijfent ,  f  abdebatur  primo  pedibus  lenis  flamma  , 
tamdiu  donec  callum  filorum  contractum  igni  ab  effibus 
revelleretur.  Ex  mox  :  Tunc  per  multum  diem  Deco - 
tta  omni  cute  vis  ignis  ad  intima  vifcera  perveniffet. 
Ada  Epifcoporum  Cenomanenfium  in  Hoello 
c.  34.  Utrafque genas  illius  ferri  candentis  aduflione 
Coxerunt.  Ennodius  Carni,  z  1 . 

Nil  lenta  perdit  Cottio. 

Intrat  latenter  abdita. 

Vide  locum  Hincmari  in  Aqua  fervens. 

COCUELUS.  Obfervantiae  Regni  Aragon.  lib.  7, 
tit.  de  Lezdis ,  §.  1 .  Si  aliquis  Nobilis  teneat  domos 
in  civitate . .  .fi  habeat  loca  in  quibus  teneat  larem ,  & 
familiam ,  folvent  Copuelos  :  quia  ex  boc  non  dicitur 
vicinus  civitatis. 

1.  COCULA,  Sagum.  Vide  Coccula. 
z.  COCULA,  Ligna  arida ,  vel  vafa  area.  Gloff. 
Ifidori :  qui  haec  haufit  a  Fefto.  Hunc  vide  &  ad 
eumdem  annotata  Scaligeri  &  Dacerii.  Varro 
apud  Nonium  1  z.  5  z  .Cocula,  qiu  coquebat  panem 
primum  fub  emere ,  poflea  fub  forno. 

fCo  cu  L  A  Marina,  Concha,  Gall.  Coquille  de  mer. 
Murator,  to.  z.  Scriptor.  Ital.  pag.  1  8,2.  coi.  1 . 
in  Agnelli  Libro  Pontif.  Et  fecit  exinde  amulam  au¬ 
ream  adhibens  plus  aurum  in  fimilitudinem  Cocula  ma¬ 
rina,  &  efi  ad  utilitatem  chrifma. 

COCULAE,  Italis  Grana  ,  baccae  ;  fed  &  variolae. 
Matth.  Silvaticus  in  Panded.  Medie.  Alubumcta , 
id  efl ,  variola  ,  qua  noflro  idiomate  vocantur  Cocula. 

COCULLA.  Vide  Cucullus. 

«j[  COCULUM.  Vi  de  Coccula. 

f  COCUMULA.  Vide  Cima. 

f  COCUPENDIUM  ,Olla  major.  Hift.  Dalphin. 
to.  z.  pag.  326.  coi.  z.  ex  Computo  an.  1  3  3  6. 
Item ,  tria  Cocupendia  de  ferro  magna  &  duo  magna 
branderia  de  ferro  pro  111.  f.  mi.  d.gr. 

COCUS.  Formula  barbare  feripta  14.  ex  Ba/uzia- 
nis :  Non  vales  uno  Coco  ,  non fimulas  tuo  patre ,  non 
gaudeas  de  dentes ,  deformas  tuos  parentes.  [Cocus 


7i9  COD 

idem  eft  ac  Coquus  Bernardo  Mon.  in  Ordine 
Cluniae,  part.  2 .  cap.  16.] 

COCZUMBER, Coz imber,  Cotz umber, Pre- 
tiofum  fuffimenti  genus.  Epift.  148.  Bonifacii 
Archiepifc.  Mogunt.  Direximus  cin amomum  uncias 
4.  coftum  uncias  4.  piper  lib.  2.  Coz^umbrem  lib.  1 . 
&c.  Epiftola  14 9.  Tranftnijimus  ....  aliquantum 
Cocz-umbri,  quod  inc en fum  Domino  0 feratis  temporibus 
Matutinis  &  Vefpertinis  ,Jtve  dum  Mijfarum  folennia 
celebratis,  miri  odoris  atque  fragrantia.  Baronius  in 
his  locis  habet  Cotuumber  ann.  742.  745-Serra- 
rius  putat  vocem  effidam  a  voce  Cocba  ,  quae  Ara¬ 
bibus  fuffimentum  eft,  &  z .umbri,  cortex  odoratus. 
Cozamber.  Odo  de  varia  fortuna  Ernefti  Du¬ 
cis  Bavariaeapud  Marten.  to.  3  .  Anecd.  coi.  354. 
Hic  pigmentorum  fpecies  Arabumque  labores , 
CoiLambrum  r arumque  lafer  ,  &c. 

<^[  COD  ,  pro  Jguod  ,  legitur  in  voce  Effere. 

CODA,  Modus  agri  apud  Anglos.  Charta  Willel- 
mi  Comitis  SulTexiae  to.  2.  Monaftici  Anglic.  pag. 
275.  Cum . .  .  una  aera  turbarum  in  martfeo  de  Bnftu- 
gham  ,  &  5 .  Codis  prati  in  villa  de  S emere. 
CODDUS,  Menfura  annonaria  ,  Anglis.  Vetus 
Charta  to.  1 .  Monaft.  Anglic.  pag.  175.  De  Ec- 
clcfia  Hamptoma  11.  denarios ,  &  2.  Coddos  bladi. 
cfc  CODEAR1UM ,  f.  mendum  pro  Coclearium.  Epi¬ 
tome  Chronie.  Cafin.  apud  Murator,  to.  2.  pag. 

3  66.  coi.  t .  Item  tertio  tulit  in  coronis  ,  bariis ,  an¬ 
nutis  ,  coralibus  &  Codeariis  argenti  libras  ccccc. 
CODEX.  Charta  Amati  Archiepifcopi  Salernitani 
an.  990.  apudUghell.  to.  7.  p.  508.  Nullam  an¬ 
gariam  aut  fervitium  pars  noftn  Archiepifcopi  illorum 
imponere  queat ,  neque  ad  cruces  levandum,  vel  Codi¬ 
ces  ,  aut  baptifmum  faciendum  ,  aut  illos  excommuni¬ 
care  ,  &c.  [  Papias  MS  Codex ,  lapis.  ] 
^fCODICALIS  Simplex,  Scripturae  modus.  Vide 
Scriptura. 

^[  CODICARIUS.  Vide  Caudica. 

CODICELLA,  pro  Codicillus.  WillelmusThorn.  in 
Chron.  an.  1168.  In  qua  combuftione  multa  Codi- 
cella  antiqua  perierunt.  Id  eft ,  donationum  tabu¬ 
lae  ,  Chartae. 

^[CODICELLARE,  Aliquid  legare  codicillis.  Hift. 
Dalphin.  to.2.p.i  76.  coi.  1. in  Inftrum.an.1318. 
D alphinus  Codicillando  &  codicilla  faciendo  poftfuum 
teflamentum  ,  &c.  Et  infra  pag.  feq.  coi.  1 .  Dal- 
pbinus  &  Codicillando  pracepit.Btduz.  tom.  2.  Hift. 
Arvern.  in  Inftrum.  anni  1366.  p.  344 .Etquof- 
cumque  attus  legitimos  iniendi ,  t  eft  andi ,  Codicillandi. 
Occurrit  &  alibi  non  femel. 

CODIC1UM  ,  Codiculus,  parvus  codex.  Interpres 
Hiftor.  Apollonii  Tyrii :  Apertoque  [crinio  Codicio- 
rum  fuorum  ,  inquijivit  omnium  qiuftiones  au  ftorum  & 
Philofophorum.  Kulbaov,  Graecis.  Pachymeres  lib. 

5.  Kai  £t/x«  /atv  rc  Kulmicv  t»?  hatXuma.^  tU  irig-iv  «j&go- 

e^t^/C^o-VideGloft.Meurfii  &Fabroti  adCedren* 
CODOXIA,  pro Cacodoxia.  Vide  Amaratunta. 
CODRA,  Quadra.  GlolT.  Gr.  Lat.  KoJ^a,  Codra, 
Jfjiadra.  VideMeurfium  in  KoeTpdvt»?. 

'f  C  odra.  Confuetud.  Brageriaci  art.  7 6.  &  77. 
Item  nullus  Jit  attfus  extra  villam  ditti  loci  &  diftriclus 
ejufclem  dolia  tonellorum  vacuorum  transferre,  neque 
mayramen,  neque  vimos ,  neque  Codram  ;  &  Ji  faciat 
contrarium  in  fexagintafolidos  pro  gatgio  condemnetur , 
&  ultra  hoc  dicta  dolia ,  mayramina ,  vimi  &  Codra , 
erga  didi  uni  Dominum  remaneant  confifcata.  Item  non 
eft  permifum  alicui  fubtus pontum  Brageriaci  afeenden- 
do  per  flumen  Dordonea ,  fal ,  Codram ,  vimos  ,  may¬ 
ramen  tranjire  feu  navigare.  Interpres  Gallicus  Co¬ 
dra,  reddit  per  Codres ,  vocem  mihi  non  magis 


COE  720 

notam ,  nili  forte  fit  idem  quod  Gallis  CoudreveX 
Coudher ,  Corylus. 

CODURA,  Sutura ,  Gall.  Couture.  Hift.  Dalphin. 
to.  2.  pag.  333.  coi.  2.  ex  Computo  anni  1337. 
Item  computat  deliber affe  Andrea  Boqueti  Codurerio  , 
byeme proxime praterita,  pro  raubis  &  malacotis  ditio¬ 
rum  Baft ardorum  &  fjaquemeti  Clerici ,  qui  eis  repe¬ 
tit  lectiones ,  &  pro  Coduris  &  expenjis  dictarum  ma¬ 
lae  ot  arum  ,  lx./  Et  infra:  Item  pro  fex  panis  cali-> 
garum . ..  &  pro  Coduris  earumd.  xxix.  f. 

•[[  CODURERIUS,  Sarcinator,  Gallice  Couturier  ; 
Dumbenfibus  rufticis  etiamnum  Coudurier,ixGtx\. 
Coudre.  Hift.  Dalphin.  to.  2 .  pag.  308.  coi.  2 .  ex 
Ordinatione  anni  1336.  Item ,  f/ob annes  Vitoni  & 
Francifcus  Jint  Codurerii  noftri ,  quorum ,  &c.  &  ille 
qui  prafens  extiterit ,  equitet  &  ducat  fomerium  no - 
ftrum  portantem  capellam  noftram ,  &  habeat  unum 
garcifcrum  ad  cuftodiendum  eum.  Clarior  videtur  lo¬ 
cus  in  Codura  relatus.  Vide  Condurahus. 

COELEST1NU S  Color  ,  Hyacinthinus  qui  eft  in¬ 
ter  albedinem  &  nigredinem,  quafi  color  fu bal- 
bidus,  Matthaeo  Silvatico  :  Ni- 

cetae  Paphlagoni  in  V ita  S.  Hyacinthi  Amaftriani 

Pag-3- 

COELICOLA.  GlolT.  Gr.  Lat.  oJp uvocuTontcc ,  Coeli¬ 
cola.  Prifcianus  lib.  5.  Coelicola ,  id  eft ,  coelum  co¬ 
lens.  GlolT.  Lat.  MS.  Regium  Cod.  1013.  Coeli¬ 
cola,  eo  quod  coelum  colat :  Eft  enim  Angelus :  Conti¬ 
nens  non  folum  in  caftitate  dicitur ,  fed  in  cibo  ,  in  potu , 
mira  quoque  &  vexatione  mentis  &  detrahendi  libidine 
continens ,  &  quod  fe  a  multis  malis  abftineat.  Beda 
de  Orthographia  :  Coelicola  ,  coelum  colens ,  ut  An¬ 
gelus.  Dudo  lib.  3  .  de  Morib.  Eiormann.  Bis  quinta 
namque  Coelicolarum  ordine  creato,  decimoque  lapfo , 
&c.  Vide  S.  Auguftinum  lib.  1  o. de  Civit.  Dei 
cap.  1. 

Coelicola’  etiam  appellantur  Monachi,  propter 
faneftum  &  angelicum  vitae  inftitutum ,  quomo¬ 
do  BraulioEpifcopus  Caefarauguft.  in  Vitafanfti 
^Emiliani  cap.  5 .  num.  5  5 .  Antonium  &  Marti- 
num  Coelicolas  vocat.  Vita  S.  Benedici  Abbatis 
Anianenfis  n.  42.  edit.  Mabillonii  :  Nec  moram 
inde  ponendi  comam  fieri  paffus  eft ,  quin . . .  auro  textis 
depojitis  veftibus ,  Cbrifticolarum  induit  habitum  ,  fefe 
Coelicolarum  adfeifei  numero  quantocius  congaudens. 
Davidi  Monacho  dicuntur  Monachi  !v  toic,  opo-iv 
xgctvoTroXtTcu.  Monafteria  vero  l-rrlytoi  sp «vci,  in  Vita 
S.  Nicolai  Studitae  pag.  90  4.Confule  Notas  no- 
ftras  ad  Alexiadem  p.  264. 

Coelicola,  Hcereticiqui  coelum  ut  Deum  cole¬ 
bant.  GlolT.  Gr.  Lat.  O  o-eC&v  rov  £%uvov ,  Coelicola. 
Extitit  haereticorum  fecta quaedam  fub  Honorio, 
de  quibus  eft  titulus  in  Cod.  Theod.  &  Juftin. 
de  Judaeis,  Coelicolis,  &  Samaritanis,  Judaica& 
Chriftiana  religione  permixta.  De  hac  copiofe 
egit  Jacobus  Gotofredus  ad  leg.  19.  d.  tit.  de 
Judaeis  &  Coelicol.  in  Cod.  Theod. 

COELILOQUUS,  Propheta.  Commodianus Inftr. 
60.  Cceliloquus  autem  Efaias  dottor  &  audior. 

COELOCLARUS ,  Divis  adfcriptus,qui  in  coelum 
receptus  eft  fandus.  Charta  Ludovici  Comitis 
Ferretenfis  an.  1187.  in  Antiquit.  Vofagenlib. 
lib.  5.  cap.  9.  Inde  eft  quod  ego  Ludovicus  Comes 
Eerretenfis  ac  filii  mei,  Coeloclarorum  Principum  exem¬ 
plis  provocati ,  &c. 

COELUM,  Concameratio,  ex  Anglico  Seeling,  quod 
idem  fonat.  Itali  etiam  Cieto  di  Camera ,  laquea¬ 
rium  vel  lacunar  vocant.  Gervafius  Dorobern.  de 
Combuftione  &  reparat.  Dorobern.  Ecclefiae : 
Deinde  tigni  grojfiores  cum  ligaturis  fuis . . .  fuccen- 

duntur * 


72i  COE 

duntur.  Coelum  infertus  egregie  depilium ,  fu  peritis  ve¬ 
ro  tabuit  plumbea  ignem  interius  afcenfum  celaverunt. 
Thomas  Stub.  in  Pontificibus  Eborac.  Totamque 
Ecclejtam  a  Prefbyteris  tifque  ad  turrim  ,  . . .  [apertus 
opere  pictorio  ,  quod  Coelum  vocant ,  auro  multiformiter 
intermixto  mirabili  arte  confiruxit. 

COEMETERIUM,  Locus  in  quo  humantur  fide¬ 
lium  corpora.  Loca  [epuleris  apta,  in  leg.  2.  Cod. 
Theod.  de  Hoerctic.  [Hinc  in  Coemeteria  conve¬ 
niebant  Chriftiani  primis  Ecclefiae  faculis ,  ibi 
myfteria  Iaera  celebraturi,  qua  de  re  confuli  pof- 
funt  Arnob.  lib  4. adv. Gentes  ad  calcem,  S.  Am- 
brofius  Epift.  39.  n.  2.  &  4.  Conftitut.  Apoft. 
lib.  6.  cap.  3  o.  Concil.  Eliberit.  can.  3  5.  Placuit 
prohiberi ,  ne  femina  in  Coemeterio  pervigilent ,  eo  quod 
[ab  obtentu  orationis  latenter  [celera  committunt.  Ec 
can.  3  4.  Cereos  per  diem  placuit  in  Coemeterio  non  in¬ 
cendi  ;  inquietandi  enim  [piritus  [anctorum  non  [unt : 
hoc  eft,  fidelium,  ut  quidam  interpretantur,  qui 
dum  in  Ccemeteria  orationis  gratia  conveniebant, 
inquietabantur  frequentia  &  cura  immodica  ce¬ 
reorum  ardentium.  Alii  vero  cenfent  hoc  cano¬ 
ne  damnatam  fuiffe  quorumdam  fuperftitionem, 
qui  ftulte  credebantcereis  accenfis  animas  defun¬ 
ctorum  e  quiete,  in  qua  morabantur,  evocari, 
ac  de  rebus  occultis  &  futuris  confuli  :  qua  no¬ 
tione  fumiturvox  inquietare  lib.  1 .  Reg.  cap.  28. 
ubi  Samuel  ad  Saul  :  Quare  inquietafit  me ,  ut fuf- 
citarer  ?]  Vide  Coemeteria  facra  Spontani,  &  Ba- 
ron.an.  226.  num.  9.  &  feqq.  Tantum  addo, 
monereGillebertum  Lunicenlem  Epilcopum  lib. 
de  Ufu  Eccleliaftico  ,  adjacuijfe  Coemeteriis  San¬ 
ctorum  alia  loca  ,  in  quibus  fubmerforum  &  occforum 
fdelium  corpora  conderentur ,  quia  ip forum  anima  Deo 
commendari  non  prohibentur.  Nani  infidelium  &  [ce¬ 
leratorum  corpora  longe  [unt  a  fidelium  projicienda : 
quibus  enim  vivis  non  communicamus ,  nec  mortuis. 

Cdkmeterium,  Ecclefia  ,  in  qua  fcilicet  fide¬ 
lium  corpora  humantur.  Innocentiusl.  PP.  Epift. 
1.  ad  Decentium  cap.  5.  Non  tonge  portanda  [unt 

'  Sacramenta  ,  nec  nos  per  diver[a  Coemeteria  confiitu- 
tis  Prefby teris  defiinamus.  [  Hic  Coemeteria  vocat  In¬ 
nocentius  paroecias  extra  Urbem  fitas ,  ubi  cor¬ 
pora  fidelium  fepulta  erant,  quod  illa  intra  mu¬ 
ros  condere  Romanis  edet  religioni.  ]  Praefatio 
ad  Libellum  Precum  Marcellini  &  Faultini :  Per 
Coemeteria  Aiartyrum  fiationes  Jine  Clericis  celebra¬ 
bat.  S.  Athanafius  Apolog.  1 .  de  fugafua  :  tm  yup 
ijZJ'cfj.ctJ'1  Kptx  tw  ciylctv  n eUmiog-yv  0  Aao?  vog-emrea; 
s^i/X0£  70  Kci[af\>igicv  tu^airfxi.  In  1 J b.  3.  Sacra- 

ment.  Ecclef.  Roman.  cap.  103.  exftat  Mi/a 
in  Cy  meteriis.  Infra  :  Omnium  fidelium  Catholicorum 
orthodoxorum  in  hac  Bajilica  quiefeentium ,  &c.  Vide 
Gregor. Turon. lib.  de Glor.  Confelt. cap.  73.de 
Baron.  an.  22.6.  num.  12.  Chartam  Rudefindi 
Epifcopi  Dumien fis  serae  10x6.  apud  Anton.^e 
Tepet,  in  Chronico  Ordinis  S.  Benedidi  tom.  5. 
Theobegildus  Abbas  de  Cimeterio  S.  Stephani,  fub- 
feribit.  Vi  de  Atrium,  &  Confejfa  in  Confeffio  ,  Ify 3- 
[ucXcynrn;. 

C  ojem  e  t  e  r  i  a  ,  feu  oblationes  fepulturarum ,  Lai- 
ci  olim  ufurpavere.  Guigo  in  Vita  S.  Hugonis 
Epifcopi  Gratianopolitani  n.  4.  Adverfius  Laicos 
qui  Ecclejtas ,  decimas ,  ac  Coemeteria  [acrilegi  deti- 

'  nebant.  Adde  n.  9.  Vide  Sepultura. 

COENA.  Audior  Graecifmi : 

[Jentamus  mane  ,  Ccenamus  vc  fperc  facto. 
Regula  Magiftri  cap.  28.  Erubefcamus  nos,  qui  fu¬ 
mus  [pirituales ,  fugere  hora  nona  jejunium  :  cum  ve- 
tufla  confiet  udo  antiquitus  c  ognoJi.it  ur  prandia  igna- 
Tom.  11. 


COE  '722 

rajfe  ,  fi ed  femper  vejperam ,  hoc  efl  ,  Camam  fas  re¬ 
fectionibus  ordinavit.  Charta  Sugerw  Abbatis  fandi 
Dionyfii:  Refedionibus  quoque  eorum  ve[pertints,quas 
dicunt  Cenas  ,  ....  &  in  eo  decem  [olidorum  refeltioni 
ftu  a  Monacho  Cenature  recipiant. 

Coena,  pro  quovis  paftu  ,  feu  jure  refedionis  aut 
prandii  vel  procurationis.  Hieron.  Blanca  in  Ara- 
gon.  rerum  Comment.  Nonnulla  oppida  ricis  homi¬ 
nibus  ,  quas  vocabant  Cenas ,  tpfurum  Regum  more  per- 
[olvebant.  Charta  Petri  II.  Regis  Aragon.  an.i  2  8  3 . 
pro  Libertatibus  Catalanix  :  C  cenas ,  albergas ,  & 
acapitanon  accipiamus  nec  exigamus  in  locis  Baronum  , 
Militum  ,  &c.  De  ejufmodi  Coenis  Regiis  praefer- 
tim,  audiendus  Michael  dei  Molino  in  Reperto¬ 
rio  Foror.  Aragon.  in  v.  Filius :  Filii  Regum  Ara- 
gonu ,  antequam  hareditentur  ,  non  folum  primogeni¬ 
tus  ,  [ed  etiam  alii  filii  exigunt  Ceenas  per  totum  re¬ 
gnum.  Et  efi  ratio  ,  quia  filu  Regum  debent  vivere  in 

•  regno.  ‘Tamen  ex  quo  filii  [unt  hereditati ,  er  habent 
de  quo  pojfunt  vivere  non  exigunt  Coenas.  Vide  in  Ob- 
[ervantta  unica  ,  titulo  Fori  editi  apud  Exeam,  fol. 
134.  Etreperi  [cripturnin  antiquis  [cripturis  Fortfia- 
rum  ,  quod  tria  [unt ,  qiuin  Ar agonia  debentur  filus 
legitimis  D.  Regis  Ar  agonia.  Primo  debetur  filio  pri¬ 
mogenito,  eo  ipfo  quod  natus  efi  &  juratus  ,  debetur Jibi 
gubernatio  generalis.  Secundo  quod  alit  filii  D.  Regis 
a  primogenito  quoufque  hareditati  fuerunt ,  poffunt  ire 
liberi  per  totum  regnum  comedendo.  Et  ntfi  populi  mi- 
niftrent  eis  necefidna ,  pojfunt  per  [e  recipere  ab  homi¬ 
nibus  regni:  licet  non  a  vajj aliis ,  [eu  hominibus  Varo¬ 
num  ,  Nobilium ,  Militum,  Civium ,  &  Jnfantionum. 
Tertio  quia  filia  D.  Regis  habent  demandam  ,  cum 
contrahunt  matrimonium  femel ,  &c.  Idem  in  verbo 
Nobiles :  Nobiles  Aragon.  non  po/funt  exigere  Comas 
aut  [ervilia  in  locis  Domini  Regis.  Vide  inforo  unico 
tit.  de  Nobihb.  lib.  9.  p.  130.  De  coenis  vero  Re¬ 
giis  ,  tit.  de  Coenis  Dom.  Regis  lib.  4.  pag.  104. 
Adde  lib.  i.pag.  20.^  Obfervantias  Regni  Ara¬ 
gon.  pag.  27.  v. 

f  Coena  Archiepiscopalis, Eodem  fenfu,  feu  pro 
archiepifcopali  jure  refedionis  aut  procurationis 
in  terris  Valfallorum,  apud.  Stephanot.  to.  1.  An- 
tiq.  Bened.  in  Valconia  MSS.  p.  66  9.  ex  Chartul. 
S.  Petri  Generenfis  :  Guillelmus  Bernardi  de  A4a- 
ceriis  &  G alauda  ejus  uxor  fecerunt  in  Generenfi  mo- 
naflerio  profejfionem ,  &  dederunt  S.  Petro  medietatem 
Ecclefia  de  Maceriis ,  qua  ab  aubiepifcopah  Coma  efi 
penitus  exempta. 

C  oe  n  a  Domini,  Kop/«>coV  cfuWrcv  ,  in  priore  ad 
Cor.  1  1.  20.  olim  pro  Sacramento  Euchariftioe 
voxufurpata.  S.  Hieron.  in  verba  Pauli ,  Domini¬ 
ca  Coena  debet  omnibus  ejfe  communis.  Coena  autem  di¬ 
citur  ,  quia  Dominus  in  Coena  tradidit  S  aeramenta.  S. 
Auguftinus  Epift.  1  18.C.  5  .  Apofiolus  dicit ,  Con¬ 
venientibus  ergo  vobis  m  unum,  non  efi  Dominicam  Ca¬ 
nam  manducare  ,  hanc  ipfam  acceptionem  Eucharifii a 
Dominicam  Canam  vocans.  Gloff.  Gr.  MS.  Regium 
Cod.  2062.  Kufia.ncv  (NiTffvcv  ,  to  tS  uugix ,  »  to  ty- 
k \y.%ov  Iv  tx.zX>urlq.  dfi^-ov. 

QuxruntPatres  atque  in  iisS.  Cyprianus  Epift. 
6  3 .  Cur  Jilievs  potius,  feu  Coenae  ,  quam  doig-a  , 
vel  prandii  nomine hocce Sacramentum  donave¬ 
rit  S.  Paulus,  cum  probabile  fit  Corinthios  ma¬ 
ne  Euchariftiam  celebrafte,  qui  fuit  prifeae  Ec- 
clefiae  ritus.  S,  Chryfoftomus  caufam  affert,  7 r«- 

ga.TSi/J.TTMV  CIVT ilei U  Tt T  tCTTitjq.  Kaff  «V  TU  fj.vyyj- 

p \cl  7ra.fichoyav  c  Xp<s ,  Ut  remitteret  illos  jam  mde  ad 
illam  vejperam  ,  qua  Dominus  tremenda  mjftnia  tra¬ 
didit.  Dida  igitur  Coena  in  honorem  primae  infti- 
tutidnis.  Aliam  rationem  reddit  Gregorius  M.  in 

Zz 


723  COE 

Evang.  Horni!  3  6.  Hoc  convivium  Dei ,  non  pran¬ 
dium  ,  fed  Cana  vocatur  ,  quia  poft  prandium  Ccena 
rejlat ;  poft  Ccenam  vero  convivium  nullum  reflat :  & 
quia  aternum  Dei  convivium  nobis  in  extremo  prapa- 
rabitur ,  r  ellum  fuit,  ut  hoC  non  prandium ,  fed  Coena 
vocaretur. 

Coena  D  om  in  i  ,  di£ta  etiam  quinta  feria  ultimae 
hebdomadis  Quadragefimae ,  qua  fcilicet  myfte- 
rium  Dominicae  C cenae  a  Chriltofuit  inllitutum. 
S.  EJigius  ferm.  11.  Vocatur  hac  fejlivtt as  Coena  Do¬ 
mini  ,  eo  quod  hoc  die  Dominus  coenaverit  cum  Difci- 
pulis  ,  eifque  S  atramentum  Corporis  &  Sanguinis  fui 
tradiderit.  Concilium  Meldenfe  ann.  845.  can. 
4  6.  Nemo  J' aerum  Chrifna  ,  ni  fi  in  quinta  feria  ma¬ 
joris  feptimana,  id  efi ,  in  Coena,  qua  fpecialiter  ap¬ 
pellatur  Dominica,  conficere  prafumat.  Vide  Ifido- 
rum  de  Offic.  Eccl.  lib.  1 .  cap.  28  -  &  Honorium 
Auguftod.  lib.  3.  cap.  84. 

Coena  Valdensium  Haereticorum. Concilium 
Narbonenfean.  12  3  5 .  Aut  Coena  Valdenjis ,  ubi  die 
Coena,  menfa  pojita ,  &  pane  fuperpojito  ,  Valdenjis 
unus  benedicens  ,  &  frangens  ,  danfque  aftantibus , 
credit  fecundum  damnabilem  feclam  conficere  Corpus 
Chrifli ,  &c. 

C  oena  Lib  era  ,  dicebatur  illa,  inquit  vir  do&if- 
fimus  Henticus  Valefius,  quam  coenabant  in  pu¬ 
blico,  qui  ad  ludum ,  vel  ad  beflias  damnati  erant, 
pridie  antequam  pugnarent  :  fic  nuncupata,  vel 
quod  apponeretur  ipfis  quidquid  poftulaiTent , 
vel  quod  fumma  cum  libertate  &  licentia  per¬ 
ageretur.  Paffio  SS  Perpetuae  &  Felicitatis :  Pri¬ 
die  quoque  cum  illa  Coena  quam  Liberam  vocant,  quan¬ 
tum  in  ipfis  erat ,  non  Ccenam  Liberam ,  fed  agapem 
ccenarent,  eadem  conflantia  ad  populum  verba  i  fla  jacta¬ 
bant.  Fragmentum  Petronii :  Venerat  jam  tertius 
dies  ,  id  efi ,  expettatio  Libera  Ccena.  De  hac  coena 
intelligendus  Tertullianus  in  Apologet.  cap.  42. 
Non  in  publico  Liber alibus .difeumbo  ,  quod  befiiariis 
fupremam  ccenantibus  mos  efl.  Meminit  etiam  ejuf- 
dem  coenae  Scholialtes  Juvenalis  Sat.  1 1.  ad  haec 
verba. 

Sic  veniunt  ad  mifcellanea  ludi. 

Genus ,  inquit ,  miferabile  ferculi ,  mifcellanea ,  ci¬ 
bus  gladiatorum  ,  id  efl,  ultima  Coena.  Ideo  mifcella¬ 
nea,  quia  omnia  qua  apponuntur  eis ,  mifcent ,  &  fic 
manducant. 

Coena  Pur a.  Vett.  Gloffiae  cap.  de Fcftis  p.  274. 
Coena  pura,  Trapeta uiom.  GlolF.  Latino- Arabie.  &  Pa¬ 
pias  :  Parafceve  ,  Cena  pura  ,id  efl ,  prap aratio  qua 
fit  pro  Sabbato.  Tertullianus  lib.  5.  in  Marcion. 
Dies  obfervatis ,  &  menfes ,  &  tempora,  &  annos,  & 
fabbata  ,  ut  opinor  ,  &  Cenas  puras  &  jejunia  ,  & 
dies  magnos.  Sanftus  Auguftinus  in  Joan.  Accele¬ 
ratam  vult  intelligi  fepulturam ,  ve  advefperafceret , 
quando  tam  propter  P arafcevem  ,  quam  Ccenam  pu¬ 
ram  fjudai  Latine  apud  nos  ufitattus  vocant ,  facere 
tale  aliquid  non  licebat.  Vetus  interpres  Jo.  Chry- 
ioftomi  ferm.  in  Natalem  Joan.  Bapt.  Jgua  die 
conceptus  eft  Dominus ,  eadem  dic  &  pajfits  ejl.  Ea¬ 
dem  ipfadies  Ccena  pura  fuit ,  in  qua  &  Luna  decima 
quarta  occurrit.  * 

Baronius  ,  inquit  Scaliger  ,  negat  elTe  Parafce- 
vem  ,  quia  coena  pura  apudEeftum  habeat  offam 
fuillam.  Sed  non  advertit  puram  dici ,  non  quia 
careat  carnibus ,  fed  quia  religionis  &  dicis  cau- 
fa  fit.  Nam  &  Parafcevte  Judaicae  habuere  carnes, 

&.  nihilominus  dicuntur  Coena  pura  ,  quod  dicis 
caufa  coquebantur  ,  coquunturque  hodie  pro 
fabbato  ,  quia  ‘in  fabbato  coqui  non  liceat.  Vide 
eofdem  Baron.  an-no  Chrifli  3  4.  nura.  154.  & 


COE  724 

Scaligerum  ad  Felium  ,  &  de  Emendat,  temp. 
Pag*  5  3  3  *  569* 

COENACLARIUS, Caupo.  Glo  ffi.  Grxc.Lat.  Cce- 
naclarius ,  lTa&[A.xxct>  >  Tl *  Ircmi  <*■  t «5  c<x/a$  oovd.yu>v  , 
MS.  Coenaculanus  habet,  &  po  ft  trvva.yuv  addit,  Slyav 
b  Aes-crcTHc.  [  Ccenacularius  Ulp  iano ,  Qui  coenacu- 
lum  conducit  :  Coenaculariam  autem  exercere  eft 
quaeltum  facere  ex  locatione  coenaculorum.  ] 

•[[  COENADICUM.  Vide  Ceenaticum. 

COEN  AG  IUM.  Vid e  Ceenaticum. 

COEN ALE,  Taberna ,  coenaculum ,  Coenatio,  Sido¬ 
nio  :  Interdum  coena  ipfa ,  refedtio  quaevis.  Char¬ 
ta  G.  Epifcop.  Autifiod.  ann.  1249.  inTabular. 
Ecclef.  Autiliod.  fol.  235.  Super  eo  quod  idem  Bal - 
duinus  dicebat ,  quod  ipfe  poterat  tabernam  f. icere,  & 
aliaCcenalia  qua  ad  nundinas  pertinent.  Tabularium 
S.  Bertini  an.  1205.  Minutam  vero  decimam  abla¬ 
tiones  tam  publicas  quam  privatas ,  Cenalia ,  legata , 
&c.  Nicolaus  de  Braia  in  Ludo  vico  VIII. 

Per  fora  ,  per  vicos  celebrant  certamina  cunctis 
Publica ,  nec  prohibet  Canalia  dives  egeno , 

Sed  pafjim  comedunt  difufo  nectare  venis. 
ff  COENARIUS.  Vide  Ccenator. 

COENATICUM ,  Idem  quod  Coena ,  paflus ,  vel  re- 
fe&io  :  fed  ea  sprtefertim  ,  quam  milites  exige¬ 
bant  ab  hofpiribus  fuis  ,  dum  in  ftationes  fuas 
fele  conferebant.  Has  autem  fuftulit  lex  i2.Cod. 
Theod.  deErogat.  militaris  annonae  ;  ubi,  Grave 
atque  inauditum  quoddam  nomen  Cenaticorum  intro¬ 
ductum  dicitur.  Sed  apud  nollros  diu  pollmodum 
manfit.  [  Privilegium  Ludovicilmp.  pro  Mona- 
Iterio  Miciacenfi  an.  8  1  5 .  apud  Baluz.  Capitular. 
tom.  2.  coi.  1407.  Nullusex  eis  ullum  teloneum  , 
aut  ripaticum ,  aut  pontaticum  ,  aut  falutaticum,  aut 
cefpitaticum ,  aut  Ceenaticum .  .  .  exigere  audeat.  Rur- 
fum  occurrit  in  altera  ejufd.  Imperatoris  Charta, 
apud  Ludovicum  Laguille  inter  Inllrum.  Hiftor. 
Alfac.  ]  Charta  Caroli  Calvi  ex  Tabulario  S.  Ger¬ 
mani  Parilienfis ,  apud  Bellium  in  Epilcopis  Pi- 
ftav.  Aut  Cefpitaticum  ,  aut  Ceenaticum  ,  aut  pa.fi to¬ 
nem  ,  aut  landaticum ,  &c.  Odo  Abbas  Glannafol. 
in  Tranflat.  S.  Mauri  cap.  6.  num.  3  2,  Firmajive 
cenfus  pifeium  ,  toto  quadragejimali  tempore  ,  quem 
more  provincia  Ceenaticum  vocantS  Bollandus  ex  qui- 
bufdam  MSS.  legit  Ceenadicum.  j  Occurrit  non  fe- 
mei  in  Chartis. 

CoENAGiUM,  Eadem  notione  accipitur  in  Tabu¬ 
lario  S.  Albini  Andegav.  quod  in  exclufis  molendini 
de  Varenna  habebat  idem  Monafterium.  Tabular. 

S.  Albini  Andegav.  Decimam  Cenagii  mei  infra  & 
fupra  exclufam  meam.  Idem  Tabular.  ann.  1 146. 
Cum  Canonici  ab  antiquo  fextam  partem  cenfuum  ter - 
ragii.. .  nec  non  vendarum  totius  terra ,  vinagii ,  Ce¬ 
nagii  ,  in  lampredis  &  alofis ,  &  omni  genere  pifeium 
[ Tabular.  S.  Nicolai  ejufd.  urbis  :  Comes 
Hoellus  dedit  Deo  &  S .  Nicholao  infulam  Dener al¬ 
iam  integram  Jimul  cum  parte  fua  Cenagii.  ]  Alibi : 
Coenatio  appellatur.Tocum  vide  in  Dubius. 
COENATIO,  Coenaculum,  vel  pars  domus  in 
qua  coenabant,  apud  Sidonium  lib.  2.  E.pilt,  13. 

&  Carm.  2  2.dlolT.  Groec.  Lat.  Tp IkXivo;  ,  Tricltr- 
num ,  Coenatio.  Vide  Julian.  Antecefl. 

Coenatio  V  i  o  l  e  n  t  a  ,  in  Charta  Gaufredi  Co- 
mitis  Andegav.  ann.  1061.  apud  Sammarthanos 
in  Abbatib.  S.  FlorentiiSalmur.  idem  quodCawa- 
tictim  ,  de  quo  diximus. 

COLNATOR,  Coen arius,  Officium  Monafli- 
cum  ,  penes  quem  erat  cura  reficiendorum  Fra¬ 
trum  aeftivis  diebus  vefpere.  Apud  S.  Dionyfium 
in  Francia,  in  claultri  latere  quodelt  fecundum 


7ZJ  COE 

Ecclefiam,  vifitur  tumba  cum  hac  infcriptione  : 
Cy  gifi  Monjieur  fjcan  de  Montmorency  ,  jadjs  Cenir 
dc  ceans.\_  Epitaphium  Fr.  Guill.  Rayer  apud  Fe- 
'libianum  in  Hiit.  Sandionyf.  pag.  58  i.Cy  git  re- 
ligieufe  &  honnefte  perfonne  frere  Guillaume  Rayer , 
Rehgieux  &  Cenier  de  ceans.  Vide  ibid.  pag.  5  7 9* 
&  jDoubletuminHiftor.  Sandionyf.  lib.  1.  pag. 
4^5.861.  Canarius  in  T abulario  Foffatenfi ;  [  ut 
&  in  Litteris  CapituliS.  Germani  Parif.  an.  13  5  3 . 
lib.  Anniverf.  B.  fol.  1  o  1 .  Magifier  cena  in  Litte¬ 
ris  Henrici  Praepofiti  Ecclelia:  in  HoHkirchen  an. 
1301.  apud  Schannatum  Dioec.  Fuld.  p.  101.] 
Ccenator  Monachus ,  dicitur  in  Charta  Sugerii  pro¬ 
xime  laudata.  Tabularium  S.  Dionyfii :  Ramal- 
dus  de  Pompona  pro  quodam  feodo  ,  quod  ad  jus  uxoris 
ftu  pertinere  videbatur ,  Jingulis  antiis  d  Monacho  qui 
Coenam  fratrum  difpenf are  folet ,  5 .  modios  annona  ex 
decima  S .  .Leodegarii  exigebat ,  &c.  Gloflarium  ve¬ 
tus  :  Coenatores ,  «f timunai  ,  Cenatorium  oiun/xx ,  d n- 
wiflripi  v.  Infcriptio  Romae  ad  D.  Pauli,  extra  mu¬ 
ros  :  Hic  jacet  nomine  Alatrona  C.  F.  m  pace  uxor 
Corneli  Prirmceri  Cenarionm  ,  filia  Porphori  Primi - 
ccri  monetariorum ,  &c. 

COENENT  ARIUS  ,  Jftftuj  vicium  manibus  qnaritat. 
Ugutio.  [Melius,  ut  videtur.  Caementarius.  Vide 
Cernent  anus. ) 

«!i  COENIPETA  ,  Jj)ui  libenter  petit  alienas  coenas , 
Parajitus.  Laurentius  in  Amalthea  &  alii  Gloffa- 
riorum  Scriptores. 

f  COENOBIALITER  ,  More  Coenobitarum.  Sub 
regula  S.  BetiedittiCanobialiter  congregati ,  in  Privi¬ 
legio  anni  8.  regni  Theodorici  ,  apud  Laguille 
Eliil.  Alfac.  pag.  1  o.  Inftrum.col.  1. 

f  COENOBIARKA,  KavcGid&H ,  Abbas,  qui  praeeft 
Ccenobio,a.pud  Stephanot.  Antiquit.Occitan.  MSS. 
tom.  z.  p.  43  7-  Anno dccxcv.  x.  Kal.  Februarii  in 
domo  Cambiare harum  Electi,  Dei  gratia  regnante po- 
letitijjimo  atque  Chrifiiantjjimo  Principe  Car  olo  Ad  agno 
....  conflit  uti  fuerunt  nobiles  &  illuftres  Domini ,  &c. 

COENOBITA.  Ifidorus  lib.  z.  deEcclef.  Offic.  c. 
15 .  Primum  genus  ('Monachorum)  cfi  Coenobitarum, 
id  efl ,  in  commune  viventium,  &c.  Caliianus  Collat. 
1  8 .  c.  4.  Canobitas  elTe  ait ,  qui  in  congregatione  con- 
Jt flent  es  ,  unius  femoris  judicio  gubernantur.  [Charta 
an.  1005.  pro  Monafterio  S.  Vi&oris  Mallii,  inter 
Schedas  Peirefcianas  :  Sequefirantefque  fc  coeperunt 
habitare  fimul ,  quos  Graco  fermone  Canobitas ,  id  eft , 
in  commune  viventes  caper  uni  vocitare.  ]  Florum  in- 
ilituta  praeclare  deferibit  S.  Hieronymus  Epiffc. 
z  z.  ut  &  Zachaeus  lib.  3 .  Confultationum  c.  3 . 
qui  haec  de  iis  habet:  His  conveniendi  unus  omnibus 
locus ,  fed  difpar  manendi ,  &c.  Sed  haec  nota.  Vide 
Haeftenum  lib.  3 .  Difquifit.  Monaft.  Cellotium 
lib.  5 .Hierarch. cap.  5-&  alios  palfim. 

^ICf.nobitalis  , Eadem  notione.  Charta  Kugo- 
nis  de  Guarlardone  ex  Archivo  Monafterii  Bone- 
vallis  :  Ego  Hugo  Guarlardonenjium  Dominus  Deo 
dicatis  Cenobitahbus  in  Bonevallenji  Monafierio .... 
largitus  fum ,  &c. 

f  Coenob  iTALxs  Religio  apud  Baluzium  to. 
5.  Mifcell.  p.  zi  7. 

COENOBIUM  ,  kcivoCiov.  Vim  vocis  explicat  Caf- 
fianus Collat.  18.  cap.  18.  Licet  d  nonnullis  foleant 
indijferenter  Monafiena  pro  Coenobiis  appellari  :  ta¬ 
men  hoc  inter  e  fi ,  quod  Monafierium  nomen  efi  diver- 
foni,  nihil  amplius  quam  locum, id  efi  ,  habitaculum 
Jtgnificans  Monachorum  :  Canobium  vero  etiam  pro- 
fejfonis  ipfius  qualitatem  difciplinamque  dejignat ,  & 
Monafierium  potefi  etiam  unius  Monachi  habitaculum 
nominari',  Canobium  autem  appellari  non  potefi,  niji 
Tom.  II. 


COE  726 

ubi  plurimorum  cohabitantium  degit  unita  communio . 
Agellius  lib.  1 .  cap.  9.  de  Pythagoreis  :  Id  quoque 
non  pr ater eundum  efi ,  quod  omnes  Jimul  qui  d  Pytha¬ 
gora  in  cohortem  illam  difciplinarum  recepti  erant 
quod  quifque  familia  pecuniaque  habebat ,  in  medium 
dabant ,  &  coibatur  focietas  infeparabilis ,  tanquam 
illud  fuerit  antiquum  confortium  ,  quod  re  atque  verbo 
appellabatur  KcivoCiov. 

If[  Coenobium,  Ecclefia  Cathedralis.  Wolferus 
Canonicus  Hildesheimenfis  inVita  S.  Godehar- 
di  ej ufdem  Eccleliae  Epiicopi  num.  z  3 .  Beatus  igi¬ 
tur  Godehardus ...  ut  Canobii  nofiri  religionem  eate - 
nus  rationabiliter  ,  Deo  gratias ,  confervatam  agnovit $, 
condignas  ilico  divina,  miferationi  laudes  perfolvens  „ 
omni  eam  devotionis  ftudio  ampliare  ,  &  in  divini  cul¬ 
tus  exercitio  condecorare  fategit.  Et  infra  '.Coenobium 
fuum  paftor ali  cura  fapienter  gubernavit ,  &  Fratrum 
commoda  in  victu  &  veflitu ,  ceterifque  indigentia  hu¬ 
mana  necejfariis ,  fapius  adauxit. 

COENOBOLIUM  ,  Concilium, Conventio ,  in  Glodis 
MSS.  Reg.  Cod.  101  3.  Alibi:  Concilium ,  Ceenobo- 
lium  ,  coetum  ,  ex  Graeco  ucivcCvMcv. 

COENOCOPERlUM  ,  pro  fepulchro  ,  vel  feretro. 
Epitaphium  Bartholomaei  Epifcopi  Ifclani ,  apud 
Ughcllum  to.  6.  pag.  Z7  5 .  In  hoc  Ccenocoperio  re¬ 
conditus  fuit  Bartholomaus  Lornb ardus . . .  Epifcopus 
Ifclanus  1389. 

Cf.nodorium  ,  Eadem  ,  ut  videtur,  notione  in 
Hymno  MS.  in  S.  lldevertum  Epifcopum  Mel- 
denfem  :  Sufcitatus  puer  fuit ;  Prece  eundis  emicuit , 
Gerebatur  Cenodorio  ,  Corpus  means  Gornaio ,  &c. 

•H  COENODOBIOLUM  ,  pro  Coenobiolum ,  Parvum 
Coenobium.  Rather.Veron.  Epifc.  lib.  Apologet. 
Incenfo  ab  Ungariis  Coenodobiolo  ,  ad  hoc  miferabiliter 
eft  perventum ,  ut  ipfe  qui  Abbatis  faifo  vocabulo  foliis 
gcftabat  cocullam ,  &c. 

COENODOQUIUM ,  pro  Xenodochium ,  quafi  xoi* 
vochoxciov  Commune  receptaculum.  Charta  Ferdi- 
nandi  Regis  Hifpaniae  aerae  1099.  aPud  Anton. 
de  Tepex, ,  in  Chronico  Ord.  S.  Benedicti  tom.  5 . 
pag.  31  .v.  Ut ...  Jit  Ccenodoquium  Dei  in  fufeeptio- 
nem  pauperum  ,  &c. 

COENODOXUS,  Fana  gloria  cupidus ,  qui  famam 
captat.  Papias  MS.  Legendum  Cenodoxus  a  Graeco 

XSYCcPcfyc. 

COENOPOLIUM ,  Locus  ubi  poliuntur  &  ornantur 
cibi ,  Ugutioni.  Ex  Graec.  uoivcnrdxiov  ,  forum  re¬ 
rum  venalium. 

COENOVEHUM.  Will.  Brito  in  Vocab.  Cee  num  > 
lutum  ,  Ccenovehum  ,  Cccnoveclorium,  inftrumentum  eft 
cum  quo  portatur  coenum,  vulgo  noftris  Civiere ,  Ma^ 
nuarium  ferculum  quo  coenum  vehitur ,  vel  aliun¬ 
de  egeritur  ac  defertur. 

Coenovexia,  Eadem  notione.  Eadmerus  lib.  de 
S.  Anfelmi  limilitud.  cap.  z  1  8 .  Sic  igitur  debemus 
innocentia ,  beneficio  &  pralatione  uti  in  faciendo  & 
recipiendo  ,ficuti  ufualiter  portatur  Coenovexia.  Jfijiip- 
pe  qui  illam  fubeunt ,  faciem  ad  locum  quo  tendunt ; 
ad  locum  autem  unde  veniunt ,  dorfa  vertunt.  Tribus 
enim  aliis  modis  potefi  ,  fed  non  convenienter  pertan  : 
videlicet  ut  facies  Jint  contra  facies ,  vel  djorfum  contra 
dor  fum,  vel  facies  ad  locum  unde  procedere ,  terga  ve¬ 
ro  quo  ire  debeant ,  convertantur. 

COENUB1UM  ,  Pollutio  fic  di&a  a  voce  Coenum. 
Gildas  de  Poenitentia  inter  Canones  Hibern.  to. 
4.  Anecdot.  Marten.  coi.  8 •  voluntate  ohfcce - 
no  liquore  maculatus  fuerit  dormiendo  ,Ji  cervifa  & 
carne  abundat  ,  Ccentibium  eft.  m.  noftis  horis  flando 
vigilet ,  Ji  fana  virtutis  efi. 

COEP1SCOPUS.  GlolTar.  Latino-Gall.  Coepifcopus , 

Zz  ij 


Evefque Conipain.  ApudS.  Auguftin>.  Epift.  3  ^ac¬ 
cipitur  pro  eoEpifcopo ,  quem  Coadjutorem  voca¬ 
mus  ,  ut  <Sc  apud  Paulinum  Epift.  46.  ad  Roma- 
nianum. 

Coepiscopi  praeterea  videntur  didi  Chorepifco- 
pi.  Vide  in  hac  voce. 

•[  COEPIUM ,  pro  Sebum ,  Gall.  Suif.  Statuta  Maf- 

fil.  lib.  2.  cap.  33 .de  Macellariis.  §.  6.  Addentes 
infuper  huic  capitulo ,  quod  Coepiam  non  fundatur  a. 
modo  nec  debeat  fundi  intra  muros  Maffliia,  nec  carnes 
inflentur  cum  ore  ,  nec  inteflina  beftiarum  aperiantur , 
nec  laventur  in  portu  Alajfllu. 

COEPPE,  Coipfe,  pro JVuippe.  Amalthea, 
f  COERCUS,  pr°  JjLuerctis.  Sic  dicitur  in  Charta 
Domini  de  Luiniaco  in  Forefio  an.  1421.  Platea 
quaedam  in  qua  olim  fuerat  Quercus:y«xnt  Coer- 
cinn  de  Lee  e. 

COESSE  ,  Simul  effe,  apud  S.  Bernardum  Epift. 

1  8.  &  Petrum  Blelenf.  Epift.  13  4.  &  Serm.  47. 
Occurrit  praeterea  inMiracul.  S.Marculfi  n.  16. 
Cof.ssentes,  Sodales ,  Compagnons.  Papias:  Coef- 
f entes  f ocii.  Ordericus  Vitalis  lib.  3  .  p.  477*  Tam 
manu  quam  confilio  in  bellico  diferimine  prae  Larus  in¬ 
ter  Coeffentes  /iios  multoxies  probatus  efl.  Utitur  paf- 

fim, p.  544.  552.  s86.600.664.  668.759. 
861.  <5tc.ut  &  VitaS.  Fphremi  apud  Bolland.  n. 

3 .  Hugo  Flaviniacenfis  in  Chron.  p.  256.  &c. 

Coessentia.  Paffio  S.  Vitalis  Martyris  num.  6. 
Gaude  &  Utare  felix  Ravenna  ,.. .  qua  beati  Vitalis 
fepulchrali  meruifti  Coeffentia  injigniri. [Occurrit  prae¬ 
terea  in  Miraculis  S.  Marculfi  n.  1  6 .  ] 

COETUS ,  pro  quietus ,  ,  in  Gloft.  S.  Benedi- 

di ,  quomodo  nos  vulgo  dicimus ,  Se  tenir  coi , 
id  eft ,  quietus. 

COEVANGELISTA  ,  in  Epiftola  Stephani  Pa- 
p;e  VI.  inter  Concilia  Flifp.  to.  3.  p.  1  62.  coi.  2. 
COEXECUTOR  ,  Ejufd.  rei  una  cum  aliis  Cu¬ 
rator  ,  v.  g.  tcftamenti.  Legitur  in  Teftamento 
Johannisde  Nevill  apudThomam  Madox  inFor- 
mulari  Anglic.  pag.  41  o.  &  in  Charta  Sententiae 
definitivae  anni  1495.  ex  Tabulario  Monafterii 
B.  M.  de  Bono  Nuncio  Rotomag.  Cohexecutores 
Teflamentarii  in  Venditione  Caftri  de  Molanis  an. 
1281.  Hift.  Dalphin.  to.  2  .  pag.  106. 

«fICOFA,  ut  Cofea.  V  ide  Cupbia. 

COFANUS ,  Avis  Apuleio  ,  quae  aliis  Pelicanus  feu 
onocrotalus.  Vide  Frideric.  lib.  2.  de  Venatione 
cap.  2. 4.  3  4. 

COFEA ,  Tegmen  capitis,  Gall.  Coejfe.  Vide  in 
Cupbia. 

COFFERUM ,  Coferum. ,  Gall.  Ceffre ,  Cifta  ,  arca, 
ex  Cambro  Britannico  Coffr,  quod  idem  fonat.Sta- 
tuta  Will.  Scotice  Regis  :  De  ferinio  feti  Coffero  fuo. 
Coprum,  in  Monaftico  Anglic.  to.  3.  pag.  312. 
Gervafius  Dorobern.  an.  118  2.  ffufjtt  hoc  feripum 
refervari ..  .iri  Cofris  fuis  &  tbefauro  IVmtonu.  Te- 
ftamentum  Geraudi  de  Abbatis  villa  an.  1271. 
in  Fliftoria  Comitum  Pontivenf.  p.  204.  Et  unum 
Cofrutn  ad  cuflodienda  fupradieta.  [  Occurrit  iterum 
in  Procelfu  de  B.  Petro  de  Luxemburgo  tom.  r . 
SS.  Julii  p.  5  3  7.  &  in  Anecdotis  Martenii  to.  1. 
coi.  15  24.  |  Cofri  Lemovicenfes ,  in  Charta  Petri 
Epifcopi  Parifienf.  an.  1  2 1 8.  apud  Sammartha- 
nos  ,  id  eft  ,  ex  opere  Lemovicino. 

^jCoffrus.  Hift.  Dalph.  to.  2.  pag.  1  76.  coi.  2. 
in  Inftrum.  an.  1  3  1  S .  Lectos  &  alia,  Coffros ,  baftos 
&  malas. 

Coe  fretus  ,  Arcula  ,  Gall.  Coffret.  Tnventar. 
Ecclefix'  Noyiom.  ann.  141  9. ex  Archivis  ejufd. 
Item  duo  Coffreti  pares  trium  pedum  longitudinis -vel 


COF  728 

circiter  ferrati.  Obituar.  MS.  Ecclefioe  Morin.  fol. 
42.everfo:  Confervabuntur  in  uno  Coffrcto particulari. 
Cofrium.  Statuta  generalia  Ordinis  Cifterc.  an. 
1213.  to.  4.  Anecd.  Marten.  col.i  312  .A  nullo  • 
Abbate  portentur  ferini  a, qua  vulgo  Cofria  appellantur. 
Cofferarius,  Coffrariu  s ,  Arcarius f  qui 
coff  r  a ,  feu  arcas  Regias  fervat,  in  Fleta  lib.  2. 
c.  1 4.  §.3  .  Anglis  The  Cofferer  oftbe  Kings  houshold , 
Magni  Oeconomi  feu  Difper. latoris  Regis  Con- 
trarotulator  ,  Vicarius ,  cujus  munus  eft  aliis fa— 
milioe  Regiae  Officiariis  fua falaria  ,  feu  ftipendia 
erogare.  Steph.  Skinnerus  in  Etymologico  Angi. 
COFFIA  ,  Copia,  Tegmen  capitis.  Vide  Cupbia. 
f  COFFiNUS,  ut  Coflnus.  Pluries  occurrit. 

%  COFFRARIUS,  Coffru  s,&c.  Vide Cofferum. 
COF1NA  ,  Idem  quod  mox  Coflnus ,  apud  Rymer. 
tom.  9.  pag.  36  5.  coi.  1.  Jjfuandam  Cofinam  de 
cono  cum  diverjis  jocaltbus . . .  &  mittere  eandem  Co¬ 
finam,  &c. 

f  Cofinis  ,  Eadem  notione  ,  apud  eumdem  tom. 
2.  pag.  691. 

COFINUS  ,  Cophinus ,  fifeina.  Capitulare  de  Vil¬ 
lis  cap.  6  2.  JjLtid  de  buticis  &  Cofinis ,  id  eft ,  feri¬ 
nus,  &c.  [  Occurrit  in  Statut.  Maftil.  lib.  6.  cap. 

1 .  pro  corbe ,  qua  fimus  in  vineas  defertur.] 

C  o  f  1  n  e  llu  s  ,  Minor  cophinus,  in  Regula  Tem- 
plariorum  ,  cap.  44.  [  &  in  Hift.  Dalphin.  tom. 

2.  pag.  397.  coi.  2.  ] 

COFRA.  Obfervantioe  Regni  Aragon.  lib.  9.  tit. 
de  Salva  Infantion.  §.  9 .  Vcrumtamen  quoad  munera 
perfonalia,  vel  Cofram  praftandam ,  vel  faciendam  do¬ 
mino  loci ,  talis  infantio  non  tenetur. 
fljf  COFRARIA.  Laudes  Papiae  apud  Murator .  tom. 
1  1 .  coi.  3  2.  In  quibufdam  certis  Ecclejiis  diebus  ali¬ 
quibus  circa  feflum  Pentecoftcs  fiunt  pauperibus  convi¬ 
via  ,  qua  Cof ranas  vocant ,  ad  qua  multi  conveniunt 
pauperes ,  qui  per  Jtgna  data  illic  invitantur. 
COFRITUM  ,  Tributi  fpecies ,  ut  videtur.  Ta- 
bular.  Rothonenfe  :  Rctwobri  dat  villam  Clegesjine 
tributo  &  Cof  r  ito. 

COFRIUM,  Cofrum.  Vide  Cofferum. 

•jf  COGACCIO,  Coaftio,  Gall.  Contrainte.  Tabu- 
lar.  Calenfe  in  Charta  Almaurici  de  Meulento  an. 
12 66.  Abfque  Cogaccione  aliqua  alienandi  eafdem 

poffefftones. 

«[  COG  ASTER  Cogastr  anus, Coquus  fecundarius, 
Ital.  Cocaflro.  Charta  vifitatioftis  Monaft.  Caftren- 
fis  an.  1  2  6  1 .  ex  Archivo  S.  V idtoris  MalTil.  D/fpen- 
farius procuret  coquum  &  Cogaflnm.  In  altera  Charta 
ejufdem  Archivi  Armar.  Hifpan.  num.  41.  legi¬ 
tur  :  Uno  fcutifero ,  tribus  garcij eris ,  clavano ,  coco  , 
Cogaflr ano,  portario  ,  &c. 

COGBELLINUS.  Charta  an.  1 197.  apudUghel- 
lum  tom.  7.  pag.  1274.  Extra  parietem  ,  juxta 
Gogbe limos  ejufdem  Petri. 

COG  CIONES.  Vide  Cociones. 

COGECHULST , Co g  schult  ,  Navium  debi¬ 
tum  ,  navaticum  ,  tributum  quod  ex  Coggis  pen¬ 
ditur  :  Germanis  enim  Sclntld  ,  eft  debitum.  Ve¬ 
tus  Charta  apud  Willelmum  HedaminOdibaldo 
Epilcopo  Trajedt.  In  Almere  Regalis  cenfus  ,  qui 
vocatur  Cogecbulfl.  Alia  Ottonis  Imp.  ann.  94 9. 
apud  eumdem  :  Infuper  &  tributorum,  qua  Hu fla¬ 
ta  &  Cogfcbult  dicuntur ,  &c.  Teloneum  Coggonum 
videtur  nuncupari  in  Diplomate  Waldemari  Da- 
niae  Regis  apud  Pontanum  lib.  7.  Fliftor.  Dani- 
cae :  Telonea  Coggonum  maneant  prout  fuerant  ab  an¬ 
tiquo.  Vide  Cogo. 
f  C  OGGO.  Vide  Cogo. 

CQGIAj  Conjux.  Formulae  Andegav.  art.  17» 


729  COG 

Dum  cognitum  eft  quod  homo  ,  nomen  illi ,  in  vendi¬ 
tione  de  integrum  flatum  fuum  ad  homine ,  nomen  il¬ 
lo  ,  &  Ccgfu  fua  illa ,  &  'tpfavenditione  meneme  (  mi¬ 
nime  )  inveniffe  non  potuerunt.  Vide  Ccgive. 
COGIATICUM ,  Quaevis  praellatio  coada.  Charta 
Caroli  III.  Imp.  in  Htft.  Pergamenfitom.  3.  pag. 
399.  Nec  ullas  publicas  f unitiones ,  aut  redhibitiones , 
vel  illicitas  occajiones  ,  vel  Cogiaticum ,  feu  fparva- 
rios  ,  vel  operas . ..  [up  er  imp  onere  audeat. 

COGINA  ,  inter  vafa  &  minifteria Iaera  recenfetur 
in  Charta  Ferdinandi  Imperatoris  Hifpaniae  serte 
1  1  9  x .  apud  Anton.  de  Tepe z.  in  Chronico  Ord. 

5.  Benedidi  tom.  7.  Tresconcos ,  &  3 .  aceres  ,&  2. 
orceolos ,  &  2.  Coginas ,  &  candelaria  unam ,  &  can¬ 
delabra  duo  ,  omnia  hac  de  laton.  Vide  Cocinnttla. 

COGITAMEN,  Cogitatio  apud  S.  Eulogium  lib. 

3.  Memor.  SS.  cap.  5.  &  7.  [  6c  in  Appendice  ad 

22.  Maii  de  S.  Humilitate  pag.  131.]  GIolT. 
Lat.  Graec.  Cogitamentum  5  lvJvy.rfji.ot.. [Bis occurrit 
in  libro  4.  Efdraec.  7.  dr.  5  7.  &  cap.  1  4.  14-] 

COGITARE  ,  Exillimare,  putare.  Gefta  Regum 
Francor.  cap.  3  5 .  At  illa  Cogitans ,  quod  Landricus 
effet ,  &c.  Id  ell ,  putans. 

<|f  COGIT  ATIVUS  ,  Multum  cogitans  ,  Gall.  Pen- 
Jif,  in  Vita  B.  Giraldi  de  Salis,  apud  Marten.  to. 

6.  AmplilT.  Colled.  coi.  1012. 

•[  COGITATORIUM  ,  Receptaculum  cogitatio¬ 
num.  Tertul.  deRefurred.  cap.  1 5 .  Anima  Cogita¬ 
torium.  Vide  eumd.  de  Spedacul.  cap.  2.  &  de 
Anima  cap.  14. 

<ffCOGlVE,  Conjux.  Formulae  Andegav.  art.  3  6. 
Incipit  epijiola  ,  quem  pater  &  mater  facit  in  filio .... 
Idcirco  ego  in  Dei  nomen  illi ,  &  Cogive  mea  illa  dul¬ 
ci  fthn  a,  &  a  nobtfcum  integra  amore  diligendo  filia  illo. 
V ide  Ccgia  &  Cogux. 

^[COGLA  ,  pro  Cochlea.  Vide  in  hac  voce. 
COGNABO,  Igniarium  unde  ignis  excutitur.  Papias. 
COGNATIO  Spiritualis.  Vide  Generatio. 

^1  COGNATUS  ,  Levir.  Johannes  de  Janua :  Et  eft 
Levir  Cognatus ,  fcilicet  frater  mariti  vel  uxoris.  Al- 
.  bertinus  Muflatus  deGeftisHenrici  VII.  Caefaris 
lib.  4.  rubr.  1 .  At  Regina  gravifjimis  affecta  dolori¬ 
bus:  bine  Cognati  necem  multorumque  procerum  defie¬ 
bat  interitus ,  quos  tam  inflans  bellum  ,  quam  lethalis 
aeris  pernicies  morbo  confuinferat.  Ubi  Pignorius  : 
Cognatum  appellat  Goleranum  noto  ltalicifmo 
eum  qui  erat  viri  frater.  Pro  quibufvis  confangui- 
neis  affinibufve  vo x  Cognatus  accipienda  videtur 
in  Gellis  Trevirenf.  Archiepifc.  apudMarten.  to. 

4.  AmplilT.  Colled.  coi.  216.  Contingit  olim,  cum 
Imperator  Fridericus  Mediolanum  civitatem  magnam 
obfeffam  ad  deditionem  coegijfet ,  Cognatos  &  parentes 
domini  Urbani  Papa  inter  cateros  captivos  teneri ,  &c. 

Cognati  Germani.  Patrueles,  vel  fobrini  , 
Coujins  Germains .  Charta  Communia:  Peronenlis 
ann.  1207.  Confanguinei ,  qui  vulgo  Cognati  Ger¬ 
mani  appellantur.  Coufin  remue  degermam ,  in  Chron. 
Flandr.  cap.  6 .  id  eft ,  remotus  gradu  a  germano. 
COGNID1UM  ,  Potionis  fpecies  apud  digyptios , 
vel  laltem  Alexandrinos.  Papias :  Cbgnidium  .genus 
potionis  ad  bibendum.  Gregorius  Magnus  lib.  6. 
Epilt.  37.  ad  Eulogium  Epifcopum  Alexandri¬ 
num  :  Sufcepi  autem  benedictionem  S.  Evangeliffa 
Marci ,  juxta  breve  vefiris  epifiolis  infertum.  Sed  quia 
Collatum  ac  fjuritheum  non  libenter  bibo  ,  prafumens 
Cognidi.au  requiro",  quod  m  hac  urbe pofl  multa  tempo¬ 
ra,  vefira  mmtefccre  tranfaclo  anno  S  anilitas  fecit. 

■  Nam  nos  hic  d  negotiatoribus  nomen  Cogniaii ,  &  non 
fubftantiam  comparamus. 

COGNIT AMENTUM,  Idem  quod dc ognit ati 0 , 


COG  730 

Promulgatio.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  27.  cap. 
3  .  S cd  &  illa  capitula  ....  adeognitent ,  &  Cognita- 
mentum  quod  modo  apud  Confluentes  fecimus  ,  omnibus 
innotefeant.  Infra  :  Qui  deinceps  talia  prafimp  ferit  , 
Jicut  in  Cognit  amento  illorum  continetur  ,  . ..  hoc  emen¬ 
dare  cogantur .  Vide  Adcogv.it are. 

COGNITIO  ,  Homagiuiri ,  noftris  Reconnoifjance. 
Confuetudines  Catalaniae  inter  dominos  &  vaf- 
fallosMSS.  c.  49.  Debent  facere  infirumentuin  prote- 
ftatknis  quod  faciant  directum  Domino  majori. feu  Cogni¬ 
tionem,  vel  homagium,  velaiiquod  aliud  de  quo  teneatur. 
Cognitio  Placiti  ,  Anglis  Jurifconfult.  Co- 
nufance  de  plee  ,  ell  privilegium,  quo  urbs  vel  ci¬ 
vitas  donatur  a  Rege,  ut  intra  libertatis  fu 'e  pro- 
cindum  jushabeat  tenendi  placita  de  omnibus 
contradibus  &  praediis :  cujus  ea  vis  ed  ,  utficjui 
horum  locorum  incolae  in  jus  pro  quavis  re  vo¬ 
centur  in  Curiam  Regis ,  Majores  feu  Baillivi 
ejufmodi  libertatum  pollint  petere  cognitionem 
placiti :  id  ell ,  ut  res  ante  iplos  pertradetur  <Sc  ju¬ 
dicetur.  Radallus.  Adde  t  owellum.  In  Alliliis 
Hicrofolymitanis  MSS.  palfim  occurrunt  ha*  for¬ 
mulae  ,  Semettre  en  lefgard ouConnoiJfance de  Court : 
La  Court  efgarde & Connoifl ,  &c.  Eaedem  cap.  45. 
A cignour  ne  doit  faillir  cCefgard ,  011  de  Connoiffance  de 
Court  a  horne ,  ne  d  ferae  ,  qui  la  requiert  en  la  Court. 

COGNITIONES  ,  Inlignia,  arma  ,  feu  potius  faga 
militaria  armis  &  infignibus  depida ,  quibus  No¬ 
biles  afe  invicem  difeernuntur,  &  innotefeunt : 
Anglis ,  Cognifance.  Ordericus  Vitalis  lib.  1 3 .  pag. 
855.  Petrus  de  Manlia ,  aliique  nonnulli  fugientium , 
Cognitiones  fuas  ne  agnofecerentur ,  projecerunt.  Mat¬ 
thaeus  Paris  ann.  1250.  Cum  viderent  hojies  Cbri- 
fti  Minis  3  vexillis  ,  &  Cognitionibus  picturatis ,  quas 
bene  noverant ,  cum  derijionibus  feuperbire.  Eilyyulu, 
Graecis.  Vegetius  lib.  1.  cap.  18.  de  Militibus  : 
Diverfis  coloribus  diverfa  in  fecutis  fegna  pingebant ,  ut 
ipfi  nominant  y  delyyula  ,  fictu  etiam  nunc  inoris  eft 
fieri.  Oracula  Leonis  Imp.  de  Andronico  C0111- 
neno ,  qui -Agnetem  Philippi  Augulli  Regis  Fran¬ 
corum  filiam  in  uxorem  duxerat :  O'  tw  £eYw  /uy- 
yLh  ffvymifuyivoc  Le  Roman  de  Rou  MS. 

N’i  a  riche  homine  ne  Paron 
Jfui  n  ait  ces  lui  fon  gonfanon  , 

0:t  gonfagnon  ,  ou  autre  enfeigne , 

Ou  fa  mefnie  fe  reftraingne  , 

Connoijfances  ,  ou  entrefains , 

De  plufieurs  guifes  efetis  patns. 

Le  Roman  d'  A  uber j  MS. 

Sa  Connoiffance  fu  d’un  pail  mult  clcr . 

Guill.  Guiart ,  ubi  de  praelio  Bovienfi ,  de  vexil¬ 
lo  Ottonis  Imp. 

Ciis  dragons  foutint  la  banniere 
Des  connoiffance  s  C  Em  periere. 

Idem  in  S.  Ludovico,  ubi  deManfredo  occifo: 

En  la  chace  eft  Mainfroi  tue  , 

Ales  onc  nus  homs  ne  pot  d  dire 
Pour  certin  qui  le  pot  ocire : 

Car  le  joitr  de  celes  nuifances 
Porta  eftranges  Connoijfances. 

Hoc  ell  ,eo  in  praelio  ,  alterius,  feu  inulitata  in¬ 
lignia  detulit.  Et  infra, ubi  de  Henrico  Confen- 
tino  ,  qui  Caroli  Regis  arma  induerat  in  praelio 
quo  Conradinum  fudit : 

EI  premerain  pour  le  conduire 
Eft  li  preus  Henris  de  Cofances , 

Cei  jour  porta  les  Connoijfances 
Du  Roi ,  par  quoi  plufloft  peri. 

Vide  Gobelinum  lib.  9.  Gomment.  Pii  II.  PP. 
p.  2  2  3 . 6c  Hemricurt.  de  Bellis  Leod.  cap.  41. 


73i  COG 

COGNITOR,  Judex,  in  Codice  nonTemel.  [Hinc 
in  Gloffis  Ifidori :  Cognitor  a  cognoficenda  caufia  di¬ 
citis  ,vcl  Executdr  cunofus.  Prius  membrum  judi¬ 
cem  ut  in  Codice,  pofterius  fignificat  Delatorem, 
qui  curiofus  dictus  eft ,  quod  in  vitam  aliorum 
inquireret ,  &  ad  Principem  ,  quae  cognorat ,  de¬ 
terret.  Papias  MS.  Cognitor  prafiens  prxjend  datur  ad 
litem  folvendam  ,  Procurator  vero  etiam  abfens  ad  om¬ 
nes  res.  Sed  id  difcriminis  Cognitorem  inter  & 
'Procuratorem  Latinis  ipfis  notum  eft.  Si  plura 
cupis,  vide  Gronovium 4. de pec.  vet.c.  3 .  &  Pi- 
tifcum  in  Lexico  Antiquit  Rom.  ] 

Co  g  n  1  t  o  r  ,  vice  facra  judicat ,  in  Codice. 

Cognitores  etiam  dicuntur  ii,  quos  Pontifex 
retradtandis  &  recognofeendis  Epifcop.  &  Conci¬ 
liorum  fententiis  pro  data  occalione  committe¬ 
bat:  hos  i7nyvtifjiova.<;  vocat  Concilium  Sardicenle 
can.  3.DeiisMorinusl.  1 .  Exercit.  Ecclel.c.  20. 

^Cognitores  Bannorum,E  Miniftri  ,  qui 
de  muldis  ob  b annum  infradum  impolitis  cogivo- 
fcebant.  Privilegia  a  Raymondo  de  Agouto  fu- 
periori  Domino  caftri  de  Mafalgis  an.  13  48.  con- 
cefla  Johanni  de  Mafalgis  inferiori  condomino, 
ex  Archivo  Praefidis  de  AI  az.  angues ;  Item  quod  B  an¬ 
nent  ,  Extimatores  &  B  annorum  Cognitores  commu¬ 
nes  in  dicio  cafilro  concorditer  . . .  eligantur. 

§  COGNOMEN  Romanis  erat  uniufcujufque  no¬ 
men  proprium,  quod  nominibus  gentilitiis  fub- 
jungebatur :  Francis  vero  noftratibus  aliifque  Re- 
centioribus  nomen  eft  proprio  nomini  fuperad- 
ditum.  De  cognominibus  antiquorum  Romano¬ 
rum  confulere  potes  LcxiconPitifci ;  de  pofterio- 
ris  autem  aevi  cognominibus  ,  qux  nos  fpedant , 
( in  Inllrumentis  enim  hujus  aetatis  pallim  oc¬ 
currunt )  placet  hic  exfcribere  quae  Mabillonius 
docet  lib.  2 .  de  Re  Diplom.  cap.  7.  n.  3 .  &  feqq. 
Nonnullis  praem illis  de  nominibus  adfcititiis  , 
quae  apud  Francos Neuftrafios  viris  infignioribus 
&  litteratis  aliquando  accedebant,  faeculo  nono 
maxime  &  odavo  ,  fubjungit :  Tandem  fub  fi¬ 
nem  faeculi  X.  fed  maxime  faeculo  XI.  ineunte, 
cognominum  ufus  frequentari  coepit,  eorumque 
origo  procedit  variis  ex  caulis.  Quandoque  ab 
arte  eorum  quibus  imponebantur  ut  Petrus  Pifior , 
Robertns  Coquus ,  &c.  Aliquando  ab  eventu  quo¬ 
dam  ,  quo  modo  longe  ante  id  tempus  nepoti 
Aufonii  tributum  nomen  Paflori 
quiafifiula  primum 
Pajlorale  melos  concinuit  genito . 

Aufon.  in  Parental.  Epift.  1  2. 

Nonnunquam  a  fcommate  ,  diderio  feu  faceto 
dido,  unde  Richardus  Infanus ,  Guillelmus  Bafiar- 
dns ,  quod  cognomen  ipfe  Willelmus  Conquaeftor 
affumit  in  Epiftola  ad  Alanum  Britanniae  Comi¬ 
tem  ,  Ego  IVtllelmus ,  'cognomento  Baftardus.  Ad 
haec  derivata  funt  cognomenta  a  patre  vel  ex- 
prelfo  filii  nomine",  ut  Gradulfus  filius  Ifembardi , 
in  Chartario  Caltriduncnli ,  vel  fuppreflo  in  hunc 
modum ,  Paulus  IVamefredi ,  qui  diaconus  &  mo¬ 
nachus  Cafinenfis  fuit  regnante  Carolo  M.  Hinc 
orta  funt  cognomina  vernacule  delinentia  in  fon , 
qualia  IViliantfon ,  id  eft,  Villelmi  filius  ;  J ac - 
quejfion  ,  Jacobi;  Coleffon  ,  Nicolai ;  Pterfion  ,  Pe¬ 
tri  ;  J eanfon ,  Joannis  ,  &  his  fimilia.  Ex  eodem 
capite  prcenobiles  familiae  apud  Anglos  cenfen- 
tur,  Fitscjean  .  Ftttzgerad ,  Fttz.pierre ,  FitzJtaimon. 
Quidam  a  matre  id  traxerunt ,  quemadmodum 
in  Chartario  DunenlTlegitur  ,  Paganus  filius  Ma¬ 
ria  ;  &  in  alio  S.  Martini  a  Campis,  Herlutnus  fi¬ 
lius  matris  fiua’,  itemque  in  Charta  pro  coenobio 


COG  732. 

S.  Remigii  apud  Remos  ,  Petrus  filius  matris  fiuat 
forfan  quod  illi  inter  nothos  haberentur,  ignoto 
patre.  Denique  ut  alia  praetermittam  ,  cognomi¬ 
na  non  raro  defumta  lunt  ex  loco  ,  urbe  ac  re¬ 
gione  i  hinc  Herbertus  Britto  ,  Rainbaldtts  de  Cal- 
niaco  ,  Fb  ornas  de  Maria.  Sic  nobiles  plerique  a  lo¬ 
co  dominii  fui  cognomentum  fuum  acceperunt ; 
unde  familiae  Codiacenfis ,  Torinnenfis,  Cheri- 
fiacenfis  &  alite  perilluftres.  In  Chartario  Ufer- 
chenli  apud  Lemovices  legitur  ejufimodi  cogno¬ 
mentum  duplex,  a  patre  fimul  &  loco  dominii 
acceptum ,  ubi  G  er  Aldus  Petri  de  Noalas ,  id  eft  fi¬ 
lius  Petri  de  Noalas ,  dedit  Deo  &  fianclo  Petro  pro 
anima  patris  fui  ac  matris  fiua  partem  fiuam  de  terra 
de  Molnat  in  parrocbia  S.  Vincendam,  &  quicquid 
in  eam  requirere  poffiet  jttfle  aut  injujle  vel  aliquis  per 
ipfium;  &  ab  fio  Ivit  fiev  ales  fiuos  ut  dent  fando  Petro. 
Hoc  donum  fiecit  in  manu  domni  Gaubcrd  Abbatis  cum 
libro ,  fub  annum  m.  xcix.  ubi  habes  cognomen 
duplex,  unum  a  Petro  Giraldi  patre  ,  alterum  a 
Noalas ,  qui  locus  eft  in  pago  Lemovicenfi,  unde 
nomen  traxit  illuftriffima  familia  de  Noaliis ,  &c. 

Itaque  ex  his  omnibus  ,  aliifque  capitibus  orta 
funt  varia  familiarum  nomina  ,  quae  primo  in¬ 
certa  cum  fuilfent,  poftmodum  fixa  &  propria 
effe  coeperunt.  Scommatica  feu  joculatoria  nobi¬ 
lium  nomina  quidam  corrupta  putant,  deprava¬ 
tis  praediorum  vocabulis  ,  a  quibus  illa  originem 
ducebant :  At  certum  eft  ,  permulta ,  faltem  pro- 
mifcui  vulgi  atque  etiam  nobilium  quorumdam, 
ab  origine  ex  difteriis  impolita  fuilfe;  qualia  funfc 
in  optimae  notae  Chartario  Dunenfi  Majoris- 
Monafterii ,  feripto  ante  annos  quingentos  :  Odo 
Alala  Mufica  ,  Rotbertus  Mulctus  ,  Ratnaldus  Ba- 
fiardus ,  Conflantinus  ^Joculator  ,  Vivianus  Nimium 
habens  frumentum  ,  Bernardus  Malaparola  ,  Rabe - 
rius  Tineofius,  Guarinus  Jine  barba  ,  Guarinus  Rabiar - 
dus  ,  Arcbemboldus  Foliolus ,  Guarnerius  Oculus  ca¬ 
nis  ,  Archemb aldus  Pejor  lupo ,  Odardus  de  Paliardo , 
Petrus  Alaliloquus  ,  Rotbertus  Flagellum ,  Habenas 
Alinat  bovem  ,  <Scc.  Sed  prae  his  illuftres  fuerunp 
Fulco  Rufius ,  Goffiridus  Grifiagonella ,  Comites  An- 
degavenfes ,  aliique  non  minoris  dignitatis.  Qui 
a  praediis  cognomina  ducebant ,  aliquando  varia 
pro  tempore  &  praediorum  varietate  cognomina 
libi  adferibebant ;  ex  quibus  Drogo  ex  familia 
Bovenfi  qui  fub  Rotberto  &  Henrico  Regibus 
vixit ,  interdum  Bovenfis ,  interdum  de  Papyriaco: 
Ingelramnus  ej us  filius ,  promifeue  Botbvenjis ,  Co- 
dictacenjis  &  de  Far  a  :  Thomas  denique  Ingelram,- 
ni  filius,  de  Far  a  vel  de  Fcria,  Codiciacenjis ,  de 
Adama ,  feu  de  Maria  cognominabantur. 

£C?Haec  cognomina  raro  imponebanturEpifcopis, 
Clericis  ,  Monachis  &  Feminis :  forfan  quod  illo-* 
rum  dignitas  &  tituli  elfent  cognomenti  loco 
ad  eos  defignandos;  neque  fcommatica  vocabula 
decerent  facri  Ordinis  Miniftros  ;  nec  dignita¬ 
tum  fsecularium  nomina ,  quae  a  praediis  dedu&a 
erant,  eis  convenirent.  Nam  feminae  conjugatae 
non  alio  pallim  quam  mariti  fui  nomine  gloria¬ 
bantur.  Invenio  tamen  quofdam  ex  Clericis  & 
Monachis  cognomine  affedlos  faeculo  xi.  defioen- 
tein  eod.  Chartario  Dunenfi ,Uferchenfi,  &  alibi. 

§cr  Eodem  faeculo  ineunte  rara  erant  ejufmodi  co¬ 
gnomina  ,  ut  patet  ex  chartis  regnante  Rotberto 
editis  :  poftea  vero  fub  Hcnrico  &  Philippo  Re¬ 
gibus  trita  res  elfe  coepit ;  tametfi  pauca  per  id 
tempus  ad  pofteros  traducebantur  :  quod  faecu- 
Jo  xiii.  ufitatius  fuit.  In  Charta  quadam  faeculi 
xi.  qua  Herveus  Qrivellus  Monachis  S.  Martini 


7  3  5  COG 

quafdam  res  concedit,  nominantur  ejus  fratres,' 
llagiruldus  abfque  cognomento,  &  Hugo  Morellus : 
quod  cognomen  penitus  a  Grivello  diverfum  ed. 
At  in  eodem  Chartario  inveniuntur  plures  Borelli , 
Bocherit ,  deCanta-merula,  P  agam  ,Defreati ,  de  Gal¬ 
landa,  quae  familiarum  cognomina  effe  condat. 
Porro  haec  cognomina  in  Chartis,  maxime  in  lub- 
icriptionibus,  non  continuo  acredo  ordine  pod 
nomen  ,fed  fupra  inter  lineas  adfcribi  folebant; 
unde  &  S upr a-nomina  dida  volunt  viri  dodi,quae 
vox  reperitur  in  chartariis  maxime  Italicis  ;  trans- 
iitque  ad  noflrum  Gallicum  idioma ,  vulgo  Sur- 
nom.  Nili  idita  didum  mavelis,quod  fupra  prima¬ 
rium  nomen  accederent,  quafi  fecundaria.  Elade- 
nus  Scriptor  diligentillimus.  Vide  S  upr  anometi. 

^1  COGNOMENANS, Cognominans  ,  Cogno¬ 
minatus  ,  appellatus.  Charta  Wandemiri  an.  6  9  o. 
inter  Indrum.  Hid.  S.  Germani  a  Pratis  pag.  v. 
coi.  1.  VillaCognominante  G ornat iovilla  in  pago  Stam- 
pinji.  Charta  Dagoberti  lvegis  Franc.  to.  1.  Annal. 
Benedid.  pag.  685.  coi.  2.  Villa  Cognominante  Iti- 
ctnofcoam  in  pago  Parijiaco.  / 
COGNOSCENTIA  ,  Cognitio  ,  lcientia.  Re- 
lponfio  Marini  Vidorini  Rhetoris  ad  Candidum 
Arnanum  apud  Mabillon.  to.  4.  Analed.  p.i  5  8. 
O  altitudo  divitiarum  &  fapientu  &  Cognofcentu  Dei. 

1  bid.  pag.  266.  Deam  dicemus  /upr a  omnem  e xji/l en¬ 
ti  am,  fupra  omnem  vitam ,  fupra  omnem  Cognofcentiam. 

1.  COGNOSCERE ,  Coire ,  mifceri:  Stupro  Cognita , 
apud  Lamprid.  in  Heliogabalo.  Vetus  Pceniten- 
tiale  MS.  j/hit  injjuadragejima  antePafcba  Cognovit 
uxorem  fuam,&c.  Ordericus  V  ital.  1. 10.  Poftca  fpon- 
fam  fuam. . .  Cognovit ,  qua  fequenti  anno  filium  ei  pc- 
perit.  Michael  Scotusde  Phylion.  c.  7.  Nec  fe per- 
•mittat  Cognofcere  a  viro  per  7.  dies.  Occurrit  padim 
in  Sacris  libris.  Vide  Appendicem  ad  Concilium 
Lateranenfe  III.  part.  6.  c.  1  o.  a  7. 

.2.COGNOSC;|T3T,Fateri,agnofcere,nodris.Tuo«Vr, 
reconnoitre.  'Ordericus  V italis  lib.  1 1 .  Etproditio- 
nem  ,  quam  fecerat ,  palam  Cognovit.  Ita  Cognofcens 
latro ,  efl  confitens  in  Legibus  Edw.  Confeif.  cap. 

2  6.  fjufiiua  Cognofcentu  latronis  fu  a  eft.  Adde  Bra- 
don.  1. 3 .  trad.  2 .  c.  3  3 . 3  4.  35. 

3 .  COGNOSCERE,  Approbare.  Atto  Vercell.de 
prelfuris Eccl.  apud  Acherium  Spicii,  to.  8.  pag. 
8  6 .  Inutiles  namque  Sacerdotes  internus  /Judex  & 
provehit  &  non  Cognofcit ,  quia  quos  permittendo  tole¬ 
rat ,  proflito  in  eis  judicium  probationis  ignorat. 
COGNUS  ,  a  Gallico  Coni  ,  Angulus.  Epillola 
Guillelmi  MeldenfisEpifc.  ad  Clementem  Papam 
an.  1383.  inter  Indrum.  Hili,  ejufdem  Ecclef. 
to.  2 .  p.  2  4 1  .Primo  ex  parte  anteriori  Ecclejia  Mel- 
denjis  incipiendo  a  domo,  qua  efl  in  oppojito  Cogni  domus 
noftri  Epifcopi. . .  .Jicut  protenditur  vicus  ex  utraque 
parte  ufqiie  ad  Cognum  Ecclejia  Aleldenjis  exclujive. 

COGO  ,  Navigii  genus ,  quodOgi ,  Angli  dicunt, 
Galli  Coquets.  Alatth.  Paris  an.  1-218.  Praparatis 
C  agonibus.  Galeis  &  aliis  navibus  onerariis.  Thomas 
Wal^ingham.  in  Ricardo  II.  p.  199.  Cujus  fumma 
fe  extenderat  ad  3  7.  galeias ,  g.  Cogones ,  &  nonnul¬ 
las  bargias.  Occurrit  infra  non  femel,  pag.  201. 
318.  319.  320.  3  22.  ut  &  apud  Vincentium 
Bellovacenf  lib.  3  1  .Speculi  Hidor. cap.  8  3  •  84. 
Jacobum  de  Vitriaco  lib.  3.  Hili.  Orient.  pag. 
1156.  in  Chronico  Sclavico  incerti  audoris  apud 
Erpcnium  Eindenbrogium  ann.  1361.  [  apud 
Martenium  to.  3.  Anecdot.  coi.  2  88.  in  Epillola 
Jacobi  Epifc.  Accon.  ad  Honorium  ili.  Papam, 
&col.  295.  inaltera  ejuid.adeumd. Epill.  ]  <Scc. 

Coggo,  apud  Godefndum  Monach.  in  Cliron. 


COG  734 

ann.  1  2 1  S.Matth.  Wedmonad.  ann.  1066.  & 
1196.  pag.  221.  429.  &  in  Diplomate  Walde- 
mari  Danias Regis  an.  1 3  26. 

Kogge  in  Hili.  Archiepifcop.  Bremenfium :  Po- 
fuerunt  magnam  navim ,  vulgariter  dictam  Kogge ,  cum 
armatis  viris.  VidePontanum  lib.  1 .  Rerum  Fran- 
cic.  cap.  9.  pag.  5  3 . 

Gogga.  Hili.  Hierof  50.  Naves ,  quas  vulgo  Cog- 
gas  dicunt. Matth.  Paris  an.  1218.  600.  Naves  & 
2.4  •  Coggas  bene  paratas.  Ita  etiam  Matth.  Welt- 
monall.  an.  1  216. p.  276. 

^fCocA.  Memoriale  Potedatum  Regienf.  ad  ann. 
1218.  Templani  Milites  in  quadam  eorum  Coca  in¬ 
trantes,  fluvium  tranjire  volentes,  &c.  Pluries  oc¬ 
currit  ibi, femel  vero  in  Statutis Maffil.  I.4.  cap.  1. 

Cocca,  apud  Joannem  Villaneum lib.  11.  c.  1  07. 
lib.  12.  cap.  3  8. 

f  Cocka,  apud  Cardinum  MS.an.  1379-  Petrus 
de  Dulburg  in  Chronico  Pruffiae  cap.  1 .  Cujufdam 
navis  dicta  Cocka  Teutonice. 

C  o  qu  a  ,  apud  Nangium  in  Philip.  IJI.Rege  Franc. 
pag.  519.  [&  apudRymerum  to.  8.p.  3  54.] 

Cocii a,  in  Memoriali  Pauli  de  Paulo  apud  Joan. 
Lucium  in  Hili.  Dalmatica  p.  43  x .  43  7.  [apud 
Rymer.  to.  4.  p.  702.  coi.  1.  &  2.  in  Memoriali 
Potedatum  Regienf.  ad  an.  1218.  &  in  Chronico 
Adendadan.  1  322.] 

Cocho,  apud  Ricardum  de  fando  Germano  in 
Chron.  an.  1217. 

Cocco,  apud  Oliverium  Schoiadicum  de  Expu¬ 
gnat.  Damiatae  :  Jj/uatuor  Cucconcs ,  fuper  quos  adi- 
ficata  fuerant  popugnacula  ad  capiendam  civitatem.  Et 
intra :  Coccones  propugnaculis  &  caftellulis,  viris  etiam 
armati ,  cum  galeis  &  aliis  navibus  fequentibus  .... 
immerjionem  evaferunt.  U titur  etiam  non  femel  Go- 
dofridus  Monach.  an,  1218.  ut  &  Matth.  Wed- 
monader.  an.  1066. 

Cocheujs.  Charta  Philippi  Augudi  an.  1216.  pro 
Comite  Bellimontis :  Si  vero  contineatur  in  baco  vel 
in  Cocheto  merrenum  ad  dolia  facienda ,  &c.  Cochet  & 
Coquet,  Gallis.  WiH.  Gitiart.  an.  1304. 

Aius  refait  fes  vejfiaus  hourder, 

Dont  il  ot  Id  Jjhwqttez,  &  barges , 

Et  grans  nex,  profondes  &  largss. 

Infra : 

Environ  les  nes  na  batel , 

Tant  foit  bienferme  a  daquet , 

Petite  barge ,  ne  Coquet. 

Eodem  anno : 

Aucuns  d/eus  baut  es  mas  repuient , 

Pour  trah  e  &  pour  lancier  d  plain. 

Cbafiel  &  Coquet  foti  ja  plain 
D’ autres gens  que  de  garconciaus ,  &c. 

Anglis  Cockjt,  ed  Schedula  a  publicanis  mercato¬ 
ribus  tradita ,  qua  dgnificatur  mercatorem  debi¬ 
tum  vedigal  folyifle.  Vide  Stephan.  Skinnerum 
in  Etymolog.  Anglico  tit.  de  Vocib.  forenfib,  [& 
infra  Cokct  2.] 

A  voce  Gallica  Coque ,  ided,  concha  ,  teda, 
deducitSpelmannus,  quodejufmodi  navigia  con¬ 
charum  formam  referant.  Certe  ab  ejufmodi  na¬ 
vium  figura,  vel  ufu,  currus  nodros  publicos vi- 
minibufque  contextos,  appellatos  admodum  pro¬ 
babile  ell :  vel  quod  ,.non  ut  hodie  in  longum  por- 
redi ,  fed  rotundi  quodammodo  edent :  vel  certe 
quia  ut  Cogones  ad  transvehendos  itinerantes 
addidi  poriilimum  clfent ,  ita  &  currus  illi  pu¬ 
blici.  Aha  de  vocis  Coebe  CommcntanturLudovi- 
cus  de  laCerda ,  in  Advcr  lanis  c.  125 .  n.  x  2.  & 
iEgidiusMenagius  in  Orig.  Gall. 


7.35  COGr 

«I  COGOCIA.  Vide  Cucurit  poft  vocem  Cugus. 

«j[COGOLUM,lncerta  notione legetur  inGuadellum. 
COG-SCHULT.  Vide  Cogecbulft. 

«j[COGUX  ,  pro  Conjux.  Vett.  Formulae  Andegav. 
art.  3  4.  Incipit  epiftola.  Ego  enim  illi  fateor  me  hac 
■epifijlt  facere  debere  ,  quod  ita  &  feci ,  ad  Conguje 
mea  illa  propter  amore  dulcitudinem  fuam  &  fervidum 
circa  me  inpendetis ,  cedo  tibi  atque  tr  an fer  ibo  capfa  de 
cafa  cum  ipfo  villare  ,  ubi  ipfa  cafa  refedit. 

«([COHABITATOR,  Stuprator,  concubinarius. 
Statuta  Collegii  Ardacenlis  art.  37.  apud  Rai- 
mund.  Duellium  lib.  x.  Mifcell.  pag.  1  z6.Item 
dijlritte  inhibemus,  ne  aliquis  Canonicorum  vel  Fica¬ 
riorum  Jit  rnanifeflus  Cohabitator  ,  taxillorum  lufor,  ta¬ 
bernarius  aut  pugnator. 

■«E  COHAERENTIA ,  f.  Appendix  ,  Gall.  Depen - 
dance.  Chron.  Farfenfe  apud  Murator,  to.  2.  part. 
2.  coi.  537-  Jjtuomodo  vadit  in  viam  publicam  fub 
monte  fupradicti  Alonafierii ,  &  pergit  in  fojfatum  pri¬ 
ma  Cob arentia.  Ibid.  coi-  655.  Dederunt  in  boc  Alo- 
nafterio  portionem  fuam  de  fapraditlis  caflcllis  de  Fo- 
rano  &  colle  de  Ner  a ,  cum  Ecclejiis ,  placitis  ,fodris , 
ujibus,  pertinendis  &  datis  de  caftellams ,  infra  fines  & 
Cobarentias  pradittas.  Vide  Adb arentia  2. 

<fCOHEROO,  Cohertio,  pro  Coertio  vel  Coer¬ 
citio  ,  Jus  coercendi  feu  cogendi  &  in  delinquentes 
animadvertendi.  Charta  Pariagii  Philippi  Franc. 
Regis  cum  EpifcopoMimatenli  an.  1 306.  in  Ta¬ 
bulario  ejufd.  Epifcopi  :  Ad  nos  pertinet  pleno  jure 
quoad  majorem  jurifdithonem  &  Cobertionetn  &  dif  ri¬ 
ctum  temporalem.  Compromiffum  Henrici  III. 
Angi.  Regis,  Scc.  an.  1  240.  apud  Rymer.  to.  1. 
pag.  390.  coi.  i.Cohertioni  &  juri fdittioni  Domini 
Cantuanenjis  Archiep. . . .  fe  partes  pradicta  fammife- 
runt.  Charta  ejufdcm  Henrici  an.  1255.  apud 
eumd.  Rymer.  to.  i.p.  566.  coi.  2.  Subjicientes 
nos  Cohercioni  Domini  Papa,  ut  ji  contra  pr adula  in 
aliquo ,  quod  abjit ,  veniamus ,  ipfe per  cenfuram  eccle- 
fiafticam ,  abfqite  ftrepittt ,  nos  ad  plenam  pramifforunt 
vbfervationem  compellat.  Cobertionis  canonica  poteftas 
in  Commiffione  Epifcopi  Cantuar.  ad  inquiren¬ 
dum  de  damnis  in  Wallia  Ecclefne  illatis,  apud 
eumd.  Rymerum  to.  2.  p.  279.  Coberdo  banni , 
id  dt ,  coa&io  vel  compulfio  delinquentis  ad  b an¬ 
num  feu  muldtam  impolitam  exfol  vendam ,  in  Pa- 
<fto  Regis  Arragonis  cum  Berengario  Magalonae 
Epifcopo  an.  1272.  Cobercion ,  in  Concordia  fadta 
inter  Coelellinos  Avenion.  <3c  Comitem  Luxcm- 
burg.  apud  Acher.  to.  9.  Spicii,  p.  3  00.  Etquant 
a  ce  nous  obligeons  &  foubmettons  a  la  jurifdiction  & 
Cobercion  de  noflre  S.  P.  le  Pape  ,  du  Roy  nofire  Sire  , 
&  de  toutes  autres,  &  Cohercions  totis  les  biens  tempo - 
reis  de  nfacdtte  Eglife  prefens  &  d  venir.  Cobertioni 
fere  adjungitur  f/urifdittio ,  quoniam  .  ut  ait  Pau¬ 
lus  1.  fin.  ff.  deOffi  ejus  cui  mand.  jurifdid,  JJu- 
rifditho  fine  modica  Coerclione  nulla  eft. 

COHIBERE,  Coh  l e  enti  a.  Vide  Conhibere. 
COHIBILIS.  Vide  Cohibuit  poft  Conhibere. 

«([  COHIRCINATiO,  Hircina lafcivia.  Apuleitisin 
Apologia  :  £)ua  tamen  omnia  in  paucis  annis  ita  hic 
degulator  jhdiofe  in  ventrem  condidit,  &  omnimodis 
Cobira nationibus  dilapidavit. 

COFIIVUM ,  KaAut  p o^co  fjct/juwM;,  Calix  ,  rofa  clail- 
fa.  Supplem.  Antiquarii. 

"^[  COHOB,  Cohobare  vel  Cooptare,  eft  quum 
materia  fape  cum  liquore  imbibitur  ,  ac  deftillando  li¬ 
quor  iterum  abftrahitur.’ Item  cum  herba  contunduntur, 
cr  invafc  putrefiunt,  donec  purum  ab  impuro  feparari 
poffit.  Roch.  le  Baillif  in  Didlionario  Spagyrico. 
COHOPERTURA.  V  ide  Coopertura. 


COH  73  <5 

COHORTALES,  Cohortalini,  Curta  lini  , 
didti  primum  Officiales  Praefedli  praetorio,  ut  do¬ 
cet  lex  1 .  Cod.  Th.  de  Cohortal.  &  lex  4.  eodem 
Cod.de  Diverfis  offic.  Gloffie  veteres:  Cohortali¬ 
nus  ,  ©vpwgo?  ts  7r^i1«pjK.  Poftmodum  Re&orum 
provinciarum  Officiales  ita  appellati :  Apparitores 
Cohortales ,  inl.ult.  de  Cohort.  Cohortalis  militia , 
1. 1 .  hoc  tit.  Cohortalini ,  1.  26.28.  hoc  tit-  de  qui¬ 
bus  plene  eodem  titulo.  Marcianus  Imperat,  in 
Edido  contra  Eutychen  parte  3.  Concilii  Cal- 
ched.  cap.  12.  AAX’  idifaiav  pcelievcci ,  ^^auTilaLV  dvcyo- 
/atfci ,  e/  fa  t  1  cepet  t >iv  toov  KcpTocXiVwi' ,  »  ruv  Ai/j.>ncc- 

Mtonv.  th  xoflr? ,  Audori  Vitse  S.  Georgii 

Epifcopi  Amaftreni  num.  29.  Notitia  Imperii 
p.,  107.  182  .Ab  altis ,  Subadjuvam ,  Exceptores , 
dr  reliquos  Cohortalinos  ,  quibus  non  licet  ad  aliam 
tranjire  militiam  fine  annotatione  clementia  principalis. 
Horum  etiam  mentio  in  NovellisTheodofiilmp. 
PaulinusEpift.  7.  ad  Severum  :  Nos  adeant  &  re- 
vifant  confervuit  &  compalliai  noftri ,  non  veftibus  pi¬ 
ctis  fuperbi,  fed  horrentibus  ciliciis  humiles ,  nec  chla¬ 
myde  Curtalini,  fed  fagulis  palliati.  Chlamys  autem 
propria  erat  militum.  Sic  porro  appellatos  videtur 
innuere  Paulinus ,  quod  in  Curti  Prsefedlorum  mi¬ 
litarent,  hoc  eft  in  Prtetorio,  vel  Palatio.  His  prae¬ 
erat  Kc/jLitc  th  icofTH  ,  de  quo  [Continuator  Theo¬ 
phanis  lib.  1 .  num.  3 . 4.  &  J  Gloffie  Bahl.  in  V. 
Jc/xfalKCt. 

«([COHORS,  Cohortis.  Vide  in  Cortis. 

COFiOS  ,  eft  omne  quod  cutis  in  toto  corpore  compre¬ 
hendit  ac  concludit.  Roch. /e  Baillif  in  Didlionario 
Spagyrico. 

COHUAB,  vulgo  Halles ,  Porticus  nundinariae,  in¬ 
terdum  ipfa  placitorum  fora.  Charta  Aymerici 
Vicecomitis  Thoarcenfis  an.  1250.  Jjfaod  ipfe 
Aimericus  fuccefforefque  fui  ,five  Podii  Bellicardi  pof- 
fejfores ,  pro  anima  pradich  Thef  aurarii  4.  libras  annui 
reditus  folvere  teneretur  de  reditibus  &  proventibus 
Coha  a  pr  ad  teli  Podii  Bellicardi ,  vel  de  aliis  proventi¬ 
bus  pr  Aclicti  Caftri  ,fi  dittam  Cohuam' proce  [fu  temporn 
contingeret  deperire.  Alia  Gaufredi  de  Lifiniano, 
an.  123  2.  Platea  in  qua  adiftcataeft  Cobua  mercati 
Volnenti ,  &  quidquid  in  ipfa  Cobua  adificatum  eft  , 
&c.  [Charta  Guillelmi  Abbatis  Nobiliacenf.  an. 
1262.  apud  Stephanotium.  to.  3  .  Antiquit.  Pi- 
dtav.  MSS.  pag.  869.  Jfiuittamus  dicto  Comiti  vr. 
folidos  annui  reditus ,  quos  percipere  [olebat  Prior  ejuf¬ 
dcm  loci  in  Cobua  ditta  vitia  ratione  decima  affignat* 
ditio  Prioratui  a  Comite  Marchia  per  ordinationem 
D.  Epifcopi  Xantonenfis,  pro  eo  quod,  dicta  Cobua  fita 
eft  in  cimiterio  dittAVilla.^Cobua  Niortenfis, inChartls 
an.  1553.  [  Cobua  Rbedonenfis ,  Rhedonenfe  Pa¬ 
latium  Ducis  Britanniae  minoris,  ut  interpreta¬ 
tur  Lobinellus  nofter  in  Gloflario  ad  calcem  Hi- 
ftoriae  Britan.  ] 

Cohtjagium,  V  edEgal  &  tributum  ex  Cobuis  pen- 
fitari  folitum.  Arreftum  S.  Michaelis  in  Norman. 
1278.  2.Regefto  Joan.  de  S.  Jufto  fol.  39.  in 
Camera  Comput.  Parif.  DeTcmplariis  qafdicebant 
quod  homines  fui  debebant  ejje  liberi  d  folutione  Cobua- 
gii  per  c  art  amip forum.  Concordatum  fuit ,  quod  fi  Co¬ 
lonam  intrare  velint ,  Cohuagium' folvent .  Charta  fun¬ 
dat.  Monafterii  Gucrchenfis  in  Britannia  :  Dono 
etiam  eis  decimam  molendinorum ,  &  decimam  Co- 
huagii  de  Guercbia  ,  ad  ufum  autem  S acrifla  dono  60 . 
fol.  Subfacrifa  3  c.  fol.  in  redditu  Cobua  mea.  Alia 
fundationis  Abb.  Saviniaci  ab  Henrico  IE  Angi. 
Rege :  Jj^uieta  de  omni  teloneo , . . .  pafnagio ,  pontagio , 
Cobuagio,  pallagio,&c.  [Profeffio  clientelaris  Domi¬ 
ni  de  la  Tremouille  exhibita  Comiti  Andegav.  ann. 

M73' 


737  '  COI 

1 47  3 .  Item  fomme  de  beurre  venantde  Br  et  agne  doit 
deux  deniers  aentree ,  maille  de  Coutume ,  &  un  de¬ 
vier  de  Cobuage  ;  &  Ji  ellenefl  toute  vendue  d  icelui 
jour ,  &  il  arrive  que  le  Marchand  !a  rapporte  d  hui- 
taine ,  il  ne  payeraque  le  Cobuage.  Hinc  liquet  Co- 
huagium  non  e  Ile  cum  Ccjl  ana  confundendum.  ] 

In  plerifque  Normanniae  &  Pi&onum  vicina¬ 
rumque  regionum  municipiis,  Cobiu  vocantur 
judicum  auditoria  ,  quod  in  his  porticibus  ut 
plurimum  judicia  fua  exerceant  judices  pedanei : 
unde  Chopinus  in  Confuet.  Andeg.  Cohuas  veteri 
Normannico  idiomate  didlas  cenlet,  fubtili  ma¬ 
gis  quam  veraci  etymo,  a  Coeunte  illuc  litigatorum 
multitudine  :  cum  potior  fit  fententiaa  voce  Lati¬ 
na  Cbaos  dedudtum  vocabulum.  Eft  enim  Cobua  , 
indifcreta  &  promifcua  hominum  multitudo. 
[Hinc  Menagius kConvicium  vel  Convocium  arcef- 
iit ;  felicius  ,  ut  puto,  ab  Armorico  Cotti ,  quod 
idem  fignificat] Ordinationes  Scaccarii  Norman¬ 
niae  an.  138  5.  Item  que  les  Baillifs  &  Vicomtes foient 
diligens  d' 'allcr  en  Cohue  dedans  prime  le  premier  jonr 
de  lettr  afitditoire  ,  &  aux  autresjours  fubfequens ,  con¬ 
tinuet  lenient  dedans  feptbeures  du  matm ,  &  dedans 
deux  beares  de  relevee ,  aftnque  le  peuple  puijfe  eft  re 
mieux  &  plujlojl  expedie. 

COHUM  ,  Corrigia ,  qua  jugum  ad  temonem  religatur. 
Joan.  de  Janua. 

COICTANUM.  Vide  Cottanum. 

COIFA.  Vi deCupbia. 

COILTA,  Culcita,  Gall.  Coite.  Chartar.  S.  Vin- 
centii  Cenoman.  fol.  4 1 .  Hugo  famulus  S.  Vincen- 
tii  dedit  Maria  nepti  fua.. .  dimidium  modium  Jiligi- 
nis  &  plenam  minam  ,  cum  arcba  in  qua  annona  refer- 
vabatur  ,  &  unam  Coiit am. 

COINDIGENA,  Simul  indigena,  qui  una  habi¬ 
tat.  Innocent.  IV.  Papa  in  Epiftola  de  Canoniza- 
tione  B.  Edmundi  Archiepilc.  Cantuar.  tom.  3. 
Anecd.  Marten.  coi.  1854.  affluite  gaudio  &  fpem 
tutam  affumite  de  Coindigena  terrenorum  facto  compa- 
triota  Cceleftium. 

COINQU.INARE,  per fuc-iv  pollui,  apud 
Columbanum  dePcenitent.  menfura.  [Papias  MS. 
Coinquino  ,  as ,  Stercorare ,  Jimul  peccare.  ] 

COINT1SES.  Matthaeus  Paris  an.  1  15  2.  Mille  enim 
Milites  &  amplius  ve  fit  i  fer  ico  ,  ut  vulgariter  loqua¬ 
mur  ,  Cointifes ,  in  nuptiis  ex  parte  Regis  apparuerunt. 
Galli  Coints  dicebant  cultos ,  ornatos,  elegantes, 
Comptos ,  unde  vocis  origo.  [Hanc  potius  arcef- 
ferem  a  Celtico  vel  Armorico  Coant :  quod  idem 
fignificat.]  Hinc  Cointoier ,  pro  ornare ,  in  Statutis 
S.  Ludovici  lib.  i  .  Et  fon  lit  &  fa  robe  d  Cointoier , 
&  unfermail ,  &c.  In  libro  MS.  cui  titulus,  Le  li- 
vre  des  Moralitez.  ponitur  Cointife  inter  virtutes  : 
ubi  ficdefcribitur :  Honefte  eft  departie  en  4.  cbofes , 
en  Cointife  ,  enforcbe ,  en  droiture  ,  en  atemprancbe. 
Cointife  eft  une  vertit  qui  fait  connoiftre  lesbonnes  cbo¬ 
fes  des  mauvaifes ,  &  enfeigne  a  departir  les  unes  des 
autres. 

Sed  aliud  eft  Cointife  apud  Matthaeum  Paris. 
Sunt  enim  vefes  elegantiores ,  &  levioris  mate¬ 
riae  ,  cujulinodi  funt  faga  militaria  ex  ferico  vel 
fubtliori  alio  panno  :  &  vittse  tenuiores,  aut  lem- 
nifci ,  quibus  caffides,  haftae  ,  &  equi  tpfi  exorna¬ 
bantur.  Quo  fenfu  vocem  Cointife  perpetuo  ufur- 
pat  Willelmus  Guiart  in  Hift.  Franc.MS.  Sic  enim 
ille  ad  an.  1105, 

La  ot  tante  enfeigne  orfrefee 
Du  lonc  des  rens  en  lair  afftfe , 

D ant  hyaume  brun .,  tante  Cointife 
De  foie  par  fait  e  &  tiffue. 

Tom.  II. 


COI  -738 

Sub  an.  1  3  04. 

Cii  Efcuier  ot  le  jour  mtfe 
Sus  fes  armes  une  Cointife 
De  gueules  fans  etivres  tremees 
Fors  molettes  d’ argent  femees. 

Infra  deferibens  navalem  Francorum  exercitum 
ante  Ziriczeam  : 

Couleurs  jaunes ,  indes ,  &  rouges  , 

Vers ,  vermeilles ,  &  defguifees 
Peuvent  ilenc  eftrc  avifees 
Es  Cointifes  qui  leur  apendent. 

Alibi : 

La  nef  croift ,  galies  cbancelent , 

Jftjfen  ajoignant  des  bonis  ajftfes  , 

De  tuniques  &  de  Cointifes. 

Sub  an.  1268. 

La  veiJficT-  Cointifes  bruire , 

Et  aval  le  vent  freteler. 

Et  an.  1304.  de  praelio  in  Monte  Pabul.  com~ 
milio,  has  Cointifas  belle  defcribit: 

Les  atours  de  diverfes  guifes  , 

Les  paremens  &  les  Cointifes 
Dont  li  flos  d'eus  eft  ajfene 
Ne  deviferoit  homme  ne , 

Comment  que  il  i  entendtfl, 

Le  pai's  luift  &  refplendift 
Aufft  clerement  comme  efpars 
De  Gens  armer,  de  toutes  pars. 

Car  le  foleil  s’eft  embatus , 

Es  garnemens  a  or  batus, 

Jjfue  cil  ont  fur  leur  armeures, 

A  beles  entrelaceures , 

Si  tres  gentes  que  c' eft  merveille , 

De  foie  Inde ,  blanche  ,  vermeille  , 
fjaune  ,  vert ,  fore ,  ardant ,  &perfe , 

Netoiee  de  tache  terfe  , 

Et  neft  pas  mife  par  mcnciaus , 

Jfui  bien  prend  garde  aux  lionciaus , 

Aux  oifelez.,  aux  befleletes  , 

Jfui  d'euvres  polies  &  netes  , 

Sont  Id  par  diverfes  couleurs , 

Ne  li  fouvient  de  fes  douleurs. 

Or  ftn,  qui  tant  eft  agreable , 

Rofe  ,  Jinople ,  argent  &  fable , 

Vermtllon  &  az.ur  &  mine . 

Que  les  biaus  atours  enlemine  „ 

Reflamboient  par  eftancelles 
En  rubes  efcus  &  feles , 

En  paintures  &  en  tijfus , 

Sur  ceus  qui  font  aux  cbams  ijfus. 
i.COINUS,  Arboris  genus.  Vetus  Glolfar.  Sangef- 
man.  MS.  num.  501.  Eft  malus  Cydonia  ,  Gall. 
Coignaffier ,  cujus  frudtumCo/w  appellamus. 
i.COINUS,  Typus,  quo  lignatur  moneta,  Gall. 
Coin.  Extrav.  Comm.  de  dilationibus  in  Hiero- 
lexico  Macri  :  Fabricari  faciant  florenos  auri  fecun¬ 
dum  formam  &fignum  &  Coinum  Florentia. 
COlPHA.  Vide  Cupbia, 

COIR.ATORIUM ,  Officina  ubi  coria  praeparan¬ 
tur  ,  in  Charta  anni  nn.ex  parvo  Chartulario 
S.  Vidoris  Mallii,  fol.  166. 

COISELLARIUM  Molendinum.  Vide  in 
Molendinum. 

«IfCOlSlNUS, Coissr  n  u  s ,  a  Germanico  Kujfen, 
Pulvinus,  Gall.  Couffin ,  Ital.  Coffim ,  Hifp.  Cuxin. 
Ordinar.  EcclefiteLexovicnfis  xm.  lieculi  :  Para¬ 
tur  cathedra  Ji  Epifcopus  prafens  Jit  cum  palliolo  &  Cvi- 
Jino.  Legitur  ibidem  Coiffmus.  Donatio  Afcelime 
an.  12 9  5.  ex  Chartulario  S.  Martini  Pontifar. 
Tres  Coijfnos  plumeos.  Inventar.  Ecclefiae  Novium, 

Aaa 


739  COK 

an.  1419-  Coiffmo  antiquo  qui  f olebat  poni  fubtus 
librum  ad  altare.  Legitur  alibi  non  femel.  Vide 

Cuffinus. 

COIT  ANUM.  Vide  Coti  anum. 

COIT  ATERE ,  Deferere ,  a  Gall.  Jfhfitter.  Hift. 
Harcur  •  to.  4.  p.  2  1  7  3 .  in  Charta  Roberti  Comi¬ 
tis  Mellenti :  Si  Miles  vel  alius  &  quicumque  ali¬ 
quando  Coitatevit  cajlrum ,  vel  exitmn  fori  fecit ,  ca¬ 
piatur  ,  &  donec  inde  nobis  fatisfecit ,  teneantur  feoda , 
non  it  a  volumus  folyi  eis ,  quia  debitum  fervitium  inde 
fecerint ,  ut  homines  Coitatere  nullum  inde  habeant  im¬ 
pedimentum.  jfjuod  Ji  facere  negavit  ponatur  in  pote- 
fiate  Majoris  &  Parium  ,  Jic  ut  faciant  emendari. 

COIT1N  ERARIUS,  Socius  itineris ,  in  Adis 
xxxvii.  Martyrum  Aigypt.  n.  4.  apud  Bolland. 
18.  Jan.  [  Coitinerans ,  in  Tranllatione  S.  Calliani 
apud  illull.  Fontaninumad  calcem  Antiq. Hortas 
cap.  361.] 

1 .  COKET ,  CokETA,  Menfurse  fpecies ,  forte  ex 
Latino  Concha  :  nam  Concha  menfura  aridorum 
fuit,  uti  in  hac  voce  docemus  ,  apud  Anglos. 
Fleta lib.  2.  cap.  9.  §.  1.  Fanis  do  Coket  de  eodem 
blado  &  eodem  bultello ,  &v.  Infra :  Panis  vero  integer 
quadrantalis  frumenti  ponderabit  unum  Coket  &  dimi¬ 
dium.  Statuta  Davidis  II.  Regis  Scotia;  cap.  39. 
Ordinatum  efl  quod Jit  trona  ad  lanas  ponderandas .... 
cJ fit  ibi  Clericus  ad  tronum  ,  qui . ; .  potefl  convenienter 
e) fe  Clericus  Coketa  Regis.  Vide  Cogo.  Steph.  Skin- 
nerus  in  Etymologico  Anglico ,  ait  Cccket  bread , 
videri  didum  panis  quoddam  mediuTn  genus  in¬ 
ter  puridimum  ,  feu  limilagineum,  &  vililTimum 
furfureum, [Gall.  P ain de raenage :]  illudquequod 
Coketo  ,  feu  cymba  in  urbem  advehitur,  quemad¬ 
modum  Parilienles  Pain  chalant  vocant ,  quod 
Chelandio  deportatur.  Vide  Chelandium. 

2. COKET  vel  Cocket,  Eifdem  Anglis,  lignum 
vel  ligillum  quo  praefedi  portorio  hgnant  mer¬ 
ces,  pro  quibus  debitum  vedigal  exlolutum  eft. 
Charta  Henrici  IV.  AngJ.  Regis  apud  Rymer.  to. 
8.  pag.  57$.  Omnes  homines  venientes  cum  lanis,  co¬ 
riis  vel  pellibus  vendendis Jine  Jigno,  quod  vocatur  Co¬ 
ket  ,  &  mercandi  fas  illas  feitiunt  ad  opus  Epifcopi  tan- 
qttamforisfaffas.  Vide  Coquettum. 

f  Cokettare,  Merces  ligno  Coket  dido  obligna- 
re.  Charta  Edwardi  III.  Regis  Anglor.  an.  1 3  4 1 . 
apud  Rymerum  tom.  5.  pag.  27 4.  Statuimus  & 
concedimus  ,  quod  omnes  latu  &  mercandifapradicla , 
quas  extra  portus  dicit  regni  noflri  non  cuflumatas ,  nec 
Cokcttatas  educi  contigerit .  . . .  nobis  ipfo  facio  foris- 
facla  Jint  &  confifcata.  Ibidem  pluries  occurrit  & 
alibi. 

fC0K  e  t  t  u  m,  apud  eumd.  Rymer.  ibid.  in  Charta 
Edwardi  III.  R  egis  Angi.  Etji dicti  Major  &  Con¬ 
fabulatu  dictas  lanas  &  mere andifas ,  Jic  Jinecufhma 
vel  Coketto  eduttas  inveniant ,  habeant  pro  ferutmio  fuo 
unam ,  &  nos  aliam  medietatem  lanarum. 

1 .  COLA ,  Genus  pigmenti ,  quod  Graci  Accidam  di¬ 
cunt.  Papias  MS.  Glolfar.  Sangerman. MS.  n.  5  o  1 . 

^  2.  COLA  ,  Cervijia.  Idem  Papias  MS. 

<j[  3 .  COLA  fit ,  cum  jam  fententia  fenfum  proflat,  fed 
adhuc  aliquid  de  fententia plenitudine  fuperefl.  Et  me¬ 
diam  dijlindionem  vocamus ,  quod  punctum  ad  mediam 
litteram  ponimus.  Papias  MS.  Bituric.  Cola  vel  po¬ 
tius  Colum  a  Graeco  v,  pundum  ad  mediam 
litteram  appolitum  eamdem  apud  Veteres  vim 
habebat ,  quam  habent  apud  nos  duo  punda  vel 
etiam  virgula  cum  pundo. 

4.  COLA ,  V afculum  ,  &c.  V ide  Colum  3 . 

5.  COLA,  pro  Accola,  Incola.  Amalfridi  traditio 
de  cella  Hunullicurte  inteiTnftrum tom.  3 .  Gall. 


COL  740 

Chrill.  coi.  27  .Una  cum  terris  ,  manjis ,  cafiiciis . . . 
adificiis ,  Colabus ,  mancipiis ,  campis  ,Jilvis. 

^1 6 .  COLA ,  po^/oXoToo  l^yuTtiov,  «F<«g-»po?  mdvh  :  Iv  B.  ytug- 
yimv ,  Vindemiatoris  wfir ument um,  prelum.  Supplem. 
Antiquarii. 

COLACIUM  ,  CoLLOCIUM,CoLL  ATIUM,  [f. 
Florreum  aut  aliud  aedilicium  itadidum,  quod 
frumentum  vel  alia  in  eo  Collocarentur.  ]  Charta 
Adelfonli  Imp.  Hifpaniae  aerae  1184.  apud  Anton. 
Tepet,  in  Chronico  Ord.  S.  Benedidi  to.  5 .  pag. 
447.  Cumfuis  folanbus ,  cum  Colaciis ,  &  cum  fuis 
terminis  ubicunque  Jint,  &c.  Alia  Ferdinandi  Regis 
Calidiae  aerae  1227.  apud  eumdem  tom.  1.  Cum 
Collociis  &  folaribus ,  cum  pratis ,  pafcuis ,  aquis ,  ne¬ 
moribus  ,  defejis  ,  cum  montibus  &  fontibus ,  &c.  Alia 
Honorii  III.  PP.  ibidem  :  Ecclejias  cum  decimis , 
Collatiis ,  poffeffionibus ,  &  aliis  peirtinentiis,  &c.  Ad¬ 
de  Colvenaceziura  in  Hift.  Segovienli  cap.  16. 
§.  1.  8. cap.  i8-§.  3. 

COLACRITAi ,  Caelio  Rhodigino  Ledionum 
Antiq.  8.  9.  Gr.  KwXa^p/Tai,  funtQuaeftores  pecu¬ 
niarum  ad  res  divinas,  imo  &  civiles  erogatarum. 

U  COLACTIUS  ,  Colladaneus ,  fimul  ladens ,  ab 
'una  matre  vel  nutrice  educatus.  Pignorius  apud 
Hofmannum  in  Lexico  ad  vocem  Collactaneus ; 
D.M. 

.  Kalocerus 

Publicus 
Elaeno 

COLACTIO 

B.  M. 

COLACUS , Colagu  s,  Pifcis  fpecies, [Vafconice 
Cola  ,  Gall.  Claufe.  ]  Charta  Sandii  Regis  Navar¬ 
is  aerae  1125.  apud  Sandovallium  in  Epifcopis 
Pampilon.  fol,  75.  Confirmavi  etiam  pro  remedio 
peccatorum  meorum ,  ut  quicunque  adduxerit  pifces,  ex 
quacunque  parte  ad  P ampilonam  de  unaquaque  c area¬ 
ta  ,  donet  ad  fanttam  Mariam  de  lei^na ,  ( leg.  lefda  ) 
unum  Coi  acum ,  aut  ejus  pretium.  [  Charta  Guillelmi 
Archiep.  Burdigal.  inter  Inftrum.  tomi  2.  Gall. 
Clirift.  coi.  284.  Propofuit  Abbas  Amalvinum  de 
Blancafort  injufte  exigere  in  villa  de  Mac  au  avenam 
&  panem  ad  canes ,  &  gallinam  ad  accipitrem  &  Ca- 
lacum  in Jingulis  retibus.  ] 

Colagu  s.  ConfuetudinesEccleliae  de  Regula,  to. 
2.  Bibi.  Labei  :  Si  extraneus  portaverit  duodenam 
lampredarum ,  denarium  dabit ,  Ji  1  z.  Coi agos porta¬ 
verit  per  aquam ,  unum  dabit. 

COLAiPIUS.  Fragm.  Petronii  :  De  bulla  faciet  pi- 
fcem ,  de  lardo  palumbum ,  de  perna  turturem ,  de  Co - 
lapio  gallinam.  [  Nodotus  habete  Colo  fuis ,  alii  de 
Coliphio.  ] 

COLiERIGERATUS.  VilitatioThefaurariae  fan¬ 
di  Pauli  Londinenlis  ann.  1195.  Cafulade  rubeo 
fameto  ,  qua  fuit  Fulconis  Epifcopi ,  cui  opponitur  dor- 
fale  Colari^eratum  interlaqueatum  de  fino  auro  &c, 

f  COLAFIZARI.  Vide  Colaphus. 

COLAGUS.  Vide  Colaphus. 

U  COL  ANIUM,  f.Calamarium.  Hift.  Affligen.  apud 
Acherium  to.  1  o.  Spicii,  pag.  617.  Ipje  religiojif 
Jtmus  Pr alatus  cum  animadvertiffet  multa  perperam  & 
contra  Majorum  fcita  in  difeiphna  regulari  affignari, 
arripuit  Colanium,  &  veteris  obfervantia  vefligiam 
litteras  mijit ,  duobufque  voluminibus  flatuta  &  obfet - 
vantias  defcripjit. 

COLAPHISTA  ,  Moneta.  Ita  Ugutio.  Forte  pro 
Collybifta ,  Monetarius. 

COLAPHIZARE  ,  KoXxf&tv ,  Colaphis  caedere, 
Depalmare.  U titur  Interpres  Vulgatse  2 .  Cor.  1 2 . 
7.  &  Tertull.  non  femel. 


74 1  COL 

COLAPHUS,  Colli  percuffio  ,  Joanni  de  Janua,  un- 
dc  Colaphizare ,  collum  cadere ,  eidem.  Vide  yllapa. 

Colaphus  fumitur  etiam  pro  idibus  virgarum 
viminearum  in  fervo  per  tormenta  interrogato , 
in  Lege  Salica  edit.  Heroidi  tit.  43  .Similiter  fervus 
in  .Colaphos  accipiat.  Pithoeana Ittus  habet.  In— 
fra§.  7.  Ittus  flagellorum.  Monet  Bignonius  inea- 
demLegeMS.  tit.  i9-§.  1 .  prohis  verbis,  Et  coi¬ 
pus  ei  fallierit ,  legi  Colaphus ,  unde  evincitur  vo¬ 
cem  Coipus ,  ex  Colaphus  dedudam. 

Colaphi  Judaeorum.  Charta  Amelii  Epifcopi 
Tolofani  apud  Catellum  ,  lib.  3 .  Rerum  Occitan, 
pag.  520.  Leddam  etiam  quam  a  fcflivitate  omnium 
SS.  adfeflum  B.  Saturnini  Epifcopi  in  Burgo ,  pro  Co¬ 
lapho  fjud&erum  datam  injufle  Canonicis  auferebat , 

(  EcclefiaS. Saturnini)  abfolvo,  reddo  ,  dimittoCle- 
ricis  S.  Saturnini  prafentibus  &  futuris.  Defcribit 
idem  Catellus  p.  523.  Chartam  aliam Guillelmi 
Epifcopi  Biterrenfis  an.  1160.  qua  remittit  fju- 
dais  commorantibus  in  civitate  Biterris ,  illum  impetum 
&  infultum  ,  &  lapidationis  bellum  >  quod  jure  vel  in¬ 
juria  more  folito  folebant  Chrifliani  adverfus  fjudaos 
hujus  vili  a  facere ,  d  prima  hora  diei  Sabbati  ante  Ra¬ 
mos  palmarum ,  ufque  ad  extremam  horam  fecunda  fe¬ 
rio,  pofl  Pafcha  ,  die  vel  nocte  ,  idque  remittit  pro 
ducentis  folidisMelgorenfibus,  quos  a  Judaeis  ac- 
cepilTe  fe  fatetur.  Ex  quibus  patet  Judaeos  iifdein 
ignominiis  in  urbibus  paffim  affedos,  quibus  olim 
Chriftum  dehoneftarant:  &  ut  ab  iis  eximeren¬ 
tur  ,  fubinde  tributa  exfolviffe.  Hujusautem  Ju- 
daicce  colaphizationis  originem  pluribus  indicat 
Vita  S.  T heodardi  Archiepifc.  Narbonenfis  apud 
eumdem Catellum  pag.  750.  &  feqq. 

Colaphus  M ili  ta r  is.  Vide  Alapa. 

C  o  l  a  f  1  s  a  r  1 ,  in  Gloff.  Gr.  Lat.  uoXet^urfai :  ubi 
leg.  Coi  afluar  i. 

*.  COLARE  ,  Colum,  [Gall.  Couloir.  ]  Apitius lib. 
7.  c.  5  .AjfXturaiu  Colari  e  lix  at  ur ,  &  infunditur  in 
fretali  piper. 

2.  COLARE,  Fluere,  Couler.  Fori  Ofcenfes  ann. 

1  247.  fol.  3  1.  De  molendino  ,  quod  Colat  de  notte 
de  die  f  molendinarius  tenetur  ,  quod  amittitur  , 
emendare. 

%  3  .COLARE, Glutinare, Gall.  Co/^,apu'dLobinel- 
lum  in  Flill.  Britan.  to.  2 .  p.  563.  Fecit  rupturas 
&  diflocationes  pradittas  bituminari  feu  Colari. 

f  COLARESUM  ,  Species  menfurae.  Charta  anni 
1070.  exChartular.  Magn.S.  Vidoris  Mallii,  fol. 

5  4.  v°.  Pontius  Gaufridi  dedit  Colarefum  unum  cum 
fextario  legarii  de  otto  medualiis  de  oleo  olive  . . .  pro 
tenendis  duobus  luminaribus  in  altare  Del  Genitricis 
Maria ,  &c. 

COLAR1UM  , [Collarium,]  Idem  quod  Col¬ 
lare ,  ornamentum  EcclefiadicUm  ,  quod  Sacer¬ 
dotis  aut  Diaconi  collo  aptatur.  Hiftoria  Epifco- 
porum  &  Comitum  Engolifmenlium  c.  3  5 .Tres 
tunicas ,  feptem  amittus  argenteos ,  &  aureos ,  Cola- 
rtum  unum,  4.  ftolas ,  8. manipulos.  [GeftaGuil- 
lelmi  Epifc.  Cenoman.  apud  Mabill.  to.  3 .  Ana- 
led.  p.  390.  Et  elegantia  cinctoria  tria,  unum  pretio- 
Jis  margaritis  ornatum ,  Collarium  quoque  rubri  coloris , 
auro  mirabiliter  intextum  ,  quinque  paria  corporalium 
cum  refervatorio.  Vide  Collare  &  Collaretus.  ] 

^[COLARUM.  Vide  Collarium  po Collare. 

«jCOLATICUS  ,  Species  lapidis  cujus  ufumdecla- 
ratllid.  lib.  16.  Orig.  cap.  4.  Lapides  quoque  me¬ 
dicinalium  ,  mortariorum  &  pigmentariorum  ujibus  ap¬ 
ti  ;  Edefius  pracipuus  &  inde  Colaticus ;  Papias  MS. 
habet  Colatius ;  Glolfar.  Sangerman.  Colaticos. 

COLATORIUM  ,  Gallice  Couloir.  Vide  Colum  3. 

Tom .  II. 


COL  741 

COLAX ,  Acropolis,  Arx,Caftellum.  Raymundus 
de  Agiles, de  Arce  Antiovh.  In  colle  autem  feptentrio- 
nali  Caf  ellum  quoddam  ejl,  &  in  medio  collis  caftellum 
aliud ,  quod  Graea  lingua  Colax  vocatur.  Atqui  Grae¬ 
ca  lingua  ,  non  Attica  &  antiqua  ,  fed  barbara  , 
hic  intelligitur  :  nam  mxd.  acropolim  Antioche¬ 
nam  vocant  Anna  Comnena  lib.  1 1.  Alexiad.  & 
Scylitzes  in  Nicephoro  Phoca  ,  ubi  perperam  *«- 
Xa  pro  Kisxd.  irreplit.  Neque  tamen  propria  fuit  ar¬ 
cis  Antiochenae  appellatio  ,  cum  caeteris  arcibus 
quibufvis  eadem  adferibatur,  uti  jam  monui¬ 
mus  in  Notis  ad  Alexiadcm. 

Unde  patet  KotAain  univerfum  acrOpoles  Grae¬ 
cis  didas ,  voce  fortean  a  Latio  duda ,  a  colle  fci- 
licet ,  quia  in  editioribus  locis  exftrui  olim  fole¬ 
bant  acropoles.  Joann.  de  Janua  i  Sunt  colles prae- 
minentiorajuga  montium  ,  quafi  Colla ,  vel  ipft  afeen - 
fus  circa  fummitates  montium.  Eo  forte  referendus 
locus  Saxonis  Grammatici  lib.  10.  Hift.  Danicse 
pag.  167.  Tokoin  conjimili genere  laudis  fuamaufus 
conferre  virtutem  apud  Collam  rupem  edita  profejfionis 
experimentum  prabere  compellitur.  Sed  &  Hebraei  Co¬ 
ra  colles  vocant ,  ut audor  ell  Ifid.  1. 14.  c.  i  5 . 

Verum  probabilius  videtur  naXa.  ,  vocem  elfc 
Saracenorum  :  nam  &  etiamnum  Turei  Hepta- 
pyrgiumConftantinopolitanum,  femiturcicovel 
hybride  potius  Heptagulades ,  feu  tTrldynXcUcov  vo¬ 
cant  :  ubi  per  Gulades  turres  innuuntur  :  ex  quo 
etiam  obiter  intelligi  poteft ,  inquit  Leunclavius 
in  Pandede  Turcico  n.  139  quod  Africanae Gu- 
l'eta  fit  etymon  ,  five  notio.  Thomas  Smithus  in 
Epid.  de  moribus  &  inllitut.  Turearum  pag.  18- 
idem  Heptapyrgium  fjedi  Kola  -hodie  etiam  ap¬ 
pellari  tellatur.  Gula  igitur  &  Cula  idem  funt,tur- 
rimque  fonant.  Vid z Collatum,  Jugum. 

^1  COLCAS  ,  Hifpanice  Granarium  ruri  conllru- 
dum.SynodusLimenfis  an.  1  5  94.  to.  4.  Concil. 
Hilp.  pag.  6  97.  coi.  1 .  Cum  nobis  innotuerit ,  folere 
Indos  degere  in  granariis  tritici  &  maiz.i ,  vulgo  Coi - 
cas  vel  Pineas ,  &  aliis  nominibus  Troxes  vel  Pane - 
ras,  &c. 

«H  COLCHIA,  Hifp.  Colcha ,  Culcitra,  Stragulum 
acu  pidum  ,  Gall.  Courtepointe ,  Couverture  piquee , 
de  parade.  Vita  S.  Tarafiae  tom.  3.  Junii  p.  477. 
Regina  dedi . . .  alcalas  meas ,  acitaras  &  Colchias. 
COLCOT  AR  ,  efl  vitriolum  in  rubedinem  redattum . 
Rochus  le  Baillif  in  DidionarioloSpagyrico. 

COLDA.  Teftamentum  Andreae  Epifcopi  Derto- 
nenfis  exaratum  Hugone  &  Lothario  in  Italia  re¬ 
gnantibus  ,  apud  Ughell.  in  Appendice  tomi  4. 
Faciftergios  2.  ara  miam  ,  plagione  duos,  velo  uno  t 
calices  argenteos  duos  cum  patenis,  corona  argentea  ctim 
cruce  una  ,  Coldas  tres. 

COLDEUS.Vide  Colidei. 

«[[  COLE BU  S,  Idem  quod  Coipus ,  Idus,  Gall. 
Coitp  ,  Cobe  apud  Thomaflerium  in  Confuetud. 
Bituric.  pag.  1  02.  Vide  Procolptis. 

f  COLENNUS.  Vide  Cabillinus. 

*J[  COLENTES  ,  Qui  ab  idololatria  tranfibant  ad 
Judaifmum.  Sic  explicat  Beda  Colentes  advenas , 
de  quibus  Ad.  Apoft.  13.43. 

1 .  CCLERA,  Collare,  torques ,  Gall.  Collier,  apud 
Rymer.  to.  12.  p.  4’6o.  coi.  1.  in  Charta Henri- 
ci  VII.  Angi.  Regis  fuper  Jocalibus  adducendis : 
Necnon  unam  torquem  Jive  Coieram  femineam  auream 
geminis  monilibus  &  lapidibus  infertam  &  circumce - 
ptam  cum  uno  lapide  vocato  a  Balys ,  &  uno  alio  la¬ 
pide  vocato  a  Perles  eidem  torqui  Jive  Coler  a  appen¬ 
dentibus  &  annexis.  Apud  eumd.  Rymer.  tom.  10. 
p.  6  5  5.  coi.  1.  in  Charta  Henrici  VI.  Angi.  Regis 

Aaa  ij 


743  COL 

pro  Marchione  de  Mantua  :  Et  quod  pr  affatus  Con- 
f anguineus  nofler  fpecialiter  affedat  licentium  de  nobis 
habere  conferendi  liberatam  noftram  Coler  a  aut  devifa- 
menti  diverjis  fubditis  &  amicis  pro  honore  noftro  ac 
fpeciali  recordatione  nofiri  habenda  >  unde  Jibi  grates 
intime  referimus  multiformes .  Nos  igitur  affectui  fuo 
in  hac  parte  favorabiliter  inclinati ,  remque  Jibi  placi¬ 
dam  agere  volentes  ,  concejjlmus  &  licentiam  dedimus 
eidem  Confanguineo  noftro  conferendi  liberatas  Coler  a 
noftraaut  devifamenti  quinquaginta  perfonis ,  dum  ta¬ 
men  ipjt  nobiles  ac  de  profapia  valida  &  f anguine  exi- 
flant.  Monendum  non  eft  hic  agi  de  torque ,  quo 
Equites  ornantur  honoris  ergo. 

ifl  2.  COLERA,  Italis,  Ira,  Gall.  Colere.  Occurrit 
apud  Murator,  to.  9.  coi.  260. 

COLER ATUS  ,  cnendofe,  ni  fallor ,  pro  Color a- 
tus ,  in  Statutis  Ecclefiae  Andegav.  ann.  1423^0. 
4.  Anecd0t.Marten.90l.  5  28.  Ae  quis  feu  aliqua 
in  veftimentis  caudas  &  cornua  ,  Coler  at  as  reverfas 
manicas . . .  deferre  prafumat. 

COLERES  ,  Humores.  Ita  Gloffie  MSS.  ad  Alexan¬ 
drum  Iatrofoph.  Humores  bilioli ,  forte  ex  Gr. 
^cA«pc«(.Paflionarius  fub  nomine  Galeni  editus  lib. 
1 .  cap.  4.  de  Cephaloponia  :  Et  tunc  ex  ftomacho 
fit  capitis  dolor ,  tunc  malefacito  &  naufea  fit  ex  Cho- 
lerum  collettione  in  ftomacho.  Adde  cap.  5.  7.  9.  & 
1  o.  lib.  2.  c.  1  6.  32.  36.  3  8.  &c.  Utuntur  non 
femel  ejufce  aevi  Medici  hac  voce,  quam  nuper 
ex  MSS.  Codd.  reftituerunt  apud  S.  Auguftinum 
to.  1 .  eruditi  Benedidini  in  praeclara  illa  fandi 
Dodoris  operum  editione  ,  quae  fub  praelo  eft. 

f  COLERIDA.  Vide  Collyrida. 

1.  COLERIUM, Colerius,  Collare ,  Gall. 
Collier ,  Ornamentum  colli.'  Teftamentum  Mi- 
chaelis  de  Cremeio  Autilfiod.  Ep'ifc.  ex  Regefto 
Capituli  Autiffiod.  an.  1 409. 5 .  Martii :  ItemCo- 
lerium  operatum  de  eodem  panno.  Inventar.  Ecclef. 
Koviom.  an.  1419.  Item  duo  Colefii  novi  de  eodem 
panno  ferico.  Occurrit  iterum  ibidem,  ut  St.  Cole¬ 
fium  aliquoties :  femper  pro  Ornamento  ecclefia- 
ftico,  de  quo  jam  in  Colarium ;  fedpro  Ornamen¬ 
to  regio  vel  equeftri  fumitur  in  Charta  Henri- 
ci  IV.  Anglic.  Regis  apud  Rymer.  tom.  8.  pag. 
569.  coi.  1  .fjocale  ,  videlicet  ,  quoddam  Colerium 
aureum ,  tum  uno  monili  pendente  per  Colerium  pradi- 
Ilum.  Et  to.  10.  pag.  433.  coi.  2.  in  Charta  Hen- 
xici  VI.  Tria  Colena  aurea ,  quorum  duo  funt  ana- 
melatacum  albo  ad  deliberandum  Domino  de  Mantua-. 
ac  tandem  pro  Collari  equi  vedarii  in  Charta 
HenriciV.  de  Bigariis  capiendis  to.  9.  p.  261. 
coi.  1 .  Affignavimus  te  . . .  ad  fexaginta  bigarios . . . 
cum  Colenis ,  hamys ,  capiftribus.  V ide  Colerum. 

^1  2.  COLERIUM,  pro  Collyrium  ,  Graecis,  kcaAw- 
p iov ,  Genus  medicamenti.  Vita  S.  Moduennae  to. 

2.  SS.  Julii  pag.  303.  Capitulum  adportavi ,  quo 
fciebam  pro  dolore  in  modum  Coierit  tuos  oculos  perun¬ 
gi.  Apocal.  3.18.  Collyrio  inunge  oculos ,  ut  videas. 

COLERIUS  ,  Idem  qui  Colladerius ,  de  qua  vo¬ 
ce  in  Collaterii.  Libertates  MSS.  Salvseterrae  in  Ru¬ 
thenis  an.  1284.  De  cera  de  una  libra  unum  dena¬ 
rium  in  amplius  ab  illo  qui  vendet ,  &  Ji  Coieritis  por¬ 
taret  ,  non  daret  amplius  quam  is  qui  vindit. 
COLERUM  ,  Idem  quod  Golerium ,  Collare.  Char¬ 
ta  Henrici  V.  Regis  Angi,  de  Jocalibus  invadia- 
tis  apud  Rymerum  tom.  9.  pag.  40  5.  coi.  1. 
JJuoddam  magnum  Colerum ,  vocatum  Pufan  ,  de  ope¬ 
rationibus  coronarum  &  beftiarum  ,  vocatarum  Ante- 
lopes ,  confettum  ,  &  de  albo  inamelatum ,  beftiis  illis 
fuper  terragio  viridi  pojitis ,  terragio  de  duobus  Perles 
&  beftia ,  &c.  Et  ultra  coronas  oStode  aliis  b  aleis  po* 


COL  744 

Jit  a  exiflunt  Colerio  praditto.  Hic  fermo  eft  de  Cole-  * 
rio  regio-.  In  alio  autem  loco  ad  vocem  Baffe  re¬ 
lato  Colerum  fumitur  pro  Collari  equi  currum  tra¬ 
hentis.  Ibi  vide. 

COLETRA  ,  f.  Colum,  Gall.  Couloir,  Vas  ad  co¬ 
landos  liquores.  Inventarium  anni  1  3  42.  ex  Ar¬ 
chivo  S.  VidorisMaffil.  Item  1  z.fefforia  ,12.  pa- 
raxodia,  item  •  1  2  .Jinebios  ,  duo  picarejfa,  item  duas 
Coletras ,  unum  morterium  &  unum  pe  felium,  &c. 

COLETTtJM,  Anglis,  ut  audor  eft Spelmannus, 
eft  Sigillum  Regio  telonio  conftitutum,  ipfum- 
que  breve  eodem  figillatum. 

COLETUM  ,  Collare  ,  amidus colli,  Gall.  Callet. 
Capitulum  generale  S.  Vidoris  Mallii.  MS.  ann. 
1506.  Nullus  Religio fus  portet  veftes  vulgariter  di¬ 
ctas  defcolatadas  cum  Coleto  alto ,  quod  cooperiat  om¬ 
nia  alia  indumenta •„ 

COLETUS ,  Colliculus  *  parvus  collis ,  Ital.  Col¬ 
le  to  ,  Gall.  Colline ,  in  Charta  anni  1278.  ubi  de 
limitibus  territorii  Malfilienlis  ex  Archivo  ejufd. 
civitatis. 

COLHARES  de  Prata  ,  Cochlear  argenteum, in 
Charta Lulkan.  tom.  4.  Monarchiae Lufitan.  pag. 
304.  Galli  Cuilier  dicunt.  [  Legendum  de  piata  , 
quae  vox  apud  Hifpanos  &  Lufitanos  fignificat 
argentum.  ] 

COLIBERTUS ,  Coubfrtas.  Vide  Collibertus. 
COLIBILIS  ,  Colendus.  Colibile  feftum ,  Quod  co¬ 
li  debet  vel  celebrari ,  in  Statutis  Avenion.  Edit. 

1  6  1  2 .  Ii  b.  2 .  rubr.  3  2 .  art.  1 . 

COLICA,  Veftis  fpecies.  Lambertus  Ardenfis:  Ar*- 
noldus  eidem  fcurra ,  qui  nullo  nomine  dignus  habetur 
duas  Colicas  denegavit  fcarlatinas. 

COLIDARIA,  Panis ,  qui  vulgo  dicitur  Filia  collida . 
Ugutio.  [  Vide  Collyrida.'] 

COLIDEI ,Culdei,Keldki,Keledei,  didi 
apud  veteres  Scotos  Monachi ,  qui ,  quod  fedulo 
praedicationi  vacarent,  elfentque  frequentes  in 
oratione  ,  ab  iis  ita  appellati  funt ,  quali  Cultores 
Dei ,  ut  audor  eft  Hedor  Boethius  lib.  6.  Hift. 
Scoticae ,  &  ex  eo  Buchananus.  Subdit  idem  Boe¬ 
thius  ,  invaluijfe  id  nomen  apud  vulgus  in  tantum,  ut 
Sacerdotes  omnes  ad  fua  pene  tempora  vulgo  Culdei , 
i.  Cultores  Dei  fine  diferimine  vocitaremur. 

Alii,  in  quibus  eftThomas Dempfterus  in  Ap¬ 
paratu  ad  Hift.  Scoticam ,  exiftimant  Colideos  aon 
tam  fuilfe  Monachos,  quam  Canonicos  Regula¬ 
res,  feu  Prelbyteros  Monachatu  nondum  indutos, 
qui  in  Occidente ,  feculis  in  illis  primitivis  haud 
ita  in  ufum  receptus  erat.  Interdum  Mimftri ,  in¬ 
terdum  Clerici  nuncupantur  in  Hiftoria  Funda¬ 
tionis  Hofpital.  S.  Leonardi  infra  civitatem  Ebo- 
racenfem  to.  2.Monaftici  Angi.  pag.  367 .  368. 
ubi  agit  de  Colideis ,  qui  in  Ecclefia  Eboracenli 
munia  facra  obibant  ,  quam  ,  li  non  Ethelftani 
Regis  temporibus  ,  faltem  poftmodum  a  Mona¬ 
chis  ,  deinde  a  Canonicis  ,  ut  plerafque  alias  in 
Anglia  polFclfam  conftat. 

Aiunt  praeterea  Scotici  &  Anglici  Scriptores 
penes  eos  jus  fuilfe  Epifcopum  ex  fuo  ipforum 
Collegio  eligendi ,  qui  &  iplis,  &  Dioecefi  prae- 
elfet;  quod  jus  etiam  fuit  omnium  ferme  Colle¬ 
giorum  Canonicorum  in  Ecclefiis  Cathedralibus. 
Nolim  caetera  praeftare  quae  addit  Seldenus  de  Co¬ 
lideis,  nempe,  non  Pontificem  duntaxat  libi  ele- 
gilfe  ,  fed  ordinalfe  &  confecralfe  fine  Epifcopi 
alicujus  ope  lingulari  &  necelfaria  :  aut  Colideos 
Prelbyteros  fuille  ,  qui  fine  titulo  Epifcopali,  fed 
ex  Prelbiterii  fui  jure  praeeunte  ,  neque  ex  Epi¬ 
fcopali  aliunde  petita  confecratione,  tam  quae  or- 


745  CGL 

dinis,  quam  quae  jurifiidtionis  Eplfcopalis  funt, 
munia  peragerent ,  cujufmodi  fuilie  ait  Chore- 
pifcopos  in  Gallia  <Sc  Germania  :  nam  cum  haec 
probatione  indigeant ,  cenfuerim  inquirendum 
amplius. 

Interim  nefcioan  fententia  eorum  magis  arri¬ 
deat  ,  qui  exiftimant  Coitdeos ,  aut  Canonicos  Re¬ 
gulares  ,  aut  Clericos  fuilfe  ,qui  in  majoribus  Ec- 
clefiis  divina  celebrabant  officia.  Id  certe  probat 
quod  ex  JoanneMeyo  Archicpifcopo  Armacha- 
jno ,  &  ex  bulla  Nicolai  V.  PP.  refert  Spelmannus. 
Colideatusofficuun  in  eadem  Ecclefia  Armach.  be¬ 
neficium  fuille  Ecclefiallicum  fine  ulla  animae, 
ut  aiunt ,  cura,  Colideofquef uifie  leculares  Prefby- 
teros. 

Habuere  etiam Ecclefiae  Anglicanae  fuos  Coli- 
dcos ,  uti  mox  innui :  fed  &  Hibernicae  &  Gwal- 
lenfes  ,  ut  teftatur  Silvefter  Giraldus  in  Topogr. 
Hibern.  dift.  z .  cap.  4.  Capellam ,  cui  pauci  Calibes , 
quos  Calicolas  vel  Colideos  vocant ,  devote  deferviunt. 
Et  in  Itiner. Cambriae  lib.  z.  cap.  6.  exerte  Mo' 
nachos  vocat :  Infula  modica  quam  Ilionae  In  inha¬ 
bitant  religtojijfimi ,  quos  C oelibes  vel  Colideos  vocant. 
Kelf.deorum  Scoticorum  ,  meminitDiplo- 
ma  Davidis  Reg.  Scotiae  tom.  z.  Mon.  Angi.  p. 
1055.  de  quibus  etiam  multa  habet  Jacob.  Ufi- 
ferius  Armachanus  de  Britannicarum  Ecclefiar. 
primordiis  cap.  1  5.  Atquidfibi  velint  quae  prae¬ 
fert  Chron.  Dunelmenfe  MS.  fub  T  urgoto  Epifc. 
S.  Andrcae ,  qui  eledtus  fuit  an.  Chr.  1108.  Totum 
jus  Keledeorum  per  totum  regnum  Scotia  tranjlvijfe  in 
Epifcopatum  S.  Andrea ,  pluribus  difputat  idem 
Seldenus  in  Praefat.  ad  Script.  Anglic.  quem  con- 
fule  ,  fi  1  ubet. 

COLIFA  ,  Coi-if  ama.  Vide  Colifarius. 
COLIFARiUS,  lfidoro  inGloffis,  &  in  Excerptis 
Pith.  Bos  operarius.  [  Ad  haecGraevius  ait :  Inge- 
niofe  virfummus  Thomas  Reinefius  emendavit: 
Colifa ,  Cibus  operarius ,  quia  itto  panis  genere  ath¬ 
letae  &  ymcCdivava-oi  aluntur.  Scribitur  autem  re- 
6le  Colyphia  apud  Plautum  &  Juvenalem.  Vide 
Voffii  Etymologicum.  Papias  :  Colyphia  dkuntur 
panes  asuymi ,  &  genus  carnium  ,  id  eft  ,  carnes  ajfa  & 
femicocta,  qui  e  fi  cibus  athletarum .  Verum  licet  in- 
geniofa  fit  Reinefii  corrcdlio  ,  dubito  tamen  an 
vera  ,  quod  in  vet.  Gloifario  Sangerman.  MS.  n. 
501.  legatur :  Colifama ,  Boves  opus  facientes ;  ubi, 
Coli/ ama  eft  pro  Cclifaria.  Papias  habet ;  Colli  furia, 
Boves  opus  facientes.] 

^  COLIMBUS.  Vide  Colymbus. 

COL1MPHA ,  quali  Colymba ,  0,710  t«  koXii/xCc tv ,  na¬ 
tare  ,  Navicula  urinatoria,  in  qua  qui  foret,  etiam 
ea  aquis  obruta,  non  indigeretlumine  ,  quia  fpe- 
culi  eledtrini ,  vel  vitrei  beneficio  pelluceret.  Ita 
Voffius  ad  hunc  locum  Hieronymi :  Aiunt  in  ipjas 
Colimphas  ipfurn  Alexandrum  introiffe  ,  &  profun¬ 
dum  cunfcendiffe ,  &  ufque  ad  imum ,  ut  fciret  Ocea¬ 
ni  profundum  ,  &  differentiam  maris  &  abyjji.  Alias 
Colimbi  dicuntur  tubi  ppr  quos  currit  aqua  per  loca 
occulta  ,  in  Glolfis  Ifonis. 

^  COLINA  ,  Papiae  eft  Coquina  a  colendo  ditia. 
f  COLINDA,  Subcinericius  panis.  Vet.  Gloffi  San- 
Germ.  MS.  n.  501.  Lege  &  vide  Collyrida. 
COLINELLATUS.  Hiftoria  Epifcopor.  Autifiod. 
cap.  zo.  Gabatam  anatteam  Collinellatam  penfant. 
hb.  3.  Leg.  Columel latam  ,  ut  ibi  nonfemel. 

4  COLINIUM.  Vide  poft  Colonus. 

COLIORIU S ,  e<j>/f  xepavfpos ,  Coluber  ferpens  tam 
tn  terra  quam  aqua  vivens.  Supplem.  Antiquarii. 

COLIPHIA,  Panis ajimus.  Gloftar.  MS.,faec.  xm. 


COL  74.6 

fandti  Andreae  Avenionenf.  Vide  Colifarius. 

COLI  PILARIUS,  Depilator  ,  dgwTrctxn^yic.  Glofifar. 

Ii COLIRIA  ,  Puftula  crurum.  Papias  MS. 

COL1SEUM,  feu  Colosseum:  fic Amphitheatrum 
Titi  Romae  vocant ,  de  quo  id  Bcdae  V aticinium 
exftat  in  Excerptis  feu  Colleiftaneis  ejufdem  Be- 
dee :  fjjuandiu  flabit'  Colyfeus ,  flabit  &  Roma:  quan¬ 
do  cadet  Colyfeus  ,  cadet  &  Roma  :  quando  cadet  Ro¬ 
ma ,  cadet  pr  mundus.  Analtafius  in  Stephano  II. 
PP.  p.  9  3 .  Dum  ad  Coliffeum  advenijfent ,  Crc.  Ugti- 
tio  :  Colofeum ,  quidam  locus  Roma, ,  ubi  olim  erant 
imagines  omnium  provinciarum ,  &  in  medio  erat  ima¬ 
go  Roma  tenentis  pomum  aureum ,  utpote  domina  & 
regina  omnium ,  &  erant  i.. . .  difpojitaartc  nigroman - 
tu  3  quia  quando  aliqua  Provincia  volebat  infurgere 
Contra  Romanos ,  ftathn  imago  Roma  obvertebat  dor - 
fum  imaginis  illius  provincia: vel  ubi  Dominus ,  ima¬ 
go  illius  provincia  inftrgebat  contra  Roma  imaginem  , 
&  tum  Romani  ex  improvifo  mittebant  illuc  exercitum , 
&  provinciam  illam  fub  jugabant.  Tali  arte  Romani 
Trojani  mundum  fubjugabant.  Rifum  tenete.  [V ocis 
origo  non  aliunde  ducenda  ,  quam  a  coloffea  feu 
immani  amphitheatri  ipfius  excelfitate  ,ut  do&e 
probat  Alexius  Symmachus  Mazochius  in  Com¬ 
mentario  in  mutilum  Campani  Amphitheatri  ti¬ 
tulum  p.  13  3 .  &  i  3  4.  An  limili  notione  lumitur 
in  Chron.  Epifcopor.  Verdenfium  apud  Leibnit. 
to.  z.  Scriptor.  Brunfvic.  p.  z  1  z.  Angufiiata  inter 
Colifeum  &  Ecclejiam  S.  Clementis  peperit ,  &  pcftea 
mortua  ibidem  ,  ut  dicitur  ,  ejl  fe pulta.  ] 

%  COLITARE ,  Colere.  Ethilwlfus  inPraefat.  Car¬ 
minis  de  Abbatibus  Lindisfarn. 

Corpore  ,  mente ,  manu ,  cunilis  &  fenjibus  una 
fjam  Dominum  Colit ans  celfum  Jine  fine ,  valeto. 

COLITOR ,  Dominus  fundi ,  lfidoro  in  Gloffis. 
COLIUM,  in  veteri  Infcript.  apud  T ertullianum 
deSpe&aculis :  Et  nunc  ara  Confo  illi  in  circo  defoffa 
eft ,  ad  primas  metas  fub  terra  cum  inferiptione  ejuf- 
modi:  Consul  Consilio  ,  Mars  Duello  ,  Larf.s 
Colio  Potentes,  uti  legit  Salmafius  pro  Comi¬ 
tio  ,  quod  vulgo  habetur  ;  Domus  eft  feu  Habi¬ 
taculum.  Haec  poft  Hofmannum  in  Lexico. 

^1  t*.  COLLA  ,  Collis ,  Gall.  Colline ,  Ital.  &  Maffil. 
Colle.  Statuta  Maffil.  lib.  4.  cap.  4.  Nullus  de  cate- 
ro  aufus  Jit  mittere  vel  imponere  fimum  ,  vel  terram ; 
vel  fcobillas  aliquas  feu  lutum  in  viis . . .  qua  proten¬ 
dunt  a  portali  callata  ufque  ad  Collam  de  valle  foga- 
reffa  ....  ufque  ad  Collam  S.  Stephani  &  ufque  ad 
Collam  S.  Aiicbaelis. 

•H  2.  COLLA,  Jutriaiiftm,  Sacrificium.  Suppi-  Antiq. 
COLL  ABOR ATOR,  Qui  laborat  cumadio.  Vi¬ 
de  locum  in  Libellifius. 

COLLABORATUM,  Quaefitum  ,acquifitum.  Vi¬ 
de  poft  Labor. 

<|y  COLLACIA,  Collatio  fa<fta  Ecclefiis.  Charta 
Aldefonfi  Regis  T  oleti  pro  M  onafterio  Cafae  Dei, 
aera  1216.  inter  Fragm.  Hift.  MSS.  Stephanotii 
to.  3  .  Confirmo  ....  Monafterium  S.  fjuliani  de  La- 
mano  cum  fuis  Ecclejiolis  &  fuis  Collaciis  &  pano- 
chianis.  Vide  Collata. 

COLLACTEUS,  pro  Collactaneus ,  Coxvus  >  bfxa- 
yctXcailct;.  Saxo  Grammaticus  lib.  3  .  Inter  quos  for¬ 
te  quidam  Amlethi  Collacteas  erat.  [  Sed  &  apud  Ju¬ 
venalem  7.3  o  y .  fjhiid  dicat  Collatte a  mamma.  Mar- 
tian.  Capell.  lib.  1.  Sororis  ejus  indifereto  foedere 
Collaltea.  Coli  altius  in  Inferiptione  apud  Grute- 
rum  pag.  66  1 .  & Sponium  Mifcel.p.  28.] 

COLLADERIUS.  Vide  Collaterti. 

COLLANA  ,  Torques ,  ex  Ital.  in  Statut.  Mediola- 
nenfibus  z .  part.  cap.  450. 


/ 


747  COL 

i.  COLLARE,  Conferre.  Ita  Baptifla  Mantua¬ 
nus, ut  obfervatDaumius  de  caufT.  amifT.  rad.Lat. 
cap.  9.  ufus  efl : 

Regibus  hinc  as  grande  [olent  Coli  ure  quotannis 
Annua  JVuafiores ,  qui  vectigalia  curant. 

«jj  2.  COLLARE,  E  portu  folvere ,  profici fci.  Sti- 
tuta  Maffil.  lib.  4.  cap.  18.  §.  2.  JJyalibet  navis 
qtu  onerabit  peregrinos  in  Majfilia  ,  vel  domini  earum 
fatisfaciant  marinariis  de  fuo  loquerio  in  hac  terra 
antequam  Collet  de  infulis  Maffilia. 

3 .  COLLARE,  Collarium,  Armaturae  fpecies,  qua 
fcilicet  collum  militantis  tegitur.  GlofT.  Lat.  Gr. 
Collarium 'mafyuXHXicv .  GlofT. Lat.  Gr. 

Monile  ,  hic  falarus  ,  Collare.  o-iLv pa, 

apud  Leonem  in  Tadlic.  c.  5-§.  4.  Gall. Colhcr. 
Willel.  Brito  lib.  1 1.  Philippid. 

Jfhia  ligno  junilum  efl  feni  tranfegit  acumen 
Per  Collare  triplex ,  &  per  thoraca  trilicem. 

Collarium.  Matth.  Paris  an.  125  z.  Carens  C  olla¬ 
rio  ,  lethaliter  vulnerabatur.  Tho.  Archid.  in  Hifl. 
Salonit.  c.  Z  8  •  Venitque  ittus  inter  caffdem  &  Colla¬ 
rium  ,  dejecitque  caput  ejus  multum  a  corpore.  [  Ry- 
mer.  to.  1  o.  p.  43  7.  coi.  1 .  Tam  pro  uno  cipho  au¬ 
ri  &  uno  Colario  auri  datis  Nicholao  Menthen  militi 
cum  duce  de  Savoie  ,  ac  etiam  pro  lxi.  Colariis  da¬ 
tis  diverjis  militibus  &  armigeris.  Unum  Colarum  de 
auro ,  apud  eumd.  tom.  9.  pag.  275.  coi.  1.  ubi 
puto  legendum  ede  Collarium :  quae  vox  etiam  Fu- 
mitur  pro  colli  tegmine  ,  quo  utuntur  Clerici. 
Concil.  Dertuf.  ann.  1429.  cap.  1.  Neque  (  fe- 
xat  Clericus  )  diploides  aut  Collaria  vel  manicas  de 
panno  ferico.  ]  Vide  Care  annum ,  Collijlrigium.  [C0/4- 
rium  &  Collerium.  ] 

COLLARETUS ,  Ornamentum  colli ,  quo  Mini- 
itri  facri  utuntur  tempore  facrificii.  Statuta  E e^ 
clefiae  Aquenfis  an.  1 4  5  o.  MSS.  Diaconds  &  Sub- 
diaconus ,  qui  Miffam  habent  celebrare ,  habeant  Col- 
laretos.  Vide  Colarium. 

COLLARIA.  Laudes  Papix  apud  Murat,  to.  11. 
coi. 3  8 .Et  inter  alios  cenfus,  quos  habet  in  urbe  ,quaji 
de  omnibus ,  qua  venduntur  in  platea  Atrii  recipit  Epi - 
fcopus  collettam  quotidianam ,  qua  dicitur  Collaria. 
COLLARIUS,  Idem  qui Colladerius ,  infra  in’Co/- 
lateni.  Inflrum.  anni  1153.  ex  Archivo  Majoris- 
monafterii :  Garjilius  de  Machecollo  . . .  omnes  Cel¬ 
larios  per  eumdem  pontem  de  porta  Gafnapia  quocum¬ 
que  ierint  pr&tereuntes ,  ab  omni  cofduma  &  paagio 
abfolvit .'. .  Radulfus. . » .  univerfos  Collarios  per  pra- 
fatum  pontem ,  quocumque  irent ,  vel  undecumque  ve¬ 
nirent  pr  at  er  euntes ,  ab  omni  paagio  abfolvit. 

COLLAT  A ,  Ve&igal ,  tributum  quod  ab  univer- 
fis  fubditis  Domino  confertur.  Capitulare  Sicar- 
di  Principis  Beneventani  ann.  8  3  6.  c.  2.  editum 
a  Camillo  Peregrino:  Spopondijlis  nobis. . .  per  unum¬ 
quemque  annum  dare  nobis  Collatam  ,  &  priflinam 
quam  confueti  fuifiis  dare.  Et  capitis  3  z.  titulus  ita 
concipitur,  Ut  coloni  tertiator  es  non  dent  in  Coli  at  a, 
nec  in  pattum.  Charta  Ludov.  Imp.  in  Chr.  Far- 
fenfi :  Vel  quidquid  ex  largitate  Regum  ....  vel  ex 
Collatis  populi  vel  caterorum  fidelium  eidem  Monafte- 
rio  legaliter  confirmatum  fuerat.  Eckehardus  Junior 
de  Cafibus  S.  Galli  c.  1 1 .  Cum  paupertatulas  quas 
habent  in  medium  Co  liat  as  confumpferint  ,  fubjifiere 
non  poterunt.  Adde  Chron.  Laurisham.  p.  60. 

Collata  ,  Collatio  pro  eleemofynis  ,  vel  Eccle- 
liis.  Teflamentum  Fulradi  Abbatis  S.  Dionyfii : 
Jfiuidquid  ibidem  datum  fuit  de  Conlata  populi  ,  & 
ipfe  populus  mihi  dedit.  Infra  :  £)uantumiunque  ad 
ipfas  afpicere  videntur ,  &  Conlata  populi  ibidem  de¬ 
legavit  f  &e% 


COL  748 

Collata.  Glodae  MSS.  ad  Canones  Conciliorum: 
Collatis  ,fimbolis. 

COLLATERALIS  , Socius,  amicus  ,  qui  alterius 
latus  claudit :  qua  notione  vocem  hanc  ufurpant 
Conftitutioncs  Siculae  lib.  2.  tit.  10.  Speculum 
Saxonic.  lib.  1 .  art.  1  7.  §.  3 .  Petrus  Blefenfis  Ep. 
1  5 .  SugeriUs  in  Ludovico  VI.  pag.  318.  &c.  Vi¬ 
de  Duchefnium  in  Hifl.  Drocenh  pag.  3 16.  [& 
fuo  loco  Laterales.  ] 

Collateralis,  Qui  ad  latus  efl  alterius.  Sta¬ 
tuta  Ordinis  S.  Gilberti  de  Sempnngham  ^.765. 
JfFua  cum  f ederint  in  clauflro  ,  in  quocumque  latere 
[ederint,  Collaterales  fedeant*  non  fronte  oppfttaVa.g. 
724.  Collaterales  fedeant,  nec  fronte  oppujira  ,[ed  ter¬ 
go  unius  alterius  vultui  verfo.  [  Logotheta  &  Protono - 
tarius  regni  Sicilia  ,  Collateralis  Conjiliarius  in  Do¬ 
natione  JoannxReginx  &  Comit.Provincix  25. 
Maiiann.  1379.  ex  Schedis  Prxfidis  de  Mai.au- 
gues.  Cancellarius  <&  Collateralis ,  Regis  &  Comitis 
Provincia ,  in  Homagio  quod  Honorius  de  Cafiel- 
lane  prxftitit  Carolo  du  Matne  ultimo  Provincias 
Comiti  an.  1480.  ex  Schedis  ejufd.  Prxfidis  Cla- 
riffimi.]  Collaterales  provincia  ,  apud  Galfridum 
Monemuthenfem  lib.  1.  cap.  21.  &  alibi.  Adde 
Suenonem  in  Leg.  Caflrenfib.  cap.  5 . 

^  Collateralis, Conj ux  ,  uxor.  A<fla SS.  Maii 
to.  i.p.  774.  in  Appendice  de  Ecclefia  S.  Phi¬ 
lippi  Prefbyteri :  Illuflriffimus  Dom.  Comes  de  Kat- 

1. enelebogen,D.Anna  Conthoralis ,  &  filius  Philippus , 
&  Collateralis  Anna  de  Wirtemberg ....  dederunt 
unam  bonam  Cafulam. 

Collateraliter.  Ericus  Upfalienfis  1.  i.Hifl. 
Succorum  ,  de  Diis  Suecorum  Paganorum:  Thor , 
Odden  ,  &  Frigga  Collateraliter  quidem  in  tricliniis 
cotldti.  Lib.  4 .  Affumens  eos  fecit  Collateraliter  fe¬ 
cum  afeendere.  [Vid  q  Later  aliter. 

COLLATERANITAS  ,  Agnatio.  Vide  Later aneus» 

COLLATERARE,  [Ad latus  alicujus  effe  vel  fo¬ 
dere.]  Tabularium  Vindocinenfe  ch.  20  .Mafu- 
ram  de  V alie- Manf redi  ,quaCollaterata  efl  rivo  cu- 
jufdam  aqua ,  &c.  [Vita  S.  Godrici  to.  5 .  SS.  Maii 
pag.  8  1 .  Antiquus  hofiis  formo [a  mulieris  decorem  in¬ 
duit  ,  &  [edenti  viro  religiofo  Collaterans ,  &c.  Oc¬ 
currit  rurfum  in  V ita  S. Patricii  n.  2  3 .  to.  2 .  SS, 
Maii  pag.  546.  &  in  Vita  S.  Hugonis  Abb- Clu¬ 
niae.  to.  3 .  April.  p.  637.] 
COLLATERATIO,  Conla  terAtio,  Agrorum 
termini ,  Pra&icis  noflris,  Bout&joute.  Nova  Gall. 
Chr.  tom.  3.  coi.  43.  ex  Praecepto  Ludovici  Pii 
an.  818.  Profatas  terras  eidem  Ecclefia  fecundum 
dimenjionem  &  Conlaterationem  fuam ....  fecundum 
dimenjionem  &  Collaterationem  a  Miffts  noflris  difpo- 
Jitam.  Praeceptum  Ludovici  Imp.  an.  820.  to.  1. 
AmplilT.  Colledl.  coi.  70.  B.  Hanc  vero  Jilvam  fe¬ 
cundum  dimenjionem  &  Conlaterationem  fuperius  pra- 
feriptam . . .  delegamus.  Charta  ejufd.  Imp.  an.  818. 
apud  Miraeum  to.  2.  Diplom.  Belg.  p.  1 1  2  7.  coi. 

2.  edit.  1723.  Et  profatas  terras  fecundum  dimen¬ 
jionem  &  Conlaterationem  fuam  prafentialiter  trade¬ 
re  libuit. 

COLLATERII ,  Qui  noflris  &  Anglis  Cotarii,  Co- 
tiers ,  Gens  de  Cote  :  fi  c  forte  didli ,  quod  collatis , 
feu  tributis  obnoxii  edent.  Vitalis  Epifcopus  Of- 
cenfis :  Fuerunt  etiam  quandoque  villam ,  qui  Colla - 
terii  vocabantur ,  qui  tam  crudeli  erant  fubditi  fervitu - 
ti,  ut  etiam  inter  filios  Dominorum  [iorum  ducerentur 
gladio  dividendi.  Hinc  forte  emendandus  Martinus 
Didacus  Daux,  Juflitia  Ara^on.  lib.  6.  Obfervan- 
tiar.  tit.  de  Privilegiis  Dominae  Infantionix.  §.  9. 
Vtllani  de  parada  antiquitus  vocabantur  Collati  ten- 


749  COL 

delit :  erant  fervituti  fubditi ,  ut  etiam  inter  filios  'Do¬ 
minorum  ftiorum  ducebantur  gladio  dividendi ,  &c.  U- 
bi  legendum  Collaterii ,  vel  Colladerii :  nam 

Colladerii,  Iidem  videntur  qui  Collaterii ,  in 
Charta  libertatum  villae  Montifalbani  an.  i  1 44. 
in  Regello  Comitatus  Tolofae  fol.  2  7.  Colladarius 
extraneus  ,  qui  attulit  fal ,  ibi  pr abeat  domino  unum 
tneall.  &  Colladerius  extraneus  qui  traxerit  fal ,  pra- 
beat.  1 .  pug.  ubi  Catellus  in  Comitibus  Tolofanis 
pag.  323.  habet  Collaudantis.  Vide  Colenus  [  & 
Collarius.  ] 

1.  COLLATIO, Idem  quod  Collata.  Edidum  Theo- 
derici  Regis  cap.  6  9.  Jgutfquis  Curialem ,  aut  Col¬ 
legiatum  ,  aut  fervum  ,  per  30.  annos  poffederit ,  qui 
nullam  patria  fua  Collationem  fubiijfe  monflratur  ,  eos 
pradtorum  dominis  jubemus  adquiri.  Idell,  qui  nul¬ 
lam  penlitationem  Reipublicae  aut  tributum  ex- 
folverunt.  Charta  Gaufredi  Comitis  Mauritaniae 
in  Biblioth.  Cluniae.  Neque  per  teloneum,  neque  per 
Vicariam ,  neque  per  Collationem  noftrorum  Militum , 
neque  per  aliam  quamvis  confuetuditiem  Monachos  de 
fervitio  Dei  diflurbent.  Vide  Confertum. 

2.  COLLATIO  ,  apud  Monachos  praefertim  ,  dici¬ 
tur  Sacrorum  librorum  ledio  ,  quae  liatis  horis , 
maxime  poli  coenam  ,  coram  iis  fiebat.  Sic  au¬ 
tem  dida  quali  Collocutio  vel  confabulatio ,  inquit 
Smaragdus  in  Regula  cap.  42.  quod  de  Scriptu¬ 
ris  divinis  aliis  conferentibus  interrogationes  ,  confe¬ 
runt  alii  congruas  refponfiones ,  &  Jic  qua  diu  latue¬ 
rant  occulta  ,  conferentibus  patefiunt  perfpicua.  Ho¬ 
norius  Augullod.  lib.  2.  cap.  6 3.  Jjhiod  Religioji 
ad  Collationem  conveniunt ,  hoc  a  fandis  Patribus  ac¬ 
ceperunt  ,  qui  in  Vefperis  folebant  convenire ,  &  de 
Scripturis  injimul  conferre ,  &  qua  ipji  tunc  invicem 
contulerint ,  Collationes  dicebantur  ,  &  hac  his  Jimi- 
lia  ad  Collationem  leguntur.  Regula  S.  Benedidi 
cap.  42.  Mox  ut  furrexerint  a  cana ,  fedeant  omnes 
in  unum ,  &  legat  unus  Collationes ,  vel  Vitas  P atrum , 
aut  certe  aliud  quodadificet  audientes.  Regula  S.  Ifi- 
dori  cap.  8.  Ad  audiendum  in  Collatione  Patrum  tri¬ 
bus  tn  hebdomada  vicibus  fratres  pofl  celebratam  Ter¬ 
tiam  ,  dato  Jigno  ,  ad  collectam  conveniant :  audiant 
fertiorem  docentem ,  inftrueritem  cunctos  falutaribus pra- 
ceptis.  .  .  Ipfa  quoque  Collatio  erit  vel  pro  corrigendis 
vitiis  infiruendif que  moribus  ,  vel  pro  reliquis  caufis  ad 
utilitatem  coenobii  pertinentibus ,. . .  cunctis  pariter  con¬ 
gregatis  prae  e  pt  a  Patrum  regularia  recenfenda  funt . . . 
Sedentes  autem  omnes  in  Collatione  tacebunt  >  ni/i forte 
quem  autl  oritas  Patris  praceperit  ut  loquatur.  Liber 
Ordinis  S.  VidorisParifienliscap.  36.  Collationi 
&  Completorio  omnes  intereffe  debent . ..  Eodem  modo 
quo  pulfatur  Capitulum ,  pulfetur  Collatio.  De  ejuf- 
modi  Collationibus  Monachorum  agunt  pallim 
Scriptores,  Caefarius  Arelat.  ferm.  12.  Capitula 
Ludov.  Imp.  Addit.  1.  cap.  70.  Regula Canoni- 
cor.in  Concil.  Aquifgran.  cap.  123.  Regula  Ca- 
nonicar.  cap.  10 .  Concil.  Cabilonenfe  II.  cap.  5  9 . 
VitaS.  WulflaniEpifcopi  Wigorn.  n.  1  8.  Chro- 
nicon  Trudonenfe  lib.  8-  pag.  438-  Durandus 
in  Rationali  lib.  5 .  cap.  9.$.  1 1 .  &  alii  quos  lau¬ 
dat  Haeftenus  lib.  9.  Difquit.  Monallic.  trad.  5 . 
Ejufmodi  porro  Collationes  fcripferuntCalfianus 
&  Odo  Cluniacenfis. 

A  Collationibus  Monallicis ,  quibus  finitis ,  ad 
bibitionem  ibatur  ,  ferotinae  coenoe  Collationum 
appellationem  fortitae  funt.  Nam  vix  ell  ut  pro¬ 
bem  quod  quidam  volunt ,  vocabuli  etymon  hau¬ 
riri  debere  a  coenarum  antiqua  collatione  ,  quam 
Concilium  Laodicenum  Ik  <ru ^TrcV/a  vo¬ 

cat.  Udalricus  1. 1.  Confuetud.  Cluniae,  c.  13 .  Da 


COL  750 

Collatione  furgunt  ad  charitatem,  &de  vino  quod  tunc 
propinatur ,  nullus  omnino  prafumit  abftinere  ,  ut  non 
aliquantulum gujiet.  Idem  cap.  18.  Pofl  vefperas  cat¬ 
ti  a  ,  pofl  coenam  ccena  fervitorum  ,  pofl  canam  fervi¬ 
tor  um  ,  officium  pro  defunctis  ,  pofl  officium  Collatio  ,  & 
ita  ad  completorium.  Vide  cap.  41.  Monalticum  An- 
glicanum  to.  2.  pag.  370  .Et  legat  unus  frater  tam 
in  prandio ,  quam  incana  &  Collatione  ,  &c.  Petrus 
Abaelardus  :  Pofl  vefperas  autem  vel  fatim  c  «nan¬ 
dum  efl ,  vel  potandum.  Et  inde  etiam  fecundum  tem¬ 
poris  confuetudinem  ad  Collationem  eundum.  Regula 
Templarior.  cap.  16.  Audito  Jigno  ,  ut  efl  ejus  regio¬ 
nis  confuetudo  ,  omnes  ad  completas  oportet  incedere 
vos ,  ac  prius  generalem  Collationem  fumere  peropta- 
mus.  Hanc  autem  Collationem  in  difpojitione  &  arbi¬ 
trio  Magiflri ponimus,  ut  quando  voluerit  de  aqua :  & 
quando  jubebit  mifericor diter ,  &  vino  temperato  com¬ 
petenter  recipiatur.  Quomodo  autem  Collationes 
fierent, vide  in  libro  Ufuum  Ordinis  Cillercienlis 
cap,  81.  [Vide  S.  Willehni  Conflit.  Hirfaug.  lib. 
i.cap.  ioi.Bern.  Mon.  Ord.  Cluniae,  part.  2. 
cap.  8.  &'Thomaffinum  Tradi.  Gall.  de  Jejuniis 
part.  2 .  cap.  1 1 .  &  feqq.  ] 

3 .  COLLATIO  dicitur  Pradicis ,  cum  exemplum 
deferiptum  confertur  cum  archetypo,  <5c  ad  hu¬ 
jus  rationem  illius  fides  expenditur ,  Gall.  Colla- 
tion.  Chartular.  ^duenfe  inProcelfu  verbali  fado 
audoritate  Apollo!  ica  pro  invelligatione  privile¬ 
giorum  Ecclelite  aLduenfis  an.  1256.  Extrahi  fe¬ 
ci  ,  nihil  addito  aut  remoto  de  corpore  ditiorum  origi¬ 
nalium,  fed  verius  debita  &  fideli  cum  ipjis  criginah- 
bus Collatione  fatta.  Legitur  alibi  nonfemel. 
Collation  are  ,  Exfcriptum  cum  archetypo 
comparare:  Gall. Collationner.  Inftrum. aEduenlis 
Ecclefiae  mox  laudatum  :  Vifis ,  inf pectis  confcriptts 
&  Collationatis ,  prafens  &  perfonaltter  una  cum  Si¬ 
mone  Perroti  Clerico  publico  auctoritate  Apoflolica  No¬ 
tario  fubfcripto  interfui ,  eaque  Jic  tranferibi  &  propriis 
originalibus  Collationari  fieri  vidi  &  audivi.  Occurrit 
in  adis  Hilloriae  Comitatus  Ebroicenfis  pag.  6  2. 
in  Statutis  reformationis  Monallerii  S.  Claudii  an. 
1448.  Hili.  Geneal.  Arverni*  to.  2.  pag.  387. 
ex  Regillro  Parlamenti  an.  1450.  Adis  SS.  Mar¬ 
tii  to.  1.  pag.  3  38.  A.  3  39. C.  to.  3.  pag.  873. 
C.  April.  to.  2.  pag.  73  3.&C. 

Collatio  Reliquiarum.  Vide  in  Reliquia. 

f  COLLATIUM.  Vide  Colacium. 

COLLATIVUM  ,  Collatio  ,  in  1.  3.  Cod.  Th.  de 
Proxim.  Comitib.  Scc. 

j,  COLLATORES,  Qui  conferunt  tributa  ,  tri¬ 
butarii,  in  1.  5.  Cod.  Th.  deMilit.  velle  ,  apud 
Julian.  Antecelf.cap.  532.534.  553.55  5.  &c. 
Audor  de  Rebus  bellicis  fubjundus  Notitiae  Im¬ 
perii  :  Erit  igitur  cura  prudentiaque  tua,  optime  Im¬ 
perator  ,  reprejfa  largitate  ,&  Collatori  profpicen,  & 
in  pofterum  nominis  tui  gloriam  propagare .  Alibi :  Ac¬ 
cedit  etiam  judicum  exeeranda  cupiditas  Collatorum  , 
utilitatibus  inimica.  Rurfum:  Et  laborum  defideno 
potiti  erunt  ex  milite  Collatores. 

%z.  COLLATORES,  T ranLerfo  cognationis 
gradu  jundi. Confuetud.  Brageriac.  art.  47.  Item 
afeendentes  vel  defendentes  venditoris  infra  quartum 
gradum  ,  non  haredes  ipjius  univerfales ,  non  in  pote - 
flate  ipjius  venditoris ,  poterunt  retrahere  &  petere gra- 
datim ,  &  alias  ,  ut  fupra  ditium  efl  de  Collatoribus . 
Melius  legeretur  Collateralibus ,  Gall.  Collater aux , 
ut  ibidem  habet  verlio  Gallica. 

1.  COLLATUM,  Genus  potionis.  Gregorius  M. 
lib.  6.  Epilt.  3  6  .  Sed  quia  Collatum  ac  juritbeum 
non  libenter  bibo  ,  prafumens  coquidium  requiro.  Ubi 


legendum  forte  Colatum  ,  ut  intelligatur  Vinum 
colatum.  Papias :  Colatum, vinum  purum ,  vel  vas  pro- 
priumin  quo  deponatur.  Vinum  au  rem  &  alii  liquo¬ 
res  per  colam ,  ut  jucundiores  fiant ,  transi  un dun— 
tnr ,  defecantur ,  &  depurantur. 

a.  COLLATUM  ,  CAUm  ,  Jugum  montis ,  vox 
etiamnum  nota  in  Alpibus  &  Pyrenaeis.  Collatum 
&  Collum  deCampaftro,  in  C  harta  Alfonii  Regis 
Hifpanisc  aerae  1130.  apud  Tepete  in  Chronico 
Ord.S.  Benedibli  to.  1 .  [  Apud  Jofephum  Moret 
Antiq.  Navar.  pag.  5  47-  Collato  legitur  pro  Col¬ 
ludo  ,  Hifpanica  voce, -quae  Collem  iignihcat , 
GaM.  Coline.'] 

*t  1.  COLLATUS.  Vide  Colludent  poft  Collaterii. 

e:  2.  COLLATUS ,  Conglutinatus ,  Gall .Colle.  Vi¬ 
ta  S.  Caretoci  to  3  •  SS.  Maii  pag.  6  8  6.  Jfti  autem 
convenerunt  itnatim  &  Cotlati  fuerunt  unatim  ,  ut  di¬ 
citur  ;  id  eft ,  quafi  Colla  feu  glutine  conjun&i. 

f  COLLAUDARE  in  Dominum  et  R^gem, 
Solemni  ritu  ad  regiam  dignitatem  evehere, 
ele&i  Regis  laudes  celebrando.  Dithmari  Chro¬ 
nie.  Merfemburg.  JEquivocus  ejus  junior  Otto,  patre 
adhuc  vivente ,  elefius  &  unfius  ,  iterum  Collaudatur 
d  eundis  in  Dominum  &  Regem.  V ide  Laudare. 

COLLAUDARI!.  Vide  Collaterii. 

f  COLLAUDATOR ,  f.  Praes,  fponfor ,  Gall.  Re- 
pondant  ,  Caution  ,  Carant.  Charta  Burchardi  Ca¬ 
merae.  Epifc.  pro  Monaderio  S.  Salvii  an.  11  20» 
apud  Miraeum  to.  2.  pag.  815-  W alteras . .  .  per 
fidem  &  juramentum  fe  amodo,  pacem  Ecclefiaferva— 
turum  promi  fit :  fratre  f  que  fuos  Gervajium  &  Alme- 
ricum  ,  fuamque  fororem  Agnetem  ,  cognatofque  fuos 
Almannum  &  Conterunt  nobis  objicies  dedit  &  ejus 
Collaudatores. 

f  COLLEAGIUM  Decime,  CoIIe&io ,  exattio 
decimae  ,  Gall.  Ia  leve  e  des  dimes.  Inllrum.  ann. 
1  220.  ex  Archivo  Majoris-Monafterii  :  Conten¬ 
tio  fuper  Colleagio  decima  Monachorum  Lehonenfium. 

j  COLLECTA,  Idem  quod  Collata,  Collatio.  Gloff. 
Lat.  Graec  Colle  fia  ,  epxvot.  OttoFrifingenf.Iib.  2. 
de  Geit.  Friderici  Imp.  cap.  1 1 .  Rex  a  toto  exerci- 
citu  Collectam  fieri  jujft ,  &fic  non  modicam  coaduna¬ 
tam  pecuniam .  .  •  dividendam  Jiaiuit.  Charta  Ale¬ 
xandri  Comitis  Cuperfanenfis  an.  1102.  Data , 
vel  angaria  ,  vel  adjutorum  ,  quod  ex  noftra  gentis 
(  Normannorum  )  confuetudine  Collecta  vocatur. 
Mattii.  Paris  an.  1  2  4  5 .  jjufftt. . .  quafdam  Colle  fias, 
&  t alluis  tam  in  clero  ,  quam  in  populo  ,  fieri  graviores. 
Idem  an.  1  2  3  9.  T  allia  &  Colle  fia  Clericis . .  .  im¬ 
ponuntur.  Occurrit  praeterea  apud  eumdem  pag. 
590.  40  5 .  &  apud  Grcgorium  M.  lib.  7.  Epilt. 
ult.  «Scc.  [apudLudewig.  to.  6.  Reliq.  MSS.  pag. 
6.  in  Charta  Henrici Ducis  Sileliae  an.  1  3  15».  & 
in  Statutis  Monalterii  S.  Claudii  an.  1448.  pag. 
89.  &  alibi.  Presbyter  liber  &  abfolutus  a  Collectis 
Epifcopi  &  Archidiaconi ,  in  Charta  an.  11  5  7.  inter 
Inllrum.  Hili.  Eccl.Meld.  tom.  2.  pag.  45.  J 

Collectio,  Eadem  notione ,  apud  Leonem  III. 
PP.Epift*  5.  [  Leges  Caroli  M. apud Muratorium 
to.  i.part.  2 .  p.  10  8.  coi.  1  .Audivimus  etiam  quod 
ff uniores  Comitum  . . .  aliquam  redhibitionem  vel  Col¬ 
le  fiiones  ,  quidam  per  paftum  ,  quidam  etiam  fine  paftuy 
quafi  deprecando  a  populo  exigere  foleant.j  Colletage , 
apudMonftrelletum  i.vol.cap.  78. In  Computo 
Thelaurarite  Comitatus  Bononienfis  in  Morinis 
an.  1479.  mentio  fit  du  Colletaige  d’ Ejiaples.  In¬ 
ter  jura  Comitum  Augenfium  ,  illud  habetur: 
Item  a  lenit  Setgneur  au  lien  de  S.  Alartin  droit  de 
Cullage  quand  on  fe  mane.  [Gallicum  Ciillage  nihil 
habet  conjun&um  cum  voce  Collefiio.  Jusell  pe- 


COL  752 

culiare  de  quo  infra  in  voce  Marcheta.  ] 

f  Collectalis,  Eadem  fignificatione.  Locum 
vide  in  JJfuartarium. 

Collectake,  Colleftam  feu  tributum  exigere. 
Jo.Hocfemius  in  Adolpho  aMarcaEpifc.  Leod. 
cap.  1  5 .  Jjfuia  populus  fe  non  patitur  CollefiarifiG\o& 
fse  Cyrilii :  Colle  fio  ,  <ru\Hya>.  ] 

2.  COLLECTA ,  Eleemofynarum  colledlio.  S.  Leo 
M.  homil.  de  Colledtis  :  Ventura  igitur  Dominica 
dies ,  Collectarum  futura  eft.  Hortor  &  moneo  fanfii- 
tatem  veftram  ,  ut  Jinguli  quique  pauperum  memineri¬ 
tis  ,  &  veftri ,  &c.  Et  homil.  2 .  Colle  fiarum  dies  fi- 
lubsrrime  d  fanetis  Patribus  inftitutus ,  hoc  exigit ,  ut 
unufquifque  ,  prout  votivum  atque  poJjAile  eft ,  inufus 
atque  alimoniam  pauperum  de  vefiris  facultatibus  con¬ 
feratis.  Infra:  Proinde ,  dilefiijjhni ,  m  fecundam  fe¬ 
riam  fpontaneas  Colle  fias  veftras  follicite  praparate , 
&  quidquid  vobis  cie  temporalibus  fubftantiis  dempfe- 
ritis  ,  id  multiplicatum  in  aterna  retributione  fumatis. 
Homil.  3  .  Jjjjjmiam  ad  deftruendas  antiqui  hoftis  in¬ 
fidius  ,  in  die  quo  impii  fab  idolorum  fuorum  nomine 
diabolo  ferviebant ,  providenti  [fime  in  f  an  fia  E  colefia 
prima  eft  inflituta  Collectio  ,  volumus  Dilectionem  ve- 
ftram  tertia  fena  per  omnes  regionum  veftrarum  Ec- 
clefias  cum  voluntariis  cblalim  bus  eleemofynarum  con¬ 
venire  ,  &c.  Adde  Homil.  4.  5.6.  Alibi  in  Ser¬ 
mone  deCoIleclis  ;  Providenter  . . .  d  fanetis  Patri¬ 
bus  pisque  difp  ficum  eft ,  ut  in  dtverfis  temporibus  qui¬ 
dam  effient  dies  ,  qui  devotionem  fidelis  populi  ad  Col¬ 
lationem  publicam  provocarent ,  ad  cujus  operis  defide- 
ratum  vobis ,  ut  credimus  ,  f  rufium  dies  vos  vicinus 
invitat ,  ut  ad  Ecclefi.ts  regionum  veftrarum  fiabbata 
proxime  futuro  mifencordia  munera  def  eratis.  Fi  a  c 
cotifulto  deferipfimus ,  ut  ejufmodi  Colleilarum 
ritus  innotefeeret. 

3.  COLLECTA,  Conventus ,  Affiemblee.  Concilium 
Nannetenfe  can.  1 5 .  De  Colle fiis ,  vel  C  nfr atriis , 
quas  Confortia  vocant.  Vide  Capitula  Kincmari  ad 
Prefbyteros  Parochia  lua  c.  14.  Guillelmus  Ab¬ 
bas  S.  Theodorici  1.  1.  Vita  S.  Bernardi  cap.  8. 
At  ubi  ne  hoc  quidem  perm  fit  intolerantia  rei ,  tunc 
demum  C  Ale  fias  defer  er  e ,  &  feorfim  fecum  habitaro 
compulfus  eft.  Vita  S.  Joannis  Eleemofynarii ,  in¬ 
terprete  Anaftafio  Bibi.  nura.  68.  Cum  Colle fia  ce¬ 
lebraretur  juxta  cellulam  ejus  m  Ecclefia  Metra ,  con¬ 
venientes  quadam  muliercularum  harum  ,  ad  alterutras 
dicebant, Eamus  ,  eamus  ,  iterum  Abbas  Vitalius  Col¬ 
le  fiam  habet ;  &  venientibus  eis  curabat  eos.  Vide  Col¬ 
le  fiio  1 . 

4#  COLLECTA,  interdum  &  fapius  fumitur  pro 
populo  ad  refiflenduni ,  aut  vim  faciendam  coa- 
ilo  &  armato.  Capitula  Ludovici  imp.  cap.  78. 
Collecta  ad  male  faciendum  fieri  omnimodis  prohibean¬ 
tur.  Capitula  Caroli  Calvi  tit.  12.  cap.  3.  De 
Collectis ,  quas  Theudifca  lingua  Henuiph  appellat. 
Eadem  habentur  tit.  29.  cap.  4.  Colle fia  manu  re- 
fiftcre ,  ibidem  tit.  31.  cap.  18.  Cum  Colle  fia  & 
armis  venire ,  in  Capit.  Caroli  M.  lib.  3.  cap.  64. 
&lib.  1.  Legis  Longob.  tit.  1  z.%.  3.  Cum  Colle  fia. 
aJJUire ,  ibidem  lib-  3  .  tit.  4.  §.  5 .  Adde  Capit,  an. 
779.  cap.  17. Capit,  an.  788.  cap.  3.Capitul. 
2 .  an.  8  o  6 .  cap.  3 .  &c.  Cuellee ,  eadem  notione  ia 
Ufaticis  Anibian.  MSS.  Cii  amender  a  pour  tous  les 
laids  ,  &  pour  tous  les  for  f  ais ,  pour  la  Cuellee  qui 
aura  e  fle  faite  ,  &c.  Vide  Colligere  1. 

Colta,  Eadem  notione.  Charta  an.  1220.  apud 
Georgium  Pilonum  in  Hili.  Bellunenfi  pag.  1 1  O., 
v.  Et  quod  facient  Coltatn ,  milites ,  quando  cumque  fa¬ 
cient  ,  &  eodem  modo  :  &  quod  facient  exercitum ,  &c. 
5.  COLLECTA, Familia.  Odo  Cluniae,  iib.  2.  de 

Vita 


7  5  3  COL 

Vita  S.  Gcraldi  cap.  24.  Cum  forte  quidam  de  no- 
firis  fratribus ,  tunc  adhuc  Canonicus  in  Collecta  domi¬ 
ni  G er aldi  gradiebatur. 

6.  COLLECTA  ,  ,  Sacrum  M  i  lue  facrifi- 

cium  ,  ad  quod  Chriftiani  coire  Sc  colligi  foient : 
populi  ad  facra  Ecclefiarum  officia  peragenda 
conventus,  atque  adeo  quodvis  officium  Jbccle- 
fiafticum.  Papias :  Collcd a  dicitur  eo  quod  colligatur 
populus  in  unum ,  ut  ofiendat  Cbrijltm  in  Ev  angello 
venturum.  S.  Hieronymus  in  Epitaph.  Paulae :  Pvji 
Alleluya  cantatur ,  quo Jigno  vocabamur  ad  Collecta. n, 
nulli  rejidere  licitum  erat.  Pachomius  in  Regula 
cap.  17  .In  die  Dominica  ,  in  Collecta  ,  in  qua  offe¬ 
renda  efi  oblatio  ,  abfque  Pr&pnjito  domus  &  AI aj ori¬ 
bus  Monaficrii .  . .  nemo  pfallendi  habeat  potejlatem. 
Et  mox  :  De  Coileda  in  qua  offerenda  efi  oblatio.  Ad¬ 
de  cap.  9.  19.  28-91.  100. 181.  186.  Epipha- 
nius  Salaminae  Epifcopus  Epiit.  ad  Joan.  Epifc. 
Hicrof.  Cum  igitur  celebraretur  Collecta  in  Ecclejia 
villa.  Liberatus  Diae.  cap.  18.  Et  extra  Collectas 
facientes  ,  non  paffi  funt  nomini  ejus  communicare. 
Zacharias  PP.  in  Ep.  adPipinum  :  De  Presbyteris 
&  Diaconis  ,  qui  fe  'a  minifterio  Ecclejiafiico  fubtra- 
hunt ,  &  feorfim  Collectas  faciunt.  Caelari!  Arelat. 
Scrm.  x  2.  Jjhn  emm  ad  Collectam  vel  Ecclejiam  ve¬ 
niens  vana  vel  otiofa  cogitare  voluerit ,  &c.  Anafta- 
fius  in  Hiftor.  Ecclefiaft.  ann.  21.  Copronymi: 
Eejiivitate  Pafcbah  ingreffus  efi  ad  fandam  Collectam , 
in  catholica  Ecclejia.  Et  mox :  Eduxerunt  eum  & 
indu  ferunt  in  carcere ,  &  alius  complevit  fandam  Coi¬ 
leda. n.  Quo  loco  Theophanes  aylacv  a-vvafiv  habet. 
Hiftoria Tripart.  lib.  1 .  cap.  1  o-  Cum  Coileda  ce¬ 
lebraretur.  In  Addis  SS.  Saturnini  &  Eoe. Mart.  num. 
6.  7.  9. 1 5  .  Colledam  celebrare  ,  facere.  In  Synodo 
S.  Patricii  Sc  Auxentii  can.  7.  Ad  Cclledas  mane 
&  vefpere  occurrere.  Coileda  Dominica  ,  apud  lan- 
<ftum  Auguftinum  in  Breviculo  collat.  diei  ,  Sc 
S.  Hieronynx.  Epild.  60.  Grimlaicus  in  Reg.  Soli- 
tar.  cap.  3  3 .  Eamus  ad  Colledam ,  ubi  fratres  ad  vi¬ 
gilias  congregantur. 

Collecta  Major.  Duplicem  collectam  Idatuit 
S.  Pachomius  cap.  1  8  r .  Colledam  Ecilicet  quam 
domus  vocat,  &  aliam  majorem :  Prapcjitus  domus , 
&  qui  fecundus  ab  eo  efi ,  hoc  tantum  habebit  juris ,  ut 
compellat  fratres  in  Coileda  domus  ,Jive  in  Coileda 
majore  ,  hoc  efi ,  omnium  fr atrum  ,  fubj acere  poeniten¬ 
tia.  Et  cap.  186.  Sex  orationes  facere  vefpertinas , 
juxta  exemplum  majoris  Coileda ,  in  qua  omnes  fra¬ 
tres  pariter  congregantur ,  fimnu  deledatioms  efi.  U  bi 
Major  coileda  eft  cum  omnes  fratres  fimul  con¬ 
gregati  officium  divinum  perfolvunt  in  Orato¬ 
rio:  Minor,  qua;  in  lingulis  cladibus ,  feu  domi¬ 
bus  a  fratribus  ejufdem  cladis  feu  domus  in  ipfis 
domibus  fiebat. 

Colligere,  Ad CoIIeddam  pergere ,  Colledam  fa¬ 
cere.  Tertullianus  lib.  de  Puga  in  perlecut.  cap. 
ult.  Sed  quomodo  Colligemus  ,  inquis ,  quomodo  fiolem- 
nia  celebrabimus  ?  hoc  efd  quomodo  in  templum 
congregabimur!  Acta  SS.  Saturnini  &  loc.  n.  6. 
Chrifiiani  fumus  nos ,  nos ,  inquit ,  Colligimus  ,  id  efi , 
colleddas  facimus ,  uti  ibi  non  femel.  Arnobius  lib. 
2.  Locum  ubi  Colligerent  non  habebant.  Adta  S.  Phi¬ 
lippi  Mart.  Ait  E ajfus :  Legem  Imperatoris ,  jubentis 
nunquam  Colligere  Chrifiianos  ?  V ide  infra  Colligere. 

7- COLLECTA,  Idem,  quod  Collatio  Monaftica. 
Regula  S.  lfidori  c.  8.  Eratres pofi  celebratam  Ter¬ 
tiam  ,  dato  Jigno  ad  Colledam  conveniant ,  audiant  fe- 
niorem docentem ,  &c.  Regula  S.  Frudtuofi  cap.  20. 
Ter  per  omnem  hebdomadam  Coileda  facienda  efi ,  & 
regula  Patrum  legenda  ,  differendum ,  &c.  Adde  Re- 
•  Tom.II. 


COL  754* 

gul.  rn  iandti  Pachomii  cap.  it?  .  [Ardo  in  Vita 
S.  Benedici: i  Anian.  num.  5  3.  Fecit  denique  librum 
ex  Regulis  diverforum  Patrum  colledam  ,  ita  ut  prior 
B.  Bene  didi  Regula  eundis  effet ,  quem  omni  tempore 
ai  Colledam  matutinam  legere  jufjit . . .  alium  nihilo¬ 
minus  ex  S S .  Dodorum  homiliis ,  qua  in  exhortationem 
Monachorum  funt  prolata  ,  conjunxit  librum  ,  eumque 
omni  tempore  in  vefpertinis  Coli  edis  legere  juffit.  Vide 
Collatio  2.] 

8.  COLLEC  EA ,  Oratio,  quam  isquiClero  vel  Mo¬ 
nachis  praeeft,  finito  Sc  expleto  quolibet  canoni¬ 
co  Officio  ,velut  omnium  aftantium  vota&  pre¬ 
ces  in  unum  colligens ,  publice  Sc  voce  altiori  re¬ 
citat  :  ficdidda  ,  inquit,  Micrologus  de Obfervat. 
Ecclef.  cap.  3.  eo  quod  Sacerdos ,  qui  legati  me  f un¬ 
gitur  pro  populo  ,  ad  Dominum  omnium  petitiones  ea 
oratione  colligat  atque  concludat.  Rupcrtus  lib.  1 . 
de  Divin.  offic.  cap.  19.  Coileda  qua  dicuntur  ad 
complendum  ,  orationes  fedentis  in  calo  capitis  nofhi 
ffcfu  Chrifxi  fignant.  Alcuinus  lib.  dc  Divin.  offic. 
Coileda ,  dida  ejl  a  colledione  ,  eo  quod  ex  audorhate 
divinarum  Scripturarum  jit  coileda  ,  qua  in  Ecclejia 
leguntur.  Vide  Udalricum  lib.  r .  Confuet.  Clu- 
niacenf.  cap.  3  r.  praeterea  Amal  rium  lib  4.  cap. 
7.  eumdem  in  Eclogis  pag.  136  5.  Walafridum 
Strab.  de  Ecclef.  offic.  cap.  2  2.  innoccnt.  III.  lib. 
2.  de  Myfierio  MilEe  cap.  2  7.  Durandum  lib.  4. 
Ration.cap.  1  5.  ubi  multa  habet  de  earum  ter¬ 
minationibus,  6c  Card.  Bona  lib.  2.  Rer.  Liturg. 
cap.  5 .  num.  3  . 

Atque  inde  petenda  notio  vocis  Coileda  ,  in 
libro  Sacramentorum  S.Gregorii,  ad  3 .  Non.  Febr. 
ubi  inferiptio  efi ,  ad  Colledam  ;  efi  enim  oratio  , 
quae  dicitur  ante  Miffiun ,  ut  hicdiferte  innuitur , 
<5t  in  Ordine  Romano  ;  nec  enim  placet  Baronji 
ad  2.  Febr.  explicatio,  qui  putat  Miffiun  ea  di<f 
dici  folitam  ficinfcribi,  quod  tunc  eleemofynae 
publica;  colligerentur. 

Ejufrnodi  Colle cl as ,  Graecis  c-wanrlets ,  dici  ob¬ 
fervat  Goarus  ad  Eucbolog.  Graec.  de  quibus 
etiam  confulendus  Meurfius.  Coileda  autem  a 
Gelafio  &  Gregorio  Magno  compofitae  credun¬ 
tur ,  ut  au&or  efi  Berno  Augienfis  lib.  de  Milfa 
cap.  1. 

Collectam  Tf.nere,  dicitur  is  qui  in  facris 
Officiis  id  muneris  obit  ,  ut  Colledam  dicat  ,  in 
Statutis  Ordinis  iandli  Gilberti  de  Setnpringham 
pag.  76  3 .  &  alibi. 

Orati,  o  nemCollig  f.  rf.,  pro  Colledam  dicere , 
dixit  Caffianus  lib;  2.  dc  Orat.  nodi.  cap.  7.  Cum 
autem  is  qui  Orationem  Collecturus  efi  ,  e  terra  firre- 
xit ,  omnes  pariter  eriguntur  ,  &c.  Ordo  celebrandi 
Concilii :  In  reliquis  diebus  eundis  afiantiblts  Oratio 
Colligenda eft. Concilium  Agathenfe  can.  3  o.  Plebs 
Coileda  Oratione  ad  ve  f  peram  ab  Epifcopo  cum  bene¬ 
dici  tone  dimittatur. 

Collecta  Magi  stra.  Vitae  Abbat.  S.  Albarii : 
Infefiis  vero  &  profeftis  diebus ,  omnes  Horas ,  exceptis 
Prima  &  Completorio ,  per  magifiram  Colledam  quadi 
tempus hora  exegerint ,  terminari  infiitmt.  In  JJna- 
dr  age  fima  tamen  dicatur  Coileda  ad  Fcfperas.Uoi 
Watfius  Colledam  magifiram  interpretatur  quae 
diei  aut  fefii  eft  propria. 

•[[Collecta  ,  Liber  continens  Colledas.  Necro- 
log.  Parthenonis  S.  Petri  deCafisail  xii.  Augufli: 
Obiit  Falca  lSarthomicve  Priorffa  Claufireyra  Me¬ 
na  fierii  de  Cajis.  Dedit  Conventui  duos  Pf  tlterios ,  & 
unum  librum  qui  vocatur  Offcier ,  &  unum  qui  vota¬ 
tur.  Coileda.  Vide  Colledaneum. 

IT  9 .  COLLECT  A ,  Frugum  frudtuumque  colledio, 

B  b  b 


755  COL 


> 


Gall.  Rccolte.  Chavtul.  S.  Vandregcfili  tom.  2. 
p.1640.  exlnftrumento  anni  125  j.  Si  homines 
de  Capella  vendunt  bladum  de  Collecta  fua  ,  vel  de 
blado  fuo  panem  ad  vendendum  faciant ,  non  reddant 
inde  cou (tinniam  Militibus  fupradiltis.  Hid.  Mona- 
derii  S.  Florendi  Salmur.  apud  Marten.  tom.  5. 
Ampliff.  Colled.  coi.  1135.  Vir  pecuniofus  &  re¬ 
bus  fltculanbus  locuples ,  qui  extremis  diebus  pradecef- 
foris  fui  bona  memoria  Mtcbaelis  ad  fupplementum  hu¬ 
jus  Ecclejia  &  relcvamen,  quapropter  guerras  &  par¬ 
vas  Colle  dias ,  &  multitudinem  Monachorum  ,  Conver- 
forum  &  Condonatorum  ,  aliquod  onus  debitorum  , 
portabile  tamen  ,  incurrerat,  Prior  procreatus  fuit ,  & 
fatim  per  ejttf dem  providentiam  Ecclejia  nofira  ad  op¬ 
timum  flatum  rediit. 

COLLECTACULUM.  Anonymus  Gromaticus  : 
Cdletlaculum  de  carbonibus  in  calce  mifeitato.  In  alio: 
Colle  It  aculum  vallium,  locus  ubi  rivi  coeunt.  Col- 
leltacula  aqua ,  apud  Innocentium  de  Calis  literar. 
«([  1 .  COLLECT ALIS ,  T ributum  a  fubditis  domi¬ 
no  praeditum.  Vide  Collecta  1. 

2.  COLLECT  ALIS ,  Conl  e  ctal  i  s ,  Qui  vel 
quae  eodem  utitur  ledo.  Vide  Contedalis. 
COLLECTANEUM,  Liber  Ecclefiadicus ,  in  quo 
Collelta  ad  quaevis  officia  dicendce  continemur. 
Udalricus  lib.  1 .  Conluetud.  Cluniacenf.  c.  3  1 . 
In  privatis  autem  noctibus  habentur  in  Collectaneo  ha 
Collelta  qua  dicenda  flant  ad  N*It  trnas ,  &  Laudes , 
&c.  Utitur&  lib.  2.  cap.  22. lib.  3.  cap.  3.  ut& 
Ordericus  Vitalis  lib.  3>p.  470.  &  Liber  Ufuum 
Ordinis  Ciftercienfis  cap.  5  5. 
f  Collectaneus,  Idem  Bernardo  Monacho  in 
Ordine  Cluniae,  part.  1 .  c.  1  4.  Debent  etiam  Ar¬ 
mario  adeo  noti  efje  omnes  libri  miniflerio  Ecclejia  ne¬ 
ce  (far ii ,  Collectanei  videlicet ,  Epiftjlarii ,  Textus,  &c. 
COLLECT  ARE,  Colledas  feu  tributa  colligere. 
Vide  in  Collelta  1 . 

COLLECT ARIOLUM  ,  Cribrum ,  inGloffis  MSS. 
COLLECTARIUM  Idem  quod  ColleRaneum,  liber 
Collectas  continens  Ditmarus  lib.  ul t.Collectanam 


cum  impenjis  propriis  &  etiam  nsftris  decoratum,  &c. 
Utuntur  Ratbert.de  Cafib  S.  Galli  c.  9.10.  Chri- 
Itian.  in  Chron.  Mogunt.  Hugo  Flaviniacenlis  in 
Chronico  parte  2.  p.  1  66.  Gaufredus  Volienfis 
part.  1.  cap.  73-Matth.  Paris  in  Vitis  Abbatum 
S.  Albani  p.  3  2.[Guido  in  DifciplinaFarfenlic. 
54.  Inventarium  librorum  S.  Martini  Pontifar. 
an.  1  2  4 1 .  Gelta  Guillelmi  Epifc.  Cenoman.  to. 
3  .  Analed.  Mabillonii  p  3  9  1 .]  &c. 

Collectarium  praeterea  vocat  Rodolphus  in 
Vita  Rabam  Mauri  num.  5  o.  quod  alii  Colledio- 
nem  :  In  Epiftolas  quoque  Pauli. . .  Collectarum  fe¬ 
cit ,  colligens  de  diverjts  Opuflculis  SS.  Patrum  fenten - 
lias  eorum,  &c.  N  um.  5  1.  Fecit  Collelt  arium  unum 
de  flententiis  divinorum  librorum  ,  &c.  VitaBurchar- 
di  Epifcopi  Wormacienfis :  Eodem  quoque  tempore 
in  Collectario  canonum  in  hac  cella  non  modicum  labo¬ 
ravit.  Dicitur  etiam 

Collectarium  ,  aut  Collectarius,  liber 
Canonum  ab  llidoro  compofitus,ut  elt  apud  Ber- 
naldum  Prelbyter.  de  Reconciliatione  lapforum 
pag-  2.75. 

COLLECTARIUS ,  Idem  qui  Coaltor ,  qui  fcilicet 
mercedecondudus  ab  Argentariis  five  menfariis 
rerum,  quae  in  audionibus publicis  fubhada  ven¬ 
debantur  ,  praefedus  ,  pecunias  ab  his  quibus  quid 
addi  dum  fuerat  ,  cogebat  &  colligebat.  Aero 
in  Horat.  Coaltores  dicuntur  argentarii  in  auctionibus, 
qui  pecunias  cogunt  :  ipji  flunt  Collectarii.  Suidas  & 
■Cluli at  Balllicse  :  Ap ,  0  Ke^fax  uvti  uoyvsco 


COL  7  5<S 

a>.A ara-ofjLivoi; ,  0  T^XTri^nnc  ,  0  xpyvpc7rpxTt;  ,  KcXXik- 
r«p ic(.  Gloflar.  Lat.  MS.  Regium  :  Nummularius , 
Collectarius ,  menfarius.  Symmachus  lib.  10  Epid. 
49.  [  42.  Edit.  Jurreti :  ]  Vendendis  folidis  ,  quos 
plerumque  ufus  publicus  expofeit ,  Collectariorum  cor¬ 
pus  obnoxium  efi  ,  quibus  arca  vinaria  ftatutum  pre¬ 
tium  fubminiflrat.  Infra  :  Nummularios  eofdem  ap¬ 
pellat.  Vide  Novellam  Theod.  depretio  folid. 

Collecta  r  iu  s,  Tributorum  &  vedigaiium  exa- 
dor ,  apud  S.  Augudinum  lib.  2  2 .  de  Civit.  Dei 
cap.  8. 

Collectarius.  Walafridus  Strabo  lib.  delleb. 
Ecclef.  cap.  3  1.  Sub  ipfls  miniflt  is  Centenariorum  , 
funt  adhuc  minores ,  qui  Colledarii ,  Jjluaterniones , 
vel  Duumviri  poffunt  appellari,  quia  colligunt  populum, 
&  ipfo  numero  eflendunt  fe  Decanis  efje  minores. 

^  Collectarius,  Idem  quod  Colleltarium  ,  Li¬ 
ber  continens  Collectas.  Chronicon  Conradi  Lp. 
tom.  2.  Rer.  Mogunt.  p  104.  edit.  1722.  Erant 
libri  qui  pro  ornatu  fuper  altare  ponebantur ,  ut  Ev an¬ 
gellorum,  Epiftola  five  Lectionarii ,  Eenediltunales, 
Collectarii ,  quidam  vefliti  ebore  fculpto  ,  alii  argento , 
alii  auro  &  gemmis. 

COLLECT  ATA  ,  Merces  quam  Miftrales  Dal- 
phinatus  recipiebant  ex  talius  generalibus.  Hift. 
Dalphin.  to.  1 .  p.  4  s  .coi.  2.  in  inllrumento  anni 
1323.  Item  quod  dictus  Caflellanus  habuit  &  extor- 
Jit  a  Ahflralibas  Oyfentu  viginti  quinque  libras  bona 
moneta.. .  quas  habere  debebant  &  con f  neverunt  re¬ 
cipere  dicti  Miftrales  in  talltis  generalibus  pro  Colle¬ 
cta 'is  fuis , 

COLLECTERIA,  Liber  complodens  Collectas . 
Inventar.  LcclefiaeNoviom. ann.  1419.  Itemqui- 
dam  parvus  liber  pro  faciendo  les  Enndiemens ,  Item 
una  Collecleha  pro  choro.  Vide  Collectarium. 

1.  COLLECTIO ,  Conventus ,  Gallis  Affemblee ,  in 
Lege  3  6.  Cod.  Th  de  Haeret.  &  in  Lege  Longo- 
bard.  lib.  3'.  tit.  1  2.  Exemplar  diffinitiva:  lenten¬ 
tis  in  Concilio  Toletano  I.  Ne  quis  communioni 
depulftis  ,  Coli  e  Itiones  faciat  per  mulierum  domos ,  & 
apocrypha  ,  qua  damnata  funt ,  legant ,  ne  communi¬ 
cantes  his  pari  focietate  teneantur.  [  Annal.  Benedid. 
to.  5-p.  479.  inEpid. Ivonis Carnot.  Nec  tamen 
Monachi  qui  hac  ignorant  aut  non  probant  ,  debent 
fluam  Colleltionem  deferere.  Vide  Colleltq  3.] 

2 .  COLLECTIO.  [  Idem  quod  Collatio  Monadica.  ] 
VitaS.  Alberti  Abbatis  Gambronenfis  num.  1  2. 
Ciimpoft  Colleltionem  fratrum  gratia  quiefeendi  adle- 
Itum  fuum  venijfet ,  &c. 

3 .  COLLECTIO, Idem  quod  Collelta  8  Oratio  quae 
poft  Antiphonas  dicitur  ,  inConcilio  Agathenli 
can.  3  o.  [  In  Miffiali  Gothico  p.  26  3  .  ]  &  in  Ca¬ 
pitulis  T.  heodori  Cantuar.c.  80.  &  alibi. 

%  4-  COLLECTIO, Tributi  fpecies.  V.ide  Collelta  1. 
Collectio  Pueri  Expositi.  V  ide  Colleltus . 

COLLECTORES  ,  Exadores  ,  qui  a  lumino  Pon¬ 
tifice  ad  vendicandas  ex  bonis  Ecclefioe  partas  ac 
male  congedas  opes  per  provincias  mittebantur. 
V ide  Baronium  an.  3  9  7.  n.  6  5 . 

^Collectores  Consortiales,  GaM.Jjflne- 
teurs.  Qui  fpontaneas  Fidelium  oblationes  colli¬ 
gunt  pro  Confertiorum  feu  Confratriarum  expenfis 
in  luminaribus  ,  veftibus  facris  ,  aliifque  pietatis 
operibus.  Bulla  Nicolai  IV.  Paps an.  1290.  apud 
Ry merum  tom.  2.p.  478.  Decima  non  folvetur. .. 
de  illis  oblationibus  qua  colliguntur  interdum  per  lai - 
cos  ,  qui  Collellores  Confortiales  dicuntur ,  &  inter¬ 
dum  per  Clericos. . .  ad  opus  Confortii. ..  ut  inde  lumi- 
naria  in  Ecclejia  ,  cruces  &  calices  fiant  &  reparentur. 
«fi  Collectores  Missarum  vel  Anniver- 


757  COL 

sariorum  qui  dicantur  in  Hifpania  fatis  colligi¬ 
tur  cx  Concilio  Mexicano  an.  i  5  8  5 .  in  quo  fic  : 
Collector  unus  Mijfarum  conftituatur ,  Sacerdos  vita 
exemplo  probatus . . .  qui  ab  E pifcopo  deputetur  ;  cujus 
officium  Jit  eleemofynam  recipere  Mijfarum  omnium  , 
qua  ex  t  e fi  ament orum  difpojitione ,  aut  alio  quovis  mo¬ 
do  celebrari  jient.  Colleclor  habebit  duos  libros ,  in  quo¬ 
rum  uno  Mijjas  annotet ,  qua  vel  ex  teftamentis  vel  ex 
devotione  petuntur  celebrari  cum  officio  de  quo  celebran¬ 
da  funt  ,  loco  etiam  ,  die ,  ttienfe ,  &  anno.  In  altero 
vero  Mijjas  ad  celebrandum  inter  Presbyteros  diftribu- 
tas  defcnbet  cum  nominibus  Sacerdotum  ,  annotetque 
Mijjas  jam  celebratas ;  ita  ut  hujus  rei  E  pifcopo  aut 
vijitatori  petenti  rationem  reddat.  Colle ftor  Ecclejia ,  in 
Synodo  Valentiae  anni  15  66.  Anniv  er  fanorum,  in 
Epitome  Conflitutionum  ejufd.  Ecclefiae  p.  19  3. 
to.  4.  Concil.Hifpaniae. 

f  Collector  Coe  narum  recenfitus  inter  Of¬ 
ficiales  Jacobi  Regis  Aragonum  ,  in  Charta  anni 
1 2.99.  ex  Archivo  S.  Vidoris  Mallii,  intelligen- 
dus  eft  Minifter ,  cujus  erat  pecuniam  vel  alias  res 
colligere  Regi  debitas  pro  Coenaiicis  &  Albergis , 
feu  paflibus,  quos  Dominia  vaffallis  fuis  exigere 
coniueverant.  Vide  Coenaticum  ,Alberga ,  Gijium. 

COLLECTRA,  Supellediiis  veftiarioc  fpecies.  Vide 
in  Acitara. 

COLLECTUS ,  Collectio.  Colligi  dicuntur  in¬ 
fantes  expojin ,  tum  ab  aliquo  nutriendi  fufeipiun- 
tur  :  tum  enim  illius  funt  qui  eos  collegit ,  nifi 
intra  1  o.  dies  quaefiti ,  agnitique  fuerint ,  ut  eft 
in  Synodo  Arelatenf.  ll.can.  2  2.  Vafenfi  fub  Leo¬ 
ne  I.  PP.can.  1  6.  &  in  Capitulis  Caroli  M.lib.  6. 
c.  142.  Vide  Cod.  Theod.  &  Juftin.  tit.  de  Expo¬ 
litis,  &  Jacobum  Gotofred .  ad  eumdem  titulum. 

Collectus  Infans,  pro- Expofitus.  Glolf.  Lat. 
Graec.  Collettitius ,  trvxxturoc  Canones 

Hibern.lib.  41.  cap.  27.  Nonvenient  delittamem- 
brorum  diaboli  fuper  membra  Chrifti ,  idejl ftper  Jan¬ 
itos  ,  nec  Monachorum  fugientium ,  neque  eorum  qui 
jaciuntur  fuper  Ecclejia,  id  eft,  Collectorum ,  eW.Ubi, 
jaciuntuY  fuper  Ecclejia ,  idem  valet  ac  in  Ecclejiam . 
Vide  ibidem  cap.  22.  Extremis  feculis,  is  ritus 
invaluerat,  ut  ,  qui  liberos  exponerent  ad  oltia 
Ecclefiarum,  quoeosfacrum  baptifmum  non  fuf- 
cepilfe innuerent,  fal  intra  pueriles fafeias  depo¬ 
nerent  ,  ut  eft  in  Regcflo  Temporalitatum  ,  ex 
Camera  Computor.  Parifienfi  fol.  134. 

Collectionis  Epistola,  in  veteribus  formu¬ 
lis  ,  eft  Diploma  quod  dabatur  illi  qui  infantem 
expofitum  adoftium  Ecclefiae,  &  a  matriculariis 
collettum  ,  certo  pretio  ab  iifdem  emerat  fecun¬ 
dum  legem  Romanam.  Vide  in  hanc  formulam 
eruditum  Bignonium. 

Collecti  ScCollicti,  Alia,  fed  incerta  mihi 
notione ,  non  femel  in  Chartula  plenariae  fecuri- 
tatis  exarata  Ravennae  fub  Jufliniano  apud  Brif- 
fon.  lib.  6.Formul.  p.  646. &  feq. 
COLLEGANS,  Socius,  confoederatus.  Leges  Ro- 
tharisapud  Murator,  to.  1.  Scriptor.  Ital.  part.  2. 
pag.  24.  coi.  2.  Si  duo  fuerint  Collegantes ,  medium 
pretii  reputetur  illi  mortuo ,  &  medium  reddat  parenti¬ 
bus  Collega.  ltaMS.  Cathedr.  Mutin.  pro  quo  tex¬ 
tus  edit,  praefert:  Si  duo  fuerint  Collega ,  &c. 

COLLEGANTIA ,  Confoederatio,  focietas,  ex  Ita¬ 
lico  Collegawua ,  in  Statutis  Venetor.  ann.  1242. 

_  lib.  I.  c.  3  6.  lib.  3.  cap.  2.3. 

'COLLEGARIUS.  Papias :  Collega ,  a  colligatione  fo- 
cietatis  dicitur.  Collegarius ,  unus  ex  ipjis  foetis.  [  iiid. 
Glolf.  Collegarius ,  unus  ex  collegis.  ] 

U  COLLEGI  ALIS,  vel  C  o  l  l  eg  iata  Ecclesia,  in 
Tom.  II» 


COL  758 

qua  Collegium  eft  Canonicorum  ,  Gall.  Eglife 
Collegiale.  Vide  in  Ecclejia. 
f  Collegialis  Fib es, in  Gruteri  Infcriptioni- 
bus  antiq.  id  eft  ,  quae  fervanda  eft  a  Collegis. 
COLLEGIARIUS,  Idem  qui  Collegarius.  Ter- 
tull.  de  Spedaculis  cap.  1  1  .Collegiarii  mini ftri. 
Collegiati ,  iftdoro  lib.  9.  Orig.  cap.  4.  &  ex 
eo  Papiae  dicuntur  >  quod  ex  ( abeft  ex  apud  Papiam 
[  editum  ,  legitur  in  MS.  Ecclefiae  Bituric.  J  eorum 
Collegio  cuftodtifqiie  deputentur ,  qui  facinus  aliquod 
commiferunt.  Eft  enim  for  didijfnnum  genus  hominum  pa¬ 
tre  incerto  genitum.  Sane  inter  fervos  ponuntur ,  & 
eos  qui  Curiae  addidi  funt ,  in  edido  Theodorici 
Regis  cap.  6  9.  fftujfquis  curialem ,  aut  Collegiatum  , 
aut  fervum  ,per  50.  annos  pojjederit ,  &c.  Neque  alii 
videntur  Collegiati  iii  Cod.  Theod.  tit.  de  Colle¬ 
giatis  ,  ubi  ita  appellantur  qui  publico  manuariam 
aliquam  artem  ,  operam ,  &  rninifterium  praebe¬ 
bant  ,  qui  faepe  plus  aequo  &  ita  praegravabantur. 
Ut  e  civitatibus  fugerent,  quod  iis  minime  lice¬ 
bat.  Praeterea  Collegiatorum  filii  eorum  condi-* 
tionem  fequebantur,  proindeque  non  modofer- 
vilis  &  obnoxiae  conditionis  ,  fed  etiam  ut  plu- 
rtmum  fervi  nativitate  erant,  ut  colligitur  ex  le¬ 
ge  1.  Cod.  Theod.  de  Collegiat.  Vide  Jacobum 
Gotofredum  ad  hunc  tit.  Alias , 

Collegiati  dicuntur  Corporati  ,  alicui  collegio 
addidi.  P rac ferti m  vero  in  veteri  urbis  Conftanti- 
nop.  Defcriptione  ita  appellantur  ,  qui  e  diverlis 
corporibus  artificum  ordinati  ;  incendiorum  ca- 
fibus  fubvenire  tenebantur ,  quos  560.  fuiife  tra¬ 
dit  eadem  Defcriptio ,  vel  5  6  3 .  ut  lex  pen.  Cod. 
Juft.  de  Commere.  &  mercator. 

Co  ll  e  g  i  a  tu  s  ,  Carpentarius ,  apud  Papiam. 
COLLEGIUM ,  Papiae  ,  idem  eft  quod  Societas  col¬ 
legarum  in  uno  honore  pofit  rum.  Collegia  civitatum  , 
in  Edido  Theodorici  Regis  cap.  6  4.  Vide  Jurif- 
confult.  Proprie  deCanonicis  dicitur.  Ludovicus 
Pius  Imp.  in  Ephi.  ad  Sicharium  Archiepifc.  Bur- 
degalenfem:  Sed  &  his  qui  in  uno  Collegio  canonice 
degunt  ('Regulam  flaturam  inConcilio  Aquifgra- 
nenfi  )  tenendam  obfervandamque . . .  conferas. 
Collegium,  Exercitus.  Gafp.  Barthii  Gloffar. 
apud  Ludewig.  tom.  3.  Reliq.  MSS.  pag.  2  5.  ex 
Anonymi  Hili.  Palaeft. 

Collegium,  Familiaris  confuetudo ,  focietas, 
Gall.  Compagnie.  Annal.  Benedid.  to.  2.  p.  618. 
n.  29.  ex  Epillola  Haganonis  Epifc.  ad  Ramper- 
tum  Epifcop.  Ejus  Collegio  non  modice  delectabamur. 
f.  legi  poftet  Colloqium  pro  Colloquium. 
f’C  ollegium  Ep  is  c  opale  ,  Societas  &  univer- 
fus  ordo  Epifcoporum  ;  omnes  enim  ex  toto  orbe 
Epifcopi  Collegae  funt  :  &  ita  olim  fefe  mutuo 
appellabant.  S.  Optatus  lib.  i.adv.  Parmen.  Et 
quia  Collegium  Epifc  opale  nolunt  nobifeum  habere  com¬ 
mune ,  non  Jint  Collega  Ji  nolint ,  tamen  fratres  funt . 
Sidonio  Apollinari  lib.  6.Epift.  1 .  vocatur  ,  Tur¬ 
ba  Collegii, 

COLLEM  A ,  yJhXn/act ,  Glutinamentum.  Martian. 
Capella  lib.  3  .  Nilotica  fruticis  Collemata. 

H  COLLEMENTUM,  Idem  ac  Collata  ,  Tributum 
afubditis  domina  collatum.  Charta  Bertrandi Co¬ 
mitis  Forcalquerii  an.  1044.  ex  magno  Chartu¬ 
lario  S.  Vidoris  Mallii,  fol.  148.  v°.  Inquietare 
valeat  vel  audeat  ullo  unquam  tempore  ,  aut  aliquam 
vim  inferre  moliatur . . .  neque  per  arbergariam,  neque 
per  Collementum. 

qf  COLLERETUM,  Collare  ,  Ornamentum  colli 
interdum  veftibus  affutum ,  Gall.Ce//er.  Litterae 
Caroli  VI.proReformationeCanonicorum  fandae 

Bbb  ij 


759  COL 

Capellae  Parifi  Vefltfque  fimplices  ab fque  Colle  re  fis 
&  fuperfluitate  manicarum.  Vide  Colleftrum ,  &  C al¬ 
ienum. 

COLLERIDA.  Vide  Collyrida. 

COLLERIUM  ,  CoixfcRiUs,  Collari,  Ornamen¬ 
tum  colli.  Gail.  Collet ,  vel  Colher.  Statuta  S.  Ca¬ 
pellae  Parif.  pag.  i  o.  Cavendum  ne  fubtus  fuppellicia 
induantur  hopelandapropter  deformitatem ,  qua  ibi  mul- 
toties  eft  apparens  in  Colleriis  &  aliis  multis  modis.  Ixl- 
ventarEcclefiaeNoviom.an.  141  y.ItemduoCollerii 
de  eod.  panno  ferico  nigro.  V.  Collarium  &  Colleretum. 

COLLER1US.  Regellum  Caftri  Eidi  in  Andibus 
fol.  3  9.  Pedagium  porcorum,  quifque  porcus  ob  Colle- 
rius  conduffus ,  ob  Collehus fine  pretio ,  nihil ,  &c.  Ita 
fol.  4  5  •  v. 

COLLESIT.  Inftrum.  anni  990.  apudLobinel- 
lum  tom.  2.  Hili.  Britan.  coi.  9  5 .  Offer avit  Conan 
Britannorum  Princeps  pro  Deo  &  pro  vita  aterna  ac¬ 
quirenda  anima  Senioris  fui ,  &  fua  atque  conjugis,  & 
patris  matrifque  ,  &  fratrum  fororumve  ,&  caterorum 
quibus  velle  Collejit ,  villas  tres  ,  &c.  Laudatus  Hi- 
ftoricus  Collejit  pro  Collibuerit  ait  efle  politum  : 
bene  quidem  li  fenfum  fpe&es  ,  at  fi  vocem  ip- 
fam  ,  potius  pro  Collicuit  credideris  diclum  elle 
Collejit. 

COLLESTRUM,  Collare  ,  Italis  Colletro.  Charta 
Italica apudUghellum  tom.  4.  pag.  1289.  Nunc 
vero  Colleftrum  tollit,  &  Jtc  expoliat  eos ,  quod  cum 
aliquid  volumus  accipere  ,  nequimus .  Galli  dicerent, 
Lever  le  collet. 

COLLET ANUM ,  f.  Colum  ,  Gall.  Cculoir ,  Ital. 
Colatoio.  Inftrum.  an.  13  29.  ex  Archivo  S.  Victo¬ 
ris  Mallii,  in  quo  varia  tum  veltium,  tum  fupel- 
leClilium  genera  recenlentur  :  Item  duas  vinaierias 
....  Item  unum  Collet  anum ,  duos  ufferejios ....  Item 
unum  mortarium  cum  fuo  triffono. 

COLLETUS  ,  Collare  ,  Gall.  Collet.  Statuta  An- 
degav.  an.  14 99.  Pracipimus ,  injungimus  &  mone¬ 
mus  univerjitatem  Cleh  de  portando  habitum  honeftum 
. . .  non  habentes  largas  manicas ,  Colletum  non  depref- 
fum  feu  decolletatum.  Vide  Collerium. 

%  COLLEUM,  '0  Tuvfiioc  eiFKcc.  Gloflar.  Lat.  Graec. 
Uter  taurinus. 

<[j  COLLI  A,  Fauces  feu  angulti  aditus  montium, 
Gall.  Coi.  Charta  anni  1 2  2  2 .  ex  Archivo  Camerae 
Comput.  Ducis  SabaudiaeCamberiaci :  Humbertus 
de  Luiriaco  accepit  in  feudum  ab  Humberto  de  Belli- 
joco  municipium  quod  faciet  infra  Colltam  de  Cornta- 
renchi  in  Valromejio  aut  Valle-Romana. 

f  COLLIANUS.  GlolT.  Ifid.  Collianortim  ,  Publica¬ 
norum,  vel  impiorum  ,  quibusaddunt  ExcerptaPi- 
thceana ,  Collibarionm ;  fed  haec  vox  Graevio  vide¬ 
tur  pertinere  ad  fequentemGlolTam ,  ubi:  Colly¬ 
bum,  ncL^fAUT igv ,  ( y.if/axTtcv. )  Reinefius  in  V ariis  pro 
Collianorum  fcripfit  Tocullionum ,  quod  tokv^kIwv  fit 
Foenerator  Ciceroni ,  a  tomxxiov  Fcenufculum. 

%  COLLIB ARIUS.  Vide  Collianus. 

f  COLLIBENTIA  ,  Confenfus.  Vide  in  Combibere. 

COLLIBERTI,  Co liberti  ,  dicuntur  in  jure 
Civili  qui  ab  eodem  domino  feu  patrono  cujus 
fervi  fuerant ,  libertate  donati  funt.  GlolTar.  Lat. 
Graec.  Conlibertus ,  o-vvcextXtvfaacs  ,  a-wIaXcc-  Gloll. 
vet.  Collibertus ,  o-uvumtevQtgcc.  GlolT.  Lat.  Gall.  Co- 
libertus,  Franc ,  ou  enfemble  affrancbi. 

Sed  Collibertorum  ,  feu  Colibertorum  condi¬ 
tio  alia  apud  nos  fuit ;  nam  nec  inter  omnino  li¬ 
beros,  nec  inter  omnino  lervos  accenfebantur  , 
fed  mediam  quamdam  inter  utrofque  conditio¬ 
nem  tenebant,  ita  ut  nec  liberis ,  nec  fervis  an¬ 
numerarentur,  licet  ad  fervorum  flatum  propius 


COL  760 

aecedefdht ,  cum  eorum  inltar  e  fient  in  commer¬ 
cio  ,  dominos  haberent ,  quibus  cenfum  de  more 
exlolvebant,  &ab  iis  in  libertatem  non  fecus  ac 
fervi  afifererentur.  Petrus Malleacenlis  lib.  I.  c.  1. 
In  extremis  infula,  unde  agitur  ,fupra  Separis  alveum 
quoddam  genus  hominum  pifcando  quantam  victum , 
nonnulla  tuguria  confecerat ,  quod  a  majoribus  Colli¬ 
bertorum  vocabulum  contraxerat ,  quod  nomen  quam¬ 
quam  quadam  fervorum  portio  fortita  Jit ,  videtur  ta¬ 
men  quod  in  iftis  conditione  aliqua  derivatum  Jit.  Un¬ 
de  quoniam  adefi  occa  fio  ,  ipjius  vocabuli  perfer  utetur 
interpretatio.  Etenim  Collibertus  d  cultu  imbrium  def - 
cendere  putatur  ab  aliquibus.  Progenies  autem  ifiorum 
Collibertorum  hinc  forte  iftud  ore  vulgi  multa  interdum 
ex  ufibus  rerum  vera  dicentis  contraxit  vocabulum  , 
quoniam  ubi  inundantia  pluviarum  Separis  excrefcere 
fecit  fluvium  ,  relictis  quibus  incolebant  locis  ,  (  hinc 
■enim  procul  habitabant  nonnulli)  properabant  illo  cau- 
fa  pifeium.  Sed  quae  de  vocabuli  etymo  hic  fub- 
duntur,  procul  omnino  abfulit  a  vero. 

Diverfos  porro  llatu  &  conditione,  a  fervis 
Cohbertos ,  docet  etiam  vetus  Charta,  quae  ex- 
llat  in  Tabulario  Vindocin.  num.  1  6  1 .  Notum  Jit 
.. .  quod  quidam  fervus  S.  Martini ,  &  no  fler  nomine 
Hildradus  duxit  uxorem  quamdam  Cohbertam  Hugo- 
nis  ...  de  qua  habuit  4.  pueros.  Pofl  mortem  Hugonis 
filius  ejus  calumniatus  eft  nobis  medietatem  filiorum  pro¬ 
pter  Cohbertam  patris  flui,  de  qua  re  Domnus  Afceli - 
nus  Monachus  tunc  Prapojitus  obedientta  Bmhaci  iniie 
placitum  apud  Montorium  inferia  S.  Laurentii ,  ibique 
judicatum  eft  quod  nati  de  fervo  &  Colibcrto  non  debent 
partiri ,  fed  patrem  fequuntur  cujus  funt  filii ,  tdeoque 
calumniam  ejus  effe  injuftam.  Et  cum  ille  contenderet 
illum  fuiffe  Colibertum ,  guadiavit  ei  Domnus  Aficeli- 
nus  jurare,  quod  ille  fervus  fuerit ,  non  Colibertus, 
quod  jusjurandum  fecit  eb  fieri  per  unum  hominem  ejuf¬ 
dem  villa ,  &c. 

Erant  igitur  Coliberti  potioris  conditionis 
quam  fervi ,  etfi ,  aeque  ac  illi  dominis  fuis  obno¬ 
xii  Cenfum  de  capite,  fervorum  inllar ,  exfolverentJ 
Liber  Chartarum  Ecclefiae  S.  Cyrici  Nivernenf. 
num.  83  De  Colibertis  S.  Cyrici  &  fluorum  Canonico¬ 
rum  ,  qui  unoquoque  anno  folvere  debent  de  capite  3  . 
den.  Certe  irt  liberorum  numero  connumerari  vi- 
denturinLege  Longob.  lib.  1 .  tit.  29. §.  2.  lib.  2. 
tit.  21.  §.  16.  tit.  27.  §.  1 .  tit.  5  5.  §.  11.  13. 
Verum  iis  in  locis  Conliberti  accipiuntur  pro  ho¬ 
minibus  ejufdem  conditionis ,  vel  ejufdem  pagi  i 
quo  ferifu  forte  id  vocabuli  ulurpaturapudGre- 
gorium  Magnum  lib  3.Dial.  cap.  24.  ubi  indu¬ 
cit  B.  Petrum  quemdam  Ecclefiae  cullodem  allo- 
quentem  :  Colliberte ,  quare  tam  citius  furrexifti !  Ubi 
Zacharias  Papa  habet  o-tWpo^  ,  id  eft ,  fodalis. 

Erant  tamen  in  commercio  non  fecus  ac  fervi, 
ita  ut  &  venundari,  &  donari  pofient.  Tabular. 
Vindocinenfe  Thuanum  Ch.  4 1 .  HuncCohbertum 
. . .  S.  Martino  hac  ratione  obtulit ,  ut  non  folum  ipfe , 
verum  etiam  omnis  ex  eo  nafeitura  progenies  Abbati 
hujus  loci  debitum  reddat  obfequium  ,  &  eorum  fubja- 
ce  at fervit  uti.  Ch.  104.  Duos  quoque  Cohbertos  d  fra¬ 
tre  fuo  duclum  emptos  ita  nobis  autori^avit ,  ut  10.  pro 
hoC  folidos  ab  ipfis  ,  5 .  acceptaret  a Jingulis.  Ch.  1 1 5  . 
Gaudelinus . . .  dedit  S.  Martino  Majoris  Monaftehi 
Colibertum  quendam  nomine  Guifmandumcum  parvulo 
ejus  filio  David  &  omni  deinceps  pofteritatis  fuafruttu. 
. . .  Comes  autem  Gaufredus  de  cujus  illum  fevo  Colibet - 
tum  tenebat  Gaucelinus  gratis  huic  dono  pro  liber  alitate 
folita favit.  AddeLoifellum  inBelvac.  Hillor.  pag. 
253.  &  ^gidiumiJ^in Hili.  Pertic.  lib.  2. cap. 
9.  pag.  j°. 


76 1  COL 

Ita  etiam  fervis  accenfebantur,  ut  perinde  ac 
illi  in  libertatem  attererentur:  quod  teltantur  paf- 
fim  Chartae  veteres.  Tabularium  Burgulienie  : 
Theobaldus  cognomento  Paganus  de  Villanova  ...  Not. 
facio  ....  me  quemdam  meum  Colibertum  Lambertum 
nomine  libertati  condonajfe.  Et  ut  boc  perpetualiter  in- 
convulfum  permaneret ,  hanc  Chartam  in  publico  Con¬ 
ventu  ,  aflante  &  tefiante  omni  populo  in  Ecclejia  fan- 
Ri  Cbrifiopb ori  die  Dominico  >  ante  Procejfionem  ,  tam 
ego  quam  omnes  qui  tunc  fucceffores  e(fe  poterant ,  cru¬ 
cibus  nofiris  firmavimus.  Altum  tempore  Philippi  Regis 
Erane.  &  tVolfridi  Parijior.  Epifcopi,  Milonis  quo¬ 
que  ac  W idonis  fratris  ejus ,  Magni  Milonis  de  Mon - 
teletherici  filiis ,  &c.  Tabuiariurri  S.  Albini  Ande- 
gav.  Gauflenum  Colibertum  fuum  ab  omni  jugo  nativa 
fervitutis  ,  quantum  in  ipfis  erat  abfolVerunt ,  &  libe¬ 
rum  in  perpetuum  cum  omnibus  fttis  pennifer unt.  Ipfe 
autem  libertus  faRus  ,  pojhnodum  fuperiomm  femorum , 
de  quorum  beneficio  in  jus  pradiRi  Hamelini ,  ("a  cuj  us 
liberis  libertatem  confecutus  erat)  auctoritates  & 
firmitatem  diverjis  opportunitatibus  temporum  ,  &  per- 
■  quirere  &  impetrare fiuduit.  Charta  Ludov.  VI.  Re¬ 
gis  Franc.  an.  1 1  03  .  apudLoifellum  :  Deprecatus 
fum  autem  eofdem  Canonicos ,  ut  pro  amore  noftro  Lan - 
dulfum  Ecclejia  eorum  Colibertum  liberum  effe  permitte¬ 
rent. ChtiTtdiGauf  redi  Comitis  Andegav.exTabul. 
Eccl.S.  Laudi  Andegav.  fol.81.  Dedi  iterum  modium 
hordei ,  quem  de  liberandis  Colibertis  habebam  ubicum¬ 
que  liberabam  ,Ji  quidam  ex  Clericis  Ecclejia  adejfet. 

Ita  Colibertorum  conditio  obnoxia  erat,  quod 
teftatur  etiam  juramentum  Canonicorum  Eccle- 
liae  Cenomanenfis  in  ejufdem  Tabulario  fub  an. 
I  408.  Ego  N.juro  quod  fidelis  ero  huic  fanlta  Ceno- 
manenji  Ecclejia ,  ac  Decano  &  Capitulo  ipjins  obe- 
dientiam  &  f ubjectionem  exhibebo ,  (latutaque  &  con- 
fuetudinem  ejus  J criptas  &  non  [criptas  approbatas  fer- 
vabo ,  conjiliaque  Capituli  celanda  celabo  ;  quodque  non 
fum  aferiptitius ,  libertus  ,  Collibertus,  libertus ,  nec 
Collibertinus ,  nec  fervi ,  aferiptitii ,  liberi ,  Colliberti , 
neque  libertini  aut  Collibertini  filius ,  nec  alius  talis 
quam  propter  conditionem  Canonica  fanclionis  ad  facros 
ordines,  vel  Ecclejtafiica  beneficia  prohibeantur  pro¬ 
moveri.  Simile  juramentum  Canonicorum  Carno- 
tenfium  habetur  in  veteri  Codice  ejufdem  Eccle- 
liae,  quod  hic  etiam  deferibemus :  Et  poflea  in  Ca¬ 
pitulo  juramentum  fattum  ad  caput  B.Anna  talecfl: 
Cantor  ,  feu  locum  ejus  tenens ,  dicit  canonizando  :  Eos 
juratis  fuper  facras  ifias  reliquias ,  quod  vos  efiis  de  le¬ 
gitimo  matrimonio  procreatus :  item  quod  efiis  libera 
conditionis ,  nec  efiis  Colibertus  ,  nec  filius  Coliberti. 
Item  quod  ifia  pr&benda ,  cujus  invefiituram  expedia¬ 
tis  ,  non  dedifiis ,  nec  promijifiis  ,  nec  alius  pro  vobis 
dedit  vel  promijit  vobis  [cientibus  aurum  vel  argentum , 
vel  pecuniam  'aliquam ,  vel  aliud  quod  per  pecuniam 
aliquam  debeat  aut  vale  at  compar  atri:  &  Ji  promijfum 
fuerit  per  vos ,  non  folvetur.  Item  juratis  quod  in  per¬ 
cipiendis  difirib  titionibus  fraudem  aliquam  non  facietis : 
Sic  vos  Deus  adjuvet  &  hac  fantta.  Adde  Jacob. 
Petitum  ad  Poenitentiale  Theodori  pag.  490. 
Denique  EbrardusBetunienfis  in  Graecifmo  c.  9. 
fervos  fuitte  ait  Colibertos : 

Libertate  carens  Colibertus  dicitur  effe ; 

De  fervo  faRus  liber ,  Libertus :  at  ille 

Libertinus  erit ,  quem  Libertus  generavit. 

Ex  praediddis  evidenter  patet  non  multum  ab¬ 
errare  ,  qui  Colibertos  ej  ufdem  fuitte  conditionis  & 
Ratus  cum  iis  quos  aetas  anterior  Colonos  appella¬ 
vit  ,  de  quibus  fuo  loco  :  unde  &  Coloni ,  appel¬ 
lantur  in  Domefdei :  Tempore  Regis  Edvoardi  erant 
'  9.  burs ,  id  efi ,  Coliberti  cum  4.  carneis.  Apud  Agar- 


durrt  vero  Burs,  Colonus ,  dicitur.  Interdum  hac 
voce,  Sokemanni  intelliguntur  :  quippe  apud  Ed- 
Ward.  Cokum  haec  lego:  Coliberti ,  id  efi ,  qui  te¬ 
nent  in  liberum  focagium  per  redditum ,  &  quandoque 
appellantur  Radcheneftres  ,  id  efi  ,  liberi  homines ,  qui 
tamen  arabant ,  herciabant  ,falcabant,  metebant,  &c. 
quae  quidem  erat  colonorum  conditio,  ut  infra 
docemus.  Colliberti  igitur  erant  fervi  in  liberta¬ 
tem  ,  non  quidem  plenariam  ,  fed  condicionalem 
alferti :  unde  etiam  Conditionales  dicuntur  ejuf- 
modi  homines  alicui  conditioni  vclfervituti  ob¬ 
noxii  ,  a  qua  rurfum  afferebantur  interdum  in 
potiorem  libertatem.  Neque  enim  redteSouche- 
tus  ad  Epift.  132.  Ivonis  Carnot.  cenfuit  Coli¬ 
bertos  appellatos ,  qui  ex  fervo  &  libera,  aut  con¬ 
tra  ,  nati  erant ,  cum  effent  liberi  ex  fervis  fatdi ; 
fed  ut  dixi,  potioris  conditionis,  licet  integram 
libertatem  non  effent  adepti.  Exllant  complures 
Chartae  manumiffionum  ejufmodiColibertorum* 
atque  in  primis  ea  quam  deferibit  Tabularium 
Vindocinenle  fol.  1  5  1 .  num.  3  3  6.  Jfitficumque  in 
nomine  S.  Trinitatis  quemlibet  fuorum  ex  fervih  vel 
Collibet  tina  familia  ad  libertatis  honorem  pro  Dei  amo¬ 
re  difpomt  accedere ,  fetat  Jibi  veraciter  ejus  mifericor- 
diam  acquirere.  Ego  igitur  Rodbertus  de  Marcilliaco  te 
Durandum ,  &  tuam  mulierem ,  atque  tuos  pueros ,  & 
Eulcagium  fratrem  tua  mulieris ,  quos  teneo  ex  Hilgodo 
Gifelberti  filio ,  a  vinculo  fervitutis  abfolvo .  Ab  hae 
ergo  die  quidquid  Deo  &  vobis  in  bono  placito  fuerit  , 
liberi  ,francique  in  reliquum  tempus  vitaveftra  abfque 
ullius  donationis  inquietudine,  tanquam  ab  ingenuis  pa¬ 
rentibus  nati  ,  licenter  agatis .  Peculiare  vero  quod 
nunc  habetis ,  vel  quod  deinceps  ajequi  potueritis, Jicut 
vobis  placitum  fuerit ,  ab/que  calumnia  poffdeatis,  & 
quiete ,  prout  volueritis,  difponatis .  Hac  autem  liber¬ 
tatis  auRoritas  ut  in  perpetuum  firmior  habeatur ,  pro¬ 
priis  manibus  eam  firmare  curavi.  S.  Rodberti  qui  hujus 
tefiamenti  c  artam  fieri  pracepit.  S.  Gilia  ejus  uxoris * 
S.  Ernulfi  &  Rodberti  filiorum  ejus  atque  Radulfu 
S .  Richildis  ejus  filia,  d1.  Drogonis  ex  Lavaciaco . 
S.  Tetbelini  nepotis  ejus.  Tefiimonio  Ricbardum  Ma¬ 
jorem  fuum.  S.  Emelini.  S.  G ulterii  filii  fui.  S.  Gode - 
fridi  fratris  fui.  S ,  Viviani  qui  ifiam  chartam  fecit.  T  a- 
bular.  Majoris  Monafterii  Ch.  184.  In  nomine  Re¬ 
gis  aterni ,  Ego  Hugo  Prefes  S.  Aiartino  &  AI  a  j  ori 
Monafieno  Ragtnaldum  Relinam  quendam  meum  Co¬ 
libertum  pro  redemptione  animapatris  mei  Archemb aldi 
dono :  atque  mulierem  ejus  Milefendem  quam  calum - 
niaveram  liberam  effe ,  concedo ,  fruRufque  eorum ,  &c. 
Tabularium S.StephaniLemovicenffs :  Alexandet 
Vicarius  Domino  Deo  &  S.  Stephano,  &  Epifcopo 
Itberio,  &  C 'anonicis Jibi  fubitis  donum  Jimul  & gurpi- 
tionem fecit  de  Coliberti , viris  Jcilicet  &  mulieribus, qui 
pertinent  ad  molendinos  de  fubtus  muros ,  ita  ut  ab  ho¬ 
dierna  die  inantea  Jint  liberi  abfque  ulla  fervitute >  tam 
ipji  quam  progenies  eorum  ventura. 

Denique  haud  omnino  diverfos  fuitte  ab  homi- 
bus  de  capite  docet  vetus  haec  notitia  ex  T abulario 
Burgulienfi  fol.  135.  t  3  6.  Miles  quidam  de  Bur -* 
golio  Alo,  homo  de  capite  fuo  S.  Petri  Burgul.fub  Bal - 
drico  Abbate  bominium  fuum  denegavit . . .  termino  cor. - 
fiituto,  die  definito  fuper  baccaufa  difeeptaturi ,  quin- 
imo  duellum  habituri ,  in  Curiam  Gaufridi  Epifcopi 
Andegavenjis  convenerunt :  Epifcopus  judicium  difiulit, 
caufam  non  examinavit :  Alo  confeffus  efi  fe  ejfe  homi¬ 
nem  de  capite  fuo  altaris  Abbatis ,  &faRurum  (  horni- 
nium  )  promijit ,  quod  &  fecit.  BadriCo  Abbate  Ar- 
chiepifcopatits  (  Dolenjts )  fedem  adepto  ,  fViberto  in 
loco  illius  fttbfiituto ,  Alojine  conjtlio  Dominorum  fuo * 
rum  Abbatis  &  Monachorum ,  ingenuam  &  nobili 


763  COL 

genere  uxorem  duxit,  danfejibi  jurejurando,  liberum, 
&  ab  omni  fervitutis  jugo  extraneum  fe  ejfe  contefians. 

. . .  Monachi  contradicunt ,  Alonemfuum  ejfe  Coliber¬ 
tum  proclamant ,  ad  difceptationem  provocant . . .  apud 
Salmurium  caftrum  tractaturi  veniunt  in  Curiam  Comi¬ 
tis  Fulconis  fui  apud  Salmurium,  cujus  quamvis  pra- 
fentia  non  affuit ,  tamen  Baronum  illius  S.  &  Arevini 
Magtfin  Militum  auctoritas,  &  quod  fuperejt,  judicia¬ 
ria  lex  non  defuit. . . .  Pugna  duorum  virorum  affirman¬ 
tis  ,  &  negantis  approbatur.  Curia  requiritur ,  defenjio 
dautcrii  de  Monte forelli  eligitur ,  dies  indicitur ,  pro 
tempore  ab  utraque  parte  cum  concionatoribus  conveni¬ 
tur.  E  xpojito  judicio,  expediti  pugiles  veniunt  ad  San- 
tta  Santtorum ,  manus  elevant prefio  juraturi.  Alodif- 
f ert  caufam ,  conjilium  quarit :  quid  plura  ?  promittit  fe 
in  Capitulum  venturum ,  altaris  Abbati  &  Monachis 
hominem  de  capite  profeffurum.  Hoc  modo  Conventus 
dimittitur.  Alt.  an.  1 1 14.  Indidi.  7.  &c.  Tabula¬ 
rium  S.  Mauricii  Andegavenfis :  Notificamus  igitur 
prafentibus  &  futuris  quod  Odo  filius  BerneniBrunelli , 
Colibertus  S  .Mauricii  dedit  filiam  fuam  cuidam  ingenuo 
fub  nomine  ingenuitatis,  Jjduodcum  Canonici  S.  Mau¬ 
ricii  audiffent  fuper  filiam  marito  traditam  calumniam 
fecerunt  •  maritus  vero  audita  calumnia  patri  fuo  eam 
remifit.  Odo  igitur  inprmis  fe  Celibertum  S.  Mauricii 
denegavit  i  poflea  vero  in  Capitulum  vocatus ,  ut  de  hac 
re  cum  Canonicis  ageret ,  accepto  faniori  conjilio ,  veri¬ 
tatem  rei  recognovit ,  &  in  confpettu  Raynaldi  Epifcopi 
junioris  fe  Colibertum  S ,  Mauricii  ejfe  profeffur  e  fi ,  & 

4.  denarios  infignum  profeffionis  in  manu  Epifcopi  po- 
fuit ,  videntibus  ifiis  Richardo  Decano ,  &c.  Tabula¬ 
rium  S.  Cyrici  Nivern.  Ch.  6  5 .  Cum  duobus  Coli- 
bertis  &  progenie  illorum  qua  de  illis  in  pofierum  ven¬ 
tura  efi ,  &c.  Ibid.  Ch.  8 1 .  Jjfuendam  Colibertum , 
nomine  Tegbergum  ,  cum  omni  prole ,  qua  ex  eo  proce ffit 
vel  procejfura  efi.  Et  Ch.  8  5.  De  Colibertis  S.  Cy¬ 
rici  qui  unoquoque  anno  debent  folvere  de  capite  fuo 
denarios ,  &c. 

f  Comliberti,  pro Colliberti, apud Mabillonium 
to.  3 .  Analeft.  pag.  101. 

fCoLIBHRTAS,  Conditio  Colliberti.  Chartularium 

5.  Vincendi  Cenoman.  fol.  98.  Et  eum  ab  omni 
Colibertatis  calumpnia ,  quamdiu  hanc  concordiam  te¬ 
nuerit,  cum  omnifruttu  fuo  abfolvimus.  Si  vero  aut  ipfe 
aut  fui  in  bis  que  fupr adiximus ,  aliquam  calumpniam 
mi  ferit ,  in  Colibertatem  omni  tempore  vita fua  redeat , 
&que  fibi  cum  libertate  annuimus ,  perdat. 

COLLIBIUM,  dicitur  dCollibeo,  es,  &  dicitur  Colli- 
bium,  parvum  munufculum ,  vel  f  'rudius ,  ut  pomum , 
nuces ,  cicer ,  frixum ,  uva  paffa ,  quod  &  Bell  artum  di¬ 
citur  &  Antepomentum :  &  dicitur  d  Collibet,  quia Ji- 
mul  placet  s  pofi  enim  carnium  fercula  fructus  folent  di¬ 
ligi  per  fe  non  tantum.  Unde  Collibifia,  dicitur  qui  reci¬ 
pit  Colhbia  &  hujufmodi  munufcula  pro  ufura  vel  ali¬ 
quo  fervitio.  Dicitur  etiam  Collibifia,  qui  vendit  Col- 
libia.  Haec  Joan.  de  Janua, cui  confona  habetquae- 
dam  Ugutio ,  quae  expendat  cui  per  otium  licet. 
■Vide  Collybifla. 

51  COLLIBRARE ,  Comparare ,  quafi  libra  ponde¬ 
rando.  Murator.  to.  z.  pag.  192.  coi.  2.  Et  qui, 
inquies,  fieri  pote  fi ,  ut  aliquis  de  Sacerdotum  globo 
Collibretur  cum  Ambrojio. 

COLLIBRUM ,  Genus  certa  pecunia,  U gutioni.  Joan. 
de  Janua  :  Collibrum  genus  pecunia ,  vel  tota  pecunia 
Jimul  collibrata.  [Hinc  corrigendi  Papias  MS.  qui 
habet :  Collibrum,  Genus  poena  vel  pecunia ;  &  GlofT. 
San-German.  MSS.  ubi  Conlibrum ,  Genus penie.  In 
Supplemento  Antiquarii  legitur 

fCoLLI  bum,  T  tte<ry.ct  ,  Precium  per¬ 

mutationis. 


COL  764 

f  COLLICTtJS.  Vide  Colledtus. 

5f  COLLIDA.  Vide  Cohd ana. 

COLLIFANA  ,  wpoCaTa  GloflT.  Lat.  Graec* 
Oves  facra.  Ad  haec  Martiniusait :  An  Colla  fanil 

COLLIFICIUM.  Leges  Aluredi  Regis  Wcftfax.  cap. 
30.  apud  Brompton.  &  3  1.  apud  Lambardum  : 
Si  eum  (hominem  cirlilcum  ,  leu  paganum  )  red¬ 
dat  ( leg.  radat )  in  contumeliam  ad  Collificium,  1  o. 
fol.  emendet.  Saxonicum  habet,  tohomelan,  quod 
Lambardus  vertit,  morionis  m  morem. 

COLLIFUR1A,  Papiae,  Boves  opus  facientes.  [Vide 
Colifarius.  ] 

COLLIGANTIA,  Idem  quod  Colligatio.  Ericus 
Upfalenlis  lib.  5.  Hift.  Succicae  pag.  190.  Princi¬ 
pes  Colligantia fupradidla,  &c.  Lib.  6.  Maxime  pro¬ 
pter  Colligantiam  regnorum.  [Liga  inter  Carolum  IV. 
Imp.  &  Joannem  Regem  Franc.  an.  1355.  apud 
Ludewig.  to.  j.Reliq.  MSS.  pag.  452.  Sic  nunc 
eadem  promiffa  &  Colligantias . . .  prafentibus  innova¬ 
mus  fub  tenoribus  infr afcriptis .  Confoederationem  & 
Colligantiam  ,  in  Excerptis  Amelgardi  de  Geftis 
Ludoyici  XI.  Franc.  Regis,  apud  Marten.  tom.  4^ 
AmplilT  Colledl.  coi.  77 2.  ]  Vide  Liga-. 

COLLIGATIO  ,  Confoederatio,  Gallis,  Ligue. Con¬ 
jurationes  vel  Colligationes ,  in  Concilio  Tolcfano 
anni  1228.  cap.  8.  Charta  Alexandri  PP.  an. 
1258.  in  Hift.  Epifc.  Cadurcenf.  num.  12 9.  Ut 
Colligationes  &  coadunationes  hujufmodi  facias  omnino 
diffolvi.  [Colligatio  &  corfratria  prohibetur  in  Sta¬ 
tutis  Avenion.]  Occurrit  etiam  lib.  5.Feud.  in 
Bulla  Caroli  IV.  Imp.  &c. 

51  COLLIGATUS,  Confoederatus ,  Gallice  Alltel 
apud  Rymcr.  to.  8.  pag.  434.  coi.  1  in  Charta 
HenricilV.  Regis  Angi,  pro  Epifc.  Wintonienli 
de  Pace  ;  Pro  Nobis ,  regnis,  dominiis,  fubui  i>  ac  Col¬ 
ligatis  &  confoederatis  nefiris  quibufcumque.  Et  infra : 
De ,  pro  &  fuper  firma ,  flabili  &  perpetua  pace  ha¬ 
benda  inter  Nos,  baredes ,  fucc effores  &  f.bdttos  ac. 
Colligatos  &  confoeder atos  nofiros  quofcumque. 

1.  COLLIGERE,  Abfolute  ,  Coire,  coetus  cele¬ 

brare,  Iwtkwtd&M ,  cwctyiiv ,  Collettas  facere,  in  1.  4. 
Cod.  Theod.  de  Fide  C athol  .L21.de  Haeret.  1.  1 . 
de  His  qui  fuper  religione.  Congregationes  Colligere , 
1.  1 4.  de  Haered.  eod.  Cod.  Collettiones  interdttta, 
1.  3  6.  eodem  tit.  Leges  Luitprandi Regis  tit.  110. 
§.  10.  &  Lex  Longob.  lib.  1 .  tit.  1  7.  §.  3  .Si  pro 
quacunque  caufa  homines  rufticani  fe  Collegerint ,  ii 
efi,  conjilium  &  feditionem  facere prafumpferint ,  &c. 
Anaftafius  Bibliothecarius  in  Praefat.  ad  o&avam 
Synodum  :  Favebat  autem  his  quidam  Senator  fiecu- 
laris  adminifir ationis  fungens  officio ,  A  fecretis ,  nomine 
Photius,  qui  ad  Patriarchale  confcendere  faftigium  af- 
feftans ,  cum  eis  feorfum  Colligebat ,  &c.  [  V  ide  Coi - 
letta  4.  Sc  6.  ]  - 

2.  COLLIGERE ,  Sufcipere ,  defendere ,  tutari,  in 
1.  un.  Cod.  Th.  qui  plebem  audent  contra  publi¬ 
cam  difciplinam  colligere. 

3.  COLLIGARE,  Affociare ,  in  partem  dominii 
quempiam  adfcifcere,  Gall.  Apparier.  ItaColligere 
alium  w  lefto  fuo,  in  Concil.  Turon.  II.  cap.  14. 
efi  adfcifcere.  Charta  Ludo  vici  VII.  Regis  an. 
1 1  77.  in  Regefto  Philippi Augufti Regis Herou- 
valliano  fol.  96.  Notum  facimus . . .  quod  Hugo  Ni¬ 
ger  de  Merreolis  nos  Collegit  &  recepit  in  territo¬ 
rium  de  Flagiaco  quod  efi  de  feodo  Gilonis  de  Mo¬ 
reto  ad  hofpitandum  ad  confuetudinem  Lorriaci, . .. 
eo  quidem  patto  quod  nos  &  Hugo  cum  baredibus 
nofiris  &  fuis  dimidiabimus  per  omnia  reditus  ,  & 
omnes  exitus  &  juftitias  de  Flagiaco  :  &  Jimiliter  nos 
&  Hugo ...  dimidiabimus  per  omnia  redditus  &  exi- 


7 6$  CCL 

tus  ;  &  juftitias  de  Becherollo ,  &c.  Alia  Ludovid 
Regis  an.  i  x  5  5.  in  Hift.  Vaftinenfi  lib.  3  .  c.  2. 
extremo  :  Abbas  ejufdem  loci  Gilbci tus  ajjenja  Capi¬ 
tuli  fui  Collegit  nos  ad  medietatem  totius  villa  in  qui- 
bttfcunqae  reditibus,  &c.  Alia  Philippi  Aug.  ann. 
1196.  pro  Monailerio  S.  Mellonis  Pontifarenfis  : 
Henncus  Abbas  B.  Aiellonis  &  ejufdem  Ecclejia  Ca¬ 
pitulum  Colligunt  nos  in  bofcts  Ecclejia  fua  ad  Henon- 
civilla  ad  villam  ibi  confiruendam ,  .. .  ajfociant  autem 
ibidem  nos  tam  in  bofco  quam  in  plano  &  in  aquis ,  ut 
medietatem  per  omnia  exinde  percipiamus  omnium  pro¬ 
ventuum  ,  &c.  [  Vide  Accolligere.  ] 

4.  COLLIGERE, Excipere, domi  detinere.  Joannes 
VIII.PP. Epift.  303.  Illas  mulieres  quas  nunc  in  fu  a 
manjione  Colle  fias  detinet.  Vide  Collecta  3 . 
Colligere  se  ad  Aliquem,  Adire. Charta Caroli 
Ctafli  Imp.  an.  8  8  7.  ex  Tabui.  Lingonenli:  Hu¬ 
jus  itaque  rei  caufa  ad  noflram  fe  Colligens  Maje  fla¬ 
tem  ,  humiliter pojlulavit ,  &c.  Vide  Recolligere.  Ea¬ 
dem  formula  habetur  in  Charta  Caroli  C.  an.  3  4. 
in  Tabulario  S.  Stephani  Divionenfis. 
Colligere  Diem.  Concilium  Remenfis  Pro¬ 
vinciae  an.  1235.  MS.  Confenjit  Concilium  ,  quod 
Dom.  Remenfis  non  tenetur  ref pondere  fuper  homici¬ 
dio. . .  nec  fuper  alia ,  nift  fuerit  in  defectu  fi  non  Col¬ 
ligit  diem  coram  Dom.  Rege,  &c.  Alibi  :  Cum  non 
fuerit  in  defettu  ,  nec  reputet  eum  Dom.  Rex ,  fi  non 
Colligit  diem  coram  ipfo  contra  eos ,  &c.  Rurlum  : 

Si  recejferunt  in  partem  ,  &  habito  confUio  ,  in  hoc 
convenerunt,  quod  diem  illam  Colligerent ,  &c.  [hoc 
eft,  eligerent  vel  defignarent.  ] 
f  COLLIMITARE,  Limites  eofdem habere,  Con¬ 
finem  &  vicinum  elfe.  Ammian.  Marccl.  lib.  3 1. 
cap.  5 .  Gelonis  Agatbjrfi  Collimitant.  Solinus  ha¬ 
bet  :  Gelonis  Agathyrji  Collimitantur.  Siricius  Papa 
Epift.  adHimerium  :  JjAfit  vicinis  tibi  Collimitant 
provinciis.  Collimitans,  Confinis ,  in  Miraculis  S. 
Maximini  Epifc.  to.  7.  SS.  Maiipag  28. 
f  COLLIMITIUM  ,  Confinium  ,  Limitum  con- 
jundlio.  Pluries  occurrit  in  Legibus  municipal. 
Mechlin.  tit.  xiv.  art.  vm.  x.  &  x*.  Sed  de  hac 
voce  utuntur  Solinus  &  Ammianus. 

COLLINA ,  Colliculus ,  Gallis  Colline.  Innocentius 
Gromaticus  deCafis  literarum  :  Habet  &  fuper  fe 
duos  montes , .  .  •  fuper  Je  vero  Collinam  exteujam. 
Infra  :  Per  Collinam  autem  via  excurrit. 

Colli  n  u  m  dixit  Columella  lib.  2.  cap.  2.  ut  & 
OttoMorena  in  Hift.  Rerum  Laudenf.  p.  7  1. 
«flCOLURIDA.  Vide  Collyrida. 

COLLISA  Porta,  Cataradla,  Gallis ,  Porte  cou- 
lice.  Chronicon  Senonienfe  cap.  1 3 .  JjAfidam  vero 
Columbaricnfium  timens  ne  pluresin  adjutorium  illo¬ 
rum  fubintr arent  ,  afeendit  portam  &  portam  Colli - 
fam  ab  alto  ad  ima  demifit.  Le  Roman  du  Renat  d. 

Et  mangontaus  de  pltifieurs  guifes , 

Et  bonnes  portes  Couleices. 

Le  Roman  de  U  prife  deHierufalem  MS. 

De  ciment  mult  durable  furent  fait  li  crinel , 

Les  portes  Colaues  ,  fort  &  roit  h  flael. 
^[COLLISEUM.  Vid eCohfeum. 
COLLISTK1GIUM ,  Collistrtdlum  ,  Idem  quod 
.  pilorium , Gallis  le  Carcan ,  &  le  Ptlori :  Palus  fcili- 
cet,  cui  affixus  eft  circulus  ferreus ,  quo  damna¬ 
torum  colla  conftringuntur.  Nonius  Marcellus: 
Collare,  e  (i  vinculi  genus  quo  collum  adftrtngittir .  V  ide 
].  8.  D.adLeg.  J ul.  de  vi  pubi.  Fleta  1.  2.c.  1  o. 
Pilorium  Jive  Colliftrigium.  Leges  Burgorum  Scoti- 
cor.  cap.  2i.  f/uftitia  de  eo  vel  de  ea  fiet  .-videlicet  pi- 
llor  ponatur  fuper  Colliftridium  (  al.  Colliftrigium )  quod 
dicitur  Pillorie.  Ita  cap.  121.  §.  z.Waliinghamus 


CQL  7  66 

in  Ricardo  II.  pag.  273.  Afiftimant  fc  infortunatos , 

...  quod  caput  Adlhtis.  . .  au  terrorem  ubique  terrarum , 
judicum ,  &f 'al forum  juftitiariorum ,  viriliter  ampntaf- 
fent ,  &  fuper  Colliftrigium  collocajfent.  Matth.  Paris 
an.  1201.  Eodem  anno  Rex  fecit  generaliter  procla¬ 
mari  ,  ut  legalis  ajfifa panis  inviolabiliter  fub poena  Ccl- 
Iftngiali  obfervarctur. 

In  Legib.  Kanuti  Saxonicis  cap.  42.  Healp- 
'panje  dicitur  ejufmodi  pcena,  voce  ab  heulp, 
quod  collum  ,  &  pan 3  ,  captum ,  fonat ,  compo- 
lita  :  atque  ita  healryanje  ad  verbum  ,  eft  col¬ 
lum  obltri.dlum.  Concilium  JEnhamenfe  ann. 

1  009.  c.  31.  Pcena  feu  animadv  er  Jio  Colli  obftricli. 
Vide  Cujae.  1.  i6,Obfervat.  c.  i.dc  quae  obfer- 
vant  Critici  ad  illudSuetonii  in  Nerone  cap.  49. 
Legitque  fe  hojlem  a  Senatu  judicatum  ,  &  quari  ut  pu¬ 
niatur  more  majorum.  Interrogavit  que  quale  id  genus 
efet  pcena:  &  eunt  comperijfet  nudi  hominis  cervicem  in¬ 
feri  furca  ,  corpus  virgis  ad  necem  Cadi ,  &c. 

COLLISUM  Argentum.  Glotf.  Gr.  Lat.  MS.  <rum- 
QxiycyUvcv.  »7fi  o-uveryty  ytvcv  etp yupiov ,  Collifum  argen¬ 
tum.  Editum  :  o-uvTt^Xiy/joivos ,  Uret  trvvt7rTUyy.it/0s  ap- 
yupos.  Conlifum  argentum. 

COLLO  B  IUM.  Vide  Colobium. 

COLLOCARE  ,  Culcare,  Cubare.  Julius  Africa¬ 
nus  lib.  9.  Llift.  Apolt.  pag.  116.  Extwbhs  igitur 
lucernis ,  Collocaverunt  fc  cujtodes.  Liber  Ordinis  S. 
Vi&oris  Parilienfis  cap.  5.  de  Priore  majore:  Fa¬ 
ciet  . . .  orationem  in  Dormitorie  ad  Collocandum.  Cap. 

4 1 .  Nolle fimiluer pofiquam  omnes  tam  officiales  quam 
alit  fuerint  Collocati.  Infra:  Si  infirmi  fc  Collocaverint. 
Udalricus  1.  1 .  Confuetud.  Cluniae,  cap.  41.  St 
aliquando  contingit  nobis  invitis . . .  ut  Lix  diei  adhuc 
clare  non  appateat  ,  quando  dormitum  Collocamus, 
Lib.  3.  c.  3  .  Pofiquam  nox  fuerit ,  portatur  ante  il¬ 
lum  (  holpitem )  per  omnia  laterna ,  tam  in  conventu, 
quam  extra  ,uf que  ad  lectum:  ubi  qui  portat  obfequi- 
tur  illi  ad  Collocandum  &  ad  levandum.  Adde  cap. 
8.  &  9.  Liber  Ufuum  Ordinis  Ciftercienfis  cap. 

8  4.  Collocet  fe  in  dormitorio  Jicut  &  alti.  Concil.  Co- 
priniacenfe  c.  3  1 .  Prohibeant  Sacerdotes  mulieribus 
ne  Collocent  puerus  parvulos  in  Liti,  f.is  fub  pcena  ex¬ 
communicationis.  Iifdem  verbis  Concilia  alia  non 
femel.  Ita  etiam  Bernardus  Monachus  in  Confue¬ 
tud.  Cluniacenf.  MSS.  cap.  2.  4.  &  alibi  paffim. 
Eft  igitur  Collocare  ,  quodnoftri  Coucher  ,  dicunt, 
undede  vocis  etymon  ,  feu  nofmetipfiin  ledot  y/- 
locemus  ,  feu  ab  aliis  collocemur:  vox  pronubis 
propria.  Terentius  in  Eunuch.  Deinde  miccio  il¬ 
lam  Collocant.  Catullus  in  Epithalamio: 

Vos  unis  fenibus 
Cognita  bene  femina 
Collocate  puellulam. 

Hinc  etiam  difeere  eft  quid  fit  Solem  Collocare , 
in  Lege  Salica  ,  feu  ,  ut  aliae  editiones  habent , 
Culcare ,  quod  idem  valet  :  ubi  enim  vendicabat 
quis  rem  aliquam  ,  pofleflorem  in  jus  vocabat  , 
eique  Solem  feu  diem  occafum,vel  Cule  anni,  prae¬ 
figebat,  intra  quem  juri  liare  ad  refpondendum 
deberet :  quo  elapfo  certum  numerum  nodliurn, 
feu  inducias  in  jure  refpondendi ,  rurlum  reo  in¬ 
terdum  concedebat.  Nam  perno&es.non  per  dies, 
Franci  noftri  ejufmodi  terminos  dinumerabant. 
Proinde  adlor  reo  1'olem  culcabatqd  eft,  folem  oc- 
cafum  praefigebat  feu  diem  integrum, quo  elapfo, 
reus, fi  juri  non  ftetilfet.  caufa  excidebat :  utadfor, 
perinde  li  defeci  flet ,  nulla  fcilicet  initia  excula- 
tione.  Quod  dilerte  indicat  Gregorius  Turon. 
1.  7.  cap.  23.  Injurio fus  tamen  ad  placitum  in  con- 
fpectu  Regis  Childeberti  advenit  ,&  per  triduum  uf  - 


767  CGL 

que  occafum  (olis  obfervavit.  Sed  cumbi  non  venijfent , 
neque  de  caufa  hac  ab  ullo  interpellatus  fuiffict  ,  ad 
propria  rediit.  Haec  porro  formula  ,  Solem  Culeare , 
crebro  occurrit  in  eadem  Lege  Salica  tit.  39. 
Nec  folem  fecundam  legem  Calcaverit.  Tit.  42.  §.  9. 
Continuo  ipfe  qui  repetit,  domino  fervi  folem  Collocet, 
&  ad  feptem  noctes  placitum  concedat.  §.  feq.  Si  infra 
feptem  nottes  fervunt  ad  fupplicia  difiulerh  tradere ,  fo¬ 
lem  ei  iterato  is  qui  repetit  Collocet ,  &  Jic  ad  alias 
feptem  noctes  tribuat ,  id  eft ,  tit  1  4.  noctes  a  prima  ad¬ 
monitione  compleantur.  Atque  ita  haec  verba ,  So¬ 
lem  culeare  ,  vel  collocare  ,  ufurpari  certum  eft  in 
eadem  lege  tit  5  i.§.  2.  tit.  54.  tit.  59.  Hinc 
etiam  Calcatus  fol ,  pro  unaquaque  admonitione, 
tit.  5  2.  §.  2.  &  tit-  60.  %.  2.  3 .  Etiamnum  Occi- 
tani  Conica ,  Concha  ,  pro  Conchee  :  <3c  Soulel  Coale , 
folem  occafum  dicunt.  Ameto  : 

Incomincio  &  il  fole  a  Colcarfi. 

Neleio  an  eo  referenda  fit  vo xSceute ,  pro  fub- 
monitione  juridica  ,  quae  cum  adjornamento  jun¬ 
gitur  ,  in  Confuetudine  Infulenfi  tit.  1 .  art.  4  5 . 
Et  apres  les  faijines  deffenfes ,  adjournemens  &  S ceni¬ 
tes  faitesenla  manicre  accouftiimec,&c.  Infra:  Sceute. 
Ita  ut  Sarita ,  vel  potius  S culea,  fuerit  Sci  collo¬ 
catus,  feu  occafus ,  atque  adeo  denuntiatio  in  ju¬ 
re.  Certe  in  eodem  art.  &feq.  ejufmodi  Sub  mo¬ 
nitionum  juridicarum  inducias  ad  folem  occafum  , 
feu  a  hem  es  d’efioiles ,  id  eft  ,  cum  ftcllae  apparere 
incipiunt ,  terminatas  diferte  indicatur  :  adeo  ut 
Solis  culcati  formulam  videantur  retinuifle  Infu- 
Jenles.  Sed  haec  funt  merae  conjedlurse  ,  donec 
melior  occurrat.  Vide  Solfatire  &  Stella.  Atque 
ek  his  haud  aegre  conjici  datur  unde  dicti 

Exculcatores,  apud  Vegetium  lib.  2.  c.  1  5. 
<5c  in  Notitia  Imperii,  ubi  mentio  occurrit  Ex¬ 
culcatorum  juniorum  &  f t morum ,  Sc  Proculcatores  , 
apud  Ammianum  h  27.  pag.  351.  qui  non  alii 
funta  caftrorum  excubitoribus.  In  Etymologico 
Suid<£,fi  Meurfio  fides  eft  frapaMcpeaVaesTa/, 

i.  Sub  au fc  nitar  e  ,  quod  faciunt  Excubitores.  Ita 
Graecis  recentioribus  e-tashzaTc^  ,  iidem  funt  qui 
Exculcatores  :  fic  enim  legendum  apud  Mauri- 
ciuml.  2.Strateg.  cap.  3>&  Leonem  in  Tadicis , 
pro  a-KcoXzd.ro^ii;  ubi  dicuntur  KUTa.c-y.o7rol  8c  fiiyXcl- 
7-cpsc-  Re&ius  apud  eumdem  Leonem  cap.  1  2.  §. 
5  6 .  ifydhitdcTogic,  ,  nyttv  fiiyhevovTee  ,  Ut  &  cap.  1  J.  §. 
i  oo.Quienim  excubias  agunt,  Excubant,  i.  haud 
cubant  ,  hoioirSiriv ,  feu  ex  cubili  furgunt ,  vel  ut 
cum  Scriptoribus  aevi  inferioris  loquar ,  haud 
Cule  aut ,  i.  Iis  dccouchent ,  iis  ne  fe  coucbent  pas,  vi¬ 
gilant.  Vetus  interpres  Catalanicus  MS.  Vegetii 
1.  3 .  cap.  5 .  ubi  ligna  ait  vocalia  quotidie  mutari 
debere,  ne  ex  ufu  ca  hoftes  agnofeant ,  oc  Ex¬ 
ploratores  inter  noftros  verfentur  impune  ,  fic  ille 
haec  reddidit :  Es  a  faber  que  cflas  palfbras  de  fena- 
les  fe  deven  mudar ,  que  non  feantoda  via  unas,  por- 
que  non  eniiendan  los  enemigos  lo  fenal  por  ufo  ,  &por 
que  los  Efcalcas  que  andan  entrellos  non  efcapen  fyn 
pena.  Inde 

'SciuciE  ,  pro  Exculca  ,  Excubiae,  vocabulo  trun¬ 
cato  ,  ut  Cubis,  pro  Excubu,  apud  Gregorium  M. 
lib.  12.  Epift.'  23.  Hoftem  collectum  habet ,  . ..  &  fi 
huccarfum  Deo  Jibi  irato  mittere  voluerit ,  vos  loca  ip- 
Jius  ■ .  •  depr edamini ,  aut  certe  Sculcas  quos  mittitis , 
follicite  requirant ,  ne  delens  factum  ad  nos  recurrat. 
Ita  enim  prorfus  reponendum  pro  S  cultas ,  ut  eft 
etiam  in  lege Longobard.  1.  i.tit.  14.*$.  6.  Siquis 
in  exercitu  ambulare  c ontetnp ferit ,  aut  in  S cvlcam. 
Ubi  Sciricam  ,  Cavale  ad  am  interpretatur  Papias  : 
nam  &  fic  tzvKku v  ufurpant  paftim  Graeci  Scripto- 


u  CGL-  7  68 

tes  sevi  inferioris ,  Theophyla&us  Simoccatta  L’ 
6.  cap.  9.  Chronicon  Alexandrinum  pag.  904. 
LeoinTadic.  cap.  6.§.  1 3  .  cap.  1  7. §..9 8.  1  o  1. 
&  Mauricius  inStrateg.  laudatus  aRigaltio  ,  qui 
perperam  ,  aasx xalegit  ut  originem  vocis  a  Latina 
Aufailt are accerfat.  Neque  felicius  Meurfius  Scul¬ 
cas  ,  quafi  Exculcas  didas  putavit,  quod  xcv'axo.  , 
Graecis  recentioribus  culcita  fit ,  ut  &  T urnebus 
I.  24.  Adv.  cap.  1  2.  qui'  Exculcatores  appellatos 
vult,  quod  glandes  exculcarent  &  ejicerem  :  faten¬ 
dum  tamen  Scultatores ,  habere  Vegetium  1.  2. 
c.  1 5 .  &  1  7. Vide  Voffium,&  Ferrarium  in  Scolta: 

Hifpanis  Efcuchar ,  eft  Aufcultare  ,  diligenter 
attendere  ,  &  E fcucha  ,  quod  vulgo  Centtnclam  di¬ 
cimus.  Leges  partitae  feu  Alfonfinae  ,  parte  2.  tit. 
26.I.  10.  Atalaxas  fon  llamados  aquellos  ornes  ,  que 
fon  puefios par  a guardar  las  huejhes  de  dia  ,  veiendo  los 
enemigos  de  lixos  ,  fi  venter  en  de  guifa  que  pitedart 
apercebira  los  fuyos  ,  que  fe  guarden  demaner  a  que  no 
pere^can,  e  por  ende  fon  llamados  Efcufados  ,  e  eftoes 
demaner  a  de  guerra  que  tienegran  pro  ,  ca  por  ynfaben 
mojlrar  quantos  fon  los  enemigos  que  van  0  vienen  ,y  en 
que  maner  a.  Efo  twfmo  de  las  Efcuchas,  que  fonguar- 
das  para  denoche ,  &c.  Vide  Excubite. 
f  COLLOCIUM.  Vid eColacium. 
^[COLLOCUTOR,  Qui  colloquitur.  Utuntur 
Tertull.  adv.  Praxeam  c.  5.  &S.  Aug.  ConfefT. 
lib.  9.  c.  6. 

COLLOCUTOR  IUM,  Cella  in  qua  virgines  Deo 
Sacrae  excipiunt  externos  ad  colloquendum,  Gall. 
Parloir  ,  Hilp.  Locutorio.  Legitur  in  Concilio  Li- 
mano  ann.  1  5  8  2.tom.  4.  Concil.  Hifp.  p.  249. 
<|Collocutorii  Officium,  Idem  ,  puto , 
quod  Janitoris  munus  in  Monafteriis  ,  quod  is  ad¬ 
venas  excipiat  ad  colloquendum  ,  apudTh.  JWa- 
dox  Forrnulare  Anglic.  pag.  79.  Et  pro  hac  datione 
&  traditione ,  dicti  Abbas  &  Arion  ac  In  dederunt  & 
concejferunt  dicto  Fulconiin  vita fua,  Officium  Co. locu¬ 
tor  11  cum  hm  qtuad  officium  pertinent ;  fciltcet  per  duos 
dies  unum  panem  Arionachi  &  duos  panes  S  quierit ,  & 
quolibet  die  duas  ciffatas  cervijut ,  &  unum  ferculum 
de  Elemojtnario  &  patagium,  quod  ad  officium  pertinet; 
&  dimidiam  m  arcam  per  annum  &  unam  veftern  pelli¬ 
ceam.  ...  Dictus  vero  Fulco  tactis  fatrof antiis  Ev an¬ 
gellis  juravit,  quod  fideliter  &honefie  ferviet. 

®j  COLLOGIUM  ,  Colloquium.  Guidonis  Difci- 
plina  Farfenfis  cap.  58 .  In  claufiro  juvenes  qui  fub 
cufiodiafunt  vel  novitii  Fratres  nullum  Collogium  ha¬ 
bere  debent  cum  illo. 

COLLOMELLINUS.  Charta  Donationis  Ecclefiae 
Cornutianaeedita  a  Suarefio  :  Vela  linea  paragau¬ 
das  a  ,  Perfica  elavatur  a  Collomellina  prajina  2 .  [  Le¬ 
gendum  Coccomelina.  Vide  Arietinus .] 
n  COLLONGIA.  Vide  po 0.  Colonus. 

COLLO QIJ IUM  ,  Conventus,  coetus.  Refcri- 
ptum  Provincialis  Praemonftratenfis  ad  Abbates 
fui  Ordinis  apud  Ludewig.  Reliq.  MSS.  tom.  2. 
pag.  41  6.  N.  D.  G.  Pr&monflratcnfis  Eccleju  hu¬ 
milis  Abbas  cum  univerfitate  Coabbatum  annui  Col¬ 
loquii  ,  D.  V.  Ariagdeburgenfi  Pr&poflto  ,  &c.  Hoc 
fenfu  Galli  dicimus:  Le  Colloque  de  Poiffii.  Haud 
fatis  fcio  an  eadem  notione  in  Chronico  Mau- 
riniacenfi  apud  Duchefnium  Hift.  Franc.  tom» 
4.  pag.  377.  Luce  tertia  domnus  Papacum  fuo comi¬ 
tatu  latus  difcejfit ,  ac  maximas  gratias  pro  hofpit  ali¬ 
tate  reddens  ,  ad  fuum  Colloqutum ,  quod  apud  Leo-- 
diam  fuit ,  profectus  e  fi. 

%  Collo  qu  iumGlori/e  ,  Elogium  ,  arbitror, 
gloriae  bello  &  armis  comparandae.  Chronicon 
Siciliae  to.  3.  Anecdot.  Marten.  coi.  8  2.  Dominus 

Rex 


7  69 


COL  770 


Rex  Fredericus  pr&fentibus  dictis  fuis  filiis  .  » 7 . . .  & 
prafentibus  etiam  omnibus  Syndicis  omnium  locorum 
Sicilia  fecit  Glori*  Colloquium  in  major  i  Panormitana 
Eccltjla  ,  in  quo  propofmt  hoc  problema  :  Caritas  non 
agit  perperam  ,  nec  quaerit  quae  fua  funt.  Et po(l 
pr aambula ,  dicti  Colloquii finis  fuit ,  quod  idem  Domi¬ 
nus  Rex  dixit ,  fe  velle  in  dicto  anno  armare  tempefiive 
ex ftolium  galearum  ottoginta . 
f  COLLOSUS,a  Collis ,  Clivofus,  collibus  frequens. 
Jacobus  Cardinalis  inVita  S.  Petri  Caeleltmi: 

Jpfe  tamen  vafiam  Collofo  cefpite  terram 

Jngrediens  Aquilam  ,  non  plenam  civibus  urbem. 
f  COLLUBENTIA,  Confenfus,  benevolentia,  a 
Collubere  ,  Beneplacere.  Formula  manumiiiionis 
ad  Clericatum  tom.  2.  Annal.  Benedid.  p.  74  2. 
coi.  2.  Igitur  ego  in  Dei  nomine  Ugo  . . .  Abbas  Ec- 
clejidt  gloriojijfimi  Chrifii  Confejfioris  Aniani  ......  te 

Clericum  nomine  Raginaldum  ,  ex  familia  ejufdemS. 
Aniani  progeniem  ducentem  . . .  ante  fandum  altare 
&  prafentiam  Fratrum  S.  Aniani ,  unum  cum  Collu- 
lentia  eorumdem  Fratrum  &  deprecatione  Adalardi 
Archiepifcopi . . .  ab  vinculo  fervitutis ,  ob  amorem  D. 
N.  <J.  C.  ad  cujus  militiam  eligeris  ,  publice  abfolvo  , 
civemque  Romanum  infiituo  :  ut  abhinc ,  Chnfio  fa¬ 
vente ,  in  tuo  jure  &  potefiate  conjifiens ,  ita  vivas  in¬ 
genuus  civifque  Romanus ,  tanquam  Ji  a  libens  ortus 
effes  parentibus ,  &  neque  nohij,  neque  fucceffonbus  no- 
firis  quidquam  noxialis  debeas  fervitutis  ,fed  &c.  Vi¬ 
de  Collibentia  poRConhibere. 

«[[  COLLU  B1UM ,  <rvyxw,s  >  Confujio  ,  Supplem.  An¬ 
tiquarii. 

COLLUCIANISTiE  ,  Ariani  didi :  quippe  Arius 
S.  Lucianum  Prefbyterum  Antiochenum  Marty¬ 
rem  haerefisfuseaudorem  jaditabat ,  ac  proinde 
iedarios  fuos  Collucianifias  dicere  confueverat. 
Lucianuse nim  ,-dum  inSabellium  concitus  nimis 
fertur  ,  lineam  quodammodo  vifus  elt  tranfifle 
redae  lentendae ,  materiamque  Ario  haerefis  fuae 
praeparafle.Vide  MariumVidorem  adverfus  Aria- 
nos  lib.  1.  Epiph.  haereli^^.  &  Theodoret.  1.  1. 
cap.  5. 

COLLUDIUM,  Collufio.  Vid eContudium. 
COLLU  M  ,  Collo  fuo  ufque  ad  mercatum  malefactorem, 
quem  quis  occuluerit  ,  deportare ,  in  Capitulari 
de  Minilterialibus  Palatinis  edit.  Baluzianaec.  3. 
Colli  Poena  ,  Idem  quod  Pilarium,  quo  Col¬ 
lum  conftringitur.  Diarium  Belli  Hufiitici  apud 
Ludewig.  tom.  6.  Reliq.  MSS.  pag.  144.  In  ar¬ 
mis  fuis  in  pratorio  fe  repr&fentare  evocantur ,  fttb  P  ce¬ 
na  Colli ,  aut  alias  d  civitate  bannitione.  > 

^  Collum  Pedis,  Gall.  Cou  de  pied  ,  Pedis  pars 
fuperior  &  convexa.  AdaSS.  Junii  tom.  1.  pag. 
1  5  5 .  de  S.  Pilingotto  :  Pedes  contradas  &  ad  invi¬ 
cem  retortos  habuerat  ;  itaque  ambulando  non  pedis 
plantam  ,  fed  quod  vulgariter  Collum  dicitur  ,  fuper 
terram  ponebat. 

f  Ad  Collum  E  xple  ct  ar  e  ,  Tantum  e  ramis 
arborum  amputare  &  fuccidere,  quantum  collo 
vel  fcapulis  potell  afportari,  apudStephanotium 
in  Antiquit.  Pidav.MSS.  tom.  2.  pag.  4^9.  Ha¬ 
bebit  etiam  hominem  qui  expledabit  ad  Collum  nemus 
de  Rroeis  ad  omnia  necefiaria  domus  fua. 
f  Ad  Collum  Fu  rari  ,  in  Confuetudin.  Mar- 
chiae  Dumbarum  fimili  modo  dicitur  de  eo  ,  qui 
lignafuratur  in  Ulvis ,  quanfum  collo  vclfcapulis 
afportare  potell ,  non  amplius. 

1 .  COLLUS  ,  Colli  ornamentum  vel  procollum.  Pa¬ 
pias  MS.  Vide  Collerium. 

2.  COLLUS,  Urceus  bibendi ,  vel  napus.  Matth.  Sil¬ 
vaticus. 


3 .  COLLUS,  ex  Italico  Collo ,  Onus  navis ,  in  Statu¬ 
tis  V enetis  1.  6.  c.  76.  Colli  ,Jive  balla, Jtve  pondera. 

4.  COLLUS  ,mendole  pro  C  alius ,  Eccardo  Cal¬ 
culus,  filex.  Vi  de  Halius. 

COLLU  T IO,  Gargarizatus, Gall.  Gargarifne  , 
Oris  ablutio.  Medicina  Salernit.  pag.  166.  Edit. 
1622.  fifyod  ji  vero  Jitis  veh ementior  fuerit ,  quam 
ut  frigidi  amis  infpirata  aut  oris  Collutione  fedartpof- 
Jit ,  aqua  frigida  potu  refiinguenda  e  fi.  Caelius  Aure- 
lian.  Acut.  2.6.  28. dixit  -.Uremur  oris  Collutione. 

f  COLLYBISTA,  Collybi  stes,  Graecis  Kcaau- 
£'S"»'s  ;  Latinis,  Menfarius,  Nummularius,  Gal¬ 
lis  ,  Banquier  ,  Changeur.  Ufurpantnon  femcl  hac 
notione  jurifconfuki,  a  quibus  nonnihil  difere- 
pansS.  Hieronymus  haec  habet  in  Commentario 
ad  2  1 .  cap,  Matthaei :  Excogitaverunt  &  aliam  te¬ 
chnam  ,  nt  pro  Nummulariis  Collybifias  facerent  ,  cu¬ 
jus  verbi  proprietatem  Latina  lingua  non  exprimit.  Coi - 
Ijba  dicuntur  apud  illos ,  qua'  nos  appellamus  Trage¬ 
mata  vel  Vilia  ALunufcula  :  verbi  gratia  fricti  ciceris, 
uvarumque  p  affar  um  ,  &  poma  diverji  genens.  Igitur 
quiaufuras  accipere  non  poterant  Collybi  fi  a,  qui  pecu¬ 
niam  feenerati  eram ,  pro  u furis  accipiebant  varias 
fpecies :  ut  quod  in  nummis  non  licebat ,  in  his  rebus  ex¬ 
ciperent  ,  qua  nummis  coemuntur. 

COLLYRIDA.  Joan.  de  Janua:  Collyrida,  dicitur  a 
collum ,  &  efi panis  tenuis ,  &  quaji  fubcinericius :  vel 
Collyrida  e(l  panis  modicus  &  triangulus  codtts ,  &  fi¬ 
dus  deterfus.  [  Papias  MS.  Collirida ,  Subcinericius 
panis ,  modicus  panis  triangulus.  Mox  fubdit  tColliri- 
da ,  panes  quadrati  de  Junii  a  cum  oleo  far  tagine  frixi.  J 
Lib.  2.  Regum  cap.  6.  Collyrida  panis.  Gr.  koMv§i- 
eTte  ccfTu.  Eline  KoXXuffiiv  cap.  1  3.  Opus  pifiorium  fa¬ 
cere.  Adde  Leviticum  c.  7.  &  8.  Eadmerusde  Si¬ 
militudinibus  S.  Anfelmi  cap.  16. Cum  nimis  avi¬ 
de  Collyrida  eduntur  ,  quaquafimx  candida  videntur , 
fponteque  manibus  vel  dentibus  Jic  atteruntur  ,  ut  rtjb - 
nare  audiantur.  HugoParilienlis  delnllitut.  Novi- 
tiorum  :  Alii  femicorrofas  crufias ,  &  prantor fas  Col¬ 
lyridas  ,  cibariis  iterando  infigunt ,  d*  reliquias  dentium 
fuorum  offas  facturi  in  poculis  dimergunt.  Alexander 
Poeta  : 

Collyridam  panis  quoddam  genus  effe  memento. 

[  Collyridarum  etiam  meminere  Tertull.  de  Cul¬ 
tu  foem.  2.  7.  &  S.  Augullinus  de  Gerveli adiit.  8 . 

5.  Tranladio  inter  Abbatem  &  Monachos  Craf- 
fenlcs  ann.  1 3  5  1 .  ex  Libro  viridi  fol.  5  3 .  Item 
debet  dare  dictus  Dominus  Abbas  dido  Conventui  in 
Jingulis  feflivicatibus  . .  .  Pentecofies . .  .  triginta  libras 
panis  frumenti ....  r.ecnon  nedar  &  Colleridas  fujfi- 
cienter  &  femel  dumtaxat  quolibet  anno  ,  &  non  in 
quolibet  didor  um fefiorum.  Et  in  Statutis  S.  Vi&oris 
ann.  1531.  Item  tenetur  dare  Pitantiarius  in  dif 
Natalis  Domini .  . .  tres  Colendas Jivemenf  as  pro  qua¬ 
cumque  pitantia.  ]  Nefcio  an  huc  pertineant  Col- 
lenda  in  Itinerario  Gregorii  XI.  PP.  Hilariter  Coi - 
leridas  fpargebant  ,  velut  rof 'arum  flores.  VideHe- 
fych.  in  «sA/uipa. 

COLLYRIDI  ANI,  Haeretici  fic  didi  quod  in  Sa* 
criticio  uterentur  Collyridis.  B.  Mariae  Virgini  tan¬ 
quam  Deae  linaofferebantfaerriinae  ,  qux' iis  erant 
loco  Sacerdotum.  Vide  Epiphanium  Haar.  78.  <5c 
79.  &  Joann.  Forbefium  Inllrudion.  Hikorico- 
Theologic.  lib.  4.  c.  8 .  §.  4. 

COLMENA  Apum,  in  Charta  ann.  1271.  tom, 
5.  Monarchiae  Lufitan.  pag.  30 6.  Vas  apum ,  ex 
Hifpano  Cohnena. 

«j|  COLMIA  ,  Calamus  cum  [pica  fua.  Vet.  Gloflar. 

San-German.  MS.  num.  501.  Vid eColoma. 
COLNA.  Charta Stephani Regis  Angi.  ann.  1038. 
.  Cc  c 


Tom.  II. 


7 7 1  COL 

inMonaft.  Anglic.  tom.  3.  pag.  8 .  Et  Colnam  S. 
Andrea  ,  &  duos  rathenicbtes ,  6"  Ecclejiam 

cum  una  hida  terra  ,  &c. 

•ff  COLO.  Vide  Colones  poli  Colonus. 

COLOBARIUM.  Glolf.  Iftd.  Levitonarium ,  Co- 
lobarium  lineum  Jine  manicis.  Lege  &  vide  Colobium. 

^j"  COLOBIA  funt  apud  Habreos ,  quod  vocamus 'Tra¬ 
gemata  vel  vilia  munufcnla  ,  ut  cicer  frixum  ,  uva 
pa(fa,poma ; 

<If  ColobistjE  vero  dicuntur  qui  ea  vendunt.  Papias 
MS.  Excerpta  funt ,  licet  minus  accurata  ,  ex 
Hieronymi  loco  in  voce  Collybifia  fuperius  relato. 
Ibi  vide. 

COLOBIUM,  Tunica  abfque  manicis,  vel  certe 
cum  manicis  ,  fed  brevioribus,  &qu®  ad  cubi¬ 
tum  vix  pertinerent  :  ex  GrscoxoXeCJs,  Curtus. 
GlolT.  Graeco-Lat.  uoXcGicv ,  Colobium  ,  fubucula. 
Servius  ad  haec  Virgiiii  lib.  9. 

Et  tunica  manicas ,  &  habent  redimicula  mitra. 
Nam  Colobiis  utebantur  antiqui.  Ilidorus  libro  de¬ 
cimo  nono,  capite  3  z.  Colobium  dictum,  quia  lon¬ 
gum  ejt ,  &  Jine  manicis.  Antiqui  enim  magis  hoc  ute¬ 
bantur.  doliarium  Cambronenfe  :  Colobium  vefiis 
cuculli Jimilis  ,  niji  quod  cucullo  caret.  Pectoralis  tuni¬ 
cula  Jine  manicis  dicitur  Ammiano  1.  iq.Ugutio  : 
Colobium  ,  pallium  virginale ,  ut  quod  ad  talos  defeen- 
dens Jine  manicis ,  &  dicitur  Colobium ,  quoji colubium , 
a  collo  depenjum ,  vel  quod  Jit  longum.  [  Eadem  ha¬ 
bet  Johan.  dc  Janua  in  Catholico  &  fubjungit : 
Nota  quod  non  fotum  virgines ,  fed  etiam  Diaconi  ute¬ 
bantur  Collobio  ,  loco  cujus  pojlea  uji  funt  dalmatica .] 
S.  Ambrofius  Ep.  5  3 .  Duos  juvenes  ephebos  vefti- 
bus  candidiffimis  ,  id  efl,  Colobio  &  pallio  indutos , 
&c.  Ordericus  Vitalis  1.  z.Veflitur  Colobio  albo  cla¬ 
vato  purpura  ,  induitur  pallio  albo  ,  &c.  Vellis  I10- 
neftioris  genus  efte  notavit  Pithceus  lib.  1 .  Ad- 
verf.  cap.  1  6.  ex  Cod.  Theod.  Pauperibus  tamen 
Colobia  erogari  providet  Pelagius  PP.  in  Epift.  ad 
Sapaudum  ArelatenlemEpifcopum ,  apud  Baron. 
an.  556.  n.  zi. 

Colobium,  poltmodum  propria  fuit  vellis  Mo¬ 
nachorum.  Calfianus  de  Habitu  Monachi  cap.  5. 
Colobiis  quoque  lineis  induti ,  qua  vix  ad  cubitorum  ima 
pertingunt, nudas  de  reliquo  circumferunt  manus.  Quae¬ 
rit  B.  DorotheusDodr.  1.  quare  Monachi  defer¬ 
rent  > toXcClOV  pj  tx° *'  ,at’  7U>V  *-X\W  5 yjvrcov  ts-clv- 

rw  xjifiLtet,  cum  esetera  Colobia  manicata  elfent: 
aitque  manicas  elfe  figna  manuum, manus  autem 
ad  pradicen  pertinere ,  Monachos  vero  habere 
non  debere  manus  ad  operandum  quidpiam  pri- 
flini  hominis.  Mox  ait  Colobium  Monallicum 
habere  r i enipslcv  To^cpcpvpcD!', lignum  purpureum, 
cujus  fignificationem  pariter  exequitur.  Palla¬ 
dius  inHift.  Lauf.  cap.  47.  Ts  tvdvua.  »v  uvrf 
c  teCnw  ,  cv7ria  tiv»?  voXoCiov  Trpco-uyo^iuno-i.  Tabular. 
Prioratus  S.  Vincentii  Laudun.  ann.  1281.  dhu- 
libet  Monachus  habeat  Jingulis  annis  z.  frocos  ,  feu 
2.  Colobia  cum  cucula. 

Colobium  etiam  fuit  Epifcoporum  vellis  pro¬ 
pria.  Honorius  Auguftod.  lib.  1 .  cap.  21 1.  de  Ve- 
ftibus  Pontilicis:  Colobium  erat  cucullata  veftisjine 
manicis  ,Jicut  adhuc  videmus  in  Monachorum  cucullis , 
vel  nautarum  tunicis  ,  quod  Colobium  a  S.  Silvef.ro 
in  Dalmaticam  e f  verfum,&  additis  manicis  infra  fa- 
crificium  portari  inftituta  ,  qua  ideo  ad  Mi  Jam  d  Pon¬ 
tifice  portatur,  &c.  Adde  Alcuinum  de  Oific.  di- 
vin.  Author  Vitse  S.Silvellri  PP.  editee  aCom- 
behlio,  de  Euphrofyno  Pamphyli®  Epifcopolcri- 
bens,ait  Euphrofynum  Romam  venientem  Co¬ 
lobium  S.  Jacobi  fratris  Domini  fecum  attu- 


COL  772 

JiiTe ,  eoque  indutum  facra  peregilfe,  xqmai  a«- 
ym  tov  ifpujuwcv  ,  stj  piXXovla.  to-ixv  tw  ©ew  tcicivtuy 
'srpomopi^eiv  ,  pn  pbvcv  tw  <rvv  tw  trupxTt  kx- 

^■apat'  ixuv  ,  aAA«  yd.%  »crfi»T«  AstttwV  GrepiCe€xv<r9xi,  in- 
deque  fadum  ut  Romani  hadenus  Sacerdotes  co¬ 
lobiis  ufl  lint :  «AA*  iTruSn  t 0  tw  figxyicyui'  yvpvbv 
Iftyiro  ,  LaX parma  pavluXua  paAXcv  trvvtCn  bvepa- 
c-Qwat ,  e/Vep  koXcGix.  Id  etiam  altruit  Anfelmus  De¬ 
cretorum  Colledor ,  cx  Eufebio  :  A  fanclo  Silve- 
ftro  &  Presbyteris  ejus  Colobiorum  ufts  fumpjit  initium , 
&  Marcus  ac  fjulius  &  Liberius  ex  ordine  funt  v(i. 
Pofi  bos  autem  Colobia  in  Dalmaticas  commutata  funt. 
[JAna  ,  inquit  Johan.  de  Janua  ,  nuditas  brachio¬ 
rum  culpabatur.  ]  Colobium  Epifcopis  praeterea 
tribuunt  Gregor.  Turon.  de  Vitis  Patrum  cap.  8. 
Pius  I.  PP.  in  Epift.  apud  Joan.  a  Bofco  in  Vien¬ 
na  pag.  24.  Ademarus  Caban.  an.  1  o  1  o.  6c  alii. 

Colobium  dicitur  etiam  cucullus  ille,  live  fu- 
perhumerale  ,  quo  induuntur  Servientes  ad  le¬ 
gem  in  Anglia.  Fortefcut.  inEncomio  legumAn- 
gl  ice  cap.  5  1.  Nani  Serviens  ad  legem  ipfe  exijiens 
toga  longa  inftar  Sacerdotis  cum  caputio  penulato  cir¬ 
ca  humeros  ejus  ,  &  defuper  Colobio  cum  duobus  la- 
bellulis ,  qualiter  uti  folent  D  obdor  es  legum  inUniver- 
Jitatibus  quibufdam ,  cum  fupra  deferipto  birretoveftic - 
batur  .  Sed  fjuftn lanus  faclus  loco  Colobii ,  chlamide 
utebatur. 

Colobium  Danicum  ,  apud  Ingulfum  p.  $66. 
Exuebat  eum'  de  cuculla  fua,  &  dato  Danico  Collobio, 
ju/fit  eum  ubique  veftigia  fua  imitari. 

f  Colobiis  Longis  df.  Scarleto  Fode¬ 
ratis,  in  quadam  folemni  procellione  ufos 
fuifte  Duces  &  nobiles  narrat  Cornelius  Zantfliet 
in  Chronico  ,  apud  Marten.  to.  5.  Colled.  A111- 
plilT.  coi.  356. 

Colobium,  infignibus  &  veftimentis  Regum 
Aragonenfium  accenfetur  ,  in  Geftis  Innocentii 
III.  PP.  pag.  1  3  5.  &  Epillola  Martini  IV.  PP. 
to.  5 .  Hili.  Franc.  pag.  878. 

1 .  COLOBUS,  Gr.  zoXcCci; ,  Mutilus.  Tranflatio 
S.  Philafterii  to.  4.  SS.  Julii  pag.  591.  Nam  inter 
languentium  j acentes  cuneos  deductus  efl  d  genitore  fm 
ita  Colobus  puer ,  ut  Jine  vectore  fuo  nequiret  conjifiere 
aut  ambulare. 

^1  2.  COLOBUS,  pro  Coipus ,  Idus  ,  in  LegeSalica 
tit.  1  7.  ex  manuferipto  apud  Eccardum  pag, 
123.  Vid e  Coipus. 

COLOCOCCUM.  Eleulius  Prelbyter  in  VitaS. 
Theodori  Siceotaetom.  3 .  SS.  April.  pag.48.  Et 
morbi  caufam  aperiens  &  injidiatores  patefaciens  ,  e 
manu  fua  tria  illi  Colococca  dedit :  Hac  inquiens  co¬ 
mede  &  nihil  tibi  erit  mali.  Continuator  Bollandi : 
KoAoc  Magnus ,  zokkoc  Granum  eft.  Et  forte  hic 
iutelliguntur  grana  mali  punici ,  v.o Aa?  ftepius  cur¬ 
tum  feu  mancum  fignificat  quam  magnum  ; 
quare  Colococca  erunt  forte  parva  grana. 

COLOMA,  Calamus  cum  fpica  fua ,  &  dicitur  d  cul¬ 
mus.  Jo.  de  Janua.  Noftris  [Vide  Colmiai] 

COLOMELLI.  Vide  Columelli. 
COLOMERARIUM  ,  f.  pro  Columbarium ,  Gall. 
Colombier  vel  Coulombier.  Codex  MS.  reddituum 
Epifcopatus  Autilfiod.  ex  Archivo  ejufd.  Epifc. 
Domus  Thefaurarii  Alexandri  cum  Colomerario. 

^1  COLOMI  F  AS ,  S  alus.  Papias  MS.  Lege  Columitas 
pro  Incolumitas ,  ut  Plautus  dixit ,  Columis  pro  In¬ 
columis. 

5F  COLONA ,  Colonantia  ,  Colonarius,  &c.  Vide 
poli  Colonus. 

^  COLONECU S ,  pro  Colonus.  Mabill.  Liturg.  Gall. 
pag.  464.  Item  pro  remedium  anema  mea  vel  ex  de- 


773  COL 

mundatione  bona  recordationis  filii  mei  Deorov alii  vil¬ 
lam  cui  vocabulum  efiLatiniaco  Jita  in  terrutorio  Mel- 
dinfe  cum  campis ,  Colonecis  ad  eadem  pertinentes , 
cum  pratis  Bafelice  S.  Sinfuriani,  &c. 

*[  COLONELLA  ,  Italis ,  Parva  columna.  Legitur 
in  Chronico  Parmenli  ad  an.  1299.  &  1307. 
Locos  retulimus  in  B apti (mus  dc  Capitellum. 

<J[  1.  COLONELLUS  ,  Chiliarchus  vel  Tribunus , 
Gall.  dc  Angi.  Colonei ,  apud  Rymer.  tom.  1 6. 
pag.  14.  coi.  1.  Omnes  &  Jingulos  Capit aneos,  Co- 
lonellos ,  Ficecapitaneos ,  locum  renentes  &  alios  Offi- 
ciarios ,  &c. 

<j[  2.  COLONELLUS,  Minor  columna,  parva  pila, 
Gall.  Betit  pilier.  Cenfualis  codex  Calomontis : 
Banchia  mercerii  continens  duos  Coloncllos  in  ingrejfu 
ala  Calomontis . 

^[COLONETA,  Colonia  ,  dcc.  Vide  poli  Colonus. 

>5  COLONEUM ,  mendofe  pro  Teloneum,  ^ide  Cu¬ 
ratura. 

COLONUS,  Vici  incola,  Wp omc,.  Ifidorus  lib.  9. 
cap.  4.  dc  ex  eo  Papias :  Coloni  funt  cultores  advena, 
dicti  d  cultura  agri ;  funt  enim  aliunde  venientes  atque 
alienum  agrum  locatum  tenentes ,  ac  debentes  conditio¬ 
nem  genitali  folo  propter  agriculturam  jub  dominio  pof- 
fe (foris ,  pro  eo  quod  iis  locatus  efi  fundus.  Quas  qui¬ 
dem  haufit  Ifidorus  a  fando  Auguflino  lib.  1  o. 
de  Civitate  Dei ,  cui  Coloni  dicuntur,  qui  condi¬ 
tionem  debebant  genitali  folo  propter  agriculturam  fub 
dominio  pojfejforum.  De  his  praeclare  Salvianus  lib. 

5 .  de  Gubernat.  Dei :  Nonnulli  eorum  de  quibus  lo¬ 
quimur  ,  qui  aut  confultiores  funt ,  aut  quos  confultos 
ne  ce  [fit  as  fecit ,  cum  domicilia  atque  agellos  fuos  per- 
vajionibus  perdunt ,  aut  fugati  ab  exattoribus  defe¬ 
runt  ,  quia  tenere  non  pojjunt ,  fundos  majorum  expe¬ 
tunt  ,&  Coloni  divitum  funt.  Aut  Jicut  folent  hi  qui 
hoftium  terrore  compuljl ,  ad  cafiella  fe  conferunt,  aut 
qui  perdito  ingenua  incolumitatis  fatu  ad  afylum  ali¬ 
quod  defperatione  confugiunt :  ita  &  ifii  qui  habere 
amplius  vel  fedem ,  vel  dignitatem  fuorum  natalium 
non  queunt  Jugo  fe  inquilina  abjettionis  addicunt :  in 
hanc  neceffitatem  redatti ,  ut  exattores  non  facultatis 
tantum  ,  fed  etiam  conditionis  fua  ,  atque  exulantes 
non  d  rebus  tantum  fuis ,  fed  etiam  d  feipjis ,  ac  per¬ 
dentes  fecum  omnia  fua ,  &  rerum  proprietate  c areant, 
&jus  Ubertatis  amittant . . .  Illud  gravius  &  acerbius , 
quod  additur  huic  malo  fervilius  malum.  Nam  ftifci- 
piuntur  advena ,  fiunt  prajudicio  habitationis  indigena, 
&  quos  fufeipiunt  ut  extraneos  &  alienos  ,  incipiunt 
habere  quaji  proprios :  quos  ejfe  confiat  ingenuos ,  ver¬ 
tunt  infervos. 

Hinc  patet  ejufmodi  Colonos  prorfus  fuilfe 
adferiptitios  ,  &  conditionis  fervilis  ac  obnoxiae  , 
licet  non  omnino  effient  fervi ,  fed  culturas  agro¬ 
rum  ad  certa  loca  addidi.  Unde  in  Gloffar.  Bafi- 
lic.  Colonus  definitur  <P uXmcLyomot ,  dc  juto-Moe. 
Vide  Glolfar.  med.  Graecit.  Formula  vetus  apud 
Bignonium  pag.  197.  1.  edit.  Eo  quod  genitor 
fuus  nomine  ille  Colonus  functi  illius  de  villa  illafuijfet. 
Proflant  aliae  formulae  apud  eumdem  ,  de  evindi- 
catis  Colonis ,  pag.  196.  201.  202.  ubi  diferte 
opponuntur/rawcfi dc  ingenuis,  ut  dc  in  Conflit. 
JufHniani  de  Afcriptitiis  &  Colonis;  dc  perinde 
ac  fervi ,  fi  de  Coloniis  fuis  fe  fubflraxerint ,  ju¬ 
dicio  evindicationis  ad  Colonatum  reducuntur  : 
quod  etiam  praecipitur  in  Conflit.  Juli.  Imp.de 
Filiis  liberarum  in  Africam  direda  ,  in  Pragmati¬ 
co  Tiberii  Imp.  de  Filiis  Colonor.  dc  in  Edido 
Theoderici  Regis  cap.  84.  cujufmodi  evindi- 
cation  is  exemplum  profert  Flodoardus  1.  2.  Hili. 
JLemenf.  c.  19.  initio.  Denique  non  modo  cum 
Tom.  II. 


COL  774 

fervis  junguntur  pafiim  ,  ut  in  Capitulis  Caroli 
C.  tit.  28.  fed  dc  fervi  appellantur.  Donationes 
fadae  EcclefiaeSalifburg.  c.  8.  Ad  ChiemgovoTru- 
charium  fervum  cum  Colonia  fua  &  alia  pojfejfione. 
Cap.  10 .  Aianentes  ferv os  cum  Coloniis  fuis.  Cap.  1. 
Servi  manentes  in  Coloniis ,  &c.  Quin  etiam  iifdem, 
quibus  illi ,  poenis  coercebantur,  fufluario  nem¬ 
pe  dc  flagellis,  ut  colligitur  ex  Lege  Burgund.itit. 
39.  <5.  3.  iifdem  Capitulis  Caroli  C.  tit.  9.  part. 

2.  cap.  9.  tit.  1  2.  cap.  5.  tit.  28.  cap.  x .  tit.  5  1. 
cap.  15.  16.  20.22.  tit.  5  8-  cap.  2.  dc  Capit. 
Carlomanni  tit.  2.  c.  4.  Sed  dc  S.  Remigius  Re- 
menfis  Epifcopus  in  Teflamento  fuo,  apudFlo- 
doardum  lib.  i.Hifl.  Rem. cap.  1  8. alios  Eccle- 
fise  Colonos  libertate  donat  ,  alios  in  fervitute 
permanere  decernit.  / 

Verum  licet  Coloni  fervis  accenferentur ,  quod 
certis  conditionibus  ac  fervidis  obnoxii  elient , 
inter  liberos  plerumque  habebantur.  Gregorius 
M.  1.  3 .  Ep.  21.  Hi  vero  qui  in  pojjejfionibus  eorum 
f  Judaeorum  )  funt ,  licet  &  ipji  ex  legum  difirittione 
Jint  liberi ,  tamen  quia  colendis  eorum  terris  diutius  ad- 
haferunt  ,utpote  conditionem  loci  debentes ,  ad  colenda 
qua  confueverant  rura  permaneant ,  penjionefque  pra- 
dittis  viris  pr  abeant:  &  cunttaqiu  de  Colonis  vel  ori¬ 
ginariis  jura  pracipiunt,  peragant ,  extra  quod  nihil 
eis  amplius  oneris  indicatur  ,&c.  Atque  inde  perci¬ 
pitur  cur  liberi  dicantur  in  Lege  Aleman.  tit.  9. 
Jfiuicumque  liberum  Ecclejia  ,  quem  Colonum  vocant , 
occiderit ,  &c.  Et  tit.  2  3 .  §.  1 .  Liberi  Ecclejiafiici , 
quosColonos  vocant ,  Jicut  &  Coloni  Regis  reddant  ad 
Ecclejiam.  Charta  Caroli  C.  an.  2  2.  in  Tabui.  S. 
Dionyfii  n.  38.  Proclamarunt  fe  &  dixerunt  ,  eo 
quod  ipji  &  nafcendi  liberi  Coloni  ejfe  debent  Jicut 
alii  Coloni  S.  Dionyfii ,  &  pradittus  Deodatus  Mo¬ 
nachus  eis  per  vim  in  inferiorem  fervitium  inclinare 
vel  affligere  velit  injufie. 

Erant  igitur  Coloni  mediae  conditionis  inter 
ingenuos  feu  liberos ,  dc  fervos  :  proindeque  ii- 
dem  ferme  qui  Condiiionales  etiam  appellati ,  ac 
Originarii  ScTributales  /de  quibus  fuis  locis  agetur. 
Sed  de  Colonorum  variis  conditionibus  copiofe 
egit  Jacobus  Gotofredus  in  Paratit.  tit.  de  Fu¬ 
gitivis  Colonis  lib.  5 .  Cod.  Th.  dc  ad  leg.  3 .  de 
Cenfu. 

Coloni  Ecclesiarum,  Qui  Ecclefiarum  ac 
sedium  facraruin  proprii  erant ,  dc  earum  agros 
colebant  :  Liberi  Ecclejiafiici  ,  vel  Ecclejia ,  quos 
Colonos  vocant  ,  in  Lege  Aleman.  tit.  9.  tit.  2  3. 
§.  1 .  tit.  5  7.  Coloni  vel  fervi  Ecclejia,  in  Lege  Ba- 
jwar.  tit.  1 .  c.  14.  §.  1.  Coloni  Ecclejiafiici  dc  de 
cajis  Dei,  in  Capitulis  Caroli  C.  tit.  36.  cap.  29. 
30.  Rhenanus  lib.  2.  Rerum  Germ.  pag.  97. 
Jjhadam  etiam  in  illo  recenti  Chrifiianifno  res  fuas 
Ecclejia  donabant,  &  rurfum  agros  aut  domum  in  be¬ 
neficii  modum  recipiebant  ad  vita  fua  tempus, non  cir¬ 
ca  tamen  penjitationem :  nec  filius  pofi  mortem  patris , 
aut  hares ,  vendicare  Jic  donata  poterat ;  ii  Coloni  Ec¬ 
clejiafiici  dicebantur.  Horum  autem  ea  erat  praero¬ 
gativa,  ut  ab  omni  feculari  jurifdidtione  dc  fervi¬ 
do  foluti ,  Ecclefiae  foli  obnoxii  effient.  [  Prae¬ 
ceptum  Carlomanni  Franc.  Regis  pro  Monaflerio 
S.  Caeciliae  in  Dioecefi  Urgell.  ann.  880.  Mareae 
Hifp.  coi.  812.  Concedimus  etiam  pro  remedio  anima 
nofira,  vel  parentum  nofirorum,  ut  nullus  judex  publicus 
audeat  d  famulis  tam  liberis  quam  Colonis  ipjius  loci' 
hofpitaticum ,  montaticum ,  rotaticum  ,Jilvaticum ,  aut 
inferenda  aliqua  exigere  prafumat.  ]  Charta  Ottonis 
lmp.  ann.  96  5.  pro  Eccl.  Hamburgenfi :  Ser¬ 
vos  vero  &  Colonos^  m  (ifdem  proprietatibus  habitantes , 

Ccc  ij 


775  COL 

nulli  niji  eifdcm  Epif copis  fervituros,  ab  omni  etiam  no - 
firi  juris  fervitio  abfolvimus ,  &  fub  nullius  banno  vel 
difciplina  illos  niji  fub  illarum  Ecclejlarum  Advocatis 
ejfe  volumus,  V ide  Chartam  Agapeti  PP.  apud  San- 
julianum  in  Antiquitat.  Matifconenf.  pag.  277., 
&  aliam  Caroli  Calvi  apud  eumdem  in  Antiquit. 
Tornutiipag.  510. 

Coloni  Fiscales,  Qui  Fifci praedia  excolebant, 
qui  in  Coloniis  fifcalibus  manebant ,  in  Edidto  Pi- 
ftenli  c.  2  6.  Coloni  Regis ,  in  Lege  Alemann.  tit. 

2  3 .  Coloni ,  &  fifalini ,  in  Capitulis  Caroli  M.  lib- 

3  .c.  3  6.  &  in  Lege  Longob.  1  i b .  2.  tit.  32.C.  6. 
Adde  Flodoardum  lib.  1 .  Hift.  Rem.  cap.  20. 

In  Regno  Cyprio  ,  regnantibus  Luzinianis, 
plebs  divifa  erat  in  Tra^clxug  ,  &  s’asu0« pa;  weg-srupta- 
Paroeci  erant  conditione  fervi  :  Liberi  vero, 
fervi  libertate  donati  ,  obnoxii  tamen  Dominis 
ratione  tributi. Thomafo  Porcacchi  nella  Defcrit.  dei 
ifole  dei  mondo :  I  E  anci  erano  una  condition  di  buo - 
mini  fc hiavi ,  obligati  fin  della  vita  a  lor  patroni.  I  Lef- 
teri  erano  quei  Parier ,  cire,  0  con  danari ,  0  per  carit  a, 

0  per  altro  erano  fervi  della  borfa  ,  obligati  a  pagare 
egni  anno  a  Principe  xv.  Perpiri  ,  0  piu.  Eadem  ha¬ 
bet  Leunclavius  in  Pand.  T urc. 

Colones,  pro  Coloni ,  in  vet.  Charta  apud  Heme- 
raeum  de  Acad.  Par.  cap.  4.  Nec  de  liberis  homini¬ 
bus ,  Albam  [que  ,  ac  Colonibus  in  fupradicta  comma¬ 
nentibus ,  &c. 

Colona  ,  Femina  colonariae  conditionis.  Formula 
vetus  apudBignonium  p.  582.  Feminam  illam  in¬ 
terpellabat  , . . . .  eo  qtiod  Colona  e/Jet  [aucti  illius  de 
curte  fua ,  qua  dicitur  illa,  c 'rc.  Chronicon  Befuenfe 

р.  523.  Dedit  profato  ccenobio  ancillam  unam ...  ut 
ibidem  defervirct  cum  omni  femine  fuo  ex  ea  progeni¬ 
to  ut  c  ater  a,  Colona  fervitium  omne  facerent.  Vide 
Teftamentum  S.  Remigii  Epifc.  Remenf.  c.  18. 

Colonariu  s  Ordo,  Colonorum' conditio. Do¬ 
natio  Flaganonis  ad  S.  MartinumTuron.  impe¬ 
rante  Ludovico:  Fridegifo  Abbati  trado  m  an  funi  no- 
ftrum  jndominicdtum  . .  .  cum  hominibus  ibidem  commo¬ 
rantibus  ,  quos  Colonario  Ordine  vivere  conftituimtts.  Id 
eft  ,  ut  coloni  vivere  folent.  [  Hagano  Adjutor 
Canonicorum  S.  Martini  Turon.  an.  8  1 9.  in  fuo 
Teftamento  apudlVlarten.  tom.  1 .  Anecdot.  coi. 
20.  Colonario  Ordine  vivere  conftituit  plurimos  , 
de  quibus  haec  tandem  habet  coi.  3  1 .  Etconfiitui- 
mus  illos  homines  in  omnibus  pradictis  locis  commanen¬ 
tes  illam  terram  &  vineas  &  omnia  ad  medietatem 
collaborare  ;  &  nihil  aliud  eis  requiratur ,  nec  poft  nos 
nihil  inquietudinis  patiantur.  ]  Colonaria  conditio ,  in 
Concilio  Arauficano  I.  c.  7.  Arelatenfi  II.  c.  3  3 . 
fjus  Colonarium  ,  apud  Greg.  M:  lib.  3 .  Epift:.  2  1 . 

Colona  a  u  s,  Eadem  notione,  in  Charta  Ludovici 
Reg.  Fr.  an.  1  1  79.  in  Tabui.  S.  Genovefae  Parif. 

[  Colonatus  qiuftioncm  movere ,  inCod.  Theod.  ] 

ColonaticUm,  Servitium  quod  colonus  domi¬ 
no  debet  ,  vel  proeliat ,  quod  Colonorum  tributum 
dicitur  in  Epill.S.  Remigii  adFalconem  Epifcop. 

T ungrenfem.  Formulae  veteres  Lindenbrogianoe 

с.  163.  Repetebat  ei ,  quod  genitor  fuus  aut  genitrix 
fua  ili.  coloni  fui  fuijfent ,  &  ipfe  ili.  colonus  ejfe  de¬ 
bebat  ,  &  malo  ordine  de  ipfo  Colcnatico  fc  abfirabebat 
&  negligens  erat .  Et  infra  :  Et  in prafente  pro  Colono 
ipjius  ill.  f e  recredidit  &  recognovit. 

Colonitium,  Idem  quod  Colonatuum, apud Lin- 
denbrog.  in  form.  163.  164.  166.  167.  apuef 
Bignon.  pag.  197.  201.  203.  204.  247.  382. 

1 .  Edit.  Cujufmodi  vero  erant  ea  Colonorum  fer- 
vitia ,  operae ,  ac  tributa ,  pluribus  habetur  in  Le- 
ge  Bajwariorum  tit.  1.  c.  14.  &  in  Capitulis  Ca- 


COL  776 

roli  Calvitit.  2  3.  cap.  1  4.  REdificent  villas  vefiras 
moderatis  caftitiis ,. ...  laborent  &  excolant  terras  & 
vineas  in  tempore  ,  cum  debita  folicitudine ;  falvent  & 
difpenfent  laborata  cum  fideli  diferetione ,  faciant  nu¬ 
trimenta  congrua  &  neceffaria :  cufiodiant  Jilvas  unde 
habeant  paftiones:  defendant  &  excolant  prata  ,  unde 
habeant  pabula.  Adde  tit.  3  i.§.  29. 
CoLiNiuM,in  Codice  Legum  Norman.  cap.  9. 
apudLudewig.  to.  7.  Reliq.  MSS.pag.  169.  Ut 
addam  puificanonem  pratorum  ,  herbagiorum  &  alio¬ 
rum  fructuum  ,  vel  coftume  ,  vel  pagii ,  vel  Celinii  vel 
almum  httjufmodi,  qua  debent  emendari  vel  perfolvi , 
prout  requirunt  ufus  temporum ,  &  confuetudines  villa¬ 
rum  ,  mercatorum ,  nundinarum  &  pajfagiorum. 

Colonicatus,  Coloniciatus,  Qui  ad  Co¬ 
lonum  fpe&at.  Cafe  Coloniciata  ,  res  Coloniciata  , 
nonfemelinTabular.  Cafaurienli  i.part.  c.  94. 
ch.  3  .  ann.  902.  Una  cum  cajis  &  rebus  manualibus , 
&  rebus  Coloniciatis  ,  &  rebus  cenfuitis ,  cum  terris  , 
vineis ,  &c.  Charta Leonardi  Epifc.  Caefenatis  an. 
1175.  apudUghellum  tom.  2.  p.  460.  Concedi¬ 
mus  quoque  vobis  fundum  unum  integrum . . .  quem  vos 
dominicatum  habeatis ,  &  ex  parte  Colonicatum.  Char¬ 
ta  Conradilmper.  an.  1028.  ibid.  pag.  707.  Sive 
curtibus ,  f  alariis ,  Jive  in  donecatis ,  vel  Colonecatis , 
&c.  Alia  Friderici  II.  Imp.  ann.  1220.  ibidem 
p.  7  1  2.  Cum  hominibus  ,  cajlris ,  tam  de  donicatis , 
quam  locatis. 

Colonaria  Mancipia,  Quoe  Colonis  addi&a 
erant.  Teftamentum  S.  Aredii :  Addimus  etiam 
mancipia  qua  Colonaria  appellantur  &  nobis  tributaria 
ejfe  perhibentur. 

f  Colonaria  Persona.  Sidon,  lib.  5.  Ep.  19. 
Plebeiam  potius  incipiat  habere  perfonam ,  quam  Co¬ 
lonariam. 

Colonia,  efl  Villa,  feu  villula,  cum  modo  agri 
quantum  colonus  unus  colere  potell.  Aliis,  (  quod 
probabilius )  eft  habitaculum  rulticum  cum  fuf- 
ficienti  praedio  ad  alendum  colonum  ,  vel, fami¬ 
liam  rufticam.  Brevius,  Coloni  aedes  ,  praedium. 
Gregorius  T uron.  lib.  de  Gloria  Confeff.  cap.  15. 
Ad  hoc  levitas  ejus ,  i  nimie oingrajf  ante ,  convaluit ,  ut 
Colonias  Bajitica  concupifceret ,  qua  agro  ejus  erant  pro¬ 
xima,  pervadere  non  timeret.  Odo  Cluniae,  lib.  1.  de 
VitaS.  Geraldi  c.  24.  Non  paucos  ex  ruricolis  obvios 
habuit,  qui  derelictis  Coloni  is  fuis  in  aliam  provinciam 
tranfmigrabant.  Mox  :  Suadebant  ut  eos  verber  ari  ju¬ 
beret  ,  &  ad  domunculas  unde  difcejferant  redire  com¬ 
pelleret.  Donationes  fadae  Eccldiae  Salilburg.  c.  1 . 
Et  comparavit  ad  eum  villam ,  qua  dicitur  Pindinga , 
cum  fervis  ibi  manentibus  in  Coloniis  fuis.  Cap.  3  .Com¬ 
paravit  ad  Milonem  Coloniam  unam.  Adde  cap.  8- 
Tradit. Fuld. lib.  2.  c.  25,  In  pradiclo  loco  novem 
trado  Colonias  ( hoc  funt  Hobunna )  integras ,  cum  om¬ 
nibus  adjacentiis  &  finibus  fuis ,  in  arialis  ,  in  terris 
ar duriis ,  in  fylvis ,  in  campis,  &c.  Guillelmus  lib. 
2.  Vitae  S.  Bernardi  c.  5.  Adduntque . . .  locum  ejfe 
fpatiofum  ad  omnes  Monajlerii  neceffitates ,  ad  prata , 
ad  Colonias ,  ad  virgulta ,  &  vineas ,  &c.  Et  lib.  2. 
e.  7.  Ecclejia  ruinas  refiaurat ,  colligit  exules,  Eccle- 
Jiis  antiqua  fervitia ,  depopulatas  Colonias  expuljis  re- 
fiituit.  Chron.  Befuenfe  pag.  56 9.  Tradidimus  S. 
Petro  4.  Colonias  in  vico  quiAltriaJiacus  dicitur: Oc¬ 
currit  paffim  apud  Scriptor.  Hincmarum  Opufc. 
60.  p.  8  3  2. Flodoardum  1.  2. Hift. Remenf. c.  5. 
6.  7.  1 1.  1 7.  1  8.  1 9.  Hariulfum  lib.  3.  cap.  7. 
Baldricum  lib.  2.  Chron.  Camerae,  cap.  5  .  Ger- 
bertum  Epift.  159.  Baldric.  Dolenfem  in  T ranf- 
lat.  capitis  S.  Valentini  num.  2.  in  Vita  S.  Barbati 
Epifcopi  Benevent.  cap.  2.  in  Conventu  Piftenfi 


777  CGL 

ann.  8  6  4.  to.  2.  Spicii,  pag.  589-  in  Iib.  2.  Mi- 
racul.  B.  Bertinicap.  1  o.  1  5.  apudUghellum  ro. 
i .  Ital.  facr.  p.  10  7. 10  9. 1 1  9.  Perardum  in  Bur- 
gand.  p.  70.  Sammarthanos  in  Abbatibus  Vallis 
S.Stephani  p.  8  89.  in  Spicilegio  Acheriano  tom. 

7.  p.  185.  &c. 

Colongia,  Idem  quod  Colonia.  Charta  Henrici 
Theobaldi  Comitis  Campaniae  filii  an.  1149.  pro 
Abbatia  Jurenll :  Grangiam  S.  Eufebii  cum  homini¬ 
bus  fuis,  &  Co longus  &  alus  pojfcjfiombus ,  &c.  In¬ 
fra  :  Cum  hominibus  fuis ,  &  terris ,  &  aquis ,  &  ne¬ 
moribus  &  undecim  Collongiis  ad  eandem  (  villam  ) 
fpeftantibus. 

Obfervandum  vero  Colonias  illas  ad  ipfos  co¬ 
lonos  jure  proprietatis  ac  haereditatis  fpedtaffe  , 
fub  onere  &  conditione  tributi ,  penfitationis ,  & 
operarum  ,  de  quibus  agitur  in  Lege  Bajwar.  & 
aliis  locis  mox  indicandis  :  quod  colligitur  ex  Ca¬ 
pitulis  Caroli  Calvi  tit.  36.  cap.  30  .Et  quoniam 
in  quibufdam  locis  coloni  tam  fifiales ,  quam  &  de  ca¬ 
jis  Dei  ,  fu  as  h  are  ditat  es  ,  id  efi ,  manfa  qua  tenent , 
non  folum  fuis  paribus ,  fed  &  quibufcumque  homini¬ 
bus  vendunt ,  &  tantummodo  feliam  (  id  elt  aedem  ) 
retinent ,  &  hac  occajione  Jic  defracta  funt  villa  ,  ut 
non  folum  cenfus  debitus  inde  non  pojfit  exigi ,  fed  etiam 
qua  terra  de  Jingulis  manjis  fuerunt ,  jam  non  pojfint 
agnofei ,  &c.  Manfum  enim  idem  cfle  cum  colo¬ 
nia  mox  docemus. 

D  imiuia  Colonia,  in  Chronico  Befuenfi  pag. 

5  7  5 .  Sc  in  Charta  Caroli  Calvi  in  Antiq.  Augu- 
Itodun. part.  2.  p.  2  5. 

Colonia,  dEgidius  Monachus  Aureae  vallis  c.  118. 
Patronus  Legia ,  quem  fuis  volebat  is  fpoliare  alodiis  , 
in  nofiram  Coloniam  vos  redegit.  Albertinus  Mu  fla¬ 
tus  lib.  3 .  cap.  1  1 .  / n  Colonia  Patavii ,  quam  Curte 
vocant ,  natura  adeo  in  animante  vagata  efi ,  ut  equa 
pullulam  novipedem  enixa  fit. 

Colonica,  Idem  quod  Colonia ,  Coloni  habitatio 
Sc  praedium.  LexBurgundion.  tit. 3  8.§.  7 .Si quis 
in  agro  regio ,  vel  Colonica  voluerit  adplicare ,  &  non 
permiffus  fuerit ,  colonus  fuftigetur.  Tit.  6  7 .  Jj) utcun¬ 
que  agrum  aut  Colonicas  tenent ,  &c.  [Praeceptum 
Childeberti  I.  Regis  Franc.  pro  S.  Carilepho  an. 

5  2  8 .  to.  1 .  Ampiifl'.  Collebl.  coi.  3 .  Et  Jic  per  ip - 
ftun  terminum  venitur  ad  villam  Lefcito  nomine ,  qua 
efi  de  noflra  donatione ,  deinde  defeendit  per  terminos 

6  lapidis  fixis  ad  Colonicam ,  qua  appellatur  Curtleu- 
tachario  ,  &  tpfa  Colonica  determinat  per  lapidis  fixis 
contra  montem  &  fulis  occafum.  J  Gregorius  Turon. 
in  VitaS.  Aridii :  Dum  Noniaco  Colonica  fua  in  ho¬ 
nore  B.  ffuliani  Martyris  oratorium  conderet,  &c.  V e- 
tus Charta  apud Doubletum  lib.  3.  cap.  2.  Villa 
qua  vocatur  Matrius . . .  cum  termino  vel  Colonica  fua 
ad  fe  pertinente.  Praeceptum  Caroli  Calvi  pro  Ec- 
clefia  inMagniaco  in  pagoNivernenfi :  jfiu  as  quin¬ 
decim  manjis  &  Colonicis  quatuor  ,  quafolvunt  in  cen- 
fum  denarios  duodecim.  Vetus  Charta  in  Chronico 
Befuenfi  pag.  585.  Dedit  S.  Petro  unum  manfum 
cum  Colonica  fua ,  &  c  at  er  os  manfos  adipfum  perti¬ 
nentes,  cum  Colonicis  fuis.  U bi  Colonica  differt  a  man- 
fo ,  atqui  in  Concilio  Valen tino  an.  85  3.  videtur 
fumi  pro  manfo :  Sed  &  ipji  feculares  &  fideles  Lai- 
ci ,  Ji  condere  voluerint  Bajilicas  in  praeliis  f 'uis ,  unam 
Colonicam  vefiitam  cum  tribus  mancipiis  donationis  gra¬ 
tia  cis  conferant.  Agitur  enim  hoc  loco  de  manfo 
Ecclejiaftico.  Charta  Caroli  Regis  in  Hilloria  Au- 
gullodun.  part.  2.  pag.  48.  Conceffit  etiam  Ecclc- 
jiam  S.  Dionyjii  cum  Colonicis  quinque.  Chronicon 
S.  Benigni  pag.  412.  In  Lariaco Colonicas  10.  Ali¬ 
bi  :  Sunt  in  Die  ruto  Colonia  1  5 .  curtilli  zo.  &  terra 


COL  778 

abf  jue  aftimatione.  Occurrit  praeterea  apud  Marcul- 
i  um  lib.  1 .  form.  3  o.  in  Praecepto  Barnoini  Ar- 
chiepifc.  Viennenfis  an.  881.  tom.  10.  Spicilegii 
Acheriani  pag.  141.  in  Tellamento  Widradi  Ab¬ 
batis  Flaviniacenfis,  in  Synodo  Ravennenli  ann. 
904.  cap.  8.  [in  Charta  Caroli  Crafli  ,  qua  con¬ 
firmat  Praeceptum  Lotharii  lmp.  pro  Monaftcno 
Grandis- vallis  an.  834.  ejufdem  Spicilegii  fio.  jl 
pag.  185.]  in  Hift.  Epilcopor.  Autifiod.  c.  20. 
in  variis  Chartis  apudSanjulianum  in  Matifcone 
pag.  285.  Perardum  in  Burgundicis  pag.  40.67. 
149.  1  50.  &c.  Vita  S.  Aldrici  Epifc.  Cenoman. 
num.  6.30.  &c. 

Colonica  Dimidia,  apud  eumdern  Perardum 
pag.  1  5  o. 

Calonica,  Idem  quod  Colonica  in  Chartis  aliquot 
Provincialibus,  quas  habent  Joann.  Columbus 
in  Epifcopis  Vivarienfibus  1. 1 .  num.  25.28.29. 

&  Sammarthani  in  iifdem  Epifc.  num.  34.  pag. 

1  1  79.  &  1 1  80. 

Colonicula.  Conventus Piftenfis an.  864.  Vul- 
tumniacus  cum  Coloniculis ,  in  Aliaco  manfa  tria  cum 
farinariis,  &c. 

^Colonita,  apud  Mabill.  to.  3.  Analedt.  pag. 

1  o  3 .  in  Gellis  Epifcoporum  Cenom.  Ego  Dorn- 
nolus  in  Chrifii  nomine  Epifc  opus  ..  .  dono  igitur  Bajihc  a 
S d’ .  Vincentii  &  Laurentii . . .  Colonitam  cognomina¬ 
tam  ,  &c. 

^Colonicum, apud eumd. Mabill.  ibid.  p.  1  2  3 . 
Simili  modo  medietatem  de  Colonico  Vatilonno  ,  quem 
de  Berone  in  nomine  ipjius  S.  Ecclejia  comparavi. 

Colonitia.  Concilium  Ravennenfe  ann.  904. 
can.  8.  Ut  patrimonia  feu  fuburbana  ,  atque  majfa  & 
Colonitia.. .  reddantur.  [Addit,  ad  Chron.  Cafaur. 
an.  9  5  7.  apud  Murator,  to.  2.  part.  2.  coi.  953. 
Cum  cajis ,  terris ,  cafalibus ,  Colonitiis  ,  aldiariciis , 
faleetts ,  pratis,  pafcuisfj 

f  Colonitia  Casa,  in  Chronico  Farfenfi  apud 
eumd.  Murator,  coi.  395. 

fCOLONANTIA.  Bulla  Innocentii  II.  Papae  ann. 

1  1 3  ji  pro  Priori  fla  &  Monallerio  de  Fontanis  ex 
Archivo  ipfiusMonafterii :  Poffejfiones  de  prope  Fon¬ 
tanis  lum  appenditiis  earum  ,  prata ,  Colonantias ,  cum 
omnibus  ad  eas  pertinentiis. 

Colonatus,  Idem  quod  Colonia.  Synodus  Roma¬ 
na  fubLeone  IV.  PP.  can.  40  .  apud  Holflenium 
in  Collefit.  Roman.  Hi  autem  (  Prelhyteri )  qui  Co¬ 
lonatus  poffejfiones  retinent ,  nihilominus  volumus  ad 
Epifc  opi  indifferenter  venire  concilium.  Nam  Ji  quoji 
per  contumaciam  fe  ,  quoji  in  alterius  pote  flat  e  fubtra- 
xerint,  &  proprio  non  fubjiciuntur  Epifc opo ,  Canonicis 
correptionibus  fubjaceant. 

Colon  et  A ,  Simili  notione,  in  Charta  Eygili  Ab- 
bat.  Flaviniae,  apud  Mabill.  to.  6.  Vitar.  SS.  Or- 
din.  S.  Benedidli  pag.  241 .  femel  ac  iterum. Sed 
forte  legendum  Coloneca. 

Coloni  ensis,  Colonus ,  apud  Mabill.  Annal. 
Benedidt.  to.  2 .  pag.  756.  coi.  1 .  in  E  pift.  D.  Fa- 
roaldi  Ducis  Spoletani  Domino  Pontifici  Johanni 
pro  Monallerio  Farfenfi  :  Monafierium ...  per  ali¬ 
quas  donationes  ncftras  m  cefpitibus  &  fervis  &  Colo- 
nienfibus  . . .  r efi auraverimus. 

COLOPHIA.  Glolf.  Ifid.  Pulpidinem,Colopbia.  Le¬ 
ge  cum  Pithaeo  in  Excerptis  Colyphia,  &  vide  fu- 
pra  Colifarius. 

COLOPHIZARE  ,  pro  Colaphizare ,  legitur  apud 
Ratherium  Vcron.  in  Apologet,  tom.  2.  Spicileg. 
Acheriani  pag.  232. 

COLOPHON ,  KoA<>4«V  ,  Faftigium,  apex ;  hinc- 
que  proverbium',  Colophonem  rei  alicui  addere ,  pro 


779  COL 

Summam  manum  ei  imponere:  quod  ortum  pu¬ 
tant  a  Colophone  Ioni®  urbe  celeberrima  :  cujus 
Equites  in  praeliis  adeo  excellebant,  ut  certam 
libi  vidoriam  pollicerentur,  quibus  Colophonius 
acceffiflet  equitatus.  Pietatis  Colophonem  affiequi ,  in 
Libro  de  Puritate  Tabernaculi  feu  Religionis 
Chriftian®. 

fCoLOPHONiA,  Simili  notione.  Locum  vide  in 
Rocha. 

«i[  COLOPHUS,  xovJW? ,  Articulus.  Supplem.  An¬ 
tiquarii. 

COLOR,  pro  Pr&textus ,[  Gallis  etiam ,  Couleur.  ] 
Colorare ,  pro  Pratexere ,  nonfemelin  Cod.Th.  <3c 
Juftin. 

Color  ,  apud  Leguleios  Anglos,  eft  fida  materia, 
qua  reus  vel  tenens  utitur  in  fuis  exceptionibus. 
Vide  Raftallum  inExpofit.  vocum  Leg.  Anglic. 

Colore  Officii,  apud  eofdem  :  qu®  verba,  ait 
idem  Raftallus,  femper  accipiuntur  in  malam 
partem  ,  denotantque  rem  aliquam  perperam  a 
judice  perpetratam  fub  officii  fui  prcctextu,  &c. 

Color  Grjecus.  V ide  Lauir. 

HC  olor  Indicus,  C®ruleus purpureo  mixtus, 
Indicus  didus ,  quod  veniat  ex  India.  V ita  S.  An- 
fegifi  Abb.  to.  5.  SS.  Julii  pag.  95.  Cafulas  item 
ex  cindato  Indici  Coloris  tres  ,  item  rubei  Jive  f anguinei 
coloris  ex  cindqto  unum.  Vide  Ifid.  Orig.  lib.  19. 
cap.  1  7-&  Didion.  Univerfale  Trevoltiieditum 
advocem  Indigo ,  Planta  ex  qua  elicitur  &  confi¬ 
citur  Color  Indicus. 

Colorariu  s,  E^pw/xwi’ ,  in Gloffi  Gr®c.  Lat. 

Colorator.  Gloffi Lat.  Gr xc. Colorator, 

Colorator  ,  IvIlKOTrMv^w;.  Leg.  Ivhxo7rhelg->i<;.  [  Id  eft , 
Pidor  parietum,  qui  colores  tedoriis inducebat. 
Inter  hos  colores  praecipuus  erat  Indicus  ;  hinc 
didi  Graecis  ivc/Wj-A«s-a; ,  Latinis  recentioribus 
Coloratores.  V ide  Hofmannum  in  Lexico ,  &  Sal- 
mafium  in  Notis  ad  Flav.V opificum  in  Firmo  c.  3 .] 

Coloratus,  s-/x6ec? ,  in  Glolfi.  Lat.  Gr.  Eft  etiam 
pudore  fuffufus,  pudibundus.  Rathbertus  de  Ca- 
lib.  S.  Galli  cap.  1  i-pag.  8  9.  At  juvenis  voce  ma- 
giflri  Color atus ,  &c.  [Titulus  patrimonialis  fucceffio- 
nis  Coloratus ,  in  Geftis  Manfredi  &  Contadi  Re¬ 
gum,  apud  Murator,  to.  8.  coi.  6  07.  Gall.  Titre 
Colore ,  Apparens  nec  fiatis  conftans.  ] 

Colorati  Solidi.  V ide  Pratextati. 

Coloratura,  yy oiFfxoq ,  inGlofl.  Graec. Lat. 

f  Colorate,  S ervicntijjime.  Papias  MS. 

f  Colorista,  Infedor,  tindor,  Gall. Teinturier, 
Germanice  Farber ,  Polonice  Falhiers.  Miracula 
B.Staniflai  Canonici Regul.  to.  1.  SS.  Maii  p.78  7. 
Doretbea  uxcr  Nicolai  Colonfia  ,  alias  Falbiers ,  de 
Cracovia  ,  &c. 

f  Colora,  Macula.  Onomafticon  ad  calcem  to¬ 
mi  1 .  SS.  Aprilis. 

Colores,  pro  ipfis  Fadionibus  Circenfibus,  quae 
fuis  Coloribus  diftinguebantur  ,  Veneta, Prafina, 
Rulfiea,  &  Alba,  apud  Senatorem  ,  lib.  i.Epift. 
20.  3  x.  lib.  3.  Epift.  5  1.  Vide  Bulengerum  lib. 
de  Circo  Rom.  cap.  48 . 

Coloreus,  Colorea  vejles ,  Vario  colore  tind® . 
modo  hoc  ,  modo  illo,  apud  Vopificum  [in  Au¬ 
reliano  cap.  4 6.  Idem  conceffit ,  ut  blatteas  matrona 
tunicas  haberent ,  cum  antea  Coloreas  habuijjent ,  & 
ut  multum  cxypaderetinas.  In  quem  locum  Elof- 
mannus  rcde  :  Non  fiunt  vario  colore  tindce  mo¬ 
do  hoc,  modo  illo,  fied  quae  variorum  fiunt  colo¬ 
rum  ,  &  plures  colores  intextos  habent.]  Nos  di¬ 
cimus,  de  couleur.  [Secundum  Flofmanni  corre- 
dionbm  diceremus ,  de  plujieurs  couleurs .] 


COL  780 

Colorus,  Coloratus.  Gerardus  Abb.  Sylvae  Ma¬ 
jor.  in  Vita  S.  Adalardi  cap.  8 .  Erat  tamen  decoris 
gratia  venujlus ,  difcreta  macie ,  fatis  Colorus. 

f  COLOSEUM.  Vide  Colifeum. 

COLOSSUS ,  Colosus,  Colusus,  Gall.  Co- 
lojfe ,  Statua  vulgo  ingentis  magnitudinis  ,  hic 
quodlibet  monumentum  in  memoriam  defundi. 
Lerbeccius  in  Chronico  Epifcoporum  Mindenf. 
apud  Leibnitium  Scriptor.  Brunfvic.  to.  2.  pag. 
178.  Et  fuper  bajin  lapideam  leonis  effigiem  ,  quaji 
Coloffum  fuum  ,  cum  ipfe  Leo  vocaretur ,  in  Brunfuick^ 
erexit.  Efi  autem  Colojfus  Jive  Colufus  aliqua  res  in 
memoriam  alicujus  mortui ,  ut  tumuli ,  ymagines  apud 
Antiquos :  vel  dicitur  ftatua  marmorea  &  alta ,  &  di¬ 
citur  Colofus  quaji  Colens  offia.  Ridiculum  hoc  ety¬ 
mon  ex  eo  dudum  videtur ,  quod  audor  legerit, 
KcXoo-troi;  dici^apaxo  ko}.'<suvtu  cora. ,  quod  minuat  & 
retundat  oculos , vocemque  oc-a-a,  quae  fignificat  Ocu¬ 
los,  pro  Offibus  accepiffe.  Caetcrum  Coloffi  dicun-. 
tur oculorum  aciem  retundere,  quia  prae  magni¬ 
tudine  uno  intuitu  nequeunt  comprehendi. 
COLOTADUM ,  T7Xag-sV.  Gloffi  Lat.  Gr.  Fidum, 
COLOTHIS,  Hoftianon  confecrata.  VitaS.  Eu- 
tychii  Patriarchae Conftantinopol.  to.  i.SS.  April. 
pag.  56  1 .  Ecce  ,  inquit ,  Colotim  (Jic  enim  illius  re¬ 
gionis  pueri  oblatam ,  id  eft  ,  panem  nondum  fandifica- 
tum  appellant )  deinceps  percipiam. 

COLP1NDACFI,  Vox  Elybernica,  prifcis  Scotis 
ufitata,  hodie  corrupte  Jguyacb ,  fignificat  juven¬ 
cam  quae  vitula  effie  defiit,  &  nondum  apta  tauro, 
in  j  ullam  magnitudinem  non  excrevit :  in  Legi¬ 
bus  Malcolmi  Regis  Scoti®  cap.  y.%.  3.  cap.  8. 
§.  1.  &  2.  Vide  Steph.  Skinnerum  in  Etymol. 
Anglic.  cap.  deVocib.  forenfibus. 

COLPO ,  onis  ,  Fruftum  ,  noftris  Copon ,  quali  par¬ 
ticula  abfciffione  avulfia  :  nam  noftri  Couper  &  Co- 
per  abficindere  dicunt ,  ex  Gr®co  xoW m  ,  unde 
Kmauov  &  xomov  in  Gloffis ,  pro  frujlo  rei  cujuflibet 
&  fragmento.  Proprie  autem  ufurpaturde  cereis 
candelis  minutioribus,  Copondecire.  RogeriusHo- 
vcdenus  an.  1194.  Cum  autem  Rex  Scotia  ad  Cu¬ 
riam  Regis  Anglia  venerit ,  quamdiu  ipfe  in  Curia  mo¬ 
ram  fecerit ,  habebat  quotidie  de  liberatione  30 .  fol. 
&  12.  vaflellos  dominicos ... .  &  yo.groffios  longos 
Colpones  de  dominica  candela  Regis ,  &%o  .Colpones 
de  alia  candela. 

COLPUS ,  Idus,  Gallis  Coup ,  Italis  Coipo ,  diminu- 
tivum  ex  Colaphus ,  ut  rede  cenfet  Wendelinus. 
Occurrit  paflim  in  Lege  Salicatit.  19.  §.  1.7. 
Aleman.  tit.  9  5.  Ripuar.  tit. 1 9.  §.'1  .in  Formulis 
vet.  apud  Bignon.  in  Legibus  Athelftani  cap.  6. 
apud  Bromptonum,  &  Henrici  I.  Regis  Angli® 
cap.  80.  &c.  Vide  Procolpus ,  Colaphus. 

COLTA,  Idem  quod  Colleda ,  Tributum,  vox  ea 
notione  ufurpata  in  Tabulis  Dalmaticis  apud  Jo. 
Lucium  de  Regno  Dalmat.  pag.  275.  2  77.  [Me¬ 
moriale  Poteftatum  Regienf.  ad  an.  1285.  De. 
Colta  quam  inter  fe  pofuerunt  Clerici  civitatis  Regina 
in  fubjidio  dando  Communi  Reginorum  pro  (irata  ingla- 
randa,  qua  itur  Parmam.  Chron.  Parmenfe  ad  an. 
1246.  Imperator  . . .  percipiebat  omnes  redditus  Epi- 
fcopi  &  magnas  Coit  as  imponebat  Ecclejiis.  Et  ad  an. 
1303.  Ordinatum  fuit ,  quod  deinceps  folverent  Coi - 
tas  fuas  &  mutua  per  afiimum.  Vox  etiamnum  ab 
Italis  ufurpata.  Occurriteadem  notione  in  Chro¬ 
nico  Mutin.  apud  Murat,  to.  1 1 .  coi.  1 1  5. 118. 
1 19.  &  120.  alia  vero  notione  in  Colleda  4.  ] 

f COLTAX,  Claudicans  a  Coxa.  Papias  MS.  Vet. 
Gloffiar.  Sangerman.  MS.  n.  501.  Coltax ,  Clodut 
a  Coxa  ,  vel  claudicans. 


78 1  COL 

CGLTELLUS,  pro  Cultellus.  Vide  Cofi alarius. 

<jj  COLTIS,  f.  pro  Cortis ,  apud  Baluz.  Hift.  Arvern. 
tom.  2.  pag.  8.  ex  Chartulario  Brivatenfi:  Dedit 
praterea  manfum  unum  cum  curte . . .  vineam  unam  ha¬ 
bentem  fines  de  uno  latere  viam  publicam  ,  de  alio  la¬ 
tere  Coltem  antiquam ,  &  de  fronte  fuperiore  terram 
S.  Sebafliani. 

^[COLTORIUM.  Vide  poft  Colum  3. 

COLUBER  CULUS ,  Patvus  coluber  ,  Joanni  de 
Janua. 

f  COLUBRIMODUS ,  Colubrinus.  Corippus  in 

Praefatione  : 

Illa  Colubrimo dis  Avarum  gens  dura  capillis. 
COLUBRINA,  Tormentum  bellicum,  a  colubro 
ditium  ,  Gail.  Coulevrine.  Epift.  Magiftri  Hofpi- 
talitatis  Jerofol.  ad  Papam  de  Rhodo  a  Tureis  ob- 
feifa  an.  1 48  o.  apud  Ludewig. Reliq. MSS.  tom. 

5  .  pag.  295.  Colubrinis  &  ferpentinis  deturbant  fati- 
gantque.  Breydenbach  Itiner.  Jerofol.  pag.  268.de 
ead.  Oblidi one  :  Colubrinis  &  ferpentinis  noftros  de¬ 
turbant. Peges  municip.  Mechlin.  tit.  1  1 .  art.  xx. 
Nemini  fas  efl  intra  moenia  bombatdas  manuarias  aut 
Colubiinas  fecum  ferre ,  nji ,  &c.  Ariolt.  in  fuo  Or- 
lando  lib.  9. 

E  qual  bombarda  ,  e  qual  nomina  fcoppio , 

JPual  Jimplite  cannon ,  qualcar.non  doppio. 

JOual  fagra  ,  qual  falcon ,  qual  Colubrina 

Sento  nomar ,  come  al  fuo  aubtor  piu  aggrada. 

<jl  COLU BRISSARII,  Faftioli  homines  in  pago  Leo- 
dienfi  annis  1466.  &  feqq.  de  quibus  haeeferibit 
Adrianus  de  Veteri-Bufco  apudMarten.  tom.  4. 
Amplifl.  Colleft.  coi.  1288.  Colubrijfarii  domina¬ 
bantur  ,  nec  permittebantur  duo  boni  cives  loqui  pari¬ 
ter ,  quin  vellent  fcire  de  quibus  effet  fermo.  Et  fi  aliquis 
contr adixijfet  ipfis ,  de  mane  invenit  domum  combufiam 
vel  horreum  incenfum.  Vide  ibi  coi.  1291.  &  1548. 

<5[  COLUBROSUS,  Curvus,  detortus  ad  inllar  co¬ 
lubri.  Hocfenfu Tertul.  adv.  Valent,  c.  4.  dixit, 
A  cius  Colubrofus. 

<|iCOLUCULA,  Colus,  Gallice  Jjfuenouille.  GlolT. 
Lat.  Gr.  Colucula,  rihcix.d,Tn. 

COLVEKERLIA ,  Colv lk erli. Chronicon  Ab¬ 
batiae  S.  Bertini ,  de  Rodulfo  G  uinarum  Comite : 
£hii  in  terra  fua  fervitutem  induxit ,  qua  Colvekerlia 
vocatur ,  per  quem  populares  aftrinxit ,  ut  arma  nullus 
niji  clavas  deferret,  &  inde  Colvekerli  dicit  funt ,  quafi 
rufiici  cum  clava.  Nam  e  orum  vulgare,  Colve  elavant , 

6  Kerli  rufticum  fonat.  [  Martenius  nofter,  qui  hoc 
Chronicon  edidit  tom.  3.  Anecd.  coi.  564.  le¬ 
git  ,  Colvokerlia  &  Colvoherlid]  Lambertus  Ardenf. 
in  Hift.  Comit.  Guin.  In  diebus  illis  fuerunt  homi¬ 
nes  quidam  clavati ,  Jive  clavigeri ,  quos  vulgo  Colve- 
kerlos  nominatos  audivimus ,  in  terra  Ghifncnfium  ha¬ 
bitantes  :  qui  clavati  Jive  clavigeri ,  d  clava  diceban¬ 
tur  agnominati,  &c.  Eadem  ferme  habet  quae  fupra 
Chron.  S.  Bertini.  [Ludewig.  to.  8.  Reliq.  MSS. 
pag.  420.  in  ead.  Lamberti  Hiftoria  conftanter 
feribit  Colvelrerlia  ,  Colvelrerli  :  quibus  vocibus 
ignominiofum  omnino,  praefertim  mulieribus  re¬ 
cens  nuptis,  fervitutis  genus  videtur  indicari.  Ip- 
lum  locum ,  li  vis,  confule.]  Vide  Colum  4. 

1 .  COLUM  ,  Faftigium  templi ,  Papiae  :  pro  Tholus , 
ni  fallor.  [Vetus  Glolfar.  San-German.MS.  num. 
501.  habet :  Colum  ,  Eafiigium  templi  rotundum.  ] 

2 .  COLUM  ,  pro  Colon ,  Graec.  vm\ov  ,  Inteftinum 
cratium,  medium  inter  ccecum  &  retium.  Vide 
locum  in  Longao. 

3. COLUM  ,  Glollar.  vetus cap.  de  Vafis  argenteis : 
Colum ,  »0^05.  Accenfetur  vulgo  facris  minifteriis , 
eftque  vafculum  quoddam  fubtiliffimis  forami- 


COL  782 

nibusabimofundo  perforatum,  per  quod  vinum 
ex  amulis  in  calicem  refundebatur.  Vetus  Char¬ 
ta  Cornutian.  edit,  a  Suarelio  :  Hamulam  cblato- 
riatn  ,  Colum  ,  thymiamaterium  ,  &c.  Ordo  Roma¬ 
nus  :  Archiadiaconus  fumit  amulam  Pontificis  cum  vi¬ 
no  de  Subdiacono  ,  &  refundit  fuper  Colum  in  calicem. 
Infra  :  Archidiaconus . . .  accipiens  Calicem  ab  Acoly¬ 
to  Archidiacono  apportet  vinum  per  Colum ,  quod  Jini- 
fira  manu  Romanus  Ordo  Archidiaconum  auriculari  di¬ 
gito  ferre  jubet  purgandum.  Jj>uod  utique  vas  in  id  opus 
ex  aliquo  metallo  formatum ,  in  medio  fui  plurima  qua,- 
Ji  acus  foramina  ad  excolandum  vinum  oflendit ,  &  il¬ 
lud  Archidiaconus  per  totum  Miffa  officium  injiniflra 
manu  ,  illo  quo  pr&diximus  digito ,  annulo  fufpenfum 
portaturus  efl. 

Cola.  Chriltianus  Arch.  Moguntin.  in  Chron.  pag. 
384.  Erant  Cola  argentea  novem  ,  per  quas  vinum 
poterat  colari  ,Ji  neceffe  fuiffiet ,  prater  eam  qua  attine¬ 
bat  calici  aureo ,  &  hac  aurea  erant.  Chron.  Lauris- 
ham.  Baccina  ,  thuribulum.  Cola,  &  ampulla  pondo 
8.  marcarum.  [  S.  Wilhelmi  Conflit.  Hirfaug.  lib. 
2.  cap.  34.  Adhuc  autem  ab  Armario  Diaconus  ali¬ 
quis  illuc  dirigitur ,  &  accepta  Cola  de  manu  ejufdem 
Sacerdotis ,  Jient  &  ille  de  Subdiacono  accepit  ,&c.  ] 

C  o  la  torium  ,  Idem  quod  Colum.  Papias:  Cola¬ 
torium  ,  liquatorium.  Idem  :  Colum,  Colatorum  :  d  co¬ 
lando  mufium.  Ordo  Roman.  Archiadiaconus  fumit 
amulam  Pontificis  de  Subdiacono  Ublationario ,  Gr  re¬ 
fundit  in  calicem  fuper  Colatonum.  Alibi :  Gemelhones 
argenteos  cum  Colatorio  argenteo  &  aureo.  Hift.  Epi- 
fcop.  Autifiod.  c.  zo  .Colatoriumpenf.  unc.  a.Ana- 
ftafius  in  Sergio  II.  Colatorium  de  argento ,  quod  in 
facro  utitur  efficio  ,  deauratum  unum.  In  Benedi&o 
III.  Patenam  unam ,  Colatorium  unum.  In  Leone  III. 
VafaColatoria  argentea  deaurata.  Latini  Colare ,  di¬ 
cunt  per  Colum  rranfmittere.  Manilius  : 

Et  Colare  vagos  indubiis  retibus  amnes. 

Vide  Chartam  Philippi  Epifcopi  Bellovacenlis 
an.  1  2  1  7.  in  Hift.  Drocenli  p.  244.  &  Cardinal. 
Bona  lib.  1  .RerumLiturgic.  c.  25.  n.  5. 

f  Coltorium  ,  apud  Bernardum  Monachum  in 
Ordine  Cluniae,  part.  1 .  cap.  5  o.  Ab  uno  Sacerdo¬ 
te  cappa  induto  exhibetur  aqua  etiam  cum  argenteo  Col- 
torio  ,  &c. 

4.  COLUM,  Clava, ex  Flandrico Kolve.  Chronicon 
Andernenfe  an.  1231.  Plebea  multitudini  utriufque 
fexus  relinquentes  expo fuerunt,  Gr  vix  de  rafiris  &  fla¬ 
gellis ,  de  furcis,  Colis ,  &  baculis  fefe  fubtrahentes , 
Grc.  Vide  Colvekerlia. 

1.  COLUMBA,  Vas  in  Columbae  fpeciem  effidlum, 
fupra  altare  appenfum  ,  in  quo  pyxis  ubi  Domi¬ 
nicum  corpus  ad  infirmorum  viaticum  aflervari 
folet  ,  includitur.  Teftamentum  Perpetui  Epi¬ 
fcopi  T uron.  tom.  5.  Spicilegii  Acheriani :  Ama- 
lario  Presbytero  capfulam  unam  communem  de  ferico  : 
item  Perifterium  &  Columbam  argenteam  ad  repojito- 
rium.  ..do,  lego.  Anaftafius  in  Hilario  PP.  Colum¬ 
bam  argenteam penf antes  libras  duas.  BernardusMo- 
nac.  in  Confuetud.  Cluniacenf.  MSS.  c.  3  7.  &  ex 
eo  Udalricus  lib.  2.  Pradtitam  autem  pyxidem  .... 
Diaconus  de  Columba  jugiter  pendente  fuper  altare  ... 
abfirahit:  Breve  de  vafis  Ecclefiafticis  in  Tabula¬ 
rio  S.  Thcofredi  in  Velavis :  Columba  defuper  alta¬ 
re  aurea  ,  ubi  Dominicum  reponitur  Corpus  in  linteo 
mundo  fervandum.  Adde  lib.  1.  cap.  9.  Amphilo¬ 
chium  in  VitaS.  BafiliiCaefar.  c.  6.  Lib.  i .  Mira- 
culor.  S.  Dionyfii  cap:  2.  Hermannum  lib.  3.  de 
Mirae. S.  Mariae  Laudun.cap.  28-  &c.  Vide  Du¬ 
randum  de  Ritibus  Ecclef.  c.  16.  &  quae  hac  de 
re adnotamus in  Defcript.  S.Sophiaenum.  64.  & 


7  8  5  COL 

Diurnum  Romanum  cap  quarto  titulo  fecundo. 

a.  COLUMBA,  Alia  notione.  Charta  ann.  i  247. 
in  Idillor.  Monalterii  S.  Maris  Sueilio n.  Et  ferent 
ires  Clerici  cruce, n  ,  buculum  S.  Vodoali ,  &  Colum¬ 
bum  ,  aquam  benedictam  ,  &  tb rabula  ,  &c. 

Columbas  de  more  ante  Reginas  praeferre ,  apud 
Galfridum  Monemuthenfem  lib.  7.  c.  4. 

Per  Columbam  Electi  Episcopi,  id  eft  , 
er  Spiritum  findum  ,  qui  per  columbam  adum- 
ratur.  Concil.  Ravenn.  ann.  1  5 1 1.  cap.  1  o.  Et 
quod  defefto  B.  Apollinaris ,  &  de  omnibus  functis  Pr&- 
fulibus  Ravennatibus  per  Columbam  electis  fiant  fefia 
per  totam  Ecclejiam  Ravennatem  fuis  diebus.  Vide  Vi¬ 
tam  S.  Euvertii  Epifcopi  Aurelian.  &  fandum 
Honoratum  Mallilienfem  inVita  fandi  Hilarii 
Arelatenfis. 

Columbas  V  en  der  e.  Concilium  Aquifgranen- 
fe  ann.  816.  can.  3  8.  Columbas  quippe  vendere  ,  e  fi 
impojitionem  manus ,  qua  Spiritus  [anctus  accipitur  , 
non  ad  vita  meritum  ,  fed  ad  pr antium  dare.  Leo  IV. 
PP.  in  Epift.  adEpifcopos  Britannis  :  Requiritis 
de  bis  q.ii  turpiffimo  lucro  Columbas  in  templo  Domini 
vendere  non  pertimefiunt ,  &c.  Vide  Joannem  VIII. 
PP.  Epift.  94. 

*[  3.  COLUMBA,  Ordo  militaris  a  Johanne  I.  Ca- 
ftells  Rege  inftitutus  ann.  1  3  7^9.  Segovis.  Alii 
hanc  infticutionem  tribuunt  Henrico III.  ejus  fi¬ 
lio  an.  1399-  Haud  diu  duravit  ille  Ordo ,  cujus 
infigne  erat  Columba.  Vide  Favin.  1.  6.  p.  1229. 

COLUMBAR,  Genus  vinculi,  proprieque  ipfum 
vinculi  foramen.  Toan.  de  Janua :  Columbar ,  ge¬ 
nus  vinculi ,  a  collo ,  quod  Jit  aptum  collo.  VitaS.  Ge- 
nulfi  Epi'cop.  num.  1  1  .Ut  felis  catenarum  compe¬ 
dibus,  durifque  lacertorum  Columbaribus  arcerentur 
ab  hominum  morjibus ,  &c.  [  Radulfus  Cadomenfis 
in  Geftis  Tancredi  apud  Marten.  to.  3 .  Anecdot. 
coi.  138.  Re  fervatur  tamen  ftiperfies  unus  Tureorum 
non  minus  f celer um  quam  [celeratorum  princeps :  is  Co¬ 
lumbari  graviffimo  vinctus  compede ,  in  tormentis  tor¬ 
menta  ,  in  temporalibus  prxftolatur  aterna.  ]  Utitur 
Plautus  in  Rudent. 

Sj[  COLUMBARE,  pto  Columbarium,  Ga\\. Colombier* 
Legitur  apudThomam  Madox  in  Formulari  An- 
glic.  pag.  i  2 1 . 

COLUMBARIUM,  Pars  navis,  Italis  Columba ,  li¬ 
gnum  fupra  carenam  extenfum  a  prora  ufque  ad 
puppim.  [Ifid.  lib.  1  9.0rig.  cap.  2.  Columbaria  in 
[mimis  lateribus  navium  loca  concava  ,  per  qua  emi¬ 
nent  remi ,  dicta ,  credo ,  quod  Jint  Jimilia  latibulis  co¬ 
lumbarum  ,  in  quibus  itidificant.  Papias  MS.  habet , 
per  qua  remi  immittuntur ,  &c.  ]Gaufredus  Grofius 
in  VitaB.Bernardi  Abb.  Tiron.  num.  3  1 .  Remi¬ 
ges  autem  fulminum  juxta  cadentium  faetoribus  affecti , 
mortuis  fimiles  in  tranfiris  profler  nantur  ,  firampifque 
rumpentibus ,  remis  ferientibus  undas  a  Columbariis  ex¬ 
trahuntur.  Vide  Columna. 

COLUMBETA,  pro  Columba,  qua  Spiritus  S.  de- 
fignatur.  Laudes  Papis  apud  Murator,  tom.  1  r. 
coi.  3  o.  Ibi  funt  Fratres  de  Spiritu  S.  qui  alicubi  de 
Columbeta  vocantur ,  eo  quod  ante  pedtus  portant  Co¬ 
lumbam  albam  in  vefte  ,  de  regula  S.  Auguftini.  Vide 
Fratres  de  Spiritu  Sancto. 

$[  COLUMBINA.  Vita  S.Francifci  de  Paula  n.  24. 
tom.  1.  April.  pag.  1  1  2.  D.  A  [otiis  apud  patrem 
accufatus  e  fi  ,  novellas  ficus ,  quas  Columbinas  nomi¬ 
nant  ,  ligurivi fj e. 

'«j[  COLUMBINUS ,  Lapis }  colore  avis  dictus.  Papias 
MS.  Ifid.  1.  1  9.  c.  10.  addit :  Natura  vicinus gjp fi 
&  mollitie  Jimillimus. 

COLU  MERUS.  Charta  aiin.  1281.  apud  Ughel- 


COL  784 

lum  to.  7.  Ital.  facr.  pag.  30I.  Deferrent  arbores 
cum  floribus  &  magnis  Columbus  rofarum.  Infra:  Cum 
arbore  &  Columbro  rofarum. 

f  COLUMBUM,  Cloaca,  Eluvies  Gall.  Egout. 
Annal.  Benedid.  to.  2.  p.  41  o.ex  Chartario  Far- 
fenfi :  In  decimo  (  loco  )  coquina  ,  id  eft  ,  domus  ubi 
pulmenta  &  cibaria  coquuntur.  In  undecimo  Colum¬ 
bum  ,  id  eft  ,  ubi  aqua  influunt.  V  i  de  Colymbus. 
COLUMBUS.  Memoriale  Poteftatum  Regienf. 
ad  ann.  1  2  1  8.  de  Obfidione  Damiats :  In  node 
Ajfumptionis  [ancta  Maria  de  Augufto  olto  Saraceni 
fuerunt  capti ,  qui  veniebant  natando  ab  exercitu  Sol- 
dani ,  deferentes  ignem ,  Columbos  &  c  artas ,  &  vo¬ 
lebant  intrare  civitatem. 

COLUMELLA  ,  Pellicula  in  hominis  ore  inflamma¬ 
ta.  Medie. Salem.  Edit.  16  2  2.  pag.  290.  Laurent. 
in  Amalth.  addit ,  oblonga-,  fi  rotunda ,  Una  dicitur. 

COLUMELL1.  Ugutio,  ubi  de  dentibus:  Horum 
primi  Praei  for  es  dicuntur ,  quia  omne  quod  accipitur  ip- 
fi  prius  incidunt :  Canini  dicuntur  ,  quorum  duo  in  dex¬ 
tra  maxilla  ,  &  duo  in finiftra  funt  ;  dicuntur  quod  ai 
fintilitudineni  caninorum  dentium  exi  fiunt, ...  bos  vul¬ 
gus  pro  longitudine  &  rotunditate  Columellos  vocant. 
[  Vetus  Gloflar.  Sangerman.  MS.num.  501.  Colo- 
mellos  Dentes  pro  longitudine  &  rotunditate  vuigus  vo¬ 
cat  :  'udem  dicuntur  Canini.  Vide  Columnelli.  ] 

COLUMGER1US.  Charta  Gerardi  C  omitis  Matif- 
con.  an.  1  1  80. in  Biblioth. Cluniacenf. p.  1443. 
In  nemore  de  Domenge ,  habet  Comes  4.  Columgertos, 
in  quibus  Monachi  nihil  accipiunt. 

COLUMNA ,  Navium  reda  pars,  inGlofiisGrrco- 
Barbar.  Rabani  Mauri ,  qua  notione  occurrit  in 
Glolfis  ^Elfrici  pag.  7  1 .  V ide  Columbarium. 

f  Columna  Bladi,  Cumulus  frumenti  ,  meta 
frumentaria  ,  Gall.  Meule ,  Meulon,  Gerbier.  Con- 
fuetud.  Brageriaci  art.  9  3  .  Item  fi  quis  furatus  fue¬ 
rit  munimenta  aratorum  m  campis ,  aut  perforatus  fue¬ 
rit  modula  Jive  Columnas  bladorum  de  campis ,  &  de 
dicio  blado  furatus  fuerit ;  &c.  Gallica  verfio  legit : 
Tout  homme  qui  aura  der  ole  des  tnftr  umens  aratoires 
aux  champs ,  ou  per  ce  les  Gerbiers  ou  plongeons  de  bleit 
des  champs  ,  &c. 

COLUMNAE  Alt ar is ,  Quibus  altare  fuftenta- 
tur  ,  &  quas  prehenfare  folebant  qui  confugie¬ 
bant  ad  Ecclefiam.Epiftola  Clericorum  Italis  to. 
1.  Concil.  Gall.  pag.  2 96.  £)uo  vifo  fandus  Papa 
Columnas  altaris  complexus  eft.  Aimoin.  1.  2.  Hift. 
Franc.  cap.  5  2.  In  Bafilicam  S.  Euphemia  confugit  , 
tenuitque  Columnam  altaris.  Eadmerus  in  Vita  fan¬ 
di  Wilfridi  c.  1  6.  Strato  autem  in  parte  Orientali  ex 
quadris  lapidibus  pavimento  ,  altare  fubnixum  Colum¬ 
nis  loco  congruo  collocavit.  Theophanes  an.  20.  Ju- 
fliniani :  O  Ft  cpoCn&ift  twV  ooyilv  rS  IZcttriXtais  ,  tS  Jv- 
eria^Dpiw  m  «ap-rupe?  /xovHi  tw  Op /xio-Fis  Tpctrequ- 

ytv  ,  yfiieTfev  eXxojuepog ,  Kcnstr^iv  rfi  j0»g-a£ci'Ts:;  to  fu- 
c/xg-fiicv  alcva; ,  &c.  Adde  Pachymer.  lib.  y.c.  17. 
pag.  3  1 .  Erant  autem  hs  columns  numero  qua- 
tuor;  nam,  ut  ait  Honorius  Augullod.  lib.  3.  cap. 
106.  Menfa  in  tabernaculo  Dei  erat  4.  pedibus  fultae 
Interdum  quinque.  Vita  S.  Theodardi  Archiep. 
Narbonenfis  apud  Catellum  p.  761.  Fecit  autem 
idem  B.  Pontifex  Audardus  eidem  Ecclefia  ex  magno 
&  candidijfmo  marmore  aram  miro  opere  fiulptura  ca¬ 
latam  ,  quinque  nihilominus  marmoreis  ftipitibus ,  qui¬ 
bus  erant  bafes ,  &  epiftjlia  marmorea  locis  opportunis 
ac  congruis  finitam.  Vide  Codicem  Carolinum  Ep. 
92.  &  qus  notamus  in  Defcriptione  fands  So¬ 
phis  cap.  55.  • 

COLUMNATIO ,  mfl^vXcv.  Gloflar.  Grsco-Latin. 
Ordo  Columnarum  ,  locus  Columnis  exornatus. 

[  Apuleius 


785  COL 

[  Apuleius  Iib.  4.  Florid.  Profcenii  contabulatio  > 
fcena  Columnatio.  ] 

COLUMNELLI ,  feu  ut  habet  Papias ,  Colomelli  , 
dentes  qui  Canini  dicuntur ,  quia  funt  longi  &  rotundi 
admodum  columna.  Ugutio  ,  Joaii.  de  Janua.  Vide 
fupra  Columelli. 

COLUMPNA  Paschalis,  Cereus  Pafchalis,  Gal. 
Cierge  Pafcbal.  Tabular.  S.  Bartholomsei  Bethum 
fol.xLii.  Columpna  Pafchalis  debet  ab  ipfo  Cujiode  ce¬ 
ra  tegi  fluis  fumptibus  fufficienter  <y  honefle. 

COL V OKERLI A ,ColvoKerli.  Vide  Kolve- 
kerlia. 

COLURNUS,  ex  Corylo  arbore.  Gloflfse  Grxco- 
Lat.  Kp ctvta. ,  efevcTpov ,  Colurnum  ,  Cornus :  Xt7ricx.ce.fi/cv , 
Avellanam  ,  corylum.  At7r\ox<tfi>ivov , »  ugdvivcv ,  Colur- 
num.  Papias :  Colurnus  de  corylo,  Jicut  JjJuercus  de 
quercu.  Vox  Latinis  nota.  Colurna  vafa  ,  apud  Me¬ 
tellum  in  Quirinalibus  pag.  153-  Colurna  virga  , 
apud  Hericum  Monach.  de  Miraculis  S.  Germa¬ 
ni  Autifiodor.  cap.  7.  Fridegodus  in  Vita  fandi 
Wilfridi  cap.  1  5. 

Theofopho  fpirans  animo  cognata  fynergus 
Oppida  dijfufo  H Ripis  amplificare  Colurno. 
Ebrardus  Betunienfis  in  Graecifmo  cap.  2  5 . 
Populnus ,  quernus ,  ficulnus ,  tolle  Colurnus ,  &c. 

%  COLUS ,  Color.  Papias  MS. 

COLU  SUS.  Vide  Collofus. 

COL  YMBUS ,  ex  Graeco  KoXvy.(lc<; ,  Natatio.  GlofTae 
Ifid.  Colymbus ,  locus  ubi  vefles  mundantur.  U gutioni, 
Ejt  herba  crefcens  in  aqua  ,vel  tirftts  virens ,  vel  aqua 
duitas  ,fcilicet  locus  per  quem  difcurrit  aqua.  Papias : 
Colimbus ,  ubi  mundantur  veftiment a  ,  vel  aquarum  in¬ 
fluens  locus.  Pallio  B.  T homse  apud  Ordericum  V i- 
tal.  Iib.  2 .  Fecit  Colimbos  &  lacus  aquarum  influentes. 
Prudentius  de  fonte : 

Nunc  pretiofa  venit  per  marmora ,  lubric atque  clivum 
Donec  virenti  flulius  Colymbo. 

Lampridius  in  Heliogabalo:  Marina  aqua  Colymbos 
exhibuit. 

f  COLYPHIA.  Vide  Colifarius. 
f  COL  Y  SEU  S.  Vide  Colifeum. 

COMA,  Comam  D  ep  o  nere.  Vide  Capilli. 
Qoma  Equi,  pro  Juba,  in  Lege  Wiflgoth.  Iib. 
8.  tit.  4.  §•  3.  Si  quis  alieni  caballi  Comam  turpave¬ 
rit  ,aut  caudam  curtaverit. 

*[|  Comas  Mittere ,  Capillos  nutrire.  Capitula 
General.  MSS.  S.  Vidoris  Mallii.  Comas  non  mit¬ 
tant  ,  fed  flatim  coronas  radant. 

Coma,  tis.  Vide  Comma. 

COM  ACINUS  ,  &  Magifler  Comacinus ,  vel  Comma- 
cinus ,  in  Lege  Longobard.  Iib.  1.  tit.  9.  §.  9.  & 

1  o.  videtur  appellari  qui  vulgo  Macio,  Gallis  Ma- 
fon  ,  unde  forte  vocabuli  origo.  Hoc  loco  Coma- 
cini  vocem  a  locoeffldam  traditGIoflarium  apud 
Lindenbrogium  ,  a  Comacinaforte  inlula  in  Ro- 
nianula,  ubi  Longobardorum  sevo  periti  archite- 
di  fuerint. 

<11  COMANDA,  Comandi  a.  Vide  in  Commenda. 
<11 COMANDISIA.  Vide  Commendifia. 

<U  COMANS,  a  Comare ,  Coma  vellire  :  quo  fenfu 
hoc  verbum  ufurpavit  Tacitus Germ.  1.  1  8.  cap. 
3.  Munera  quibus  nova  nupta  Comatur.  Vita  S.  Vi- 
ventii  tom.  i.SS.  Januar.  pag.  806.  n.  1  1. Ini¬ 
mici  etenim  ut  viderunt  eos  jie  aufugijfe ,  Cymbalia  Co¬ 
mantes  aplujh  ia ,  findendo  Neptunia ~,  extentis  circum¬ 
quaque  lacertis  ,  provolare  lembum  citiffime  remis  je¬ 
cere.  Comans  vox  Poetis  frequens ,  fed  pro  Capil- 
lofo  dumtaxat  vel  Crillato  ,  <Sc  metaphorice  pro 
V  irenti  d  florenti, 

COMARCHUS,  Comarcha.  Vide  Commaroim. 
Tom.  II. 


COM  786 

<lf  COMARIUM  ,  vel  Coma  mus,  Quoddam  ar¬ 
genti  pondus.  Albert.  Crantz.  Metropol.  Iib.  1. 
cap.  16.  pag.  204.  Ric ardus  Rex  cum  pecuniam  ac- 
cepijfet ,  ut  fertur  ,  a  filiis  Saladim ,  duodecim  ,  ut  fer¬ 
tur  ,  Coni  anorum  ( ita  tum  pondus Jignific  ab  ant)  ut  de- 
fereret  cateros  Chriflianifmi  Principes  ,  conculcavit 
tentoria  Regis  Francia  &  Ducis  Auftria ,  &c. 
COMATA,  pro  S omat a  ,  Onus  equi  fagmaria. 
Praeceptum  Borelli  Comitis  de  fecuritate  caltri 
Cardonaeann.  986.  apud  Marten.  tom.  1.  Ara- 
pliflf  Colled.  col.  338.  Perdonamus ad  omnes  habi¬ 
tatores  loci  iflius .  . .  illam  quartam  partem  de  illo  te¬ 
loneo  donare  facimus  ad  domum  S.  Fincentii,  Jicut  fe¬ 
cerunt  gentes  noftra  ex  toto,  &  in  hebdomada  duas  Co¬ 
matas  falis  &  necejfaria  ligna. 

COMATI.  Vide  Comitus pofl Comes  2. 

COMATIO.  Leges  Henrici  I.  Regis  AngHce.  Si  quis 
Dominum  fuum  occidat ,  Ji  capiatur  ,  nullo  modo  fe  re¬ 
dimat  ,  fed  de  ejus  Comatione ,  vel  ejus  cautione ,  vel 
ita  primo  fever a genuum  animadverjtone  damnetur, &c. 
Id  oft,  ni  fallor ,  comae  abfcillione  ,  feu  decalva¬ 
tione. 

COMATORES ,  dicuntur  argenti  ton  fores ,  qui  de  for - 
dida  majfa  lucidum  comant  argentum.  Ugutio. 

COMBA  ,  Locus  declivis.  Vide  Cumba. 

COMBARO ,  Dominatus  particeps ,  Par ,  Compar, 
vel  Baro ,  seque  ac  alii,  Gallis  Confeignem.  W. 
Thorn.  in  Cbron.  ann.  1270.  Dominus  Abbas  efl 
Combaro  de  Sandvoico  ,  &  Par  eorum, 

H  COM  BELLI.  Vide  Combri. 

11  COMBENNIRE,  Benna  ,  feu  vehiculo  compor¬ 
tare  ,  Gloff.  Lat.  Gr .  Combennit ,  c-vfaCa^-Pflti.  Vi¬ 
de  Benna. 

HCombennones,  in  eadem  benna  fedentes ,  apui 
Felium  in  Benna. 

H  COMBERE,  fi  bene  conjedo  ,  pro  C ambire  , 
Permutare,  mutuum  reddere.  Padum  Gregorii 
Ducis  Neapolis,  &c.  cum  PP.  Beneventi  Lan- 
dulfo  I.  &c.  apud  Muratorium  Scriptornnl  Ita- 
lic.  tom.  2 .  pag.  341.  col.  2 .  Ftjt  pars  noflrtt  ter¬ 
ras  illas  poffederit  per  ipfa  cur  ,  &  auttores  non  parue¬ 
rit  ,  &  aliquid  nos  a  parte  veflra  exinde  quajierint , 
Comberemus  parti  veflra  cS.r  ipfa  ,  cum  fex  hominibus 
noflris ,  quales  vos  nobis  qmjteritis  ;  &  tpfas  terras  ha¬ 
beamus  ab  [que  omni  intentione. 

COMB1BIOSUS,  Jfliu  frequenter  bibit  ,Ugutioni. 

COMBINiE  ,  Csi7rXa.i ,  Duplomata ,  Tradcjiae  quoe 
dabantur  curfu  publico  utentibu-s,  [ad  combi¬ 
nanda  publica  animalia  &  curfum  ufur pandum. 
GlolT.  Balilicse  :  Tp«»fl wfia  ,  xlxtvtnt  ,  nai 

KcfxClva. ,  rirol  G-uvfi\*a.  7rtfl  twV  cTp o/ainHv  ^uuv.  JVlde 
Cafaubonum  &  Salmafium  ad  Hili.  Augullam  , 
Meurfii  GlofE  in  xo/^Civa,  &  Philippum  Priorium 
inDiflertat.  de  Litteris  num.  10.  [ 

Combinae  lcriptor  apud  Continuatorem  Theo¬ 
phanis  lib.4.11.  36.  Vide GloiTar. mediae  Grscci- 
tatis.  ] 

COMB1NALE.  Habetur  liber  olim  edituls  hoc  ti¬ 
tulo  :  Incipit  partionale  Grammatica  juvenum  ,  vir¬ 
tutes  Donati  junioris  Jtmul  &  regularum  breviter  com¬ 
plectens.  In  hne  haec  leguntur  :  Fxplicit  Partionale 
Grammatica ,  &  dicitur  Partionale  ,  quafi  de  parti¬ 
bus  orationum  juvenes  primordialiter  agens.  Sequitur 
Combinale  ejufdem.  In  fine  :  Explicit  Combinate 
Grammatica  juvenum  ,  &  dicitur  Combinale  ,  quafi 
de  combinatime  dictionum  ftib  forma  congruitatit. 

COMBINARE,  Conjungere ,  innedere  ,  copula¬ 
re  ,  cvs&vdfm.  Glofl'  Lat.  Grsec.  Combinat, Zwyvvu  , 
cuvFttu.  Gloffar.  Grxc.  Lat.  ,  Combino . 

xuTcierbc,Combiuatio.  S.  Eulogius  lib.  1.  Me- 

Ddd 


V 


\ 


787  COM 

morial.  SS.cap.  8.  Ego  ille  peccator  ,  ego  dives  ini¬ 
quitatum  ,  7«!  a  principio  martyrii  fui  ejus  amicitia 
fruitus  fum.  Combinatus  manibus  meis  cicatrices  re— 
verentijjimi  &  delicati  illius  verticis  attretlavi  ,  &c. 
Item  lib.  3 .  cap.  1  o .  Ipfum  denuo  arbitrum  ,  quare 
fetalibus facrilegtis  Combinaret ,  blandis  admodum  ver¬ 
bis  Philippus  Eyftetenfis  inVita  S.  Wil- 

Jibaldi  cap.  21.  Etjic  Deus  necejftatem  ac  bonam 
voluntatem  pro  varietate  negotiorum  Combinans  ,  &c. 
Combinata  dilettio ,  apud  Petrum  BlefenfemEpift. 
50.  Occurrit  apud  S.  Hilarium  inPfalm.  140. 
Paulinum Nolanum  Epift.  5*  &  inConftitut.  Si- 
cul.  lib.  1.  tit.  5  9.  §.  2.  [  in Proceflu  de  virtuti¬ 
bus  &  miraculis  venerab.  Marise  de  Malliaco  to. 

3 .  SS.  Martii  pag.  7  5  1 .]  Vide  Conternare ,  &  GloiT. 
Meurfii  in  KcjuCi yivtiv,  [  necnon  GlofTar.  mediae 
Graecit.  ] 

Combinari  ,  Matrimonio  jungi.  Hugo  Archie- 
pifcopus  Rotomag.  lib.  3.  de  Hseretic.  cap.  4. 
Proinde  Ji  fuerit  accu fatum ,  &  ordine  judiciario  com¬ 
probatum,  quod  in  linea  confangumitatis  feptimo  gra¬ 
du  vel  infra  fuerint  Combinati ,  oportet  eos  auctoritate 
Apoftolica  fedis  ab  invicem  feparari. 

Combinatio  ,  Conjunctio  ,•  compago.  JanflTonius 
in  Audario  Gloffarum  Ifid.  In  Capitulo  Generali 
Ordinis  Praedicatorum  ann.  1289.  apud  Mar- 
ten.  tom.  4.  Anecdot.  coi.  1  8  5  1  •  Combinatio  fra¬ 
trum  ea  dicitur ,  qua  Frater  cum  alio  jungitur  ad 
egrediendum  e  Conventu  ,  ibique  diltride  pro¬ 
hibetur  ,  ne  fe  feparent  Fratres  Combinati. 

f  COMB1TUMINARE  ,  Bitumine  conjungere. 
Gaufberti  Abb.  Praefatio  ad  Vitam  SS.  Cypriani 
&  Sabini  Martyrum  tom.  1.  Anecdot.  Marten. 
coi.  1 5 1.  Ecclejiaflica  [cientia  dottrivis  ad  purum  eli¬ 
matis  ,  mibique  caritatis  glutine  Ccrnbituminatis  Bofoni 
carijfmo  ,  necne  FrrdericoplacidiJJimo  G au fberttis  Ab¬ 
batum  omnium  flolidijfimus  gaudium  Domini  Jine  fine 
manfurum. 

f  COMBLESGATUS,  Cumulatus,  Gall.  Comble. 
Charta  Radulfi  LeBoucbier  ex  Parvo  Chartulario 
Gemeticenfi  :  Debet  ditio  Eleemofynario  octo  boef- 
fellos  avena  Comble fgata ,  dempto  ultimo  boejfello  raef- 
gata. 

f  COMBLUS,  Cumulus, Gall.  Comble.  Litterae  Of¬ 
ficialis  Remenfis  ann.  1238.  ex  Tabulario  Com- 
pendicnfi:  Pro  ducentis  fextanis  bladi  perfolvendis , 
fcilicet  blado  adrafum  &  avena  ad  Comblum.  Adje- 
dive  fum  itu  r  in  Chartulario  Camalarienfis  Mo- 
nalterii  Dioec.  Anic.  Rodavus  Bellomontis  dedit  unam 
menfuram  Jiligmis  Comblam  &  Calcatam  ;  Gall.  Com¬ 
ble  e  crfoulee. 

COMBONA,  Terminus,  limes.  Charta  Ordonii 
Regis Navarrae serae  950.  apud  Antonium  de  Te¬ 
pet.  tom.  4.  Chronie.  Ord.  S.  Benedidi  pag.  435. 
Cum  omnibus  fuis  bonis  ,  &  cum  fio  flario  integro  ,  & 
cum  fuqs  Combonas  integras ,  qua  funt  inter  ambas  ip- 
fas  Ecclejias ,  &c.  Vide  Bonna  2. 

%  COMBRA  ,  Agger  in  fluviis  ad  pifces  capiendos 
exltrudus.  Locus  eft  in  Braca.  Vide  Combri. 

COMBRI ,  Cumbri.  Gella  Regum  Francor.  cap. 
25 .  <Sc  Chronicon  Ademari  Caban.  pag.  15 2.  In 
fylvam  confugit  in  Arelauno  ,  fecit  que  Combros ,  to¬ 
tam  fpem  fuam  in  Dei  pietate  transfundens.  [Hinc 
emendandum  Chronicon  Turonenfe  apud  Mar¬ 
ten.  tom.  5  •  Ampliff.  Colled.  coi.  934.  In  fyl¬ 
vam  fugit  in  Aureliano  ,  fecitque  Combros,  fpem  po¬ 
nens  in  Domino  ;  Legendum  enim  Arei  ano.  ]  Gre- 
gorius  T uronenf.  lib.  3  .  Hiffc.  cap.  2  8 .  rem  eam- 
dem  narrans  -.Et  concides  magnas  in  Jilvis  illis  fecit , 
totamque  fpem  fuam  in  Dei  pietatem  transfundens. 


COM  788 

Unde  conficitur,  Combros  his  locis  ufurpari  pro 
lignis  &  arboribus  excifis ,  quibus  vise  impediun¬ 
tur  ,  unde  vox  nofonsnota.  Encombrer ,  pro  impe¬ 
dire,  viam  obcludere.  Sed-&  pro  quibufvis  ar¬ 
boribus  excifis ,  atque  iis  quae  ad  exclufas  in  aquis 
defiguntur,  ad  vivaria  in  iis  conficienda,  ufur- 
pat  Tabularium  Vindocinenfe  Ch.  231.  Apud 
Curcellos  una  mafura  habetur  cum  plexitio ,  &C um¬ 
bris  ,  qua  funt  in  flumine  Ledi.  Charta  Guillelmi  de 
Rupibus  Senefcalli  Andegav.  ann.  1219.  apud 
Sammarthanos  in  Abbat.  Boni  loci :  Item  duo  mo¬ 
lendina  in  Eido  apud  Pontem  de  Cuna  Hamonis ,  cum 
pifcariis  &  Combris ,  &c.  [  Tabular.  Dunenfe  Ch. 

3  5 .  Jjduatuor  arpennium  pratorum  &  Combrerum  in 
aqua  Ledo  conjiftentium.  Charta  Thoffiacenfis  ann.' 
1 404.  Tenet  quinque  Combros  feu  plateam  in  quapof- 
funt fieri  quinque  boniCombriin  riparia  Calarona  jux¬ 
ta  Combros  feu  aquas  pifcarias  Petri  Pelifjon.  Altera 
Charta Thofliac.  ann.  1520.  Jjduoddam  Combrum 
vel  plateam  unius  Combri  Jitum  in  riparia  Calarona.  ] 
Vide  Concifa.  'Alia Ricardi  Regis  Angi,  in  Rege- 
fbo Philippi  Aug.  Herouvalliano  fol.  89.  In  aquis 
qua  funt  infra  pontem  babet  Comes  Combros  &  non  Ar- 
ebiepifeopus.  Vide  Ramata. 

Combelli  ,  Parvse  conesedes,  Eladriano  Vale¬ 
fio  in  fua  Galbarum  Notitia  pag.  41  5.  ubi  con- 
j  edat  vicum,  Combellos  vulgo  Combeaux  ,  aut  Com- 
baux  ,  in  Briegio  non  procul  Matrona  pofitum, 
abhujufmodi  Combellis ,  feu  concaedibus  nomen 
accepifle. 

Incumbrare,  Impedire  ,  quafi  Combros  oppone¬ 
re.  Inc umbr amentum ,  impedimentum  ,  voces  pra- 
dicorum,  apud Bradonum  lib.  4.  tr.  2.  cap.  6. 
lib.  5 .  tr.  4.  c.  9 .  §.  14.  &  in  Fleta  lib.  5 .  cap.  1 9. 
Vide  Rallallum  verbo  ,  Jjfiyare  Incumbravit . 
Ingombrare  Itali ,  Encombrer  noftri  dicunt.  Ingom- 
berare  ,  in  Vita  S.  Zitae  Virg.  Lucenfis  num.  35. 
Le  Roman  de  Roncevaux  MS. 

Etli  traitres  le  vait  contreratendanti 
Par  quoi  le  f ait ,  c’efl  fes  EncomCr  emens. 

Charta  Libertatum  Pontallerii  ann.  1157.  apud 
Perardum  :  Et  fe  aucuns  de  mes  homs  de  cels  leus ,  011 
ces  chofes  eftoient  prif 'es,  ne  E  ncombrees  ,  pour  ma  det  e, 
cognate, ge  lou  dois  par  mon  fer  ement  delivrer.V  iri  do- 
di  a  Germanico  Kommer, feu  IComber, quod  inquie¬ 
tudinem  ,  aerumnam  ,  afflidionem  fignificat,  vo* 
cem  deducunt.  Sed  potius  videtur  a  Combris  ety¬ 
mon  arceflendum  ;  \_Combrus  autem  pro  Cumulus 
didum  probabiliter  conjiciunt  viri  quidam  eru>*, 
diti.  Vide  Menagium  in  voce  Encombrer.  ]  Ita  De - 
combrer  ,  efl:  impedimentum  auferre.  Le  Roman 
du  Chevalier  au  Barifcl  MS. 

Et  Diex  tout  maint enant  i  euvre  , 
fjluifon  cuer  Defcombre  &  defcuevre. 
Sgombrare  ,  Difgombrare ,  Itali  hac  notione  dicunt.1 

f  Incumbrare,  Oppignerare,Gall.  Hypothequer, 
Engager ,  Incumbres,  Hypothecae,  res  oppignera¬ 
tae  ,  Gall.  Hypotbeques ,  Engagemens.  Charta  Ray- 
mundb  Vicecomitis  Biterr.  ann.  1070.  Marcse 
Elifpan.  coi.  1157.  Conveniunt  namque  eispradictis 
jam  dicti  Vicecomes  &  Vicecomitiffa  ,ut  ipfas  Abba¬ 
tias  ....  cum  illarum  pertinentiis  ....  non  vendant 
neque  alienent ,  nec  Incombrent ,  neque  donent  alicui 
homini . . .  exceptis  ipjis  Incombres  ,  vel  donationibus , 
qua  erant  f  alta  in  pradiliis  Abbatiis  ,  &  excepto  ipfo 
feguio  ,  qui  per  pradiclos  Incombres ,  vel  donationes , 
advenerit  per  dire  Itum  adipfos  fuccejfores  de  tpfos  te¬ 
nentes  jam  ditias  donationes ;  fed  it  a  maneant  ipfa  Ab¬ 
batia  ,  exceptis  praditlis  Incombres  &  eotum  feguiQ 
praferipto  ,Jicut  conjifiebant  ipfa  die ,  quando ,  &c. 


789  COM 

•jf  Incombrium,  Eadem  notione.  Donatio  Pe¬ 
tri  Comitis  Biterr.  ann.  1054.  Neque  Epifcopus , 
neque  Canonicus  ,  nec  ullus  Clericus  non  audeat  ali¬ 
quid  difrumpere  vel  tollere  de  omni  prafcripto  bonorc 
de  ipfa  canonica  vel  communia  S.  Naz^arii  neque  per 
fevum ,  neque  per  alodem ,  neque  per  pignora ,  neque 
pervicariam ,  neque  per  ullum  Incombrium. 

EncombratUm  Maritagium  ,  cum  bcrha 
uxoris  a  marito  [oppignerantur ,  ]  diftrahuntur  , 
aut  alienantur.  Primum  Regeftum  Joannis  de  S. 
Jufto  in  Camera  Computor.  Parif.  Inter  Scacaria 
Norman.  De  maritagio  Encombrato  baredes  mariti  qui 
Encombravit  maritagium  uxoris  fu& ,  reevitta  d  pojfi- 
dente  ,  tenetur  ei  reddere  pretium.  Infra  :  Mulier  qua 
pojl  mortem  maritagium  Encombravit ,  agit  contra  pof- 
Jidentem  ,  pofieafacit  pacem  ,  itaque  dat  ei  10.  libras : 
confanguinei  mulieris  volunt  retrahere  veniam  ifiam  : 
quatitur  an  poffint  ;  Refpondetur  quod  non.  [  Scaca- 
rium  S.  Michaelis  apud  Falefiam  an.  1  2  x  i .  apud 
D.  Brujfel  de  Feudorum  ufu  tom.  2.  pag.  9  3  2. 
judicatum  ejl  quod  pueri  infra  atatem  non  refponde- 
iunt  de  maritagio  Enconbrato  per  venditionem  patris 
fui.]  Vetus ConfuetudoNormanniae  MS.  2.part. 
cap.  4  3 .  Lien  di  que  li  horne  Encombre  le  mariage  fa 
femme  ,  quand  il  fet  en  quelque  muniere  que  ce  foit  , 
que  ele  en  foit  defaifie.  Ubi  editio  Latina  habet  ma¬ 
ritagium  Imp  e  ditum.  Vide  novam  Confuetud.  art. 
3 .  Ita  etiam  in  Charta  an.  129  4.  in  Regefto  Phi¬ 
lippi  Pulcri  incipiente  ann.  1299.  fol.  2.  Non 
veniet ,  nec  ventre  aliquatenus  attentabit ,  ratione  do¬ 
tis  ,  donationis  propter  nuptias  >  maritagii  Impediti , 
aut  ali  aratione  quacumque ,  &c. 

%  COMBURGENSIS,  Qui  ex  eodem  Burgo  ,  feu 
villa  eft ,  Concivis  ,  Gall.  Concitoien.  Occurrit  in 
Confuetud*  Brageriaci  art.  1.  n.  2.  in  Codicillo 

'  Frederici  Imp.  ann.  1156.  apud  Ludewig.  tom. 
■2.  Reliq.MSS.  pag.  194.  &  apud  Rymerum to. 
3 .  pag.  7 66.  coi.  1 .  V ide  Burgenjis. 

COM  BURIUM,  Combuftio ,  Gall.  Brulure . 
Conventus  Epifc.  apud  Gerundam  ann.  1197. 
tom.  3.Concil.  Hifpan.  pag.  401.  coi.  1.  Idque 
fub  poena  confifcationis  bonorum  &  Comburii  corporum. 

f  1.  COMBUSTIO,  Turbae,  diffenfio,  Gallis 
etiam  Combufiion.  Sebaftian*  Perufinus  in  Vita  S. 
Columbae  Reatinae  tom.  5.Maiipag.  369.  Fue¬ 
rat  quondam  populus  ipfe  in  magna  Combufiione ,  eo 
quod  (  multi  urbe  )  pulji  &  exules.  Leander  timo¬ 
rem  &  formidinem  interpretatur ,  minus  rede ,  ut 
arbitror. 

i.  COMBUSTIO  ,  Stigma,  cum  rei  facies  ferro 
calido  notatur.  Burchardus  Epifcopus  Vorma- 
cienfis  in  Lege  Familiae :  Confiitaimus  ut  ei  tollan¬ 
tur  corium  &  capilli ,  &  in  utraque  maxilla  ferro  ad 
hoc  fallo  Comburatur ,  &  Weregeldum  reddat ,  &c. 
Corium  &  capillos  amittant  fine  Combufiione.  Rurfum: 
Corium  &  capillos  amittant ,  &  fupradidamCombu- 
fiionem  patiantur.  Occurrit  ibi  praeterea  femel  ac 
iterum.  Vide  Arfura. 

COMBUSTURA,  Uftura,  Gallis  Brufiure.  Apitius 
l.  5 .  de  Re  culin.  c.  5  .In  alterum  cacabum  tranfferes 
ne  fundum  contingat ,  ad  evitandam  Combufiuram. 

COMDATUM.  Itinerar.  Willebrandi  ab  Olden- 
borg.  de  monte  cui  inftitit  olim  caftrum  Mar- 
gath  in  Syria :  £Fti  in  pede  latijfimus ,  &  paulatim 
in  alium  confcendens ,  annuatim  large  quingenta  plau- 
ftra  Comdati  novem  fuis  dominis  minifirat ► 
COMDORII ,  Iidem  qui  infra  Comitor  es.  Te- 
ftam.  Jacobi  Regis  Aragon.  tom.  9 .  Spicii.  Acher. 
p.  200.  Et  cum  Comitibus ,  Vice-comitibus ,  Comdo- 
tfis ,  Vafvejforibus  &  aliis  Militibus ,  civibus ,  &c. 

Tom.  II. 


COM  79d 

^[COMEA,  Vetus  Formula  cefiionis  apud  Baluz. 
tom.  6.  Mifcell.  pag.  551.  Pro  benevolentia  vel 
fervitia  tua ,  qua  circa  nos  impendis  ,fed  inComea  fa¬ 
cere  non  definis ,  propter  e  a  cedimus  tibi,  &C.  Ubi  aliae 
formulae  habent,  quotidie. 

f  COMECIA  ,  Comitatus.  Vide  Comitia'. 

4  COMEDENT ARIUS,  fic  a  Comedere  dicitur  Com¬ 
mendat  arius  ab  Audore  Hieratii  Juris  Pontificii 
pag.  3  4.  Conceffa  funt  Commenda  militibus  ,  qui  de 
Religione Cbrifiiana  bene  meriti  erant :  &  fic  per  abii - 
fumveterlquodXm  errore  novi  prodierunt  Comedenta- 
rii ,  qui  videntur  in  fpirituahbus  sXi«<rbr£7rXc;  luxu- 

rientevefie ,  ut  facilius  in  Ecclcfia  reditibus  f aginentur* 

*![C  omedatarius.  Eadem  notione.  Menotus 
Serm.  Quadragefimal.  fol.  1  00.  verfocol.  2.  Se¬ 
cundo  erit  Prior ,  Abbas  Commendat  anus  ,  &  potius 
Comedat  arius  *  quia  omnia  comedit. 

COMEDUM.  Conftitutio  Leduini  Abb.  S.  Ve- 
dafti  de  Placitogenerali  ann.  1020.  tom.  i.Am- 
plifl.  Colled.  coi.  3  8  2.  B.  C.  Siuxoremex  lege  fu  a 
acceperit ,  quinque  folidos  de  Comedo  ,  id  efl  licentia , 
vir  &  femina  dabit,  .  . .  homo  fi  mortuus  fuerit ,  quin¬ 
que  folidos  de  manu  mortua  dabit ,  quia  prolem  fuam  in 
hereditatem  dimittit.  De  his  quoque  quinque  folidos 
tam  de  Comedo  ,  quam  de  mortua  manu ,  decimum  de¬ 
narium  Major  Placiti  habebit.  Vid^  Connatus'. 
COMENDA.  Vide  Commenda. 

COMEN  DATETIS  Consuetudines.  Vir 
de  Commendatitia ,  &c. 

%  COMEN  TARIEN SIS ,  pro  Commentarienfis ,  Cu- 
ftios  carceris  ,  in  Conftitutione  Ludovici  Regis 
Jerufalem  &  Siciliae  an.  1352.6  MS.  D.  Brunet 
fol.  9  8  •  Carcerarii  feu  Coment arienfes ,  &c. 

1. COMES  ,  Liber  Comitis.  Papias  :  Comes  vo¬ 
catur  ab  Ecclefiafiicis  congregatio  edefimm  lectionum,. 
Quibus  verbis  innuitur  Leltionarius ,  quem  a  fan¬ 
do  Hieronymo  ferunt  compofitum  ,  qui  Comitem 
eum  infcripferit ,  ut  obfervavit  Pamelius  in  Epifl. 
adMicrologum.  Verum  fi  quem  nuper  edidit  vir 
dodilfimus  D.  Lucas  Acherius  to.  1  3  .Spicilegii 
pag.  2  5  3.  Prologus  ad  Conflantium  in  eumdemt 
librum ,  revera  efl  Hieronymi ,  longe  ante  eum  idi 
nominis  obtinuerat,  quod  ex  illius  initio  colli¬ 
gere  efl ,  unde  quae  de  eo  habet  Papias  excerple- 
rat :  Jjhiamquam  licenter  adfumatur  in  opere  congre¬ 
gatio  edefiium  lettionum ,  &  ipfum  opufculum  ab  Ec- 
clefiafticis  viris  Comes  quidem  foleat  appellari ,  &c. 
U  tcumque  fit  de  Prologi  audore ,  conflat  eam  Le- 
dionario  inditam  ac  receptam  nomenclaturam 
an.  .47 1 .  ex  Charta  Donationis  Ecclefiae  Cornu- 
tianaehoc  anno  feripta ,  &  edita  a  Suarefio  :  Itent 
Codices ,  Evangelia  4.  Apofiolum  ,  Pf ulterium  &  Co¬ 
mitem.  Unde  liquet  nomenclaturam  iftam  peran¬ 
tiquam  efle.  [Gregorius  Monachus  in  Chronico 
Farfenfi,  apud  Murator,  to.  2.part.  2.  coi.  468» 
Item :  pro  uno  libro  ,  qui  appellatur  Comes ,  valente  fo¬ 
lidos  xxx.  ]  Liber  Comitis  dicitur  apud  Bernonemt 
Augienfem  cap.  4.  &  in  Vita  S.  Felicis  Archiep. 
Trevir.  n.  8. Quidam  fic  appellatum  voluntquod 
Ecclefiaftici  eum  ut  Comitem  femper  habere  de¬ 
beant,  ut  loquitur  Phocas  Grammaticus: 

Te  longinqua  petens  Comitem  fibt  ferre  viator 
Ne  dubitet ;  parvo  pendere  multa  vehis. 
ItaPaulus^gineta  in  Prsefat.  twIo/ouh  k,  <ruv- 
ejufmodi  libros  vocat.  Alii  quod  ad  Co¬ 
mitem  feriptus  dicatur  in  antiquioribus  MSS.  iri 
aliis  liber  Comiti  inferibatur.  In  Chartis  aliquot 
Hifpanicis  fere  femper  Comicus  &  Commicus  ,  pro 
Comitus  appellatur,  apud  Anton.  de  Tepet,  in  Chro¬ 
nico  Ord.  S.  Renedidi.  Charta  Ordonii  Regis  Na- 

Dddij 


79 1  COM 

varrae  «rae9  36.to.  2.  pag.  io.  Appendic.  Libros 
Ecclejiafticos ,  Pfalterium ,  Comicum ,  Antipbonarium , 
Manualium  ,  Orationum  ,  Pafftonum  ,  Sermonum  , 
Precum ,  &  Horarum ,  drc.  Ita  in  alia  ejnfdem  Re¬ 
gis  to.  3.  pag.  20.  Appendicis ,  in  Charta  Gen- 
nadii  Epifcopi  Aftorienfis  aerae  95  3 .  to.  4.  [  unde 
corrigendum  eft  mendum  ,  quod  irrepfit  to.  3  . 
Concil.  Hifp.  pag.  173.  coi.  2.  ubi  perperam  le¬ 
gitur  >  Liber  C ominis,  ]  in  Rudefindi  Epifcopi  Du- 
mienfis  aeras  930.  tom.  4.  in  alia  aerae  1060.  to. 
5 .  pag.  435. 

Servatur  in  Bibliotheca  Ecclefiae  Bellovacen- 
fis  Codex  Evangeliorum  MS.  noni  laeculi,  qui¬ 
bus  fubditus  legitur  Comes  ,  hocce  titulo  :  In 
Cbrifti  nomine  anni  circuli  liber  Comitis  incipit  auctus 
a  Theotincbo  indigno  Presbytero  ,  rogatu  Miri  venera - 
bilis  Hecbiardi  Comitis  Ambiancnjis :  Ita  tamen  ut 
fanet  a  Ev  angeli ft  arum  dicta  ,  necnon  &  Apoftolorum 
&  Prophetarum  immota  atque  inconcujfa  ferv arentur , 
C '?c.  Quj  quidem  Hecbiardus  forte  is  fuit  qui 
Ecbardus  appellatur  in  Proclamatione  Caroli  Cal¬ 
vi  adverfus  Wenilonem  Archiepifcopum  Seno- 
nenfem  in  Synodo  apud  Saponarias  an.  8  5  5  .Mif- 
fufque  ejufdem  Regis  fuilfe  dicitur  in  Append. 
Capitul.  Reg.  Francorum.  Occurrit  etiam  nelcio 
quis  Eccardus  Comes ,  in  veteri  Charta  an.  840. 
apud  Perardum  pag.  2  2 .  quem  eumdem  eife  cum 
Hechiardo  exiflimat  vir  dodilfimus ,  a  quo  edi¬ 
tus  nuper  hic  liber  Comitis:  verum  is  potius  fue¬ 
rit  Eckeardus  qui  in  eo  praelio,  quod  adum  eft  an. 
844.  in  pago  Inculifmenfi  inter  Pipinum  filium 
Pipini  quondam  Regis,  &  exercitum  Caroli,cum 
filiis  duobus  vitam  amifit,  uti  narrant  Annales 
Francorum  Bertiniani.  Ledionarium  porro  longe 
antea  Caroli  Magni  cura  &  mandato  emendarat 
Paulus  Diaconus  Aquileienfis,  ut  in  v.  Letiio  & 
Legionarius  attigimus.  Sed  &  Alcuinus ,  eodem 
Augufto  praecipiente ,  ut  obfervatum  a  viro  do- 
diffimo  Jo.  Mabillonio  to.  5.  Vitar.  SS.  Ordinis 
fandi  Benedidi  p.  767.  Vide  Cardin.  Bona  1.  2, 
Rerum  Liturgic.  c.  6.  &  infra  in  Legionarius. 
a.  COMES.  Comites,  a  comitando  primum  didi 
aulae  Romanae  ac  Imperatorii  Palatii  Proceres, 
quod  ii  Principem  Pedarentur ,  ejufque  lateri  ad¬ 
haererent  ,  feu  domi  maneret,  feu  in  expeditio¬ 
nem  proficifceretur.Spartianus  in  Hadriano  :Cum 
judicaret ,  in  conjilio  habuit  non  amicos  fuos  &  Comites 
folum ,  fed  fifureconfultos ,  &c.  Hinc  Comites  Impe¬ 
ratorum  ,  vel  Auguftorum ,  in  veteribus  Infcriptioni- 
bus  paffim  Romae :  Necejfarius  Augg.  &  Comes  per 
omnes  expeditiones  eorum.  Alia :  Comes  Divi  Theodo - 
Jti  Aug.  in  omnibus  bellis  atque  victoriis.  Ita  in  Infcri- 
ptione  Graeca  quae  Ravennae  exftat ,  ia-aaW?  t«V 
fiunXiav  b  o-v/oc/jix^oi;  dicitur.  GIofiT.  Lat.  Grasc. 
Comes ,  <rws-faTj«T»?.  S.  Ambrofius  in  Concione 
in  obitu  Valentiniani :  Coepit  ita  frequentare  jeju¬ 
nium  ,  ut  plerumque  ipfe  impranfus  convivium  folenne 
fuis  Comitibus  exhiberet.  Infra :  Ecce  referiptum  ac¬ 
cipio  ,  ut  Jine  mora  pergendum  putarem ,  eo  quod  va¬ 
dem  fidei  tua  habere  me  apud  Comitem  tuum  velles. 
Idem  Serm.  2  6.  Sapiens  vir  &  religiofus  Comes ,  qui 
quantum  in  bello  Imperatori  militat ,  . .  .fapiens ,  in¬ 
quam  ,  qui  Jicut  Comes  Imperatoris  eft  ,  ita  &  Comes 
Cbrifti  effe  dejiderat.  Adde  Epift.  1  5.  &  lib.  14. 
Cod.  Theod.  deAccufat. 

Tillemontius  horumce  Conaitum  originem  re¬ 
fert  ad  ultima  Augufti  tempora ,  quibus  hic  Im¬ 
perator  Senatores  aliquot  elegit,  ut  domefticum 
quemdam  Senatum  haberet ,  cujus  confiliis  ute¬ 
retur.  Hi  Senatores  Cafaris  Comites  appellati.  CI. 


COM  792 

Scriptorem  confule  to.  1.  Imperat,  pag.  98.  & 
7 6  2.  tom.  3.  pag.  3  89.  &  to.  4.  pag.  285. 

Poftea  cum  ex  eorum  numero  adfumerentur 
qui  ad  provincias  regendas  mittebantur  ,  Comites 
illi ,  non  amplius  Principis  a  quo  aberant  ,  fed 
Provinciae  dicebantur ,  quam  ipfi  cum  Comitiva 
dignitate  gubernabant.  Ita  etiam  qui  lacri  Pala¬ 
tii  minifteriis  ac  officiis  praeficiebantur  ,  eorum- 
dem  minifteriorum  ac  officiorum  Comites  didi 
ut  ex  infra  obfervandis  conftat.  Papias  :  Comes  t 
focius  d  comitando  ditius  vel  d  commeando ,  feu  d  co- 
ineotis ,  quod  in  ufu  non  eft:  undeConftles  Romani  Co¬ 
mites  ditii  funt ,  quia  femper  duo  erant.  Inde  etiam 
ex  ea  confuetudine  unius  cujufque  Comitatus  provifor 
adhuc  Comes  vocatur,  quamvis  nonniji  unus  Jit.  Vide 
Salmafium  ad  Spartianum  pag.  47.  48. 

Comes,  Judex  civitatis,  ac  pagi  circumjacentis. 
Ita  appellabant  noftri  Praefedos  majorum  civi¬ 
tatum  :  quam  vocem  a  Romanis  haufiffe  exifti* 
mant  plerique,  alii  a  Comitibus  Germanicis  ,de 
quibus  Caefar&Tacitus,utCluverius  1.  1. Ger¬ 
maniae  antiq.  cap.  48.  Chriftoph.  Befoldus  in 
Diffiertat.  de  Comitibus,  &  Rulandus  in  Trad. 
de  Commiflar.  part.  2.1.  5 .  cap.  4.  n.  2  6 .  Lex  Ri- 
puar.  tit.  5  <).  Si  quis  judicem  fifcalem ,  quem  Comi¬ 
tem  vocant ,  interfecerit.  Fortunatus  1.  4.  de  Vita 
S.  Martini,  de  Avitiano  Comite  Turonenfi: 

fjudicis  inde  feri  conjux  agra  Avitiani : 

Infra  *. 

Territus  hinc  fjudex ,  &c. 

Supra :  , 

Moribus  ut  tumidus  Comes  Avitianus  agebat. 
Idem  1.  io.Poem.  2  5 .  ad  Galadorium  Comitem: 

fjudicio  Regis  valuifii  crefcere  fjudex. 
Aufpicius  Epifcopus  Tullenfis  ad  Arbogaften* 
Comitem  Trevirorum :  Tu  autem  vir  eximie ,  fju- 
dex  multorum  providus.  [  Vide  Gregorium  M.lib. 
4.  Dialog.  cap.  27.  lib.  7.  Epift.  3.  novas  Edit. 
Concil.  Narbon.  an»  589.  can.  4.  &c.  ] 

Comites  Provinciales,  Qui  in  provincia^ 
ad  eas  regendas  delegantur  ,  in  Capit.  1 .  Caroli 
Magni  an.  802.  cap.  1 .  Ita  ufurpant  paffim  Scri¬ 
ptores,  Senator  lib.  6. Epift.  22.  &  feq.  Gregor. 
T uron.  lib.  6.  Hift.  cap.  8.22.  1.  7. 1. 1  o .  c.  1 5. 
&  42.  idem  de  Vitis  Patr.  c.  8.  Lex  Ripuar.  tit. 

5  3 .  Chronicon  Moiffiacenfe  an.  81 5 .  Concilium 
Cabilonenfe  II.  can.  2 1 .  Atferus  de  ^Elfridi  rebus 
geft.  pag.  2  1 .  &c.  Exftat  formula  inftitutionis 
ejufmodi  Comitis  in  Charta  Caroli  Magni  apud 
Meibomium  ad  Witikindi  lib.  2.  Quapropter  m 
illa  parte  Saxonia  Trutmannum  virum  illuftrem  ibi¬ 
dem  Comitem  ordinavimus  ,  ut  rejideat  in  curte  ai 
campos ,  in  mallo  publico ,  ad  univer forum  c  au  fas  au¬ 
diendas  ,  vel  retia  judicia  terminanda :  iifque  advoca¬ 
tum  omnium  Presbyterorum  in  tota  Saxonia  fideliter 
agat ,  fuperque  Vicarios  &  Scabinos  quos  fubfe  habet , 
diligenter  inquirat ,  &  animadvertat  ut  officia  fua  fe- 
dulo  peragant :  tandem  idem  Comes  omnia  fua  JibiJin- 
gulariter  d  nobis  praferipta  toto  conatu  ac  viribus  perfi¬ 
ciat  ,  &c.  Adde  Alcuinum Epift.  35.  Ut  autem 
illi  mallis ,  feu  judiciis  publicis  praefederint ,  do¬ 
cent  Judicata  &  Notitiae  veteres ,  in  Chronico 
fandi  Benigni  &  Befuenfi  non  femel,  &  apud 
Perardum  in  Burgundicis  p.  34.35.147.  149. 
praeterea  Vita  S.  Walarici  Abbat.  Baudemundus 
in  VitaS.  Amandi  n.  1  3  .Charta  Ludovici Pii  pro 
Hifpanis  to.  2.  Hift.  Franc.  pag.  3  2  iw  &c. 

Neque  Comites  Judicum  duntaxatoniere  offi¬ 
cium,  fed  &  populares  fuos  in  praelia,  ^ccaftra 
eduxerunt ;  ac  demuaa ,  qui  a  Principe  pro  libi  to 


793  COM 

creabantur,  inclinante  Caroli  Magni  principatu , 
ad  haeredes  dignitates  fuas  tranftulerunt,  Regum 
ipforum  nutu  ,  vel  potius  impotentia  ,  cum  eo 
ufque  poft  Normannorum  incurfus,  imminuta 
Principum  poteftate ,  Comitum  creviflet  atufiori- 
tas ,  ut  aegre  ab  iis  quibus  praefuerant  praefe&u- 
ris  amoveri  poflent  filii  ac  haeredes.  Quod  tum 
primum  fub  Carolo  C.  obtinuiffe  oftendunt  il¬ 
lius  Capitularia  tit.  4$ .  fub  finem  c.  3 .St  Comes 
de  ijio  regno  obierit ,  cujus  filius  nobifcum  Jit ,  filius  no- 
fter  cum  cateris  fidelibus  nofiris  ordinet  de  his  qui  eidem 
Comiti  plus  familiares  &  propinquiores  fuerint,  qui  cum 
minifterialibus  ipjius  Comitatus ,  &  cum  Epifcopo  in 
cujus  parochia  fuerit  ipfe  Comitatus ,  ipfurh  Comitatum 
pr  avide  at ,  ufque  dum  nobis  x enuntietur ,  ut  filium  illius 
qui  nobifcum  erit ,  de  honoribus  illius  honoremus.  Si  au¬ 
tem  filium  parvulum  habuerit,  cum  minifterialibus  ipjius 
Comitatus  &  Epifcopo  in  cujus  parochia  conjiftit ,  eum- 
dem  Comitatum  pr  avide  at ,  donec  ad  noflram  notitiam 
perveniat.  Si  vero  filium  non  habuerit  *  filius  nofiercum 
cateris  fidelibus  nofiris  ordinet ,  qui  cum  minifterialibus 
ipjius  Comitatus  &  Epifcopo  proprio  ipfum  Comitatum 
pr  avide  at  donec  juffto  noftra  inde  fiat.  Et  pro  hoc  ille 
non  irafcatur  qui  illum  Comitatum praviderit ,  Ji  eun¬ 
dem  Comitatum  alteri  cui  nobis  placuerit  dederimus , 
quam  illi  qui  eum  hattenus pravidit.  Et  cap.  io.^i 
aliquis  fex  fidelibus  nofiris  poft  obitum  noftrum  Dei  & 
noftro  amore  compunftus ,  faculo  renuntiare  voluerit ,  & 
filium  vel  talem  propinquum  habuerit  qui  reipublica 
prodejfe  voluerit ,  fuos  honores ,  prout  melius  voluerit , 
ei  valeat  placitare.  Similia  habentur  c.  9.  Ex  qui¬ 
bus  patet  ncn  temere  ademptas  dignitates  libe¬ 
ris  ac  propinquioribus  Comitum  haeredibus;  ad 
quos ,  interveniente  tamen  Regum  conceflu,  ple¬ 
rumque  tranfmittebantur.  Atque  inde  primam 
haereditariorum  in  Francia  principatuum  fluxilfe 
confiat  originem ,  qtri  fub  fecundae  Regum  ftir- 
pis  exitum ,  proftratafere  ac  dilapfa Regia  au&o- 
ritate ,  agnofci  coepere. 

Comes,  apud  Burgundos,  nullus  vocabatur,  ni/i is 
qui  Ducis  honorem  poffidebat ,  inquit  Ditmarus  1.  7. 
p.  9  2.  Eadem  habentur  in  Chronico  Magdebur- 
genfi  MS.  ex  Bibi.  S.  Germani  Parif.  an  1  o  t  4. 

Comites  promifcue  ac  Duces  fefe  infcripfiife  Ar- 
moricae Principes  palam  eft ,  ut  &  interdum  Nor- 
mannise Dynafias.  [De  primis confule  D.  Brujfel 
jtom.  1 .  de  Feudorum  ufu  pag.  138.  &  159.] 
de  poftremis  vero  vide  Hugonem  Flaviniacenfem 
in  Chronico  pag.  184.  186.  191.  Ordericum 
Vitalem  &  Ademarum  non  uno  loco  ;  Glabrum 
Rodulfum  lib.  2.  cap.  8*  Gaufredum  Malater- 
ram  lib.  1 .  cap.  40.  Chronicon  Fontanellenfe  in 
Appendice  cap.  3.  Anonymum  de  Miracul.  S.  Fi¬ 
dis  cap.  1 4.  Adamum  Bremenfem  c.  91.  Guiber- 
tum  1.  1.  dePignerib.  Santftor.  c.  4.  <5.  1 .  Tranf- 
lat.  S.  Sulpitii  apud  Bollandum  tom.  2.  p.  788. 
Mirseum  1.  i.Diplomat.  Belgic.  c.  29.  1.  2.  cap. 
29.  Chron. Rotomag.  an.  1025.1033. Heme- 
raeum  in  Augufta  Viromand.  an.  101  5.  Spicile¬ 
gium  Acherian.  tom.  2.  pag.  671.  673.  Hift. 
Monmorenciacam  pag.  13.  [Anecdota  Marten. 
tom.  1 .  coi.  1  54.]  &c. 

Comitum  etiam  .nomen  interdum  attributum  le¬ 
gitur  Advocatis  Ecclefiarum  Cathedralium,  quod 
potifiimum  eruitur  ex  Charta  Udonis  Epifcopi 
Tullenfisan.  1069.  apud  Hieronymum  Vigne- 
rium  in  Familia  Alfatica  p.  1  27.  ex  qua  omnino 
docemur  hofce  Comites  vaftallos  fuifie  Epifco- 
porum  ,  ab  iis  inftitutos  &  depofitos,  &  Advoca¬ 
torum  ofticio  fundos.  Ejulmodi  fuere  Comites 


COM  794 

Camcracenfes ;  &  Virdunenfes,  quarum  civita¬ 
tum  Epifcopisab  Imperatoribus  data  eft  facultas 
eligendi  Comitem ,  abfque  hareditario  jure ,  ut  eft  in 
Charta  Virdunenfi ,  feu  eligendi  Comitem  nude ,  ut 
in  Charta  Henrici  Imp.  pro  Ertwino  Epifc.  Ca¬ 
merae.  an.  1007.  apud  Colvenerium  in  Notis 
ad  Baldricum.  Neque,  opinor,  alii  fuere  Comites 
qui  ratione  Comitatuum  fuorum  Ecclefiarum 
&  Epifcoporum  erant  vaflalli ,  de  quibus  alias. 

Comites,  Centuriones  qui  centuriis  &  turmis 
militaribus  praeerant  in  exercitu ;  didi  apud  Grte- 
cos  recentiores.  Conftantinus  Porphyrogenit.  1. 1. 
de‘Them.  cap.  1 .  Ktym-as ,  tsJ;  w  ^amiyv^.  Leo  iri. 
Tad.  cap.  3  •  §•  10 .  K Ifav;  eTs  t$-iv  0  m  eve?  ruyjxct- 
tc<;  ,  rnoi  Cdvc^a  iquiyth/xivci;.  Idem  :  Ol  ko[m m? ,  liyour 
ci  twV  teyc/jL*mv  fictvfw  «p yevlsc  Idem  Conftantinus 
in  Tadic.  p.  9.  O tpih.ei  sWg-ov  r aiy/jia.  tchiov  {ZdviPot 
iXiiv  KofxtiTa  iyav  qfivifacv  d.v<Ppuov ,  tPuva.jA.ivov  9 ro- 
juutcI r 0;  ichiu?  Xiific,. 

Comes,  Comitus,  Italis  Comito ,  jjfuel  cke  nelle 
gallee  commanda  alia  ciurma ,  Gallis  Comite ,  Qui 
turmis  ac  copiis  militaribus  in  navigiis  prteeft.  Le¬ 
ges  Alfonfinae  part.  2.  tit.  34.  lege  4.  Comitres 
fon  llamados  otra  maner  a ,  que  fon  cabdellos  de  maf', 
fo  el  Almirante  ,  e  affi  cadauno  dellos ,  ha  poder  de 
acabdellar  bien  los  de  funavio.  Otroji  piteden  fjudgar 
las  contiendas  que  nafeteren  entre  ellos ,  &c.  Ada 
Alexandri  III.  PP.  Comites  Galearum  cum  pecunia 
quam  ferebant, ad  veftigia  Prafulis  accefferunt.  Padum 
initum  inter  Michaelem  Palaeologum  Imperat. 
CP.  &  Genuenfes  an.  1261.  in  Probationibus 
Hiftoriae  noftrae  Gallobyzant.  pag.  1  2.  Comites 
uniufcujufque  Galea  Perpera  6.  &  dimidium.  Infra  : 
Teneantur  Admiratus ,  Comites  &  Naucleri  didi  arum 
Galearum,  &c.  Eadem  notione  apud  Grae¬ 
cos  occurrit  non  femel.  Nicetas  in  Ifaacio  lib.  1 . 
cap.  6.  ol  PamyiKti  5-oAs  «e//» t*5.  Vide  Leonem 
in  Naumachicis ,  Annam  Comnenam  pag.  336. 
&  alios  a  Rigaltio  &  Meurfio  citatos.  Aet/repec  v.o- 
apud  eamdem  Annam  p.  290.  qui  poli  Pro- 
tocomitem  erat :  ?rp  ulouejcmc  vero  Amiralio  fuberat. 

Co m it u  s,  Eadem  notione.  Sanutus  1.2.  part.  4. 
c.  19.  Comiti  &  Naucleri  in  magno  numero  jieceffarii 
funt  habendi.  Cap.  20.  Indiget  qualibet  Galearum  uno 
Comito.  Hinc  emendandus  Petrus  de  V ineis  lib.  5 . 
Epift.78.  Comati  quarumdam  galearum.  Legendum 
enim  Comiti  galearum ,  ut  in  Charta  Caroli  Regis 
Sicil.  an.  12,74.  apudjoan.  Lucium  lib.  4.  de 
Regno  Dalmat.  pag.  1  8  o .  [  Comitorum  memine¬ 
runt  Ogerius  Panis  lib.  4.  Annal.  Genuenf.  ad  an. 
1219.  Bartholom.  Scriba  lib.  6.  an  ann.  1  247. 
1.263. &c.J 

Comites,  in  Anglia, appellantur  Ducum,  utVi- 
cecomites,  Comitum  filii.  Vide  Thomam  Smitfi 
de  Republ.  Anglor.  cap.  17. 

Comes  Orarii.  Comites  facri  ac  privati  ararii ,  in 
1.  un.  Cod.  Th.  Qui  a  praebit.  tiron.  &  eq.  id  eft  , 
Comites ( aerarum  &  privatarum  largitionum ,  de  qui¬ 
bus  infra  :  qui  Comites  utriufque  ararii ,  in  1.  2 .  C. 
Th.  de  Quaeftor.  Dicuntur  etiam  Comites  ararii 
nude.  Comites  largitionum  per  dicecefes ,  in  1.  28  ■  Sq 
3  9 .  eodem  Cod.  de  Appellat. 

Comites  Alani,  Una  e  Vexillationibus,  qaae 
erant  intra  Italiam ,  in  Notitia  Imper.J.  2.c.  27. 
Erant  autem  ejufmodi  Comites  qui  fub  Magi- 
ftris  militum  militabant ,  diverfis  cognominibus 
appellati :  alii  enim  Comites  Juniores ,  alii  Senio¬ 
res, alii  Sagittarii, alii  aliter  dicebantur.  VideHen- 
ricum  Valefium  ad  lib.  1 5 .  Ammiani. 

Comes  Annonae,  Cui  cura  incumbebat  ann«- 


795  COM 

nam  in  urbem  tranfportandi :  in  Chronico  Ale- 
xandr.  pag.  894.  K e/xwc  t* 

Comes  Aquarum  &  Aquaticus,  appella¬ 
tur  Robertus  Frifius  a  Galberto  in  Vita  S.  Caroli 
Comitis  Flandr.  num.  1 10.  quod  Citeriorem  Fri- 
fiam  ,  quam  expugnarat  fub  an.  1070.  Zelan- 
diam  ,  Sc  vicinas  regiones ,  quas  aquae  undique 
alluunt,  obtineret.  Ita  Aquaticos  Frifoncs ,  vocat 
BaldricusNoviomenfis  1.  3.  c.  2  2. .  Eigil  Fulden- 
fis  in  VitaS.  Sturmii  Abbat.  Aquofa  Frefonum  arva. 
Verhficator  hujufce  aevi ,  apud  Henricum  Reb- 
dorff.  an.  1  247.  deFrifia  : 

Frijia ,  fenttna  mundi ,  cui  munda  bovina 
E f  focus ,  urina  laxiva  ,  ferumque  vina. 

Vide  Jacobum  Eyndium  1.  1.  Chron.  Zeland. 

Comites  Archiatrorum  facti  Palatii ,  dc 
quibus  efl  titulus  in  Cod.  Theod.  5c  Juftinianeo. 
Ita  appellabantur  ex  Archiatris  Palatinis  ii  qui¬ 
bus  Imperatores  Comitiva,  dignitatem ,  interdum 
primi  ordinis ,  interdum  fecundi  pro  merito  conce¬ 
debant,  ut  liquet  ex  lege  un.  hoc  tit.  Apud  Go¬ 
thos  ea  erat  illius  dignitatis  praerogativa,  ut  il¬ 
lius  fententia  obortae  de  re  medicaquaefliones  di¬ 
rimerentur.  Senator  lib.  6.  Epifl.  19.  in  formula 
ejufdem  dignitatis :  E  fio  arbiter  artis  egregia ,  eorum- 
que  difiingue  conflittus ,  quos  judicare  foliis  foleb at  af¬ 
fectus.  Arcadii  iurrfi  ^  meminit  Himerius 

Sophiftapag.  7 1  .Vide Archiatri. 

Comes  Capellae.  Chartam Ludovici Regis Flun- 
gariae  an.  1 3  5  S.inHifloria  Cortufiorum  lib.  11. 
c.  1  2.itafubfcribit :  Ladiflaus  Prapojitus  Calmenjis 
Comes  Capella  noftra.  Apud  Bohemos  Epifc.  Olo- 
mucenfes,  Comites  Capella  regia  inferibuntur :  de 
qua  dignitate  diflertationem  inflituit  Bohuflaus 
Balbinus  1.  5.Epitom.  Rer.  Bohemicar.  p.  $46. 

Comes  Castrensis,  Qui  caflrum  a  Principe 
feudi  titulo  poffidet,  ut  ejus  Guardiam,  feu  Ca- 
fialdiam  gerere  debeat,  Alemannis  Burggr avius.  Pe¬ 
trus  deAndlol.2.de  Imperio  German.  cap.  1  2. 

Comes  Castri,  in  Geflis  Innocentii  III.  PP. 
p.  66.  Vide  Caftrenjis ,  pofl Caftrum. 

Comites  Cataphractarii  ,  Una  e  decem 
Vexillationibus  Comitatenfibus ,  quae  erant  fub 
difpofitione  V.  I.  Magiflri  Militum  perOrientem. 
Notit.Imp.l.  i.c.  46. 

Comes  C 1  vi  tatis,  Qui  in  civitate  judicis  mu¬ 
nus  implet ,  eique  praeeft:  cujus  dignitatis  for¬ 
mulam  exhibent  Senator  lib.  6.  cap.  22.  2  3.  & 
Marculfus lib.  i.Form.  8- Sidonius  1. 7. Epiffc.  1. 
Summatibus  deinceps  &  tunc  Comiti  civitatis  non  mi¬ 
nus  opportunis  quam  frequentibus  excubiis  agnofei ,  &c. 
GregoriusTuron.  de  Vitis  Patrum  :  Armentarius 
Comes ,  qui  Lugdunenfem  urbem  his  diebus  poteftate 
judiciaria  gubernabat.  In  Concilio  Toletano  XIII. 
fubfcribit  Valdericus  Comes  civitatis  Toletana. 

Comes  Civitatis.  In  Dalmatia  Sc  Croatia  lin¬ 
gulae  civitates  Praetores  extraneos  fub  titulo  Prio¬ 
rum  eligebant ,  quos  faeculis  labentibus  Comites 
paflim  vocarent.  Hi  a  Regibus  confirmabantur , 
Sc  cum  judice,  qui  ex  ejufdem  civitatis  Nobili¬ 
bus  eligebatur ,  jus  reddebant ,  cum  fas  non  effiet 
Comitibus  folis  fine  judicibus  fententiam  ferre, 
nec  ipforum  ullo  modo  praevaleret  opinio.  Ho-  -* 
rum  munus  ut  plurimum  annuum  erat ,  in  Italia 
Pote  fati  dicebantur.  Vide  Jo.  Lucium  1.  3.  de 
Regno  Dalmat.  c.  1  2.1. 4.  c.  5.9. 1.  6.  c.  2. 

Comites  Clibanarii,  Vexillatio  Palatina,  fic 
dida ,  fub  difpofitione  V.  I.  Magiflri  Militum 
Praefentalis ,  in  Notit.  Imp.  1.  1 .  c.  3  1 . 

Comes  Comitum.  Hunc  titulum  habuere  Comi- 


COM  796 

tes  Loretelli  in  Regno  Neapolitano  fub  Norman- 
nicis  Regibus  ■,  qui  interdum  etiam  Palatini  Co¬ 
mites  Loretelli  inferipti  leguntur,  in  variis  tabulis 
laudatis  in  Notis  ad  Cinnamum  pag.  455.  ubi  de 
eorum  familia  fule  fatis  egimus.  Hanc  autem  di¬ 
gnitatem  in  Regno  Siculo  videntur  obtinuilFe, 
qualem  apud  Francos  noflros  Comites  Campa¬ 
niae,  apud  Anglos  Comites  aliquot  Palatini,  apud 
Germanos  Comites  Palatini  Rheni :  Sc  apud  Re¬ 
ges  Italiae  Comites  Lomelli :  quam  quidem  in  Si¬ 
cilia  Comitis  Palatini  dignitatem  habuit  etiam, 
ni  fallor ,  Henricus  de  Claramonte ,  qui  in  Charta 
anni  1412.  apud  Ughellum  to.  1 .  p.  268.  Admi- 
r alius  Regni  Sicilia  &  Comes  Palatinus  infcribitur. 
Vide  infra  Comes  Palatinus ,  Sc  Ughellum  tom.  6. 

р.  868.  873.  to.  8.  p.  3  57.  3  59.  364, 
Comites  Commerciorum,  Quorum  munus 

erat,  ne  ultra  civitates  deflinatas  commercium 
cum  Barbaris  effet ,  neve  privati  illicitas  fpecies 
emerent ,  lege  fecunda  Cod.  Quae  res  venire  nori 
poff.  Sc  leg.  ult.  Cod.  de  Commere.  At  ne  illici¬ 
tae  fpecies  ad  Barbaros  transferrentur,  Curioforum 
munus  erat ,  qui  per  littora  &  portus  ad  hoc  dif- 
pofiti  erant.  Comites  Commerciorum ,  in  Imperio 
Orientali  fub  difpofitione  Comitis  facrarum  lar¬ 
gitionum  plures  recenfet  Notitia  Imp.  l.i.c.73* 
Per  Orientem  &  ALgjptum ,  per  A/afiam ,  Scythiam 
&  Pontum  :  in  Occidente  unicum  per  Illyricum. 

Comites  Sacri  Consistorii  vel  Consistoriani, 
Qui  facro  Auguflorum  Confiftorio  intererant, 
quorum  dignitas  magna  primum  fuit :  adeoutad 
eam  admilfi  tantum  Praefedi  Praetorio,Quaeflores, 
Magiflri  officiorum  3  Comites  facrarum  largitio¬ 
num,  &c.Poftmodum  ita  appellati  etiam  C  omnes 
ordinis  primi,  de  quibus  mox.  T«  xe-Flu  xl^Tt 
ruftlti  ervve^fa,  in  Concilio  Calchedonenfi  Ador. 
1.  Vide  Epiflol.  Anaflafii  Imp.  ad  Hormifdam 
PP.  pofl  Epifl.  6.  ejufdem  Pontificis ,  Gruteri 
Infcript.  pag.43  8. 1. 10  5  3. 1  o.  Ambrof.  lib.  2. 
Epifl.  13.  Jacobum  Gotofredum  ad  Codicem 
Th.  dido  tit.  &ad  1.  2.  eod.  Cod.  ad  Legem  Cor¬ 
nei.  de  Sicar.  pag.  100.  Salmafium  ad  Spartianum 
pag.  47.  ubi  plura  de  Confiflorianis  Sc  Comiti¬ 
bus  facri  Confiflorii. 

ComTes  Contar iorum,  feu  Praepofitus  militi¬ 
bus  qui  Contis  utebantur ,  quae  Mvr^ta.  Graeci  nu¬ 
peri  appellant.  Hos  «evlaparfc;  vocat  Leo  in  Tad. 

с.  i2.n.  4i.PaffioS.  Baiilii  Prefbyteri  n.  1  5 .  k«/ 

tX-iXtUGiV  KOfJWTct.  .  .  KcYTClfav  EtOOTOfXitV  CC’j]cV. 

Comes  Cortis.  Vide  Gloff.  med.  Graec. inKoflr. 

Comes  Cubiculariorum,  Dignitas  in  Palatio 
Regum  Gothicorum  Hifpaniae ,  cujus  mentio  in 
Concil.  Toletano  IX.  &  in  Charta  Cindefuinti 
Regis  aerae  684.  apud  Anton .de  Tepet,  in  Chro¬ 
nico  Ord.  S.  Benedidi  to.  2.  Comes  Cubiculi ,  in 
Concil.  Toletano  XIII. 

Comes  C u  ri  ,  in  Decretis  Andreae  Hungariae 

Regis  an.  1  2  2  2.  §.  6.  qui  Comes  Curialis,  ut  Char¬ 
ta  Colomani  Regis  Hung.  an.  1 1 1 1 .  apud  Joan. 
Lucium  lib.  3 .  de  Regno  Dalmat.  cap.  4.  Sc  in 
HifloriaSalonitanaThomae  Archid.  cap.  3  9.  ubi 
inter  Proceres  Curiae  Hungariae  recenfetur.  Hau- 
ferant ,  ut  probabile  efl ,  Principes  Hungari  hanc 
dignitatem  a  Regibus Croatiae*  in  quorumPafa- 
tiis  praecipuum  locum  obtinebat,  ut  conflat  ex 
Crefcimiri  Reg. Diplomate  an.  1  o  6  7.  apudeum- 
dem  Lucium  lib.  2.c.8.in  quoLubkribkBoleflaus 
Curialis  Comes.  Horum  forte  eadem  fuit  fundio, 
quae  apudGermanos  &  Gallos  Comitis  Palatii. 

Comes  Curtis.  Vide  Cohortales. 


797  COM 

Comes  Dispositionum  ,  Qui  Difpojitionibus 
Principis  praeerat,  in  Cod.  Theod.  &  Juftin.  tit. 
de  Proximis :  Comitibus  difpojltionum  ,  caterifque  qui' 
infueris  feriniis  militant :  de  qua  dignitate  copiofe 
egerunt  Pancirolus  ad  Notit.  Imp.  J.  i .  cap.  97. 

<3c  Jac.  Gotofredus  add.  titul.  Cod.  Theod.  Vide 
Difpojitio. 

Q  O  M  E  S  D  omfsti  corum,  Qui  equitibus  vel  pe¬ 
ditibus  Praetorianis  ,  ita  nuncupatis  ,  de  quibus 
fuo  loco  ,  praeerat.  In  Concilio  Ephelino  part. 

1 .  c.  3  5 .  Candidianus  dicitur  religio  forum  domefli- 
corum  Comes  ,  Kc/x»;  uotiomM fxtvtov  Ita 

in  Concilio  Calchedonenfi  Adi.  1 .  Hac  dignitate 
fundti  Diocletianus,  ut  audior  eil  Zonaras ,  &  Au¬ 
relius  Vidlor  ,  Juflinianus  &  Michaei  Balbus ,  an¬ 
tequam  imperarent.  Vide  Tpill.  37.  Hormifdae 
PP.  Hujus  mentionem  agunt  praeterea  Infer  i  ptio- 
nes  apud  Grut.  1  9 2.  1.  4 1  2.  4.  &  apud  JEgid. 
Gelenium  in  Sacrario  Colonienfi  pag.  408.  No¬ 
titia  Imp.  1.  1 . c.  8 9. 1.  2.  c.  42.43.  Senator  qui 
formulam  exhibet  1.  8.  Epid.  1  2.  S.  Auguflinus 
Ep.  79.  Ammianus  1.  1 4.  20.  26.  27.  3  1 .  Gre- 
goriusTuron.l.  2 . Hili. cap.  8 .  9 .  EginhartiAn- 
nal.  ann.  821.  Anonymus  in  Geftis  Conitantini 
M.  pag.  479. 

Comes  Domesticus  Ordinis  Primi  ,  in 
veteri Infcript.  apud  Grut.  406.  1. 

Comes 'Do  morum,  dignitas  cujus  non  femel 
mentio  inCodice  Theodofiano,  &  in  Notitia  Im¬ 
perii.  Hic  autem  praeerat  pofleffionibus  feu  prae¬ 
diis  ad  Principem  fpedtantibus.  Vide  Jacobum 
Gotofredumad  1.  2.  C.  Th.  de  Palatin.  facr. larg. 
&  Scholiallem  Juliani  Antecelfor.  c.  8  2. 

Comes  et  Dux.  Teilamentum  feu  Charta  Ru- 
defindi  Epifcopi  Dumienfis  aerae  930.  apud  Ant. 
de  Tcpez.  in  Chron.  Ord.  S.  Benedidti  torn.  5 .  fub- 
feribunt  Veremundus  Princeps ,  deinde  Epifcopi  ali¬ 
quot  &  Abbates ,  quos  fubfequuntur  alii ,  finguli 
cum  hoc  titulo  ,  Comes  &  dux  ,  quorum  polire¬ 
mus  elt  Meneonus  Gavini  nunc  Comes  nunc  Dux  , 
pollmodum  nudi  Comites ,  de  alii. 

Comes  Ecquorum  Regiorum,  twV  /3 unXtxm 
fa' tzkv  Ko/j.y,g ,  apud  Pachymer.  lib.  1 .  cap.  1 1 .  V ide 
Comes  fabuli. 

Comes  Excubitorum  ,  Qui  Excubitoribus 
Principis  praeerat,  apud  Vigilium  PP.Epiil.  1  5. 
G rego riujn  ivi.  1.  1 .  Epill.  31.I.  2.  Ind.  ii.Ep. 
6  2 .  Joannem Biclarienfem  an.  4.  Jullini,  Theo¬ 
phanem  p.  2  29.  in  Chronico  Alexandr.  p.  879. 
dcc.  in  fexta  Synodo  Adi.  1 .  fit  mentio  Anaflafii 
ra  kojuhtcs  th  (la.<ri}\Uix  ifymCiTU.  Vide  Excubitus  & 
Excubitores. 

Comes  Foederatorum,  apud  Analtafium  in 
Hifl.  Eccl.  p.  66.  qui  Theophani ,  Cedreno  pag. 
3  4 1 .  (St  aliis,  «.ipns  tSv  (poicPipciTUV.  Tap t cLy/xcL- 
tc?  rwt'  cjjcicTeparwi' ,  Zonarae  pag.  104.  bytfxicv  rS tw 
qioi^ctTuv  rd.y/j.aroi;,Scy\izix  p.  48  7.  qui  praeterea 
meminit  rdy^arce  rm  <£ci<fepcfTWi/  p.  7  5  5  .  pollmo- 
dum  ETcti£sicfqx>y;  didlus.  De  Foederatorum  cohor¬ 
te  in  Palatio  Principis  militante  dixi  ad  Annam 
Comnenam  p.  227.  Vide  Infra  in  Foederati. 

«j[  Comes  Forensis.  Statuta  Ecclefiae  Lugdun. 
ann.  1251.  apud  Acherium  to.  9.  Spicii,  pag.  71. 
Statutum  ef  ,  ut  omnes  Canonici  in  fua  infiit titione  ju¬ 
rent ,  quod  fervent  Statuta  &  Confuetudines  Ecclejia , 
&  permutationem  Comitis  forenjis.  Ubi  Comitem  fo- 
renfem  nonalium  puto,  quam  Advocatum  Ec- 
clefiee  Lugdunenfis.  Advocatos  Ecclefiarum  Ca- 
thedraliunifawnfM  appellatos  fuiffe ,  paulo  fupe- 
rius  didlum  elt.  #■ 


.  COM  798 

Comes  Formarum,  Qui  aquae  dudlibus  publi¬ 
cis  inflaurandis  velextruendis  proefedlus  erat,  in. 
urbe  Roma  potillimum.  Sub  difpofitione  Praefe- 
dli  urbis  recenfetur  in  Notitia  Imp.  lib.  2.  cap.  7. 
JEdihs  formarum ,  in  lapide  Neapolitano  apud  Ca¬ 
pacium  lib.  1.  cap.  ult.  Curator  formarum.  Senatori 
1.  7.  Epifl.  6.  ubi  hujus  dignitatis  formulam  ex¬ 
hibet.  Illius  Magiflratus  meminit  etiam  Grego- 
rius  M.  1.  1  o  ■  Epifl.  2  2 .  V ide  Forma. 

Comes  Francis.  Vide  Comes  Palatinus  Fr ancta. 
Comes  Galene,  Galese  proefedlus.  Marchifius 
lib.  5 .  Annal.  Genuenfium  ad  an.  122  o.  ip - 

fam  &  homines  ejus  a  prafato  Comite  jam  dici  a  galea. 

. . .  reddere  nullatenus  voluerunt.  V ide  fupra  Comes , 
Comitus. 

Comes  Gallia.  Vita  S.  Lupicini  Abbat.  Juren- 
fis  n.  8.  Vir  quondam  illuflris  Agrippinus  fagacitate 
pr aditus  fingul ari ,  atque  ob  dignitatem  militia  facula- 
ris  Comes  G, allia  a  Principe  conflitutus.  In  Charta  Ca- 
roli  C.  apud  Joannem  a  Bofco  in  Vienna  :  Odtilf 
Comitis  Galliarum  fit  menrio. 

Comes  Gildoniaci  P  atri mon  11,  fub  dif¬ 
pofitione  Comitis  rerum  privatarum,  in  Notit, 
Imp.  1.  2. c.  41.  quod GildoComes  in  Africa  pof- 
federat ,  qui  cum  eflet  utriufque  militiae  Magi- 
Jler  in  eadem  provincia,  poli  Theodofii  Magni 
decelfum  arrepta  Tyrannide ,  a  Fratre  Mefcelzere 
julfu  Honorii  profligatus  dc  necatus  efl ,  ejufque 
bona  publicata  ,  qux  Gildonis  patrimonium  di- 
dla  funt.  Vide  Pancirolum. 

Comes  Hirsutus,  apud  Anonymum  de  Fundat. 
Monafler  iorum  Germaniae  poli  Chronicum  Mon¬ 
tis  Sereni  pag.  277.1.  in  Vita  Balduini  Lutzem- 
burg.  Epifcop.Trevir.  lib.  3 .  c.  5 .  Idem  qui  Comes 
Silvefer ,  de  quo  infra.  Georgtus  Hir fi itus  Comes  an¬ 
no  1  3  2  3 .  Henricus ,  Georgius ,  Conradus ,  Rupertus 
Hir  futi  Comites,  Fridencus  S  ilveflris  Kir  chp  erga, Jo  an¬ 
nes  Silveflris  Dttna  Comites ,  apud  Browerum  lib. 
17.  Annal.  Trevir.  pag.  978-  986.  1.  Edit.  Le 
Comte  peltt ,  in  Chronico  Flandrise  vernaculo  pag. 

3  5 .  s  •  Gloff.  Gr.  Lat.  dWt)? ,  hirfutus ,  pilofus. 
Comes  Horreorum,  ini.  un.  Cod.  dePili.  lib. 

1 1 .  Piflrini  Principis  Curator. 

Comites  Italiciani  et  Galliciani  ,  in 
1.  un.  Cod.  Th.  de  Confularib.  funt  Comites  Lar¬ 
gitionalium  titulorum  ,  reique  tributariae  &  the¬ 
faurorum  perPraefedluram  Praetorianam  Italiae  dc 
Galliarum  ,  qui  alias  Comites  dicecefeon  ,  vel  Cornis 
tes  largitionum  per  dicecefes  dicuntur. 

Comes  Largitionum  Comitatensium  ,  b 
t «V  Ko/uiTcihurluiv  XocpyiTiovdv  kc/jwc  ,  in  Epiflola  Petri 
Alexandrini  apud  Theodoritum  lib.  14.  cap.  22. 
id  efl,  thefaurorum ,  qui  in  Comitatu  Principis 
una  cum  ipfo  Comite  ver  fabantur.  Erant  enim  dc 
alii  Imperatorum  thefauri ,  in  provinciis  fcilicet 
dc  urbibus  lingulis  ,  de  quibus  in  1.  3 .  Cod.  Th- 
dePrivileg.  eor.  qui  in  facro  palat.  milit.quiCo- 
mites  largitionum  per  dicecefes  d  icuntur  in  N.ot.Imp. 
lib.  1 .  c.  7  3 .  &  in  lib.  3  .  Cod.  Fin. regund,  Hinc 
Largitionales  Comitat enfes ,  in  lib.  6.  Cod.  Th.  de 
Diverf.  offic.  dicuntur  Officiales  Comitis  largi¬ 
tionum  Comitatenfium. 

Comes  Sacrarum  Largitionum.  Magno  de 
Notis  Juridicis :  scl.  cm.  S  aerarum  largitionum  Co¬ 
mes ,  Qm  thefauris  facris  ac  publicis  praeerat  & 
largitionibus  Principis  ,  quas  ille  Magiflratibus  , 
militibus  dc  fubditis  erogubat.  Mamertinus  in 
Gratiarum  adlione  :  Pri  num  thefaurorum  omnium 
mandata  cufodia  &  difpenfatio  largiendi.  AErarii  pu¬ 
blici  curator  ,  eidem  Mamertino,  fed  maxime  illius 


799  COM 

pecunia  quoe  ex  Imperatoriis  thefauris  advela 
erat ,  !<p’  co  apjg-susVTfit?  Iv  Tcd?  fxd,p(etic  t«  irpocaxoi'- 
Ta  MfjLifyc-bct.i  ytp*  ,  ut  loquitur  Agathias  lib.  $ .  un¬ 
de  &  Comes  [aerarum  remuneraiiomm  interdum  ap¬ 
pellatus  Claudianus  in  Conful.  Manlii  Theodori: 

Hinc  [aera  mandantur  opes ,  orbifque  tributa. 

Sed  de  hac  dignitate  paffim  Notitia  Imperii,  Co¬ 
dex  Theod.  &  Tullin.  Senator  lib.  6.  Epill.  7.  & 
alii  Scriptores.  Vide  Largitiones. 

Comes  Sacrarum  interdum  nude  didus  legi¬ 
tur,  ut  apud  Senatorem  lib.  5 -  Epift.  40.  lib.  8. 
■Ep.  1  6.  Ada  Conciliabuli  Ephefini :  Iw am?  xo/juu; 
rmtraxfv  ,ubi  perperam  vetus  Interpres  Comitem 
facrenfem  vertit.  Alibi :  Ko/x»?  tw  a-axfv  Xctpymovw 
appellatur.  Ita  etiam  in  1.  120.  Cod. Th. de De- 
curion.  in  lnfcript.  apud  Gruter.  1  o  5  6 . 8 .  &  in 
Hifloria  S.  Clementis  I.  PP. 

Comes  Largitionum,  nude.  Magno  de  Notis: 
c.  largn.  Comes  Largitionum.  Ita  porro  faepe-etiam 
appellatur  Comes  largitionum  per  dioecefim  ,  id  ell , 
fpecialis,  qui  titulo Perfediflimi gaudebat, cum 
Comes  facrarum  largitionum  inter  illuftres  mili¬ 
taret.  Vide Gothofr.  ad  1. un.  Cod.Th.de  Con» 
fularibus. 

"Comites  Largitionum  per  omnes  diatcefes ,  in 
Notitia  Imperii ,  qui  in  lingulis  Prsefediiris  Pa¬ 
latii  ,  facras  largitiones  adminillrabant,  fub  dif- 
politione  Comitis  facrarum  largitionum,  cui  re- 
ipondebant.  Ejufmodi  fuit  Comes  largitionum  per 
Illyricum,  in  eadem  Notitia,  &c. 

Comes  a  Latere.  Vide  Comes  Palatinus. 

Com  e  s  Legum  ,  feu  ProfelTor  in  Jure.  Epitaphium 
Rebuffi  J.  C.  Magalonse:  Orate  pro  Domino  fjaco - 
bo  Rebuffi  legum  Comite  Alonfpelii  ,  cujus  anima  in 
domino  requiefeat ,  qui  obiit  anno  ab  Incarnat.  Dom. 
1 4 2 8 .  die  21.  menjis  Martii. 

Comes  Liber,  ut  Fragipanl ,  Urfini ,  &c.  hoc  eft 
Zlunii ,  Blagai ,  &e.  Ita  Sambucus  in  GlolT.  adle* 
ges  Hungaricas,  &  Audor  de  Statu  Hungariae. 

Comites  Limitum,  vel  Limitanei  ,  Qui  limi¬ 
tibus  Imperii  Romani  praeerant ,  &  caftris  vel  ca- 
llellis  in  iis  extrudis.  De  his  copiofe  egit  Panci- 
rolus  in  Notit.Imper.  Orient.  c.  139.  Sidonius 
Carm.  2. 

....  Comiti  fed  jure  recepto  , 

Danubii  ripas ,  &  trabium  Limitis  ampli 
Circuit,  hortatur,  difponit ,  difeutit ,  armat. 
Annales  Eginharti  an.  8  2  6.  Ad  Baldericum  &  Ger- 
hoftum  Comites  &  Avarici  Limitis  cujlodes. Infra:  Cum 
fuis  Optimatibus  &  Hifpanici  Limitis  cuftodibus. 

Comes  Littoris  Saxonici  per  Britanniam ,  in  No¬ 
titia  Imp.  Occident,  c.  7  2 .  cujus  munus  erat  lit¬ 
tus  per  opportuna  loca  praefidiis  ad  Barbarorum 
latrocinia  communire.  Cum  autem  Romani  e  Bri¬ 
tannia  celfiffent,  Vortigernus ,  qui  maximae  Bri¬ 
tanniae  parti  cum  imperio  praefuit ,  Cantio  Guo- 
rongum  praefecit, id  ell,Proregem:  quo  nefeiente, 
hanc  regionem  (  ut  habent  Nennius  &  Malme- 
Iburienfis , )  llatim  Elengilto  Saxoni ,  in  gratiam 
Rowennxejus  filiae,  quammifere  deperibat,  gra¬ 
tis  concelfit.  Hinc  primum  Saxonum  in  Britannia 
regnum  conllitutum ,  illis  Cantuaria-nc  didum  , 
quod  poli  annos  320.  Baldredo  ultimo  Rege  de¬ 
fundo  ,  in  Occiduorum  Saxonum  potellatem  de¬ 
venit  ,  quibus  ad  Normannorum  ufque  imperium 
paruit.  Igitur  contra  hos  Saxones  Romani  limi¬ 
tem  Britannicum  ,  quifupererat,  fervavere ,  qui¬ 
bus  Comitem  praefecerunt.  Vide  Cod.  Th.  &  Ju- 
flin.  tit.  de  Littorum  &  itinerum  cufiodia  ,  Camde- 
•num  in  Cantio ,  Pancirolum  in  Notit.  Occident. 


COM  800 

‘c.  72.  IfaacumPontanum  in  Difquifit.  Hili.  &  c» 

Comes  Man suariorum.  Nithardus lib.  3.  pag. 
372.  Mandaverant  etiam  huc  avunculus  ejus ,  necnon 
&  Gijlebertus  Comes  Manfuariorum  ,  &c.  Idem  for¬ 
te  qui  Manfonarius  in  Regum  Francorum  aula  ^ 
de  qua  dignitate ,  fuo  loco  :  & 

Comes  Mansionarii  ,  in  Annalibus Francor* 
Metenf.  an.  895.  Cum  in  regnum  reverteretur  ,  Fol- 
conem  Epifcopum ,  &  Adalongum  Comitem  fui  Man- 
fonarii  ad  Arnulfum  cum  exeniis  d  Carolo  mijfis ,  ve¬ 
nientes  in  media  via  offenderunt. 

Comites  M arcarum,  lidem  cum  Marchioni-' 
bus.  Comites  mare  a  Hifpanica ,  apud  Eginhartum 
in  Annalib.  ann.  822.  Aureolus  Comes  qui  in  confinio 
Hifpanu  atque  Gallia  trans  Pireneum ....  refdebat , 
apud  eumdeman.  809.  Annales  Franc.  Bertinia- 
ni  an.  799.  IVtdo  Comes  qui  in  marca  Britannia  pra- 
fidebat.  V ide  fub  ann.  821.  Hinc  ejufmodi  mar- 
carum  Prsefedi  promilcue  Comites  &  Marchtonei 
dicuntur. 

Comes  M  arescallus  ,  in  Anglia  didus  exCo- 
mitibus  qui  Marefcalli  dignitate  donabatur,  cum 
non  nili  Comitibus  conferretur.  Ita  porro  potifli- 
mum  didi  Comites  Penbrochiae  ,  quos  &  Strigu-, 
liae  vocant,  quod  quali  ex  haereditaria  fu  cce  Ilio¬ 
ne  hac  dignitate  donati  fuerint.  Tradit  Matth. 
Paris  ann.  1241.  Comitem  Marefcallum  ,  Gilber- 
tum  nempe  Penbrochiae  Comitem,  in  haftiludio 
occubuilfe.  Et  an.  1245.  Comes  Marefcallus  IV al¬ 
ter  us  viam  univerfa  carnis  ingreffus  eft.  Adde  p.  4  3  2. 
Extinda  vero  prima  Comitum  Penbrochienlium 
flirpe  ,  aliis  Comitibus  eadem  dignitas  collata. 
Ricardus  II.  Rex  Angliae  Thomam  de  Mowbray 
Comitem  Notinghamiae  per  Chartam  fuam  dat. 
I  2.  Jan.an.  9.  Comitem  Marefcallum  Angliae  de¬ 
nuntiavit.  Liber  feodalis  feriptus  anno  20.  Edw. 
III.  Prior  de  Maffingh am  tenet  in  magna  Majfingham 
quartam  partem  feodi  Militis  de  Comite  Mare fc alio. 
Vide  Thomam  Walfing.p.  327. 

Comes  Maritimi  Tractus,  in  Britannia,  apud 
Ammianum  lib.  37.  Cuftodes  littorum ,  in  Chron. 
Normann.  to.  2.  Hili.  Franc.  pag.  524.  Chronb- 
ton  Moiliacenfean.  814.  Difpofuit&  marchas  fuas 
undique:  nam  &  prafdia  pofuit  in  littore  maris  ,  ubi 
neceffe  fuit.  Vide  Annales  Franc.  Bertin.  an.  820,. 

Comites  Maritimae,  Qui  ad  cuftodiendam  ma¬ 
ritimam  deputati  erant ,  ut  ell  in  Capitul.  Caroli  M. 
lib.  4.  c.  5 .  Elariulfus  lib.  2.  Chron.  Centul.  cap. 
6 .  Cui  etiam  ad  augmentum  Palatini  honoris  totius  ma¬ 
ritima  terra  Ducatus  commiffus  eft.  Lib.  3  .  c.  9.  Ejuf- 
dem  Regis  Caroli . . .  dono  &  prece  Cornuatum  mariti¬ 
ma  provincia  fufeepit.  Adde  cap.  1  o .  V idecurtidem 
in  Vita  Angilberti  cap.  1 .  §.  3.  Cufiodia  maritima 
apud  Eginhardum  Ep.  22.de  in  Capitul. Caroli 
Cal.  tit.  1 3 .  c.  2 .  Annales  Francor.  Bertiniaqi  an. 
860.  Littus  Oceani  Gallici  perluftravit ,  &  in  ipfo 
mari ,  quod  piratis  infeftum  erat ,  claffem  inftituit,  pra¬ 
fdia  difpofuit ,  Pafcha  in  Centulo  apud  S.  Richarium 
celebravit.  Yih(\ihexa.mi  Vhecomites ,  qui  Maritima, 
pariter  appellabantur :  ut  &  in  veteribus  Chartis 
ii  quos  hodie  Vicontes  de  Marennes,  in  Santonibus^ 
dicimus. 

Comes  Metallorum  per  Illyricum  ,  fub  difpo- 
fitione  Comitis  facrarum  largitionum  ,  in  Noti¬ 
tia  Imperii  cap.  73 .  qui  ex  auro  in  metallis  inven¬ 
to  portionem  Principum  debitam  exigebat  ,  in 
fluminibus  etiam,  vel  fodinis  aurum  legentes.  Vi¬ 
de  1.  1 .  C.  de  Metallar.  &  lib.  7.  &  8 .  Cod.  Th. 
eod.  tit  • 

%  Comes  de  Militia,  Dux,  Tribunus  militum, 

tom. 


801  COM 

tom.  3.nov3eGall.  Chr.  coi.  490 .  Ad al ardus  filius 
Hernici  Comitis  de  militia  Caroli  Magni ,  &c. 
Comes  et  Magi  ster  utriusque  Militia  ,  in 
veteri  Infcriptione. 

Comes  Notariorum,  Dignitas  in  aulaRegum 
Gothicorum  Hifpanioe  ,  cujus  mentio  in  Conci¬ 
lio  Toletano  VIII.  IX.  &  XIII.  &  in  Charta  Cin- 
dafuinthi  Regis  aerae  684.  apud  Anton.  de  Tepet. 
in  Chronico  Ordin.  S.  Benedidi  to.  2.  Praecipuus 
forte  inter  Notarios ,  &  idem  qui  Primicerius  No¬ 
tariorum. 

Comes  Novellus  didus  Bertrandus  de  Balcio 
Comes  Montifcaveofi  &  Andriae ,  ll  Conte  novello , 
apud  Joann.  Villaneum  lib.  9.  c.  72.  &c.  Alber- 
tus  Argentin.  an.  1 3  4  5 .  Socer  autem  praditti  Hum- 
berti ,  quem  uxor  ejus  clam  receperat ,  Comes  Novellus 
a  novitate  ejl  dictus. 

Comes  Numeri,  feu  cohortis ,  eidem  praefectus. 
Simeon  Metaphraftes  in  Martyrio  S.  Georgii  n.  2 . 

Jv  ejcswwflei?  t«'  'ssoXifj.ia. ,  Kc/ah<;  vu  Nxfajx  tuv 

Avixolpwv  e7ri<pam  7rgc%ei(>i£t7co.  Vide  Anonymum  in 
Miraculis  ejufdem  fandi  Georgii  exBibliot.  Am- 
brofiana  num.  9. 

Comes  Obsequii  ,  Qui  Obfequio  &  comitatui 
Imperatoris  praeerat.  Epiftola  1 .  Gregorii  II.  PP. 
feptimae  Synodo  praefixa  :  Net.euxias ,  qui  tum  Co¬ 
mes  cbfequii  ejus  erat ,  ...in  peccato  fuo  interiit.  Ubi 
Interpres  Graecus ,  xo/2»?  t»?  «ut«.  Et  Epift. 

2.  Si  quis  a  te  purpuram ....  ab  finierit  &  regii  obfe- 
quii  ordines :  t <*?  ts^s/c  wv  'tto/airm.  Meminit  prae¬ 
terea  eadem  feptimal  Synodus  Petronae  Kc/jutrct;  T* 
JecxpuXauTu  flcttriXniS  ofiv.lts.  In  fexta  Synodo ,  Ad.  r-. 
fit  mentio  Nicetae  Kc/jlutcc  t«  jS utiMuS cfutix  ,  ^  v^o- 
^■ooilnyv  Habetur  in  Diurno  Romano  c.  1 . 

num.  4.  formula  Epiftolae  feu  fuperfcriptionis  ad 
Comitem  Imperialis  obfequii  &  Exarchum  :  ubi  non 
intelligitur  quivis  Palatii  Comes ,  ut  cenfuit  Edi¬ 
tor.  Vide  Obfequium. 

ComesOfficiorum,  cqqniwv  K  o/Mt; ,  in  Clemen- 
tina  Epitome  de  Geftis  fandi  Petri  cap.  16  4.  qui 
Koju»(  tuv  fuMvccpqiziuv,  in  Martyrio  fandi  Clemen¬ 
tis  cap.  1  5.  apud  eruditiffimum  &  amicilfimum 
Joannem  Bapt.  Cotelerium  :  nefcio  an  alius  a 
Magiftro  officiorum :  de  qua  dignitate  fuo  loco.  Lex 
2.  Cod.  Th.  de  Metallis  infcribitur  ad  Rufinum  Co¬ 
mitem  officiorum:  fed  Jacob.  Gotofredus  Comitem 
Orientis  fcribendum  cenfet. 

Comes  Ordinis  Primi.  Cujaeius  &  alii  ob- 
fervant  Comitum  gradus  in  Palatio  primum  di- 
ftinxiffe  Conftantinum  M.  quod  ex  Eufebio  in 
Vita  ejufdem  Conftantini  lib.  4.  &  lib.  1  8.  col¬ 
ligunt,  quod  ante  Conftantinum  nulla  Comitum 
ejufmodi  mentio  occurrat.  At  longe  ante  Con¬ 
ftantinum  Comitivam  hanc  obtinuifle  contendit 
Henricus  Valefius  ad  Eufebium.  In  tres  autem 
gradus  divifi  ifti  Palatini  Comites,  quorum  pri¬ 
mus  Comitum  ordinis  primi  didus  eft.  Magno  de 
Notis :  C.  O.  P.  Comites  ordinis  primi.  Porro  Co¬ 
mitis  ordinis  primi  praerogativa  gaudebant  prae¬ 
cipui  exMagiftratibus  Palatinis,  de  quibus  in  Co¬ 
dice  Theod.  lib.  6.  tit.  1  3. 14. 1  5.  16.  17.  18. 
20.  21.&  in  antiquis Infcripc.  apud  Gruterum 
347.  8.  406. 1.  «ScapudSirmondum  in  Notis  ad 
Sidon.  Carm.  9.  Horum  alii  Comites  ordinis  primi 
intra  Palatium  dicebantur ,  qui  fcilicet  in  Pala¬ 
tio  militabant,  ut  in  aliis  infcript.  apudeumdem 
Gruter.  36 1 . 1.  3  6  3 .  2.  40  7.  8 . 49  3 .  5  •  1094. 
6 .  vel  Comites  ordinis  primi  in  Conjtfiorio ,  apud  eum- 
dem  43  8. 1. 46  5.  8.  Ea  enim  Comitum  ordinis 
primi  fuit  praerogativa ,  ut  iis  Confiftorium  Prin- 
Tom.  II., 


COM  8oi 

cipis  ingredi  fas  eflet,  fi  vocarentur ,  ut  eft  apud 
Senatorem  in  formula  Comitiva  primi  ovdinis ,  lib. 
6.  Epift.  1  2.  Videeumdem  lib.  2.  Epift.  28.  lib. 
6.  Epift.  1  3 .  &  Salmafium  ad  Pollion.  pag.  307. 

Comitum  Ordinis  Secundi  mentio  eft  in 
1»  2,-  Cod.  Th.de  Comitibus  rei  milit.  1.  27. 18. 
deProxim.Com.  dilpof.  1.  8.  de  Agent,  in  reb.  & 
apud  Gruterum  361.1.363.  2.  &  438.  1.  Ex 
quibus  colligitur  Comitivam  ordinis  fecundi  gra¬ 
dum.  fuifle  ad  Comitivam  primi.  Vide  Senato¬ 
rem  1.  7.  Ep.  26. 

Comitum  denique  Ordinis  Tertii  mentio  eft  in 
lib.  127.  Cod.  Th.  de  Decur.  lib.  9.  &  20.  de 
Suariis ,  &  1. 1  7.  deProxim.  Comit,  difpof.  lidem 
videntur  qui  Comites  minores  &  inferiores,  in  quo¬ 
rum  numero  erant  Tribuni  ,  dicuntur  in  1.  2. 
Cod.  Th.  NeComitib.  dcTribun.  lav.  proeften- 
tur.  Glolf.Graec.  Lat.  ko/juic  ,  «re/  t giCxvoe. 

Comes  ofap/a  ,  feu  obfoniorum  ,  qui  eorum  curam 
gerebat,  in  Chronico  Alex.  pag.  894.  VideCo- 
mes  Annona.  [  Alias  Graecis  recentioribus 

Pifcem  fonat.  ] 

CoMEsPAGi,ideft  provinciae ,  vel  civitatis ,  apud 
Lupum  Frrrarienfem  Epift.  24.  Ratpertum  Mo¬ 
nachum  de  Calib.  S.  Galli  cap.  1.  &  in  Capitulis 
Caroli Mag.  lib.  6.  cap.  1  00.  in  Fragment.  Ca- 
pitular.  edit,  a  Stephano  Baluzio  cap.  8.  &c. 
Additio  4.  Ludovici  Imp.  ad  Capitula  Caroli  M. 
cap.  79.  Comites  autem  reddant  rationem  de  eorum 
pagenfibus ,  &c.  Vide  Marculfum  lib.  1.  Form.  8. 
[  &  Grotig.  de  Antiquitate  Reipublicae  Bavaricoe 
pag.  xxxi.  ] 

Comites  Palatini,  generatim  didi ,  Qui  in 
Palatiis  Regum  militabant  ,  feu  qui  in  eorum 
erant  obfequio  ,  quos  vulgo  nude  Palatinos  alii 
nuncupant.  Comites  d  latere  appellantur  a  Jona  in 
Vita  S.  Columbani  cap.  28.  Is  Virum  Dei  fummo 
gaudio  excepit  ,  feque  curaturum  ait ,  ut  ad  Theode- 
berti  aulam  perveniat ,  nec  opus  effie  aliis  d  Regis  la¬ 
tere  Comitibus .  Chronicon  Moriniacenfe  lib.  2. 
pag.  366.  In  cuna  Amauricide  Monte  forti ,  pofi  Pa¬ 
latinos  Comites  in  Provincia  ijla  viri  excellentiffimi . 
Vide  Palatinus.  Sed  prae  caeteris 

Comites  Palatini  appellati ,  qui  in  Regum 
Palatiis  fjuris  auttoritate  judicum  officio  funge¬ 
bantur,  ut  eft  apud  Joannem  Sariffier.  Ep.  263. 
Illud  autem  fic  defcribitur  ab  Hincmaro  Opufc. 
de  ordine  &  offic.  Palatii  cap.  2  1 .  Comitis  Palatii 
inter  catera  pene  innumerabilia  ,  in  hoc  maxime  folli- 
citudoerat  ,ut  omnes  legales  qua  alibi  orta  propter  aqm - 
tatis  judicium  Palatium  aggrediebantur  ,jufte  ac  ratio¬ 
nabiliter  determinaret ,  feu  perverje  judicata  ad  aqui- 
tatis  tramitem  reduceret ,  &c.  Cognofcebant  igitur 
Comites  Palatini  de  Caulis  omnibus  quae  nullo 
medio  ad  Palatium  devolvebantur,  quae  quidem 
Palatina  inde  appellantur  in  Capitulis  Caroli  M. 
an.  797-  c.  4.  &  alibi  pallim.  Walafridus  Strabo 
lib.  de  Reb.  Eccl.  cap.  31.  JjVigmadmodum  funt  in 
Palatus  Praceptores  vd  Comites  Palatu,  qui  facul  a - 
rium  caufas  ventilant :  ita  funt  &  illi  quos  Capellanos 
Franci  appellant, Clericorum  caujis  prdlati.  Ut  porro 
caufas  ad  Palatium  pleno  jure  cuivis  licitum  fue¬ 
rit  adducere  ,  fatis  colligitur  ex  Lege  Longob. 
lib.  2.  tit.  5  3-§.  2  3 .  tit.  5  5.  §.  20.  Cap.  Caroli 
M.  1-  3.  cap.  59.  &c.  Vide  praeterea  Capitulare 
2 . Ludov.  Pii  an.  8  1  9.  cap.  4. 

Cognofcebant  praeterea  de  Caujis  reipttbltca  , 
feu  publicis ,  id  eft,  quae  Regem  fpedabant,  aut 
Regiam  dignitatem  ,  vel  publicam  utilitatem, 
uti  pluribus  probatum  in  Diifertat.  14.  ad  Join- 

Eee 


B03  COM 

villam ,  ubi  de  Comitibus  Palatii  fufe  fatis  dif- 
feruimus. 

Erant  denique  certae  caufae  ,  quae  ex  Princi- 
pum  privilegiis  folum  Comitem  Palatinum  fpe- 
dabant.  Charta  Pipini  Regis  Aquitaniae  proEc- 
clefia  S.  Juliani  Brivatenlis  ann.  835.  Lice  At  eis 
qualemcunque  fibi  fua [ponte  elegerint  advocatum  ha¬ 
bere  ,  ipfumque  advocatum  nemo  prafumat  temerario 
aufu  diftringere  ,  vel  in  tortum  mittere  :  fed  noftro  co¬ 
ram  Comite  Palatii  E cclefiam  pr  Albati  Martyris  vi¬ 
delicet  S.  [Juliani  abjque  alicujus  inquietudine  vel  mo¬ 
rarum  dilatione  liceat  inquirere.  Capitulare  Ludo- 
vici  Pii  Imp.  de  Monatlerio  S.  Cru  is  Pidavienfi. 
cap.  3  .[Ut  res  Monafterii  quas  modo  habent ,  non 
prius  ab  ullo  auferatur ,  quam  aut  ante  Domnum  Pi- 
pinum  ,  aut  ante  Comitem  Palatii  illius  ,  praf  ata  ra¬ 
tio  reddatur. 

Sedebant  autem  Comites  Palatini  in  Palatio 
cum  Afleflbribus  ,  quos  Scabmos  Palatii  vocat 
Chronicon  S.  Vincendi  de  Vulturno.  Hinc  le¬ 
gimus  apud  Monachum  Sangallenfein  ,  Comitem 
Palatii  in  medio  Procerum  fuorum  condonantem.  Vita 
S.  Praeje&i :  Ad  Palatium  properat,  &  ut  mos  eft , 
apud  Pegis  aulam  ,  in  loco  ubi  caufa  ventilantur ,  in¬ 
troiit.  VitaS.  Pharonis  cap.  79.  Dum  leges  publice, 
qua  quotidie  difcutieb  antur  ipfo  in  palatio ,  multos  con¬ 
fringerent  ad  facularia  judicia. 

Interdum  &faepe Reges  ipfi  Palatinis  iftis  pla¬ 
citis  intererant ,  cum  ipfo  Comite  Palatii ,  ac  cau- 
fas dijudicabant.  Cujus  moris  exempla  aliquot  in 
eadem  Diflertatione  indicavimus ,  aliudque  ex- 
flat  apud  Ughellum  to.  1.  part.  2.  p  337.  qui¬ 
bus  addere  hoc  loco  lubet  identidem  Reges  ipfos 
ac  Principes  Jfubditis  luis  jus  dixiffe.  Fortunatus 
lib.  6.Poem.  4.  deChariberto  Rege : 

Si  veniant  aliqua  variato  murmure  caufa * 
Pondera  mox  legum  Regis  ab  ore  fluunt. 

JjPuamvis  cenfufas  referant  certamina  voces , 
Nodofa  litis  [civere  fila  potes ,  &c.  \ 
Capitulare  3.  LudoviciPii  cap.  3 .  Sciaris  ob  hanc 
caufam  nos  velle  per  fingulas  hebdomadas  uno  die  in 
Palatio  nofiro  ad  cati  fas  audiendas  [edere :  ut  per  hunc 
aut  illum  Comitem  &  providentia  Mijforum,  &  obe- 
dientia  populi  manifeflius  appareat.  Adde  cap.  14. 
Capitul.  Wormatienfe  an.  8  2  9.  cap.  1  4.  Addit. 
IV.  Capit,  cap.  83.  al.  1 1  5 .  &  Concilium  Pari- 
lienfe  VI.  lib.  i.  cap.  3.  &c.  Ut  porro  inter  ter¬ 
tiae  t  irpis  Reges  fandius  Ludovicus  populis  libi 
fubditis  ad  portam  Palatii  jura  dixerit ,  fufe 
oftendimus  in  Differt,  2.  ad  Joinviliam.  His  au¬ 
tem  addam  quas  in  hanc  lentendam  habentur  in 
fecunda  Curia  Generali  Catalaniae  fub  Jacobo 
Rege  Arag.  M.  Febr.  ann.  1299.  Item  quod  nos 
&  juccejfores  noftri  in  quacumque  civitate  vel  villa  ter¬ 
ra  noflra  erimus ,  qualibet  hebdomada  in  die  Veneris 
teneamus  perfonaliter  audientiam  gentibus  noflris  pro 
tenendo  jure  ip forum  de  eo  quod  coram  nobis  expo fue¬ 
rint.  Et  fi  in  die  Veneris  non  pojfemus  intendere ,  quod 
in  pradictis  intendamus  &  faciamus  die  craflina.  Adde 
Foros  Aragonenfes  pag.  1 5 .  Edit.  1624. 

Neque  tantum  in  Palatio  jus  dixere  Comites 
Palatini ,  fed  etiam  in  provinciis.  Audlis  enim  & 
longius  produdlis  Regni  ac  Imperii  finibus,  quo 
fubdi  torum  levaretur  labor,  ac  eorum  impenfis 
parceretur,  mittebantur  fubinde  Comites  Pala¬ 
tii  ,  qui  fupremo  jure  fjuflitias ,  ut  tunc  loqueban¬ 
tur  [facerent ,  &  mufas ,  quas  ab  iis  dirimi  ac  ju¬ 
dicari  neceffe  erat ,  terminarent.  Nullis  quippe, 
ait  T heodoricus  apud  Senatorem  lib.  4.  Ep.  40 . 
-ssiecefiitatem  longinquitatis  imponebant  Reges 


COM  804 

noftri,  nifi  qui  fuis  hoc  commodis  expedire  co* 
gnofcebant.  Hinc  faepe  legimus  milfos  in  Ita¬ 
liam  Comites  Palatinos,  ad  juftitias faciendas .  V ide 
Ughellum  to.  l.part.  2. pag.  3  3  7*  Nequetamen 
iis  fas  erat  Potentiarum  caufas  fine  Regia  jujfione  fi- 

,  nue  ,  [ed  tantum  pauperum ,  &  minus  potentum  ,  ut 
eft  in  Lege  Longob.  lib.  2 .  tit.  4  5 .  §.  t .  in  Capi¬ 
tul.  3.  n.  812.  cap.  2.  &  lib.  3 .  Capitul.  cap.  7. 
Ejufmodi  autem  Comites  Palatini  pollmodunx 
infingulis  majoribus  provinciis  conftituti  ab  Im¬ 
peratoribus  ,  qui  vice  Regia  fupremo  jure  caufas 
dirimerent,  praefertim apud  Alemannos.  Specu¬ 
lum  Saxonicum  1.  3.  art.  3  5.  JfLydibet  provincia 
terra  Theutonica  habet  fuum  P  alanfgr  avionatum ,  ( i. 
Comitatum  Palatinum  )  Saxonia  ,  B  avari  a  ,  & 
Franconia. 

Comitum  Palatinorum  in  Bajoaria  mentio 
eft  apudConradum  Ufpergenf.  an  1102.  inVita 
&  Trlnflatione  S.  Domitiani  Ducis  Carinthiae 
n.  3  .  in  Speculo  Saxon,  lib.  3 .  art.  5  3  .  §.  I .  Vide 
Dilfert.  ad  Joinvill.  pag.  231. 

Comites  Palatini  in  Saxonia  non  femel  etiam, 
occurrunt,  quorum  Genealogiam  contexuit  Rhi- 
neccius  in  Appendice  ad  Witikindum  de  quibus 
etiam  copiofe  liber  de  Fundatione  Monafterii 
Gozecenfis. 

Comites  Palatini  ad  Rhenum  in  Francon  ia  no¬ 
tiores  funt  ,  quam  ut  de  iis  dici  quidquam  de¬ 
beat.  [  De  his  inter  alios  plura  T olnerus  in  Hift. 
Palatinat.] 

Comites  Palatini  in  Lufatia ,  habentur  apud 
Lambertum Schaffnaburg.  an.  1057. 

Comitem  Palatinum  Ottonem  filium  in  Btir- 
gundiae  Comitatu  inftituiffe  Fridericum  I.  audof 
eft  Golutus  lib.  2.  Rerum  Sequan.  cap.  3  7.  Ita 
in  Anglia  hanc  dignitatem  aliquot  Comitibus  at¬ 
tributam  infra  docemus. 

Jam  vero  Comitum  Palatinorum  fumma  erat 
audoritas  ,  ut  qui  vice  facra  judicarent  ,  &  fu¬ 
premo  jure.  Chronicon  Mauriniacenfe  pag.  365. 
deTheobaldo  Comite  Campaniae  :  fiftui  Comes 
Palatinus ,  &  infra  Fr anctam  fecundus  a  Rege  ,  &c. 
Charta  Caroli  M.  apud  Ughellum  tom.  2.  Italiae 
facrae  pag.  187.  188.  Hujus  noflra  confirmationis 
pagina  concedimus  ejufdem  Epifcopi  Adijfo  vel  Vicedo- 
mino  ,  ut  fit  nofter  Mijfus ,  &  habeat  poteftatem  deli¬ 
berandi  atque  adjudicandi  tdnquam  noftri  Comes  Pa¬ 
latii.  Adde  p.  200.  2  o  3 .  &  to.  4.  p.  9  o  o .  Or- 
dericus  Vitalis  1.  4»p.  522.  J^uid  loquar  de  Odone 
Bajocafino  Prafule ,  qui  Conful  Palatinus  erat ,  & 
ubique  cunilis  Anglia  habitatoribus  formidabilis  erat , 
ac  veluti  fecundus  Rex  paffim  jura  dabat  ?  principa¬ 
tum  fuper  omnes  Comites  &  regni  optimates  habuit 
&cum  thefauris  Cantiam  poffedit,  &c.  Regalem  ha¬ 
bere  poteftatem  in  omnibus  dicuntur  ,  apud  Brado- 
num  lib.  3 .  trad.  2 .  cap.  8 .  §.  4.  &  in  veteri  Con,- 
ftitutione  .  quam  edidit  Goldaftus ,  Comes  Pala- 
latinus  refertur  adeo  amplam  poteftatem ,  jurif dictio¬ 
ne  m  &  auctoritatem  habere ,  ut  dempta  Regia  dignita¬ 
te  ,  nullus  omnino  juftitiariorum  ampliorem ,  fed  neque 
parem  habeat.  Ex  eo  etiam  forte  Comitis  Palatini 
dignitas  Monarchia  Palatii  appellatur.  Liber  de 
Fundatione  Gozecenfis  Monafterii  an.  1 1  5  3.  de 
Dedone  Comite  Palatino  Saxoniae  :  Unde  in  ex¬ 
peditione  Hungarica  per  Regem  Hernicum  in  anno  In¬ 
carnationis  Domini  1040.  fatta  ,  quia  cunilis  vir¬ 
tute  militari  fe  pratuht  ,  primus  ftiipis  fua  Monar¬ 
chiam  Palatii  a  Rege  promeruit.  Mox :  Eo  defunlto , 
quia  filium  legitimum  non  habuit ,  Monarchiam  Pa¬ 
latii  Dominus  Fridericus  Germanus  ejus  a  Rege  fufeepit • 


805  COM 

Comites  Palatinos  habuit  Francia  noftra ,  ut 
pluribus  docuimus  in  eadem  DiiTertat.  14.  ad 
joinvillam  ,  ab  ipfis  Regum  noftrorum  incuna¬ 
bulis  ,  qui  in  eorum  Palatiis ,  caufis  publicis  prae¬ 
erant,  eafque  dijudicabant.  Idque  probavimus 
potiffimum  ex  eorum  ferie  ,  quam  hoc  loco  ite¬ 
rum  deferibi  haud  gravate,  ni  fallor,  feret  eru¬ 
ditus  ledor  ,  cum  rem  praefertim  haud  adeo  tri¬ 
tam  Scriptorum  audoritate  firmari  interfit.Hacce 
itaque  dignitate  infigniti  occurrunt  Gucilio  ,fub 
.Sigiberto  Rege  Auftrafiae,  apudGregor.  Turon. 
1.  5 .  cap.  1  9.  Trudtilfus  <Sc  Bomulfus ,  fub  Childe- 
berto  ,  apud  eumdem  1.  9.  cap.  ii.  30.  Tacilo , 
fubDagoberto  I.  in  Geft.  Dagob.  Regis  cap.  3  7. 
S.  W andregtfilus ,  fub  eodem  Dagob.  Comes  Pa¬ 
latii  ,1  n  Vita  MS.  S.Godonis  Monachi ,  Comes  Pa¬ 
latinus  indigitatur  in  illius  V ita ,  in  Chronico  Mal- 
leacenfi  <Sc  apud  Molanum ,  ut  &  Badefridus ,  pater 
fandae  Auftrebertae ,  inVita  ejufdemSandoe  cap. 
1 .  num.  4.  Aigulfus ,  fub  Clodoveo  II.  in  ejufdem 
Regis  Diplomate  pro  Monaflerio  Sandionyfiano. 
Ber chorius }  fub  eodem  Clodoveo  ,  in  Chron.  Fre- 
deg.  cap.  90.  Rtgobertus  S.  Bertae  parens  ,  inVita 
ejufdem  Sandae.  Andobaldtis ,  fub  Chlotario  III. 
in  Tabulis  Mon.  S.  Benigni.  Marfo ,  fub  Clodo¬ 
veo  III.  in  Placito  quod  habetur  to.  2.  faeculi  3  . 
SS.Ord.  S.  Bened.  pag.  617.  IV amo,  fub  eodem 
Clodoveo  &  Chilperico  ibid.  pag.  618.  6  22. 
Andramnus  fub  eodem  Clodoveo  ,  ibid.  pag.  619. 
Cbrodebertus ,  fub  Theodorico  II.  in  VitaS.  Leo- 
degarii  cap.  14.  qui  idem  videtur  qui  Cbunrode- 
baldus  nominatur  apud  Doubletum  &  Miramon- 
tium.  Denique  Temulfus ,  fub  Chfldeberto  II. 
apudGregor.  Turon.  1.  4.  de  Mirae,  fandi  Mar¬ 
tini  cap.  6.  Alios  praeterea  Comites  Palatii  Fran- 
cicffub  prima  Regum  ffcirpe  memorant  veteres 
chartae ,  apud  eruditum  Mabillonium  in  libris  de 
ReDiplomatica,  Drucloaldum  fci licet  fubTheo- 
derico ,  pag.  47  o .  Hociobertum  ,  Ghijlemarum ,  Ber- 
thoaldum ,  Sigofndum  [  Peronem  ]  &  Grimbercbttm 
fub  Childeberto ,  p.  478. 480.  482.  48  3 .  Tva- 
ningum  fub  Chlodoveo  Jun.  p.  3  78.  Anfoaldum  , 
Arnonem ,  Marfonem ,  &  Audramnum  fub  Chlodo¬ 
veo  III.  p.ii7-  [ubi etiam  probat  adverfus  Con- 
ringium  duosplurefvefubprimadc  fccundaFran- 
cicaftirpe  nonnumquam  fuifife  Comites  Palatii .] 
Sub  fecunda  Regum  ftirpe  recenfentur  hocce 
titulo  donati  complures ,  atque  iniis  ,lVichertus, 
fub  Pipino ,  apud  Doubletum  p.  69  3 .  Anfelmus , 
qui  fubfcribit  teftamcntum  Fulradi  Abbat.  S. 
Dionyfii  ann.  778.  Voradus ,  feu  Voradinus ,  & 
Treautus  ,  fub  Carolo  Mag.  apud  Eginhardum. 
Ragonfredus  fubLudovico  Pio  an.  81  7.  in  ejuf¬ 
dem  Charta  apud  Stephan.  Baluzium  in  Appen¬ 
dice  ad  Capitul.  n.  34.  nefeio  an  idem  qui  Re- 
ginerus  dicitur  in  Vita  ejufdem  Imp.  eodem  ann. 
817.  qui  etiam  Ragenanus  vocatur  in  Vita  Al- 
driciEpifc.  Cenom.  cum  quo  eamd.  dignitatem 
obtinebat  Fulco ,  ut  eft  in  pag.  125.  130.  172. 
Bernardus ,  fub  eodem  Ludovico,  in  veteri  Charta, 
an.  819.  Ranulfus  fub  eod. Imp. in  eadem  Charta, 
dcin  eadem  VitaAldrici  pag.  I71.  Adhal ardus , 
Eubeodein  Principe,  apud  Eginhardum  an.  822. 
823. 824.  cui  fucceflere  fub  eodem  Imp.  Ber- 
tricus ,  de  quo  idem  Scriptor,  Morhardus ,  cujus 
meminit Theganus  cap.  45  .Gebuinus  &  Ruodber- 
tus ,  apud  eumdem  Eginhard.  Epift.  9 .  Ansfridus , 
fub  Lothario ,  in  Notit.  Eccl.  Belg.  cap.  3  2 .  Huc- 
boldus,  fub  Lothario  &  Ludovico,  apud  Ughell. 
to.  3 .  pag.  3  5  •  4  3  •  [  Heribaldus  Ludovico  II.  im- 
Tom .  //. 


peranfe  in  optimae  notx*  Chartario  Cafaurienfi 
MS.]  Rudolfus ,fub  Ludovico IV.  in  Annal.  Franc. 
Fuld.  an.  857.  Adhal  ardus ,  fub  Carolo  Calvo  , 
in  Capitul.  Caroli  C.  tit.  43 .  Bodradus ,  ibidem  : 
Hilmeradus ,  in  Chron.  Fontanell.  apud  Catellum, 
in  Hili.  Occitan.  pag.  5  5  9.  &  Steph.  Baluzium  in 
Append.  adCapit.n.  59.50/0,  apud Camufat.  in 
Antiq.  Trecenf.  pag.  8  5  .  &  in  Tabui.  Dervenfi. 
Iuleo,  apud  Elodoard.  1.  3, Hili.  Rem.  cap.  26. 
eamdem  dignitatem  obtinuere  fub  eodem  Caro¬ 
lo  :  qui  quidem  Fulco  in  Tabulario  faridi  Dio¬ 
nyfii  dicitur  obiififeiftud  munus  Kl.  April.  anno 
22.  regni  Caroli  :  fuit  poftmodum  Archiepifco- 
pus  Rotomagenfis :  Elduinus ,  fub  Odone ,  Guido  t 
iub  Carolo  Simplice,  in  Tabulario  Aremarcnfi , 
Robertus,  fub  Rodulfo  ,  in  Chron.  S.  Benigni  pag. 
42  6 .  Ragenarius ,  fubLudovico  IV.  inPancharta! 
nigra  S.  Martini  Turon.  denique  Heribertns  III. 
Viromandenfis  &  Trecenfis  Comes,  fub  Lotha¬ 
rio,  apud  Camufatum  pag.  8  6. 

Habuere  etiam  tertiae  ftirpis  Reges  Francici 
fuos  Comites  Palatinos.  Nam 

HugoBellovacenJis ,  hac  dignitate  donatus  legi¬ 
tur  fub  Roberto  apud  Glabrum  Rodulf.  lib.  3 . 
cap.  2.  quam  etiam  Ubi  alferuere  ComitesToIo- 
fani  aliquot,  atque  in  iis  P oncius,  IVillelmus ,  & 
Rajmundus  S anttegidianus ,  ut  ex  eorum  Diploma¬ 
tibus  &  monetis  probavimus.  Sed  hanc  prae  fert  im 
retinuere ,  ab  Heriberto ,  ut  probabile  eft  fibi  de¬ 
latam  ,  &  jurequodam  haereditario  devolutam  , 
caeteri  Comites  Campaniae  &  Blefenfes.  Nam  [in 
Charta  Rodulfi  Regis  Franciaeann.  924.  inPro- 
bat.  Hift.  Blefenfis  idem  Rex  Theobaldum  indi¬ 
tum  Comitem  Palatii  vocat.] In  Tabulis  Abbatum 
Vallis  Secretae  ,  Odo  Francorum  Comes ,  apud  Sam- 
marthanos  in  Gallia  Chrift.  Idem  inChartafun- 
dationis  Ecclefiae  S.  Martini  Sparnacenfis  ann. 
1032.  Odo  Comes  Palatinus  Francorum  Regis ,  torri. 
1  3 .  Spicileg.  Acheriani  pag.  282.  Tbeobaldus  III. 
in  Charta  originali  ex  Tabulario  Ecclefiae  Carno- 
tenfis  ann.  1083.  inferibitur  :  Ego  T etbaldus 
Palacii  Comes ,  &c.  Tbeobaldus  IV.  Stephani  Co¬ 
mitis  filius  in  Diplomate  an.  1 1 47.  Gloriofus  Fran¬ 
corum  regni  Comes  Palatinus,  &  Henricus  I.  in  Ne- 
crologio  S.  Martini  Trecenfis  ,  ut  prodit  Camu- 
fatus,  Comes  Palatinus  Gallia  inferibuntur.  Idem 
Tbeobaldus  IV.  in  Chronico  Mauriniacenfi  lib. 
2.  Comes  Palatinus  ,  &  intra  Fr anctam  fecundus  a 
Rege  indigitatur.  Interdum  fupprelFo  &  o  mi  fio 
Palatini  vocabulo  ,  Comites  fe  Francia,  aut  Fran¬ 
corum  dixerunt.  Ita  Heribertns  Viromandenfis  & 
Trecenfis  Comes,  quem  Lotharius  R  cx  Comitem 
Palatii fui  appellat  in  Charta  quee  eft  in  Tabulario 
DervenfisMonaft.  in  alia  ann.  27.  ejufdem  Re¬ 
gis  in  eodem  Tabulario  Francorum  Comes  inclytus , 
&  inTabulisann.  969.  ab  eodem  Camufato  de- 
feriptis,  Gloriofus  Francorum  Comes  vocatur.  Eu- 
do  apud  Wipponem  in  Vita  Conradi  Salici  ann. 
1036.  Odo  de  Francia  ,  apud  W ibertiun  in  Vita 
Leonis  IX.  PP.cap.  1 4.  Vicina  Comitur  chia  Fr  anco¬ 
rum  Comes,  inTabularioAganonis  Carnot.  Comes 
Palatii  denique  in  Diplomate  pro  Abbatia  S.  Ger¬ 
mani  Parif.  Comes  quarumdam  provinciarum  Gallia 
fcilicet  &  Francia  inferibitur.  Tbeobaldus III.  Cam¬ 
panice  &  Stephan us  Meldenfium  Comites,  fra¬ 
tres  ,  Gratia  Dei  Francorum  Comites  fefe  appellant 
in  Tabulario  Ecclefiae  Ambianenfis.  Idem  Tbeo¬ 
baldus  Comes  Palatii, in  Charta  Henrici  Reg.  inTa- 
bul.  Carnot.  Comes  Blefenfis ,  &  Regni  Francorum 
Procurator ,  apud  Rogerujp  Hovedcnum  p.  5  24; 

Eee  ij 


8o7  COM 

&  in  Charta  an.  i  o  76.  apud  virum  dodiflimufii 
joann.Mabillonium  to.  5 .  Vitar.  SS.  Ord.  S.  Be- 
ncdidi  pag.  761.  Comes  Franci#  Palatinus ,  in  Di¬ 
plomate  quod  habetur  tom.  6.  Spicilegii  Ache- 
riani  pag.  449.  &  in  Tabulario  Burgulienii  fol. 
3  7.  Francorum  Comes ,  &  Comes  Franci#  vocatur , 
quo  podremo  titulo  donatur  Stephanus  Comes 
Blefenfis  &  Carnotenfis,  cuitanquam  primoge¬ 
nito  Palatina  dignitas  competebat ,  apud  Hugo- 
dem  Flaviniae,  in  Chron.  ann.  1095.  Notkerum 
inTranflat.  S.  Bafoli  pag.  1  5  5.  &  apud  Annam 
Comnenam  lib.  1 1 .  Alexiad.  pag.  524.  cui  Ko- 
Qpa.yx.lctt;  dicitur.  Denique  Henricus  Comes 
Campaniae  in  Charta  data  in  Hierufalem  ann. 
1  179.  pro  EcclefiaEbronenfi ,  Franci#  Comes  Pa¬ 
latinus  pariter  indigitatur.  Legitur  illa  in  Adver- 
fariis  Duchefnianis.  Obfervandum  etiam  ex  Me- 
iero  ann.  863.  Comites Flandriae  interdum  fefe 
Comites  Franporum  Sc  Franci#  infcripfiffe.  Comitis 
Palatini  titulum  Balduino  Comiti  tribuit  Wii- 
Jelmus  Brito  in  Philipp. 

. Et  Balduinus  honoris 

fjure  Palatini  clarus,  pravifquefuperbns. 

Et  in  Miraculis  S.  Agililib.  1.  cap.  17.  apud  eru¬ 
ditum  Mabillonium  ,  eadem  Palatini  Comitis  di¬ 
gnitas  Comiti  Flandrise  adferibitur.  Sed  vereor 
ne  his  locis  Comites  Palatini  appellentur ,  quod  Pa¬ 
res  Franci#  fuerint ,  quemadmodum  Matthaeus 
Paris  ann.  1  249. ait  Epifcopum  Noviomenfem 
fuiffe  Comitem  Palatinum ,  &  unum  de  duodecim  Pa¬ 
ribus  Franci#  ;  vel  certe  quivis  Comites  Regum 
vaflalli.  Chronie. MS.S.  Stephani  Lemovic.  Ann. 
1 1 3  7.  5  .Id.  Apri!.  . . .  obiit  JVtllelmus  Palatinus 
Comes  Pittavienjts  ultimus  Dux  Aquitanorum.  Habe¬ 
tur  in  Tabulario  S.Florentii  veteris  Andegavenf. 
Charta Gaufridi  Comitis  Andegav.  an.  1  o  6  2 .  cu- 
jus  initium  ita  concipitur :  In  nomine  Domini, notum 
facere  volumus.  Ego  Gaufridus  ipjtus gratia  non  pauci 
populi  fui  Princeps ,  &  Francorum  Regis  Comes ,  &c. 

Comites  Palatinos  habuere  pariter  Reges 
Aquitaniae  ex  Familia  Francica  ,  ut  colligitur  ex 
CapitulariLudovici  Pii  pro  Monaderio  S.  Crucis 
Pidavenfis  cap.  3 .  ut  &  Burgundiae  Reges.  Habe¬ 
tur  enim  in  Tabulario  Cluniacenli  Charta  Chun- 
jradi  Regis  ann.  6.  ubi pr #fens  fuijfe  dicitur  Odolri- 
cus  Comes  Palatii. 

C  omttesPalatini  in  Anglia  quatuor  recenfentur 
a  Cowello  lib.  2.  tit.  2.  §.  7.  Lancadrenfis,  Du- 
nelmenlis ,  Cedrenfis ,  &  Elienfis.  Primus  autem 
hanc  dignitatem  obtinuit  Cedrenfis ,  quam  W il- 
lelmusNothus  Hugoni  ex forore  nepoti  conceflit. 
Comitatum  enim  Cedriae  ei  dedit  adeo  liberum  ad 
gladium  fuum,Jicutipfe  Rex  totam  tenebat  Angliam  ad 
coronam  fuam.  Quibus  verbis  dignitas  Palatinatus 
innuitur ,  cujus  autoritas  Regiae  aequiparatur ,  ut 
fupra  annotavimus.  Cefirenjis  Palatini  Comitis  me¬ 
minit  praeterea  Matthaeus  Paris  an.  1  2  3  6.  ubi  il- 
liusinfignem  adeo  fuiffe  dignitatem  fcribit,  ut 
Regem Ji  oberret ,  de  jure  potejlatem  habeat  cohibendi. 
VideMatth.  Wedmonad.  p.3  94.  2. Edit.  Sc  Mo¬ 
nadicum  Anglic.  tom.  2.  p.  187.  Eamdem pod- 
modum  dignitatem  Lancadrenfi  Comitatui  ad¬ 
junxit  EdwardusIII.  V ide  Sarilber.  in  Policrati- 
colib.  6.  cap.  16.  &  Willelmum  Stanfford.  lib. 
2.  de  Placitis  Coronae  cap.  27.  Ordericus  Vitalis 
lib.  8.  pag.  666.  Odonem  Bajocenfem  Epifco¬ 
pum,  GuillelmiNothi  fratrem  uterinum  ,  Pala¬ 
tinum  Canti#  Confulem  fuiffe  ait.  Praeterea  in  Sta¬ 
tuto  ann.  3  3.  Henrici  VIII.  cap.  10.  mentio  oc¬ 
currit  Co\nitatus  Palatini  de  Hexbam ,  qui  fub  co 


COM  8  o  8 

faeculo  ad  ArchiepifcopumEboracenfem  pertine¬ 
bat.  Sed  labente  jam  prius  re  Ecclefiae ,  inquit 
Spelmannus  ,  Palatinatuum  jurifdidio  infigniter 
diminuta ed ann.  27.  Henrici  VIII.  cap.  24.  eo- 
rumque  jurifdidio  fub  nomine  Regis  condituta. 
Comitatus  vero  de  Hexbam  Statuto  ann.  1  4.  Eli- 
zab.  cap.  1  5 .  omni  Palatinatus  privilegio  exutus 
ed  ,  &  in  portionem  Comitatus  F*1  ordium  briae 
redadus.  Palatinatus  etiam  dignitatem  habuere 
Epifcopi  Dunelmenfis  Sc  Eliends.  De  Dunel- 
rnenfi  Paiatinatu  vide  Monadicum  Anglic.  tom. 

1.  P.47.& Guil. Prynneum  m  Libertatib.  £c- 
clefiae Anglic.  tom.  3 -pag.  562.  563. 

Comes  Palatinus  Lcretelli.  Vide  fupra  Comet 
Comitum. 

Comes  Palatine  s, in  Sicilia.  Videut  fupra. 

Comes  P  alati  i  Ticinenjts.  Hujus  mentio  fit  apud 
Joann.  VIII.  PP.  Epid.  140.  Sc  Petrum  Diaco¬ 
num  lib.  4.  Chron.  Cafm.  cap.  1  8.' cujus  haec 
funt :  jfhi#  Berta  filia  Compalans  Ticinenjts  obtulit 
B.  Benedicto.  Quae  vo xCompalatii ,  eadem  ed  ac 
Cottfpalatii ,  de  quafuo  loco,  id  ed.  Comitis  Pala - 
tii  Ticinenjts ,  feu  Regiae  Regum  Longobardorum, 
atque  etiam  Italiae  i  qua  quidem  dignitate  fundi 
videntur  Comites  Palatini Lumelli,  quod  ed  cadrum 
indidriduPapienfi ,  ut  obfervatum  a  nobis  in 
Differt.  1 4.  ad  Joinvillam.  Papias  :  Lomellum  ,  ca - 
Jlrum  maximum  in  Liguria.  Laumellum  vocat  Am¬ 
mianus  lib.  1  5 .  Itiner.  1 .  Anton.  T abula  Peutin- 
geri,  Scc.  Manfredus  Comitivam  Palatii  in  Italia 
fub  Widone  Imper.  ann.  892.  obtinebat,  ut  ex 
Diplomate  colligitur ,  quodhabetur  apudUghel- 
lum  tom.  2.  pag.  120.  Horum  Comitum  dir- 
pem  arceffit  vetus  Chronicon  laudatum  ab  eodem 
Ughello  tom.  5.  pag.  1555.  a  Cadoto  Comite 
deLomello  ,  qui  uxorem  duxerat  Alaxiam  filiam 
Pipini  Regis ,  fororem  Caroli  Magni  ;  fed  haec 
admodum  incerta  funt.  Memoratur  Sigefridus  fa- 
cri  Palatii  Comes ,  in  Chartis  aliquot  Ludovici 
Imp.  ann.  9  o  1 .  &  Berengarii  Regis  ann.  9  o  3  .  in 
Hid.  Pergamenfi  tom.  3.  pag.  404.  406.  409. 
Vide  Chronicon  Novalicenfe  pag.  639.  &  Ughel- 
lum  tom.  4.  pag.  602.604.  tom.  5 .  pag.  1  i  7  5 . 

Comes  Palatinus  in  T 'ufeia.  Vide  U gheilum 
tom.  3 .  Ital.  facr.  pag.  818.821.  824.  • 

Comites  Palatii  habuere  etiam  Beneventani  , 
in  Italia  Principes ,  ut  colligitur  ex  Diplomate 
Pandolphi  Sc  Landulphi  Principum  quod  exdas 
in  Chronico  S.  Sophiae  Benevent.  pag,  661. 

Comitem  Palatii  nefeio  quem  Hamedeum 
Adalberonis  I.  Epifcopi  Metenfis  Diplomatibus 
anni  942.  fubfcripfiffe  inter  Comites  alios  ac 
proceres ,  obfervoapudMeuriffium  pag.  307 .  & 
309.  qui  quidem  in  Lotharingia  hac  dignitate 
donatus  fortean  fuit  ab  Ottone  Imp.  podquam 
hanc  fubjugavit ,  uti  narrat  Hermannus  Contra- 
dus  ad  ann.  939. 

Comites  Palatii  habuere  denique  Gothici 
Hifpaniae  Reges  ,  quos  inter  in  Ranimiro  I.  Rege, 
aera  880.  recenfetSebadianusSalmaticenfis  Epi- 
fcop.  vetus  Scriptor,  Nepotianum  ,  Aldretum  ,  & 
Piniolum ,  qui  fubinde  in  ipfum  Regem  infurgen- 
tes  Regiam  dignitatem  ufurpare  annixi  funt  : 
unde  magnam  ejufmodi  Comitum  in  Hifpania 
audoritatem  fuiffe  ,  licet  conjicere. 

Comites  Palatii  Lateranensis,  quiolim 
fuerint ,  quaeve  eorum  dignitas  Sc  praerogativa , 
docemur  ex  Formula  concedionis  idius  dignita¬ 
tis  Cadrucio  Duci  Lucano  ab  Imp.  Luaovico 
IV .  fadse  ann*  X328.  quam  defcripfit  Goldadus 


8op  COM 

tom.  i.  Conflit.  Ilnp.  pag.  3  29.  qua  ex  affenfu 
procerum  eidem  Caflrucio,  &fuccefforibusma- 
fculis  Comitatum  facri  Palatii  Lateranenfis,quem 
ftdfifcum  &  facrum  Romanum  Imperium  j ullis 
&  legitimis  caufis  devolutum  &  applicatum  pro¬ 
nuntiat, concedit, cum  omnibus  honoribus  &  pri¬ 
vilegiis  eidem  dignitati  adnexis. Quorum  quidem 
privilegiorum  praerogativam  hifce  verbis  exequi- 
tur  :  Declar antes  (fi  nunc  per  hoc  nofira  Serenitatis 
indultum  tibi  &  pradittis  fuccefforibus  tuis  expraditta 
Comitatus  dignitate  competere  jus  affi flendi  perpetuo  be- 
ncdittioni,  facra  unttioni ,  (fi  coronationi  fuccefforum 
nofirorum  Principum  Romanorum ,  (fi  omnibus ,  (fi fin- 
gulis  ipfius  coronationis  folennitatibus  :  (fi  pracipue  fo¬ 
dandi  &  deducendi  ipfos  Romanos  Principes  tempore 
Coronationis  facienda  de  eis ,  ad  f  aeram  unttionem  de 
ipfis  faciendam  ,  &  eofdem  Romanos  Imperatores  fuc- 
cejfores  nofiros  tenendi  &  juvandi  in  ipfa  facra  unitione 
&  actu  ipfius ,  &  eadem  unitione  perfeila  ,  eos  redu¬ 
cendi  &  fodandi  ad  altare  (fi  thalamum ,  prout  (fi  quo¬ 
ties  Principes  expediunt  redire.  Item  jus  levandi  &  te¬ 
nendi  imperiale  diadema ,  de  tiojlro  &  fuccefforum  no¬ 
firorum  Romanorum  Principum  capite ,  tempore  quo 
Imperialis  coronationis  folennia  celebrantur  ,  &  etiam 
quocumque  alio  tempore ,  quoties  publice  ipfum  diadema 
expedierit  elevare  dc  capite  nofiro,& fuccefforum  nofiro¬ 
rum  Romanorum  Principum  reponi.  Aliae  iflius  digni¬ 
tatis  praerogativae  <5c  jura  pluribus  recenfenturin 
Charta  MS.  Caroli  IV.  Imp.  pro  Amizino  de  Bo- 
zullis ,  legum  dodore  &  Milite ,  &  Joanne  de  Bo- 
zullis,Cataneis,  Papienfibus civibus, quam  ex  ve¬ 
teri  Regeflo  Camerae  Comput.  Parif.  eruimus : 
De  certa  noftra  fcientia  &  Imperialis  plenitudine  po- 
tefiatis  facri  Later anenfis  Palatii  Comites  facimus , 
erigimus ,  nobilitamus ,  attollimus ,  &  gratiofius  infi- 
gnimus ,  decernentes  &  hoc  Imperiali ftatuentes  edilto , 
quod  vos  (fi  liberi  ac  defeendentes  vefiri  profati  ac  ve - 
ffirum  quilibet  ex  nunc  in  antea  omnibus  privilegiis ,  ju¬ 
ribus  ,  immunitatibus ,  honoribus ,  confuetudinibiis  & 
libertatibus  frui  debeatis  &  gaudere ,  quibus  c  at  eri  La¬ 
ter  anenfis  Palatii ,  feu  cujufque  gradus  hactenus  Co¬ 
mites  fruiti  funt ,  feu  quomodolibet  poterunt.  Jfihiodque 
vos  &  liberi  defeendentes  vefiri  &  vefirum  quilibet 
poffitis  (fi  valeatis  per  totum  Romanum  Imperium  fa¬ 
cere  &  creare  Notarios  publicos ,  feu  Tabelliones  & 
fjudices  ordinarios  ...  de  prodictis  per  pennam  (fi  ca¬ 
lamarium  inveftire.  . . .  Concedimus  &  ancloritate  pro- 
fentium  plenam  damus  &  omnimodam  poteflatem  (fi  om¬ 
nes  &  fingulos  (fi  fingulas  fpurios  &  fpurias,  bafiar- 
dos  &  bafiardas ,  manderes  (fi  nothos  (fi  nothas  .... 
feu  defeftum  natalium  patientes ,  illufirium  Princi¬ 
pum,  fpettabilium  Comitum  (fi  nobilium  Baronum  na¬ 
tis  duntax at  exceptis ,  auttoritateveflra  . . .  legitimare 
valeatis,  ...ad  honorem  (fi  a5lus  legitimos ,  atque  ju¬ 
va  ac  fucceffiones  paternarum  hareditatum  &  aliorum 
bonorum  ,fine  prajudicio  tamen  legitimorum  filiorum  , 
ita  tamen  ut  ipfi ficut  alii  legitmi  aqualem  hujufmodi 
•hareditatum  obtineant  &  bonorum  portionem ,  &c.  an. 
1730.  Comites  Later anenfss  memorat  Leo  Ofl. 
lib.  2 .  c.  1  o  1 .  At  unde  Palatio  Romano  Laterani 
nomen  inditum  ,  pluribus  obfervat  Baronius  an. 

3  iz«  n.8  3. 8  4.  Vide  Falconem  Benevent.p.3  03 . 

Habuiffe  fummos  Pontifices  fuos  Comites  Pa¬ 
latinos  videtur  erui  ex  Bulla  Johannis  XIX.  PP. 
quam  defcripfit  Ughellus  tom.  1 .  pag.  115*  cu¬ 
jus  frater  Albericus  Comes  Palatii  interefl  Judicato 
quod  ipfemet  Pontifex  protulit  in  Ecclefia  S. 
Silveftri  infra  Palatium  Lateranenfe. 

Comes  Palatii.  GlofTae  MSS.  Nomenculator  ,Co» 
mes  Palatii.  Vide  Nomenculator. 


COM  810 

Comitis  Palatini  &Palatii  titulus  tribui¬ 
tur  Ebroino  Majori-domus ,  inVita  S.  Draufit 
Epifcopi  Sueflion.  num.  14.  &  apud  Philippum 
Mouskes ,  loco  laudato  in  Differt.  14.  ad  Joinvil- 
lam.  V ide  Major  domus. 

Comites  Palatinos,  Franciae  Pares Epifcopos 
Noviomenfem  ,  &  Belvacenfem  ,  Matthaeus  Paris 
an.  12  57.  p.  6  3  4.  vocat,  uti  lupra  obfervatum. 

Conspalatius,  Comes  Palatii ,  in  Charta  He- 
riberti  Comitis  Viromanduorum  &  Tricalfiuni 
apud  Camufatum  pag.  8  5 ;  Fulco  ,  qui  Palatii 
Comitem  Carolo  Calvd  imperante  egerat ,  ut  au¬ 
dior  efl  Flodoardus  lib.  3 . Hifl.  Rem.  cap.  2 6. di¬ 
citur  fuiff e  ejufdem  Imperatoris  Confpalaiius.  Noti¬ 
tia  anni  896.  quae  exflat in  Tabulario  Arrema- 
renfiapud  Duchefnium  in  Probat.  Hifl.  Vergiac. 
fubfcribitur  ab  Elduino  Comite  (fi  Confpalatio • 
Apud  Petrum  Diacon,  lib.  4.  Chron.  Cafin.  cap. 
18.  fit  mentio  Berta filia  Compalatii  Ticinenfis ,  ubi 
malim  Confpalatii  :  efl  autem;  ni  fallor,  Comes 
ifie  Palatii  Ticinenfis ,  Comes  Lomelli ,  de  quo  plu¬ 
ribus  egimus  ad  Joinvillam.  Scriptor  MS.  de  IA 
Mappemonde  cap.  14. 

Si  manda  fon  fi l  Loeys  , 

Et  les  Baron  de  lor  pays  , 

Evefques ,  Dus ,  (fi  fifuens  Palais i 
Le  Roman  de  Garin : 

Et  dit  li  mes ,  Merveilles  ai  01 , 

JOuant  Cuens  Pales  Roy  de  France  aatifi 
De  tornoier  ,  &  il  lifaut  einfi. 

AliusPoeta  MS. 

Gadifer  Vengendrali  Gentil  Cuens  Palais. 
Theobaldus  NavarraeRex  in  Tabui.  Campaniae 
Thuano ,  de  Champagne  &  de  Brie  Cuens  Palais 
inferibitur. 

Comes  P  arochialis,  apud  Hungaros dicitur 
proprius  regionis  cujufque  Praefedus,  qui  a  Rege 
cum  confilio  Praelatorum  &  Baronum  ex  illis  de 
eodem  Comitatu  eligitur.  Illius  Vicarius  efl  Vice - 
comes ,  qui  eligitur  a  Comite  ex potioribusNobi- 
libus  ,  &  fjudex  Nobilium  dicitur :  qui  ambo  judi¬ 
care  &  promulgare  fedes  feu  aflifias  in  fuo  Comi¬ 
tatu  poffunt.  Vide  Decretum  Andreae  Regis  an« 
1  2  2  2.  §.  6. 

Comites  Patrimonii,  qvodprivatum  Impera¬ 
torum  dicitur  in  leg.  8.  Cod.  Th.  de  Jure fifei. Iri 
Codice  Juflin.  efl  titulus  de  Comite  facri  Patrimo¬ 
nii.  Habuerunt  etiam  Gothi  Comites  Patrimonii 
feu  Patrimoniorum ,  qui  patrimonium  Regis  & 
menfam  procurabant.  Epitaphium  Senarii  ,  qui 
hoc  munere  fundus  efl  fub  Theoderico  Rege, 
apudPithoeum  1.  4.  Poem.  veterum  : 

Aulica  quippe  Comes  rexi  Patrimonia  clarus. 
Hujus  dignitatis  apud  Gothos  non  femel  mentio 
efl  apud  Senatorem  1.  1.  Epifl.  16.  1.  f.Epift.  7. 
18. 19.  20.  &  lib.  6.  Epifl.  9.  ubi  formulam  Co¬ 
mitiva  Patrimonii  exhibet;  inConcilio  Caefaraug. 
II.  aerae  630.  Toletano  IX.  XIII.  &  XVI.  apud 
Ennodium  1. 4. Ep.7.  inLegeWifigoth.  1.  i2.tit, 
1  .§« 2.  &  in  Charta  Cindafuinthi  Regis  aerae  684. 
apud  Anton.  deTepe zain  Chr.  Ord.  S.Bened.  to.2. 

Comes  per  utramque  Germani am ,  apud 
Ammianum  lib.  27. 

Comes  Perpetuus,  apud  Hungaros  dicitur  , 
cum  dignitate  natus ,  qui  folius  Regis  judicio  ni¬ 
titur.  Sambucus. 

Comes  Pilosus,  apud  Alemannos  ,  idem  qui 
Silvefter ,  de  quo  infra.  GlofT.  Grsec.  Lat.  , 
Hirfutus,  pilofus.  Willel.  Brito  1.  10.  Philipp.  ubi 
de  praelio  Bovinenfiv.  407; 


B 1 1  COM  COM  812 


Et  Comitem  ,  quem  Theutonici  dixere  Filofunu 
Chronicon  Flandriae  cap.  1 5  •  de  eodem  Comite  i 
Et  un  Comte  d' Alem digne  qtPcn  appelloit  le  Comte 
Pelu.  Quo  loco  Sau vagius  contra  MSS.  fidem  re- 
ftituit  ex  Meiero ,  Le  Comte  Palatin  du  Rbin ,  ut  & 
cap.  z  1 .  ubi  inter  Ele&ores  leculares  Imperato¬ 
rum  primus  poilEcclehafticos  Le  Pelii  da  Rhin  re- 
cenfetur  ,  quem  Comitem  Palatinum  Rheni  effe 
-confiat.  Gafpar  Barthius  ad  hunc  locum  Will. 
Britonis :  Raugr ajfen ,  non  Rauchgr  ajfen  intelligimus , 
afperarum  regionum  Dominum ,  non  ipfuni  hirfutum , 
aut  pilis  objitum. 

Comes  Portus  Rom£,  Qui  navibus  onerariis, 
feu  vitfium  &  annonam  in  U rbem  ex  mari  per  T i- 
beris  alveos  invehentibus  praefectus  erat ,  ne  quid 
iis  &  mercatoribus  detrimenti  accideret.  Exftat 
apud  Senatorem  1.  7.  Epift.  9.  formula  illius  di¬ 
gnitatis,  quae  erat  fub  difpofitione  Praefedli  Ur¬ 
bis  ,  ut  efi  in  Notit.  Imp.  c.  4.  &  9.  Vide  cum- 
dem  Senator.  1.  z.  Epift.  iz. 

Comes  Praesenti,  Ko/hoc  tt^uio-sv t« ,  apudTheo- 
phanem  p.  141.  Qui  militibus  in  Prafenti  praeerat. 
Vide  Prafens. 

Comes  ProvxncijEj  Idemaue  Rector  Provincia, 
Qui  provinciae.  Comitiva  primi  ordinis  decora¬ 
tus  ,  praeefi.  Hujus  dignitatis  formula  exfiat  apud 
Senatorem  Iib.  7.  Epift.  1.  ex  qua  colligitur  di¬ 
gnitatem  fuiffie  etiam  militarem  :  Tua  tamen  digni¬ 
tas  d  terroribus  ornatur  ,  quagladio  bellico  rebus  etiam 
pacatis  accingitur ;  praeterea  j  us  habuiffie  vitae  & 
necis,  fundtumque  officio  Judicis.  Habetur  ti¬ 
tulus  in  Cod.  Theod.  &  Juftin.  de  Comitibus  qui 
Provincias  regunt.  Provinciarum  Comites,  in  Lege 
Wifigothi  1.  g.tit.  i.§.  9.  Plures  ejufmodi  pro¬ 
vinciarum  Comites  recenfet Notitia  Imperii  1.  z. 
cap.  70.  &  feq.  Comitem  Africae,  Tingitanae, 
Britanniae ,  Italiae ,  Argentoratenfem ,  Hiipania- 
rum  ,  &c.  quos  Comitiva  rei  militaris  etiam  fun- 
£tos  confiat.  Joannes  Sarilber.  Epift.  2  6  3 .  de  Co¬ 
mitibus  :  Et  quidem  qui  hoc  officii  gerunt  in  Palatio 
juris  auftoritate  ,  Palatini  funt  :  qui  in  provinciis , 
Provinciales. 

Comes  Provincialis, Qui  &  Lanclgr ajfen Ger- 
manis ,  Landgr avius ,  Judex  feu  Comes  territorii 
mediterranei ,  ad  difcrimenMarchionum.  Domi¬ 
nus  Provincialis ,  in  Speculo  Saxon.  1.  1 »  art.  58. 

2.  Praefertim  vero  &  per  excellentiam  ita  nun¬ 
cupatur  apud  Scriptores  Landgravius  Thuringiae. 
ArnoldusLubec.  n.  2.  cap.  3  5.  Cui  occurrit  Ludo¬ 
vicus  Comes  Provincialis ,  &c.  Ita  &  lib.  3.  cap.  9. 
In  Privilegiis  Ecclefiae  Hamburg.  Diplomata  Fri- 
derici  Imp.  fubfcribit  idem  Ludovicus  Comes,  non 
femel ,  pag.  182.  184. 185.  Quin  &  ipfi  Heffi , 
Provinciales  dicuntur  in  Libro  Miracul.  S.  Ludgeri 
Epifc.  Mimigard.  n.  3.apudBollandum  :  Provin¬ 
ciales  ,  qui  Hafft  dicuntur.  Anonymus  in  Fragm. 
Hift.  poft  Albertum  Argentin.  an.  1  2  3  8.  Herni¬ 
cus  Comes  provincialis  AI  fatim,  &c.  qui  Landgravius 
Alfatia.  Landgravius  de  Wincenbourg ,  apud  Alber¬ 
tum  Stadenfem  an.  1 1 1  z.  Landgravius  de  Kircb- 
berg,  apud  continuatorem  Lamberti  SchafFnab. 
an.  1  3  04.  &c.  Ludovicus  Comes  provincialis  de  Ife- 
nac ,  apud  Joan.  Mauritium  Gudenum  1.  1 .  Hift. 
Erfurtenfis  n.  1  o. 

Memorantur  autem  in  Germania  varii  Landgra- 
vii  qui  Principum  titulo  gaudent:  Alfatia,  Tbu- 
ringia ,  Haffia,  Leuchenbergia,  &  Lranconia:  alii  qui 
non  funt  Principes ,  fed  in  Comitum  dignitate  : 
fcilicet  Barenjis ,  in  der  Baar ,  Brifgovia ;  B urgendi# 
feu  Burgundii,  Helvetie# ,  rn  B urgendum ;  IOetgovia , 


feu  Klccbovu ;  Nellenburgi;  Sifgovia  ;  Stefnmgcnjis ; 
Suntgcvia  ;  Sufenberga ,  Tullingia ,  vel  St  ne  lingi  &  ; 
Turgovia;  &  JValgovia .  Vide  Metropolim  Salilbur- 

genfem  to.  z.  pag.  5  ;  5  •  . 

Comes  Orientis,  lub  cujus  diipoiitione  erant 
Orientis  provinciae  ,  quas  Marcellinus  1.  14.  <Sc 
Notitia  Imperii  1. 1.  cap.  1 .  recenfent ,  utau&or 
efi  Zozimuslib.  5.  unde  hanc  dignitatem  (XilloVA 
«P^jV  vocat  Libanius.  Magno  de  Notis :  COM. 
OR.  Comes  Orientis.  Hujus  dignitatis  non  femel 
meminit  idem  Ammianus,  N otitia  Imperii  lib.  1 . 
cap.  1  o  5 .  S.  Ambrofius  Epift.  1  7.  &c. 

Comes  et  Rationalis  Summarum  .#}gypti,. 
fub  difpofitione  Comitis  facrarum  largitionum  x 
in  Notitia  Imperii  1.  1.  cap.  74.  Vid z  Summa. 

Comes  Regalis.  Odo  Foffatenfis  in  Vita  Bur- 
chardi  Corbclienfis  Comitis  :  Dedit  Hitgo  Rex  fibi 
fideli  Militi  cafirum  Milidunum ,  . . .  Comitatumque 
Parijiaca  urbis ,  taliter  que  Comes  regalis  efficitur ,  id 
efi ,  Comes  clientelae  jure  Regi  obnoxius. 

Comes  Rei  Castrensis,  apud  Ammianum 
1.  3  o.  Poft  dignitatem  Protectoris  atque  Tribum  ,  Co¬ 
mes  pr afuit  Rei  Caftrenji per  Africam  :  unde  furtorum 
fufpicione  contactus ,  digreffufqiie  ,  multo  pofte a  pari 
peteftate  Britannicum  rexit  exercitum. 

Comites  Rei  Militaris,  Qui  ad  provincias 
defendendas  milite  credito  deftinabantur,  ut  eft  in  i.  3 . 
Cod.  Theod.  de  Comitib.  rei  milit.  Comes  Mili¬ 
taris ,  in  Notit.  Imperii  1.  i.cap.  141.  Videja- 
cobuui  Gotofred.  ad  C.  Th.  d.  tit. 

Comes  Rerum  N  i  tenti  um.  Magno  deNotis: 
c.  9.  C.R.  N.  Comes  Rerum  Nitentium.  Vide  Tri¬ 
bunus  Rerum  Nitentium . 

Comes  Riparum  et  Alvei,  fub  difpofitione 
Praefedli  urbis  Romae,  in  Notitia  Imperii  lib.  2. 
cap.  4.  cui  cura  incumbebat  aquarum  &  alvei 
Tiberis ,  <Sc  ut  illius  navigatio  non  impediretur. 

Is  primum  didlus  Curator  Alvei  &  RtparumTiberis 
&  cloacarum  urbis ,  ut  eft  in  veteri  Infcriptione : 
quam  dignitatem  Auguftum  adinveniffe  audlot 
eft  Suetonius  cap.  43. 

Comes  Rerum  Privatarum,  Qui  praeerat 
aerario,  quod  privatis  Principis  ufibus  erat  dica¬ 
tum  ,  cum  aliud  effiet  aerarium  ,  quod  Largitio¬ 
num  appellatione  donabant ,  quod  nempe  publi¬ 
cis  neceffitatibus  addidtum  erat ,  cui  qui  praeerat , 
Comes  facrarum  largitionum  didlus  eft.  Illius  digni¬ 
tatis  formulam  habet  Senator ,  1.  6.  Epift.  8.  Va¬ 
rie  autem  indigitatur  ,  nam  etiam  interdum 

Comes  Rei  Privatze  nuncupatur,  ut  apud 
Magnonem  de  Notis,  Ammianum  1.  22.  &  in 
leg.  2  7.  Cod.Th.  dePetitionib.  Vetus  Infcriptio; 

Privata  Comes  atque  rei  provectus  in  altum , 

S  aerarum  meruit  fumer  e  jura  Comes. 

Comes  Privatarum,  ablolute in  1.  i  10.  eod. 
Cod.  deDecurion.  apud  Senatorem  loco  laudato, 

&  Gregorium  Magnum  1.  1 1 .  Epift.  2  6 .  ubi  per¬ 
peram  Comes  Privatorum  editum  eft.  Comes  Priva¬ 
tarum  largitionum ,  in  1.  ult.  eodem  Cod.  de  In-  • 
corpor.  &  in  Notitia  Imp.  1.  2.  cap.  4.  Paulinus 
in  Eucharift.  , 

....  Privata  Comitivam  largitionis 
Dans  mihi. 

De  hac  dignitate  paffim  Codex  Th.  Notitia  Im¬ 
perii  ,  &  Scriptores ,  praeter  neotericos ,  Cuja- 
cium ,  Pancirolum,  Jacobum  Gotofredum ,  Hen- 
ricum  Valefium,  &c. 

Comes  Sacrarum  Remunerationum,  in  veteri  In¬ 
fcriptione,  449.  7.  Petronius  Maximus  Sacrarum 
Rcmuner  at  ionumper  trienmumComfs  fuiffe  dicitur  fid 


8 1 3  COM 


eft ,  facrarum  largitionum  :  itaenitn  appellatur  in 

1.  2o.  Cod  Theod.  de  Palat  &1. 2.  de  Commeatu. 
Vide  Senatorem  lib.  5.  Epift.  27.  Idem  nude  Co¬ 
mes  Surarum  dicitur  in  Gcftis  Conftantini  Mag* 
unde  emendandus  videtur  Ordericus  Vitalis  lib. 

2.  pag.  43  7.  Publius  Torque  anus  Sacrorum  Comes 
multitudini  Cbriftianorum  invidit  :  legendum  enim 
facrarum :  tametfi  nefcio  an fub  Trajano  id  nomi¬ 
nis  fteterit. 

Comites  Sagittarii  Armeni,  Una  e  6.  Ve¬ 
xillationibus  Palatinis ,  quae  erant  fub  difpofitio- 
neV.  I.  Magillri  militum  Praefentalis ,  in  Notitia 
Imperii  1.  1.  c.  40.  Comitum  S agittar iorum  memi¬ 
nit  Marcellinus  1. 1  8 . 

Comites  Sagittarii  Minores, Una  e  5. 
Vexillationibus  Palatinis,  quae  erant  fub  difpo- 
litioneV.  I.  Magillri  Militum  Praefentalis,  inNo- 
tit.  Imp.  1.  1 .  c.  3  1 . 

Comes  Scanciarum,  quo  titulo  fubfcribunt 
nonnulli  Proceres  in  Concilio  Toletano  VIII.  & 
XIII.  intersim  illuftres  officii  Palatini,  &  in  Char¬ 
ta  Cindafuinthi  Regis  apud  Anton.  de  Tepez.  in 
Chronico  Ord.  S.  Benedidti  tom.  2.  Eofdem  elfe 
par  eft  credere  cum  iis,  quos  alii  Scancioncs  ap¬ 
pellarunt,  noftri  Efchanpons,  qui  a  poculis  Re¬ 
gum  funt:  hodie  enim  vulgari  Hifpanorum  lin¬ 
gua  Efcanciar ,  eft  poculum  porrigere. 

Comes  Scholarum,  Qui  Scholis  Palatinis ,  puta 
Scholis  Scutariorum  ,  Gentilium  ,  &c.  de  quibus 
Notitia  Imperii ,  praeerant.  De  his  Comitibus  eft 
titulus  in  Cod.  Theod.  &  Juftin.  de  Comitibus  & 
Tribunis  Scholarum ,  ubi  multa  luo  more  congefiit 
Jacobus  Gotofredus.  Licinius  Comes  SchoU,  in 
Suggeftione  Germani  Epifcopi  to.  1 .  Epift.  Rom. 
Pont,  in  Hormifda.  «r^oXwi'  apud  Theo  ¬ 

phanem  pag.  1 1  8. 

Comites  Seniores,  Una  ex  6.  Vexillationibus 
Palatinis  fub  difpofitione  Magillri  militum  in 
Praefenti.  Notitia  Imp.  1. 1.  c.  40.I.  2.  c.  27. 

Comes  Siliquaticorum,  apud  Senatorem 
1.  2.  Epift.  12.  Qui  ponderibus  &  menfuris  prae¬ 
erat,  &  ne  in  iis  fraus  admitteretur,  invigilabat. 
Vide  Siliquaticum. 

Comes  Silvester,  in  Chronico  Auguftenfi  an. 
1247.  &  in  Chronico  Moguntino  ann.  1251. 
qui  vulgo  le  Comte  Sauvage  du  Rhin.  Chartam 
Emichonis  Comitis  Seynenfis  ann.  1273.  fub- 
jfcribit  Emicho  Comes  Silvefter  ,  apud  Freherum 
in  Orig.  Palat,  part.  2.  pag.  28.  apud  Serrarium 
in  Rebus  Moguntinis  pag.  850.  Hugo  Comes  Sil- 
veftris  &  Rheni, an.  1  3  1 1 .  [Comes  Silvefter  de  Duna , 
inVita  Balduini  Lutzenburg.  Arch.  Trevir.  lib. 

3.  cap.  8.  ]  Comes  Tranjftlveftris ,  apud  Albertum 
Argentin.  pag.  1 1  2.  Vide  Comes  Hirfutus ,  Comes 
Pilofus. 

Comes  Solenniorum,  apud  Ammianum l.i 5. 
pag.  3  5 .  ubi  vir  do&us  Somnorum  reftituit. 

Comes  Spart hariorum,  Dignitas  Palatina  in 
aulaRegum  Gothicorum Hifpaniae ,  cujus  men¬ 
tio  in  fubfcriptionibus  Concilii  Toletani  VIII. 
in  Charta  Cindafuinthi  Regis  aerae  6  8  4. apud  An¬ 
ton.  de  Tepet,  in  Chron.  Ord.  S.  Benedicli  to.  2. 
&  apud  Rodericum  T oletanum  1.  3  .  de  Reb.  Hi- 
fpan.  cap.  19.  Comes  Spartharius ,  in  Concilio  To- 
let.  XIII.  qui  fcilicet  militibus  circa  Principem 
excubantibus  praeerat.  Vide  Spartharius. 

Comes  Stabuli,  Comestabilis  ,  Cone- 
st ab  ilis,  &c.  Qui  Regii  ftabuli ,  <Sc  equorum 
Principis  curam  gerebat:  Tribunus  ftabuli ,  in  lege 
un.  Cod.  Th.  de  Comitib.  &  Trib.  &apud  Am- 


COM  8 1 4 

mfantim  1.  14.  23.  3  o .  Tribunus  C&farU  Stahill 
1.  20.  Comes  Stabuli,  in  leg.  3  .  Cod.  Theod.  de 
Equor.  conlat.  &  1.  2  9.  de  Annona  &  tribut.  Pro- 
COp.  1.  1 .  Gothicorum  cap.  7*  KcvyavT/aveV  juSv ,  ci; 
twv  tZxmXiKW  i7r7rox.cfj.uv  Hpxiv ,  elg  IXXvp/y?  In 

veteri  Infcript.  Stilicho  Comes  Domefticorum  & 
Staouli  facri  dicitur.  Vita  S.  LuciniiEpifc.  Ande- 
gavenf.  n.  7.  Comitem  fui  Stabuli ,  &  omnium  equo¬ 
rum  ,  eorumque  cuftodem  conftituit.  Aimoinus  1.  3. 
Hift.  Franc.  cap.  7 1 .  Regalium  Pr&pofitus  equorum , 
quem  vulgo  Comiftabilem  vocant.  Dignitatem  ipfam 
Comitatum  Stabulorum  appellat  Gregor.  Turoncnf. 
1.  5.  Hift.  cap.  48.  Regino  an.  807.  Rurchardum 
Comitem  Stabuli  fui ,  quem  corrupte  Conftabuluni  ap¬ 
pellamus.  Videeumdem  Gregorium  Turon.  lib. 
5 .  cap.  40.  lib.  9.  cap.  3  8  - 1.  10.  cap.  6.  Gefta 
Regum  Francorum  cap.  26. <5c  Hincmarum  de 
Ordine  Palatii  cap.  22.  tS  o-rdC as  apud 

Anonymum  Combcfifianum  in  Porphyrogenito 
num.  1 .  1 6.  ] 

Habuerunt  Gothorum  in  Hifpania  Reges  fuos 
Stabuli  Comites,  utliquct  ex  Concilio  Tolet.  XIII. 
in  quo  fubfcribit  Guifclamandus  Comes  Stabuli. 

Petrus  Pantinus  oblervat  apudCaftellae  Reges 
Comitum  Stabuli  dignitatem  efle  perinfignem  , 
fine  adminiftratione  tamen,  ac  titulo  tenus.  V  ide 
Blancam  in  Comment.  Rerum  Aragon.  p.  785. 

At  quae  primum  in  Equorum  curaverfabatur 
dignitas,  militaris  poftmodum  fada  eft  :  ita  ut 
Comites  Stabuli  copiarum  Duces  praecipui  fuerint. 
Marbodus  in  VitaS.  Licinii  Epifcopi  Andegaven- 
fis  num.  5 .  Fabium  eft  ut  'a  Rege  flagitantibus  cunftis 
Tribunus  militum  crearetur,  qui  nunc  more  noftro  Comes 
Stabuli  nuncupatur.  Bene  ille,  more  noftro ;  nam  lon¬ 
ge  fecus  dignitatis  iftius  munus  deferibitur,  qua 
donatum  S.  Licinium  aiunt,  in  vetuftiori  Vita 
ejufdem  Sandli :  locum  fupra  defcripfimus.  Certe 
Comitibus  Stabuli  apudnoftroscopiarum  &  exer¬ 
cituum  ducatum  commiftum  interdum  fuifle  do¬ 
cent  Fredegarius  c.  2.  Poeta  Saxonicus  an.  782. 
&  Annales  Francor.  ann.  807.  Leges  Edwardi 
Confelf.  leu  Additamenta  ad  eafdem  cap.  3  5 .  de 
Heterochiis  Anglicis  :  Latine  vero  dicebantur  ducto¬ 
res  exercitus ,  apud  Gallos  Capit ui ares  Conftabularii 
vel  Marefcalli  exercitus.  Comftabilem  Boemundi 
Principis  Antiocheni  copiarum  non  modo  du¬ 
cem  ,  fed  &  figniferum  facit  Petrus  T  udebodus 
lib.  3 .  Hift.  Hierofol.  ftatim  initio.  In  Monaftico 
Anglicano  tom.  1 .  refertur  Hugonem  Comitem 
Ceftrise ,  Nigellum  quemdam  fecifle  AJarefcallum 
&  Conftabularium fuum  ,  ita  ut  quando  cumque  dittus 
Hugo  Comes  exercitum  moveret  verfus  IValham,  dittus 
Nigellus  &  haredes  fui  in  eundo  pracederent ,  &  in  re¬ 
deundo  cum  exercitu,  ultimi  remanerent.  Matthaeus 
Weftmonaft.  ann.  1254.  Coram  Comite  Herefot- 
dienji,  qui  fecundum  antiquum  jus ,  Conflabularius  ejfe 
dignofettur  regii  exercitus. 

Ex  quibus  Scriptoribus  colligiturnon  omnino 
verum,  fub  Philippo  Augufto  demum  datum  Co¬ 
mitibus  Stabuli  copiarum  ducatum  ,  poftextin- 
£lam  Senefc aliorum  dignitatem,  quod  polt  Stepha- 
num  Pafchafium  vult  Duchefnius  lib.  3.  Hift. 
Monmorenciacae  cap.  1.  pag.  112.  tametfi  non 
diffitear  Senefcallos  non  modo  apud  Reges  no- 
ftros,  fed  etiam  apud  alios  exercitus  duxifle,  ac 
vexilla  praetulHTe. 

Jura  vero ,  privilegia ,  ac  praerogativae  iftius  di¬ 
gnitatis  habentur  in  veteri  Rotulo  Camerae  Com¬ 
putor.  Parif.  quae  hoc  loco  inferere  haud  abfur- 
dum  forte  fuerit,  etfi  Chartae  iftius  meminerit 


8 1 5  COM 

Tillius :  Le  Conneftable  de  France  a  tel  droit  pour  le 
fait  des  G turres-  Premier ement ,  le  Conneftable  eft  par 
de  (Jus  tous  autres ,  qui  font  en  iOft ,  excepte  la  perf onne 
le  Roy ,  feily  eft,  foient  Dux  ,  Barons ,  Comtes ,  C/>e- 
valicrs ,  Efcuyers ,  fodoier  stant  de  cheval ,  comme  de 
pie,  de  quelque  eft  at  qii iis  foient  &  doivent  obeir  a  luy. 
2.  Item  ,  les  Marefchaux  de  lOft  font  dejfous  luy ,  & 
ont  leur  office  diftintte  de  recevoir  les  Gens  d’’  armes , 
Dux  ,  Comtes  ,  Barons  ,  Cbevaliers ,  Efcuyers  ,  & 
Icurs  compagnons ;  &  ne  paeent,  ne  ne  doivent  chevau- 
cher ,  ne  crdonner  bataille  ,  fe  neft  par  le  Conneftable , 
ne  faire  bans ,  ne  proclamations  en  COft  fans  1’ajfen- 
tement  du  Royou  du  Conneftable.  3  .  Itemle  Connefta¬ 
ble  doit  ordonner  toutes  les  batailles,  les  chevauchees  , 
&  toutes  les  cftablies.  4.  Item  ,  toutesfois  que  iOft  fe 
remue  de  place  en  autre ,  le  Conneftable  prent  &  livre 
toutes  les  places  de  fon  droit  au  Roy  ,  &  aux  autres  de 
VOft  ,felon  leur  eftat.  5 .  Itemle  Conneftable  doit  aller 
en  l’Oft  devant  les  batailles  ,  tantoft  aprez.  le  Maiftre 
des  Arbaleftriers ,  &  doivent  eftre  les  Marefchaux  en 
fa  bataille.  6.  Item  le  Roy  s’il  eft  en  l’Oft  ne  doit  che- 
vauther  ,  ne  les  autres  batailles  ne  doivent  chevau- 
cher,  fors  par  lordonnance  &  le  confeil  du  Conneftable. 
7.  Item  ,  le  Conneftable  a  la  cure  de  envoier  meffages 
&  efpies  pour  le  fait  de  fOft  ,  par  tout  ou  il  voit  qu  ii 
appartient  a  faire ,  &  defcouvreurs ,  &  autres  chevau- 
thies ,  quant  il  voit  que  meftier  en  eft.  8.  Item  le  Con¬ 
neftable  a  de  tousccux  qui  font  retenus  d  gages  le  Roy 
une  journee  pour  fon  droit ,  desque  iis  font  retenus ,  & 
desque  iis  prennent  le  premier  paiement ,  puetle  Con¬ 
neftable  recevoir  fon  droit  fe  il  li  plaift.  9.  Item ,  de 
ceux  qui  ne  prennent  gages  du  Roy  ,  mes  ont  aucunjer- 
tain  falaire  ,  ou  reftitution  d’ argent ,  ou  d' autre  chofe , 
puifque  I en  cbevaucbe  d  Banniere  defploiee,  le  Conne¬ 
ftable  doit  avoir  fon  droit  pour  le  fervice  dejfus  dit  ,fur 
ceuls  qui  prennent  gaiges ,  defpens ,  falaires ,  ou  refti¬ 
tution  ,  Ji  comme  dejfus  eft  dit.  1  o.  Item  ,  le  Connefta¬ 
ble  prant  devers  les  Treforiers  de  la  guerre  fes  droitu- 
res  de  tous  ceuls  qui  comptent  pardevers  luy.  C’eft  ajfa- 
voir  une  journee  autant  comme  il  comptent  par  jour  , 
quelle  fomme  que  ce  foit.  1  1.  Irem ,  le  Conneftable 
prant  une  journee  de  fodoiers  de  cheval  &  de  pie  qui 
font  devers  la  retenue  du  Meftre  &  du  Clere  des  Ar¬ 
baleftriers  ,  &  le  Meftre  &  le  Clere  des  Arbaleftriers 
en  prennent  un  autre.  Et  ainfi  il  eft  accouftume  des  tous- 
jours  du  temps  pafje.  Ifta  jura  Conftabularii  Fr ancta 
fuerunt  extratta  de  quodam  Regiftro  antiquo  Camera 
Computorum  D.  Regis  cooperto  corio  viridi ,  in  quo  funt 
1  1  ic.  xxxvi .  folia  virtute  Litterarum  Regis  deman¬ 
dato  in  ditto  Regiftro  futarumfol.  ix.n.  m.  &  de 
pracepto  Dominorum  die  xxvi  1  l.Nov.ccc.  m  1". 
michi  facto.  Signat.  Radulphi. 

Praeallatis  haec  etiam  lubet  addere  ex  MSS.  Pei- 
refeianis  deferiptai  Philippe  par  laGrace  de  D.  Roy 
de  France ,  S^avoir  f  ai  fons  a  tous  prefens  &  d  venir. 
Jftue  fur  ce  que  notre  tres-cher  &  feal  Coufin  Raoul 
Comte  de  Eu,  Conneftable  de  France ,  difoit  &main- 
tenoit  que  ceux  de  noftre  lignage ,  &  les  Princes  & 
Prelats  ,  &  Barons  dehors  de  notre  Royaume,  &  tou¬ 
tes  manieres  degens  de  cheval  &  de  pie  de  quelque  con- 
dition  quils  foient ,  qui  prengnent  gages  ou  argent  fur 
Nous ,  luy  doibventtelles  droitures ,  comme  fes  prede- 
cejeurs  oudit  Office  ont  auccouftume  ,  d  prendre  fur  les 
foldoiers  qui  prengnent  gages ,  ou  argent  fur  Nous,  & 
que  de  ce  nui  ne  prengne  gage  ou  argent  fur  Nous ,  ne 
s  en  puet ,  ou  doit  exempter :  aucun  de  noftre  lignage  & 
autres  maintenant  le  contraire ,  Nous  voulons  fur  ce  fa- 
Voir  la  verite  ,  nous  en  fommes  informez,  par  cetix  qui 
miex  en  pevent  &  doibvent  ( avoir  la  verite.  Et  aucuns 
-ir  ouvtnt  que  noftre  dit  Coufin  &  fes  predecejfeurs  oudit 


COM  8 1 6 

Office  ,  doivent  prendre  &  avoir  droit  ure  de  toute  ma¬ 
nter  e  degens  d’ armes  &  de  pie  qui  pr  enotent  gages  fur 
Nous ,  ou  fomme  d’ argent ,  pour  nous  fervir  d  certain 
nombre  de  gens  d? armes  foient  avec  ceux  de  noftre  li¬ 
gnage  ,  ou  autre  de  noftre  Royaume ,  &  de  hors ,  de 
quelconque  eftat  &  condition  quils  foient ,  qui  fervent 
es  hofts  de  Nous ,  ou  de  nos  gens  pour  Nous ,  excepter, 
toutevoies  les  perfonnes  de  noftre  lignage ,  ceux  de  leurs 
boftieux  ,  lefquiex  il  maintiennent  de  eous  &  de  fr ais , 
&  qui  ne  prennent  nus  gages ,  ou  fommes  d' argent , 
comme  dit  eft,  &  tous  ceux  qui  nous  fervent  au  leur  fans 
prendre  gages  fur  Nous ,  ou  fomme  d’  argent  en  la  ma¬ 
riter  e  dejfufdite  ,  &  excepter,  les  foudoiers  de  la  Mer  f 
efquiez.  noftredit  Coufin  na  nui  droit.  Et  ce  declarons 
nous  par  ces  Prefentes  au  proffit  de  noftredit  Coufin  & 
de  fes  Succejfeurs  ,  &  voulons  quii  puijfe  demander  , 
prendre,  lever ,  &  avoir  dorefnavant  leurfdites  droitu¬ 
res  a  la  manter  e  dejfus  clite  fans  nui  empefehement ,  le- 
quel  empefehement  Nous  pour  le  temps  d  venir  mettons 
du  toutd  neant  ,  faouf  toutefois  noftre  droit  en  autres 
chofes  ,  &  en  toutes  Vautruy.  Et  donnons  en  mande - 
tnent  par  ces  mefmes  Lettres  d  tous  ceux  d  qui  il  puet  i 
&  pourra  appartenir  ,  que  des  droitures  devant  dites  d, 
tousjoursmais  laijfent  jouir  paifiblement  noftredit  Cou¬ 
fin  &  fes  fuccejjeurs  oudit  Office ,  &  les  baillent  &  de- 
livrent  d  noftredit  Coufin  &  d  fes  fuccejjeurs  Connefta- 
bles  de  France  fans  nulle  difficulte ,  &  fans  autre  man - 
dement  attendre  de  Nous ,  ou  de  nos  fuccejjeurs  Roys 
de  France.  Et  pour  ce  que  les  chofes  deffuflues  f  jient 
fermes  &  ftables  d  tousjours ,  nous  avons  fait  mettre 
noftre  fcel  d  ces  prefentes  Lettres.  Donne  d  fainte  Le* 
vine  ,  l'  an  degrace  1  340.0«  mois  de  Febvrier. 

(pT  Plura  his  videre  potes  apud  R.  Patrem  Anfel- 
mum  inHiltoria  Genealogica  Comitum  Stabuli 
Franciae ;  ex  qua  placet  hic  contexere  feriem  ho- 
rumce  illud.  Officiariorum,  qui  floruerunt  impe-# 
rantibus  tertiae  flirpis  Regibus. 

Albericus  an.  1060. 

Baldricus  an.  1067. 

Adelelmus  an.  1071.  Sc  1072. 

Adamus  an.  1079. 

Theobaldus  Monmorenciacus  an.  1  o 8 3 • 
1084.  &  1086. 

Gascius  vel  Gasto  de  Calvo  -  monte  ann. 
1107. 

Hugode  Calvo-m onte  an.  mi. ad  an.  1138- 

MatthjEUs  MoNMORENciACUsab  ann. 
1139.  ad  an.  1169. 

Simon  NealphjE  Castelli  Dominus 
renuntiatur  Stabuli  Comes  in  fuo  Epitaphio, 
quod  legitur  in  Ecclefla  V allium  Sernaii;  fed  nul¬ 
lam  novimus  chartam  ab  eo  fubfcriptam.  Flore¬ 
bat  an.  1150. 

Radulfus  Comes  Claromontenfis  in  agro 
Bellovacenfi  obiit  an.  1 1 9  1 . 

Drogo  de  Mello  ad  an.  1218. 

Matth^us  Monmorenciacus,  fecun¬ 
dus  nomine  &  cognomento  Magnus,  vita  fundus 
ed  ann.  1230. 

Amalricus  Montis-fortis  Comes  Babylone, 
quo  captivus  abdudus  fuerat  3  rediens  morte  prae¬ 
ventus  edan.  1241. 

Humbertus  Bellijoci  Dominus,  occidit  an¬ 
te  ann.  1251. 

Ifi gidius  cognomento  Fufcus ,  ( Le  Brun  ) 
vixit  faltem  ad  an.  1272. 

Humbertus  de  Bellojoco  mortem  op¬ 
petiit  ann.  1285. 

Radufu  s  IL  Comes  Claromontenfij  necatus 
ed  in  proelio  Corteriaco  an.  1  3  o  2. 

Galcherius. 


I 


8 1 7  COM 

'  G  alch  erius  Caflellionis ad  Matronam  Do¬ 
minus  de  vita  migravit  an.  1329. 

Raduleus  Brienn ensis  Augae  Comes 
interiit  an.  1  3  44. 

Raduleus  alter  Brienn  en  s  i  s  Sc  Augae 
Comes  perfidiae  infimulatus  capite  plexus  efl 
an.  1350. 

Carolus  de  Castei.la  cognomento  FFi- 
fpanus ,  Comes  Engolifinenlis  trucidatus  efl  ann. 
1354.  Q 

J  acobus  Borbonius  Marchiae  Comes  Con- 
neftabularii  dignitatem  depofuit  an.  13  5<5.obiit- 
que  mortem  an.  1361. 

Galth  erius  Brienn  ens  is  Comes  & 
Dux  Athenicnfis  creatus  eod.  an.  interiit  in  prae¬ 
lio  Pi&avienfi. 

Robertus  Fif.nnensis  Dominus  ,  cogno¬ 
mento  Morcan  ,  Conneflabulatu  abdicavit  poli 
annum  1368. 

Bertrandus  GuESCUNDsab  an.  13  70. 
ad  annum  1380.  quo  neci  occubuit. 

Oliverius  Clissoniensis  Dominus  ab¬ 
dicare  coadus  efl  an.  1392.  Vixit  ad  an.  i  40  7. 

Philippus  Artesiu s  Augae  Comes  mor¬ 
tuus  efl  an.  1397. 

Ludovicus  S  ancerren s  1  s  naturae  fatis- 
fccit  an.  1402. 

Carolus  Lebreti-vici  Dominus  atque  ab  eo 
vicodidus  Lclretus ,  ann.  1415.  interemtus  in 
proelio  Azencurtienfi. 

Valerannus  Luxemburgensis  fadio- 
ne Ducis  Burgundice,  Carolo  Albretenfi  depofito, 
C-onneflabulus  declaratus  efl  ann.  141 1.  Supre¬ 
mum  diem  obiit  an.  1  41  3 . 

Bernardus  VII.  Armeniacenfis Comes oc- 
cifus  efl  an.  1418. 

Carolus  I.  Dux  Lotharingioe  ann.  14x8. 
inflitutus,haud  diu  libi  concedam  dignitatem  te¬ 
nuit  ,  obiitque  an.  1430. 

Joannes  Stwart  an.  1424.  quo  interem¬ 
tus  efl  in  praelio  Vernolienfi. 

Artus  de  Britannia  extremum  edidit 
fpi ritum  an.  1458. 

Ludovicus  Luxemburgensis  ab  ann. 

1 46  5 .  ad  1 47  5  .  quo  capite  damnatus  efl. 

Joannes  Dux  Borbonius  ab  an.  1485. 
ad  an.  1488- 

Carolus  Dux  Borb  o  ni  us  creatus  ann. 
1515.  interfedus  efl  an.  1527. 

Anna  Dux  Vi  o  nm  or  en  ci  a  c  u  s  ab  ann. 

1  5  3  8.  ad  1  567. 

Hf.nricus  I.  Du  x  Monmorenci ACUS 
ab  an.  1597.  ad  an.  16  1 4. 

Carolus  d’ALBERT  an.  1  621. 

Franciscus  de  Bonne  ab  anno  i6zz. 
ad  annum  1  6  26.  quo  febri  confumtus  efl.  An¬ 
no  fequenti  Ludovicus  XIII.  Conneflabuli  digni¬ 
tatem  abolevit  menfe  Januario. 

Addam  juramentum  a  Conneflabulis  Regi  pro¬ 
flitum,  quod  exhibet  idem  P.  Anfelmus  loco  cita¬ 
to  -.Vous  juret.  Dieule  Createur,par  lafoy  &  la  loy  que 
vous  tenet.  delui ,  &  fur  vofire  bomieur ,  £)ue  en  l’ Of¬ 
fice  de  Connefiable  de  France  ,  duquel  le  Roy  vous  a 
prefejitement  pourveu ,  &  dont  vous  luy  futes  bomma- 
gc  pour  ce  deu  ,  vous  ferviret,  iceluy  Sieur  envers  & 
conixe  tons ,  qui  penvent  vivre  &  mourir ,  fins  perfon- 
r,e  quelccnque  en  excepter,  en  tcutes  cbofesluy  obei- 
rez.  comme  a  vofire  Roy  &  fouverain  Seigneur  ,  fans 
aveir  iv.telligence  ne  particulxrite  a  quelque  perfonne 
que  ce  foit ,  au  prejiidice  de  luy  &  de  fn  Roy  amne : 

Tom.  II. 


COM  818 

&  que  s  il  y  avoit  pour  le  temps  prefent  ou  a  venirt 
fur  communaute  ou  perfonne  quelconque  ,  foit  dedans 
ou  debors  le  Royaume  de  France,  qms’ejlevafl  ou  voul- 
JiJl  faire  &  entreprendre  quelqtie  cbofe  contre  ou  au  pre - 
judice  ddiceluy  findit  Royaume  ,  &  des  droits  de  la 
Couronne  de  France ,  vous  fi  en  avertiret.  c ry  rejlflercz. 
de  tout  votre  pouvoir  ,  &  vous  y  employerez. .  comme 
Conneftable  de  France  ,  fans  rien  epargner  ,  jufques  a 
la  mort  inclujivement ;  &  juret. .  &  promettez.  de  gar- 
der  &  obferver  le  contenu  es  Cbapitres  &  forme  defi- 
delite  vieux  &  nouveaux. 

Cons  tabularius  Castri,  feu  Tribunus  mi¬ 
litum,  qui  caflri  aut  oppidi  cudodke  adhibetur. 
Concilium  Turon.  ann.  1163.  can.  10  .In  villis 
vero  vel  urbibus  vel  cajlellis  ,  qua  Regis  fubfunt  domi¬ 
nio  ,  in  quibus  Conflabularii  ad  tempus  ftatuuntur ,  &c. 
Willelmus  Blito  1.  3  .Philippidos  : 

Septuaginta  viros  equites  peditefque  trecentos 
Gafcolides  fecum  Gilbertus  habebat  in  arce  , 
praf cetus  erat  &  Con/labularius  illis. 

Hugo  de  Cleeriis :  Gojfridus  autem  veniens  pramijit 
Conjtabularios  fuos ,  rogans  ut  oftenderet  ei  qua  parte 
federet.  Occurrunt  ejufmodi  Conflabularii  apud 
Richardum  de  S.  Germano  ann.  1193.  Matth. 
Weftmonafl.  pag.  3  69.Rogerum  Hovedenum  p. 
534.  Robertum  de  Monte  ann.  1173.  Walfin- 
ghamum  p.  118.  2  z6.  &c.  Vide  Ducam  c.  144. 
Fletam  1.  1.  c.  1  5.  §.  3.  c.  20. §.  78.  1.  2.c.  3  1. 
ubi  eorum  officium  deferibitur ,  &c.  &  Edvear- 
dum  Cokum  adLittleton.  feft.  3  79.  Apud  no- 
flros  etiam  ,  vox  efl  frequens.  Connefiable  de  Saint 
Malo  ,  apud  Froiffartem  1 .  vol.  c.  1  7.  Connefiable 
de  Bourdeaux ,  apudBerrium  in  Hifl.  CaroliVII. 
de  qua  ultima  dignitate  ,  ac  illius  fun&ione  ha¬ 
betur  Statutum  Edw.  Regis  Anglite  in  Regeflo 
ConflabulariiE  Burdegal.  Camerat  Comput.  Pa- 
rif.  fol.  78.  &  145 .Conefiabiles  Portarum , in  Sta¬ 
tutis  Mediolan.  part.  2.  cap.  163.  [ Connejlabilis 
Porta  S.  Andre  a  Vercellenjis ,  in  Adis  S.  Amedei , 
tom.  5.  Martii  pag.  88  1 .]  In  Computo  Bartho- 
lomxiduDrach  ThefaurariiGuerrarum  an.  13  3  8. 
paffim  fit  mentio  des  Conneftables  des  Communes  , 
des  Portes  des  Ville  s ,  des  Sergeants ,  &c.  In  Regeflo 
Camerae  Comput.  Parif.  fignato  C.  D.  fol.  231. 
deferibitur  Statutum  Joannis  Regis  Franc.  quo 
flatuitur,  ut  in  pofterum,  tous  pietons  f  ient  mis 
parConncflablies  ou  Compagnies  de  25.  ou  30.  bom- 
mes ,  &  que  cbaque  Connefiable  prenne  doubles  gages , 
&  que  les  Alarefchaux  pour  les  Gcnfdarmes  &  les 
Maifires  des  Arbalefiriers  pour  les  pietons  ajffieront 
aux  monfires  deux  fois  le  mois.  Hinc  Confiabularius 
Turris  Londinenjis  non  femel  occurrit  apud, Scri¬ 
ptores  Anglicos,  decujus  Jurifdi&ione  videndus 
Bra&onus  1.  5 .  de  Effoniis  cap.  1  3 .  §.  4.  Thom. 
Walfinghamus  pag.  147.  &c.  Hinc  Corfiabulatio 
Cafiri ,  apud  Continuatorem  Florentii  Wigorn. 
an.  1126.  Confiabularia  ,  pro  Centuria  militari  , 
apud  Anonymum  de  Geflis  Friderici  II.  Imp.  p. 
797.  Ita  vocem  Connefiablie  pro  turma  militari  , 
cui  praeefl  Confiabularius ,  ufurpat  le  Roman  de 
Gann  MS. 

J2'aint,e  mille  furent  en  la  Connefiablie  , 

A  cieres  armes ,  as  defiriers  de  Nubie. 
Willehnus  Guiart  fub  ann.  1304. 

Cii  trouvent  les  autres  mi  voie  , 

Dont  cbafcune  Connefiablie 
Leur  venoit  au  pont  en  aie . 

Infra  : 

Ajfemble  fes  Conneflablies.  * 

Rurfum : 


Fff 


8  ip  COM 

0  eus  une  Conneftablie 

Ve  foudoycrs  de  Pigtmdie. 

Adde  Chron.  Flandr.  cap.  115.  &  vide  Meurfium 
[  &  Gloffar.  medite  Grsecit.  ]  inKoprog-uCxlct. 

Con  stabularii  Parochiarum,  feu  villarum, 
Coneflables  des  Paroiffis  apud  Froiffartem  2.  vol.  c. 
96.  i»  [ublevamenConftabulariorum  Hundredtyxvo, 
ut  dicitur,  Ed\rardi  III.  introdu&i  funt,  talem 
in  villis  poteftatem  habentes,  qualem  in  Hundre- 
dis  Condabularii  Hundredorum.  Sunt  vero  apud 
Anglos  duo  plerumque  in  quovis  Hundredo  Con- 
ftabularii ,  totidem  in  quavis  Villa  feu  Parochia: 
dc  hi  quidem  Inferiores  dc  Subconftabularii  appel¬ 
lantur ,  illi  autem  Superiores  &  Capitales.  Deejuf- 
modi  Conllabulariis  egit  ThomasSmith.  1.  2. de 
Republ.  Angi.  c.  2  5 .  [  Fragm.  vet.  de  rebus  Lu- 
dovici  VII.  apud  Duchefnium  tom.  4.  p.  430. 
Hugo  de  Lafci&  Ungo  de  Belle  campo  ,  qm  inde  Con- 
fiabuUrii  erant  villam  Vernolii  viriliter  &  conflanti 
animo  defenderent ,  contra  Ludovicum  Reg.  Fran¬ 
corum  ,  qui  illudoppidum  obfidebattum  Angli- 
cte  ditionis.  ] 

Condabulariorum  apudltalos  quod  fuerit  mu¬ 
nus  ,  ita  docet  Marfilius  Patavinus  in  Defenfore’ 
pacis  part.  1.  cap.  9.  Unus  quidem  cum  Monarcha 
ftatuitur  ad  aliquod  unum  opus  determinatum  circa  re* 
ghnen  Communitatis :  tamen  ut  ducatum  exercitus  ,Ji- 
ve  cum  generis  fucceffione  ,Jive  pro  filius  unica  perfi- 
na  periodo  ,  quomodo  inflituebatur  dux  exercitus  Aga¬ 
memnon  d  G racis.  Vocatur  autem  officium  hoc  in  com¬ 
munitatibus  modernis  Capit  ane  at  us ,  aut  Conteftabilia- 
ria.  Hic  vero  exercitus  dux  de  nullo  fi  intromittebat 
judicio  tempore  pacis :  exercitu  tamen  militante ,  do¬ 
minus  erat  occidendi  aut  aliter  puniendi  tr an fgr effores. 

[  RegiminaPaduse  ad  ann.  1320.  Inter  quos  fuit 
quidam  probus  &  flrenuus  vir  dominus  Simon  Philip¬ 
pus  Pote  flas  Caftri  pontis  Baxanelli ,  &  etiam  Conte- 
ftabilis  &  Reflor  ccc.  militum  Ultramontanorum  & 
Theotonicorum.  Continuatio  Chronici  Andr.Dan- 
duli ,  apud  Murator,  tom.  1  2.  coi.  448.  Interjc- 
flo  tempore  Hungari  cum  Paduanis  Caflrum  Romani 
infuit ant,  obfident ,  pugnant fid  in  pugnis  deficiunt. 
‘Tamdemfiibterraneisinjidiis&  unius  Come  flabilis  in¬ 
terioris  infidelitate . .  .Caflrum  obtinent  falvis  per  finis 
&  rebus.  ] 

Constabularios,  feu  Kovo^auxai;  habuere  etiam 
Byzantini  Imperatores  inter  officia  Palatina.  Hi 
praeerant  Francis  ad  Palatii  cuftodiam  addidis  , 
uti  exerte  docet  Pachymeres  1.  1 .  c.  7.  &  nos  plu¬ 
ribus  odendimus  in  Notis  ad  Willhard.  n.  210. 
j5c  ad  Alexiad.  p.  395.  Francos  vero  a  primaeva 
fui  origine  Imperatorum  cudodias  adhibitos ,  vi¬ 
detur  innuere  Ammianus  1.  1  /5 .  Malarichus .... 
adbibitis  Francis  quorum  ea  tempeflate  in  Palatio  mul¬ 
titudo  florebat ,  exaflius  jam  loquebatur.  Erat  autem 
is  Reflor  Gentilium  ,  adeo  ut  incertum  fit  an  Gen¬ 
tiles  appellati  fuerint  Franci  ad  Palatii  cudodium 
adhibiti. 

Conistae  ulus,  Officium  Monadicum  ,  de  quo 
ita  Bernardus'Mon.  in  Confuetud.  Cluniacenfi- 
bus  MSS.  c.  1 3 .  E  fi  frater  cui  eft  commijfa  obedientia , 
ut  de  equis  curam  habeat  &  mulis ,  quem  nos  vulgari¬ 
ter  Coneflabulum  votamus ;  ipfi  habet  aga finem  fuum , 
qui  capit  curam  de  equis ,  qui  ad  ejus  obfirvantiam  per¬ 
tinent ..  habet  autem  incuftodia  fua  totam  avenam 
&  hordeum  Monaflerii ....  fellas ,  calcaria  ,  frena 
ferra  habet  in  cuftodia  fua  ,  &c.  Stabularium  vocat 
Uldaricusl.  3.  Confuetud.  ejufd.  Monad.  c.  2  3 . 

Varie  porro  Comitis  Stabuli  dignitatis  appella¬ 
tionem  efferunt  Scriptores.. 


COM  820 

Comes  Stabulariorum,  apud Ordericum Vi- 
tal.l.  j.p.  5 o  1. 

Constabulus,  habet  Regino,  an.  807.  Robertus 
de  Monte  an.  1 1 7  3 .  <Sc c. 

%C  onstabu  lis,  in  Chartulario  Gemeticenfi  to. 
1 .  pag.  168. 

poNsTAEULARiu  s.  Ugutio :  Stabularius ,  Stabuli 
Ctijlos unde  Conftabularius ,  &  Cone fl  ab  alatius ,  & 
dejignat  dignitatem  officii ,  vel  officium.  Matth.  Wed- 
mon.  p.  3  5 

Conestabilis,  Tudebodus  1.  $.  | 
Connestabulus,  Fredegarius c.  30.42.  Geda, 
Dei  per  Francos  pag.  1179.  Falco  Benevent.  an. 
1 1  1  j.  &c. 

fCoNNESTAEULARw,  Uxor  Comitis  dabul  i, in 
Necrologio  MS.  FF,  Minorum  Silvanedenfium  ad 
annum  1548. 

Comestabilis, Petrus  de  Vineis !.  2.  Ep.  58. 
Comistabilis,  Aimoinus  1.  3  .Hid.  Franc.  c.  71. 
f  Comestabbujs  Hugonis  Regis  Cypri ,  in  Com¬ 
mentariis  praeviis  deS.  Alberto  tonui.  SS.  April. 
pag.  774. 

Comestabulus  Theutonicorum  ,  apud  Baluz, 
to.6.  Mifcell.  p.  228  -  Ibi  vide  p.  268. 
Constabulatu  s, Dignitas  Comitis  Stabulorum, 
apud  Will.dePodio-Laurentiic.  3  4.[&  inChar-j 
taanni  1351.  to.  4.  Hid,  Harcur.  p.  1469.] 
f  Constabplaria,  Eadem  notione , apud  Ry- 
merum  tom.  2.  p.  191.  6c  to.  4.  p.  78.  Marten. 
to.  1 .  Anecd,  coh  8.6  2.  &  in  Hid.  Harcur.  to.  4, 
pag.  1474. 

Comites  Taifali,  Una  e  Vexillationibus  Pa¬ 
latinis  fub  difpofitione  Magidri  militum  praefen- 
talis ,  in  Notitia  Imperii  1.  1 .  cap.  3  1 .  Taif alorum 
feptentrionalium  populorum  meminit  Ammia^ 
nus  1. 1  7.  Vide  Pancirolum. 

Comites  de  T  ertio  De  n  ARio,appellabantur 
Comites  in  Anglia  ,  quod  Comitatuum  reditus 
pars  tertia  ad  illos ,  qui  iis  donati  erant  a  Princi-, 
pe  ,  pertineret :  quod  ab  ipfo  Caroii  M.  aevo  ob¬ 
tinuit.  Capitulare  Pipini  Regis  Italia:  c.  18.  Sq 
LexLongob.  1.  i.tit.  2.  c.  10.  De  compojitionibus  quot 
ad  Palatium  n: fixum  pertinent  ,Ji  Comes  ipfam  caufam4 
commovent  ad  requirendum ,  illam  tertiam  partem  ad 
eorum  recipiant  opus  ,  duas  vero  ad  Palatium  ,  &c. 
Capitula  Ludovici  Pii  ad  Legem  Salicam  cap.  1* 
Compojitionis  diu  partes  ei  contra  quem  teflati  funt , 
dentur :  tertia  Comitis  eft.  Adde  Capitula  CaroliM, 
lib.  3.  cap.  6  8-  Liber Monaderii  de  Bello,  apud 
Camdenum  ,  <5c  in  Monadico  Anglicano  tom.  1, 
p.  3  15.  Confluet  udinaliter  per  totam  Angliam  mos  an¬ 
tiquitus  inoleverat ,  Comites  provinciarum  tertium  de¬ 
narium  Jibi  obtineri ,  inde  Comites  difli.  Item  alius 
Anonymus;  Comes  eft  qui  tertiam  portionem  eorum 
qua  dc  placitis  proveniunt  in  quolibet  Comitatu  perci¬ 
pit:  fid  non  omnes  Comites  ifla  percipiunt ;  fid  hi  qui¬ 
bus  Rex  h  are  datario  ,  aut  perfonaliter  conceffit.  Leges. 
Edwardi  Confeff.  c.  2  1 .  De  iflis  oflo  libris  Rex  ha¬ 
bebat  centum  folidos ,  &  Conflui  Comitatus  quinqua¬ 
ginta  ,  qui  tertium  habebat  denarium ,  de  forufafluris. 
Toan.  Brompton.  pag.  1038.  Prater  tertium  dena¬ 
rium  ,  unde  Hugo  Bigotb  eft  Comes.  [Vide  Fertius  de¬ 
narius  in  Denarius.  ] 

Nec  in  Anglia  duntaxa*,  fed  etiam  in  Hunga- 
m  id  obtinuit.  OttoFriling.  lib.  i.deGedis  Fri- 
derici  cap..  3  1.  ubi  de  Hungariee  deferiptione  : 
Hinc  eft  ut  cum  pradiflum  regnum  per  70  .vel  amplius 
divifum Jit  Comitatus,  de  omni  juftiti a  adfifium  regium 
dita  lucri  partes  cedant ,  tertia  tantum  Comiti  remaneat. 
Decreta  Colomani  Regis  l.i.De  tributis  autem  #*• 


8 1 1  COM 

vectigalibus  y  jic ut  Comitibus  tertiam  partem  dari  de¬ 
crevimus  ,  ita,)&c.  Quae  quidem  vedtigalium  tertia 
par s,jus  Comitatus  dicitur  in  Decretis  Andreae  Re¬ 
gis  §.  14.  Comites  jure  Comitatus  fui  tantum  f ruatn- 
tur  :  catera  ad  Regem  pertinentia  ,  &  duas  paries 

cafirorum  Rex  obtineat.  Vide  Advocatorum  jura. 
Comes  Thesaurorum,  in  lib.  14.  &  22.  Cod. 
Th.de  Diverf.  Offic.  &  Appar.  Quj  in  provinciis 
ThefaurosPrincipis  fervabat.  Ko/xvsfna-xvpuv,  apud 
Palladium  in  Vita  Ghryfodomi  p.  72.  editionis 
tmerici  Bigoti.  Comes  Thefaarorum  per  Thracias 
apud  Ammianum  lib.  29. 

Dignitas  etiam  fuit  in  Palatio  Regum  Gothi¬ 
corum  Hifpaniae ,  ut  ex  Concilio  Toletano  XIII. 
colligitur. 

Comites  Vacantes,  Qui,  pod  munus  feu  of¬ 
ficium  aliquod  geltum  ,  Comitivam  primi  ordinis 
confecuti  funt.  Ita  Jacobus  Gotofred.ad  leg.  un. 
Cod.  Th.  de  Comitibus  vacant,  ubi  multa. 
Comes  Vestiarii,  in  Notitia  Imperii  Occiden¬ 
talis  fub  Comite  facrarum  largitionum  refertur  , 
pro  quo  in  Oriente ,  Alagiftri  linea  vefiis ,  &  Ada- 
fftri  privata  ponuntur :  illius  erat  Scrinium ,  quod 
Veftiarii  f, 'acri  appellatur  in  eadem  Notitia  ,  prcee- 
ratque  fufceptioni  earum  veilium  ,  quae  largitio¬ 
nibus  Principis  inferebantur. 

Comes  Sacrae  Vestis,  inter  Illuflres  rccenfe- 
tur  in  leg.  un.  Cod.Theod.  Qui  a  prsebit.  Tiron. 
&c.  prceeratque  velli  Principis  iplius. 

Comes  U  r  b  a  n  u  s  ,  in  Vita  S.  Adalberti  Egmun- 
dani cap.  2  3 . 

«1  COMESOR, Qui  comedit.  Tertull.adverf.  Mare. 

1.  1.  c.  1.  Mus  Come  fr  arrojit.  Vide  Come  for  es. 
COMESSALITER.  Sidoniuslib.  1 .  Epifb.  5  .Ticini 
cur  foriam  ( Jic  navigio  nomen)  afeendi :  qua  in  Eri¬ 
danum  brevi  delatus ,  cantatas  fape  ComeJJ 'aliter  nobis 
Vhaetontidas ,  &. commentitias  arborei  metalli  lacrj - 
masriji.  [Forte,  inter  epulas.  ] 

^[COMESSUS,  pro  Come  fas ,  Dilaceratus.  Canones 
Elibcrn.  apudMarten.  tom.  4.  Anccdot.  coi.  1  1 . 
Animalia  qua  'a  Lupis  feu  canibus  Comeffa,  niji  porcis 
C r  canibus ,  nec  cervus  nec  cerva ,  vel  capra ,  Ji  mor¬ 
tui  inventi  fuerint ,  non  comedendi. 
COMESTABILIS  ,  Comestabulus.  Vide 
Comes  ftabuli. 

COMESTES.  Chronicon  S.  Bartholomcei  de  Car- 
pineto  lib.  4.  pag.  1  2 7 3 .apudUghellum  to.  6. 
Ital.  facr.  Conjhtuens  Gualterum  de  Camarda  Come- 
fiem  fuum  hujus  reflit  titionis  exeeutorem.  Forte  Co- 
me fabulum  :  nili  Comeftes  ,  lit  o-ua-o-noq ,  Conviva. 
Vide  in  hac  voce. 

COMESTIONES,  quae  alias  dicuntur  Paflus  ,gi- 
Jlum  ,  prandium ,  convivium ,  &c.  vulgo  Mangenes. 
Fori  BigorTenles  art.  1  7.  Ex  pracepto  Comefliones 
non  recipit  Comes ,  niji  fex  ,  unam  a  Vicecomite  de 
Jilvis ,  &c.  Vetus  Charta  apud  Labbeum  tom.  2. 
Mifcellan.  Exattiones  quas  f/o annes  .  .  .  Epifcopus 
precibus  Regis  Ludovici  pradtclo  Adonafterio  remife - 
rat ,  videlicet  in  jjhtadr agefima  &  Adventu  Domini 
Comefliones  ,  vel  earum  redemptiones  ,  &c.  Charta 
Hugonis  Comitis  Marchioe  &  Inculifmenlis  an. 
1  241.  in  Regelto  Inculifm.  Pro  Comeflione  vero 
rendali  &jure  quod  habebamus  in  villa  &tn  homini¬ 
bus  villa  Aiagniaci  Prior  de  Botavilla  reddet  nobis 
&  (uccejforibus  noflris  Comitibus  Engelifm.  centum  fo- 
lidos  rendales.  Adde  cap.  3 .  de  PraTcriptionibus , 
Specui.  Saxon,  lib.  2.  art.  1  2. §.4.  Bullam  Gre- 
gorii  IX.  PP.  an.  1235.  apud  Ughellum  to.  1. 
pag.  8  3 .  &c. 

Comestus.  ChartaRaimundi  Abbatis Moilliacen- 
Tom.  II. 


Es  an'.  1212.  in  Rcgedo  3  o.  Tabularii  regii  ch. 

I  3 .  Nandus  autem  Comitis  qui  venerit  ad  recipien¬ 
dum  hac  pradicta  ,  mittet  panem  fuum,  &  Prior  loci  , 
ad  quem  venerit ,  faciet  ei  alia  neceffaria  Coineflm 
bona  fdc. 

Comestio  Matutinalis,  vulgo  le  Dejeuner. 
Chronicon  Montis  Sereni  ann.  1 1  7  1.  Matutina- 
lem  Comeflionem ,  qua  puerorum  ejfe  folct ,  &c.  iri  rao- 
nalteriis  fcilicet. 

Esus,  Eadem  notione.  Tabularium  Nantolienfe 
in  Pidlonib.  ann.  1342..  Amplius  Dominus  Prior 
habet  a  me  unum  Efum  cum  duobus  paris  Epularum 
coxatarum  &  affatarum  ad  opus  &  per  foriam  ejufdcin 
Prioris. 

COMESTORES,  ifidor.  lib.  10.  Orig.  Comeflor ,  a 
Comedendo  fatis.  GlolT.  Gr.  Lat.  Comeflor  ,  Karcc^a- 
ych;.  Ita  MS.  [in  Supplemento  Antiquarii  habe¬ 
tur  Comi  fator ,  pro  quo  melius  legeretur  Comijfa- 
tor ,  aComi/fari:  quo  verbo  utuntur  Plautus ,  Flo- 
ratius  «Sc  alii  ea  notione ,  qua  Graeci  Kw/xafuv ,  Bi¬ 
bere  pod  coenam.  Vide  Etymologicon  Vollii  pag. 
151.J  Comellores  autem  appellabant  nollri  vel 
milites ,  vel  potius  apparitores  &  fervientes ,  quos 
creditores,  ex  decreto  judicis,  in  debitorum  aedes 
immittebant,  qui  illorum  fumtibus  alebantur  , 
donec  debita  fuaexfolviflent.  AI  ange  ars ,  in  Con- 
fuetud.  T urnacenli  tit.  2  7.  art.  1  7.  Afangeurs  & 
gafleurs ,  in  Manuale  placitatorum  in  Parlamento 
1 .  Decembr.  an.  1  3  7  2 .  &  in  Charta  laudata  in 
Didert.  2 9. ad  Joinvillam. ConciliumT uronenfe 
an.  1282.  cap.  9.  Item  Statutum  provincialis  Con¬ 
cilii  contra  illos  qui  ponunt  Comeftores  in  religiojis  do¬ 
mibus  dudum  editum ,  ad  illos  extendimus  qui  ponunt 
hujufmodi  Comeftores  vel  cufhdes  in  domibus  Pr alato¬ 
rum  ,  aut  aliarum  Ecclejiafhcarim  perfonarum ,  etiam 
quarumcunque ,  quasfimili  fententia ,  auctoritate  pra- 
fentis  Concilii ,  innodamus.  Adde  Concil.  Redonenfe 
an.  1273.  cap.  4.  &  Andegav.  ann.  1365.  cap. 
2 4. Charta  Ludovici HutiniReg.  i.April.  1315. 
pro  Occitanis :  Item  cum  peterent  quod  garrijhnes 
fervientium  ,  feu  Comeftores  non  ponerentur  pro  debitis 
noflris  vel  aliis  exequendis ,  fed  exequerentur  in  bonis 
&  perfonis  debitorum  per  bajulos  &  ordinarios  locorum 
florum ,  quod  pro  debitis  conceffimus  inter  privatas  per - 
fonas  contradis  fub  Jtgillis  filis:  fetviens  nofter  requi¬ 
ret  ordinarium  loci  quod  ea  exequatur ,  nec  exequetur 
didus  ferviens  nofter  ,  niji  didus  ordinarius  negltgens , 
vel  plus  debito  differens  fuerit  fuper  hoc  requijittis.  Et 
Ji  ad  hac  debitor  fe  opponat ,  remittatur  cognitio  ad  ju¬ 
dicis  Jigilli  fui  examen  ,  qui  cognofcat  de  dubio  eviden¬ 
ti.  Noftra  vero  propria  debita  ubicumque  funt ,  per  ma¬ 
num  noftram ,  &  non  per  aliam  exequentur  ,  nec  pro 
hujufmodi  debitis  ponentur  Comeftores ,  feu  fervientium 
garnijiones  ,  quamdtu  invenire  poterunt  bonorum  em¬ 
ptores  ,  niji  hoc  exigeret  potentia  ,  feu  proterva  contu¬ 
macia  debitoris.  AredaParlamenti Pentecodes  an. 
1285.  inReg.  B.  fol.  70.  verfo  :  <j)uia  per  faiji- 
nas ,  cuftodes  fjive Comeftores  qui  in  Viromandenji,  Am- 
bianenji ,  &  Silvan.  balliviis ,  in  domibus  &  in  locis 
debitorum  pro  debitis  qua  debent ,  poni  confueverunt , 
creditoribus  ad  nullum  cedebat  commodum ,  fed  ipjis  de¬ 
bitoribus  ad  maximum  incommodum ,  cum  bona  fua  con¬ 
futuerentur  ,  de  quibus  deberent  fua  debita  folvere , 
nullo  de  diclis  debitis  relevamine  fubfequente  :  Ordi¬ 
natum  fuit  quod  pro  debitis,  catallis ,  conventionibus , 
pro  exeeutione  liter  arum  D ■  Regis ,  feu  aliarum  qua¬ 
rumcumque  perfonarum  ,  hujufmodi  faifina  ,  cuftodes , 
Jive  Comeftores  de  catero  non  ponantur ;  dum  tamen  ipji 
debitores  per  captionem  bonorum  &  corporum  inftituen- 
tur  ,Ji  neceffe  fient.  Toni  tamen  poterunt  tantummodo 


823  COM 

pro  enormi  facio ,  vel  in  cafu  criminis ,  vel  fi  aliquis 
vellet  fubterfugia  qiurere  ,&  bona  fua  abfeondere  ,feu 
diftornare  ,  feu  ad  alienum  dominium  transferre ,  vel 
ejfet  ita  inobediens  juftitiariis  ,  quod  non  poffet  alias 
commode  juftiti ari.  Charta  Ludovici  Regis  Franciae 
■ann.  i  3  1  3 .  in  2.  Regeflo  Philippi  Pulcri  Reg. 
ex  Tabulario  regio  num.  209.  Cum  peterent  quod 
garnifiones  fervientium ,  feu  Come flores  non  ponerentur 
pro  debitis  noflris ,  &c.  Alia  an.  1  3  1 8 .  in  T abular. 
Epifcop.  Ambian.  Cum  peterent  quod garnifiones  fer¬ 
vientium  ,  feu  Comefiores  non  ponerentur  pro  debitis , 
&c.  Vide  Gefta  Guillelmi  Majoris  Epifcopi  An- 
degav.  cap.41.pag  362.  [Franc. Polletum  lib. 
3.  Hili.  Fori  Romani  cap.  2.  extremo.  ]Ludovi- 
cum  Charondam  ad  Summam  Ruralem  Butelerii 
pag.  2  3  4.  Loifelium  deOffic.  lib.  2.  cap.  4.  num. 
5 1.  &c.  Coeterum  Cmefor  pro  Comejlor  dixit  1. 18 . 
D.de^Edilit.  Edidi. 

U  COMESTUS.  Vide  Comeftiones. 

COMETANEI,  velCoMMHTANEi.  inJureHun- 
garico  ,  Contermini  ,  quorum  territoria  &  agri 
eadem  meta  iifdemque  terminis  diftinguntur. 

COMETIA.  Vide  Comitia. 

COMIATUS ,  Ital.  Comiato  ,  Licentia  ,  venia  ,  ex 
Latino  Commeatus ,  quod  verbum  ufurpatur  non 
femel  pro  abeundi  licentia  :  unde  Graeci  recen- 
uores  nofxlcncv  &  itoijtlccTov  eadem  notione  induxe¬ 
runt,  apud  Hefychium  &  Leon.'  in  Tadl.  cap.  7. 
§.  4.  Atque  inde  Galli  fuum  Conje ,  vel  Conge , 
mutuati  lunt.  Capitula  Caroli  Mag.  lib.  5.C.  16. 
Mulier  fi  fine  Comiatu  viri  fui  velum  in  caput  fuum 
miferit.  Cap.  42.  Si .  .  .  aliquid  de  fuo  officio  fine 
Comiatu  facere  prafumpferit.  Capitulare  Pipini  Re¬ 
gis  Italiae  cap.  5 .  Ut  nullus  eos  debeat  recipere  in  vaf- 
fallarico  fine  Comiato  Senioris  fui,  &c.  Tabui.  Ca- 
faurienfe  1 .  part.  cap.  94.  Ch.  3  .  an.  90  1 .  Ego 
jRimiz.o  . .  .vendidi  vobis  Elperimo  ...ad  vejlram  pro¬ 
prietatem  poffdendum  omnes  ipfas  res  proprietatis  mea 
qua  mihi  per  cartulam  obvenerunt  d  Ramburga  filia 
quondamGilonis  conjuge  Otteberti,  per  Commiatum  me¬ 
morati  Otteberti  viri  fui  ,ficut  in  ipfa  cartula  mea  con¬ 
tinetur.  Alibi:  Ego  Flora  . .  .  per  confenfum  &  Co- 
miatum  Petri  viri  mei  dono  &  trado  pro  anima  mea , 
&c.  Ibidem  :  Ego  Ray mundus Comiatum  dedi , (uxori) 
&  confentiens  fum. 

COMICILIUM.  Defcripfit  HenricusMeibomiusin 
Andronici  Imp.  CP.  Aurea  bulla  Diploma  Al- 
berti  Ducis  Brunfwicenfis  an.  1  3  o 9 .  in  quo  haec 
habentur  :  Et  fi  proprietas  bonorum  jure  terra  confue- 
tudinario  dari  debet  in  Concilio  :  verum  quia  id  in  de- 
fuetudinem  propter  defectum  abiit ,  propter  defectum 
Concilii ,  neceffario  aliis  aminiculis  quafitis  &  habitis, 
hujuf modi  datio  in  publicam  redigitur  notionem.  Ne- 
fcio  an  pro  Concilium  haec  vox  fumatur. 

COMICTIA  ,  aut  Comictium.  Capitulare  5. 
Caroli  Mag.  incerti  anni  cap.  6 .  de  Prefby  teris  feu 
Curionibus:  Neque  ea  qua  pertinent  ad  cultum  reli¬ 
gionis  augmentav erunt ,  fed  femper  Comicius  &  con¬ 
tritionibus,  aut  rapina  vivunt.  Dicant  eruditiores , 
quid  fibihae  duae  voces  velint,  hic  enim  haereo  : 
an  Comittiis ,  pofitum  pro  Comejfatiombus ,  vel  etiam 
pro  C<wt;im*?Sedcum  rapina  adjungantur  hae  vo¬ 
ces  ,  vix  id  crediderim.  Contritiones  videntur  elfe 
oppreffiones. 

«([  COMICULA ,  mendofe  pro  Cimucula ,  quod  vide. 

COMICUS  ,  pro  libro  Ecclefiaftico  fic  appellato. 
Vide  Comes  1 . 

COM  IN  IS  Liber,  pro  Comitis  liber.  Vide  in 

Comes  1 . 

COMINUS , Prope,  juxta.  Tabularium  Conchen- 


-  COM  824 

fis  Abbat.  in  Ruthenis  ch.  73.  Tefiamentum  & 
breve  memoriale  de  Ecclefia  B.  Martialis  qua  e  fi  in 
pago  Tolofino  Cominus  fluvium ,  quod  vulgariter  di¬ 
citur  Saucia. 

«[[COMIS,  pro  Comes ,  in  Liturgia  Gall.  Mabillonii 
pag.  469.  ‘Tunc  Sifinius  Comis  una  cum  fpiculatori- 
bus,  &C\  Alter  locus  exftat  in  Difiringere. 

«([  COMISAT OR  ,  Comissator.  V ide  Coml- 
fiores. 

COMISSA  ,  irv/*£oA«)  Symbolum.  Supplementum 
Antiquarii. 

€[[  COMISSARI,  Laudare.  Gloff.  Lat. Graec.  Comif- 
for  ,  Laudo ,  tyxo/uictfw. 

f  COMISTABILIS.  Vide  Comes  fabuli. 

COMIST^  ,  Valdenfium  fedarii  ,  in.Conftitut. 
Friderici  Imp.  de  Haaretic.  ab  urbe  Como  inLom- 
bardia , cujus  incolx  potifiimum hac  infedi  erant 
haerefi.  V ide  Matth.  Paris  pag.  589. 

COMITALADUS.  Charta  Raimundi  Berengarii 
Marchionis  Provinciae  ann.  1229.  apud  Jo.  Co¬ 
lumbum  in  EpifcopisSillaricenfibus  lib.  3  .n.  10. 
'Eamus  Radulpho  Sifiaricenfi  Epifcopo  albergum  five 
Comitaladum  de  Reveflo  &de  Fontiana  caflrorum  no- 
f  rorum.  Idem  forte  quod  Comitatus ,  feu  feudum 
vel  dominium. 

%  COMITALIA,  Idem,  ut  conjedo  ,  quod  infra 
Comitatus  3  .  feu  territorium  vel  jurifdidio  alicu- 
jus  loci  fuis  finibus  circumfcripta. Charta  G.  Du¬ 
cis  Aquitaniae  pro  Adalberto  Epifc.  Agennenfi 
inter  Inftrum.  tom.  2.  novae  Gall.  Chrift.  coi. 
429.  Credatis  Comit  aliam  >  quam  pater  meus  &  ego 
S.  bona  memoria  Agennenfi  Epifcopo  dedimus ,  Adal¬ 
berto  quoque  Epifcopo  vefiro  dedijfe  fimiliter  &  cun- 
ceffiffe. 

«([COMIT ALIS  Potestas,  Comitis  dignitas  ,’ 
jurifdidio  ,  territorium.  Privilegium  Conradi 
Regis  an.  circiter  956.  inter  Inftrum.  tomi  2. 
Gall.  Chrift.  coi,  259.  Omnia  qua  ad  monafterium 
S.  Tbeofredi  . .  .  nunc  videntur  pertinere ,  aut  hic  de 
fifco ,  aut  de  poteflate  epifcopali ,  aut  de  poteftate  Co¬ 
mit  ali,  five  de  franchefia,  &  qua  in  po ferum  ibidem 
ipfi  Monachi  poterunt  acquirere ,  omnia  regali  pote¬ 
ftate  deffendantur.  TeftamentumHerivei  Epifcopi 
Eduenfis  apud  Acherium  to.  8. Spicii,  pag.  152. 
In  Comitatu  etiam  Augufiodunenfi ,  m  montibus  fcilicet 
eidem  civitati  prominentibus ,  manfos  duos  penitus  ab- 
fos  &  omni  cultura  deftitutos ,  pafcuis  f olummodo  ani¬ 
malium  aptos ,  quos  de  Poteftate  Comit  ali  domnus  fio- 
nas  anteceffor  nofter  regia  auttoritate  adeptus  eft.  Vide 
Comitatus  3. 

«[[  COMIT ANDISA  Hominicatus  ,  Homa- 
gium ,  ut  videtur  ,  feu  praftatio  ,  quae  domina 
penfitatur  abeo  qui  debet  homagium.  Chartu- 
lar.  S.  Vandregefili  to.  2.  p.  2062.  Terram  qua 
vocatur  Criftot  ab  Abbate  &  Fratribus  fufeepi  in  meo 
dominatu  &  haredum  meorum  in  perpetuum  ...  a  qua 
etiam  terra  Comitandifam  hominicatus  Abbati  facio , 
&  centum  folidos  per  fingulos  annos  me  daturum  pro¬ 
mitto.  Vide  Comitatus  4. 

COMITANTIA,  Comitatus ,  comitiva,  apud  Eri- 
cumUpfalienfem  lib.  1.  Hift.  Succorum  pag.  17. 
Jftuanta  fit  virorum  pugnatorum  in  noftra  Comitantia 
multitudo. 

^[COMITANUS  ,  Paganus ,  rufticus ,  a  Graeco 
fulfa»  ,  Pagus,  vicus.  A&a  SS.  Junii  tom.  1 .  pag. 
2  5  1 .  de  S.  Nicolao  Peregrino  :  Jjhtidam  Comita¬ 
ntis  videndi  officio  fic  privatus . . .  ante  aram  Chrifti 
Confefforis  eft  dubius ,  &c.  Comit atinus  ead.  notione 
in  iiidem  Adis  SS.  Junii  tom.  3 .  pag.  93  6.  ubi 
de  B.  Michelina» 


825  COM 

COMITARE.  Loqui  cum  aliquo.  Vide  Coniitidri. 

<J[  COMITARIA  ,  Cohors,  ut  eOnjedo  >  militum 
turba,  caterva  vel  centuria.  Jacobi  deVaragine 
Chron.  Januenfe  apud  Murator,  tom.  9.  coi.  1  6. 
At  fjanuenfes  videntes  tam  diu  negotium  in  curia  Ro¬ 
mana  differri ,  fi  nihil  ad  effectum  deduci ,  conjider an¬ 
tes  etiam  quod  tregua  per  fummum  Pontificem  termi¬ 
nus  a/fignatus  jam  erat  elapfus  ,  ideo  ad  complendum 
fi  perficiendum  armamentum  viriliter  proc efferunt ,  Co- 
mitarias  affignantes ,  vexilla  difiribuentes  ,  fient  artum 
cingentes ,  fi  fuper  Jigna  fieri  facientes. 

COMITATENSIS,  Qui  in  facro  Principis  Comi¬ 
tatu  militat,  vel  qui  ad  lacrum  Comitatum  fpe- 
dat,ut  Comitatenjis  fabrica  ,  apud  Ammianum  lib. 
1  8.  Comitatenfe  auxilium  ,  apud  eumdem  lib.  19. 
Ccmitatenfe  exercitium  ,  apud  Ennodium.  lib.  4. 
Epift.  3  3  .  ubi  Senarium  virum  Comitatenjis  exer¬ 
citii  appellat ,  qui  inter  Exceptores  merebat.  Prae- 
fertim  vero  Comitatenfes  appellabant  Palatinos  , 
qui  fcilicet  in  officioerant  utriufque Comitis  lar¬ 
gitionum,  ex  quorum  numero  feligebantur  qui 
in  provincias  mitterentur  :  unde  &  Mittendarii 
dicuntur,  ut  ell  in  Glollis  Balilic.  de  quibus  luo 
loco. 

Comitatenses  Numeri,  Qujin  Comitatu  & 
Palatio  merebant.  Horum  mentio  apud  Ammia- 
numlib.  29.  in  Notitia  Imperii,  &  inCod.Th. 
non  uno  loco.  Vide  Jac.  Gotofredum  ad  1.  18. 
de  Re  milit. 

Comitatenses  Largitiones,  in  I.  7.  Cod. 
Th  de  Palatinis  ,  eaedem  quae  Sacra  largitiones. 
Vide  Comes  largitionum. 

f  COMIT  ATINUS.  Vide  Comi  canus. 

^[COMITATIO,  ut  Comitatus.  Charta  Henrici  Re¬ 
gis  Angliae  pro  omnibus  Normanniae  incolis  apud 
D.  Brujjel  de  Feudorum  ufu  to.  2.  ad  caiccm  pag. 
in.  Recognitiones  de  nova  deffafina  de  morte  ante- 
cefforis ,  non  capiantur  nifiin  Juis  Comitatibus  ,  fi  hoc 
modo  :  Nos  quando  extra  regnum  fuerimus  fi  capita¬ 
lis  fjufiitianus  nojler ,  mittemus  fjufiitiariis  per  unam¬ 
quamque  Comitationem  folum  in  anno  ,  qui  cum  mili¬ 
tibus  Comitatuum  capiant  in  Comitatibus  ajfijias  pra- 
diclas ;  fi  ea  qua  in  illo  adventu  fuo  in  Comitatus  per 
fjufiitiarios  pradtffos  ad  dictas  ajjfias  capiendas  miffos , 
terminari  non  poterunt  per  eofdem  terminentur  alibi 
in  itinere. 

COMIT AT1VA ,  Comitatus.  Charta  Henrici  III. 
Regis  Angi.  an.  1 2  5  5 .  de N untiis  Regis  Caftellae 
curialiter  recipiendis  apud  Rymerum  to.  1 .  pag. 
557.  coi.  1.  Et  Communitati  ejuflem  Civitatis  , 
in  fide  qua  Regi  tenentur  ,  quod  affumpta  cum  eis  de¬ 
centi  Comitativa  concivium  fuorum  Londonenjium,  pra- 
frttis  Nuntiis  extra  civitatem  pradittam  occurrant ,  fi 
cos  curialiter  recipiant  fi  honorent.  V ide  Comitiva. 
COMITATOR,  Socius,  confors ,  Gall.  A/focie. 
ChartaHugonis  Epifc.  Senecenfis  an.  1052.  in¬ 
ter  Inftrum.  to.  3 .  Gall.  Chr.  coi.  200.  NosHugo 
fupradifti  donatores ,  laudatores ,  cejjores  fi  Comita- 
tores  hanc  Chartam  fieri  feribi  pracepimus ,  fi  fub  una 
firmitate  propriis  manibus  nofiris  Jignamus. 

COMIT ATULUS.  Vide  poli  Comitatus  3. 
COMITATUM.  Vide  poli  Comitatus  3 . 

COMITATURA  ,  Idem  quod  Comitatus ,  domi¬ 
nium,  Seigneurie ,  in  [Charta  Joannis  Epifcopi 
Morinenfis  an.  1  1 09.  ex  ]  Tabulario  S.  Bertini. 
Vide  infra  Comitatus  4. 

1 .  COMIT  ATUS ,  Palatium  ,  aula  regia ,  locus  ubi 
Rex  aut  Imperator  moratur,  feu,  ut  definit  Ama¬ 
nus  ad  1.  20.  Cod.  Th.  de  Decurion.  Ubi  rerum 
domini  fuerint :  d  Comitibus  didus ,  feu  Proceribus 


COM  826 

qui  in  kula  commorabantur  :  lic  enim  Proceres 
Curiae  appellatos  fupra  oftendimus.  Ko/juruTcr, 
Palladio  in  Vita  Chryfoftomi  pag.  73.  77.  &c. 
Marcellinus  Cbmest  Divi  Valentiniani  Magni  ca¬ 
daver  Theodofius  Princeps  ab  Italia  reportatum  apud 
Comitatum  regio  in  fepulchro  recondidit.  Alibi:  Am¬ 
putata  apud  Comitatum  auricula. Iterum  :  Solus  Lau¬ 
rentius  Anafiajium  Imp.  in  Palatio  pro  fide  Catholica 
f&pe  convincens  apud  Comitatum  ,  ac  Ji  in  exilio  rele¬ 
gatus  ,  retentus  efi.  Ada  S. Sebaftiani  c.  4.  Proficif- 
centes  ad  Comitatum  coeli.  S.  Ambrofius  in  Obitu 
Valentiniani :  fjuffit  eam  ad  Comitatum  venire.  Sul- 
pitius  Severus  de  Vita  S.  Martini  lib.  3.  Eodem 
ferme  tempore  quo  primum  Epifcopus  datus  efi  ,  fuit 
ei  neceffitas  adire  Comitatum.  Capitula  Caroli  Mag. 
lib.  6.  cap.  2  5  7.  Presbyteri  qui  contra  Canones  ad- 
v er fum  nos  ad  Comitatum  ...  ire  voluerint.  Hinc- 
marus  in  Opufc.  lv.  Capitulo!,  adverfus  Elinc- 
niar.  Laudun.  cap.  6.  Ad  quamlibet  provinciam  fine 
meis  litteris  regulariter  proficifci  vel  mittere  longius  ad 
Comitatum  comminifirum  tuum  non  potes.  Gloricjijfimus 
Comitatus ,  apud  S.  Auguftinum  Epift.  6  8.  129. 
152.  Senatorem  lib.  1 .  Ep.  27.  78.  lib.  2 .  Ep; 
20.  lib.  3. Epift.  22.  &c.  Occurrit  palfim.  Vide 
Fragmenta  S.  Hilarii  p.  49.  Canones  Eccl.  Afric. 
cap.  93.  97.  106.  Liberatum  Diacon,  cap.  1  o* 
Alypium  Antiochen.  inDelcript.  orbis  cap.  2  5. 
&  Juretum  ad  Symmachum  ,  lib.  2.  Ep.  83. 

Comitium,  Comitatus.  Ada  Epifcopor.  Ceno- 
jnan.  pag.  303.  Vir  quoque  illuftris ,  prafulgens  in 
ftculo  divitiis  >  nfque  in  fui  potefiate  ,  Comitii  idem 
videbatur  locus  fore ,  &c. 

2.  COMITATUS ,  Comitis,  feu  judicis  dignitas, 
diftridus  ,jurifdidio  ,  territorium.  Papias,  &  Jo. 
de  Janua  :  Comitatus ,  Comitis  dignitas ,  vel  terra , 
five  tantum  fpatium ,  quantum  unus  Comes  tenet.  Guil- 
lelmus  Apul.  lib.  1 .  de  Geft.  Norman. 

....  Numero  cum  viribus  audio 
Omnes  conveniunt ,  fi  bis  fex  nobiliores  * 
fi)uos  genus  &  gravitas  morum  decorabat  efi  at  as t 
Elegere  duces :  provectis  ad  Comitatum 
His ,  alii  parent.  Comitatus  nomen  honoris 
fifiuo  donantur  erat. 

Comitatus  nomen  hac  notione  fumtum  anti¬ 
quum  eft  &  jam  inde  a  Carolo  Magno  ,  uti  probat 
Mabillonius  in  fuis  additionibus  ad  calcem  libri 
fexti  de  Re  Diplomatica.  Argumento  funt  Charta 
Joannis  Epifcopi  Siftarienfis  in  eod.  libro  edita 
n.  202.  in  qua  legitur  Comitatus  Sifiarienjis ,  im¬ 
perante  Carolo  Magno ,  Comitatus  Camliacerfis ,  in 
Diplomate  Caroli  Calvi  apud  Doubletum  Hift. 
San-Dionyf.  pag.  777.  Comitatus  pagi  AutiJJiodo- 
renfis ,  in  Praecepto  Carolomanni  lib.  6.  Diplom. 
Charta  1 1  3.  Comitatus  Arvcrnenfis ,  ibid.  Charta 
1 1 6.  in  Litteris  Caroli  Cralfi.  Atque  hinc  patet , 
inquit  idem  Mabili.  ante  didos  fuilfe  Comitatus, 
quam  hi  in  hereditariam  fucceffionem  deveni¬ 
rent :  quod  accidit  maxime  Carolo  Simplice  re¬ 
gnante  ;  tametfi  ante  eum  filii  in  Comitatus, quos 
eorum  patres  adminiftraverant ,  non  raro  fuccede- 
bant  ,  fed  ex  regia  concelfione  ,  non  ex  heredi¬ 
tario  j  ure.  V ide  Annales  Bertinianos ,  ad  an.  8  3  9 . 
ubi  ododecim  Comitatus  numerantur ,  quibus 
procul  dubio  totidem  Comites  praefidebant. 

Comitatus,  apud  Anglos ,  eft  locus  publicus  in 
quo  Vicecomes  uniufcujufque  provinciae ,  quas 
apud  illos  Comitatus  nomen  obtinet  ,  juriidi- 
dionem  fuam  exercet.  Cowell.Ingulfus ,  de  Alu- 
redo  Rege  Angliac  :  Exemplo  namque,  D  anorumque 
colore ,  etiam  quidam  indigenarum  latrociniis  ac  rapinis 


Si7  COM  -  COM  828 


incendere  coeperunt.  JjPios  cupiens  Rex  coriipefceTs  •, 
&  de  hujufmodi  exceffibus  cohibere  ,  totius ylnglia pa¬ 
gos  &  provincias  in  Comitatus  primus  omnium  commu¬ 
tavit  ,  Comitatus  in  Centurias  ,  /.  Hundredas ,  &  in 
Decimas ,  i.  Tritbingas,  divijit ,  &c.  Joan.  Forte  fcu- 
tus  de  Legibus  Angi.  cap.  24.  Regnum  Angiu  per 
Comitatus ,  ut  regnum  Francia  per  balHvatus  dtflin- 
guitnr ;  ita  ut  non  Jit  locus  in  Anglia  ,  qui  non  Jit  in¬ 
fra  corpus  alicujus  Comitatus.  Comitatus  quoque  divi¬ 
duntur  in  Hundreda ,  qua  alicubi  JJAapentagta  nuncu¬ 
pantur  :  Hundreda  vero  dividuntur  per  villas ,  crc. 
Vide  leges  Henrici  I.  cap.  3  1.41-  48.  51.59. 

■f  Comitatus  Sedes,  Eadem  notione.  Ulma- 
rus  de  Miraculis  S.  Vedalti  cap.  9.  Comes  Atrcba- 
tenjis  provincia ,  nomine  'Teutboldus ,  ambiebat  fratri¬ 
bus  auferre  quandam  culturam  cum  horto ,  quia  [edes 
Comitatus  videbatur  in  dominica  curte  cui  villa  proxi¬ 
ma  er  atipfa  cultura  &  hortus. 

Comita  tus.  Conventus  juridicus  qui  fit  in  Co¬ 
mitatu  feu  provincia,  vulgo  AjJJia,  Comite.  Leges 
Henrici  I.  Regis  Angi.  cap.  5 1 .  Summoneatur  Co¬ 
mitatus  7.  dies  antea.  Cap.  5  3 .  Jpgn  fecundum  legem 
fubmonitus  d  juflitia  Regis  ad  Comitatum  venire  Juper- 
federit,  &c.  Quoniam  Attachiamenta cap.  48.$. 
1  4.  Jgtiod  debet  diebus  furi ,  vel  in  Ecclejin  procla¬ 
mari  ,  vel  in  Comitatu  diverjts  vocibus.  Statuta  fe¬ 
cunda  Roberti  I.  Scotor.  Regis  cap.  2  1 .  §.  1.  Et 
ad  hoc  probandum  invenerit  plegium  ad  proximum  Co¬ 
mitatum,  feu  ad  proximam  curiam  ,  &c.  Fleta  libi 
z.  cap.  52.  §.  2.  Nullus  Comitatus  teneatur  niji  de 
menfe  in  menfem.  Vide  Leges  WillelmiNothicap. 
64.  &  Bradonum  lib.  3.  trad.  2.  cap.  1 1.  §.  1. 

.3.  COMITATLTS  ,  Territorium  urbis ,  jurildidio 
loci  alicujus  fuis  finibus  circumfcripta.  Charta 
Dagoberti  Regis  Francorum  apud  Freherum  lib. 
de  Lupoduno  :  Omnes  res  piris  nojlriin  pago  Lau- 
denburgenji ,  &  quidquid  ad  noftram  urbem  ambula¬ 
re  vifum  eft ,  &  omne  quod  ad  fifcum  noftrum  pertine¬ 
bat ,  excepto  fiipe  &  Comitatu  ,  exeo  nihil  dimitten¬ 
tes  ,  tradimus  totum  ex  integro.  Quos  quidem  repe- 
tunturin  variis  Regum  &  Impp.  Confirmationi- 
buspag.  22.  Charta  divifionis  Imperii  CaroliM. 
Has  civitates  cum  fuburbanis  &  territoriis  fuis  atque 
Comitatibus ,  qiu  ad  ipfas  pertinent .  . .  accipiat  Ka- 
rolus.  [  Bulla  Frederici  Imp.  ad  Heracleum  Ar- 
chiep.ann.  1157.  inter  Inltrum.  tomi  4.  nova: 
Gall.  Chr.  coi.  17.  Conceff  mus  itaque  profato  Ar- 
chiepifeopo  .  ..  omnia  jura  regalia. . .  in  Abbatiis  & 
in  earum  poffeffonibus  >  Alonafteriis . .  .  Comitatibus  , 
foris,  duellis,  mercatis ,  monetis.  ]  Charta  Henrici 
II.  Regis  Angi.  apudRogerum  Hoved.  Caf  ellum 
de  Notingham  cum  Comitatu ,  &c.  Matth.  Paris  ann. 
I  2  34.  de  Civibus  Romanis  :  Erat  er  e  a  Comitatum 
futim  . .  .  metis  novis  &  amplis ,  jubente  Senatore  ,  vo¬ 
luerunt  Jibi  appropriare .  Mox:  Infra  met  as  illas  conti¬ 
nentur  quadampradia  &  etiam  civitates  &  cafira  . ..  . 
quas  Comitatui  fuo  a/f gnare  pr&fumunt.  Albertinus 
Muflatuslib.  1  o.cap.  2.  Ne  licentiojior  his  abutatur 
conce  fonibus ,  timendum  ejfe  &  urbi  &  Comitatui. 

Hanc  porro  Comitatus  pro  territorio  appellatio¬ 
nem  a  Longobardis  fluxilfe  traditOtto  Frifingen- 
fis  lib.  2.  de  Geftis  Frid.  cap.  1  2.  Cumque  tres  inter 
eos  ordines  i.  Capitaneorum ,  Favajforum,  &  plebis 
ejfe  nofcantur ,  ad  reprimendum  fuperbiam  ;  non  de  uno  , 
fed  de  Jingulis  praditti  Confules  eliguntur ,  neve  ad 
damnandi  libidinem  prorumpant ,  Jingulis  pene  annis 
variantur.  Ex  quo  fit  ut  tot  a  illa  terra  intra  civitates 
ferme  divifa  ,Jingula  ad  commanendum  fecum  dioc  e  fa¬ 
vos  compulerunt ,  vixque  aliquis  nobilis ,  vel  vir  ma¬ 


gnus  ,  tarh  magno  ambitu  inveniri  queat ,  quin  civita¬ 
tis  fua  non  Jequatur  imperium  :  confi leverunt  antemjin- 
gulis  Jingula  territoria  ex  hac  comminandi  (  f.  com¬ 
manendi  )  potefiate ,  Comitatus  ftios  appellare.  FIo- 
die  Itali  Contado ,  villam,  pagum  ,  rus,  vicum  , 
vocant  :  und tContadini ,  rultici ,  qui  ex  pagis  aut 
ex  rure  funi:.  Academici  Crufcani :  Contado  pro- 
pnamente  tutto  il paefe  fitori  dtlla  citta  chejia  fotto  al 
dominio  d’c/fa. 

Comi  tatV  lu  s  ,  Exiguus  Comitatus ,  inDiplo- 
mate  Henrici  I.  Imp.  apud  Baron.  ann.  1014.  na 
9.  quofenfu  ufurpafle  Italos  vocem  ,  Comitatus , 
obfervavimus :  Jghiat entis .. . .  quemdam  Comitatu- 
lum  ,  qui  in  valle  Auxula  infra  ipjius  Epifcopatus  pa¬ 
rochiam  adjacere  digno fcitur ,  pradicla  Ecclejin  cum  om¬ 
nibus  functionibus  ,  qua  de  ipfoComitatulo  publice  par¬ 
ti  pertinent ,  concederemus. 

Comitatum,  neutro  gen.  Joan  nes  VIII.  PP.  in 
Hpift.  ad  Bofonem  ;  Ideo  rogamus ,  ut  eorum  Comi¬ 
tatam  Provincia  pofta. ..  f  e  eunt  er  habeant. 

4.  COMITATUS  ,  Dominium,  Seigneurie.  Lam- 
bertus  Ardenfis  :  Eo  quod  totus  terra  P opehngh arum 
Comitatus  ,  &  univerji juris  &  denominationis  poteflas 
ad  ipfum  pertinebat.  Infra  :  Hic  unum  polkinum  vel 
bujf ellum  frumenti ,  hic  duos  vel  plure  s ,  hic  quantam¬ 
cunque  poffejjiunculam ,  hic  quemcumque  terra  alicujus 
Comitatum  . . .  obtulit.  Idem :  In  primis  arbores  quaf- 
dam  qua  in  Comitatu  Ghifnenjis  Comitis ....  plantata 
erant  ,  abjeindere  coeperunt.  Charta  Guillelmi  Co¬ 
mitis  Flandr.  ann.  1128 .Guillehno  Grojfo  homini 
meo  ,  Comitatum  manjionum fiiarum  quas  in  Minifterio 
S.Bertinipoffdet ,  benevole  conceff  &dedi.  Aliaan. 
1  2  1 1 .  Emerunt  2.  ntenfuras  marefei .  . .  fcilicet  in 
Comitatu  ,  &in  omni  jure  alio  libere . . .  pojfdendas. 
Chronicon  Andrenfe  ann.  1214.  Jfiuofdam  homi¬ 
nes  nofi ros  de  Hottinghem  occajione  Comitatus  diu  & 
multum  vexaverat . .  *  calumniam  reniijit  ,  &  eundem 
Comitatum  Ecclejta  pojfdendum  perpetuo  conceJfir_ 
Idem  Chronicon  :  Coram  nobis  recognovit  fe  quen 
dam  Comitatum ,  quem  fuper  quofdam  homines  coenobii 
Andrenjis  habuerat ,  ipjt  coenobio  in  eleemofjnam  contu- 
lijfe.  Charta  Guidonis  Comitis  Pontivi  in  Tabui. 
S.  Judoci :  Dedi  Ecclejia prafatiConfeJforis  7.  aqua- 
tias  apud  Jj/aben  ,  &  unam  apud  Stapulas ,  &  Comi¬ 
tatum  d  mari  ufque  Montavcis  g  &c.  Charta  ann. 
1228.  Confirmo  Ecclejia  S.  Bertini  Comitatum  to¬ 
tius  terra  fuaapud  S auvinghcm.  Alia  ann.  1  241.14. 
denarios  cum  omni  Comitatu  &  dominio  quod  ibi  habe¬ 
bam.  Charta  WidonisEpifcopi  Ambianenfis :  Di- 
mijit  totam  advocationem  &  Comitatum  vilUCcften- 
ceii ,  atque fibi  adjacentis  territorii ,  excepto  quod  Mi¬ 
lites  ejus  de  ipfo  Comitatu  fuo  beneficio  pojfdebant. 
Charta  Frideriei  Epifc.  Tarvanenfis  ann.  1270. 
apud  Miraeum  in  Donat.  Belg.  cap.  120.  Ut  Jit 
regalis ,  franca  ,Jine  referto,  aut  Comitatu  .  ..villa 
i1.  Hermetis.  Ita  veteres  palfim  Chartae  in  Hiftoria 
Guin.  pag.  25.  26.  27.  26 2.  apud Malbrancum 
lib.  8.  deMoriniscap.  4 6  8  5.  lib.  9. cap.  5.31. 
3  5. lib.  10.  cap.  10.18.38.40.  lib.  1  1  .cap.  21. 
Miraeum  in  Donat.  Belg.  lib.  1.  cap.  6  5.  lib.  2. 
cap.  25.  5  6. 5  7.  in  Diplom.  Belg.  lib.  1 .  cap.  66. 
lib.  2.  cap.  3  4.  41.  44.  in  Cod.  donat,  cap.  50. 
68. 70.  75.  in  Hili.  Francomerovingica p.  809. 
810.  837.880.1026.  1028.  1031.1036. 
1  048.  apudUbbon. Emmium  in  Groninga  pag. 
5  5*  5  4-  5  5-  in  tom.  2.  Hift.  Leod.  p.  1  o  b  -  apud 
Ughellum  tom.  5.  Ital.  facr. pag.  182.  245.&C. 
Comte ,  in  Tabulis  Gallicis.  Charta  A  rnulphi  Co¬ 
mitis  Guineniis  ann.  1264.  apud  Duchefnium  : 


A  vendit  Efpclleke  &  lefons  &  le  Comte ,  &  toutc  U 
droiture ,  laquelle  lidevant  dit  Cilles  avoit  en  iceluy. 
Alia  anni  i  28  o.  Et  en  rente  kejou  avoie  a  Campai- 
gnes ,  &  en  le  Conte  e,&  es  rues  &  es  Communit  et,,  &c. 

(Comitatus,  pro  ipfa  quae  dominii  jure  penlita- 
tur  praedatione  interdum fumitur.  Charta  Euila- 
chii  Com.  Bononiae  ann.  1 1 1  2.  apud  Malbran- 
cum  lib.  9.  de  Morin.  cap.  35  .Ab  omni  Comitatu 
&  omnimoda  confuetudine ,  necnon  ab  omni  prorfhs  exa¬ 
ctione  liberam  , . .  terram  ,  &c.  AliaPliilippi  Regis 
Franc.  ann.  1063.  Sex  manfa  terra  libera  d  Comita¬ 
tu.  Alia  Idae  Comitifiae  Bonon.  ann.  100 6.  Ab 
cmni  Comitatu  &  cen  fu  tributario  libera.  Eadem  ha¬ 
bentur  apud  Miraeum  inCod.  Donat,  piar.  cap. 
50.68.  70.  75- 

if  5 .  COMITATUS  ,  Illa  militum  multitudo  ,  cui  quis 
praefl.  Barthii  GiofTar.  cx  Hift  Palatft.  Ncftrivero 
objiciebant  illam  portam  magno  Comit  atu,PodienJtsEpi- 
fcopus  &  Comes  S.dEgidii.  Ibid.  ex  Alberto  Agnenfi: 
Et  vere  SolymanAus  cum  omni  fuo  Comitatu  intolera¬ 
bili  eandeytjilvam  ex  fronte  altera  intraverat.  Item  : 
Balduinus  adfmpiis  ducentis  fociis  &  erani  civitatis  pe- 
defiri  &  equeflri  Comitata,  c  a firum  Samufat  cfi  ag- 
greffius. 

COMITATUS ,  pro  Facultas ,  Commeatus,  Ital. 
Comiato.  Vetus  diploma  apudUghellum  in  Sul- 
monenf.  Epifcop.  Ut  Domnus  Car  olus  Rex  judicavit, 
cr  in  fuo  Capitulare  affixit,  ut  quacumque  foeminapo- 
tefiaiem  habeat  per  Comitatum  viri  fui  res  fias  vende- 
7e ,  hoc  eft  viro  fuo  Comitata  ,  nili  legendum  fit 
Connatum  ,  quod  puto.  Vide  Comiatus. 

7.  COMITATUS.  Diploma  Caroli  Calvi  ann. 
843. inter  Infixum,  tomi  1.  novae.  Hift.  Occitan. 
coi.  79.  In  villis  ,  villaiibus  in  Ecclejiis  ,  tam  in 
donaticiis  &  traditionibus  ,  quam  etiam  in  empticiis 
&  Comitatu.  V ereor  ne  pro  Comitatu  legendum  fit 
Comparatu,  quod  labore  &  parlimonia  acquiri¬ 
tur  :  fenfus  belle  cohaereret.  Si  retinendum  Comi¬ 
tatu  ,  fufpicor  efte  appendicem, Gall.  Dependances. 
COMITELLUS.  Vide  Comit ulus. 

•COMITES ,  Modioli ,  vel  h umeruli.  Gloftae  MSS. 

j.  COMITIA  ,  Comhtia  ,  Comitatus ,  feu  Co¬ 
mitatus  diftridus ,  v.el  etiam  Dominium  ,  uti 
MoxCowifdf/wfumitur.  [  Ada  dedicationis  Eccle- 
fiae  Monafterii  Rivipullenfis  ann.  997-  Mareae 
Hifpan.  coi.  917.  Dehinc  veneranda  fuccedens{Sf]'\- 
fredi  Comitis )  propago,  ad  prime  divinis  dapibus  farta, 
imperialibus  Commictis  fublimata ,  Miro  videlicet  at¬ 
que  Suniarius ,  haud  fecus  ac  genitor  augmentatores 
tutorefque  poffieffionum  cjnfdem  Coenobii  extiterunt. ] 
Charta Henrici  Comitis  Palatini  Rheni  an.  1197; 
apud  Browerurn  lib.  15.  Annalium  Trevir.  & 
Ereher.  in  Orig. Palat.  1.  part.  c.  11.  Nos  a  Comitibus 
de  Spanheim  6  50.  mare  as  mutuo  accepimus ,  &  pro 
hac  pecunia  Comitiani  in  Meincvelde  ex  illa  parte  Mo- 
fclla  fuper  petitione  annona  &  denariorum  &  aliorum 
qtt afluunt ,  eis  in  pignore  dedimus.  Et  infra  :  Impi- 
gnoravimus  eidem  Comiti  pro  eadem  pecunia  fub  eodem 
tenore  villas  qua  fiam  Engelftad  &  Hedeneshem  has 
z.  villas  cum  Comitia  pro  5  50.  marcis.  Chronicon 
Epifcopor.  Mindcnfium  pag.  7 3  o.  &  74 5 .  Eccle- 
Ju  Mindenfi  in  ejus  gratiam  donat  Comitiani  libero¬ 
rum  in  Steyr.vrerd ,  &c.  Charta  Ludovici  Comitis 
Palatini  Rheni  ann.1273.  apud  Freherum  part. 
z.  Orig.  Palat.  Godfri  do  Comiti  Seynenji  Seynenfem 
propter Jiu  probitatis  merita  &  fervitia . Comi¬ 

tiant  cum  munibus  ftis  pertinentiis  contulimus  titulo 
feodali.  Vidccumdem  parte  1 .  pag.  8r.  82.  Cani¬ 
tia  de  Monte  ,  apudCaefarium  lib.  8-  cap.  26.  Co¬ 
mitia  de Rmecke lib.  9.  cap.  48.  Occurrit  praeterea 


COM  830 

in  Speculo  Saxonico  lib.  3-art.  53.  64.  in  Jure 
feudali  Saxonum  cap.  3  6.inChron.  AulscRegiae 
cap.  1.  5.9.  <Scc.  in  Hift.  Archiep.  Brem.  ann. 
1133.  1 144.  &  1350.  apud  Hermannum  de 
Lcrbcke  i nChron.  Comitum  dr  SchoVoenberg  non 
uno  loco  ,Henricum  Aquilonipolenfemin  Adol- 
pheide  cap.  3.  &  de  Primordiis  Lubicanae  Urbis 
cap.  z.  in  Chronico  Mindenfi  ab  H.  Meibomio 
edito  non  femel,  [in  Diplomate Ottonis IV.  Imp. 
ann.  1  2  1  3 .  apudMarten.  tom.  1.  Anecdot.  coi. 
841.  Litteris  Volradi  Epifcopi  Halberftad.  ann. 
1257.  apud  Ludewig.  tom.  2.  Reliq.  MSS.  pag. 
231.]  Comitia  Palatina }  dignitas  Comitis  Palati¬ 
ni  ,  in  libro  de  Fundatione  Monafterii  Gozeccnfis 
pag.  229.  Vide  Notas  noftras  ad  Cinnamum. 

Comhtia,  Eadem  notione.  V  ita  S.  Defiderii  Epi¬ 
fcopi  Cadurcenfis  cap.  3.  Sub  iifdem  ferme  diebus 
.  . .  Ruflicus  Defiderii  Germanus  Archidiaconatus  of¬ 
ficium  in  urbe  Rutbcna  fuf cepit :  Siagrius  quoque  hoc 
tempore  Cometu  indeptus  eft.  Helmoduslib.  1.  cap» 
5  o.  Adolphus  accepit  Cometiam  terra  Nordalbingo- 
rum.  Adde  Albertum  Stadenfemann.  11  06. 1112. 
1x33*113  8.  1139*  Arnoldum  Lubec.  lib.  3. 
cap.  1. lib.  4.  cap.  9.  1  1.  22.  &  Metropolim  Sa- 
lilburg.  tom.  3 .  pag.  497.  [ Comecia  in  Charta  an¬ 
ni  12  2  5.  apud  Miraeum  to.  i.pag.  742. coi.  2.] 

2 .  COMITIA  ,  Tijt,  pro  Curia  generali.  Vetus 
Charta  in  Metropoli  Salifburgenfi  tom.  2.  pag. 
30.  Dum prafatus Dux  in  civitate  Ratifponenfi  cele- 
brm  poflea  ageret  Comitiani ,  caufa  noflra  coram  prin¬ 
cipibus  &  optimatibus  terra  noflra ,  ipfis  Advocatis 
aftantibus  folenniter  innotuit. 

Comitia,  in  Gloflis  lfid.  dicuntur  tempora  bo¬ 
norum  ,  quando  dant  bonojres ;  item  ubi  milites  funt.  In 
Pithoeanis  vero  :  Come  tu  dicuntur  tempor  a  bonorum , 
quando  dant  honores.  Comitia  Jibi  milites  funt  com¬ 
meatus.  Quid  ex  hac  confufione  poflit  extricari 
plane  non  video.  Graevius  fu  (picatur  harumce 
gloffiarum  futores  fortean  fcripfiile  :  Comitia  dicun¬ 
tur  tempor  a  honorum  ,  quando  dant  honores.  Commea¬ 
tus  cibi  militares  funt ;  quod  commeatus  annona 
fit ,  ut  notum  eft.  Melius  divinet  alter. 

COMITIACUS,  Dignitas,  cujus  formulam  exhi¬ 
bet  Senator  lib.  6.  Epift.  1  3.  lib.  7.  Ep.  3 1.  Erat 
autem  ille  Vicarius  Principis  (officialis  etiam  di¬ 
di)  in  urbe  Roma.  Vide  Senator. 

COMITIANA ,  KOfxurtetvn ,  in  Novella  8 .  Juftin.  cap. 
2.  pro  Comitiva,  vel  Comitatu. 

COMITIANI ,  Officiales  Comitis  Orientis ,  in  1.  18. 
Cod.  Th.  de  Cohortal.  Sic  etiam  appellantur  Of¬ 
ficiales  Comitis  domorum  ,  in  Novella  Juftin.  3  o, 
cap.  1.  &  2.  Concii.  Calchedon. aft.  10.  p.  302. 
nU  TTOTt  yv/Jivu<retc  7Tct^u/J.fnv  . . .  KofJWTKtvot;  tci%ci  m 
Stfi. 

COMITIARI,  Colloqui,  converfari  cum  aliquo. 
Ifidor.  inGloffi  Comit  are,  loqui  in  Conventu  ,  eun¬ 
do  ,  redeundo ,  ambulando ;  forte  Comitiare  ,  [  ut  ha¬ 
bent  Excerpta Pithceana.jD uda  autem  metapho¬ 
ra  ab  iis  ,  qui  Comitiis  publicis  interefte  folent. 
Guillelmus  Bibliothecarius  in  Vita  Pafchal.  II. 
PP.  Comitiari  cum  excommunicatis ,  Rex ,  nvfti  nos 
non  debere ,  nec  pofle  ,  eo  maxime,  cum  Comitiis  tuis 
intereffenon  liceat ,  dum  contingat  abefle  ,  qui  omnium 
noflrum  debuit  interfuiffe  primus ;  ubi  Comitium  eft  col¬ 
loquium.  Vide  Salmafium  ad  Tertulliani  pallium 
pag.  388. 

COMITiDA.  Joannes  Diae.  inVita  S.  Athana- 
fii  Epifc.  Neap.  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2. 
coi.  1046.  VI".  Item  ,  paravit  duas  conchas  argen¬ 
teas  appendentes  libras  viginti ,  ex  quibus  una  nomen 


8  3 1  CGM 

Sergii  exaratum  habebat  i  fecit  &  Comitidas ,  quibus 
cantores  per  feftivitates  uterentur.  Ex  fenfu  conjicit 
Cl.  Editor  ,  Comitidas  fuifle  quoddam  veftimenti 
vel  inftrumenti  genus  ,  quo  Ledores  in  Ecclefia 
utebantur.  Forte  pollet  analogium  intelligi  ,  ubi 
lediones  legebantur  ,  quod Comitida  didum  fue¬ 
rit  a  Comite  ,  feu  Ledionario.  V ide  Comes  i . 

qj  COMITISSA ,  Comitis  uxor.  Exftant  Litterae 
Avae  Comitiffa  pro  Coenobio  Rivipullenli ,  quae 
datae  dicuntur  xn.  Kal.  fjuhi  an.  vi.  regnante  Lu- 
dovico  Rege  filio  Caroli  •  id  eft ,  Ludovici  Pii  ,  in¬ 
quit  Mabill.  lib.  3.  Diplom.cap.  1 .  num.  7.  quae 
di  vera  eft  interpretatio ,  hae  Litterae  ad  an.  787. 
revocandae  funt  ;  odavo  igitur  faeculo  ufurpata 
vox  Comitiffa.  Id  confirmant  Carmen  de  S.  Brigi- 
ta  a  Chilieno  feu  quovis  alio  exaratum  eodem 
,  faeculo,  inter  Ada  SS.  Benedid.  1'xc.  4.  part.  2. 
pag.  304.  &  Charta  Stephani  Comitis ,  quam  ex 
Chartario'  Parifienfi  vulgavit  Baluzius  in  notis 
ad  Capitularia  coi.  1061.  ubi  lic  habetur:  Ego 
Stephaniis  Chrifli  humilis  gratia  Dei  Comes ,  necnon 
&  Amaltrudis  Comitiffa  . . .  Aclum  ...  in  anno  xi.’ 
imperii  domni  Karoli  glonojique  Augufii ,  xliii.  regni 
ejus  in  Francia ,  xxxve.  in  Italia,  fub  Indittione  m. 
Occurrit  eadem  vox  in  Bulla  Johannis  VIII.  PP. 
pro  Monafterio  Anianenfi  &  in  fequentis  a; vi  in- 
ftrumentis  paftim  ,  maxime  ab  initio  fxculi  x. 
quo  Comitatus  coeperunt  hxreditario  jure  poffi- 
deri. 

f  COMITISSUS  ,  an  Vicecomes  ?Mabillonius  nar¬ 
rat  lib.  49.  Annal.  Benedid.  ad  an.  9 8  3 -  n.  38. 
Guill.  Comitem  Aftaracenf.  &  Arfi-Garfiam  Co~ 
mitiffum  multa  prxdiaSimorrenfi  Monafterio  refti- 
tuiffe ;  &  lib.  5  o.  n.  8.  ad  an.  988.  eumd.  Guil- 
lelmum  Comitem  prxdido  Arfi-Garfix  Comitif- 
fo  quamdam  Ecclefix  S.  Johannis  Stauli  partem 
vendidilfe,  quam  tandem  ambo  fandae  Dei  Ge¬ 
nitrici  Marix  Simorrx  contulerunt. 

COMITIVA  ,  Comitis  dignitas.  Sacri  Patrimonii 
Comitiva ,  in  vet.  Infcript.  apud  Sirmondum  ad 
Sidonium  :  Apparitor  illufiris  Comitiva  [edis ,  inCol- 
lat.  Chartag.  1.  Fortunatus  de  Vita  S.  Medardi 
cap.  6.  Pontificatus  in  Ecclefia  culmen  ,  &  inpriva- 
tis  Comitivam  honoribus  exercuit.  Occurrit  pallim 
in  Codice  Thcodof.  &  Juftinian. 

Comitiva,  Idem  quod  Obfequium,  Comitatus, 
vix ,  Italis  Comitiva  ,  Compagnia  propriamente  che 
accompagna  per  honorare  :  Gallis  ,  Suite.  Brompto- 
nus  in  Flenrico  II.  Filio  fuo  mandavit  ut  fororem 
fuam  &  Comitivam  ejus  reverenter  fufciperet.  Hen- 
ricus  Rebdorf  ann.  1360.  Cum  folemni  Comitiva 
armatorum  illuc  venientibus.  Matthaeus  Paris  ann. 
1249.  Pro  recuperatione  &  defenjione  jurium  ncfi.ro- 
rumtam  in  cifmarinis  quam  in  tr  anfmarius  partibus , 
ad  quas  nuper  mi  fimus  Comitivam  ,  &c.  Thwrocz. 
Perrexit  cum  bona  Comitiva  militum.  [Chron.  Tri- 
vettiapud  Acher.  tom.  8. Spicii,  pag.  587.  Ed- 
mundus  Cantuar.  Archiep.  in  Comitiva  fuafratres 
Eradicatores  habebat  continue.  Occurrit  in  Statutis 
Humberti  Bellijoci  apud  eumdem  Acher.  tom. 
9.  pag.  241.  in  Maceriis  lnfulx  Barbarx  tom.  1. 
pag.  255.  Anecd.  Marten.  to.  3 .  coi. 7 7.  Vita  B. 
Coletx  ,  &c.  Adde  Litteras  Officialis Parif.  ann. 
x  3  24.  e  ChartularioMontis Martyrum  ,  ubiG?- 
mitiva  fumitur  pro  pompa  funebri,  Gall.  Convoi : 
Item  legavit  unam  caudam  vini  j ufficienter  ad  potan¬ 
dum  illis ,  qui  Jibi  die  obitus  &  die  fepultura  fu a  fa¬ 
cient  Comitivam.  ] 

Comitiva,  etiam  didx  Praedatorum  militarium 
Cohortes,  quas  vulgo  Societates  appellabant.  Co- 


COM.  8^2 

tnitiva,  Brigata  ,  Compagnia  di  Gente ,  Italis.  Bulla 
Utbani  V.  PP.  apudWaddingum  an.  1364.  num. 
12.  Impietas  quorumdam  virorum  crudelium,  quos  fub 
titulo  Comitivarum  ,  feu  Societatum  immanitas  con¬ 
gregavit.  Alia  an.  1 3  6  5 .  n.  2.  Litteras  ipfas  &pro- 
ceffum,  quem  contra  Comitivas  impias  fecimus  vobis 
per  harum  bajulum  defiinamus.  Bulla  Gregorii  II. 
apud  eumd.  an.  1  5  7  3  .  n.  8  •  Nefaciant  Comitivas 
....  fuis  colligatis  &  fidelibus  morituras.  Thomas 
Walfinghamusan.i  3  3  6 .Interpellaverunt  auxilium 
Regis  Anglu  contra  magnas  Comitivas  qua  debaccha¬ 
bantur  in  Francia ,  &c. 

COMITIUM ,  Placitum.  Charta  an.  1123.  apud 
Hieron.  Vignerium  in  Stemmate  Alfatico  p.  1 10. 

C artam  D.  Leonis  PP.  &  avi  fui  G er  ardi  fecit  legere 
coram  fe  ac  principibus  fuis,  qua  nihil  qiufttts  Advoca¬ 
tis  in  familiam  S.  Crucis  cflendit ,  nifi  tria  Comitia  per 
annum  ,  in  quibus  quidquid  judicio  vel  decreto  Scabi- 
norum,  coniitionaliter fuerit  conditionatum ,  duas  par¬ 
tes  Abbatis  Villicus ,  tertiam  partem  accipiet  Advoca¬ 
tus.  Vide  Advocatus ,  Comitiare ,  &  Comitatus  1 . 

COMIT ORES,  apudCatalanos,  [Rhutenos  &  Ga¬ 
balos  ,  ]  dicuntur ,  qui  in  ordine  Militiae  feu  Vaf- 
falatus  poft  Vicecomites  ,  &  ante  V 'av  affor  es ,  re- 
cenfentur  in  Adis  antiquis.  Ufatici  Barcinonenf. 
MSS.  c.  2  .Jfiui  interfecerit  Vicecomitem,  vel  vulnera¬ 
verit,  Jive  defonoraverit  in  aliquo ,  emendet  eumficut 
duos  Comitores  ,  &  Comitarem  Jicut  duos  Vavaffores. 
Cap.  1 9.  Placitare  vero  debent  cum  Comite  Vicecomi¬ 
tes, &  Comitores,  &Vafv  affor  es  fui,  nec  non  &  Milites 
ubicumque  eis  mandaverit  infr a  [tum  Comitatum.  Cap. 

7 1 .  de  Curia  Principis :  Sunt  in  ea  Principes ,  Epifcopi 
vel  Abbates,  Comites  &  Vicecomites ,  Comitores  &  Vaf- 
vaffores,  Philofophi  &  fapientes ,  atque  f/udices.  Vox 
etiam  noftris  nota.  Tabui.  S.  Eparchii  Inculifm. 
fol.  7  5 .  Comitores  de  Lugerac  prius  condonaverant 
Deo  &  S.  Eparchio  illum  manfumde  Chafenvilla,  &c. 
Adde  fol.  1  2  3.  [  VideComdorii.j 

Comptores,  in  Charta  Philippi  Regis  Franc.  an. 
1306.  pro  Ecclefia  Mimatenfi,  inRegefto  Phi¬ 
lippi  Hunni  Regis  Fr.  fol.  5  5 .  Et  fuper  Barones , 
Comptores  ,  Caftellanos  &  alios  nobiles ,  &c.  Ita  fol. 
feqq.  Et  in  Tabulario  Celfiniacenfi :  Petrus  Mo¬ 
nachus  de  C  aulaci  a  acquifivit  in  guadio  totum  cenfum 
de  obedientia  S.  Maximini :  videlicet  de  annona  &  de 
denariis ,  &  de  uno  de  Comptoribus  de  Murol ,  de  Pe¬ 
tro  Cemptor ,  &  de  uxore  Calix ti ,  &  donavit  ipfe  Pe¬ 
trus  Monachus  propter  hunc  cenfum  ad  fupradiclos 
Comptores  6  o .  [olidos  Claromontenfes ,  ad  unumquem¬ 
que  zo.  folidos.  [Narratio  de  conftrudione  Mo- 
nafterii  S.  Flori  apud  Stephanotium  Fragm.  Hift. 
MSS.  to.  4.  Ambi  ardus  de  Brez,ons  vocavit  Amb  lar¬ 
dum  Cornptorem  ,  &  dixit  ei ... .  de  qua  re  refpondit 
Comptor  Ambi  ardo,  &c.  Pluries  ibi  legitur  indifcri- 
minatim  Comptor  Sc  Conitor.  Inftrum.  to.  2.  novx 
Gall.  Chrift.  coi.  89.  Hugo  Epifc.  CUromont . . .  ac-  # 
cepit  h ominimn  Ademari  Comptoris  an.  123  9.  Et  coi.  . 
9  1 .  Nobilis  vir  Guillelmus  Comptor  dominus  deAp - 
chonio  recognocit  Epifcopo  caftra  d' Apchon  &  de  Vaul- 
mieres  cum  pertinentiis ,  &c.an,  1  267.]  Videqux 
de  ejufmodi  Comitoribus  commentatur  Andreas 
Bofchus  in  Catalania  pag.  317. 

f  Comtos.  Ghartular.  S.  Illidii  Claromont.  ex 
Charta Cbafiel  Comitoris  anno  1215.  EgoChafiel 
Comtors  de  Niteri  (  Nederio  )  pofui  in  pignore  de¬ 
cimas ,  quas  ego  emi  de  Milo  Danglais  Monafterio 
S.  Illidii. 

COMTORIA  ,  Dignitas  &  feu  dum  Comitoris.  Sa» 
cramentalia  Arnalli  Vicecomitis  de  Cailro-Eovo 
&  Ermengaudi  Comitis  U rgellenfis  an.  1 1  8  5 .  in 

Appendice 


1 


8  3  3  COM 

Appendice  Mareae  Hifp.  coi.  1380.  Et  ego  Er- 
mengaudus  prafatus  Comes  dono  &  laudo  cfi  concedo 
illam  Comtoriam  cfi  cafira  &  honores  de  Cabotved  cum 
omnibus  qua  ad  illam  jure  pertinent ;  &  precor  &  man¬ 
do  cfi  admoneo  te ,  ut  non  accipias  illam  Comtoriam  & 
cafira  &  honores  per  alium  dominum  nec  per  alium  fi- 
niorem  nifiperme ,  &  dones  mihi  potefiatem  de  ipjis  ca - 
firis  pranominata  Comtoria  ,  Jicut  mos  cfi  dare  potefia¬ 
tem  cafirorum  ,  cfi  facias  mihi  illud  fervidum  ,  quod 
antiquitus  Comitores  de  Cabosvet,  faciebant  antecejjori- 
bits  meis ,  fecundum  quod  illa  tenueris.  Et  ego  A.  Vice- 
comes  de  Cafiro-Bovo  accipio  prapatam  Comtoriam  per 
te ,  &  convenio  &  promitto  tibi ,  ut  faciam  illud  fir- 
vitium  de  illa  ,  quod  exire  debet ,  &  non  faciam  alium 
dominutft ,  nec  alium  feniorem ,  neque  accipiam  illam 
per  alium  nifi  per  te  ,  cfi  donem  potefiatem. 

COMITULUS,  Comitellus  ,  r  arvus  Comes , 
Joanni  de  Janua. 

<j[  1.  COM  ITUS  ,  Prxfcdus  navis.  V  ideComes, Co¬ 
mitas  ,  in  Comes  2. 

2 .  COMITUS,  [  Liber  Ecclefiafticus.]  Vide  Comes  1. 
COMIXIUS,  Verbofus ,  loquax.  GlofT.  Ifid.  InPi- 
thoeanis  eft  Camixtus ,  nobis  ut  Groevio,  aeque  aut 
ignotum  ,  aut  corruptum  ,  nili  forte  didus  fit 
Commixtus,  a  Comitiari,  Colloqui,  dequofupra. 

f  COMLIBERTI.  Vide  Colliberti. 

COMMA  ,  Commaticus.  GlofT.  Ifid.  Commati¬ 
bus  ,  difiplinis ,  Commaticus  ,  verjificator.  [An  huc 
referri  poteflCo»/** ,  quod  legitur  in  Vita  MS.  fan¬ 
di  Wenvaloei  fol.  8  5  •  Hujus  autem  Comatis ,  cfi  fe¬ 
cundum  hifioriam  &  fecundum  etiam  interiorem  Jen- 
fum  prudentiffimus  rimator.  ]  Vide  infra  Commaticus. 

•f  COMM ACIN US.  Vide  Comacinus. 

^1  COMMAGENUM  ,  f.  Species  frudus.  Locum 
vide  in  Rofiim. 

COMMALLrCLAPvE,  Malleo  in  aere  incidere.  Hy- 
genus :  'utcumque  modus  limitem  excedit ,  Commal- 
liolari  debet. 

COMMAND A ,Commandaria,  &c. V ide Com¬ 
menda. 

COMMANDUS.  Vide  in  Commendatus. 

j. COMMANENTES, Didx  ex  mulieres, quas  Con¬ 
cilia  0-uviia-d.y.Tnc  vulgo  vocant ,  in  veteri  Cod.  apud 
Henric.  Valefium  ad  lib.  7.  Eufebii  cap.  30. 

2.  COMMANENTES  ,  Manentes,  incolx  Dona¬ 
tiones  fadx  Ecclefix  Salifburg.  cap.  8.  Tradidit 
villam  . . .  Commanentes  3  o .  cum  fjlva  &  venatione. 
Vide  Manfuaru  poft  Manfus  &  AI  anentes  fuo  loco. 

COMMANENTIA  ,  Mando  ,  Demeure.  Philippus 
Eyfletenfis  in  Vita  S.  Willibaldi  cap.  2  o.  Unani¬ 
mi  benignitate  con feu ferunt ,  ut  cum  ipjis  &  inter  ipfos , 
quanto  tempore  vellet ,  Commanentium  &  confortium 
haberet.  [Peregrinus  Monachus  hb.  1 .  Speculi  vir¬ 
ginum  :  Cum  in  hoc  ftculo  huic  Commanentia  non  pa¬ 
rum  periculum  fit ,  fi  timor  &  amor  Chrifti  non  inter- 
cefferit.  Occurrit  iterum  in  Vita  B.  Wdlelmi  Abb. 
to.  2.  SS.  Julii  pag.  1 5  8-  J 

<5 COMMANERE,  Una  manere,  habitare. Legitur 
apud  S.  Auguftr  lib.  22.  de  Civ.  Dei  c.  8.  Ma¬ 
crobium  lib.  6.  Saturn.  cap.  8-  &  Thomam  Ma- 
dox  Formidaris  Anglic.  pag.  275.  &c. 

•1  COMMANES,  1  idem  qui  Commanentes  feu  Ma¬ 
nentes,  Inquilini  ,  coloni,  vel  Cotmanni ,  Ruftici 
qui  in  Cotis  feu  tuguriis  &  manfiunculis habitant. 
Chartular. SS.  Trinit.  Cadom.  fol.  28.  v°.  In  Di- 
nefiai  ....  halemus  homines  viu.  quifque  tenet  dimi¬ 
diam  virgam  ....  (fi  vi.  Commanes  ,  qui  tenent  duas 
virgas,  &  operantur  duos  die,  &  tertia  die  arant ,  cfi 
dant  quifque  vm.  denarios.  Vide  Cota. 
Commanes-Land,  PolTefliuncula ,  quam co- 
Tom.  II. 


COM  834 

lunt  Commanes  ab  Anglo  Land,  Terra,  pofiedio. 
Idem  Chartular.  Cadom.  loco  citato  :  Godcfone 
tenet  1 .  Commanes-Land ....  Alius  tenet  dimidiam 
virgam  cfi  unum  Commanes-Land ,  &  dat  per  annum 
vii.  fol. . .  David  Clericus  tenet  1 .  Commanes-Land. 

COMMANIPULARIS,  Simul  cum  alio; ttianipul  aris , 
Joanni  de  Janua.  Gildas  de  Excidio  Britan.  d'*»- 
guinanos ,  fuperbos ,  parricidas ,  Commanipulares ,  cfi 
adulteros,  Dei  inimicos.  Commanipulones ,  &  Comma¬ 
nipulatio  ,  apud  Spartianum  in:  Pefcennio  nigro. 
[GlofT.  Ifidori  ,  Commanipularis  ,  Confcius ,  Col¬ 
lega.  Papias,  Commanipularius ,  Confcius ,  Collega. 
G  rxvius mallet ,  Confictus.  Tacitus  ufus  eft  voce 
Commanipularis  ,  qux  ignota  efl  purioris  Latini 
amatoribus.  Hi  conftanter  ufurpant Manipularis 3 
ut  Tacitus  ipfe  non  1'emel.  ] 

Comm  anipulu  s.  Vetus Infcriptio apud Gru- 
ter.  4 6.  1  o.  Regreff  cum  Commanipulis  libentes  vo¬ 
tum  filv erunt.  Et  532.  1 .  Titus  Commanipulus  cfi 
heres  ejus ,  efic.  Et  5  5  1. 4.  contrade  Commaniplus. 

^f  COMMARA.  Charta  Roberti  Nannet.  Epifcopi 
Hift.  Brit.  coi.  348.  De  oblationibus  &  confcfii orti¬ 
bus  d  Cornmaris poft  Pafch a  habitis  Prefbytcr  quartam 
partem  habebit ,  Canonici  &  Monachi  tres.  Lobinel- 
lus  in  G1  oifario  Gallice  reddit  Commere,  Comma- 
ter  ;  an  bene  ? 

1F  COMM  ARCA ,  Comarcha,  ut  mox  Comm  ar¬ 
chia.  Prxceptum  concambii  Lotharii  Regis  cum 
Olbcrto  an.  861.  apud  Marten.  to.  1.  Colled. 
AmplilT.  coi.  1  77.  Dedit  itaque  pradiftus  Ollertus 
ad  partem  fifci  noftri  in  Comitatu  fjidiacenfi  in  Com¬ 
mate  a  Bardunbacb  curtilem  cum  arboreta  unum,  ac  de 
terra  arabili  cfi  prata  jugera  xxxim.  Chron.  Par- 
menfe  ad  an.  1281  .Ei  tunc  fuit  ordinatum  per  Com¬ 
mune  Parma,  quod  datium  f  'olveretur  ducentibus  bla- 
vam  de  alieno  epifeopatu. . .  cfi  ob  hoc  flabant  Notarii 
pro  Communi  in  Comarchis  ,  qui  faciebant  publica  ir- 
firumenta  de  dittoblado  condit  flo  de  alieno  epifeopatu. 

COMMARCHIA  ,  Confine  ,  limes ,  Gallis,  Fron- 
tiere.  Comarque, in  Confuet.  Solenfi  tit.  1  4-art.  2  7. 
Wibertusin  VitaLeonis  IX.  PP.  cap.  1  4.  Odonem 
vicina  Commarchu  Francorum  Comitem  in  B.  pr  a  filem 
concitavit.  [  Hift.  Mediani  Monafterii  pag.  2  3  9 .  in 
Excerptis  Joannis  a  Bayonode  Abbatibus  hujus 
Monalterii :  Jguia  illud  oppidum  in  trium  finibus  re¬ 
gnorum  ,  quas  Commar chias  vocant ,  pofitum ,  argenti 
pondera  qua  Marcha  Francica  vocantur ,  Francigenis 
filvebatfi  Leges  Alfonfinx  feu  Partida ,  part.  2. 
tit.  1 .  lege  1 1.  Marques  tanto  quiere  dezdr  como  fen- 
nor  de  alguna  gran  tierra  que  eft  a  en  comare  a  de  Regnes. 
Vide  Papebrochium  tom.  3-Maiip.  418. 

Commarchiani,  Quorum  marclu  vicinx  funt. 

'  Hiftor.  Erchemberti  n.  3  2.  Invitatus  itaque  Lodo- 
guicus  C&far .  . .  d  Beneventanis ,  Capuanis ,  cunclif- 
que  Commarchianis  ad  tuitionem  patria  perdita ,  cfic. 
Occurrit  in  Lege  Bajwar.  tit.  1  1 .  §.  5.  tit.  i  6. 
§.  2.  tit.  2i.‘§.  1 1.&  in  Chronico  S.  Vincendi  de 
Vulturno  pag.  695. 

Commarchus,  feu  Comarchus,  ut  habet  Jo. 
de  Janua,  Princeps  fuper  Comites.  GlofT  Lat.  Gall. 
Commarchus ,  Prince  ou  Comte. 

fCojiMARcANEus,  apud  Joann.  Diaconum  in 
Adis  S.  Ifid.  Agricolx  n.  1  3 .  to.4.  SS.  Maii  p.  5 18. 

Commarces.  T abular. Deiparx  Santonenf.  Ma¬ 
trona  nomine  Hildeqardis ,  mater  Commar ci  Santonica 
civitatis  nobiliffmi  Viri ,  fecit  pifcationem  in  flumine 
Carent  a  fiper  montem  cfi  tenuit  eam  cum  filio  ,  ufque 
quo  Franco  tenuit  Commarcum  in  capitolu  in  prehen- 
Jione  fua  captivum  cfi  compeditum ,  quem  Fulco  Comes 
veniens  S antonas }  fecundum  femorum  patria  judicium 


835  COM 

liberavit.  Infra  vero  Commarcus  is  vocatur  Gaufridus 
cognomine  M arte  Ilus ,  &c.  Vide  tom.  4.  Analed. 
Mabilloniipag.  358. 

%  COMMASCULARE  ,  Firmare,  roborare,  maf- 
cula  quadam  virtute  perfulcire.  Apuleius  Milef. 
2.  pag.  290  .His  cognitis  animum  meum  Commafculo. 
Macrob-  Saturn.lib.  7.  cap.  1 1.  de  Servio.:  Com¬ 
ma  fcul  a  frontem  ,  &  fequeftrata  verecundia ,  quam  in 
te  facies  rubore  indicat,  confer  nobifcum  libere. 

^  COMMASSARE ,  MafTare ,  in  unam  majfam  co¬ 
agmentare,  Gallice  Reduire  enunemajfe.  Venerab. 
Beda :  Spiritus  Santtus  verbi  glutino  Commajfata  ani¬ 
mando  formavit  ,  &  forma  diftinxit. 

<11  COMMASTICARE ,  Mandere ,  dentibus  terere, 
Gall.  A dacher.  Macer  Carmine  2.15. 

/Egilopas  curat  ,Ji  quis  Commajlicet  illam. 

Et  Carmine  4.  S.Commaflicata  frondes. 

COMMATER,  Mulier  dicitur  efle  ei ,  cujus  filium 
vel  filiam  de  fonte  baptifmatis  fufcepit :  vel  e 
contra,  mulier  Commater  eH illius  qui  filium  fuum 
aut  filiam  fuam  de  fonte  baptifmatis  fufcepit. 
Lex  Longob.  lib.  2.  tit.  8.  §.  5.  Nullus  prafumat 
Commatrem  fuam  ducere  uxorem.  Ita  in  Capit.  Ca- 
rol  M.  lib.  5 .  cap.  1 00 .  lib.  6.  cap.  3 16.  Aimoi- 
nus  lib.  3 .  Hifl.  Franc.  cap.  6.  Non  potero  te  habere 
conjugem ,  cum  Commatris  adepta  Jis  nomen.  Andreas 
Silvius  in  Chronico  Marcianenfi :  Domina  mea ,  ex 
filia  baptizat  a,  Commater  tua  effetta  ejl.  V  ide  Concil. 
Rom.  fub  Gregorio  II.  PP.  can.  4.  Petrum  Da- 
mian.  lib.  2 .  Epifl.  1  5 .  &c.  Commater  fpiritalis 
tam  de  f aero  fonte,  quam  de  confirmatione ,  in  Refpon- 
fis  Stephani  II.  PP.  cap.  4.  &  in  Concilio  Worma- 
-tienfi  ann.  868.  cap.  34.  in  Conciliis  vetantur 
Monachi  pueros  de  fonte  baptifmatis  fufeipere , 
Commatres  habere ,  aut  facere,  apud  S.  Gregorium 
lib.  3 .  Epifl.  40.  in  Concil.  Autifiod.  cap.  2  5 . 
in  Addit.  Cap.  1 .  c.  1 6.  [Occurrit  non  femel  in 
Statutis  MSS.  Augerii  II.  Epifc.  Conferan.  ann. 
1 2 8 o.  ]  Vide  Filefaci  Seleda lib.  1 .  cap.  3 . 

Commate  rn  itas,  Affinitas  inter  Commatres , 
apud  Hocfemium  in  Adolpho  Markano  cap.  3 . 

COMMATICUS,  Incifus,  brevis,  ex  Gr.  k 0/j.y.ct- 
TiKoq.  Gregorius  III.  PP.  inPcenitent.  Hanc  Epi¬ 
fl  olam  Commatico  fermone  perflrinximus.  VideS.  Hie- 
ron.  Epifl.  89.  cap.  2.  &  Epifl.  21.  [fupra Comma 
&  infra  Commenta.  ] 

•^f  COMMATRINA ,  ut  Commater ,  Gall.  Commere. 
Vita B. Notkeri  Balbulito.  1 .  SS.  April. p.  589. 
D.SiCommatrinafuadomiJtt,  &c. 
COMMATRONA,  Matrona,  Domina.  Tertull. 
ad  uxorem  lib.  2.  cap.  6.  Nam  quanto  dives  aliqua 
cflCommatrona  nomine  inflata ,  tanto  capacem  oneribus 
fuis  domum  requirit. 

COMMEARE  ,  Iter  facere  ,  non  femel  in  Cod. 
Theod.  leg.  16.  2  3.  27.de Curfu  leg.  6.  deCu- 
riofis,  &c.  Breves  Commeare  dicuntur  in  leg.  2. 
eodem  Cod.  de  Bonis  vacant,  cum  mittuntur. 
Commeandi  officium,  id  efl,  navicularii,  leg.  27. 
eod.  Cod.  de  Navicul.  Frequentet  maritimos  Com¬ 
meatus  ,  in  leg.  7.  eod.  Cod.  [Verbum  Commeare 
Terentio  notum  efl  &  Ciceroni.  ] 
COMMEATALIS ,  Miles  cui  dabatur  Commea¬ 
tus  ,  feu  pars  fibi  contingens  ex  alimentis  publi¬ 
cis.  JuflinianusCod.de  Offic.  Pref.  Praet.  Africae 
lib.  2.  §.  9.  Et  nullum  audeant  Duces  vel  Tribuni 
Commeatalem  de  ipjis  dimittere ,  ne  dum  Jibi  lucrum 
f  udent  conficere  ,  incufloditas  nojlras  relinquant  pro¬ 
vincias. 

2  COMMEATUS  ,  Idem  quod  Comiatus ,  de  qua 
voce  fupra :  Licentia ,  facultas  rei  alicujus  pera- 


COM  83  6 

gendae.  Concilium  Vernenfe  ann.  755.  can.  9. 
Si  quis  Prefbyter  ab  Epifcopo  degradatus . . .  aliquid 
de  fuo  officio fine  Commeatu  facere  prafump ferit.  Adde 
Concilium  Compendienfe  an.  757.  can.  3.13. 
16 .  Chrodegangum  Metenfem  in  Regula  Canoni¬ 
corum  c.  1  5.  Editionis  vero  Labbei  c.  5.  ejufd. 
Chartam  ann.  7 6  3.  apud  Meuriffium  pag.  167. 
Utuntur  etiam  Latini  Scriptores  veteres. 

2,:  COMMEATUS  ,  Scriptoribus  Chriflianis  ,  efl 
vitae  prorogatio ,  feu  facultas  vitam  producendi 
a  Deo  impetrata.  Paffio  SS.  Perpetuae  &  Felicita¬ 
tis  :  Domina  foror ,  jam  in  magna  dignatione  es ,  tan¬ 
ta  ut  poflulem  vijionem ,  &  oflendatur  tibi  ,  an  paffio 
Jit,  an  Commeatus.  Apud  Palladium  in  Laufiacis  c. 

8  6 .  Melania  Evagrio  letaliter  aegrotanti  impetrat 
a  Deo  >ta<pcV  ko/uoItou  ,  ^  -wp oa-^tr/aiav  ,  vitae  pro¬ 
rogationem.  Paulinus  in  Vita  S.  Ambrofii ,  Stili— 
conem  &  Magnates  ad  Ambrofium  aegrotantem 
mififfe  feribit,  qui  perfuaderent  illi ,  ut  Jibi  vivendi 
peteret  d  Domino  Commeatum.  Marius  Mercator  1. 
Subnotat,  c.  7.  Si  autem  Deus  vita  Commeatum  de¬ 
derit  ,  &  ad  retr altandos  hos  optimos  libros  tuos .... 
tempus  indulferit ,  &c.  Paulinus  Nolanus  Ep.  16. 
[nunc  20.  ad Dalphinum n.  2.  ]  Denique  Ji domi¬ 
nus  Commeatum  donaverit ,  ut  ad  eum  ujitato  folenni- 
ter  nobis  tempore  recurramus,  &c.  [Idem  Epifl.  5  o. 
novae  edit,  ad  S.  Auguflinum  num.  14.  Praflante 
mihi  ac  tibi  Commeatum  dierum  Chriflo.  Et  Ep.  1  3 . 
adPammachiumnum.  8.  £fuia  fpir  antis  adhuc  filii 
Commeatum  poterat  impetrare.  ]  S.  Fulgentius  Epifl. 
1.  de  Conjugali  debito:  Sic  fum  repentina  corporis 
agritudine  correptus ,  ut  febrium  violenta  nimietas  Com¬ 
meatum  mihi  vita  prafentis  auferret,  niji  verus  anima¬ 
rum  corporumque  medicus . . .  dignaretur  medicina  fua 
largiri  fubjidium. 

3  .  COMMEA  TU  S ,  pro  Refedione.  Concilium 
^nhamenfean.  1 009.  can.  1.  Canonicis  honor  fue¬ 
rit  ,Ji  Commeatum  in  Refettorio  ,fomnum  in  dormitorio 
capeff entes ,  AdonaJlerium  teneant  in  cafiitate  juxta  Re¬ 
gula  fua  rationem ,  &  ut  juflum  efl. 

<Jf  4.  COMMEATUS.  Vedigal  tranfeuntium.  Sum¬ 
ma  proventus  Monaflerii  Centul.  inter  Ada  SS. 
Benedid.  faec.  4.  part.  i.p.  104.  De  mercato  per 
hebdomadam  xL.fohdos ,  de  Commeatu  per  hebdoma¬ 
dam  xx.  folidos. 

4j[COMMEMB  RATUS,  Conjundus  ut  membrum 
corpori.  S.  Paulinus  Ep.  44.  alias  31.^4.  Com- 
membrata  in  Domini  corpore  fidei  compago. 
COMMEMBRIS,  Ejufdem  corporis  membrum. 
Guibertuslib.  2.  dePignerib.  Sandorum  cap.  3  . 
§.  1 .  Si  enim  d  quolibet  digne  percipitur  (  Chriflus  in 
Euchariflia  )  quid  aliud  quam  fummo  illi  Capiti  co * 
harentem ,  per  fui  ipjius  quam  fufeipit  carnem  ,  illico 
Commembris  efficitur.  In  EpiflolaNuncupatoria  ad 
eofdem  libros  idem  Guibertus  habet :  Chriflus  in 
coelo  fitos  Jibi  Commembres  unit.  Vita  S.  Columbae 
Abbat.  to.  2.  SS.  Junii  p.  2  2  5 .  JVuia  Dominus  Au - 
flrum  nunc  in  Aquilonarem  convertet  flatum ,  noftros  de 
periculis  Commembres  retrahentem. 

COMMEMORARE ,  pro  Commonefacere ,  admone¬ 
re,  ad  memoriam  revocare ,  crebro  utiturfandus 
Auguflinus  lib.  de  Unitate  Ecclef.  c.  11.  lib.  pofl 
Collat.  c.  20.  lib.  1.  Contra  Crefcent.  c.  3  8.  &c. 

1 .  COMMEMORATIO.  Hanc  vocem  ufurpant* 
Latini  Patres  pro  ea  recitatione  nominum  eorum 
quos  Fideles  vocant ,  quae  fiebat  in  facris  Miffae 
Liturgiis.  Avitus  Viennenfis  Epifl.  4.  gjtos Ji abf 
que  capitalibus  culpis  ,  in  ufu  conjugalis  copula  dies 
fuprema  recipiat ,  nec  damnatione  dignos  putamus,  nec 
d  facrificio  Commemorationis  excludimur.  Adde  Epi- 


837  COM 

flolami  x.  fub  finem.  [Gtseci  /avu/aco-ovov  vocant.] 
2.  COMMEMGRATiO  ,  Anniverfarium  ,  feu 
officium  pro  defundo  celebratum.  Tellamentum 
Bertichramni  apud  Mabill.  tom.  3 .  Analed.  pag. 

1 1  7.  Jguidquid  exinde  in  tributum  aut  in  fu  fragium 
annis Jingulis  poterit  obvenire  ,  medietas  ex  hoc  quando 
fuerit  mea  Commemoratio ,  aut  in  veftimentum  aut  in 
aurum  erogetur.  Tellamentum  Bernardi  Domini 
de  Turre  apud  Baluz.  tom.  2.  Hili.  Arvern.  pag. 
498.  Item  lego  omnibus  Sacerdotibus  qui  intererunt 
prima  Commemorat  ioni ,  qua  fiet  poft  mortem  meam  pro 
anima  mea  ,  cuilibet  tres  [olidos  &  unum  denarium. 
Commemorati  o  Animarum.  Vide  in  voce 
Anima. 

Commemorationes  Defunctorum,  in 
Concilio  Bracarenfi  can.  3  9.  V ide  Djptichum. 
COMMEMORATORIUM  ,  Optato  Milevicano  1. 
1.  idem  elt  quod  brevis ,  fyngrapha ,  libellus.  Ha¬ 
drianus  PP.  Epill.  7i.Cod.  Carolini :  Obtulit  nobis 
Commemoratorium  ,  ut  ajfierebat ,  vefira  Excellentia 
■exaratum  ,  fcilicet  de  eletiione  Epificoporum  Ravenna¬ 
tis  Ecclcjia.  [  Ambrof.  de  Offic.  cap.  2  5.  Sit  nolis 
vita  majorum  difciplina  fpeculum,  non  calliditatis  Com¬ 
memoratorium  ,  hoc  elt,  Inventarium.  Vide  Barth. 
Adv.  35.22.] 

j.  COMMENDA,  Depolitum.  Curia  Generalis 
Catalanias  in  Villa  MontilFoni  an.  1289.  fub  Al- 
phonlo  Rege  Arag.  MS.  Statuimus  quod  aliqui  ho¬ 
mines  non  po/fint  capi  vel  retineri  in  perfona  pro  aliquo 
debito  ,  niji  ejfet  Commanda.  Charta  Jacobi  Regis 
Aragon.  an.  1304.  Scriptura  Commanda  feu  depojiti. 

[  Literae  Ludovici  X.  Franc.  Regis  an.  1 3 1  5 .  Cum 
datum  Jit  nobis  intelligi ,  quod  fi/udet  fuerunt  a  regno 
nofiro  ejetii ,  bonaque  eorum  ad  manum  nofiram  per  gen¬ 
tes  noftras  pojita ,  plura  de  bonis  fij ude  orum  ipforum  in 
inventariis  fuperboc  confetiis  [cripta  non  fuerunt,  Com - 
mendeque  &  accufationes  ( f.  adiones )  ditiorum  [Ju- 
deorum  recelate  ,  &c.  Charta  Ecclefiae  Anicienfis 
an.  1312.  Andre  as  Cbaberti  Donatus  Hofpitalis  le¬ 
vavit  in  Arragonio  &  aliis  locis ,  fe  dicens  ejfe  Procu¬ 
ratorem  Ecclef.  Anic.  licet  non  ejfet ,  mangometas  , 
Commendas ,  legata ,  belemojinas  fatias  Ecctejia  pra- 
■ditia.  V etus  Poeta  MS.  e  Bibi.  Coilliniana : 

11.  mile  befans  li  bailla , 

En  fon  voy  age  s’cn  alia  ■: 

Sitofi  comme  il  pot  repaira  , 

Sa  Commandife  demanda.  ] 

Vide  Foros  Aragon.  1.  1 .  tit.  ae  Immunitate  Ec- 
clefiar.  Gelta  Innocentii  III.  PP.  pag.  106.  Co¬ 
lumbum  in  Manuafca  lib.  2.  n.  42.  Foros  Morla- 
nenfescap.  11.  apud  Maream  in  Hili.  Beneharn. 
lib.  5.  c.  1 .  Foros  Jaccae  apud  Blancam  inCom- 
ment.  rerum  Aragon.  p.  5  9  5 .  [  Van-Efpen.  part. 
3 .  tit.  3  1 .  cap.  7.  Acherium Spicii,  tom.  6.  pag. 
34.]  &c. 

^  2. COMMENDA,  Comanda, velCoMMAND  a. 
Societas  mercatorum  ,  qua  uni  fociorum  tota 
negotiationis  cura  commendatur  certis  conditioni¬ 
bus,  Gall.  Societe  en  Commendite.  Statuta  Malfil.l. 
3.  cap.  19.de  focietatibus  &  Commandis :  Conflitui- 
mus  ,  ut  Ji  quis  alicui  pecuniam  ,  aut  rem  aliquam  in 
foetet ate  vel  Commanda  ad  certum  viagium  cum  ea  fa¬ 
ciendum  ad  aliquod  locum  nominatum  dedit ,  vel  con¬ 
te  ffit  ,  &c.  Pallim  occurrit  ibi ,  ut  cap.  20.21.22. 
23.  &  24.  ejufd.  libri,  &cap.  16. lib.  2.  §.  1 1. 
Vide  Commendator  1. 

3 .  COMMENDA.  Dare  in  Commendant ,  vel  Com¬ 
mendare  ,  Praedia  ,  ac  beneficia  Eccleliallica  vel 
Monalticafaecularibus  vel  aliis  fiduciario  jure  con¬ 
cedere.  Glolf.  Graec.  Lat.  Tr^xuctlcidim ,  Commenda- 
Tom.  II. 


COM  838 

tio.  ,  Demando ,  Comntendo ,  «JlSu- 

/uu  ro  <pvXaK]>i<rofjitvov  ,  Commendo  ,  depono.  Luithpr&n- 
dus  lib.  4.  cap.  3 .  Commendavit  illi ,  feu  ,  quod  ve¬ 
rius  efi  ,  in  efcan:  dedit  Ecclcjia*.  Tabularium  Ab¬ 
batiae  Concheniis  in  Ruthenis  Ch.  1  3  .  Vetamus 
autem ,  ut  nullus  homo  aut  femina  in  ipfum  jamditium 
alodem  guardam  nec  Commandam  neque  nullam  tui¬ 
tam  non  habeant ,  niji  folus  Dominus  ,  &  beanffima 
virgo  Fides  ,  &  Alonachi  Conchacenfis  Mona  fient. 
Ch.  29.  Et  illum  meum  alodem,  qua  habeo  in  Sentres, 
&  tota  Commanda  ,  &  bo  ficos >  <&  pratos  ,  fije.  Cll. 
250.  Illam  terram  de  Condadenfe ,  qua  efi  fantii  Sal¬ 
vatoris  &  fantia  Fide  de  Conchas  ,  minimus  in  Com¬ 
manda  Bernardo  de  Natago ,  &  filio  fuo  Umberto,  &c. 
Radulphus  de  Diceto  an.  1  I  7 6.  Ecclejiam  Car - 
notenjium  indulgentia  Domini  Papa  tempore  longo  Com¬ 
mendatam  obtinuit.  Vita  Benedidi  XII.  PP.  Revo - 
pavit  omnes  Commendas  fatias  per  pradecejjores  fuos 
de  Ecclejiis  C athedr alibiis  &  Abbatiis ,  quibufeumque 
perfonis  ,  Cardinalibus  &  Patriarchis  duntaxat  exce¬ 
ptis.  Chronicon  Senonienle  c.  io.  Omnes  obedien- 
tias  fere  ita  Jibi  retinuit ,  ut  nullus  Monachorum  fia- 
tum  Alonafierii . . .  [cire  pofiet ;  unde  in  aliis  locis  qua¬ 
cumque  habebat ,  Commendabat.  Atque  ita  vox  Com¬ 
menda  accipi  debet  to.  1  3.  Spicilegii  Acherianip. 
355.  Videlngulphum  p.  871. 

^]Tn  Commandum  Mittere,  Eodem  fignifi- 
catu.  Chartularium  Matifconenfe  fol.  150.  Gif- 
lebertus  Monetarius  in  Commandum  mijit  vineam  Ji- 
tam  in  Pont  anili  as  Canonicis  S.  Vincentii ,  eo  tenore  ut 
Ji  eam  vendere  necejfe  habuerit ,  nulli  liceat  eam  ven¬ 
dere  niji  ditiis  Canonicis. 

Commendarum  audorem  fu ifle  aiunt  Leonem 
IV.  PP.  fed  qui  eum  ab  hoc  abulu  eximere  conan¬ 
tur,  eas  revera  excogitalfe  propter  irruptionem 
&  invafionem  Saracenorum ,  &  depraedationem 
Siciliae  ,  &  maximae  partis  Italiae,  in  gratiam  Epi¬ 
fcoporum  &  Clericorum  ,  qui  fuis  Ecclefiis  pulli 
erant  :  fadumque  pollea  ut  abufus  ille  longius 
ferpferit  &  propagatus  fuerit. 

§Cr  De  hoc  abufu  vehementiori  llylo  multa  fcripfit 
Audor  libelli  cui  titulus :  L’  Abbe  Commendataire. 
Infimularinonpotell  Gregorius  Magn.  Sandiffi- 
mus  Pontifex  ,  qui  Ecclelias  propriis  Praefulibus 
orbatas  plerumque  commendavit  Epifcopis  vici¬ 
nis  ,  autexfulibusconceffitadminillrandas,  dum 
eis  legitimum  propriumque  provideret  pallorem, 
exfulefque  propriis  redderet  Ecclefiis.  Sed  longe 
alia  fuit  ratio  commendarum,  fecundae  llirpis  Re¬ 
gibus  in  Francia  imperantibus.  Tum  non  folum 
Epifcopis  plures  Ecclefiae ,  fed  laicis  etiam  po- 
tentioribus  commendabantur  Monalleria  a  luis 
Commendat ar iis  plerumque  exfpolianda.  Ceffiivic 
ille  abufus,  huicque  novae  f ucceiierunt Commen¬ 
da  ,  non  ad  fpiritalem  Eccleliae ,  fed  ad  tempora¬ 
lem  Commendatariorum  utilitatem  excogitatas.  Jux¬ 
ta  Leonis  X.  Papae  cum  Francifco  I.'  padionem 
Rex  Franc.  defignat  Commendatarios ,  quibus  Ab¬ 
batias  vel  Prioratus  conferat  Romanus  Pontifex, 
hac  in  re  pro  audoritate  fua  Commendatarios  lol- 
vens  antiquis  canonibus ,  qui  hujufcemodi  com¬ 
mendas  non  patiebantur.  Verum  notior  res  ell, 
quam  ut  in  illa  exponenda  diutius  immoremur. 
Vide  Commendat  anus. 

Commendari  dicebantur  praedia ,  vel  feuda,  quae 
ad  vitam  &  ad  tempus  utenda  alicui  concedeban¬ 
tur.  Padus  Legis  Salicaetit»  72  .Si  quis  alteri  avi¬ 
tam  terram  fiuam  Commendaverit ,  &  ei  noluerit  rfJ- 
dere ,  &c.  WiH-  Malmelbur.  lib.  2.  deGelt.  Rcg, 
Angi.  c.  7.  Provincia  qua  vocatur  Cumberland  ,  Regi 

Ggg  'i 


«39  COM 

Scotorum  fub  fidelitate  juns jurandi  Commendata  e  fi. 
Vide  Henricum  Huntindon.  lib.  5 .  p.  3  5  5.H11- 
gonem  de  Cleeriis,  &c.  Guillelin.  de  Podio-Lau- 
rentii  c.  40.  ComesTolofanus  dictam  terram ....  Co¬ 
miti  Fuxenji  tenendam  tradidit  ex  Commenda ,  red¬ 
dendam  ei  quandocumque  requireret  fine  mora  ,  &eam 
in  vita  fua  tenuit  ufque  modo.  Adde  cap.  4  5 .  Char¬ 
ta  an.  1  218.  in  Regeflo  Carcaffonenfi  fol.  9.  No¬ 
verint  ,  &c.  quod  nos  Atnalricus  Dei  Providentia  Dux 
Narbon.  Comes  Tbolof.  &  D.  Monttsfortis  tradimus 
'in  Commenda  dilecto  &  fideli  nofiro  Stephano  Ferriol 
cafirum  de  Monte afiruc ,  falvo  in  omnibus  jure  nofiro  <y 
ipfie  fub  fi aeramento  nubis  fatto  ab  ipfo ,  nobis  pro- 
mifit  quod  in  cafirum  illum  non  receptabit  Pontium  Ma- 
nerii  vel  aliquem  alium  de  inimicis  nofiris ,  &c.  Et  ego 
Stepb .  Ferriol  recognofco  me  recepifif e  cafirum  de  Mon¬ 
te  afiruc  de  Commenda  difti  D.  mei  Amalrici ,.. .  fal- 
vo  in  omnibus  jure  filio  ,  &  promifififie  ei  fub  f aeramento 
bomagii  d  me  Jibifafti,  quod  indicto  cafiro ,  &c.  Alia 
Charta  Bernardi  de  Mercorio  menf.  Januar.  an. 
1216.  Not.  fac.  &c.  quod  D.  Ludovicus  Rex  Franc. 
&c.  mibiconcejfit  cafirum  fuum  Gredonenfe  cum  omni¬ 
bus  pertinentiis  ejus  &  cum  omnibus  illis  qua  pertinent 
ad  Vicccomitatum  Gredonenfem  tenenda  de  eod.  Dom. 
Rege  per  totam  vitam  meam  &  pofi  deceffum  meum  hac 
omnia  ad  ipfum...  revertentur.  Diplomatis  titulus 
ita  concipitur.  De  recognitione  D.  Bernardi  de  Mer- 
coria  de  Commenda  Cafiri  &  Vtcecomitatus  de  Greix^a 
ad  vitam  fiam  d  Dom.  Rege  fibi  tradita.  Ejufmodi 
Commendarim  aliae  habentur  formulae  ac  diploma¬ 
ta  in  eodemRegeflo  fol.  38 •  &  inRegeflo  Vien- 
nenfi  fol.  5  9.  [  Inflrum.  anni  circiter  1297.ro. 
2.  novae  Gal.  Chrifl.  coi.  453.  fiFup  fatto  Epifco- 
pus  reddidit  ei  dictas  claves ,  dicendo:  Commendo  vo¬ 
bis  ifias  claves  &  cuftodiam  reparii  hujus  de  Torcio  , 
quoufque  nos  vel  fuccefiores  nofiri  huc  venientes ,  eas 
d  vobis  requiramus ;  qui  Dominus  eas  hoc  modo  rece¬ 
pit.  InJftrumentum  anni  1  3  94. quo  Maria  Regi¬ 
na  &  ComitiiTa  Provinciae  mittit  F.  d’ Arcuffia  in 
fiduciariam  poffeffmnem  locorum 
&c.  e  Camera  Comput.  Provinc.  Regeft.  Armorum 
fol.  70.  Tradimus  &  affignamus ac  damus ,  concedi¬ 
mus  &  donamus,  ac  profe  ac  fius  transferimus  in  eum- 
dem  in  tenefonem  &  Commendam  ;  id  effc ,  lege  fidu¬ 
ciariae  poffeffionis  &  non  definitivae  feu  abfolu- 
tce:  quare  in  altero  Inflrumento anni  1490.  quo 
Carolus  VIII.  ejufdem  Arcuffia  fucceffores  inab- 
folutam  mittit  illorum  locorum  poffeffionem  , 
eadem  loca  dicuntur  Terres  laifiees  en  tenue  &  Com- 
mende.  ]  Willelmus  Guiart  in  Philippo  Auguflo; 

Si  ravoit  en  fa  Commandie 

La  Duche  de  Normandte. 

Ut  plurimum  autem  commendabatur  feudum 
a  vaffallo,  cum  in  longinquam  aliquam  expedi¬ 
tionem  ,  aut  peregrinationem  ,  non  continuo  re- 
verfurus,  pergebat  :  ut  effet  qui  eo  abfente  & 
militiam ,  &  alia  feudalia  fervitia  Domino  exhi¬ 
beret  ,  ne  in  commiffum  eorum  defeftu  feudum 
caderet.  Bifariam  vero  commendabatur  feudum 
a  vaffallo  :  interdum  enim  Domino  ipfi,  quan¬ 
doque  extraneo.  Prioris  Commendationis  memi¬ 
nit  Tabularium  Monaflerii  Longi-Pontis  in  dioe- 
cefi  Parif.  Dom.  GuidoTrojfellus ,  poflquam  terram 
fiam  in  manu  Dom.  Ludovici  Commendavit ,  eum fub- 
nixe  rogavit ,  ut  Ecclefiam  f  ancla  Maria  de  Longo- 
ponte  ejufque  habitatores  cufiodiret ,  &  omnes  confue- 
tudines  &  res  quas  ubique  habebat  ,ficut  in  diebus  fuis, 
&  decefforum  filorum  tenuerat ,  Uberas  &  immttnes  efifie 
concederet.  Cujus  precibus  cum  omni  humilitate  Do¬ 
minus  libentijfme  annuit ,  &c.  ChartaOttonis  Du- 


COM  840 

cis  Meraniae  &  Comitis  Burgundioe  an.  1  2  2  5 .  in 
Tabulario  CampaniaeThuano  fol.  313.  Nos  non 
pofifiumus  Commendare  Comitatum  Burgundia  alicui 
neque  ponere  extra  manum  nofiram ,  nifiin  manum  Co¬ 
mitis  Campania. 

Prioris  illius  Commendationis  rationem  plu¬ 
ribus  exponunt  Affifiae  Hierofolymitanae  MSS.  c. 
182.  fie  ve  aut  partir  doti  pais ,  ou  en  oucune  au - 

tre  maniere  laijfier  fon  Fie  ,  il  le  doit  communder  au 
Seignor  :  car  la  Commande  efi  plus  feure  chofe  ;  (f  * 
mains  y  a  de  perii  que  1’extrater ,  par  tel  raifon  que  fe. 
horne  commande  fon  Fie  ,  par  V affife  &  1’ufiige  dic 
Roiaume  de  Hierufalem ,  il  le  peut  ravoir  apres  ure 
au  &  jour  ,  toutes  les  fois  queil  le  requerra  fans  autre 
amende  que  le  Seignor  y  peut  avoir  ,fe  il  ne  li  comandoit 
au  point  que  il  fu  femons  d' aucunes  de  femonces ,  que 
apres  fon  dites ,  par  que  on  pert  fon  Fie  toute  plcvine 
qui  en  deffaut ,  &  fe  le  Seignor  l’a  en  fa  main  par  la 
comande  ,  &  aucun  autre  fie  ve  aut  mettre  ,  le  Seignor 
le  li  doit  garentier,)  que  autre  ne  s'y  met.  Et  qui  com¬ 
mande  fon  Fie  au  Seignor  ,  ou  a  fon  baill ,  par  l’ affife 
&  1’ufiage  doudit  Royaume  ,  le  Seignor ,  ou  le  baill  a 
qui  lon  le  comande  ,  le  doit  recevoir ,  ou  dire  que  il  ne- 
ve  aut  le  Fie  recevoir  ,  fe  Court  ne  l’ e figar  de  que  rece¬ 
voir  le  dote ,  &  dire  aucune  raifon  pourqttoi.  Car  il  efi 
plus  feure  chofe  au  Seignor  de  recevoir  le  par  efgart 
de  Court ,  ou  par  connoififiance ,  que  autrement ,  &c. 

Non  poterat  tamen  vaffallus  feudum  luum 
domino  Commendare ,  cum  ab  eo  ad  aliquod  fer- 
vitium  erat  fubmonitus :  quia  commendatio  ifla 
dolo  fa&a  proefumebatur.  Infra  :  Ne  il  ne  le  peut 
comander  par  raifon  ,puis  que  il  efi  femons  de  fervice  1 
tant  com  celle  femonce  dure.  Quod  c.  255.  &  256. 
pluribus  exponitur.  Ratio  autem  quare  vaffallus 
commendatum  domino  feudum  ab  eo  repetere 
non  poterat,  nifi  pofi  annum  exadum  ea  erat  > 
ut  nullum  domino  ejufmodi  commendatio  da¬ 
mnum  afferret ,  &  ut  dum  feudi  reditibus  frui- 
tur, fuis  fumptibus,fi  aliqua  ncceffitas  urgeret, 
quempiam  qui  feudum  deferviret,  praeficeret: 
unde  fi  dominum  intra  anni  curriculum  contin¬ 
geret  decedere,  licebat  haeredi  reliquo  anni  tem¬ 
pore  feudum  commendatum  tenere :  utecontra, 
fi  vaffallus  intra  annum  fato  fungeretur  ,  illius 
haeres  feudum ,  nifi  exadlo  anno  repetere  non  po¬ 
terat.  Denique  licet  ad  plures  annos  feudum 
poffet  commendari ,  ea  tamen  commendatio  vaf- 
falli  vitam  non  excedebat. 

Atque  hinc  percipimus  ,  cur  GuillelmoEpifc. 
Parifienfi  ,  in  Terram  Sandlam  profedlo  ,  anno 
j  10  2.  Ecclefioe  Regalia  in  manu  Regia  reman- 
ferint ,  cum  quoad  fpiritualia  vicarios  conflituif- 
fet ,  uti  docemur  ex  Tabulario  Maurigniacenfl 
ch.  90.  in  qua  haec  habentur  :  Hanc  rem  confirma¬ 
verunt  Stepb  anus  Archidiaconus  ,  Fulco  Decanus , 
Rainaldus  Archidiaconus  ,  in  quorum  manu  Guillelmus 
Epifcopus  dimifit  curam  &  providentiam  Epifcopaliutn 
rerum.  Et  fub  finem :  Tempore,  quo  hac  firmata  fiunt , 
erat  in  Hierufalem  G uillermus  Parifiorum  Epifcopus  , 
&  Epifcopatus  erat  in  manu  Philippi  Regis ,  qui  beni¬ 
gno  animo  hac  omnia  concejfit  ,  &  regali  auctoritate 
firmavit ,  &c. 

Jure  denique  Aragonum  licebat  vaffallo  feu¬ 
dum  ad  tempus  Domino  commendare  ,  quo  du¬ 
rante  ,  ab  omni  fervitio  liber  erat ,  licebatque  ei 
non  aliis  modo ,  fed  <Sc  Regi  guerram  f  icere  :  fu- 
per  qua  re  audiendus  Eximinus  Salanova  JufUtia 
Aragonum:  Per  quem  forum  habes  qualiter  pote  fi  in¬ 
fando  fe  expedire  a  domino  Rege ,  dimittendo  beneficia 
Regi  ^  fi  qua  tenet  ab  eo  ,  &  Commendande  uxorem f 


84 1  COM 

filios  ,  &  bona  fua  fidei  Regis ,  quam  expeditione m  & 
Comandam  debet  Rex  recipere  ,  &  cuftodire  fideliter , 
jicut  dominus  naturalis  ;  qua  expeditione  facta  ,  potefi 
cum  alio ,  vel  aliis  ,  guerram  Regi  facere :  falvo  quod 
non  potefi  ignem  in  terram  Regis  apponere  :  &  Ji  ad 
campale  bellum  cum  aliquibus  venerit  contra  Regem  , 
debet  tranjire  in  adjutorium  Regis  cum  equo  &  armis. 
Vide  Foros  Aragon.  lib.  6.  tit.  de  Condicione  In- 
fautionatus ,  &  tit.  feq.  Praeterea  lib.  7.  tit.  de 
Omnibus  locis ,  &c. 

^  4.  COMMENDA  ,  Protedio.  Litterae  Jacobi  Re¬ 
gis  Aragon.  infertae  in  Epiltola  Clementis  IV.  PP. 
an.  1  z6  8.apudMarten.  to.  2.Anecd.  ccl.  595. 
Noverint  umverft  ,  quod  nos  Jacobus  Dei  gratia  Rex 
Ar agonum . . .  conflit  uimus  in  nofira  protectione  &  cujlo- 
dia  ,  Commenda  &  nofiro  guidatico  fpeciali  vos  vene¬ 
rabilem  &  dilectum  nofirum  Remundum  ,  &  per  eum- 
dem  Abbatem  Monaflerii  Craffcnfis ,  &  vefirum  Mo- 
nafierium  cum  caflris  ,  villis  ,  &c. 

Commenda, Comanda,  Praedatio  quam  Liber¬ 
tus  [  ac  forte  alius  quivis  Cliens  ]  pro  jure  tutelae 
Patrono  fuo  exfolvit.  Charta  Guigonis  Comitis 
Nivernenlis  &Forenfisan.  1  229.  Cum  aliqui  ho¬ 
mines  de  villa  S.  Regneberti  cenfus  five  Comandas  no¬ 
bis  olim  fuperfuis  capitibus  contulijfent ,  nos  ea  quitavi- 
tnus  & gurpivimus  Priori  S .  Regneberti ,  &c.  Charta 
ann.  1  278.  apud  ThomalTerium  in  Confuetud. 
Bituric.  lib.  1.  cap. 68.  Salvis Jhniliter  &  retentis 
nobis. . .  duobus  denariis  de  Commenda  ,femel  in  anno 
felvendis  a  quolibet  uxorato ,  &c.  Alia  ann.  1285. 
apud  eumdem  cap.  70.  Quoties  vero  aliquis  ab  ex¬ 
tra  venerit ,  er  voluerit  effie  homo  nofter ,  in  fignum  ho- 
magii  folvet  femel  in  vita  Priori  dicti  loci  2.  den.  de 
libera  Commenda.  Vetus  Notitia:  Anno  Dom.  1285. 
Cum  Dominus.  Simon  Archiep.  Bituricenfis  ejfet  apud 
S.  N akarium  die  Martis  poji  feflum  S.  Michaelis  , 
Gaudinus  Dominus  de  Ramefort ,  filius  <&  hares  Gau- 
fridi  Lobe  ,  de  Remefort  quondam  Domini ,  Militis , 
conc  effit  coram  Domino  liter  as  manumijfionis  centum 
puellarum  ,  quas  pater  fuus  manumitti  jufferat  in  terra 
fua  de  Maignec  &  de  Remefort ,  ab  omni  tallia  & 
Commenda.  Cui  manumiffioni  confenferunt  coram  no¬ 
bis  exeeutores  difti  defuncti,  f  Charta  anni  1058. 
ex  Archivo  S.  Vidoris  Maml.  armar.  Ruten.  n.  2. 
Donamus  etiam  . . .  Comandam  &  convenientiam  quam 
habemus  in  unomanfo ,  quod  nullus  potefi  dare  aut  im¬ 
pigrior  are  nifi  nobis  ,  &  unum  multonem  in  ipfo  m  an  fio.  ] 
Confuetudo  localis  Cadeilinovi  in  Biturigib.  tit. 
2  2.  Sont  tenus  lui  paier  par  chaficun  an  4.  den.  T.  en 
reconnoiffance ,  quis’ appelle  la  Commande.  Tabular. 
S.  Thcofredi  in  Velavis:  Demifit  Commendant , 
quam  exigebat  in  ipfa  villa ,  &c.  Vide  eumdem  Tho- 
malferium  ibid.  pag.  1  27.de  150. 

vCF-  Singularem  hic  addam  Werpitionem  ,quam  ex¬ 
hibet  Mabillonius  faec.  6.  SS.  Benedid.  part.  1. 
pag.  648.  ubi  non  video  quid  lit  Comanda  nili 
praedatio  pro  jure  tutelae,  quam  libi  Bofo arro¬ 
gabat  in  Polliaco ;  fed  Ledor  ipfe  judicet:  Venit 
Bofo  ad  Placitum ,  ubi  cum  Geraldo  Comite  erant  nobi- 
liffimi  homines ,  &  juravit  Bofo  hoc  fiacr amentum ,  ita 
dicens  manu  fua  propria  :  Ego  Bofo  ,  nec  meus  condu¬ 
ctus  ,  me  jubente  ,  homo  nec  femina  ad  meam  artem , 
nec  ad  meum  ingenium ,  in  Polliaco  nec  in  ejus  obedien- 
tia  Comandam  non  requiram  ,  prenfionem  nullam  fa¬ 
ciam  de  bove  ,  vacca ,  &c.  Et  fi  ego  vel  meus  conductus 
homo  vel  femina  aliquam  Comandam  vel  prenfionem 
fecerit ,  poji  quindecim  dies  pofiquam  fidero,  vel  ad  ra¬ 
tionem  tntjfus  fuero  per  te ,  Geralde ,  vel  per  tuos  miffa- 
ticos ,  five  per  Abbatem  qui  modo  efi  ,  vel  per  ipfiim 
qui  in  antea  erit ,  &  per  Monachum  qui  ipfiim  obedien- 
Tom.  IT. 


COM  84a 

fiam  tenuerit ,  captam  emendabo  ,  &  pofiea  ad  tuam 
mifericordiam  ,  Geralde ,  veniam  f  ive  ad  Abbatem  vel 
Monachum ,  qui  modo  efi  vel  in  antea  erit.  Vide  Com¬ 
mendatio  2 . 

C  omandia  ,  Eadem  notione.  Tabularium  S. 
Petri .  Volien fis  fol.  31.  Gautbertus  dc  Malatnort 
dereliquit  Deo  &  S .  Petro  Apofiolo  Vofienfi  in  vita  <& 
in  fianit at e  fua  totam  C 'ornandi am ,  quam  in  villa  qua. 
vocatur  Orgot  habebat . . .  Similiter  quoque  Girbertus 
uno  eodemque  modo  eandem  Comandtam  B.  Petro  Vo¬ 
fienfi  dimijfit ....  Deinde  quidem  Elias ....  Gaufberti 
nepos  hujus  Comandi a  particeps  &  par  Dominus  , .  .fe¬ 
cit  guirpitionem  de  ea. 

H  Commandaria,  Eadem  fignificatione.  Antiq. 
Recognit.  in  Regelto  Probus  fol.  6  o .  &  6  1 .  Petrus 
Coftinncuz.  debet  Comiti  de  Commandaria  1 .  em.  ave¬ 
na.  Petrus  Jordani. .  debet  pro  eodem  1.  mait  avene . . . 
Homines  de  Montfiecerox  debent  Comiti  pro  garda  5 . 
fextar.  Vienn.  avena  ,  &c.  Summa  avena  de  garda  & 
Comandaria  3  o .  fextar. 

H  5  .COMMENDA,  Beneficium  equitis  Templarii, 
Gall.  Commenderie.  Notitia  Eccleliae  Mazarenfis 
apud  Roccum  Pirrum  Siciliae  facrae  pag.  548. 
Alii  vero  ex  antiqua  relatione  te  fati  funt  hunc  Equi¬ 
tem  appellari  Guerregium  ,  qui  cum  aliis  tribus  T em - 
planis  ex  fua  Commenda  in  Suria ,  metu  S aracenorum, 
fignum  iftud  B.  Virginis  in  navi  transferendum  in  Ita¬ 
liam  patriam  fuam  curavit. 

U  6 .  COMMENDA ,  Certae  preces  pro  defundo  fa¬ 
ciendae.  Necrologium  Monaderii  Jofaphatenfis 
apud  Mabill.  to.  2.  Analed.  p.  562.  Unde  ad  per¬ 
petuam  rei  memoriam  in  nofiro  Capitulo  generali  flatu- 
tum  efi ,  ut  in  hac  die  follemne  anniver fartum  cum  Com¬ 
menda  &  Mijfafollemni  &  in  fine  Libera  fiuper  tumu¬ 
lum -ejus  perpetuo  celebretur.  Vide  Commendationes. 

H  7.  COMMENDA  ,  vel  Comanda  ,  Commoda-' 
tum,  Gall.  Pret.  Statuta  Arelat.  MSS.  art.  128. 
Item  ftatuimus  quod  quandocumque  exeatur  ad  arma 
vel  cavalcatam ,  nullus  quidem  civis  pojfit  ducere  duos 
equos  nifi  effient  fui  vel  habeat  eos  ex  caufia  Comande 
ab  extraneo  &  non  d  cive.  Verfio  Gallica, S’ils  ne  lui 
appartiennent  011  quils  les  aiet  en  prejl ,  &c. 

IT  x.  COMMENDARE ,  Dare  in  commendant.  Vide 
Commenda  5 . 

2.  COMMENDARE,  Rem  mutuo  dare, apud  alium 
deponere ,  Glolf.  Lat.  Graec.  Commendavit , 
nxTsdiTo.  Gregorius  Turon.  lib.  7.  Hid.  cap.  22. 
ffiuod  vero  Commendatum  habuit ,  publicatum  efi.  Ca¬ 
pitula  Caroli  Calvi  tit.  3  2.  cap.  5.  Si  ad  cafium 
Dei  aliquid  Commendatum  habent ,  ipfe  Epificopus ,  vel 
retlor  Ecclefia ,  ubi  Commendata  funt ,  aut  illis  prafien- 
taliterin  prafientia  Mijfiorum  noflrorum  reddant  qui  eas 
Commendaverunt ,  &c.  [  Litterae  Ludovici  Jun.  Re¬ 
gis  Franc.  an.  1x45.  quibus  pravae  confuetudines 
urbis  Bituric.  abrogantur:  Statutum  vero  d  patre 
nofiro  efi  ,  ut  quicumque  ad  urbem  venerint  &  ibi  flare 
vel  res  fiuas  Commendare  voluerint ,  ipfi  cum  rebus  fuis 
in  eundo  &  redeundo  Jint  Jecuri ,  &  fi  eorum  dominium 
vel  caflrum  unde  venerint ,  cum  regia  Alajeflate  male 
fuerint ,  nihil  eis  nocebit.  Eadem  repetit  Ludovicus 
VIII.  in  earum  Litterarum  confirmatione  ann. 
1  2  24.]  Adde  Legem  Alaman.  tit.  j.§.  i.Bajwar. 
tit.  1 4.  cap.  4.  Longobard.  lib.  2 .  tit.  2 7.  &c. 
Commandar  e.  Eadem  lignilicatione.  Literae 
Caroli  primogeniti  Johannis  Franc.  Regis  ann. 
1357.  apud  D.  Secouffe  tom.  3.  Ordinat.  Reg. 
pag.  204.  num.  6.Siquis  habitantium  in  dicta  Villa 
moriatur  fine  tefl amento ,  nec  habeat  liberos ,  nec  appa¬ 
reant  alii  heredes  ,  qui fibi  debeant  fuccedere ,  Baillivus 
dicti  Domitii  tiofiri  cr  Conjules  dicte  Ville  bona  dejfunftf 

Gggiij* 


843  COM 

deficripta  tamen ,  Commandabunt  duobus  probonis  (  pro¬ 
bis  )  hominibus  dicte  Ville  ad  cufiodiendum  fideliter  per 
annum  &  diem  ;  &  fi  infra  eurndem  terminum  appareat 
heres  ,  qui  fibi  debeat  [accedere ,  omnia  bona  debent  in- 
tegr  aliter  fibi  reddi,  alioquin  bona  mobilia  dicto  Domino 
tradantur  &  etiam  immobilia, 

3.  COMMENDARE, Mandare,  praecipere  :  Com¬ 
mendatio,  praeceptum,  mandatum,  Commandement : 
in  Capitulis  Caroli  C.  tit.  28.  tit.  30.  cap.  6.tit. 

3  i .  cap.  2.23.24.  Leges  Henrici  I.  Regis  Angi, 
cap. 8.  Nemo  ignotum  vel  vagantem  ultra  triduum  abf- 
que  fecuritate  detineat ,  vel  alterius  hominem  fine  Com¬ 
mendante  vel  plegiante.  Hinc  potuiifet  Seldenus 
c.  46.  Legum.Willelmi  Nothi  interpretari :  Nuis 
ne  receit  hom  ultre  3  3 .  nuis  ,  fi  cil  ne  li  Comand  od 
qui  il  fuft  avis.  Id  eft,  nifi  ei  praecipiat  ille  cum 
quo  eft ,  vel  cum  quo  venit ;  quo  cafu  legendum 
fuerit  venis.  [Tabularium  Montis  S.  Michaelis  : 
Ego  Anfigerius  &  Herveus  frater  meus ,  Commenda¬ 
vimus  facere  iflam  cartam.  ]  De  hac  voce  vide  Ja- 
cobum  Gotofredum  ad  leg.  un.  Cod.  Theodi 
quod  julfu. 

4.  COMMENDARE,  perperam  pro  Contr aman¬ 
dare  ,  in  Charta  an.  1x53.  aPuc^  Acherium  toim 
1  1 .  Spicii,  pag.  3  3  8.  &  apud  D.  Brujfel  tom.  1 . 
deFeudorum  u fu  pag.  275.  &  276.  VideCow- 
tramandare. 

5.  COMMENDARE  nude  ,  Pro  aliquo  preces 
fundere.  Vide  Commendationes. 

Commendare  Antiphonam  dicitur  Can¬ 
tor,  cum  prima  illius  verba  praecinit  alteri,  qui 
eam- canere  incipiat.  Ordo  Canonicorum  S.  Lau¬ 
di  Rotomag.  xm.  faec.  Hanc  antiphonam  Genuit 
puerpera ,  &  tres  fcquentes  Cantores  hebdomadarii 
Commendant ,  &  omnes  fine  pneumate  finiuntur.  Ve¬ 
tus  Confuetudinarium  Monafterii  S.  Marcellini 
Cantagilenfis  :  Cantor  qui  regit  chorum  Commendat 
antiphonam  de  Magnificat  ad  Sacrijlam  quam  debet 
dicere .  Occurrit  femel  &  iterum  in  Regula  To- 
ribii  Archiep.  Limae  tom.  4.  Concil.  Hifpan.  pag. 
6  6  8-  coi.  1 .  pag.  66 9.  coi.  1.  &  2. 

Commendare  Ecclesiam  dicuntur  Patroni 
Laici  Ecclefiarum  ,  qui  Prefbyteros  ut  in  iis  mu¬ 
nia  Ecclefiaflica  obeant,  Epifcopis  offerunt ,  in 
Concilio  Salegunftadienfi  ann.  1022.  can.  1  3. 
Vide  Concilium  Bituricenfe an.  103  j.cap.  22. 

Commendare  se  ad  Cortem  Regis,  in  Lege 
Longobardor.  I.  2 .  tit.  1  1 .  1. &  3 .  dicitur  puel¬ 

la  libera,  de  crimine  accufata  ,  cum  illius  prote¬ 
ctionem  ac  mundium  implorat. 

Commendare  per  Ceram  et  Setam.  Vi¬ 
de  in  Cera. 

^1  Commendare  se  in  Vassaticum.  Vide 
infra  Commendatus. 

^1  COMMENDx\RIA,Prseftatio  pro  tutela.  Liber¬ 
tates  Gratianopoli  conceflsean.  1  244.  Hift.  Dal- 
phin.  tom.  1 .  pag.  2  3 .  coi.  1 .  Item  fiatuimus  ne  ali¬ 
quis  ex  civibus  nomine  Commendari* fivegardu  ali¬ 
cui  de  civitate  donet  aliquid ,  vel  dare  conveniat ,  &  fi 
repertus  fuerit ,  tam  dans ,  quam  accipiens  viginti  /oli¬ 
dos  Curia  dabit.  Permutatio  Caftri  de  Bellacumba 
cum  Caftro  de  Varfia  inter  H umber tum  Dalphi- 
num  &  Aymericum  de  Bdanfone,  ejufd.  Hift. 
tom.  2 .  pag.  5  o .  coi .  2 .  Item  fuit  actum . . .  quod  non 
potefiis  aliqua  quoquo  titulo  acquirere  infra  territorium 
&  m and  amentum  Cafiri  de  Varfia ,  guardas  vel  Com¬ 
mendat ias  recipere  ,  vel  receptas  retinere ,  nec  homines 
dici:  mandamenti  in  civitatibus  vel  villis  affr anebitis , 
vel  bomagiafeu  fidelitates  eorum  recipere ,  vel  receptas 
retinere.  V  ide  Commenda  4.  &  G narda  1 . 


COM  844 

COMMENDARIUS  ,  Qui  aliquem  in  Commenda¬ 
tum ,  feuinluam  tutelam  fufeipit.  Charta  Alde- 
gaftri ,  filii  Sylonis  Regis  Ovetenfis  ,  ann.  78  1. 
apud  Sandovallmm  :  Et  nullis  ex  eis  tamen  damus 
licentiam  neque  potejiatem  ullum  dominum  accipere  , 
neque  habere  Commendarium ,  nifi  foli  Deo  &  B.  Ala¬ 
ria  matris  ejus  ,  cr  Abbatem  &  Monachis  in  loco  ifio 
[ancto  de  Obona  Deo  [ef  vient  es  ,  &c. 

«n  1.  COMMENDATARIUS  ,  in  Jure  Canonico 
dicitur  Oeconomus  Ecclefiaefeu  beneficii  eccle- 
fiaftici  vacantis ,  dum  ipii  de  legitimo  paftore  vel 
poffelfore  provideatur.  Ad  fex  menfes  vulgo  pro¬ 
trahi  poterat  ille  Oeconomatus.  Cum  Ecclefiae 
vacans  erat  fedes  epifcopalis ,  illius  adminiftra- 
tio  &  cura  fere  Epifcopo  viciniori  fecundum  jus 
antiquum  credebatur.  Hic  appellabatur  Epifco- 
pus  Commendatarius.  Pofterioribus  vero  faeculis  re¬ 
gnante  Commendarim  abufu  ,  Commendatarius  di- 
<ftus  eft  Epifcopus ,  qui  plures  fimul  Ecclefias  ob¬ 
tinebat,  unam  cujus  erat  Titularis ,  alteram  aliaf- 
x e  quas  Commendatarius  adminiftrabat ,  ut  plurium 
poffet  Ecclefiarum  una  frutftus  percipere.  Ne  plu¬ 
rium  Ecclefiarum  unus  eflTet  Epifcopus  Canones 
prohibebant :  ne  violarentur  hae  facrae  regulae  , 
una  nomine  tituli ,  altera  nomine  commenda  pofli- 
debatur.  Hsec  religio  temporum.  ReverfalesChri- 
ftophori  Epifcopi  Patavienfis  pro  Johanne  Epi- 
fcopo  Vefprinienfi  ann.  1397.  apud  Ludewag. 
tom.  4.  pag.  317.  Dominus  Johannes  Epifcopus  Vef- 
prinienfis  Viennenfifique  Ecclefia  perpetuus  Commenda¬ 
tarius.  Charta  Johannis  de  Bavaria  eletti  Leodien- 
fis  Epifcopi  ann.  1398.  apud  Miraeum  to.  2 .  pagJ 
893.  coi.  1 .  Per  dominum  Leodienfiem  Epificopurn 
Commendatarum  Cameracenjis  Ecclefiu  fiupradichm» 
Vide  Commenda  3  .  &  Comedentarius. 

f  2.  CO  M  M  EN  D  AT  A  R1U  S ,  in  Monafterio  San- 
dionyfiano.  Vide  infra  Commendatorius, 

3 .  COM  M  E  N  D  AT  ARIUS,  Cuftos  carceris. 
Concil.  Salmant.  an.  133  5.  cap.  8.  Nonnulli  Com¬ 
mendatam  fieu  Carcerarii  ab  iifidem  Clericis  fic  carce¬ 
ratis  extorquent  pecunias  &  alias  res ...  injufie.  Vide 
Commentarienfis  1 . 

%  4 .  COMMENDATARIUS ,  Mercator ,  &c.  Vide 

Commendator  1. 

COMMENDATELA  ,  Praeftatio  pro  tutela  ,  in 
Tabulario  S.  Cyrici  Nivern.  Ch.  94.  VideCowr- 
mendatio  2. 

1 .  COMMENDATIA ,  Conceflio  beneficii  feu  feu» 
di  ad  vitam  ,  Praflaria.  Hujus  formula  habetur 
in  Formulis  veteribus  apud  Bignonium  p.  409. 
1 .  Edit.  Domefdei  apud  Spelmannuin  :  Ibi  liber 
homo  Edrici  Commendatio  (  tenet )  20.  aer.  &  3. 
bordar.  &  dimid.  car.fil.  ad  10.  porc.  &  valet  5  .fiol. 
V  ide  Commenda  3  . 

2.  COMMENDATIA ,  Idem  quod  Commendifia ,  in 
Geftis  Conful.  Andegav.  cap.  1 1 .  num.  3 .  &  in 
Charta  Joannis  D.  Balgentiaci  an.  1 1 96.  in  pro¬ 
bat.  Fliltor.  Blefenfis  pag.  16. 

1 .  COMMENDATIO.  Lex  Longobard.  lib.  z.  tit:J 
44.  §.  2.  Cateri  vero  homines  liberi ,  qui  vel  Commen - 
dationem  ,  vel  Beneficium  Ecclefiafiicum  habent.  Id 
eft  ,  qui  domino  alicui  fe  commendarunt ,  ac-, 
cepto  ab  eo  beneficio  ,  feu  praedio. 

2.  COMMENDATIO  ,  Tutela ,  prote&io.  In  Com¬ 
mendationem  autem  potentiorum  ,fe  &  res  fuas  po¬ 
nebant  inferioris  conditionis  homines  ,  ut  effient 
qui  fe  &  fiua  tuerentur  &  protegerent  contra  ini¬ 
micos  aut  bonorum  invafores,  iifque  in  tuitionis 
incrcedem  alicujus  cenfus  penfitationi  fefe  ad- 
ftringebant.  Vetus  Charta  apud  Duchefnium  in 


84;  COM 

Hift.  Ducum  Burgund.  pag.  52.  Philippus  Abbas 
EccleJi&S.  Benigni  .  . .  villam  prope  Divionem  ,  qua 
dicitur  Longus  vicus  ..  .  Hugoni  Duci  Btirgundu  in 
Commendationem  pofuit  pro  centum  folidis  annuatim 
folvendis ,  &c.  Alia  Theobaldi  Comitis  Blefenfis 
ann.  1 148.  in  Tabulario  Vindocinenfi  Thuano 
fol.  203.  Robertus  Abbas  volens  devitare  injurias 
&  infefiationes  malef adorum, pofuit  in  Commendatione 
mea  duas  villas /itas  quas  habebat  in  partibus  Vindo- 
cinenjtbus,  1  o.  [olidos  Blefenjis  moneta  mihi  reddendo 
ad  fefium  S.  fjoannis  Baptifiet ,  . . .  padum  etiam  fuit , 
quod  ego  vel  haredes  mei  Commendationem  illam  de 
manu  noflra  non  ejiceremus ,alicui  eam  tribuendo.  Ejuf- 
modi  praedatio. 

CjoMMENDATio  paflim  dicitur.  Tabular.  S.  Al¬ 
bini  Andegavenfis  :  Vicecomes  dcToarcio  expetebat 
Guardam  ,  quam  Commendationem  vocant,  de  villa  , 
qua  dicitur  Brociacus.  JjJuare  Lofdelinus  Monacho - 
rum  Pretpo[tus  de  Mairono  Vicecomitem  Haimericum 
adiit ,  fecitque  hac  de  re  tale  placitum  cum  eo  :  Mo¬ 
nachus  de  Brociaco  dabit  per  [ngulos  annos  ad  Pafcha 
5.  [olidos  de  Commendatione  Vtcecomiti :  qui  [olidi  Ji 
ipfodie  P  afeba  redditi  non  fuerint ,  ad  8.  dies  redden¬ 
tur  [ne  lege.  Igitur  pro  hac  repromijit  Vicecomes  pret- 
didus  fupradidam  vili  ani ,  &  omnes  homines  ipfius  vil¬ 
la  fe  ubique  fervaturum,  &  etiam  ipfos  homines  de 
Brociaco  ,  qui  morantur  in  burgo  Monachorum  apud 
Monafleriolum ,  cuftodiet  euntes  &  redeuntes ,  quam- 
diude  Brociaco  fuerint ,  &c.  Tabular.  S.  Cypriani 
Pidav.  Neque  bidanrtum  ,  neque  alium  debitum  ab  il¬ 
lis  hominibus ,  qui  habitaverint ,  exigant ,  folummodo 
Commendationem  f alvum  faciendi,  propter  amorem  Dei 
nobis  retinemus ,  &c.  Charta  ann.  1  o  76.  apud  Du- 
chefnium  in  Hift.  Ducum  Burgundiae  :  Salva- 
mentum  [ve  Commendationem  quam  in  Nerontis  vil¬ 
la  accipiebant.  AliaGaufredi  Comitis  Andegaven- 
fis  in  Tabulario  S.  Laudi  Andegavenf.  Et  de  ter- 
'tio  [ve  lembo  ,  [ve  navi ,  unum  f  extarium  f  alis  ,  & 
dimidiam  partem  Commendationis.  Alia  ejufdem  Co¬ 
mitis  in  Gallia  ChriftSammarthanorum  tom.  4. 
pag.  3  94.  Commendatio  vinearum  ,  Commendatio  a[- 
nartorum  vinum  deferentium.  V ide  S alv amentum. 

3.  COMMENDATIO,  Mutuatio, in  Legibus  Hen- 
ricil.  Regis  Angi.  cap.  45  .  Vide  Commendare  i. 
f  Commendatio  Ecclesiae,  Qua  Patronus 
LaicusEpifcopo  praefentat  Prelbyterum  ,  qui  in 
Ecclefia,  cujus  Patronus  eft  ,  munia  obeat  Ec- 
cleliaftica.  Concil.  Arelat.  ann.  813.  can.  5.  Ut 
laicid  Pr e fby teris  non  audeant  munera  exigere  propter 
Commendationem  Eccle[a.  Vide  fupra  Commendare 
Eccle[am. 

f  Commendatio  Pontificalis  Baculi, 
Idem  quod  Invefiitura  ,  qua  Princeps  traditione 
baculi  paftoralis  ,Epifcopum  recens  eleftum mit¬ 
tebat  in  poflclTionem Epifcopatus.  Vita  S.  Rem- 
herti  Archiep.  Hammaburg.  nura.  1 1 .  Die  depo[- 
tionis  domni  Anfgarii  Rimbertum  omnes  concorditer 
elegerunt.  Cum  cujus  concordia  patto ,  ad gloriofum  tunc 
temporis  Regem  HludoVeicum  adduxerunt  eum  viri  ve¬ 
nerabiles  ,  Thiadricus  Mindenfis  Eccle[a  Epifcopus  , 
&  Adalgarius  Abbas  monafierii  novetCorbeiet  :  fufee- 
ptufque  ab  eo  honorifice ,  cum  pontificalis  baculi  juxta 
morem  Commendatione ,  Epifcopatus  e  fi  fortitus  domi¬ 
nium.  Quae  verba  in  gratiam  imperialis  invefti- 
turse  intrufa  fuifle  tempore  Henrici  IV.cenfet 
Henfchenius,  hac  maxime  ratione  dudus,quod 
in  primariis  Ecclefiae  Hamburgenfis  &  Bremenlis 
privilegiis  nullum  .hujus  reiveftigium  appareat. 
Et  tamen  Adamus ,  utrede  Mabillonius  obfer- 
vat ,  Henrici  aequalis,  haec  privilegia  pro  inve- 


COM  846 

jftitura  imperiali  laudat  his  verbis  capitis  2  8 .  Pal¬ 
lium  Rembertus  pontificale  [ufeepit  d  Papa  Nicolao  , 
ferulam  pafioralem  a  Cafare  ('Rege  )  LutheVcuco  ,[c * 
ut  in  privilegiis  dignofeipoteft. 

Commendatio  Vassallorum.  Fulbertu? 
Carnot.  Epift.  6. Hoc  a  vobis  exigo  ,fecuritatem  de 
mea  vita  &  membris  , ...  de  receptu  Vindocini  cafiri 
ad  meum  ufum  &  me  orum  fidelium ,  qui  vobis  a[ec  lira¬ 
bunt  illud  r  Commendationem  vefirorum  Militum  ,  qui 
de  noftro  cafamento  beneficium  tenent ,  [alv a  fidelitate 
vcftra,  &c.  Id  eft,  ut  vaffallos  veftros,  qui  mei 
etiam  funt,  mihi  prafiare  velitis ,  Gall.  Prefter. 

COMMENDATIONES  ,  Officium  vel  Orationes 
pro  defun<ftis.  LvroXui ,  apud  Clementem  lib.  8. 
Conftitutionum  Apoftolic.  cap.  43 .  Officium  Com¬ 
mendationis  ,  in  Statutis  ordinis  de  Sempringham  ; 
quia  in  eo  fit  Commendatio  anima  defundi  d  Sa¬ 
cerdote.  Ebo  Remenfis  ,  de  Miniftris  :  Mortuos 
cum  Commendationibus  animet  &  orationibus  dignis 
obfequiis  fepulturet  venerabiliter  tradere.Yiza.  S.  Deo- 
dati  Abbatis  num.  9.  Interea  jam  exanimem  & 
qua[  fopore  deprejfum  vultum  rofeum  mitiffmi  Deo- 
dati  afpicientes ,  odorem  fu aviffimum  trahentes  ,  cum 
falutaribus  Commendationibus  operuerunt.  Concilium 
Milevitan.  II.  cap.  1  2.  Placuit  &  illud ,  ut  preces, 
vel  orationes ,  f  'eu  Miffet ,  quet  prolatet  fuerint  in  Con¬ 
cilio  ,  [ve  pretfationes  ,[ve  Commendationes  ,  feu  ma¬ 
nus  impofitiones ,  ab  omnibus  celebrentur.  riapa^«Vs<c  in 
Cod.  Canonum  Ecclef.  Afric.  can.  103.  Vide 
Concil.  Carthag.  III.  can.  29.  Concil.  Toletan. 
IV.  cap.  1  3 .  &  T olet.  XI.  cap.  1  2 .  [  Compoftell. 
ann.  1031.  cap.  2.  Baluz.  tom.  2.  Hift.  Arvern. 
pag.  595.]  Commendare  ,  anXac  ,  vel  diis  Commen¬ 
dare  ,  eft  tuxeo-yui  vtt[  t ivee ,  ut  obfervatum  a  Ca- 
faubono  ad  Spartianum  ,  ex  eodem  Spartiano  & 
Lampridio. 

Commendationes  Morientium.  Orderi- 
cus  Vital.  lib.  5.  Denique  mortem  fentiens ,  fratres 
acciri  fecit ,  ac  ut [bi  morientium  Commendationem  fa¬ 
cerent  rogavit. 

COMMENDATITI^E  Consuetudines, Prae¬ 
datio  pro  tutela.  Gefta  Dominorum  Ambafienf. 
cap.  4.  n.  1  z.Goffridus  PruliaciConful  Vmdocinen[s 
effectus ,  Confuetudines  ,  quet  vulgariter  Commendati- 
tiet  vocantur  ,  ab  Amba[en[bus  auferre  excupiebat. 
Adde  cap.  6 .  n.  1 .  V ide  Commendi[a. 
COMMENDATITI2E  Liter  je  ,  Epistolae, 
Quae  ab  Epifcopis  dabantur  ad  alios  Epifcopos , 
quibufeumque,  five  Clericis ,  fiveLaicisfuae  dice- 
cefeos  peregrinaturis ,  ut  ab  iis  ut  fideles  infacris 
fynaxibus  admitterentur,  vel  ut  Clerici  adordi¬ 
nes  promoverentur ,  vel  ut  in  peregrinatione  eo¬ 
rum  folatiis foverentur,  vel  propter  alias  caufas: 
has  c-og-etTindc  vocant  Graeci.  GloflT.  Lat.  Graec. 
Commendatiiiet  liter  et ,  ev^eerntai.  GlolT.  Graec.  Lat. 
cug-uTiyJ ,  Commendatitia.  Lexicon  Gr.  MS.  Reg. 
Cod.  2062.  Iv^ctTiKctl  t7rig-oXetl }  ai  lyX^^taivai 
KX»p Mo7c,  »  ACtlilOlC,  ctQoplO-fAtVClC  ,  »  aVBtyVU^-ctli  ,  tv  tTt pes 
vrctei  d,7rm(rt.  Liter  et  Comendatitiet  ,quas  Formatam  vo¬ 
cant  ,  apud  Reginonem  in  Inquifit.  de  Prelbyt. 
c.  79.  &  in  Formula  3  9.  exBaluzianis.  lug-ct-unu* 
mentio  eft  in  Canonib.  Apoft.  Can.  3  3 .  in  Con¬ 
cil.  Sardie,  c.  9.  in  Concil.  fub  Menna  Ad.  1 .  &c. 
Commendatitiarum  vero  in  Concilio  Andegav.  c.  1 . 
Venetico  c. 5.  Agath.c.  3 8.  Remenfi c.12.  Fran- 
coford.  an.  794.  c.  2  7.Turon.  c.  1  3.  Parifienft 
VI.  lib.  1  .c.  34.  apud  Hieronym.  Epift.  48. cap. 
5 .  Crifconium  cap.  15.35.  Zachar.  PP.  in  Epift. 
adPipinum  cap.  27.  in  Capit.  Caroli  M.  lib.  1. 
cap.  3 .  lib.  7.  cap.  z  9  5 .  in  Capitul.  1 .  Caroli  M. 


847  COM 

incerti  anni  cap.  2.  in  Addit.  3.  Ludov.  Imp. 
cap.  49.  apud  Nicolaum  I.  Epifl.  70.  Innocent. 

.  III.  PP.  cap.  3.  de  Clericis  Peregrin.  in  Decretis 
Calomanni  Reg.  Hungar.  lib.  2.  cap.  19.  apud 
Joannem  VIU.  PP.  Epifl.  273.  &c.  Harum  au¬ 
tem  formulae  &  exempla  proflant  apud  Fortuna¬ 
tum  lib.  5 .  Poem.  1  9.  lib.  10.  Poem.  t  9.  Defi- 
derium  Cadurcenfem  Epifcop.  Epifl.  i6.Ruri- 
ciuin  lib.  2.  Epiil.  7.  8. 1 1.  43 ;  •  5  2,.  Eedam  lib. 
2.  de  Wiremuthenli  Monaflerio,  feu  inVitaS. 
Benedidi  Bifcopicap.  iS.  Lupum  Ferrarienfem 
Epifl.  101.  102.  x  06. 107.  Alcuinum  Epifl.  5  r. 
73.  Simeonem  Dunelmenfem  de  Geftis  Reg. 
Angi.  ann.  1125.  in  Formulis  veterib.  cap.  1  2. 
apud  Bignonium  ,  apud  Pithoeum  in  Gloff.  ad 
Julianum  antecefT.  Vide  Commendat  ori  a  ,  in  Con¬ 
cilio  Exonienfi  an.  1287.  cap.  3  7.  &c. 

Commi  ndatiti^  LiterjE  Abbatum,  Mo¬ 
nachis  ad  aliam  Ecclefiam  tranfire  volentibus  da¬ 
tae  ,  apud  Rainardum  Abbatem  Ciflercienf.  in 
Inflitut.  cap.  1  1.  Vide  Bullar.  Cluniae,  p.  39, 

Commendatoriae  LiiERjE  etiam  dicuntur 
Sidonio  lib.  9.  Epifl.  10.  &  Juliano  anteceffori 
conflit.  6.  <5.  3.  in  Synodo  vero  Nugarolenfi  an. 
130  2.  cap.  x.  Re  commendator  U  ,  cap.  2.  , 

^1  COMMENDATIT1I,  lidem  qui  infra  Commen¬ 
dati,  apud  Mabill.  tom.  4.  Annal.  Benedid.  ad 
an.  1  o  2  5 .  num.  71.  Attribuens  E.  Petro  &  Fra¬ 
tribus  ibidem  viventibus  apud  Lauri  acum  liberos  fiuos , 
collibertos ,  fervos ,  ancillas  &  Commendatitios ,  eorum- 
(jue  fubftantias  &  pejfeffiones ,  &c. 

COMMENDATITIUS  Indiculus,  Epiflola 
Commendatitiaab  Epi fcopis  pro  Clericis  fuis  ad 
Principes  &  illuflres  viros  feripta,  ut  euntibus 
&  redeuntibus  res  neceifarias  &  folatia  iis  im¬ 
pendant.  Hujufmodi  indiculorum  formulas  bi¬ 
nas  exhibet  Marcui fus  lib.  2.  form.  50.51. 

<5f  1.  COMMENDAT  'GR  ,  Com  ME  N  DATARIUS, 
promifeue  enim  feribitur  :  Mercator  focius,  qui 
uni  alteri  commendat  integram  negotiationis  cu¬ 
ram  certis  conditionibus.  Statuta  Mallii,  lib.  3. 
cap.  20*  §.  2.  Si  vero  foetus  vel  Commendator  prius 
ea  mandaret  ei  (  cui  Commenda  credita  cfl  ]  per 
literas  Jigillo  capituli  vel  curia  Maffilu  munitas  ,  ut 
cum  ditia  foiict  at  e  vel  communda  completo  primo  via- 
gio  revertatur ,  teneatur  ille  hoc facere  ,  niji  aliud  via- 
gmn  tunc  jam  inceperit ,  cx  quo  damnum  incurreret , 
ji  illud  non  compleret.  Paffim  occurrit  ibi.  Vide 
Commenda  2 . 

2. COMMENDATOR  ,  Officium  feu  dignitas  in 
Ordinibus  Militaribus  Religiofis  ,  verbi  gratia 
S.  Joannis  Hierolol.  Alagjler  Jive  Commendator . 
Commendator  domorum  ,  in  Militia  B.  Jacobi ,  apud 
Innocentium  111.  lib.  13  .  Epifl.  1  1  i  Frxceptor,  ea¬ 
dem  notione  in  Militia  Templi.  [  Commendator 
domus  Teutonica  Trajectenjis ,  apud  Miraeum  tom. 
1.  pag.  436.  coi.  2.  Domus  Leproforum  Appamia, 
apudLimborch.  Sentent.  Inquif.  Tolof.  p.  295. 
Hofpir alium ,  in  Hifl.  MS.  Beccenfi  p.  464.  Mo¬ 
na  fi  er  i  i  B.  Mana  vel  Domina  nojlra  de  Mercede ,  to. 
4.  Concil.  Hifp.  p.  290.  &  45  3.  &c.] 
COMMENDATORIUS  ,  vel  Commendatartus, 
Gall.  Commandeur ,  Monachus  S  Dionyfii,  qui  pro 
Abbate  omnimodam  habebat  jurifdidionem  in 
quofvis  delinquentes  in  Ecclefia  &  in  totoMona- 
fterii  circuitu  :  quam  exercebant  Baillivus  aliique 
officiales  ad  hoc  unum  i nfei tuti ,  ut  narrat  Dou- 
bletusp.  424.  Epitaphium  Fr.  Petri  Bocbartzpud 
Felibian.  Hifl.  Sandion.  p.  584.  In  atate  confianti 
viam  ingrejfts  umver/a  camis  ,  hujufce  domus  Cum- 


COM  848 

mendatarius  Fr. Petrus  Bccbartfe  longa  ferie  Confulum 
&  Prajidum  fupremt  Senatus  Fr  ancta  . .  .  bic  fepultus 
an.  Dom.  1 6  07.  Aliud  Epitaphium  ibid.  p.  586. 
Hic  jacet  Fr.  Auguftinus  de  Falles  ,  Cantor  &  Com¬ 
mendatorius  ,  necnon  tertius  Prior  hujufce  domus  ,  qui 
obiit  quarto  Nonas  Aprilis  an.  Dom.  1636. 

^Commendatoriae  Litterae.  Vide  in  Com¬ 
mendantia. 

COMMENDATUS, Vaflallus  Domino  fidelitate  ac 
hominio  aftridus.-  interdum  obnoxius  ratione  be¬ 
neficii  <$c  feudi ,  quod  o\im  Commend ab atur  [qu  ad 
vitam  concedebatur.  JJhb  in  vaffallitico  Commen¬ 
dati  fiunt,  in  Capitul.  Pipini  Regis  Italiae  cap.  3  6. 
Charta  Caroli  Magni  pro  divifione  Imperii  c.  5. 
Et  umfquifque  liber  homo  pofl  mortem  Domini  fui  li¬ 
centiam  habeat  fe  Commendandi  inter  hac  tria  regna 
ad  quodeumque  voluerit ;  Jimiliter  &ille  qui  nondum 
alicui  eft  Commendatus.  Nithardus  lib.  1.  fub  an. 
840  .Et  quoniam  olim  regnum  Aquitania  Car  olo  dona¬ 
verat ,  ut  illi  fe  Commendarent ,  hortando  fuajit,jujfit~ 
JfiEfii  omnes  Commendati ,  eidem ,  f aeramento  fidem  fir¬ 
marunt.  V ide  eumdem  lib.  3 .  p.  371.  Capitul.  3 . 
an.  8  1 1 .  cap.  8.  Capitul.  Pipini  Regis  Italiae  cap. 
13.  Praeceptum  Lud.  Pii  pro* Hifpanis  an.  816. 
Chartas  44.  &  74.  in  Appendice  ad  Capitul. 
Stepli.  Baluzii,  Legem Longobard.  1.  2.  tit.  9-§.  1. 
Concilium  Duziacenfe  I.  part.  4.  cap.  3 .  p.  253. 
Sc  to.  1  3  .  Spicilegii  Acher.  pag.  314.  315. 

Se  in  Vassaticum  Alicui  Commendare, 
in  Charta  Privilegior.  conceffiorum  Hifpanis  to. 
2.  Hifl.  Franc.  Noverint  tamen  Udem  Hifp  ani  Jibi  li¬ 
centiam  a  nobis  ejfe  concejfam  ,  ut  fe  in  vajfaticum  Co¬ 
mitibus  noftris  more  folito  Commendent.  Alia  an.  816. 
ibidem  :  Se  ad  Comites  ,jive  vajfos  noftros ,  veLptiam 
ad  vajfos  Comitum  Commendaverat.  Se  in  manus  ali - 
cujus  Commendare  ,  apud  Eginhardum  Epifl*  27. 
28  .Se  folenni  more  Commendare,  apud  eumd.  Epifl. 
26.  Querimonia  Berengarii  Vicecomitis  Narbo- 
nenfis  adverfus  Guifredum  Archiepifc.  Narbon. 
Jnfuper,  quod  pejus  eft  &  inhoneftum  ,  Commendavit 
fe  manibus  ad  Coinuiffam  Urgelh.  Homo  manibus  Com¬ 
mendatus.  Ufatici  Barcinonenfes  MSS.  cap.  68. 
De  donatione  facta  a  parentibus  :  Conf  ituerunt  Prin¬ 
cipes  [ape  ditti  qualiter  omne  donum  fiet  inconvulfum 
perenniter . . .  talem  convenit  adhibere  firmitatem,  quod 
etiam  pofimodum  voluntatem  fiuam  nullatenus  mutare 
pojfit ,  hoc  fcilicet  ut  recipiat  eum  ad  hominem  manibus 
Commendatum  ,  aut  donet  ei  pote  fi  atem  deCaftro ,  &c. 
Cap.  70.  Sed  poftea  non  pojfiunt  mutare  fiam  volun¬ 
tatem  ,  fi  adquijitor  jam  erat  homo  illorum  manibus 
Commendatus  ,  aut  propter  illud  ad  hominem  recepe¬ 
rint.  Cap.  1 1 6.  Statuerunt  etiam  quod  Ji  parentes  cum 
filiis ,  aui  filii  cum  parentibus  intentionem  vel  placitum 
habuerint ,  parentes Jint  judicati  &  feniores ,  &  filii  ve¬ 
lat  manibus  propriis  Commendati.  Cap.  1  28  .Etiitra- 
que  parte  facr  amenta  fiant  per  Jingulos  homines  qui  Jint 
Chr  filiam ,  &  homines  illorum  manibus  propriis  Com¬ 
mendati.  Joannes  VIII.  PP.  Epifl.  303.  fjoanne-s 
Diaconus ,  fidelis  Commendatus  nofter. 

Non  multum  abfimile  fuit  quod  jus  applicatio¬ 
nis  Romani  appellabant,  quod  ab  Athenienfibus 
ortum  aiunt ,  apud  quos  peregrini  fe  alicui  opu¬ 
lento  civi  in  clientelam  dabant  dicabantque.  Hinc 
Commendare  fe  in  clientelam  ,  apud  Terentium  in 
Eunucho.  Vide  quae  in  hanc  rem  congeffitTur- 
nebus  1.  24.Advcrl.c-  3  2.  Sed  <5c  hac  voce  applicare 
eadem  propemodum  notione  utitur  Charta  Lu- 
dovici  Comitis  Sacricaefaris  an.  1219.  ex  Tabui. 
S.  Satyri :  Jfiuod Ji  aliquis  de  omnibus  hominibus  S.  Sa¬ 
tyri  hominem  fe  domini  de  Sancero  ejfe  dixerit ,  &  ei 


849  COM 

fe  applicare  voluerit ,  ubi  Abbas  tres  legitimos  homines 
jurare  fecerit ,  quod  eum  vel  eos  Ecclejia  S .  Satyri  per 
unum  annum  &  unum  diem  Jine  calumnia  tenuerit , 
deinceps  eum  vel  eos  in  pace  habebit  Jine  campo ,  & 
batalia  ,  vel  aliqua  contradictione. 

<J[  Comma  n  du  s  ,  Eadem  notione.  Chartularium 
Virzioncnfe  fol.  xvii.  Theudorius  dat  fuam  Com¬ 
mandam  quid  tam  de  omnibus  hominibus  huic  fuo  Com¬ 
mando  nomine  Arcbembaldo. 

Commenbati,  Dicuntur  liberti ,  qui  libertatem 
confecuti  Patroni,  feu  manumifforis  patrocinio 
fe  commendaverant.  Quippe  per  Chartam  ingenui¬ 
tatis  fervo  in  libertatem  adferto  facultas  dabatur , 
feuEcclefiae  ,  feu  alterius  cujufcumque perfonae, 
quae  ejus  ingenuitatem  tueretur  ,  patrocinio  fe 
commendandi ,  ut  patet  ex  Marculfo  1.  2 .  Form. 

3  z.Scc.  Canon  Lugdunenfis  in  Canonibus  feledtis 
apud  Jacobum  Petitum  podPoenitentiale  Theo- 
dori  pag.  242.  JPuicumqtie  contra  libertos  Ecclejia 
Commendatos  actionem  habet ,  non  audeat  magijlratui 
eos  tradere  ,fed  in  Epifcopi  judicio,  qua  funi  veritatis 
audiantur ;  quia  juftum  efl  at  contra  calumniatorum 
verfutias  defendantur ,  qui  immortalis  E  colefia  patro¬ 
cinium  concupifcunt.  Concilium  Toletan.  IV.  can. 
72.  JSiberti  qui  a  quibufeumque  manumijfi  funt ,  & 
Ecclefia  patrocinio  Commendati  exiftunt , . . .  fac  er  do¬ 
tali  defenfione  a  cujuflibet  infolentia  protegantur. 

Legibus  vero  Scaniae  editis  ab  Andrea  Sueno- 
nis  Archiepifc.  Lundenfi  lib.  6.  cap.  5.  fervum, 
flatim  atque  libertatem  confccutus  erat,  ex  au¬ 
ctoritate  confuetudinis  approbata,  ingenuorum  aliquis  fio 
generi  conjungebat ,  eum  in  fuam  confanguineum  eligen¬ 
do  ,  &  qui  pro  factis  ejus  fe  fponder et  refponfurutn ,  & 
hoc  facto  pro  parte  tertia  recipienda  fatisfaclionis  onus 
fentiebat  ,  vel  pro  parte  tertia  praftanda  fatisfaclionis 
lucrum  percipiebat  cum  liberto ,  duplo  minore  femper  li¬ 
berto  quam  ingenuo  fatisf aCtione pro  homicidio  attinente. 

Neque  tantum  liberti,  fed  quivis  villarum  in¬ 
colae,  liberti  &  ingenui,  qui  fub  dominorum  tu¬ 
tela  St  protectione  vivebant ,  &  in  lignum  ejuf- 
modi  protedtionis  certam  praedationem  annuam 
vel  fervitium  iisexfolvebant,  Commendati  dicun¬ 
tur.  Scribit  Ladlantius  1.  de  Mortibus  perfecutor. 
num.  21.  apud  Perfas  eum  fuife  morem  ,  ut  Re¬ 
gibus  fuis  in  fervitium  fe  addicerent ,  &  Reges  populo 
fuo  tanquam familia  uterentur.  Leges  Wifigoth.  1.  5 . 
tit.  §.  i.  Si  quis  ei,  quem  in  patrocinio  habuerit , 
arma  dederit,  vel  aliquid  donaverit ,  ad  ipfuni  qua 
funt  donata  permaneant.  Si  vero  alium  Jibi  patronum 
elegerit,  habeat  licentiam  cui  fe  voluerit  Commendare  : 
quoniam  ingenuo  homini  non  potefi  prohiberi ,  quia  in 
fua  poteftate  confiflit ,  &c.  Adde  §.  3  .  &  4.  &  Le¬ 
gem  Longobardorum  tit.  9.  Tabularium  Burgu- 
Jienfe  fol.  94.  Guillelmus  Cafiri  Mir abelli  Princeps 
requirebat  in  Vo falli  a  villa  pravas  confuetudines ,  & 
homines ,  quos  Commendatos  vocant.  Neque  alii  lunt 
de  quibus  agit  Conventus  Ticinenlis  ann.  853. 
cap.  3  •  De  liberis  hominibus  qui  fuper  alterius  res  re- 
Jident ,  &  ufque  nunc  a  miniflris  reipublica  contra  le - 
g<m  ad  placita  protrahebantur ,  &  ideo  pignerabantur, 
cotijlitutum  efl ,  ut  fecundum  legem  patroni  eorum  vos 
ad  placitum  adducant ,  &c.  Domefdci  :  In  eadem 
(villa)  tenet  Ailvoi  Commendatus  anteceffori  (Mallet) 
60.  acr.pro  manerio  ,  tempore  Regis  Eawardi.  Alio 
loco  :  Soca  Abbatis  in  eadem  i 1 .  liberi  homines  70 . 
aer.  &  fuere  Commendati  anteceffori  Malet ,  prater 
unum  qui  fuit  Commendatus  anteceffori  Rogeri  Bigot , 
nomine  Harainus.  Ex  quibus  patet  Commendatos 
.fu  i  de  liberos  homines ,  quibus  licitum  fuit  cui 
vellent  fefc  commendare.  Ranfredus  Jurifcon- 
Tom.  II. 


COM  850 

luit,  qui  vixit  fub  Frederico  II.  in  Ordine  judi¬ 
ciario,  tit.  de  Villanis  :  Recommendati  dicuntur , 
qui  veniunt  fub  alienis  partibus  ,  &  habitare  volunt  m 
civitate  tua  ,  elegit  patrocinium  tuum  ,  &  dicit ,  Do¬ 
mine ,  volo  ejje  tuus  Recommendatus  ,  ut  habeamus 
tuam  defenfionem  antiis  Jinguhs ,  &  ferviam  in  Pafcha 
vel  in  Natali  duas  gallinas ,  vel  libram  piperis ,  vel 
aliquid  aliud.  De  ijlis  multos  invenies  apud  Neapolim 
in  villis  eorum  er  Bononia.  Ifti  de  jure  nihil  aliud  de¬ 
bent  conferre ;  fed  Neapolitani  ab  illis  multa  exigunt, 
&  fere  omnia  ,  qua  exigunt  Domini  a  vaff aliis. 

Interdum  tamen  ita  clientelae  ac  patrocinio  Do¬ 
mini  alicujus  1’ele  commendabant ,  ut  obnoxiae 
conditionis  cenferentur,  &  tanquam  fervi ,  fi  fu¬ 
gitivi  edent,  retraherentur  ,  ut  ed  in  Lege  Ri- 
puar.  tit.  72.  §.  5.  Flac  enim  lege  alterius  pote- 
dati  fe  commendabant,  ut  quoad  viverent  ,  de 
vidfu  ac  veditu  fibi  ab  illo  caveretur,  cui  ingenuili 
ordine,  hoc  ed  abfque  ingenuitatis  ac  libertatis 
praejudicio  ,  fervitium  &  obfequium  fele  pr ce¬ 
di  tu  ros  profitebantur,  hoc  addito  quod  ab  eo 
fe  fubtrahendi  potedatem  non  haberent,  ut  ed 
in  Formulis  fecundum  Legem  Roman.  cap.  44. 
Diploma  Ludovici  Imp.  filii  Lotharii  an.  24.  pro 
Monaderio  Cafaurienii  in  Tabui,  cjufdem  Mo- 
naderii  :  Vel  qua  extnnfecus  ad  eandem  r efpiciunt 
cum  fervis  &  ancillis,  c  anulariis ,  Clmmenditis ,  aldio- 
nibus,  libellanis ,  &c.  Aliud  ibidem  :  NeCnon  etiam 
univerfos  Commenditos  ,  Cartularios ,  vel  libellanos 
ipforum.  Alibi'  Commendati  dicuntur.  Occurrulit 
padim  in  Chartis,  apud Puricellum  in  Monumen¬ 
tis  Ambrofiance  Bafilicae  pag.  215.  216.  226. 
228.231 .  Ughellum  to.  2.  pag.  5  80.  to.  5.  pag. 
646.  Perardum  in  Burgundicis  pag.  27 6.  Du- 
chefnium  in  Probat.  Hid.  M  on  m  o  re  n  ci  ac  ce  p.  3  4. 
Vide  Affidati. 

Interdum  ejufmodi  Commendati  fervis  ipfis 
accenfebantur.  Quoniam  Attachiam.  c.  5  7 .  §.  7. 
Efl  autem  tertius  modus  nativitatis  &  bondagii,  cum 
aliquis  liber  homo  pro  Domino  habendo  vel  manute - 
nentia  alicujus  Magnatis ,  reddit  feipfum  illi  Dominoy 
fuurn  nativum  ,Jiv e  bondum  in  Curia  fua  per  crines  an¬ 
teriores  capitis  fui,  &c. 

COMMENDIRE  ,  pro  Commendare ,  licentia  Poe¬ 
tica.  Utuntur  Alcuinus  Epigr.  124.  164.170. 
214.  267.  &  Candidus  Monach.  inVita  metrica 
Eigilis  Abbatis  Fuld.  cap.  24. 

Com  r.i  ENDnus,  pro  Commendatus.  Epidola  Fa- 
roaldi  Ducis  ad  Joannem  V.  PP.  apud  Mabill.  to. 
2.  Annal.  Benedici,  p.  7  5  6.  coi.  1.  Credimus,  San- 
ctijfme  Pater  ,  Sanctitati  veflra  non  latere ,  qualiter 
Monaflerium  in  territorio  nofiro  Sabinenji  confiflens,pcr 
aliquas  donationes  noflras  in  cefpitibus  &  fervis  &  colo- 
Kienjibus  locum  ipfumper  Thornqm  Abbatem  &  Com- 
menditum  noflrum  rcjlauravimus.  V ide  Commendatus. 

COMMENDiSIA  ,  Idem  quod  Commendatio  ,  Tu¬ 
tela,  &c.  Charta  an.  1229.  in  Tabular.  Campa¬ 
niae  Thuano  fol.  361.  Ego  Theobaldus ,  &c.  Juncti 
ego  retinui  fub  me  in  Commendijia  mea  Reinaudum  Sei - 
guer  civem  Tolo fanum.  Concejfi  Jiquidem  ipfuni  pere¬ 
grinum  quamdui  fub  me  morabitur ,  in  Commendijia 
mea  fore  liberum  ab  omni  t allia,  tolta,  &  demanda  T 
d  jujlitia  villa,  turris  &  gabioU  ,  ab  omni  exercitu  & 
cbevaucheia  &  ab  omni  aliaexaUione.  Propter  hoc  au¬ 
tem  dictus  Renandus  tenetur  mibi  vel  mandato  meopred- 
dere  annis  Jugulis  in  nundinis  S.  Aigulfi  60.  fol.  Pru- 
vin.  pro  uno  fcypbo  argenti ,  unius  mare  ha  ,  interius 
deaurato.  Actum,  &c.  Alia  ann.  1200.  in  eodem 
Chartul.Ego  recepi  inCommendiJia  meabona  fitleMar- 
garcta.ii  uxorem  Petri  Raymmdi  Toto  fani.  Ita  tamen 

Hhh 


S;i  COM 

quod,  dici  a  Margarcta  reddet  mihi ,  &c.  fcyphum  ar¬ 
genti,  &c.  &  per  hoc  volo  eandem  Margaretam  ejfe 
immunemab  omni  t allia  9  &c.  Tabularium  Abfienfe 
fol.  5  2.  Pro  quibus  annuatim  reddant  Fratribus  de 
Maffigne  4.  nummos  de  Commendi^a.  Tabularium 
S.  Trinitatis  Vindocinenfis  ann.  1083.  Terram 
qua  vocatur  Balneolus ,  mijit  Ameltna  in  Commendi¬ 
jiam  Odoni  Comiti ,  talem  videlicet ,  ut  unufquifque  qui 
in  ea  terra  hordam  vel  domum  haberet ,  minam  avena 
redderet  illi  ob  tut  amentum.  Cur  vero  A  melina  prae¬ 
dium  fuum  Odoni  commendaverit,  fic  prodit  in 
Charta  289.  fol.  67  .Sed  quia  (terra  apud  Bal- 
neolos)  contigua  cat&o  non  erat  meo  cafamento ,  &  ab 
illo  longe  manebam ,  ideo  ad  Odonem  Comitem  accejfi , 
quime  valentior  erat ,  eam  tueri  deprecans ,  ut  ipfam 
d  fuis  omnibus  receptis  ob  amorem  meum,  ac  Ji propriam , 
fuo  tutamine  defcnfaret ,  dans  illi  loco  mercedis  60. 
arietes ,  &c.  Charta  Hugonis  Ducis  Burgundios 
an.  1236.  Expramiffis  igitur  plenius  attendentes  quod 
memoratus  avunculus  nofter  D.  GuilL  de  Vergeiaco  , 
aut  aliquis  alius  nullam  habet  guardiam  aut  Commen¬ 
dijiam in  Abbatem  &  Conventum  aut  homines  villa  Be- 
ftienjis ,  niji  de  voluntate  Fpifcopi  Lwgonenjis ,  &c. 
Vide  IVarda. 

Eft  etiam  Commendijia  ipfa  praedatio  pro  Com- 
mendifia.  Charta  ex  Tabulario  Vindocinenfi,  cu¬ 
jus  titulus  De  Comandijiade  Domz,ei,  concipitur  : 
Paganus  de  Montedublello  promijit  Deo  &  D.  Gau- 
frido  Vindoc.  Abbati  fe  fervatur um  obedientiam  de 
Domz.eio ,  cum  omnibus  qua  ad  eam  pertinent ,  &  ab 
omnibus  cum  quibus  pacem  haberet ,  defenfurus ,  eo  pa¬ 
cto  ut  pro  quadriga  in  terra  fingults  annis  daretur  unus 
(extarius  frumenti,  &  pro  dimidia  quadriga,  una  mina. 
Idem  Tabularium ,  Charta  86.  Donavit  Confuetu- 
dines  omnes  quas  habebat  in  terra  de  Loirs  &  de  For - 
getis ;  vicariam  fcilicet  &  Commendijiam  &  carreium, 
&c.  Charta  fundationis  Abbatiae  omnium  SS.  An- 
degav.an.  104 y.  Similiter  perdonat  (Comes)  Com¬ 
mendijiam  villanorum  Montisfortis ,  &c.  [  Tabula¬ 
rium  Monaflerii  S.  Florentii :  Radulfus  de  Monte- 
rebelli  Vicecomes  cedit  Commendijiam  Jive  toltam , 
quam  in  terra  S.  Florentii  habuerat.  Item  &Goffiredus 
de  S.  jjjantino ,  qui  partem  ifiius  Commendijia  infeu- 
do  tenebat .]  Chronicon  vernaculum  laudatum  a 
Duchefnio  in  Hift.  Vergiac.  Et  avec  ce  donna  auf- 
dits  Abbe  &  Convent  la  Comnfendife  qu’tl  avoit  des 
-homines  de  Givry  &  de  Ve  anne ,  fans  vouloir  en  aucunc 
chofe  venir  contre  la  Charte  de  Htigues  Duc  de  Bour- 
gogne  fon  pere ,  par  laquelle  il  ne  aevsit  prendre  en 
Commendatiori  les  hommes  de  1'Fglife  de  Cluny.  Vide 
Chopinum  lib.  3 .  de  Sacra  polit,  tit.  7.  ?.  5 .  Lou- 
vetum  inJdift.  Bellovac»  to.  2.  p.  18  2. 1 8  3 .  Gui- 
chenonum  in  Probat.  Hift.  BrelT.  pag.  2  3 .  &c. 
f  Commendith.  Charta Gaufredi  deLeziniaco 
pro  Monafterio  Malleacenfi  an.  1232.  apudSte- 
phanotium  to.  4.  Antiquit.  Pidlav.  MSS.p.  409. 
Commenditias  autem  meas  de  Volvento ,  vel  alus  locis 
in  terra  dicit  Monaflerii  vel  membrorum ,  de  cetero  re¬ 
cipi  non  permittam  ;  nec  impediam  nec  faciam  impediri, 
quominus  idem  Monaflerium  cum  membris  &  pertinen- 
tiis  fuis  plena  fruatur  ac  perpetua  libertate . 

■<rc  ommandi  c  i  a.  Chartularium  Virzionenfefol. 
xv.  verfo  :  Aganus  Chrifli  famulorum  famulus  tradit 
jffonafterio  VirFionenJi filium  fuum  Rainaldum  inpre- 
fentia  D.  Berengarii  Abb.  una  cumCommandicia  terre 
loci  ejufdem. 

COMMENDITUS.  Vide  in  Commendire. 
COMMENSALIA,  Symbola,  quae  ad  communem 
menfam  conferuntur.  Concilium  Laodicenumcan. 

5  4.  Oil  dj  iffuTiKiic  ,  0  ex  vvy.C0X.r1c  evu—is-iu 


COM  8j2 

t7rfltXeiv.  Qupe  fic  reddidit  Ifidorus  Mercator :  Non 
oportet  miniflros  altaris  . ...  ex  fymbolis,  (qua vulgus 
Commenfalia  appellat)  convivia  celebrare.  AttoEpi- 
fcopus  in  Capitulari  cap.  5  5 .  habet  Commejfalia 
Vide  Confertum. 

COMMENSAL1S ,  bjublpcem^oc  ,  «W/les ,  Conviva } 
Convidtor ,  qui  exPrincipis  aut  alterius  familia  & 
menfaeft.  Charta  ann.  1172.  apud  Perardum  ia 
Burgundicis  -.Accipiant  de  expenfa  Curia,  tanquam 
Commev f  ales  Ducis  tnperpetuum  duos  folidos  pro  pane 
cp.fextariosvini ,  &c.  Charta  Caroli  IV.  Imp.  pro 
Galterio  de  la  Rocha  Papienfi  an.  1  3  8  o.  Te  in  ju¬ 
dicem  ,  officialem ,  feu  Auditorem  c  au  f  arum  Imperialis 
Palatii  noftri,  &  Conjiliarium ,  familiarem  noflrum , 
domefiicum  &  Commen filem  conftituimus.  [Index  MS. 
Beneficiorum  Ecclef.  Conftantienfis  fol.  40.  vw. 
Reftror  jacet  in  quadam  camera  Prioratus ,  &  ejlCom- 
menfalis  Prioris  &  Conventus.  Occurrit  in  Profa  SS. 
Sacramenti  &  alibi  non  femel.  ]  Vox  noftris  no- 
tifiima,qui  hac  appellatione  domus  regiae  offi¬ 
ciales  donant.  Vi  de  Conviva. 

*U"  COMMENT A.  Miracula  S.  Apollinaris  Epifc.  to. 
5.  Julii  pag.  354-  Ille  vero  fufcepio  Abbatis  impe¬ 
rio  ,  ut  oportebat  obtemperare  cupiens ,  in  hujus  initia 
defcriptiuncuU ,  dum  quinque  vel  fex  Commentapere- 
gijfet ,  invajit  illum  quidam  animi  torpor  ,  totamque 
fpem  incepti  operis  illi  peragendi  fubripuit.  Ita  legit 
apographum  Ciftercienfe  ;  at  Trecenfe  Commata , 
tefte  Sollerio,  quae  fere  eodem  redeunt,  inquit  i 
nam  Graecis  eft  Incifio.  Vult  itaque  dicere 
Audior  pundla  quaedam  hiftorica  huc  fpedtantia 
incife  feu  breviter ,  Ko/afaulmuc ,  notata  fuifte. 

*[[  COMMENTARE ,  pro  Commentari ,  Excogitare, 
in  Vitis  Patrum  Emerit,  tom.  2.  Concil.  Hifp. 
pag.  6  5  3 .  coi.  2 .  Fraudulenta  conjilta ,  qualiter  eum 
interficerent ,  Gemment avit. 

1.  COMMENTARIENSIS,  Cuftos  carceris,  fic 
di&us,  quod  Commentarios ,  id  eft,  rationes  cu- 
ftodiarum  &  reorum  conficeret ,  &  inferiptiones 
criminum  (noftris  Efcroues)  reciperet.  Hefychius: 
Kc/afatvixja-toi; ,  TaV  ei  ypccCcdt;  tuv  eyzXv/xa tuv  h^oixt- 
vo$.  Efcroue  vero  ab  h-t^nv ,  quod  eft  contrudere, 
conjicere  in  carcerem  ,  deducit  Cujacius.  Firmi¬ 
cus  lib.  5.  Mathef.  cap.  9.  Erunt  Cornicularii  aut 
Commentarienfes ,  quibus  damnatorum  cura  committa¬ 
tur  ,  feu  clavicularii ,  vel  carcerum  cuflodes ,  &  quibus 
publicarum  catenarum  cura  mandatur. Vetus  Areftum 
Pariam.  Parif.  ann.  1  394.  Uxor  Commentarienjis 
tlavesjibi  carcerum  tradere  noluerat.  Occurrit  non 
femel  in  Cod.  Th.  &  apud  Scriptores. 

2.  COMMENTARIENSIS,  Notarius.  GIofiT.  JE1- 
frici :  Commentarienjis ,  Gerefa.  Commentarienjis  Im¬ 
perti,  in  VitaLudov.  Pii  an.  812.  Vide  Fortuna¬ 
tum  de  Vita  [non  exftat  apud  Fortunatum  ,  fed 
apud  Anonymum  de  Miraculis]  S.  Medardi  c.  1 . 
num.  i  3 . 

COMMENT ARIOLUS ,  Modus  agri,  ut  vide¬ 
tur.  Donatio  anni  855.  apud  Marten.  tom.  1. 
Ampliff.  Colledl.  coi.  142.  Hac  funt  nomina  loco¬ 
rum  pr&fata  h  are  ditatis.  In  pago  qui  dicitur  Felva . . . 
manfos  dominicales  tres . . .  item  Commentariolum  de 
hareditate  Folckeri,  quam  habet  in  Frijia. 
COMMENTARIUM,  Carcer.  VitaS.  Athanafii, 
to.  1.  Maii  pag.  22 9.  Prafettorum  carceres  Com¬ 
mentaria  diclos ,  &c. 

COMMENT  AT  OR ,  ut  Commentarienjis ,  Cuftos 
carceris.  Adla  S.  Canionis,  tom.  6. Maii  pag.  30. 
Cumque  fuiffet  adductus  fjacmtbus  Commentator ,  pro¬ 
nuntiabat  :  Canto  Cbriflianorum  Epifcopus ,  quiin  c  ar¬ 
cere  fuerat  mancipatus ,  eCce  mne  examinandus  ajfijht. 


853  COM 

fCOMMERCATIO,  Mercatio.  Vide  Romamz,are. 
f  COMMERCATOR ,  Mercator.  Gloffi.  Gr.  Lat. 
a-vve[X7rofc( ,  Commercator.  Vide  infra Commercius. 
COMMERCATRIX.  Vide  in  Commercium  5 . 
COMMERCI ARIUS.  Videpofl  Commercium  1* 
COMMERCIONES.  Vide  in  Commercium  3. 

1.  COMMERCIUM,  Permutatio,  commutatio. 
GlofT.  Lat.  Gr.  Commercium  ,  evveCKkaiyv.  Papias: 
Commercia  ,  commutatio  mercis.  Commercia ,  negotia. 
Chronicon  Befuenfe  :  Et  pro  tali  Commercio  dedit 
illi  2  5 .  fol.  &  unam  combam. 

Commercium,  Merx  ipfa.  Gloflce  antiquae MSS. 
Mercimonia,  Commercia.  Gloffi.  Lat.  Gall.  Commer¬ 
cium  ,  Mercerie ,  ou  marchandife.  Fortunatus  lib.  3 . 
de  Vita  S.  Martini  : 

Oceanufque  negat  Commercia  ferre  Britannis * 
Capitulare  Lud.  Pii  an.  Sai.  cap.  1 .  Ut  nullus  te¬ 
loneum  exigat ,  nifi  in  mercatibus ,  ubi  communia  Com¬ 
mercia  emuntur  ac  venundantur.  Charta  ejufd.  Imp. 
ex  Tabulario  S.  Germani  Autifiod.  Teloneum  de 
4.  navibus  qua  per  Ligeris  flumen,  feu  c  ater  a  flumina 
propter  fal  &  c  ater  a  Commercia  dif currebant ,  &c. 
Vetus  Charta fub  Carolo  C.  apud  Catellum  lib.  5 . 
Rerum  Occitan.  p.  746.  Et  de  quocunque  Com¬ 
mercio  ex  quo  telloneus  exigitur  vel  portaticus ,  &c. 
Commercium,  Tributum  quod  pro  mercibus  feu 
pro  Commercio, a  mercatoribus  penfitatur.  Char¬ 
ta  Balduini  Reg.  Hierofol.  anni  1109.  apud  Ug- 
hellum  in  Epifcop.  Genuenfib.  Commercium  nul¬ 
lum  dabitis  in  tota  terra  quam  habeo  ,  vel  acquirere 
potero.  Sanutuslib.  a.  part.  a.  c.  4.  Jftuod  prafata 
tributa  ,  datia  ,  &  Commercia ,  aliaque  necejfaria  ne¬ 
quaquam  transferri  valeant.  Conventiones  Michae^ 
Iis  Paleologi  cum  Genuenfibus  an.  1  2  6  1 .  in  Hifb. 

o  . 

noftra  Gallo-Byzantina :  Item  promijit  &  convenit 
quod  non  imponet ,  aut  exiget ,  aut  exigi  faciet  aliquod 
novum  Commercium  ,  dacitum  ,  feu  exattionem  in  toto 
imperio  pradicio.  Vide  Ughellum  to.  7,  p.  1  3  6%. 
Gloflae  Bafilic.  TtXuviov ,  ko/jc/jU^iov.  AnnaComne- 
iia  lib.  6.  Alexiad.  p.  16  z.  m»ts  fxh  vnl p  yjy , 

n  trfac,  tivoc  tw  c hnfj.cerlu  tta-KofJUi^o//.tvtic  Trxp- 

ir%tv  a>ep*^  oCoXn  hoc,.  Saepe  hac  notione  occurrit 
apud  Graecos  Scriptores  fequioris  aetatis.  Vide 
Gloffiar.  Meurfii,  Fabroti[&med.  Graecit-]Hinc 

Commerciarius,  ,  pro  tributorum 

exadore,  in  Chronico  Alexandrino  p.  900.  apud 
ConftantinumPorphyrog.  de  Adminiftr.  Imp.  c. 
^43.  &  in  Adis  S.  Anaflafii  Perfaecap.  4. 

Commercius  ,  Negotiationis  focrus ,  commer¬ 
ciarius.  GloiT.  Graec.  Lat.  o-wmn toc,  Comparator , 
Commerciarius.  Veteres  formulae  cap.  45  .In  quof- 
cumque  portus  civitatis ,  feu  mere  ad  a ,  nullo  contradi¬ 
cente  fuus  venditor  ,  vel  Commercius  quodlibet  nego¬ 
tium  poteflatem  habeat  vendendi.  GloiTar.  iElfrici : 
Comercimus  ,  Cepena  yinja  jeyjiixle.  Sedlegen-. 
dum  Commercium,  quod  Saxonica  videntur  fonare, 
rei  venalis  permutatio. 

2.  COMMERCIUM,  Idem  quod  Merces.  Vide  in 
hac  voce.  Charta  Caroli  C.  Reg.  Francor.  ann.  3. 
Ind.  7.  ex  Tabui.  S.CyriciNivernenfis:  Nam  Do¬ 
minus  &  avus  aquivocus  no  fler  Jic  ut  in  auctoritate  ge¬ 
nitoris  noftri  continetur ,  ad  petitionem  Hieronymi  quon¬ 
dam  ejufdem  loci  &  urbis  Epifcopi ,  pro  Commercio 
anima  fu  a  ac  renumeratione  ipftusf ancti  loci  ejufdem- 
que  Ecclefta ,  ex  ipjis  rebus  propriis  villas  &  cellulas 
reddit,  &c.  [  Annal.  Bened.  to.  3 .  p.  7 1  o .  coi.  1 . 
ex  Donatione  fada  Monailerio  S.  Juliani  Turon. 
ann.  940.  Exinde  jibi  coele  fit  a  credunt  percipere  Com¬ 
mercia.  ] 

5  •  COMMERCIUM ,  Idem  quod  Commarchia, Con- 
Tcm.  II. 


COM  8  54 

fine,  limes.  Tabula  Peutingeriana  VII,  Fines  exer¬ 
citus  Syriatici  &  Commercium  barbarorum.  Annales 
Francor.  an.  889.  Aureolus  Comes ,  qui  in  Commer¬ 
cio  Hifpania  atque  Gallia. . . .  rejtdebat.  Fruflra  hic 
Confinio  reponunt  viri  dodi ,  quod  idem  effc  quod 
Commercium  ,  quod  ita  apud  Eginhardum  iegi  ad¬ 
vertant  :  neque  enim  id  fadum  vitio  librariorum, 
nam  ita  etiam  praeferunt  Annales  Bertiniani  ,  & 
alii.  Hinc 

Commerciones,  qui  aliis  Commarcbam  ,  qui  in 
confinibus  ac  limitibus  habitant.  Leges  Inoe  Regis 
Weflfaxonum  cap.  1  1  .Si  quis  inter  Commerciones 
regni  noftri  roboriam  &  violentam  captionem  faciat . 
Saxonica  editio  habet  jemejium  ,  limites ,  con¬ 
finia. 

Commercatrix  Romanorum  Barbaries, 
in  Vita  Lietberti  Epifcopi  Cameracenfis  c.  i.id 
eft,  Gentes  barbaroe  Romanorum  finibus  vicinae. 
COMMERCIUS.  Vide  iri  Commercium  1 . 

^  COMMERDlUM,f.  Commercium,  inquit  Mura- 
toriusto.  3.  p.  544.  c.  a.  Concordia  inter  Bene- 
didum  Cardinalem  &  Thomam  Patriarcham  CP. 
&c.  De  Commerdio  quod  infra  Conftantinopolim  vel 
extra  ,  nomine  civitatis  receperint ,  quintam  decimam 
non  dabunt.  Si  in  ipfa  civitate  Conftanthtopo  iit  an  a  no¬ 
mine  alterius  civitatis  aut  loci ,  vel  alibi  Commeritum 
folvetur ,  quintam  decimam  dabunt  E  colefia.  VidetuE 
effie  tributum  ex  Commercio  folutum. 

COMMESSALIA.  V  ide  Commenfalia. 

%  COMMETANEUS.  Vide  Comet  anci. 

<11  COMMICIA.  Vide  Cometia. 

COMMICUS.  Liber  Ecclefiaflicus ,  de  quo  fupra 
in  Comes  1 . 

COMMINARE ,  Idem  quod  Minare,  ducere,  Gal¬ 
lis  Mener.  Lex  Longob.  lib.  1 .  tit.  1  9.  §.  27.  Si 
qualibet  perfona  in  finibus  regni  noftri  ignem  in  Jilva 
Comminare  aufa  fuerit ,  &Ci 

«(T  COMMINATORES ,  Argentarii.  Papias. 

COMMINELLI ,  Communelli,  Haeretici  Val- 
denfium  fedarii,  fic  forte  didi  quod  omnia  fibi 
invicem  communia  effient:  nam  Communalis>  idem 
valet  ac  Communis.  Horum  mentio  eft  in  Confti- 
tutione  Friderici  II.  Imp.  contra  Catharos  &  Pa- 
tarenos,apudWaddingum  in  Annalib.  Minorum 
an.  1  2  5  4.  n.  16.  Vide  Communalis. 

COMMINISCENTIA  ,  Compenfatio,  merces,  Re- 
connoiffance.  Charta  Willelmi  Epifcopi  Acconen- 
fis  an.  1  1  6  3.  apud  Ughellum  tom.  7«p.  268.  Et 
mihi  pro  hac  libertate  donoque  praltbato  1360:  By - 
nuntios  de  Commmifcentia  atque  eleemofyna  B.  An - 
drea,ac  proborum  hominum  Malf 'et anorum  ex  propria 
deliberatione  dederunt. 

IT  COMMIS,  pro  Comes.  Placitum  anni  8  5  2.  inter 
Inftrum.  tomi  1.  novae  Hift.  Occitanae  coi.  99. 
Ad  tunc  nos  Commis ,  vafft  dominici  hac  judices  interro¬ 
gavimus  Odilone ,  quid  ad  hac  refpondere  vellet. 

COMMISCULARE  ,  Mifcere.  Vide  Mifcitlare. 
COMMISCULUS,  Communis.  Vide  in  hac  voce. 
COMMISERO,  una Miferandus.Tertull. lib.  4, 
adverfiusMarcionem  cap.  9.  Sed  quoniam  attentius 
argumentatur  apud  illum  fuum  nefeio  quem  0-wtslKo.i- 
7rat>6v ,  id  eft  Commi f eronem ,  &  e-vajxiTisy.tvov ,  id  eft  . 
coodibilem.  Ibidem  c.  16.  Commijerones  &  coodibi¬ 
les  haretici. 

COMMISSARII ,  apud  Italos  dicuntur  F.xecutores 
teflamentorum.  Rollandinus  in  Summa  Notarias 
cap.  8.  rubr.  de  Legatis  &  fideiCom.  Commijfarii  di¬ 
cuntur  quibus  committitur  legatum  anima  folvendum  • 
unde  in  multis  locis  appellantur  Executores  tcftamen- 
torum,  qui  exequuntur  legatum  anima.  Vide  Statuta 

Hhh  ij 


855  COM 

Venetorumann.  1141.  lib.  4. cap.  1  7.  &  feqq. 

Commissaria,  Adio  Commijfarii  ,  executio  tefta- 
menti,  ibidem ,  &  in  Conftitutionibus  Nicoficn- 
fibus  g.  30.  extremo. 

«jr  Commissaria,  Munus  Commijfarii ,  cui  cufto- 
dia  caftri  credita  eft  ,  in  Litteris  Bonifacii  VIII. 
PP.  apud  Illuftr.  Fontaninum  in  Appendice  An- 
tiquit.  Hortae  pag.  415.  Non  oh jl Antibus  aliquibus 
literis  apoflolicis  fub  quavis  forma  vel  expreffione  con¬ 
fectis  ,  impetratis  vel  etiam  impetrandis  ,  quibufcum- 
que  perfonis  feu  perfonx  concejfis  vel  etiam  conceden¬ 
dis  fuper  'tnflitutione  ditti  cafiri  vel  Commiffaru,  caficl- 
lanu  ,  aut  cufiodia  cafiri  ejufdem  vel  altcujus  partis , 
&c.  Rurfum  occurrit  in  Chron.  Andreae  Danduli 
apud  Murator. tom.  12.  coi.  391.  ubideeledione 
Jacobi  Contareno  Ducis  Venetorum  :  Jj>ui  hunc 
jam  grandavum  procuratorem  S.  Marci  fuper  Commi f- 
fariam  exiflentem  ,  &  per  lineam  redam  'a  Dominico 
Contareno  Duce  ortum  trahentem  ,  die  vi*  Septembris 
Ducem  elettum  populo  nunciaverunt.  Qualis  fit  haec 
Commiffaria  mihi  incompertum. 

Commis  s  ariu s,  generarim  is  eft,  cui  negotium 
quoddam  curandum  creditur  ,  v.  g.  caufa  difce- 
ptanda ,  lis  dirimenda ,  tuenda  in  provinciis  Re¬ 
gis  audoritas  &c.  Gall.  Commiffaire.  Paffim  occur¬ 
rit  in  inftrumentis  recentioribus. 

1.  COMMISSI  ,  qui  aliis.  &  nodris  Commendati ,  de 
quibus  fupra.  Charta  Henrici  Imp.  ann.  1082.. 
apud  Ughellum  inEpifc.  Fulginatenlib.  Largimur 
etiam  atque  confirmamus  ejufdem  Ecclejia  Priori ,  vel 
ei  qui  fucceffor  fuerit ,  ut  habeat  poteflatem  fuos  libe¬ 
ros  homines  fuofque  Commiffos  judicare  fecundum  le¬ 
gem  ,  &  juftum  arbitrium  corripere.  Ita  Committere  fe 
alicui ,  pro  Commendare  eadem  notione,  qua  fupra, 
ufurpat  Flodoardus  inChr.  ann.  922.  924.  & 
940.  Gloff.  Lat.  Gr.  Committit ,  IfXTu^tbu. 

2.  COMMISSI,  apud  Calinenfes  ,  dicuntur,  qui 
aliis  Converji.  Vide  Haeftenum  lib.  3.  Difquilit. 
Monaft.  trad.  2.  difq.  8. 

1 .  COMMISSIO ,  Legatum  negotium  ,  mandata 
rei  alicujus  provincia,  Gal.Commtffion.HipiR..  Prin¬ 
cipis  Palatini  ad Carolum  VIII.  Galliae  Regem 
apud  Ludewig.  tom.  6.Reliq.  MSS.  ann.  1497. 
Poft  tardum  tpjius  adventum  ad  didam  Dictam ,  ad- 
miffa  excufatione  de  fua  adverfa  valetudine  ,  depredi- 
de  penfionis  folutione,  ut  a/ferit ,  non  modo  Commiffio- 
nem  non  habuit ;  fed  &  regia  Celfitudo  de  ea  provijione 
folvenda ,  nunc  fcribenclo  fuis  litteris  mentionem  pror- 
fus  nullam  facit. 

2.  COMMISSIO,  Confifcatio,  bonorum  multatio, 
Gall.  Confifcation.  Charta  Philippi  Regis  pro  Ec- 
clefia  Mimatenfi  an.  15  06.  ex  Tabulario  ejufdem: 
fjurt  tamen  Commiffionis  &  extorrentia  cujuf  cumque 
ad  nos  nihil  proprium  de  locis  communitatis  venire  po¬ 
terit  ,quin nobis  &  dido  Epifcopo  abfque  recompenfa- 
tione  aliqua  Jit  commune.  Padum  an.  1306.  in  Hift. 
Dalphin.  to.  2.  p.  125.  coi.  2.  Item  promi fer  unt , 
ut  fupradidus  Dominus  Dalphinus  &  ejus  liberi  dido 
D.  Drodoni ,  Guidoni  &  mihi  Notario  jlipul antibus  ut 
fupra  ,fe  remittere  &  cedere  pro  fe  &  fuis  cum  effedu 
ipji  Rolleto  fjus  Commiffionis  &  offenfa,  Ji  quod  habe¬ 
bant  in  bonis  patris  fui  ufque  ad  prafentem  diem  ratio¬ 
ne  felonia  ,  &c.  Vide  Commiffum  2.  &  Ladamia. 
Commissio  FEUDi,Ead. notione.  Vide  Cadu- 
citas  feudi. 

«[[COMMISS  ION  ARIU  S ,  Delegatus  ad  tradan- 
da  alterius  negotia,  idem  qui  fupra CommiJJarius. 
Charta  Elizabethae  I.  Reginae  Angi.  ann.  1559. 
apud  Rymerum  tom.  1  5 .  p.  5  o  5 .  coi.  1 .  Ajjfigna- 
vimus  vos  Commiffonauos  nofiros  ad  tradandum ,  cum- 


COM  856 

munitandum  &  componendum  cum  omnibus  &  Jingulis 
fubditis  nofiris ,  &c.  Gallis  Commiffionnaire  eft  Indi¬ 
tor  ,  qui  mercatoris  agit  negotia. 

COMM1SSIONATUS  ,  Delegatus,  qui  mandatum 
feu  Commiffum  alterius  defett,  Gallis ,  Portcur  de 
Commiffion.  Gloff.  Grxc.  Lat.  eVirpo®-» ,  0  eci  IvloX», 
Commiffum.  W.  Thorn.  in  Chronie.  Archiepifcopus 
Aquinenfis  fuit  d  D.  Papa  Commiffionatus. 

fCOMM  ISSIOR  ATUS,  Officium  Commijfarii 
ad  cuftodiendos  regni  limites  delegati.  Charta 
Edwardi  IV.  Angi.  Regis  pro  Duce  Gloceftriai 
apud  Rymerum  to.  1  1.  p.  6  5  8  -  coi.  1 .  Dantes  & 
concedentes  profato  fratri  nofiro  poteflatem  &  manda¬ 
tum  fpeciale  faciendi  &  exercendi  omnia  &  Jingula 
quo  ad  officium  hujufmodi  cuflodio  &  C bmmijjionatus 
nefin  pertinent  ibidem.  Similia  habes  ejufdem  tomi 
pag.  665.  coi.  1. 

COMMISSORIUM  *  Donatio,  teftamentum  ,  feu 
diploma.  Vide  Anton.  Brandaonum  lib.  8.  Mo- 
narch.  Lufitari.  cap.  1  s . 

1.  COMMISSUM  ,  Depofitum ,  ut  funt  chartae 
quae  apud  Notarios  deponuntur.  Charta  Agnetis 
Duciffie  Silefiae  ann.  1363  tapudLudewig.  to.  6. 
Reliq.  MSS.  pag.  406.  Allexio  Notario  qui  prof en¬ 
tia  habuit  in  Commiffo.  Ibidem  pag.  43 -in  Charta 
Bolkonis  Ducis  Silefiae:  Thammono  de  Schellendorff 
nofiro  Protonotario ,  quiprafentia  habuit  d  nobis  in  Com- 
miffo. 

2.  COMMISSUM,  Bonorum  multatio.  Ada  SS. 
Junii  to.  2.  p.  49  3 .  de  S.  Roffielina :  Jjjfod  Ji  ali - 

■  quo  modo  contingeret  d.  Mohajlerium  de  Cella  Robaudi 
d.  cenfum  v.  folidorum  non  folvere . ..  non  ob  hoc  inci¬ 
deret  in  Commiffum.  Confuetud.  Tolof.  in  rubrica 
de  feudis  n.  x-.  Efl  ufus  Jive  Confuetudo  T olofa-s  quod 
Ji  feudatarius  per  annos  vel  amplius ,  vel  per  quantum - 
cumque  tempus  ceffaverit  ab  obliis  Domino  feu  Domi¬ 
nis  feudi  perfolvendis ,  feudum  non  potefl  nec  debet  ve¬ 
nire  in  Gommijfum  ipji  Domino  feu  in  incurfum  ,  fed 
feudatarius  debet  &  tenetur  folvere  Domino  feudi  pro 
dittofeudo  oblias ,  cenfus&  alias  dominationes  in  car- 
tis  feudi  contentas ,  pro  tempore  quanto  illud  tenuerit. 
Vide  Commiffio  2.  <St  Committere. 

3 .  COMMISSUM.  Confeffio  fidei  Felicis  U rgellic. 
Epifc.  to.  3.  Concil.  Hifp.  p.  1  1  5.  In  Dei  nomine 
Felix  olim  indignus  Epifcopus ,  domnis  in  Cbnjlo  fra¬ 
tribus...  Presbyteris ...  Clericis  in  parochia  Urge  llit  ana 
Ecclejia  degentibus  ,feucateris  fidelibus  in  fuperdicto 
Commiffo  commorantibus  in  Domino  Deo  Patre ...  ater- 
nam  falutem.  V ox  fuperdicto  addita  voci  Commiffo 
indicat  jam  fuperiusdidumfuifle  de  loco, qui  hic 
appellatur  Commiffum  :  nullus  autem  alter  locus 
eft  prius  memoratus ,  praeter  Parochiam  ,  id  eft , 
Dioecefim  ,  Urgellitana  Ecclejia;  hinc  conjicio  no¬ 
mine  Commiffi  intelligendam  efle  parochiam  ip- 
fam  U  rgellitanam  forte  Commiffum  didam ,  quod 
Paftoris  curae  &  follicitudini  committeretur. 

1 .  COMMISSUS,  Commendatus.  Vide  Commiffi. 
U  2.  COMMISSUS,  Idem  qui  Commiff artus ,  Legatus 
ad  gerendum  quoddam  negotium.  Charta  Johan- 
nis  Eborac.  Archiep.  an.  1428.  apudThomam 
Madox  Formul.  Angi.  p.  100.  Pro  vitandis  dam- 
pnis ,  difpendiis  atque  periculis ,  contencionibus  &  de- 
batis ,  qua  inter  Commiffos  &  deputatos  prafaii  Archi- 
diaconi  ,  &c.  * 

COMMITTERE,  Confifcare  ,  quando  nempe 
Cliens  patronum  agnofeere  non  vult,  &  temere 
Clientelam  inficiatur.  Budaeus  ad  L.  Herennius ,  de 
Evid.  In  jure  civili  &  apud  fJC .  Commiffum  appella¬ 
tur ,  quod  ob  vettigal  non  folutum  ,  vel  omijfam  apud 
publicanos  profejfmem  fi fco  vindicatur.  Jure  vero  feu- 


857  COM 

dorum  in  commijfum  cadere  dicuntur  dominia,  quae 
exdelido  vaifalli  ad  dominum  feudi  redeunt.  GJ. 
Lat.  Graec.  C ommifit ,  vTrl^na-tv ,  tvccvhaiQ h.  Commfit  in 
legem  ^VTTtrsnc-iv  ro7;  vcixcic.  Committit,  «/2  a  favet.  Cvm- 
inettre  fon  fief,  in  Confuetudinibus  municipalibus 
noftris  palfim.  Commijfi  legem  incurrere ,  in  leg.  2. 
Cod.  Th.  de  Sufceptor.  Charta  Ottonis  Imp.  an. 

9  5  3  •  apud  Willel.  Hedam  :  Terram  quam  Hatto  in 
loco  Eckj,  habere  videbatur ,  &  ad  nojlrum  regale  jus 
pro  fui  ipfius  Commijfa  fifcata  erat,  ad  proditiam  Ec- 
clejtam  tradidimus.  Alia  an.  1  2  5  o .  Eadem  (  bona ) 
tenebant  ab  Ecclefiis  anteditiis ,  &  ideo  Ji  ea  Commi- 
ferunt  ,  non  Domino  Regi,  fed  potius  ipfis  Ecclefiis 
fuerant  applicanda.  [  Confuetud.  Marchiae  Dum- 
barum  art.  1  7.  Homo  taillabilis  alterius  Domini,  qui 
ponet  fe  in  franchejia  alicujus  alterius  Domini ,  quia 
ipfe  denegat  &  reneat  Dominum  fuum ,  omnes  ejus  res 
&  bona  Committuntur  Domino  cujus  ille  erat  homo  tail¬ 
labilis  ,  antequam  pojitus  fuijfet  in  franchefiapraditia, 
fub  tali  conditione  ,  quod  ille  Dominus ,  cujus  ipfe  ho¬ 
mo  denegans  &  reneans  erat  homo  taillabilis  ante  di¬ 
tium  franchejiam  ,  reddat  &  reddere  teneatur  Domi¬ 
no  ,  de  cujus  ditia  bona  moverent ,  fujfi cientem  tene- 
mentarium  intra  annum  &  diem  de  manu  mortua.  ]  Vi¬ 
de  Feudum  perdere ,  8c  Ferrarium  in  Scomettere. 

^  COMMITTIMUS ,  Vox  Latina,  quam  Pradici 
noftri  Gallicam  fecerunt  atque  etiamnum  reti¬ 
nent.  Significat  facultatem  eligendi  tribunal  op¬ 
portunum  ad  dirimendas  lites  fuas  quibufdam 
conceifam  regio  diplomate ,  in  quo  vox  illa  Com¬ 
mittimus  femper  legitur ;  hineque  dida  Committi¬ 
mus  illa  praerogativa. 

COMMODALE ,  Frudus ,  quidquid  commodi  in 
agris  eft,  vel  ex  agris  nafeitur.  Formula  venditio¬ 
nis  anni  1250.  apud  Ludewig.  to.  5 .  Reliq.  MSS. 
pag.  1 1  2 .  Pramijfa  omnia  vendidimus  pr aditio  hofpi- 
tali  cum  advocatia  &  utilitatibus  omnibus  qua  in  eis 
nunc  funt ,  qua  in  fuperficie  terra  vel  in  fubter  ejus  Com- 
modalibus  in  pofierum  potuerint  provenire. 

COMMODATIONES  Carrucarum.  Vide  Car¬ 
ruca. 

COMMODOLARE,  pro  Commodare  ,  in  Formulis 
Andegavenfibus  n.  58. 

1. COMMODUM,  Stipendium,  falarium.  GlolT. 
Lat*  Gr.  Commoda  ,  XihtitsXh  ,  %(>ilfxstlce.  Suidas :  K 0- 
fao^x,  <Ntrn;  I7T1  tu  triTiG-fjti  Perperam  edi¬ 

tum  <ni<r/j.v  ,  quod  non  advertit  Meurfius.  S.  Au- 
guftinus ,  feu  quivis  alius ,  homil.  x  9.  de  Verbis 
Domini:  Fraudes  fuas  ac  rapinas  Commodum  vocant, 
cum  ipf  x  prada  inferatur  incommodum.  Joannes  VIII. 
PP.  Epift.  ad  Roftagnum  Archiep1.  Arelatcnfem  : 
JJjnbufdam  narrantibus  agnovi  quod  m  G alitarum  . . . 
partibus,  nullus  ad  facrum  ordinem  Jine  Commodi  da¬ 
tione  perveniat.  Vide  Vitruvium  in  Praefat.  lib.  1. 
Senatorem  lib.  4.  Epift.  2  7.  lib.  5 .  Epift.  5 .  1.  7. 
Epift.  1  5 .  lib.  9.  Epift.  1 4.  lib.  1 1 .  Epift.  8 .  Pri¬ 
vilegium  EmmonisEpifcopiSenoneniis  in  faecu- 

10  3.  SS.  Ord.  S.  Benedidi  to.  2.  pag.  614.  &  quae 
obfervarunt  Salmafius  de  Ufuris  p.  96.  Savaro  ad 
Sidon.  1.  6.  Epift.  9.  Cujacius ,  CarolusLabbeus, 
Jacobus  Gotofredus  ,  &  alii.  Hinc 

Commodum,  pro  quavis  penfitatione  vel  etiam 
exadione  ufurputGregorius  M.  lib.  1 .  Epift.  42. 
5  9.  Ut  &  Diurnus  Romanus  cap  4.  tit.  2.  Inter¬ 
dum  fumitur  pro  pecunia  quae  pro  multa  exfol- 
vitur.  Audor  Queroli  fub  finem:  In  luxu  autem  & 
ojfibus  loco  motis ,  ufque  ad  deuncem  folidi  injuriarum 
Commodum  placuit  extendi.  Cenfiim  five  Commodum 
aliquod  imponere,  in  Conventu  Piftenfi  ann.  864. 
to.  2.  Spicilegii  Acheriani. 


COM  858 

Commodum  Facere.  Vide  Leges  HenriciL  Re¬ 
gis  Angi.  cap.  79. 

2.  COMMODUM  ,  Comodium,  Cubiculum, 
hofpitium.  Ifidorus  in  Gloflis  :  Comodia  ,  hoftiaria. 
Perperam  in  Excerptis  Pithoeanis  Comedia  :  eft 
enim  hoc  loco  Commodium ,  hofpitium  ,  quod  per 
Ofiiarium  expreftit  Hiftoria  Auftralis  ann.  1298. 
Et  venerunt  cum  tanta  multitudine  Ungar  orum  &  Co¬ 
matiorum  ,  quod  vix  poterant  invenire  hofpitia  in  ci¬ 
vitate  ,  imo  circumquaque  extra  partes  civitatis  rece¬ 
perunt  fe  cum  equis  fuis  ,  in  cubiculis ,  &  (labidis,  & 
cameris ,  in  flupis ,  de  fuis  Comodiis  hominibus  ejectis. 
Bufchius  in  Chronico  Windefem.  lib.  2.  cap. 
4  5 .  Mijfam  in  portatili  in  Commodo  ubi  decubuit  co¬ 
ram  ipfo  celebravi.  Lib.  2.  cap.  57.  Cum  Prior  in 
civitates ,  oppida ,  loca ,  domus ,  &  Commoda  hofpitum 
fuorum  divertere  contigiffet.  Et  cap.  5 .  Commodo  fa¬ 
tis  pulchro  inclufus.  Ex  his  emendandus  Anony- 
mus  in  modo  examinandi  Valdenfes  :  Jguotiens 
audivifii  pradicationes  eorum  ?  ubi  primani  ?  in  quot  do¬ 
mibus  ijlius  loci  ?  in  quo  Cor  amodo  iftius  domus  ?  Le¬ 
gendum  enim  Commodo. 

<51  COMMOLERE ,  U  na  molerci  Supplem.  Antiqua¬ 
rii  Commolo ,  a-woChiiTM. 

COMMOMONENTUM  ,  ,  Bafilica ,  Pala¬ 

tium  ,  in  eodem  Supplemento.  Infra  legitur  Como- 
monentum. 

COMMONACHUS  ,  Ejufdem  Monafterii  feu 
Congregationis  Monachus,  apudThomam  Ma- 
dox  Formularis  Anglic.  pag.  267.  &  Rymerum 
to.  8.  pag.  401.  coi.  1. 

COMMONERE  Placitum  ,  Litigare ,  litem  mo¬ 
vere,  intentare.  LiteraeSeguini  Condomenfis  Ab- 
bat.  to.  2.  novae  Gall.Chrift.  Inftrum.  coi.  443. 
Ut  ji  vim  vellet  inferre  ,  vel  ulla  occajionis  intentione 
Placitum  Commonere ,  ipji  in  fidelitate  Dei  &  S.  Pe¬ 
tri  placitarent  ;  &  fi  opus  ejjet  &  contra  omnes  defen- 
f xrent. 

«f[  CGMMONIALiS ,  Una  cum  aliis  Monacha,  apud 
Rymer.  to.  4.  pag.  3  14.  coi.  1 . 

COMMONITORIUM,  Epiftolaqua  aliquid  prae¬ 
cipitur,  qua  quis  Commonetur  ut  rem  mandatam 
exequatur.  Lexic.  Graec.  MS.  Reg.  Coi.  2062. 
KofJ.fJovirfuv  ,  evTxXlo^/ov  tu;  UTro/xntnv  ,  ku.t d.  Pw- 
fxa.iH<s.  Qua  notione  pro  memoriali  quodam  libel¬ 
lo  1,  quo  fcilicet  memoria  juvatur  ,  ufurpat  Vin¬ 
cendus  Lirinenfis  contra  Hasref.  in  Praefat.  Me 
vero  fublevanda  recordationis ,  vel  potius  oblivionis 
mea  gratia ,  Commonitorium  mihimet  parajfe  fu  fecerit. 
S.  Auguftinus  lib.  de  Haerefib.  fiEua  cum  dicis , 
unum  quafi  Commonitorium  de  his  omnibus  te  dejiderare 
fignificas  :  audi  ergo  unde  commonearis  ,  quid  petas. 
Nicolaus  I.  PP.  Epift.  27.  Dicitis  enim  vos  prafx - 
tum  commonuijfe  Hlotarium  ,ficut  in  Commonitorio  m i 
bis  a  vobis  diretio  legere  prav alui fiemus ,  &c. 

Alias  &  fere  femper  pro  Epiftolaqua  mandata 
dantur.  Suidas  &  Glolfae  Bafil.  Ko/ufj.oviTopiov ,  Im- 
S-oXm  ctTrog-e^Xcjuivu  ,  Vel ,  eV;p-pA« 

/uira  7rpo^u^eu?.  Glofl.  Saxon.  Aftfri- 
ci  :  Commonitorium  ',  vel  pitiacium  ,  ^Epend.  .  . 
^eppit,  i .Epijlola.  Proterius  in  Ep.  ad  S.  Leonem 
PP.  Ex  illo  tempore  ,  quo  Commonitorium  veftrum  ac¬ 
cepi.  Anaftafius  inHift.Eccl.pag.  5  2.  Decepit  Im¬ 
perator  Macedonium  per  Celerem  Magijlrum  ,  Com¬ 
monitorium  faciens  ad  eum ,  in  quo  fe  primam  . . .  con¬ 
fitebatur  fuf  ipere  Synodum .  Alio  loco  :  Per  Commo¬ 
nitorium  feriptum  omnibus  Ecclefiis  pracepit  Trifagium 
in  letantis  cum  additamento  dicendum.  Ubi  Theo¬ 
phanes  pro  Commonitorium ,  bvofj.vsig-iKov  habet.  Gl. 
Gf aec.  Lat.  ikov  ,  Commonitorium.  Balfamon 


8  59  COM 

ad  Synod.  Carthag.  Ko/x/xcvno^ov  ,  Ut  ci  tyy.  pa^ev 
Ct Tefj.vt,fML.  Utuntur  paflim  Scriptores  ,  Concil. 
Ephefinum  pag.  2.89.  edit.  1618.  Concil.  Car- 
tha<*.  6 .  cap.  6 .  Cod.  Canon.  E ccl.  Afric.  cap.  9  $ . 
Codex Theodofian.  Paulinus  Epift.  9.  S.  Auguft. 
Ep.  99.  &  alibi ,  Gregorius  Mag.  1.  3 . Dial.  c.  10. 
Innocentius  I.  PP. Epift.  18.  cap.  1.  Guillelmus 
Bibliochec.  in  Hadriano  PP.  pag.  228.  Flodoard. 
lib.  3.  Hili.  Rem.  cap.  28. pag.  564.  edit.  Col- 
vener.  VitaLudoviciPii  an.  8  36.  Lex  Wifigoth. 
lib.  7 .  tit.  5 .  §.  3  •  Fulbertus  Carnot.  Epift.  7.63. 
9i.  Lanfranc.  Epift.  26.  iEgid.  Aureaevallis  in 
Adalberone  Leod.  Epilc.  cap.  3  4*  Gdo  Clun.  in. 
Tra£l.  deReverfione  B.  Martini  aBurgundia,  Vi¬ 
ta  S.  Fulgendi  Rufp.  Epifc.  cap.  24.  Concil.  Ti- 
cinenfe  an.  8  5  5 .  &c.  Vide  Juretum  ad  Symma¬ 
chi  lib.  5.  Epift.  22.  &  Lindenbrogium  ad  Am¬ 
miani  lib.  2  8 .  pag.  1 7  8 . 

Commonitoria  Littera.  Flodoaraus lib.  3* 
Hiftor.  Rem.  cap.  25  .Pro  litteris  Commonitoriis , 
quas  jujfiorte  Regis  mittebat  Nugoni ,  &c.  Cap.  28. 
Jfiujbus  etiam  pro  reverjtone  ip forum  Commonitorias 
direxit  litteras. 

'C  OM  MONITORIA  RESCRIPTA,  ScRIPTA.  AlIR- 

~  llaf.  Bibi,  in  Greg.  II.  Refcriptis  Commonitoriis  ,niji 
ad  Catholicam  converteretur  fidem ,  etiam  extorrem  d 
Sacerdotali  officio  effe  mandavit .  Et  in  Greg.  III.  Ut 
ab  hoc  rejipif cerent  ac  fe  removerent  errore  ,  Commo¬ 
nitoria  [cripta  ,  vigore  apofiolicajedisinftituta...  direxit. 

f  COMMONRA  ,  Commonras,  CoMMON- 
ai  A  s ,  Voces  Occitanse ,  quarum  duae  pofterio- 
res  Commonueris ,  prima  Commonuerit ,  lignihcat. 
Jusjurandum  Guillelmi  Montifpeflulani  preelli- 
tum  Johanni  Epifc.  Magalonenli  an.  1 184.  apud 
Acherium  to.  1  o .  Spicii,  pag.  171.  Audi  tufjo- 
hannes  Alagalonenjts  Epifcope.  Ego  Guillelmus  Do¬ 
minus  Alontifpeffulani,  filius  Mathildis ,  ab  ifia  hora 
in  antea  perfonam  tuam  non  capiam ,  vitam  &  membra 
tua  tibi  non  tollam ,  nec  homo  nec  femina  meo  conjilio 
Vel  meo  ingenio.  Et  Jt  in  illo  honore  quem  tu  hodie 
habes  &  poffides ,  &  Canonici  Magalonenfies  habent 
&  poffident ,  in  communia  vel  in  antea  tu  acquifieris 
meo  conjilio ,  &  Canonici  meo  conjilio  acquijierint ,  ego 
Guillelmus  tollerem ,  vel  foris fattum  ibi  facerem ,  cum 
tu  Commonras  per  facr amentum  ,  vel  Ji  prajens  non 
fueris ,aut  E cclejia  Alagalonenjis  tumforte  Epifcopum 
non  habuerit  ,  Prior  Magalonenjis  conjilio  Capituli 
Alagalonenjis  me  Commonra  per  facr  amentum  infra 
quadraginta  dies  cabalmenoendrai  od  oemendarai, 
vel  ad  tuam  mercedem  mecontarai ,  &  ad  mercedem 
Canonicorum Jimiliter.  Infra  legitur  Commomias  pro 
Commonras.  Cetera;  voces  Occitanae  fponlio  funt 
reparationis  damnorum Epifcopo  Magalonenfi  in¬ 
ferendorum. 

COMMORSUM  [  vel  Commorsus.  ]  Lex  Bajwar. 
tit.  36.11.  Acceptorem  non  domitum  pro  3 .  fol.  tri¬ 
buat,  Commorfum  Gruarium  pro  6.  fol.  tribuat ,  acce¬ 
ptorem  mutatum  pro  1  2  .fol.  tribuat.  [Eadem  habet 
LexRipuariorum  iifdem  tit.  &  §.ubi  Commorfum 
gruarium  non  male  interpretatur  Eccardus  Acci¬ 
pitrem  in  gruum  venatione  &  pugna  cum  eis  exerci¬ 
tatum.  Hunc  Commentatorem,  li  vis,  confule.] 
COMMOTARE  ,  Commutare  ,  Alterare  ;  item 
Laedere  vel  potius  Impellere,  trudere  ,  a  Moto  , 
pro  Moveo.  Canones  Hibernenfes  apud  Marten. 
to.  4.  Anecd.  coi.  8.  Si  quis  errans  Commotaverit 
aliquid  de  verbis  facris ,  ubipericulum  adnotatur ,  tri¬ 
duanum  aut  3 .  fuperpojitiones  faciat.  Ibidem  coi.  6. 
£ha  vero  Epifcopum  fine  effujione  fanguinis  percujfe- 
rit ,  vel  Commotaverit ,  dimidium  vn.  ancillarum  pre- 


COM  860 

itum  reddat.  Oiftav.  Floratianus  lib.  1.  cap.  8.  di¬ 
xit  ,  AJfidue  Commoture  ,  pro  continuo  movere. 

COMMOTUM  ,  Como  tum  ,  apud  Cambrobri- 
tannos ,  Quarta  pars  Cantredi.  Silvcfter  Giraldus 
lib.i.  Itiner.  Cambriae  cap.  z.GruJfino  filio  Reji .  . . 
unius  Commoti  folum ,  i.t  eft  ,  quarta  partis  Cantredi... 
tunc  domino ,  &c.  Et  cap.  10.  In  his  autem  de  Can- 
tref-Mavor  finibus ,  Commoto  videlicet  de  Caos  ,  &c. 
Occurrit  non  femel  in  Statutis  Walliae  ann.  12. 
Edw.  1.  apud  Spelmannum  ,  qui  perperam  Com¬ 
motum  dixit  effe  dimidium  Cantredi ,  cum  ex  Gi- 
raldo  conflet  fuilfe  quartam  partem  tantum.  Vi¬ 
de  Cantredus. 

«{[  COMMULCARE,  Complodere.  Commulcat  Concul¬ 
cat.  Glolf.  Ifid.  Apul.  Met.  8-  dixit.  Commulcare 
ittibus ,  hoc  eft ,  caedere  five  calcibus  five  pugnis. 
Verbo  Mulcare  hoc  fenfu  ufi  funt  Latini.  Vide 
Turnebi  Adverfaria  ,  Gronovium  ad  Livium, 
Fabri  Thefaurum  &  Daceriam  in  Notis  ad  Eu¬ 
nuchum  Terentianum  4.  7.  4.  &c.  Papias  MS. 
habet :  Commulcat ,  Conculcat ,  Commulcet ,  Turbat. 
Gloffar.  San-German.  MS.  n.  501.  Conmulare , 
Conculcare ,  Conturbare. 

COMMCJNA.  Vide  Commune  1:  Communia  z.&$. 

COMMUNALE , Qcc\td.msCoumudal ,  Paftura  com¬ 
munis.  Communaux  &  pafturages >  in  Confuet.  lo¬ 
cali  Caftrimeliandi  art.  64.  Charta  an.  1072.  in 
Hift.  Pergamenfi  to.  3 .  pag.  273.  Extra  pafculum 
&  Communalia.  [Vid e  Communia  2.] 

i.  COMMUNAL1S,  Communis,  Communale  Bocca- 
cio.  Paries  Communalis ,  in  Charta  an.  1 178-  apud 
Ughellum  to.  7.  p.  410.  [  Aqiumoli  Communales , 
in  Chronico  Farfenfi  apud  Murator,  to.  2.  part. 
2.  coi.  560.]  Communalis ,  familiaris  ,  amicus. 
Le  Roman  de  Garin : 

Ferez.  Francois ,  tuit  fommes  Communal. 
Philippus  Mouskes  : 

Et  totit  li  bien  font  Communels. 

Gaces  Rrules: 

*  Mes  trop  parefl  Communaus. 

Villarduinus  n.  100.  Enji  furent  mult  Communel 
li  Grieu  &  li  Eranpois  de  totes  eho  fies ,  de  merchandi- 
fes  &  d’ dutres  biens.  Adde  n.  1  2  3 .  &  Perardum 
in  Burgundicis  pag.  488.  a.  Vide  Comminelli ,  & 
Communis. 

2.  COMMUNALIS  ,  Communialis,  Muni¬ 
ceps  ,  civis.  Matth.  Mafius  in  Vita  S.  Gerii ,  to.  6. 
Maii  pag.  160.  Communales  Racanati  dejeendunt , 
volentes  corpus  B.  Gerii  portare.  Eadem ,  ut  puto, 
notione  in  Inquifitione  de  juribus  Curiae  regalis 
in  Aufeto,  e  Camera  Computorum  Provinciae: 
Anno  Domini  1  364.  die  29.  menjis  Aug.  2.  Indidi, 
apud  Aufetum  exifientes  pr&dtcli  Domini  Comijfarii 
pro  pradiclis  juribus  Curia  inquirendis ,  fecerunt  ad  ip- 
fiorum  prafentiajn  venire  magiftros  Petrum  Salloni , 
Petrum  Aubertt  Notarium  ,  Giraudum  Bonafoffi  Com- 
mttnialem,  &c.  Recenlio  eorumdem  j  urium  ann. 
1414.  Bona  hujufmodi  appretiantur  per  Communa¬ 
les  dicti  loci. 

«G"  COMMUNANTIA.  Vide  in  Commune  2. 

%  COMMU NARIUS.  V  ide  Communia  3 . 

COMMUNE,  Penlitationis  fpecies  tam  a  Clericis 
quam  Laicis  pro  fuflentatione  &  defenjione  fecuritatis 
&  pacis  publicae,  quam  Treugam  Devocabant ,  in 
Comitatu  Ruthenenli ,  fieri  folita  :  in  Bulla  Ale¬ 
xandri  III.  PP.  ad  Hugonem  Ruthenenfem  Epi¬ 
fcopum  edita  a  Marea  ,  ad  Can.  1 .  Cone.  Claro- 
montani :  fic  porro  appellata ,  quod  in  Commune 
&  ab  omnibus  ea  pecunia  conferretur  :  Commune 
autem  ifiud  per  Jingulas  parochias  debet  reddi  cum 


I 


86 1  COM  COM  862 


Scripto  unius  parochianonm  ,  &c.  Mox  :  'uifquis 
autem  resfuas  amifetit ,  poft  quam  Commune  fjicut  pra- 
dictum  ejl ,  folverit ,  in  integrum  reftituatur.  R  ur¬ 
ium  :  Sed  non  dato  Communi  ,Jt  forte  res  fuas  per¬ 
diderint  ,  eis  nequaquam  emendabuntur.  [  Commune 
pacis  Senefcallia  Ruthencnfis ,  in  Conventionibus 
annf  1  544.  Hiftor.  Dalphin.  tom.  2.  pag.  496. 
LeCommun  de  la  paix  de  la  Senechaucie  de  Roergite 
in  Litteris  Gallicis  ejufdem  anni  ibid.  p.  488.] 
Vide  Compenfus. 

Obfervat  Au&or  Hift.  Dalph.  loco  mox  laudato 
pecuniam  ex  hujufcemodi  penfitatione  coadam 
in  Eccl.  Cathedralib.  fervatam  fuiffe  ad  compen- 
fationem  damnorum  ,  quae  padi  fuerant  ii,  qui 
eam  penfitationem ,  ut  jure  fecuritatis  potiren¬ 
tur,  exfol verant :  quamobrem  haud  raro  dice¬ 
batur  Compcnfmn  pacis.  Penlitatio  haec  pro  Treuga 
Dei  primum  inflituta,  fada  elt  fuccedentibus  an¬ 
nis  tributum  ordinarium  ,  quod  a  fuis  vaflallis 
exegere  plures  Epifcopi  aliique  locorum  Domi¬ 
ni.  Denarios  fex  adulti  quatuordecim  annorum, 
duodecim  denarios  exfolvebant  conjugati.  Im¬ 
ponebatur  etiam  pecudibus  cujufcumque  gene¬ 
ris  :  ferratae  feu  calceatae  duos  folidos  debebant , 
non  ferratae  duodecim  denarios ;  bovibus  quo¬ 
que  &  ovibus  ceterifque  animalibus ,  ficut  &  mo¬ 
lendinis  ,  fua  erat  aeflimata  taxatio  :  quam  ali¬ 
quando  Reges  noftri ,  deinde,  ceffione  fadla,Na- 
varrae  Reges  perceperunt  in  tradu  Ruthenenli. 

2.  COMMUNE  ,  Communia,  Communio, 
Communitas  ,  Incolarum  urbis  aut  oppidi 
univerfitas ,  domino ,  vel  rege  concedente ,  1'acra- 
mento  invicem,  certifque  legibus  aftrida.  Va¬ 
rie  autem  hanc  appellationem  efferunt  Scriptores* 

Commune  enim  appellatur  ,  apud  Ciceron.  in 
Verrina  4.  Innoc.  III.  PP.  lib.  1 3 .  Ep.  9  5 .  &  Ro- 
dericum  Tolet.  lib.  S.deReb.  Hifp.  cap.  9.  Ita 
noivcv ,  &  Commune  ufurpant  1.  37.  D.  de  Judiciis 
3.  5.D.  ad  Leg.  Jul.deVi  publ.l.  6.  §.  2.  D.Ex- 
cufat.  tutor.  1.  2  5.  D.  de  Appellat.  1.  1 6.  Cod. 
Th.  de  Legat. lnfcriptiones veteres,  Symmachus, 
&  alii :  kw/xowicv  apudPachym.  lib.  1  2.  cap.  28. 

Communia,  in  Geftis  Lud.  VII.  Fr. Reg.  cap.  3 . 
apud  Matth. Paris,  Rigord.  Willelmum  Briton. 
1,  2.  3.  Philipp.  Sugerium Epifl.  83.  Radulfum 
de  Diceto,  &  alios  pafhm. 

Communio,  apud  Guibertum  lib.  3.  de  Vita  fua 
cap.  7.  Will.  Malmefb.  lib.  2.  Hift.  Novellae  pag. 
189.  in  Charta  Baldrici  Noviom.  Epifcop.  apud 
Vafforium  pag.  805.  &c.  Nicolaum  de  Braia  in 
Ludovico  VIII.  pag.  315.  [in  Vita  B.  Caroli 
Boni  to.  1 .  SS.  Martii  pag.  1  9  1 .  &  in  Charta  Bal- 
duini  Comitis  Hannoniae  an.  1169.  apud  Mi¬ 
rarim  to.  2.  pag.  829.] 

Communitas,  in  Geftis  Ludov.  VII.  cap.  1 .  & 
apudOrdericum  Vital.  lib.  1 1 .  [necnon  in  Jura¬ 
mento  Ordinum  regni  Daciae  apudLudewig.  to. 
5 .  Reliq.  MSS.  pag.  3  1 6.  &  in  Ottoboni  Scribae 
Annalibus  Genuenfibus  ad  an.  1 1  88  -  ] 

Communa,  non  femel  apud  Radulfum  de  Dice¬ 
to  ,  &  Rogerum  Hoved. 

(^omm  unantia,  in  Bulla  Honorii  III.  apud  Ug- 
hellum  to.  1 .  pag.  8  2 1 .  [  &  in  Regiminibus  Pa¬ 
duae  apudMuratorium  to.  8.  coi.  3  8  5.  E.  ] 
Primus  vero  ejufmodi  Communias  in  Francia 
Ludov.  V II.  Rex  multiplicavit  &  auxit.  Nam  cum 
regnante  Philippo  parente  regalis  potentiae  vi¬ 
gor  elanguiffet,  invaluiffetque  in  omnibus  ferme 
provinciis  Procerum  tyrannis ,  qui  in  Regem  per¬ 
inde  ac  fubditos  delaeviebant  ,  Ludovicus  in  pri¬ 


mis  ad  comprimendam  ejufmodi  lyrannidem  pr  ad  otitim 
&  [editio forum ,  auxilium  totam  per  Galliam  dcpofoere 
coactus  ejl  Epifcoporum.  Tunc  ergo  Communitas  m 
Francia  popularis  inflituta  eft  ^Prafulibuc,ut  Presby¬ 
teri  comitarentur  Regi  ad  objtdii/nem  vel  pugnam ,  cum 
vexillis  &  parochtanis  omnibus.  Verba  funt  Orde- 
rici  Vitalis  lib.  11.  pag.  836. 

Hinc  crebro  legimus  in  proeliis  adfuifte  &  di- 
micaffe  urbium  Communias ,  quibus  praevii  erant 
ipfi  Prefbyteri  feu  Curiones  cum  vexillis  Eccle- 
hae,  quod  teftatur  rurfumOrdericus  lib.  12.  pag. 
855*  &  85  6.  Epifcopi  &  Comites  alixqua  potejtates 
regni  tui  ad  te  conveniant ,  &  Presbyteri  cum  omnibus 
parocbianis  fuistecum  quo  jujferis  eant ,  &c.  His  ad¬ 
jungenda  funt  quae  habet  Sugerius  in  VitaLudo- 
vici  VI.  cap.  8.  Cum  Communitates  patria  parochia¬ 
rum  adcjfent ,  cujufdam  cafu  Presbyteri  fufcitavit  for¬ 
titudinis  Roberto  fpiritum  ,  cui  centra  opinionem  huma¬ 
nant  datum  cfi  pojfibile  ,  quod  armato  Comiti  &  fuis 
contingebat  impojJ:bile,&c.  Charta  Communia?  Cre- 
fpiacenfis  an.  1223.  Et  ipji  nobis  debent  exercitus 
&  equitationes ,  Jic ut  alia  Communia  noflra. 

Ita  quae,  in  Oppidis  Regi  ipfi  obnoxiis  dunta- 
xat  erant  Communiae,  poftmodum  ,  Regibus  con¬ 
cedentibus  ,  in  aliis  ,  quae  Epifcoporum  erant , 
indudlae  funt.  Sed  ipfe  Ludovicus  VII.  novas  ftav 
tuit  in  iis  quae  fui  juris  erant,  quibus  leges  dixit. 
Nam  pleraque  ex  iis  qua?  fuperfunt  Communia- 
rum  inftrumenta  <5c  diplomata  ejufd.  Ludovici 
funt ,  firmata  deinceps  aLudovico  VIII.  Philippo 
Aug.  &  aliis  Regibus.  Sed  &  regii  vaffalH  in  fuis 
oppidis  Communias  pariter  ftatuerunt,  quibus 
ftatuendis  eo  magis  aftenfum  praebuere  Reges  no¬ 
ftri  ,  quod  in  bellis  opem  ab  iis  expofccre  licebat : 
unde  Ludovicus  VIII.  in  Hift.  Epifc.  Autiiliod. 
cap.  5  7.  reputabat  civitates  omnes  Juas  effe ,  in  quibus 
Communia  effent:  nec  injuria  ,  cum  eo  ipfo  dein¬ 
ceps  oppidorum  incolae  quodammodo  a  domino¬ 
rum  dominio  abfoluti ,  Regi  ipfi  diredle  parerent. 
Quod  prodit  audior  Flift.  Ludovici  VII.  p.  418. 
ubi  tradit  Fez.eltacenfes  Communiam  inter  fe  fa¬ 
cientes  ,  communiter  conyura/fe ,  quod  Ecclcjia  dominio 
ulterius  non  fubjacercnt.  Eadem  habet  Aimoinus 
1.  5 .  Hift.  c.  6  5 .  Guibertus  vero  1.  3.  de  Vita  fua 
cap.  1  o.  Inter  Adiffas  fermonem  habuit  de  execrali- 
libus  Communiis  illis ,  in  quibus  contra  jus  &fas  vio¬ 
lenter  fervi  a  dominorum  jure  fe  fubtrabunt.  Idem 
vero  Scriptor  Regia  potilfimum  audloritate  ere- 
dtas  ejufmodi  Communias  innuit  cap.  14.  Poft  fu- 
neflum  excidii  Laudunenjis  eventum ,  Ambiam  Rege 
illetto  pecuniis  fecere  Communiam ,  cui  Epifcopus  nulla 
vi  exaltus  debuiffet  praftare  favorem  ,  prafertim  cum 
&  eum  nemo  urgeret ,  &  infauftorum  civium  confli¬ 
gium  non  lateret. 

AlTenfum  vero  Reges  ejufmodi  a  vaffallis  Com- 
muniarum  inftitutionibus  fadlis  praebuiffe  docet 
Charta  Baldrici  Epifcopi  Noviomenfis  deferipta 
a  Vaflorio  pag.  805.  [Non  femper  tamen  ,  ut  ex 
Chartulario  Communiae  Muldenfis  an.  1  344.  de 
Comite  Campaniae  probat  D.  Brujfel  tom.  1 .  de' 
Ufu  feudorum  pag.  187.]  Sed  ut  plurimum  in 
valTallorum  civitatibus  &  oppidis fupremo  jure, 
&  inconfultis  vaffaliis  Communias  Reges  infti- 
tuebant  ,  auferebantque  ,  fi  peccaffent  incolae  , 
utLaudunenlibus  ,  poft  caefum  Galdricum Epi- 
fcopum,  Ludovicus  VI.  apud  Sugerium  in  illius 
Vita  pag.  3  06.  &  Guibertum  lib.  3 .  deVita  fua 
cap.  7. 

Ad  id  denique  inftituebantur  Communia  ,  ut  Sc 
dominorum  fuorum  ,  &  fua  propria  jura  lubdki 


863  COM 

tuerentur.  In  Charta  ann.  1204.  Alienor  Regina 
Anglix  &  Ducilfa  Aquitaniae ,  dicitur  concelhde 
XJniverjis  hominibus  de  Pictauia  &  eorum  libens  tn per¬ 
petuam  Communiam  juratam  apud  Pittavum  ,  ut  tam 
ipjius  jura  ,  qudmfua  propria  melius  defendere  pojfnt , 
&  magis  integre  cujlodire. 

Inter  Communix  vero  jura  praecipua  recenfen- 
tur  Scabuiatus  ,  Collegium  ,  Major atus ,  Sigilla  m, 
Campana,  Bcrfredus ,  &  fjurif dici  10  ,  in  Aredo  an. 
13  2  2.Defigillohxc  habentur  in  Charta  S.  Ludo- 
vici  Regis  ann.  1  2  3  5.  pro  Epifcopo  Remenfi : 
Dicebat  etiam  quod  (  cives  Remenfes )  non  debebant 
habere Jigillum ,  cum  non  habeant  Communiam. 

In  Chartis  Communiarum  deferibebantur  prae¬ 
terea  leges ,  quibus  delinquentes  incolae  fubde- 
bantur,&  penhtationes,  quas  prxdare  dominis  vel 
Regi  debebant.  Guibertus  1.  3.  deVita  fu  a  c.  7. 
Communio  autem  novum  ac  pejfimum  nomen  Jic  fe  ha¬ 
bet  ,  ut  capite  cenji  omnes  foiitum  fervittttis  debitum  do¬ 
minis  femel  in  anno  folvant,  &  Ji  quid  contra  delique¬ 
rint  ,  penjionc  legali  emendent :  c  ater  a  cenfuum  exa¬ 
ctiones  ,  qua  fervis  infligi  folent  ,  omnimodis  vacent. 
Unde  percipimus  cur  ejufmodi  Communiarum 
inditutiones  in  plerifque  oppidis  Libertatum  no¬ 
mi  ne  donentur  :  quia  videlicet  incolae  ex  iis  ab 
omni  jugo  fervitutis  eximuntur  ,  &  fibi  invicem 
confoederati  6c  juramento addridli  jurafua  tuen¬ 
tur.  Hinc  Communia  jurata  dicdx ,  &  oppidorum 
incolx;«rah  appellati.  Vide  Zpnaramlib.  6.  An¬ 
nalium  m  1  5 . 

Communiarum  a  Regibus  nollris  conceflarum 
non  pauca  prodant  indrumenta,prxfertim  inRe- 
gello  Philippi  Aug.  Herouvalliano  ,  &  in  aliis  ve¬ 
teribus  Codicibus ,  quae  ipli  perlegimus:  fed  mul¬ 
to  plura  a  variis  Principibus  feu  Regni  Proceri¬ 
bus  regiifque  vadallis, eorum  fubditis  indulta  pro¬ 
dant  in  Tabulariis  ac  Regedis  Regii  Chartophy- 
lacii  &  Monaderiorum  ,  quae  fere  femper  Liber¬ 
tatum  titulo  donantur.  Horum  diplomata  ,  prx- 
fertim  qux  Communia  titulum  praeferunt ,  indi- 
cafle  haud  inutile  fortaffe  fuerit :  aliorum  qui  Li¬ 
bertatum  aut  Franchijiarum  nomine  edita  leguntur 
fparfim  in  variis  hujufce  Gloflarii  locis  indican¬ 
tur,  tametfi  in  mergitum  acervo  acum  quaerere  fit. 

Abbatis  villa  in  Pontivo  Communiam  indullit 
Willelmus  Cogn.  Talvacius  ,  Comes  Pontivi , 
deinde  Joannes  ex  filio  nepos  menfe  Junio  ann. 
1184.  Exdat  in  Hid.  Comitum  Pontivi  cap.  1  8 . 

Ambiano  in  Picardia  ,  Philippus  Augud.  ann. 
1190.  &  1209.  Exdat  in  Regedo Philippi  Aug. 
fol.43 .  &  in  Regedo  Scabinatus  Ambian. 

Aquismortuis  in  Provincia  ,  S.  Ludovicus  ann. 
12 46. Chartam  defcriplit  Gallandus  in  Traft.  de 
Franco  alodio. 

Arcis  (  vulgo  Arhes)  prope  S.  Audomarum  , 
Abbas  S.  Bertini  an.  1231.  M.  Febr.  Exdat  Char¬ 
ta  in  Tabui.  S.  Bertini. 

Argilleio  in  Ducatu  Burgundix ,  HugoD.  Bur- 
gund.an.123  4.  Chartam  habet  Perardus  p.  436. 

Aria  in  Atrebatibus  ,  Philippus  Comes  Flan- 
drixan.1188.  Habetur  in  to.  11.  Spicilegii  Ache- 
riani  pag.  3  5. 

Atheiis  in  Viromanduis  ,  Philippus  Augudus 
Rex  ann.  12x2.  Exdat  in  Regedo  Philippi  Aug. 
Herouvalliano  fol.  163. 

Attreba  o ,  Ludovicus ,  Philippi  Augudi  Regis 
Filius  ,  an.  1211.  Exdat  to.  11.  Spicilegii  Ache-: 
riani  p.  362. 

Aurelianenjts  Communis  mentio  ed  in  V itaLix- 
dovici  VII.  cap.  1 . 


COM  8  64 

Atifona  in  Ducatu  Burgundix,  Communiam 
indullit  Stcphanus  Comes  Burgundix  &  Joann- 
Comes  Cabilonenlis  an.  12  29.  Chartam  defcri¬ 
plit  Perardus  p.  4 1  2 . 

Bapalmis,  Philippus  Aug.  ann.  1 1  96.  Exdat 
Charta  in  Regedo  cjufd.  Regis  f.  4 6. 

Barro  fuper  Sequanam  ,  'I  heobaldus  Comes 
Campanix  an.  12  3  4.  Chartam  habet  Perardus  p. 

43  o  ■  k 

Baugiaco  ,  GuidoDonx.  Baugiaci.  Chartahabe* 
tur  apudGuichenonum  in  Hid.  Brelf.  p.  6  3  . 

Bcllovaco ,  LudovicusVI.  confirmavit  Ludovi¬ 
cus  VII.  an.  1  1  44.  Habetur  Charta  apudLoilel- 
lum  p.  271.  &  in  Reg. Philippi  Aug.  f.  36. 

Belna  in  Burgundix  Ducatu  ,  Hugo  Dux  Bur¬ 
gundix  ann.  1203.  Exdat  Charta  apud  Perardum 
in  Burgundicis  p  274.de  feqq. 

Bitungenjibus ,  Ludovicus  VII.  ann.  1145.& 
Philippus  Aug.  ann.  1 1 8  1  .Habetur  Charta  in  Re¬ 
gedo  Philip.  Aug.  fol.  34.  5  3  .  &  apud  Thomaf- 
lerium  in  Confuet.  Bituric.  lib.  1  .cap.  44.  45. 

Braro  in  Picardia,  Philippus  Aug.  ann.  1210. 
Habetur  Charta  in  Regedo  ejufdem  Reg.  f.  6  1 . 

Britoho  in  Normannia  ,  idem  Rex.  Vide  Reg. 
fol.  58. 

Brueriis ,  Car  aco  ,  Norgia&  Vallobo  ,  Philippus 
Augud.  RexFr.  an.  1186.  alfenfu  Barthoiomxt 
Epifc.  Laudunenhs.  Exdat  in  Regedo  Ph.  Aug. 
fol .  39. 

Burgo  inBrejf  a  ,  Amedeus  VII.  Comes  Sabau- 
dix  5 .  Jul.  an.  1397.  Charta  habetur  apudGui- 
chenonum  in  Probat.  Hid.  Brelf.  p.  2  2 .  23. 

Buxiaco  ,  in  Ducatu  Burgund.  Beatrix  Comi- 
tiffa  Cabilonenlis.  Chartam  defcriplit  Perardus 
J»g-  5«- 

Calvomontt,  Philippus  Aug  ann.  t  18  2.  Exdat 
Charta  in  Regedo  ejufd  Reg.  p.  5  o. 

Calvomomi  in  agro  Balliniaco,  Campanix  Comes 
an.  1 2  2  8 .  uti  narrat  D.  Brujfel  to.  x. de  Feudorum 
ufu  pag.  186. 

Capella  it’ Angilhn  in  Biturigihus.Archembaldus 
deSoliaco  an.  1 1 1  2.  apud  Thomadcrium  lib.  1 . 
cap.  5  5  7 

Carrojio  feu  Charrot  in  Bitur.  Gautcrius  DomJ 
Carrofii  ann.  1  194  apud  Thomalferium  lib.  i. 
cap.  5 3. 

QCr  Caftellioni  ad  Sequanam  Odo  III.  DuxBurgun- 
dixan.  120  8.  cui  Sabilimento  multum  adverfa- 
tus  elt  Epifcopus  Lingonenfis.  Vide  D.  Brujfel  de 
Feudorum  ufu  to.  1.  p.  187. 

Cafiro-Meliai  di  in  Biturigibus ,  Ebo  de  Dolis 
Dominus  ejufdem Cadri-Meliandi an.  1220. 

Cajlrenovo  in  Turonibus  ,  Philippus  Aug.  ann. 
118 1,  in  ejufdem  Reg.  f .  6  1 . 

Cellis  in  Biturigibus,  Robertus  de  Cortiniaco. 
Charta  an.  1216.  delcripta  ab  eodem  Thomade- 
rio  1.  1 .  cap.  58. 

Cerniaco  ,  &c.  in  Laudunefio  ,  Philippus  Aug. 
an.  1184.  Habetur  Charta  in  Reg.  ejufdem  Re¬ 
gis  f.  38. 

Coicheio  in  Ducatu  Burgund.  Hubertus  D.  da 
Monthclone  &  de  Coicheio.  Chartam  defcriplit 
Perardus  p.  476. 

Compendio  Ludovicus  VII.  ac  deinde  Philippus 
Aug.  an.  1186.  Idabetur  Charta  in  Regedo  Phi¬ 
lip.  Aug.  fol.  36.50. 

Corbeia,  Ludovicus  VII.  deinde  Philippus  Aug. 
an.  1 1  80.  in  eod.  Regedo  f.  5  6. 

Cramdela,  Troijiaco ,  Corte  tono  ,  &  Mal  evalli , 
idem  Philip,  an.  1 1  8  6 .  Vide  idem  Reg.  f.  3  7 . 

Creduli * 


865  COM 

Creduiio  in  Bellovacis ,  Ludovieus  Comes  Ble- 
lenf.  &  Claromont.  an.  1197.  M5* 

Crifpiaco  inComitatu  Vadenii,  Ludovieus  Rex 
Fr.  an.  1223.  Exftat  to.  1  o  Spicii,  p.  6 4  2 .  &  in 
Reg.  Philippi  Aug.  f.  1  5 1 .  16. 

Divioni  in  Burgundiae  Ducatu  ,  Hugo  D.  Bur¬ 
gundiae  an.  1 1  8  7.  Exftat  Charta  apud  Perardum 
in  Burgundicis  p.  274.  333.  346. 3  5  6. 

Dullendio  in  Ambianis,  Guido  Comes  Pontivi, 
deinde  Willelmus  Comes  ,  Guidonis  ex  filio  ne¬ 
pos ,  confirmavit  an.  1203. 

Dmo  in  Biturigib.  Ludov.  VII.  &  Philippus 
Aug.  Vide  Regeftum Phil.  Aug.  f.  3  5.  &  Tho- 
malferiuml.  1.  c.  47.  48.  49. 

Erviacenji Caftellaniae  in  Campania  ,  Thcobal- 
dus  Trecenfium  Comes  Palatinus  an.  1199.  MS. 

Faleju  inNormannia-  Vide  Normannica  Du- 
chefhii  p.  1066. 

Ferrariis  in  Normannia  ,  Phil.  Aug.  an.  1 204. 
Vide  ejus  Regeft.  fol.  58. 

Graciaco  in  Biturigib.  Petrus  Dom.  Graciaci. 
Charta  an.  1246.  delcripta  aThomafterio  lib.  1 . 
cap.  6 1 . 

Hamenji  urbi  in  Picardia ,  Odo  Hamenfis  Do¬ 
minus  an.  1 1  5  8 .  Exftat  in  Regefto  Marchionatus 
Increnfis. 

Hiermonti  in  Pontivo ,  Willelmus  Comes  Pon¬ 
tivi  ann.  1192.  Exftat  Charta  in  Hift.  Comitum 
Pontivi  cap.  28. 

Laudum  ,  Ludovieus  Rex  an.  1 1 3  8.  Exftat  in 
Regefto  Philippi  Aug.  f.  49. 

Lorriaco  ,  Philippus  Aug.  an.n  87-Habeturin 
Hift.  Vaftinenfi  p.  1  70.  &  apud  Galandum  1.  de 
Franco  alodio  p.  375. 

Luriaco ,  inBiturig.  Hervaeus  Dom.  Virfionis. 
Charta  ann.  1213-  delcripta  a  Thomafterio  1. 1 . 
cap.  5  6. 

Macbau  ,  villae  ita  di£Ee  in  Comitatu  Regite- 
ftenfi,  Hugo  Comes  Regiteft.  aflenfu  Feliciae  uxo¬ 
ris  &  Huarti  filii ,  in  MSS. 

Marquenterra,  inComitatu  Pontivi ,  Willelmus 
Comes  Pontivi  menfe  Sept.  ann.  1 1 99.  in  Hift. 
Comitum  Pontivi  c.  3  5 . 

Martello  in  Lemovicino  ann.  1219.  Raimun- 
dus  Vicecomes  Turenae.  Exftat  Charta  apud  Ju- 
ftellum  in  Probat  Hift.  Turen.  pag.  40. 

Medanto  in  Vilcaftino  ,  Ludovieus  VII.  ann. 
115  o.  Habetur  Charta  inReg.  Phil.  Aug.  f.  46. 

Meldis  in  Campania,  Henricus  Comes  Campa¬ 
niae  an.  1179  -  Exftat  Charta  in  Tabulario  Cam¬ 
paniae  Thuano  fol.  299.  apudFabrum  Canterel- 
lum  trad.  de  Feudis  p.  3, 7  2 .  [  &  D.  Brujfel  trad. 
de  Feudorum  ufu  pag.  183.] 

Mellento ,  Robertus  Comes  Mellenti.  Habetur 

0  * 

Charta  in  Regefto  Phil.  Aug.  f.  5  2.  . 

Aionaftcriolo  in  Picardia,  Philippus  Aug.  ann. 
1 1 8  8 .  in  Reg.  Phil.  Aug.  f.  3  7 . 

Monbarro  in  Ducatu  Burgundiae ,  Hugo  Dux 
an.  1  2  3  1 .  Exftat  Charta  in  Burgundicis  Perardi 
pag.  419. 

Montibrifonis  in  Comitatu  Forcnfi ,  Guigo  Co¬ 
mes  Forenfis  menf.  Nov.  an.  1223.  MS. 

Montidejiderii  in  Picardia,  Ludovic.  VII.  Char¬ 
tam  exhibet  Regeftum  Phil.  Aug.  f.  5  o . 

Montiregali  in  Brefiia ,  Humbertus  Domin.  de 
Tboire  &  de  Villars  ann.  1207.  Exftat  Charta  in 
Probat.  Hift.  Breflenfisp.  202. 

Niorto  in  Pidonibus,  Philippus  Aug.  an.  1204. 
V ide  ej  us  Regeft.  f.  5  8 . 

Nivernenji  urbi ,  Petrus  Comes  Niverncnlis  an. 

Tom.  //, 


COM  866 

1194.  Habetur  Charta  in  eod.  Regefto.  f.  5  5. 

Noncncurti  in  Normannia  ,  Philippus  Aug.  an. 

I  204.  Vide  idem  Reg.  f.  58. 

Noviomo ,  Baldricus  Epifcopus  concedente  Lu- 
dovico  VI.  Vide  ValTorium  in  Fliftor.  Noviom. 
pag.  805.  &  Reg. Phil.  Aug.  f.  46. 

Perona  in  Picardia ,  Philippus  Aug. ann.  1207. 
Habetur  Charta  in  eod.  Regefto  f.  58. 

Piftavi&  ,.  Alienor  Regina  Angliae  ,  ac  deinde 
Philippus  Aug.  an.  1  254.  Habetur  in  eod.  Re- 
gefto  f.  53. 

Pijjlaco,  Philippus  Aug.  Habetur  Charta  in  eo¬ 
dem  Reg.  fol.  52. 

Pontallerio  in  Ducatu  Burgund.  Guillelmus  de 
Champlita  Vicecomes  Divionenfis  ann.  1257. 
Chartam  defcripfit  Perardus  p.  486. 

Ponti  Audomari  in  Normannia,  Philippus  Aug. 
an.  i  204.  Vide  Regeft.  Philippi  Aug.  f.  58. 

Pontifara  in  Vilcaifino,  Philippus  Auguft.  an. 

I I  88.  Chartam  exhibet  Regeftum  ejufdem  Re¬ 
gis  fol.  5  2 . 

Prulluco  in  Biturigib.  Radulfus  Dom.  Magdu- 
nian.  1177.  apudThomaflerium  1. 1 .  c  52. 

Riomo  in  Avernis ,  Alphonfus  Comes  Pidaven- 
fis  &  Tolofan.  menfe  Julio  an.  1  270.  Habetur 
Charta  to.  1  1.  Spicilegii  Acheriani.- 

Roia  in  Picardia  ,  Philip.  Aug.  Habetur  Charta 
inReg.  Philippi  Aug.  f.  47. 

Rotomago  in  Normannia  ,  Philippus  Aug.  Rex 
Fr.  ann.  1207.  Exftat  in  Normannicis  Duchefnii 
pag.  1062.  1 066.  &  in  Regefto  Philippi  Augufti 
f.  5  7.  60. 

Rouvreio  in  Burgundiae  Ducatu  ,  Hugo  Dux 
Burg.  an.  1215.  Chartam  defcripfit  Perardus  p. 
5i6-.3.17- 

Saigeio  in  Ducatu  Burgund.  Aimo  de  Sabau- 
diaD.  Baugiaci  ann.  i2  26.Chartam  defcripfit 
Perardus  p.  509. 

S.  Defiderii urbi  in  Campanise  Comitatu, Guil¬ 
lelmus  D.  de  Domna  Petra  prid.  Non.  Maii  ann. 
1228.  MS. 

S.  Germano  de  Bofco  in  Biturigib.  Ludovieus 
VII.  &c.  an.  1 20  2 .  apud  Thomafterium  1.  1. 
cap.  5  4. 

S .  f/oanni  Angeridcenji  in  Pidonibus,  Philippus 
Aug.  an.  1204.  Habetur  Charta  in  Regefto  ejuf¬ 
dem  Regis  f.  5  3 . 

S.  Jjhuntini  urbi  in  Viromanduis,  Philippus 
Auguftus  an.  1195.  Charta  exftat  apud  Heme- 
reum  in  Augufta  Viromand.  in  Regeit.  pag.  47. 
&  in  Regefto  ejufdem  Reg.  £66. 

S.  Ramberti  oppido  in  Brefiia,  Ludovieus  Dux 
Sabaudiae  20.  Jun.  1442.  Chartam  delcripliE 
Guichenonus  in  Hift.  BrelT.  p.  235. 

S.  Ricbarii  oppido  in  Comitatu  Pontivenfi  , 
Ludovieus  RexFranc.  an.  1126.  Defcribitur in 
Regefto  Philippi  Aug.  f.  1  3  5. 

Salicibus  ( Saux )  in  Ducatu  Burgund.  Jacobus 
D.  de  Saux ,  am  1246.  Chartam  defcripfit  Perar¬ 
dus  pag.  460 . 

Seifello  in  Brefiia,  Amedeus  Comes  Sabaudiae 
an.  128  5.  Chartam  habet  Guichenonus  in  Hift. 
Br^lf.  pag.  244. 

Semuro  in  Burgundiae  Ducatu  ,  Robertus  Dux 
Burgundiae  an.  1276.  Exftat  Charta  apud  Perar¬ 
dum  in  Burgundicis  p.  529. 

Senonenji  urbi  [Ludovieus  VII.  anno  1  146. 
uti  legimus  in  ChronicoS.  Petri  Vivi  to.  2.  Spi¬ 
cilegii  Acheriani  pag.  776.]  ac  deinde  Philippus 
Auguft.  an.  1  289. Habetur  Charta  inReg.Phi- 

Iii 


867  COM 

lippi  Aug.  fol.  54.Comnmni3eSenonenfis  memi¬ 
nit  Vita  Ludovici  VII.  cap.  3 . 

Silvanetto,  Philippus  Aug.  ann.  1  201.  Vide 
idem  Regeft.  f.  5  5  • 

Soliniaco  in  Arvernis ,  Delphinus  Comes  Clari- 
rnont.  MS.  \  \ 

Stieffioni ,  LudovitusVI.  [  ante  annum  1 156. 
uti  patet  ex  Charta  ejufd.  Regis ,  quam  refert  D. 
BruJfel tom.  i.deFeudorum  ufu  p.  i79.]confir- 
mavit  Philippus  Rex  an,  11  8  1  •  Exftat  in  Regefto 
Philippi  Aug.  fol.  3  7.  apud  Perardum  p.  336. 

&  tom.  1 1.  Spicii.  Acheriani. 

Tener  munda,  Robertus  ejufd  em  urbis  Domi¬ 
nus  an.  12-33-  Exftat  Charta  apud  Lindanum  in 
Teneraemunda  pag.  93. 

T 1 ornaco  ,  Philippus  Auguft.  an.  1187.  Habe¬ 
tur  Charta  in  Regefto Phil. Auguft.  f.  3  5. in  3  o. 
Regefto  Chartophylacii  Regii  Ch.  382.  &  tom. 

1  1 .  Spicilegii  Acheriani. 

Faipaco ,  &c.  Ludovicus  VI.  ac  poftmodum 
Philippus  Aug.  an.  1 1  8  5.  Habetur  Charta  in  Re¬ 
gefto  ejufdem  Reg.  f.  42.  &  tom.  1 3 .  Spicilegii 
Acheriani  pag.  325. 

Fernolio ,  Philippus  Auguftus.  Vide  idem  Re¬ 
geft.  f.  5 8. 

Ficonovo  in  Campania,  Theob.  Com.an.  1228. 
£ xftat  Charta  inT abul.CampaniaeT huano  f  1 5  5 . 

FilDfranca  in  Burbonefio  ,  Archembaldus  D. 
Burbon.  &  Agnes  uxor,  menf.  Dec.  1217.  MS. 

FilUnova,  in  Bellovacis,  Philippus  Aug.  ann. 

I  2  o  o .  in  Regefto  ej  ufd.  fol.  4  5 . 

Fitriaco  in  Campania, T heobaldus  Comes  Cam- 
pan.  menfe  Aprili  an.  1250.  MS. 

Ficeliae  enjis  in  Ducatu  Burgundiae  meminit 
Hiftor. Ludovici  VII.  pag.  41  8. 

IVabano  in  Pontivo  ,  Willelmus  ComesPonti- 
vian.  1 1  92.  Vide  Hift.  Comitum  Ponti  vi  c.  3  5. 
«([  COMMUNELLI.  Vide  Comminelli. 

1.  COMMUNIA,  Univerfitas  urbis  vel  oppidi. 
\ide  Commune  2. 

2. COMMUNIA,  quae  Fefto  dicitur,  Compafcuus, 
ager  relittus  ad pafcendum  communiter  vicinis.  Raftal- 
lus  :  Commoti ,  efl  le  droit  que  bomme  a  de  mittcr  fes 
beafts  a  paflure  ,  ou  de  ufer  &  occuper  le  terre  qui  nefl 
fon  propre  foile.  Bradon.  lib.  4.  trad.  1 .  c.  3  8.  §.  1 . 
Efl  enim  Communia  in  eo  quod  dicitur  pajlura ,  de  omni 
quod  edi  poterit ,  vel  pafci ,  large  fumpto  vocabulo,  vel 
finde:  large ,  ut  Ji  quis  habeat  in  alieno  Communiam 
paflnra  fcilicet  herbagii ,  pejfona ,  Jive  glandis ,  Jive 
nucis ,  &  quidquid  fub  nomine  peffona  continetur ;  item 
foliorum  &  frondium  :  fricte ,  fcihcet  aliquod  iftorum 
unum  vel  duo.  V ide  Fletam  lib.  4.  cap.  1 9 .  Formu¬ 
lae  veteres ;  Cum  terris ,  fylvts ,  campis ,  pratis ,  paf- 
cuis,Communiis.  Speculum  Saxon.  1.  2.  art.  47.^. 4. 
Qui  pecora  fua  in  Communia  alterius  praji dii i, feu  villa , 
pafcua  immiferit ,  &c. 

11 C  ommuna,  Eadem  notione.  Charta Henrici III 
inHift.Harcur.tom.  4.  p.  2207.  Dedi  &  concejfi 
....  unum  ferlingum  ad  Roicbene ,  cum  omnibus  perti- 
nentiis  ejus  in  materio  de  Tonftoke  cum  pafiuris  &  om¬ 
nibus  aliis  ad  pradittas  terras  pertinentibus ;  &  prester  e  a 
omnimodam  Communam  inter  gentem  meam  ubique  li¬ 
bere  &  quiete  habendum  &  poffdendim.  Charta  W 11- 
lelmi  Patrie  apud  Aladox  Formul.  Angi.  p.  1  8  8 . 
Cum  Communa  &  pajlura  in  bofco ,  in  plano,  in  viis , 
in  pratis ,  in pajcuis ,  in  aquis ,  in  omnibus  aijtamemis 
dicta  villa  de  Alalo-paffu  pertinent  ibus. 

Communi  arum  originem  obfervat  Aggenus  Ur¬ 
bicus  de  Controverf.  agror.  Relifta  furit  &  multa 
loca  qua  ve  ter  anis  data  non  funt.  Hac  variis  appellatio- 


COM  868 

nilus  per  regiones  nominantur.  In  Etruria  Communalia 
vocantur.  Frontinus  de  Limitib.  Agror.  Efl  &  paf- 
cuorum  proprietas  pertinens  ad  fundos ,  jed  in  commune  y 
propter  quod  ea  compafcua  multis  in  locis  in  Italia  Com¬ 
munia  appellantur.  Varias  autem  fpecies  Commu- 
niarura  recenfet  idem  Raftallus ,  quem  confule 
in  verbo  Common. 

3 .  COMMUNIA ,  Bona  quae  in  commune  pofliden- 
tur  a  Canonicis  Ecclefiae  alicujus  Cathedralis ;  vel 
quidquid  exiifdem  bonis  ac  proventibus  incom¬ 
mune  iifdem  diftribuitur.  Charta  Pafchalis  II. 
Papae  ex  Tabulario  Ecclefiae  Gratianopolitanae : 
Ad  hac  praceptum  efl  &  repetita  praceptione  firmamus, 
ne  Fiennenjis  Epifcopus  ulterius  in  illa  parte  Gratiano- 
polttana  Ecclejia,  aut  partem,  aut  Communiam ,  aut 
aliquam  exattionem  requirat.  Alia  HugonisEpifco- 
pi  Gratianopolit.  an.  1 1  o  5 .  ibid.  Cum  conjilio  Ca¬ 
nonicorum  noflrorum  fcilicet  Gratianopolit  ana  Ecclejia 
■  S-  Donati  Nantelmo  Ulcenfis  Ecclejia  Prapojito  ,  & 
omnibus  fuccefforibus  ejus ,  ut  eis  obedientiam  promit¬ 
tant  ,  &  pramiffa  fecundum  Dominum  in  omnibus  & 
■per  omnia  teneant ,  &  profeffionem  illis  faciant ,  &  to¬ 
tam  Communiam  ipfius  Ecclejia ,  quam  modo  habent , 
vel  in  futuro  jujie  acquijituri  funt ,  eis  perpetuo  jure 
dono ,  falva  obedientia  &  reverentia ,  fubjeftione  & 
pote  flat  e  Gratianopolit  ani  Epifcopi ,  &c.  Statuta  Ec¬ 
clefiae  Eboracenfis  in  Monaftico  Anglic.  tom.  3. 
p.  165.  ubi  de  Relidentia  Canonicorum :  Fattx 
vero  praditta  quotidiana  diflributione ,  quod  rejiduum 
erit  de  Communia  . . .  inter  felos  Canonicos  qui  rejiden- 
nam  fecerunt ,  diftribuetur  tpraterea  foli  Canonici  Com¬ 
muniam  percipiant.  Statuta  Ecclef.  Leichefeld.  ibid. 
pag.  244.  Si  Ficarius  feriptus fuerit  in  tabula  ad  can¬ 
tandum  ,  &  defuerit ,  duas  Communias  amittet ,  fci- 
licet  diei  illius  ,Jt  quam  accepturus  fuerit ,  &diei  fe- 
quentis.  Et  Ji  propter  carentiam  Commune  (leg.  Com¬ 
munia)  abfentaverit  fe  per  tres  dies,  &c.  Infra,  Com¬ 
munio  appellatur:  Si  Ficarius  enjigne  fuerit ,  duas 
nottes  folummodo  quietis  habebit ,  Communionem  non 
amittat.  Commune ,  ni  fallor  ,  appellatur  in  Charta 
Alexandri  Conventrenfis Epifcopi ,  ibid.  p.  23  3. 
Matthaeus  Paris  pag.  5  90.  Congregati  igitur  Schola¬ 
res  ,  colle  fiam  fecerunt ,  &  contribuerunt ,  fcilicet  qui¬ 
libet  fecundum  pojfe  fuutn :  &  cujuflibet  Communia  heb¬ 
domadalis  abbreviat  a  efl ,  ut  inde  Romana  Curia  pro 
parte  fati sfier et.  [Vita  GuidonisEpifc.  Anic. inter 
AdaSS.  Benedid.  faec.  5.  pag.  838.  Canonicorum 
vero  Congregatio ,  ut  partem  fempiterna  remuner ationis 
d  Deo  accipiant ,  pro  ejus  (Guidonis)  rogatu  promi- 
ferunt ,  fe  talem  fecuritatem  pro  jlabilitate  hujus  pra - 
dicti  Monaflerii  po(l  mortem  ipfius  Guidonis  Epifcopi  d 
futuris  Eptfcopis  ipfius  loci  petere ,  ac  pro  hoc  confue- 
tttdine  ac  lege  teneri  laudaverunt ,  qualem  pro  fua  parte 
altaris  &  Communia.  Litterae  Societatis  Archiepi- 
fcopi  Camerae.  cumRotomagenfi  inter  Concilia 
Normanniae  p.  632.  novae  edit.  Si  pradittam  Ec- 
clejiam  d  flatu  fua  profpehtatis ,  quod  abjit ,  labefa¬ 
ctari  contigerit ,  promptum  Jit ....  de  ftipendiis ,  qu* 
nos  (  Cameracenfes )  Quotidianam  ,  Rotomagenfcs 
vero  Communiam  vocant ,  ordinato  &  folito  . . .  parti¬ 
cipio  refoveri ,  donec  Deus  in  auram  Jlatuertt  procel¬ 
lam.  Charta  Johannis  Epifc.  Dolenfis  an.  1208. 
ex  Archivo  ejufd.  Ecclefiae  :  Nos  pro  Dei  amore  de¬ 
dimus  Communite  Ecclejite  Dolenfis  Ecclejiam  de  Effi- 
niaco  in  puram  &  perpetuam  elemojinam.  Occurrit  in 
Epiftola  Arnulfi  Lexovienlis  Epifc.  ad  Lucium 
Papam  apud  Acherium  to.  2.  Spicilegii  p,  484. 
in  Indice  MS.  Beneficiorum  Ecclefiae  &  Dicec. 
Conftantienf.  fol.  89.  verfo  ,  &c.  ] 
f  Communa  *  Eadem  notione.  Hift.  Beccenfis 


869  COM 

MS.  pag.  448.  Conce (fimus  citam  quod Jtve  Abbas , 
five  a  lius  Monachus  Beccevfis ,  vel  de  ordine  Becci  per 
Velles  tranfitum  fecerit ,  plenarum  habeat  Communarn 
tanquam  Canonicus  Vellenfis. 

CoMMTJNUARlUS,  vel  CoMMUNARIUs,  Ca- 
nonicus  feu  alius,  qui  Communia ,  vel  Communias 
aliis  Canonicis  diEribuic,  in  MonaEico  Anglic. 
tom.  3 .  p.  2 3  7.  Et  fi  contingat  quod  Communu  arius , 
qui  pro  tempore  fuerit ,  de  bonis  Ecclefia  commumbus  , 
in  manibus  fuis  non  habeat ,  unde  nobis  feu  fucceffoiibus 
noftris  Canonicis  refidentiariis  fingults  anni  ftudns ,  ac 
Vicariis ,  fingulis  anni  menfibus ,  quotidianas  Commu¬ 
nias  folver  e  valeat ,  ex  tunc  ad  folvendum  Communias 
ejufmodi,  de  pecunia  repofita  per  viam  profliti,  fum- 
mam  in  hac  parte  neceffariam  mutuetur.  Pag.  i 49. 
Communarins.  [  Vide  Communicantis.  ] 

^  4.  COMMUNIA  ,  Cohors, turba,  exercitus. Lit¬ 
terae  Alfonfi  Regis  Arag.  an.  1  285».  apud Ryme- 
rum  tom.  2 .  pag.  457.  Propter  brevitatem  temporis, 
cum  nos  haberemus  par  are  cum  magna  Communia  mili¬ 
tum  &  peditum  ,  pro  recipiendo  tanto  viro  non  potuijfe- 
mus  aliquatenus  nos  parare. 

5.  COMMUNIA,  Opera  fervilis  domino  prae¬ 
dita  ,  vulgo  Corvee,  in  nova  Gall.  ChriE.  to.  1. 
InErum.  p.  50.  coi.  2.  fi)uo  fallo ,  concejft  etiam 
dicio  Monajlerio  (S.  Sepulcri  Villx-Novae )  ut  qua¬ 
licumque  Epifcopus  Rtithenenfis  vellet  Communia  fa¬ 
cere  ,  fecundum  confuetudinem  patria ;  tunc  Prior  con¬ 
gregatis  agricolis  vel  habitatoribus ,  fui  honoris  licen¬ 
tiam  haberet  ad  opera  fu  a  explenda ,  fcilicet  ad  con- 
ftruchonem  Ecclefia  &  aliorum  ejufd.  loci  nidificiorum , 
ut  tamdiu  faceret  illos  ibi  operari ,  quandtu  cognoverit 
alios  in  Communia  demorari.  Vide  Corvata. 

%  COMMUNIALIS,  Communis,  generalis.  Charta 
Humberti  Delphin.  Vienn. circa  an.  1296.  pro 
fundatione  CarthufiaeMonialiumSaletarura  inter 
InErum.  tomi  4.  Gall.  ChriE.  coi.  3  4.  fihuibus 
dedit  triginta f olidos  groffos  fuper  talliis  Communialibus 
feu  generalibus  Ulcienfibus  ovis.  Vide  Communalis  1. 
COMMUNICALES,  Vafa  argentea  vel  aurea,  quo¬ 
rum  inter  communicandum  ufus  fuit,  quae  in 
dationibus praeferebantur :  haec  Bulengerus.  Ana- 
ftafius  in  Leone  Iil.PP.  pag.  146.  Fecit  veroCom- 
municales  ex  argento  purijjimo  perfingulas  regiones,  qui 
pracederent  per  jlationes  per  manus  Acolythorum  nu¬ 
mero  24.  penf.  fimul  lib.  &c. 

«fr  COMMUNICANTES,  Inter  Anabaptidas  ii  di¬ 
cuntur  ,  qui  more  veterum  Nicolaitarum  omnia 
habent  communia.  Gualterius  in  fxc.  16.  Commu¬ 
nicantes  alia  notione  fumiturpoft  Communio  4. 
COMMUNICARE.  Vide  Communio  4. 
COMMUN ICARIUM ,  Papiae ,  Participarium ,  com¬ 
municatio.  In  GloEisIfid.  Partiarium. 

^  COMMUNIC ARIUS ,  Qui  Canonicorum  Com¬ 
munias  diEribuit.  Le  Braffeur  in  Hili.  Comitatus 
Ebroicenfis  pag.  1  1  .Probat.  Si  autem  Canonici  ali¬ 
quos  redditus  emere  voluerint  &  potuerint ,  fi  per  fima 
S.  Albini  &  alii  Communicavit  requifiti  de  fuo  ponere 
voluerint ,  fimUuer  participabunt  &  communicabunt. 
Ibidem :  Computum  autem  reddere  Communicant  feu 
Receptores  tenebuntur  in  Natali  Domini,  &c. 
COMMUNICATIO  ,  Sumtio  facrofanftae  Eu- 
chariEiae.  Contra&us  arrendamenti  Moni alium 
Artacellae  an.  1  40  3 .  ex  Schedis  Praefidis  de  Ma¬ 
re,  augues  :  Debent  dare . . .  domina  S acnfta.ua  unum  ju- 
fiial  vini,  dum  fit  Communicatio.  Communicatio  utriufi 
que  fpeciei,  in  Diario  belli  Bufhtici,  apud  Lude- 
wig.  to.  6.  pag.  129.  Vide  Communio  4. 
f  Communicatio  Fracti  Panis,  id  eE,  Pa¬ 
nis  benedidi.Libellus  fu  pplex  Monachorum  Fuld. 

Tom.  II. 


COM  870 

CaroloM. porreftus,  inter  A<Ea  SS.  Bencdid.  frc. 
4.  part.  1 .  p.  261.  JTuod  Communicationem  Fracli 
Panis  ante  cibum  quotidie  fumer  e  non  refpuaiur ,  fecun¬ 
dum  exempla  prace dentium  Panum. 

COMMUNICATORE#;  L 1  t  e  R  JE  ■  Kolvmmxl' ,  y.si- 
voviKct^pecfx/uctlce ,  Palladio inVita Chryfoftomi  pag. 
24.  -Aoivmiy.lv ,  in  Nomocanone  edito  a  Joanne 
Bapt.  Cotelerio  cap.  454.  dicebantur  ear ,  quas 
Epifcopi  dabant  lapfis,  dc  exada  poenitentia  ad 
Communionem  receptis :  interdum  etiam  fideli¬ 
bus  peregrinaturis  ,  &  in  alienam  dioecefim  pro- 
feduris,  quo  a  caeteris  fidelibus  in  Communio¬ 
nem  reciperentur.  Neque  enim  licebat  Clericum 
alienum  ab  aliquo  fufiipi  fine  lita  is  Epifcopi  fui,  ne¬ 
que  apudfe  retinere  ,  nec  Laicum  ufiir pare fili  de  plebe 
aliena ,  ut  eam  ordinaret  fine  conficientia  ejus  Epifcopi, 
de  cujus  plebe  erat.  Verba  funt  Concilii  Carthag. 
I.  can.  5 .  Harum  mentio  occurrit  non  fcmel  apud 
D.  AuguEinum  EpiE.  162.  dc  163.  dc  lib.  3. 
Contra  literasPetiliani  c.  x  .  in  Concilio  Eliberi- 
tan.  can.  2  5 .  5  8.  Arelat.I.  can.  9.  dc  Agath.  can. 

5  2.  Audor  eft praetereaS.  Auguflinusdi&aEpiE. 
163.  Communicatorias  eafd.  efie  cum  Formatis  : 
fed  Formatarum  nomen  genericum  elfe  contendit 
Bernardinus, atque  compledi  Communicatorias, 
DimilTorias ,  Pacificas ,  dcc.  Vide  Epiflolium. 

COMMUNICATURA.  Synodus  Flerbipolenfisan. 
1287.  c.  10.  De  habentibus  duas  vicarias :  Prefoy- 
terisduas  Communicat  uras  recipere  prohibemus  omnino , 
cum  impcjfibile  fit  quod  fujficienter  poffit  Ecchfiis  fer¬ 
vite  duabus.  Id  eft ,  duas  Ecclcfias  in  quibus  com¬ 
municat  feu  Mi  Eam  celebrat;  nili  legendum  fit 
Vic ariatur as ,  pro  Vicarias. 

I.  COMMUNIO,  Communitas  hominum  unius 
urbis  vel  oppidi.  Vide  in  Commane  2. 

f  2.  COMMUNIO,  Communis  menfa.  Edward. 

II.  Rex  Angi.  EpiE.  ad  Johannem  XXII.  Papam 
apudRymerum  tom.  3-p.  896.  coi.  1.  Cum  di - 
Iccius  nobis  m  Chrifio ,  Confeffor  ac  familiaris  nofier  , 
Frater  Robertus  de  Duffeld  de  Ordine  P  radicatorum , 
propter  Communionem  quam  habet  cum  aliis ,  dum  no- 
flro  afffiit  lateri ,  fidentium  ufqnequaque  juxta  dicti 
Ordinis  exigentiam  nequeat  obfervare ,  Clementia  ve- 
fira  [applicamus ,  quatinus  eidem  indtdgere  dignemini , 
ut  in  menfa  loqui  valeat ,  ac  altis  fuis  Cov.fr utribus , 
veflr  a  fretus  auctoritate ,  loquendi  in  menfa  ubicumque 
dictus  Confeffor  nofier  prafens  erit ,  licentiam  tribuat, 
fui  Ordinis  obfervanita  non  objlante. 

3.  COMMUNIO ,  nude.  Communis  bonorum 
poflelfio.  EpiE.  Odonis  Canonici  Regul.  apud 
Acherium  to.  2.  Spicii,  p.  525  .In  profejfione  igitur 
nojlra . . .  tria . . .  promifimus ,  cafiitatem  ,  Communio¬ 
nem  ,  obedientiam.  Ibid.  pag.  527.  Dicamus  de  Com¬ 
munione  . . .  Jjfuia  nihil  exterius  proprium  fc  videt  ha¬ 
bere  ,  ideo  Communionem  fe  perfecte  putat  tenere. 

4.  COMMUNIO,  Communicare.  Hae  voces 
varie  fumuntur  apud  Patres  dc  in  Conciliis :  nam 
Communicare  dicuntur,  qui  cum  aliquo  commu¬ 
nionem  invicem  habent,  utChriEiani  ac  fideles. 
Deinde  Communicare  dicitur  qui  facram  Euchari- 
Eiam  percipit.  Poenitentiale  MS.ThuanumtiYifa- 
dam  ejl  quod  4.  modis  Communicatur  in  Ecclefia ,  vel 
Corpus  Domini  fu  mendo ,  vel  pacem  dando,  vel  bene¬ 
dictionem  f  mendo ,  ut  in  fine  Mijfa ,  vel  quando  dici¬ 
tur  ,  Humilitate  vos  ad  benediltionem ,  quod  ideo  ir.Jli- 
tutum  eft ,  ut  fi  quis  hoc  modo  non  Communicet ,  Com¬ 
municet  illo.  De  priori  notione,  fic  Papias:  Com¬ 
munio  dicitur  fpiritualis  efca  ,  quia  in  commune  ad  vi¬ 
vificandas  animas  d  cunilis  percipitur  dignis.  S.  Joan- 
nes  Damafcen.  Jib.  4.  de  Fide  cap.  4.  Communionem 


8  7 1  COM 

nuncupari,  quia  peripfam  communicamus  Chri- 
fto,  &  quia  participamus  ejus  carne  <5c  Deitate, 
6c  quia  communicamus  &  unimur  ad  invicem 
per  ipfam.  Concilium  Turonenfe  II.  can.  4.  Ad 
orandum  vero  &  Communit  andum  ,  Laicis  &  fenum, 
Jicut  mos  eft ,  pateant  Sanfta  Sanctorum.  Concilium 
Toletanum  IV.  can.  1  8.  Nonnulli  Sacerdotes  pofi 
didam  orationem  Dominicam  flarim  Communicant ,  &c. 
[  Adive  fumitur  in  Capitulari  fecundoTheodulfi 
Epifcopi  Aureliam  apud  Baluz.  to.  7.  Mifcell. 
pag.  46 .  Tunc  Sacerdos  det  ei  { aegroto )  pacem  & 
Communicet  eum  dicens :  Corpus  &  Sanguis  Domini  Jit 
tibi  remiffio  omnium  peccatorum.  ] 

Com mu nione  Dominica  privari  dicitur Epi- 
fcopus,  qui  contra  Ecclefiafticam  difciplinam de¬ 
liquit  ,  &  a  perceptione  facrae  Communionis  abf- 
tinere  jubetur  in  Concilio  Taurinenfi  can.  5. 
quae  Communio  Dominicorum  S aeramentorum, in  Con¬ 
cilio  Venetenfi  can.  3 .  appellatur. 

Communio  Viatica,  Idetn  quod  Viaticum  , in 
Concil.  Aurelian.  III.  can.  6.  Vide  Viaticum. 

Communio  Ecclesiastica,  Ezy.Mo-iug-urii  Mi¬ 
nori*  ,  in  Concilio  Ephefino  can.  5 .  a  qua  privan¬ 
tur  quivis  gravioribus  obftridi  criminibus  ( ne¬ 
que  enim  foli  Clerici,  quod  vult  Morinus);in 
Concilio  Venetenfi  can.  1 .  Aurelianenfi  III.  can. 
10.  22.  Aurelianenfi  V.  can.  1  7.  Communio  Ec- 
clejia  ,  in  Aurelianenfi  I.  can.  1 .  Aurelianenfi  IV. 
can.  1 6.  Ecclejta  Catholica  Communio  ,  in  Concilio 
Arvernenfi  an.  5  3  3 .  can.  1 4.  quae  quidem  Com¬ 
munio  non  alia  eft  a  communione  fidelium. 

Commodio  Sacerdotalis  dicitur,  quae  Sa¬ 
cerdotum  erat ,  a.  qua  qui  deliquerat ,  abftinere 
jubebatur,  donec  ad  fanitatem  rediret ,  ut  eft  in 
Concilio  Arelat. II- can.  49. 

Communio  Pacis,  in  Concilio  Eliberit.  can. 
47.  quae  fit  per  manus  impofitionem  poenitenti 
in  extremis  agenti.  Vide  Pax. 

A  C  ommu  n  ione  Abstinere,  in  Concilio  Eli¬ 
berit.  can.  50.  Communionem  ab  Epifcopo  accipere 
debet  is  d  quo  ab  (lentus  in  aliquo  crimine  fuerit ,  in  eod. 
ConcilioEliberit. c.  5  3  .Concil.  Nicaen.  c.  5.&C. 

Accipere  in  Fine  Communi  o  n  e  m  ,  aut  ea  pri¬ 
vari ,  eft  inarticulo,  ut  aiunt,  mortis  abfolvi 
vel  non  abfolvi  ab  excommunicatione,  inConci- 
lioEiiberit.  can.  1.2.  3 .  5.  7. 1  o .  1  2. 1  3 .  &  ibi 
pafiim  ,  Ancyr.  can.  6.  15.  Toletan.  XVI.  pan. 
1  2.  in  PcenitentialiGregorii  III.  PP.  can.  4.  14. 
<3c c.  apud  Innocentium  I.  Epift.  ad  Exuperium 
Tolofan.  Bernaldum  Conftantienfein  de  Recon¬ 
ciliatione  lapforum  pag.  244.  &c. 

Acta  Poenitentia  ad  Communionem  Ad¬ 
mitti  ,  in  Concilio  Eliberit.  can.  5 .  1 4.  2  2.  3 1. 
5  9.  76.  poft  exadain  clafle  Poenitentium  tem¬ 
pora  praeftituta. 

Communione  Reconciliare,  Abfolvereab 
excommunicatione  ,  in  Concil.  Eliberit. can.  72. 
79.  Dominica  Communioni  reconciliari ,  in  eodem 
Concilio  Eliberitan.  can.  78. 

Communicantes,  nude,  dicuntur  orationum 
cum  populo  participes  ,  abfque  oblatione.  Conci¬ 
lium  Arelat.  II.  can.  10.  De  his  qui  m  perfeciitione 
pravaricati  funt  ,Ji  voluntate  fidem  negaverint ,  hoc  de 
eis  Nicana  Synodus  jiat  ait ,  ut  quinque  annos  inter  Ca¬ 
techumenos  exigant ,  &  duos  inter  Communicantes:  ita 
ut  Communionem  inter  P  ce  nitent  es  nonpraflmant.  Ubi 
Nicaena  Synodus  can.  1  1.  Otra  Sv  ynnrluc  /jhtu/jU- 

7\nvr ai  ,  Tp la  iry  iv  cucpoMjueVc/g  Trcricrcutriv  oi  Tiicrci  ,  nat 
'ittIu.  \th  V7i'C7rteroo:'Tai  *  d vo  er»  "Xpfic,  740 o-epcpXs  noivu- 
fW-CWTI  Ttt  A«C0  TTfOS-llipJri. 


COM  871 

Communicantes  etiam  appellatur  oratio  cano¬ 
nis  facrificiiMiffie  ,  quae  variat  in  variis  feftivita- 
tibus ,  ut  &  Praefatio.  Sic  vocatur  quod  femper 
incipiat  abhoc  vocabulo  Communicantes ,  noftram- 
que  cum  Sandis  in  caelo  regnantibus  communio¬ 
nem  fign  i  ficet. 

Communio  Laica,  eft  illa  quae  Prefby  teris  aut 
Clericis,  cx  delido  aliquo  imponebatur  per  poe¬ 
nitentiam  ,  vel  in  poenam ,  ut  videlicet  non  ut 
Prefbyteri  8c  Clerici, fed inter  laicos  communica¬ 
rent, hoc  eft  in  laicorum  ordine  deinceps  cenferen- 
tur ,  ita  ut  neque  Miifam  facere ,  neque  cum  Cle¬ 
ricis  in  Choro  communicare  poflent.  SandusCy- 
prianus  Epift.  5  2.  Admijfus  ejl  Trophimus  ,ut  laicus 
Communicet ,  non  . . .  locum  Sacerdotis  ufurpet.  Epift. 
6  8 .  Epifcopaiiim  pro  conficientia  fua  vulnere  deponens 
. . .  fatis  gratularis  ,Ji Jibi  vel  laico  Communicare  con¬ 
tingeret.  Et  Epift.  7  2.  Eos  quoque  hac  conditione fiuf- 
cipi  cum  revertunt  ur  ,  ut  Communicent  ut  laici.  Ita  in 
Canonibus  Apoftolorum  cap.  1 4.  Prefbyter,  qui 
in  aliena  Parochia  commoratur ,  infeio  Epifcopo, 
MiTcvpytTv  vetatur,  jubeturque  ibi xoivavtii/ «5  A *Uoc , 
id  eft.  Communionem  inter  laicos  recipere ,  ut  loqui¬ 
tur  Gregorius  Magnus  1.  4.  Epift.  5.  16. Et  can, 
60.  Clerico  qui  poenarum  metu  Chriftianam  fi¬ 
dem  zbjuraflet,  Clerici  dignitas  abrogatur  ,  fi 
tamen  poeniteat ,  ut  laicus  recipitur,  a? 

Jttrct.  In  Concilio  Sardicenfi  c.  1 9.  haereticistqui- 
bufdam  interdicitur  Epifcopi  nomen,  &  digni¬ 
tas,  11  d  f  A  ctiwv  notvuvj*  v  inane  i tv ,  /uri  wai  «utcT?  dp- 
vilcrjai.  Libellus  precum  Marccllini  &  Fauftini  p. 
47.  Nullo  genere  talibus  Epifcopis  poffe  communicari % 
qui  fidem  illo  modo  quo  fiupr  a  retulimus ,  prodiderunt , 
niji Ji  laicam  pojlulav  erunt  Communionem.  Etp.  49. 
JJTjJJs  ejl  enim ,  qui  conjtderans  vim  divina  religionis  pa¬ 
cem  perfidorum  Deo  placere  confdat ,  niji ,  ut  d  Patri¬ 
bus  decretum  ejl ,  in  Laicorum  fie  numerum  tradant * 
fua  perfidia  dolentes  l  Annales  Franc.  Bertin.  ann, 
86  8.  ubi  de  Gunthario  Epifcopo:  Communionem 
inter  laicos  ab  AdrianoPP.  accepit.  Et  mox  :  Acci¬ 
piens  autem  ifidem  Papa  d  Gunthario  confit  (lente  inter 
laicos  hanc  profejfionem  releftam  inter  laicos  ab  ipfo 
publice  coram  omnibus  dixit  illi ,  Tibi  concedo  laicam 
Communionem,  ea  conditione, ut  ita  quamdiu  vixeris  ob- 
fierves, Jicut  modo  profcjfusfiuifii.ln  illa  vero  profeffio- 
ne Guntharius  ait :  Judicium  depojitionis  in  me  ... 
canonice  datum  non  reprehendo  Jed  humiliter  porto  ;  un<* 
de  nec  ulterius  ( aerum  minijlerium  contingere prafumo , 
niji  per  mifericordiam  mihi  fubvenire  volueritis. 

Htec  quidem  obtinebant ,  fi  levior  eflet  culpa 
Clerici ,  aut  Sacerdotis ,  vel  Epifcopi :  nam  fi  eflet 
gravior,  interdum  ne  laica  quidem  donabantur 
Communione,  fed  ad  poenitentiam  relegabantur 
ad  lores  Ecclefiae  donec  eidem  reconciliarentur. 
Concil.  Sardie,  can.  1 .  Epifcopum  ,  qui  a  parva 
civitate  in  aliam  migraverit  ne  quidem  laica 
Communione  donari  debere  decernit :  r \ycZ(x*i 
A aniuv  i' ytiv  t a?  tousths  iivat  Kcimvlav.  Con- 
ciliuni  Agripin.  lub  Julio  1.  PP.  JJVfia  Euphrata 
Chrijlum  Deum  negat,  confentio  eum  Epifcopum  ejfg 
non  poffe,  qui  nec  laicam  debet  Communionem  accipere. 

ter  Hinc  quidem  planum  eft  Clericos  etiam  Majo¬ 
res  ,  Epifcopos  videlicet  Prelbyteros  &  Diaconos 
interdum  ne  laica  quidem  donatos  fuijfe  Communione  ; 
fed  eos  ad  poenitentiam  relegatos  fuijfe  aci  fores  Eccle- 
Jia,  donec  eidem  reconciliarentur  ,  ut  hic  dicitur,  noa 
ita  conftat  apud  omnes.  Qui  ad  poenitentiam  re¬ 
legabantur  ad  fores Ecclefioe  ,  ii  publicam  agebant 
poenitentiam;Clerici  autem  Majores  nufquam  ad- 
ftridi  funt  publica  poenitentiae ,  faltem  elaplis  tri- 


t 


V 


bus  primis  Ecclefice  faeculis,  de  quibus  fol  is  dif- 
putant  Eruditi ,  aliis  affirmantibus,  ali  s  vero  ne¬ 
gantibus,  poenitentiam  publicam  iis  feculis  im- 
pofitamfuiffie  Clericis  Majorijbus.Hac  de  re  con¬ 
fidere  potes  Sirmondum  in  Hift.  Publica:  Pcemt. 
cap.  6.Morinum  in  Libris  de  Poenitentia  ,  Dupi- 
nium  tradlatu  de  Excomm.  part.  i.  §.  8.  &  Cou- 
flantium  noftrum  tom.  i.  Epiftolarum  Pontif. 
Rora.  pag.  195. 

Illi  igitur  quibus  etiam  interdicebatur  laica 
Communio  propter  criminis  gravitatem  ,  inter  Poe- 
nitentes  agebant,  nec  ad  illam  admittebantur  , 
nili  purgato  &  expiato  per  diuturniorem  poeni¬ 
tentiam  crimine.  Concilium  Tolet.  I.  can.  4.  Sub- 
diaconus  qui  tertiam  uxorem  duxerit  abftentus 
biennio ,  poftea  inter  laicos ,  reconciliatus  per  poeniten¬ 
tiam  Communicet.  Concil.  Tolet.  IV.  can. 4  5 .  Opor¬ 
tet  Canonibus  in  tali  fceler e  proditum  d  Clericatus  or¬ 
dine  fubmoveri  ,  &  poenitentia  triennio  deputari.  Cle¬ 
ricorum  qui  propter  facinoris  atrocitatem  5c  de¬ 
politione  m ululabantur  &  laica  Communione 
privabantur  ,  exempla  cxftant  in  Can.  Apolt. 
can.  19.  30.  5  t.  62.  in  Concilio  Eliberit.  can. 
20.  in  Concil.  Neocaefar.  can.  1.  Laodic.  can. 

3  6.  Agath.  can.  6  8.Trull.  c.  6 1.  Tolet.  IV.  can. 
5.  Tolet.  VIII.  can.  7.  apud  Vigilium  Epift.  1. 
c.  6.  ApudTbeophilum  Alexandr.in  Commoni¬ 
torio  ,  apud  Balfamonem  ,  &c. 

Poltremo  denique  Clericis  exaudloratis  vel  ex¬ 
communicatis,  laica  Communio  in  fine  tantum , 
vel  ne  in  fine  quidem  concedebatur.  Quibus  in 
fine  tantum ,  ii  ab  omni  fraternitatis  Commu¬ 
nione  arcebantur  toto  vitae  tempore ,  praeter¬ 
quam  quod  morituris  &  animam  agentibus  re- 
ilituebatur ,  ita  ut  nunc  in  laicam  reciperentur 
Communionem,  iifque  quemadmodum  caeteris 
laicis  Viaticum,  feu  Euchariftiae  facramentum 
praellaretur.  Synodus  Romana  fub  Felice  III. 
can.  2.  de  Clericis  qui  fe  rebaptizari  palfi  erant, 
Ufque  ad  exitus  fui  diem  in  poenitentia J?  rejtpif eant , 
jacere  conveniet,  nec  orationi  modo  fidelium  ,  fednec 
Catechumenorum  omnimodis  interejfe  ,  quibus  Commu¬ 
nio  laica  tantum  in  morte  reddsnia  eft.  Vide  Concil. 
Eliberit.  can.  3  .  &  Theophilum  Patr.  Alexandr. 
in  Commonitorio  quod  accepit  Ammon. 

At  qui  feveriore  muidtabantur  judicio ,  iis  ne 
quidem  in  morte  laica  Communio  concedebatur, 
proinde  nec  Euchariftiae  viatico  potiri  fas  erat. 
Concilium  Sardicenfe  can.  2.  llatuit  ut  Epifco- 
pus  qui  artibus  &  fraudibus  plebem  alienam  con¬ 
citavit  ,  quo  polluletur  Epifcopus ,  ne  in  fine 
quidem  laicaCommunione  dignus  habeatur  ,Mj>- 
tPelv  tm  Tihn  XaivSh;  a^iSa-fai  xcimvlut;.  Hac  igitur  no¬ 
tione  accipiendam  Communionem  laicam  confiat  in 
Epift.  Innocentiil.  PP.adMarcian.  cap.  4.  inEp. 
T.  SiriciiPP.  cap.  1  1  .in Libello  precum  Marcel- 
lini  &  Fauftini  pag.  47.  in  Concilio  Eliberit.  can. 
76.  In  Synodo  Romana  fub  Leone  IV.  PP.  in 
Synodo  Agath.  c.  5  1.  ^Aurelian.  III.  can.  2.  19. 
Synodo  Suefiion.  a£l.  2.  in  Canonibus  Romano¬ 
rum  ad  Gallos  Epifc.  can.  14.  apud  Flodoardum 
lib.  3 .  Hift.  Rem.  cap.  1 1 .  Reginonem  an.  865. 
Auxilium  de  Caufa  Formofi  PP.  &c.  De  Com¬ 
munione  ifta  laica  ,  multa  habent  Baronius,  Pa- 
melius ,  Durantus,  Binius  ad  Concilii  Nicaeni 
ean.  1  9. SuaresDifputat.  40.  quaft.  73.  Cello- 
tius  lib.  6.  de  Hierarch.  cap.  16.  §.  x.  Altaferra 
in  lib.  4. Epift.  Gregor.  M.  Morinus  lib.  2.  Exer- 
cit.  cap.  1 .  &  alii. 

Communionem  in  Oratione  Accipere 


COM  874. 

dicebantur  ii ,  qui  poft  peradlam  poenitentiam  ad 
publicas  quidem  admittebantur  preces  ,  non  au¬ 
tem  ad  facrae  Euchariftiae  perceptionem  :  e uffc 
fxovUc xoivwnrat ,  in  Concilio  Ancyrano  can.  4.  & 
Nicaeno  c.  12.13.  idqueftato  &  definito  tem¬ 
pore,  quo  eJaplo  ad  perfedlionis  gratiam  ,  W\  ro 
rlxucv  perveniebant,  id  eft  ,  ad  Communionem 
Trpso-^cp^,  cum  oblatione ,  admittebantur,  ut 
loquitur  idem  Concilium  Ancyr.  can.  y.  6.  feu 
fxiTa.  t»?  Ev^eep/g-iW ,  ut  Nicaenum  can.  13.  id  eft , 
in  oblatione  &  Euchariftia  communicabant  ,  ut 
eft  inPoenitentialiGregoriiin.  PP.  cap.  1 9.  Sine 
oblatione  Communicare  ,  in  Pcenitent.  Halitgarii 
cap.  6.  A bfq ite  oblatione  tantummodo  populis  in  orati  - 
ne  fodari ,  in  Capit.  Caroli  Magni  lib.  5 .  cap.  69. 
7 1 .  1.  7.  c.  2  9  5 .  Addit.  4.  Lud.  Pii  c.  43  .  &c. 
Vide Albafpinasum lib.  i.Obf.  6.  Cellotium lib. 
6,  de  Hierarch.  c.  1  6.  &c.  Triplicem  hanc  Com¬ 
munionem  prodit  fupra  laudatum  Concilium 
Ancyranum  can.  1 6 .  ex  veteri  Interprete  :  De  his 
qui  cum  pecoribus  mixti  funt ,  aut  more  pecudum  incc- 
fia  cum  confanguineis  aut  cum  mafcults  concubuerunt. 
Qui  igitur  ante  vicejimtm  otatis  fu  annum  tale  cri¬ 
men  admifenmt  ,15.  annis  in  poenitentia  ex  acus  ora¬ 
tioni  tantum  incipiant  participare  :  (  ubi  Glofta  MS. 
fuperlinearis ,  ut  orent  cumpcenitemibus )  &  quinquen¬ 
nio  altero  in  Communione  Jimplid  perdurantes  (  ubi 
Gloffi.  Ut  offerant  oblationem  )  poft  vicefimum  cum 
oblatione  ad  Communionem  fufeipiantur. . . .  Quot¬ 
quot  vero  ultra  2  o .  annorum  at  at  em  &  uxores  haben¬ 
tes  in  hoc  crimen  inciderint  ,25.  annis  poenitentia  abi  a 
ad  Communionem  orationis  (  Gloffi  ut  Jirnul  orem ) 
tantum  admittantur ,  altero  vero  quinquennio  perdu¬ 
rantes ,  ad  plenam  Communionem  cum  oratione  reci¬ 
piantur  ;  &  Concil.  Nannetenfe  cap.  1  8.  de  poe¬ 
nitentia  ejus  qui  non  volens  fecerit  homicidium: 
Biennio  ab  oratione  fidelium  fegregetur ,  non  communi¬ 
cet  ,  nec  efferat :  poft  biennium  in  Communione  orationis 
offerat ,  non  tamen  communicet :  poft  quinquennium  ad 
plenam  Communionem  recipiatur.  Adde  can.  17.  Ejuf- 
modi  Communionis  meminit  Ruffinus  lib.  1 . 
in  Flieronymum :  Qui  ufque  ad  ipfum  tempus  etiam 
videre  me,  &  filutare ,  &  in  oratione  Communicare 
folitns erat.  Ut  Cumeanus  Abbas  de  Menfura  poe¬ 
nitentiarum  c.  3 .  Plena  poenitentia  abi  a  ad  Commu¬ 
nionem  oratione  (  f.  orationis  )  permittantur. 

Communio  Peregrina  ea  eft,  quae  peregre 
cum  Formatis  advenientibus  Ecclefiafticis  vel 
Laicis  concedi  folebatutaut  fi  Epifcopus  peregri¬ 
nus  cum  Metropolitani  Formatis  in  alienam  dioe- 
cefim  veniret,  nullo  quidem  in  ea  dignitatis  fuae 
munere  fungeretur  ,  fed  in  confeffu  Frefbytero- 
rum  ,  feu  ut  vocabant,  Prefbyterio  ,  antePrefby- 
teros  federet,  &  ab  Epifcopo  civitatis,  cum 
caeteris  Prefbyteris  dicecefanis  facram  Euchari- 
ftiam  fu  meret ,  ficut  in  can.  18.  Nicaenae  Syn^ 
odi  dicitur.  Idem  porro  erat  de  peregrinis  Pre¬ 
fbyteris  &  Diaconis  qui  intra  Cancellos  fede- 
bant,  ut  peregrini  tamen  ab  officio  ceffiabant, 
fed  tantum  communicabant  tum  in  oratione 
tum  in  Euchariftia  ,  cum  aliis  Prefbyteris  >  cum 
ea  quae  erant  fui  minifterii  exercere  iis  non  li¬ 
ceret  injuffiu  Epifcopi,  ad  cujus  dicecefim  acce¬ 
debant.  Quae  quidem  Communio  ideo  Peregri¬ 
na  dicitur  , quodEpifcoporum &  Prefbyterorum 
peregrinorum  propria  ellet.  Qua  quidem  notione 
Communionem  peregrinam  accipi  in  Concilio 
Regicnfi  an.  459.  can.  3.  obfervat  Sirmondus ; 
quippe  peregrinis  Epifcopis  &  Prefbyteris  cum 
formatis  proficifcentibus  Communionem  datam  li- 


875  COM 

quet  ex  Concil.  Milevitano  II.  can.  io.  Afric. 
can.  73  . Venetico c.  5.9.  Aurelianenfi  III. c.  1  5. 
&c.  Sed  &  Caeleftinus  PP.  Ep.  4.  lcribitS.  Atha- 
nafiura  Ario  perfequente  fugatum,  Romae  redin¬ 
tegratum  eifniffe flatum, & in  bac f  'ede  quietem  Commu¬ 
nionis  inveniffe  ,  d  qua  femper  Catholicis  fubvenitur. 

Fadum  poftea  utinllar  peregrinae  Communio¬ 
nis  proprie  didae  ,  poenalis  quaedam  Communio 
dida fit  Peregrina,  rei  effedu  infpedo  :  quoties 
Epifcopo  adimitur  Epifcopatus,  ad  quem  ordi¬ 
natus  eft  ,  adminiftratio ;  nomen  vero,  ordo  ,  & 
dignitas  relinquitur,  fedet,  communicat  cum 
Epifcopis  ,  abftinet  tamen  ab  officio  dignitatis  , 
atque  ,  ut  verbo  dicam  ,  communicatur  peregri¬ 
nus.  Ita  in  Concilio  Calchedonenfi  Ad.  11. 
&  1  2.  Epifcopatus  Ephelinus  adimitur  Bafiia- 
no  &  Stephano  ,  qui  contra  Canones  occupave¬ 
rant  Ephefinam  fedem  ,  nominis  tamen  honor 
relinquitur  -.unde  conficitur  leviorem  fuifte  Com¬ 
munionis  hujus  poenam  ,  quam  laicae  ,  cum  hac 
poftrema  Clerici  gradu  fuo  carerent  in  perpe¬ 
tuum:  priori  vero  ,  fi  refipiicerent ,  locum  luum 
reciperent,  ut  eft  in  Concilio  Agathenfi  can. 
2.  Communionis  peregrinae,  ut  poenae,  men¬ 
tio  eft  in  Concilio  Agathenfi  can.  2.  &  5.  Iler- 
denfi  can.  1  6.  Vide  Sirmondum  in  Hiftoria  Poe¬ 
nitentiae  publicae cap.  ultim.  Francifcum  Floren¬ 
tem  ad  tit.  7.  Decret.  Gregorii  IX.  PP.  de  Tranf- 
lat.  Epifcop.  Albalpinaeum ,  Cellotium  1.  6 .  de 
Hierarch.  cap.  16.  Altaferram  ad  Gregor.  Magn. 
E4.EP.  5.  Bofquetum  ad  1.  1  3 .  Innocentii  III. 
PP.Ep.  50.1 47. 

Communicare  Tertio  Gradu.  Benno  Car- 
dinalisdeGeftisGregorii  VII.  p.  41.46.  In  qui¬ 
bus  manifle  fle  dflde  Catholica  erravit ,  cum  injufte  ex- 
conimunicatum  Imperatorem ,  &  Epifcopos  communi¬ 
cantes  ei, excepit  ab  excommunicatione  tertio  gradu  Com¬ 
municantes  ei.  Infra  :  Ecclejtaflicam  fcidit  unitatem  , 
dum  Cafarem&  Epifcopos  communicantes  Cafari  abf- 
que  judiciario  ordine  excommunicabat ,  &  tertio  gradu 
Communicantes  eis  ab  excommunicatione  ,  nova  pietate 
excipiebat ,  quos  hujufmodi  artibus  &  Regi  fubducere  , 
& Jibi  allicere  feminabat. 

5 .  COMMUNIO ,  Antiphona,  vel  cantus  Ecclefia- 
fticus ,  qui ,  dum  communicant  fideles,  a  Canto¬ 
ribus  cantatur,  aGregorio  Magno  inventus, quem 
ille  in  Mifla  cantari  inftituit ,  ut  habent  Hono¬ 
rius  Auguftod.  lib.  1.  cap.  90.  Audor  Chronici 
Reicherlperg.  an.  414.  &  alii.  Vide  Card.  Bona 
1.  2.  Rerum  Liturg.  cap.  1  7.1111111. 1.  &,alios. 

«f  6 .  COMMUNIO.  Chron.  vet.  Ducum  Brunfvic. 
apud  Leibnit.  to.  2.  pag.  1  6  .  Anno  Domini  834. 
vii.  Kal.  Ocl.  facta  eft  d  S axonibus  occifio  Thuringo¬ 
rum.  Hac  ergo  dies  viffioria  Dta  &  celebris  apud  Sa- 
xones  communiter  habita ,  Communio  dicebatur.  Unde 
Communes  dicuntur  dies ,  qui  in  Ocl.  fervantur.  Hinc 
emendandus  Bufchius  de  Reformatione  Monaft. 
apud  e-umd.  Leibnit.  ibid.  pag.  494-  In  Hildens- 
heirn  etiam  fabbato  pofl  conciones  ;  legendum  enim 
Communes. 

COMMUNIS  ,  Acceflu  &  affatu  facilis ,  qui  cum 
omnibus  communiter  verfatur.  Vidoris  Epit.  in 
Pertinace  :  Communem  affatu.  In  Theodofio  :  Cle¬ 
mens  animus ,  mifericors  ,  Communis  ,  folo  habitu  dif¬ 
ferre  fe  cateris  putans.  Ita  Terentius  in  Seipfum 
cruciante ,  animum  Communem  &  lenem  dixit. 

Communis,  Amicus:  quippe,  ut  eft  in  Prover-' 
bio  '®avTu  tuv  (plxav  Kowd..  Hodoardus  lib.  3 .  Hift. 
Rem.  cap.  2  3 .  Pro  Evrardo ,  quem  Communem  fluunt 
vocat ,  &  ipjtus  filium  ,  ut  pro  eo  apud  Ludovicum  Re- 


COM  876 

gcm...  intercedat  ,  obfecrat.  Villardhuin.  n.  100. 
Enji  furent  Comrnunel  li  Grieu  &  li  Er  an  cois  de  to- 
tes  chofes. 

Communis  effe  praeterea  dicitur ,  qui  alteri  affen- 
titur.  Gregorius  T uron.  lib.  9.  Hift.  cap.  28.  Illo 
quoque  recufante  non  fe  his  verbis  effe  Communem .  A- 
naftafiusin  S.  Anaftafio  PP.. Eotino,  qui  Communis 
erat  A  cado,  id  eft,  qui  ead.  fentiebat  quae  Aeacius. 
1.  COMMUNITAS,  Privilegium  ,  immunitas. 
Charta  an.  844.  ex  Archivo  B.  Mariae  Tolof.  Co- 
gno fleat  utilitas  fleu  flolercia  omnium  fidelium  noflrorum 
tam  &  prafentium  quam  &  futurorum  ?  quod  vir  vene¬ 
rabilis  Samuel  Tolof  ane  Ecclefie  civitatis  Epiflcopus ... 
detulit  flerenitati  noftre  Communitates  Domini  &  geni¬ 
toris  nofiri ,  videlicet  Ludovici  memorie  flereniffimi  Im- 
per.  &  Regum pradecefforum  noflrorum ,  qualiter  ipflam 
fedem  cum  Monafterio  S.  Maria ,  quod  eft  infra  mu¬ 
ros  civitatis ,  &c. 

f  2.  COMMUNITAS.  Univerfitas  incolarum  ur¬ 
bis  ve!  oppidi.  Vide  Commune  2. 
COMMUNiUM,  Societas,  contubernium. Con¬ 
cil.  Compoftell.  anni  1031.  cap.  3  ,  Alulieres  ex¬ 
tranea  nullum  Communium  neque  confortium  cum  Epi¬ 
fcopis  . . .  habeant. 

f  COMMUNU ARIUS.  Vide  Communia  3. 
COMMUTATIVA ,  Commutatio ,  Gall.  Ech an¬ 
ge.  Charta  Hugonis  Ducis  Burgund.  pro  Ecclefia 
Lingonenfi  an.  1  i78.Inftrum.  to.  4.  novae  Gall. 
Chr.  coi.  188.  Comitatum  Lingonenfem  quem  d  Gui - 
done  de  Saux  per  Commutativam  accepi,  Ecclefia  Lin¬ 
gone  n/i .  ...  in  eleemofynam  dedi. 

f  C  O  M  M  U  T  U  A  R  E ,  pro  Commutare ,  legitur  in 
Chartul.  Gemeticenfi  ex  inftrumento  anni  1027. 
Vendere  vel  Commutuare. 

COMOD  AT  ARIUS  eft  ille  ,  cui  res  aliqua  datur 
utenda ,  videlicet  ipfum  Comodatum.  Vocabular.  Ju¬ 
ris  utriufque. 

COMODIUM ,  Cubiculum.  Vide  Commodum  2. 
%  COMOMONENTUM  ,  faSn.  Gloff.  Lat.  Gr. 
Domus  Principis.  Supra  habetur  Commomonentum. 

COMONIA.  Tabularium  Ecclefiae  Uticenfis  ann. 

1  20  8.  In  eis  habere  debes  Comonias  fleu  cavalcadas 
ad  defendendum  bena  EcclefiaUticenJis ,  &  pacem  vel 
treugam ,  &c.  pro  Communias ,  id  eft ,  plebem  con¬ 
gregatam  &  armatam. 

COMORBANIA  ,  Comorbanu  s.  Vi deCorba. 

COMORTHA  ,  Colleda ,  Contributio ,  a  voce  Sa¬ 
xon.  Cymbopi$,fubfidium,  auxilium.  InStatut. 
ann.  4.  Henrici  IV.  cap.  2  7 .'Choraula  prohibetur 
Comortb  as  facere. 

COMOTUM.  Vide  Commotum. 

COMPACTARE  ,  Compingere ,  formare,  fabre- 
facere.  S.  Eulogius  lib.  2.Memorial.  c.  10  .Non 
filiarum  affectus  focietati  Santtorum  efi  praponendus , 
cum  &  illas  potefl  Deus  in  faculo  enutrire ,  qui  Corn- 
pactavit  in  utero.  Idem  lib.  3.  cap.  1  o  .Non  talem 
habet  Chriftas  fponfam ,  qua  immutari  de  priflina  Com¬ 
pactione  arrarum  ejus  pravaleat. 
COMPACTATUM,  Padum,  Conventum  ,  Gal. 
Convention ,  alias  Pacte  :  quod  nunc  ad  padionem 
cum  daemone  initam  apud  nos  reftringitur.  Epift. 
Sixti  IV.  Papae  ad  Imperatorem  tom.  2.  Amplilf. 
Colled.  coi.  1  5  44.  In  caufaConftanticnJi  vide  quam 
mature  d  nobis  proceffum  Jit ,  &quod  Ccmpattata  na¬ 
tionis  Germanica  infringendi  animum  nufquam  habui¬ 
mus.  Et  coi.  1545.  Nam  &  ex  forma  Comparato¬ 
rum  ,  f  altis  quibufeumque  elettionibus  canonicis ,  in  ma¬ 
nibus  noftris  eft,  &  illis  permittitur ,  Ji  quem  altum  ma¬ 
gis  dignum  &  utilem  putamus . . .  illum  prafleere.  Com- 
p  aci  at  a  Bohemorum  appellata  funt ,  ea  pada,  quae 


877  COM 

cum  Ecclefia  Romana  percudere  Bohemi  ann. 
1433.  pridie  Kalendas  Decembris,  per  quae  ad 
Catholicam  communionem  rurfus  admidi  funt: 
ab  ea  quippe  difcederant ,  ex  quo  ,  ineunte  fcili- 
cet  faeculo  xv.  totam  ferme  Bohemoru ni  gentem 
Huuitarum  haerefis  dementaverat.  Nulla  autem 
vincendi  erroris  ,  nulla  pacandae  gentis  illius  pa¬ 
tuit  via  ufque  ad  Balileenfe  Concilium  ,  ad  quod 
vocatis  Bohemis  rationes  concordiae  ineundae  a 
Patribus  propofitae  funt;  inter  quas  praecipuum 
obtinet  locum  licentia  communicandi  fubdupli- 

-  ci  fpecie  panis  &  vini.  Haec  autem  pa&a  ,  quae 
Compattatad  i&afunt  compendiofeexhibet^neas 
Silvius  in  Hidoria  Bohemica  cap.  5  2.  integre  ve¬ 
ro  GotefridusLeibnit.  in  Codice  Diploniatico  ju¬ 
ris  gentium  part.  2.  pag.  1  3  8.  Vide  ejufd.  Silvii 
Orationem  ad  fummum  Pontificem  apud  Mura- 
torium  Anecdot.  to.  3.  pag.  336.  ubi  iterum  de 
Cornp  allatis  Bohemorum. 

COMPACTIO.  Vide  Compaclare. 

COMPACTUM.  Glolf.  Lat.  Graec.  Conclufio  &  Com¬ 
pactum  ,  a-uvJ' 01a.tr  jxci.  Compattum  facit  ,  a-uvdoiaCu. 
Concilium  Copriacenfe  can.  3  7.  Prohibemus  Cleri¬ 
cis  ,  ne  ex  uno  eodemque  contrattu  mutui ,  emptionis  bla- 
di ,  vel  vini ,  ad  fecundum  deveniatur  Compattum ,  vel 
tertium ,  &  Jtc  deinceps :  ne  emam  illicite  alias  ,  vel 
ut  revendant. 

CO  M  P  A  D I A  TIM,  Paulus  Diaconus  Emerit,  de 
Rebus  gellisEpifcorum  Emeritenlium  in S.  Pau¬ 
lo  c.  1 .  apud  Bivarium  ad S.  Maxim,  p.  ^  16.  At¬ 
que  ipfim  infantulum  (  ex  alvo  matris )  jam  putridum 
membratim  Cornp adiatimque  abfiraxit.  Sed  legendum 
opinor  Competiatim  ,  per  petias ,  feu  frulla  :  Galli 
dicerent,  par pieces  &  par  morceaux.  V el  potius  Co-> 
padiatim  ,  per  xmrafia ,  per  frufta.  Vide  Copadium. 
COMPAGANUS.  Vide  Compagus. 

COMPAGE^.  Vide  Compagus. 

COMPAGI  A  Capita  funt  ojfnnn ,  ditta  eo  quod  Jibi 
jcompafta  nervis  velut  glutino  quodam  adh areant.  Itid. 
Orig.  lib.  1  1 .  cap.  1 . 

COMPAGINARE,  Conjungere,  copulare,  com- 
pingere;item  in  unum  volumen  congerere.S.Pau- 
linusEpift.  3  2.  (alias  1  2. )  n.  10.  Hac  igitur  ra¬ 
tione  perfuafus  ,  Bajilicas  noftras  tuis ,  Jicut  &  operis 
tempore ,  &  voti  genere  conjuntta  funt,  ita  etiam  litteris 
Compaginare  curavi.  Concil.Tolet.  XVI.  Jj>ua  Jide 
omnibus  fandarum  Scripturarum  codicibus  maluerimus 
colligere ,  enormis  voluminis  telam  noftri  oris  videbi¬ 
mur  Compaginare  textrinio.  AdtaSS.  Julii  tom.  2.  p. 
500.  deS.  Willibaldo:  Veftra  memoria  apta  pauca 
excerpere ,  Compaginare  edijferereque  me  libet.  Mabill. 
deLiturg.  Gail.p.  407.  ex  Regul.  FerreoliUti- 
cenfis  Antiftitis :  Gefia  Martyrum  ,  id  eft  pajfones 
S  anitorum  fidelium,  qua  quorumdam  C omp  aginat  a  flu- 
dio  &  fermone  dige fla  funt  ....recenferi  in  oratorio  au¬ 
dientibus  cunctis  omnino  decernimus.  Gunzo  Epift.  ad 
Augienfes  Fratres  an.  969.  apud  Marten.  tom.  1. 
Collccl.  AmplilT.  coi.  30  y .  Linearum  c  omp  ofitiones 
ita  Compaginat  ,  ut  &c.  S.  Aug.  Conf.  lib.  1  3.  c. 
3  °-  J2ll<£ tu  contraheres ,  &  Compaginares ,  atque  con¬ 
texeres.  Barthius  in  Gloflario  apud  Ludexxdg.  to. 
3.Reliq.  MSS.  pag.  5  3.  ex  Rudolpho  Ardentio : 
Ofiendunt  fe  Ecclefia  membrif  non  Compaginari  unio¬ 
ne  caritatis.  Idem  ex  Anaftafio  Bibi.  Vetera  nequitia 
opera  abjicientes  Compaginemur  Deo ,  &  initium  pu¬ 
rioris  conventionis  facimus.  Idem  ex  Continuatore 
Matthaei  Paris  in  Henrico  III.  Doleo  ,  novit  Domi¬ 
nus  ,  quod  per  omnia  nequit  caritas  nofir  a  Cornp  aginari. 
Supplem.  Antiquarii  -.Compagino ,  rwaoy.o^a} Copu¬ 
lo  ,  conjungo. 


COM  878 

Compaginantes  Agri,  vel  Limites,  In¬ 
vicem  cohaerentes.  Vide  Pagina. 
f  Compaginatus  ,  ffuvclp faomg ,  Coagmentatio  ,  in 
Supplemento  Antiquarii.  • 

Compagitus  ,  «p  /xohoyyo-K;  ,  Compaginatio  ,  ibid. 
COMPAGNIA  ,  ex  Ital.  Cornp  agni  a ,  Militum  cen¬ 
turia.  Kuju7ra.vlu ,  apud  Nicetam  in  Alexio  lib.  1. 
n.  1 .  Petrus  de  Vineis  lib.  2.  Epift.  3 .  Cornp. ignio, 
projiciunt  fymbola  ,  fumunt  arma.  [  Paflim  occurrit 
apud  Scriptores  Italos  fimili  notione,  &  interdum 
pro  focietate  feu  foedere,  ut  in  Brev.  Hift.  Pifanae 
ad  an.  1171.  JJuod  fentientes  Pifani  Compagniam  cum 
Florentinis  fecerunt  per  xl.  annos  duraturam ,  &  mul¬ 
ta  Jibi  promiferunt  &  juraverunt  invicem  obfervare.  ] 
Hac  autem  appellatione  donabant  noftri  Rup- 
tarios  ,  feu  militarium  turmas  ,  cujufmodi  erant 
eae ,  quas  anathemate  non  femel  damnarunt  Sum¬ 
mi  Pontifices  Bullis  fuis ,  quae  habentur  in  Char- 
tophy lacio  Regio ,  in  ferinio ,  cui  titulus ,  Contra 
magnas  focietates  &  Compctgnias.  Hse  potiftimurfi 
floruere  fub  Carolo  V.  Rege  Franc.  ficquedeferi- 
buntur  in  Chronico  MS.  Bertrandi  Guefclini : 
Mais  ou  noble  Royaume  avoit  confufion 
D' une  grant  Compagine  ,  &  efioient  foifon , 

Gens  de  maint  pays  &  de  mainte  r.ation, 

Vun  Englois ,  l’ autre  Efcot,Ji  avoit  maint  Breton, 
Hannyers  &  Normans  y  avoit  d  foifon 
Par  li  pays  aloknt  prandre  leur  manjion , 

Et  prenoient  par  tout  lesgens  d  raenfon , 

Vmgt-cinq  Capitaities  trouver y  pouvoit-cm. 
Chevaliers  ,Efcuyersy  avoit  ce  dit-on , 

Jfiui  de  Er  ance  exillier  avoient  devotion. 

Et  il  ny  demeuroit  bnef,  vache  ,  ne  rnouton , 

Ne  pain ,  ne  char  ,  ne  vin  ,  ne  oye ,  ne  chapon ; 

Tout  pillart ,  meurtrier ,  traiteur  &  felon 
Efioient  en  la  route  dont  je  fais  mention. 
PoftmodumCo»i/>4^«j4r  illas  in  Caftiliam  traduxit 
idem  Guefclinus,  quibus  a  candida  Cruce,  qua 
infigniri  voluit ,  nomen  fumpferunt  de  Compagnie 
blanche.  Idem  Chronicon : 

Et  je  votis  chanteray  une  bonne  chancon 
De  Bertrand  de  Glaiequin ,  dont  je  fais  mention , 
De  la  Compagnie  blance ,  dont  je  fu  compaignon , 
II  ny  avoit  en  COfiChevalier  negarpon, 
j Qui  ne  portafi  la  Croix  blance  comme  coton , 
Pourtant  la  B lance  Cornp aigneles  apeloit-on. 

Vide  editum  Chronicon  ejufdem  Guefclini  pag. 
181.183.  Matthaeum  Villaneum  lib.  9.  c.  109. 
lib.  io.c.  84.  92.94.  Chronicon  Petri  IV.  Re¬ 
gis  Aragon.  lib.  6.  c.  1  o.  &c. 

Societates  et  Comitiva  .Latinis  potilfimum 
Scriptoribus  vocantur.  Thomas  Walfinghamus 
an.  1367.  Sub  his  diebus  furrexit  in  Er  ancta  illafa- 
mofa  Societas  ,  qua  Gens  fine  capite  vocabatur ;  qua 
primo  parva ,  pofiea  magna  aggrefia ,  magnam  Franci  a 
partem  occupans  Jine  legibus  ,  expuljis  vel  fubadis  lo¬ 
corum  Dominis ,  fubjugavit ;  erant  que  non  tantum  de 
una  gente  vel  natione  ,  fed  de  pluribus  regionibus  con¬ 
gregati.  Ann.  1361.  Magna  &  farno  f  a  Comitiva  de 
diverjis  nationibus  adunata ,  csrc.Adde  eumderaan- 
no  1360.  Henricus  de  Knyghton  ann.  1361. 
Eodem  tempore  crevit  quadam  Societas  virorum  for¬ 
tium  ,  vocata  Societas  fortuna  ,  &  per  quofdam  vo¬ 
cata  efi  La  Grant  Cornp anie  :  &  adunati  funt  de  di¬ 
verjis  partibus  non  habentes  unde  vivere ,  &c.  Adde 
eumdeman.  1  3  66.  Vitam  Innocentii  VI.  PP.  p. 
127.  128.  Edit.  Bofqueti,  Albertum  Argenti- 
nenfem  an.  1  3  5  4.  Waddingum  an.  1364.  num. 
1  2. ann.  1 366.  num.  1 . 2.  Ammiratum  tom.  2. 
dcFamil.  Neopolitan.  pag.  2  39.  Gariellum  in 


879  COM 

EpifcopisMagalonenftbus  pag.  405.  &feqq&c. 

COMPAGO.  Gariopontus  lib.  3 .  Paffion.  cap.  26. 
Multa  enim  intervalla,  atque  fpatia  funt  intrinfecus 
membror  uni)  multaque  Compagines  ,  unde  ante  exco¬ 
quitur  virtus  medicaminum ,  quam  perveniat  ad  locum , 
qui  patitur.  Lib.  4.  c.  1.  Sciaticos  apprehendimus  pri¬ 
mum  ex  parvo  dolore  ojjis ,  qui  de  ilio  defcendit  in  ver¬ 
tebrum  coxa  ,Jive  in  Compaginem. 

COMPAGUM.  Leges  Henrici  I.  Regis  Angi.  cap. 
95  .  Si  quis  in  humero  plagietur  ,  ut  glutinum  Campa¬ 
gum  effluat ,  3  o.folid.  emendetur.  [  Hoc  elt ,  ut  hu- 
morglutinofus  e  Compagibus  humeri  effluat.  Igi¬ 
tur  Campagum  non  vox  nova  ,  fed  Genitivus  plu¬ 
ralis  eft  a  lingulari  Compages .] 

COMPAGUS  ,  Ejufd.  pagi.  Ethelwerdus  lib.  4.  c. 
3  .  Cernit  reliquias  fui  Compagi  focii ;  ubi ,  focii ,  vox, 
videtur  Gloifcma.  Compaganns, in  veteri  Infcript. 
apudGruter.  209.  1.  Hinc  nollri  Compagnon  di¬ 
cunt,  quam  quidem  vocem  quidam  aliunde  ar- 
ceftunt  :  Lipfius  Cent.  3.  Epiit.  44.  a  Combino  : 
Henricus  Stephanusa  Combenno  ,  qui  eodem  cur¬ 
ru  utitur.  Albertus  Acarilius  a  Compages :  alii  de¬ 
nique  a  pane  >  ut  fint  qui  eodem  pane  vefcuntur, 
quia  veteribus  Compains  didi  qui  pofterioribus  fae¬ 
culis  Compagnons :  qua  voce  utuntur  Chronicon 
Flandriae  vernaculum  c.  7 9.  &  Berrius  in  Carolo 
VII.  [Hoc  pofterius  etymon  ceteris  prxfertMe- 
nagius  confirmatque  exPfalmo,  ubi  pro  Socio  di¬ 
citur  ,  Homo  pacis  mea ,  qui  edebat  panem  mecum ;  vel 
panes  meos ,  ut  in  Vulgata  ,  ]  Vide  Companium ,  & 
Steph.  Pafchafium  lib.  8 .  Difquilit.  Francic.  c.  2 4. 

Compagus,  perperam  pro  Campagus  editum  in 
BullarioCluniacenftp.  24.  3  6.  Vide  in  hac  voce. 
COMP ALATIUS,  pro  Comes  Palatii.  Chronicon 
Cafin.  lib.  4.  cap.  18 .  Bertha  filia  CompalatiiTici- 
nenjis  obtulit  beato  Beneditto. 

COMP ALLIDUS, Simul  pallidus,  S.  PaulinoEp. 
22.  alias  7.  cujus  locus  eft  in  Cohortales. 
COMPANAGIUM  ,  Companaticum,  Quid¬ 
quid  cibi  praeter  panem  &  potum  lumitur  ,  id 
eft,  cibus  qui  cum  pane  in  efcam  datur.  Will. 
Brito  in  Vocabul.  MS.  &  audor  Mamotredi  ad 
14.  Numcr.  Pulmentum  vel  pulmentarium  dicitur 
quilibet  cibus prater  panem  ,  Companage  in  Gallico,  feu, 
ut  efferunt  Occitani ,  Coumpanatge  ,  quoe  vox  id 
potiffimum  denotat  ,  quod  in  hofpitio  prseter 
panem  &  vinum  expenditur.  Ita  Lombardi ,  ut 
audor  eft  Pergaminus  in  Camangiare ,  Companatico 
dicono  ,  cioe  ogni  cofa  da  mangiarc ,  toltone  il  pane. 
Ugutio  &  Joan.  de  Janua:  Ob fornum ,  quilibet  mo¬ 
dicus  &  delicatus  cibus  inter  alios  fumptus :  dicitur  ob- 
fonium,  quod  vulgo  Companaticum.  Pulmentum ,  &  pul- 
nientdrium'Latin\s,Gi'Xcis  'srporqdyiov.  Leges  Athel- 
ftani  Regis  Angi.  cap.  1  2.  di  contingat  eum  mori , 
omnis  congtldo  det  unum  panem  ,  &  Companagium  pro 
mima  ejus.  Leges  Hoeli  Boni :  Companagium  6  o . 
panum  debet  ejfe  porcus ,  &c.  Couftumar.  dc  He- 
cham :  Ad  Nonam  4.  panes,  &  8 .  harincs  (  haleces ) 
vel  aliud  Companagium  quod  tantum  valet.  Monadi¬ 
cum  Anglic.  to.  1.  pag.  419.  Abbas  Aucherius 
conftituit  domum  leproforum> ...  ad  quorum  fu  flent  a- 
iionem  dantur  Jinguli  cdntelli  dimidium  panis  haben¬ 
tes ,  &  dimidium  galenis  cervi/ia  mediocris.  Praterca 
Jingulis  menfibus  cuilibet  eorum  dantur  ab  Elecmofy- 
nario  5.  denarii  ad  Companagium  emendum.  Statuta 
Hofpitalis  S.  Lazari  Placentini  an.  1214.  apud 
Petrum  Mariam  Campum  in  Regefto  2.  part. 
Ch.  6  2.  Simul  in  Refectorio  uno  conveniant  ,  eden¬ 
tes  &  bibentes  de  eodem  pane ,  vino ,  &  eodem  Com¬ 
panatico.  [  Statuta  Monialium  S.  Salvatoris  Maffil. 


COM  880 

an.  1400.  Jgjiando  dictus  Conventus  recipiet  panem, 
vinum  ,  Companagium  ,  &c.  Occurrit  in  Statutis 
Arelat.  MSS.  art.  80.  &  alibi  non  femel,  ut  & 
vox  Companage  in  Chartis  Gallicis.  Hanc  vocem 
etiamnum  ufurpant  Provinciales.  ] 

Companaticus.  Statuta  antiqua  Corbeienfis 
Monaft.  cap.  4.  Ceteris  vero  pauperibus ,  .  . .  folet 
dari  quartarius ,  vel  juxta  quod  Hofpitalarius  pravi- 
derit  in  majori  vel  minori  numero  aut  necefftate  com¬ 
pedire  ,  Companaticus  ,  aut  fecundum  confuetudinem 
tribuatur.  Vetus  Infcriptio  Epitaphii  an.  1053. 
apud  Puricellum  in  Monumentis  Bafilicoe  Am- 
brolianoe  pag.  433.  Difiribuentes  unicuique  dimi¬ 
dium  panem  frumenti ,  tres  falas  vini ,  Companaticum 
juxta  modum ,  &c. 

f  Companatitium,  Eadem  notione,  in  Lexi- 
co  Philof.  Goclenii. 

COMPANATORES  ,  Haeretici  qui  afferunt  pa¬ 
nem  cum  corpore  Chrifti  remanere  in  Altaris  Sa¬ 
cramento.  Vide  Hierolexicon  Macri. 
COMPANIES,  Contubernium,  Gall.  Compagnie. 
Vide  Companium. 

%  COMPANIS,  Obfonium,quod  pani  additur  com¬ 
edendum.  Raphael  Volaterranus  inVita  B.  Hu- 
milianae  to.  4.  SS.  Maii  pag.  411.  Ghiatuor  tan¬ 
tum  panes  in  hebdomada  folit a  ejl  edere  ,  raro  ac  te¬ 
nui  vilique  Compane  contenta.  Vide  Companagium. 

COMPANIUM  ,  Contubernium  ,  focietas ,  Com¬ 
pagnie.  Padus  Legis  Salicoe  tit.  66.  §.  2.  Si  quis 
hominem  ingenuum ,  qui  Lege  S  alica  vivit ,  inhofein 
Companio  de  Companiei  fuorum  occiderit ,  in  triplo  com¬ 
ponat.  Id  eft,  Ii  quis  hominem  ingenuum  Lege 
Salica  viventem,  in  caftris  in  contubernio  ac  fo- 
cietate  fuorum  contubernalium  occiderit.  Galli 
dicerent,  En  la  compagnie  de  fes  Compagnons.  Ubi 
Wendelinus  hoc  Caftrenfi  vocabulo  didos  pu¬ 
tat  ,  qui  communi  pane  ac  diftributione  buccel¬ 
lati  ,&  in  eodem  contubernio  fodalitium  fovent 
cum  altero  ,  indeque  Compagnon  &  Compagnie  vo¬ 
cum  Gallicarum  etymon  hauriri  debere.  Vide 
Compagus. 

CG“Eccardus  vocem  Companium  non  Contubernium 
interpretatur,  fed  quali  feriptum  edet  pro  Cam¬ 
paniam ,  vult  intelligi  Campum  militarem  feu  lo¬ 
cum  proelii.  Utra  proeliet  interpretatio  judicet  le- 
dor  attentus. 

COMPAR  ,  Conjux.  Gloffar.  Lat.  Grtec.  Compar, 
ru^uyct;.  Vetus  Infcriptio:  Manilia  Paulla  de  pa¬ 
trimonio  fuoftbi  &  Aurelio  Paullino  Compari  fuo  do¬ 
mum  aternam.  Alia:  fjuli  a  Matrona  Aur.  Aquilino 
Comp.  cum  quo  vixit ,  &c.  Vide  Par. 

Compares  proeterea  didi  Pares ,  inter  fe  compa¬ 
rati  refpedu  fuperioris  Domini.  Ordericus  Vi¬ 
talis  lib.  5.  pag.  572.  Helias  quoque  Vicedominus 
(Gerberiaci  in  agro  Belvacenli)  cum  Compari  fuo 
exulem  gratanter  regium  fufeepit ,  .  .  .  moris  enim  il¬ 
lius  caftri ,  ut  ibidem  duo  pares  Domini  Jint ,  &  omnes 
ibidem  fugitivi  fufeipiantur.  Idem  lib.  1  i.p.  807. 
Pacem  igitur  inter  eos  obnixe  feramus  ,  ut  hero  Com¬ 
parique  noftro  legitime  proficiamus.  Hinc 

Comparitas,  Paritas  conditionis  ac  dignitatis, 
in  Charta  Alfatica exarata  fub  Leone IX. PP.  apud 
Glareanum  lib.  2.  Rerum  German.  pag.  102. 
Liber  vel  perfonatus  ferviens ,  fi  infra  patriam  eft , 
pofl  7.  dierum  inducias  cum  totidem  fu<t  Comp  artia¬ 
tis  tejlibus :  plebeius  autem  &  minoris  tefiimonii  ruflicus 
aqua  frigida  fe  expurget  judicio. 

COMPARAGIUM.  Charta  an.  1  23  o.in  Tabular. 
Abbatioe  Frigidimontis  fol.  92.  Eadem  vinea  debet 
4.  fextarios  vini  pro  Comparagio  dominis  de  Noetcl. 

Forte 


8  8 1  COM 

Forte  idem  valet  quod  Gallis  Compeyage.  Vide 
Ftliolatus  poli  Filiolus. 

$3  Potius  crediderim  Compar agium  fumi  proParia- 
gio ,  quam  pro  Filiolatu.  EU  autem  Pariagium ,  ut. 
fuoloco  dicitur,  Societas  plurium  unius  praedii 
vel  feudi  dominorum. 

i .  COMPARARE ,  Alii  rapere  &  fibi  conferre. 
Gafparis  Barthii  Gloflar.  apud  Ludewig.  to.  3. 
Reliq.  MSS.  pag.  8.  ex  Hili.  Palaeft.  Audiens  F.npe- 
rator  quodTurciJic  dijfipajfent  noftros,& mandavit  pro 
eis  ,  fecttque  eos  brachium  tranfmeare.  Poftquam  ultra 
fuerunt ,  Comparavit  omnia  eorum  arma. 

2.  COMPiVRARE, Comparatum.  Papias:Co»i- 
parare  ,  emere  ,  cum  alio  aquare.  GlolT.  Graec.  Lat. 
Comparare ,  <rvvwturci<rQcii.  Vide  Legem  Salicain  tit. 
39.  Aleman.  tit.  8  3  .&  Longob.lib.  2.  tit.  i4*§. 
4.  28.  3  8-  Hinc 

Comparatum,  Proprium,  labore  &  parlimonia 
acquifitum  ,  emtum.  Glolf.  Gr.  Lat.  CompaYata , 
e-uvwtiftvra.  Atque  in  eo  differebat  Comparatum  ab 
alode,  quia  alodis  dicebatur  quidquid  haereditario 
jure  poflidebatur.  Chronie.  Laurisham.  an.  764. 
Hoc  eft  ,  villam  noftram  . .  .  qua  mihi  de  parte  genito¬ 
ris  mei  nomine  Adelhelmi  Legibus  obvenit ,  vel  unde¬ 
cumque  tam  de  alode  ,  quam  de  Comparato  ,  feu  de 
quolibet  adtrattu  ad  nos  nofeitur  perveniffe ,  &c.  Ch. 
Caroli  Magni  ibid.  Seu  quod  pro  cellata  pepuli ,  vel 
de  Comparato ,  vel  de  quolibet  adtraciu  augme  mare, vel 
immeliorare,feu  adtraber  e  potuerit.  HincmarusRem. 
Opufc.  54.  Ut  in  manjis  fuis  de  alode ,  vel  naturali , 
vel  Comparato  feminas  habeant  ,  qua  illorum  pannos 
lavant,  &c.  Marculfusl.a.  For.  7.  Tam  de  alode , 
quam  de  Comparato.  Et  infra  :  Tam  de  ha?  e  ditat  e 
parentum ,  quam  de  Comparato.  Adde  Cap.  de  V  il¬ 
lis  cap.  3  2.  [  Charta  Fulquini  viri  potentis  pro 
Monallerio  Gemblacenli  an.  9  50.  apudMiraeum 
to.  1 .  pag.  1 41 .  coi.  2.  Totum  ad  integrum  tam  de 
allodio  quam  de  Comparato ,  feu  de  quolibet  attractu 
ad  nos  ibidem  dignofeatur  perveniffe.  ] 

Comparatio,  Eadem  notione ,  in  Concilio  Fran- 
■coford.  an.  794.  cap.  41.  [Charta  anni  circiter 
1  o  90.  ex  Archivo  S.  ViftorisMaffil.  Armar.  Ru- 
then.  n.  3  2.  Dono  unam  petiam  de  vinea ,  qua  mihi 
per  opera  manuum  mearum  obvenit  ad  proprium  alo- 
dem . . .  donamus  ea  qua  per  Comparationem  &  ve - 
ftitum  nobis  advenerunt.'] 

«]■  Comparatus,  Eadem  fignificatione.  A&a SS. 
April.to.  2.  pag.  73  .  in  Charta  Rotaldi  Epifcooi 
Veron.  pro  Monallerio  S.  Zenonis  circiter  ann. 
824.  fjubemus  ergo  ,  ut  quantumcumque  memorata 
Fcclejia..  .  per  donationem  noftram.. .  .  vel  cetero¬ 
rum  fidelium  traditione  ,  vel  ip forum  Comparatu  ,  feu 
quolibet  attractu ,  jufte  &  legaliter  habere  digno fcitur. 

COMPARATORES  ,  apud  Julianum  Anteceflf. 
nov.  49.  2.  AY]s£sTa£cvTe;  t«  y^sl[X/xa.Tx  ,  txt  e$-i 

c)  avyufta-tn;  •troibfjLtvoi ,  qui  feripturas  interfe  com¬ 
parant  ,  ut  feripti  fallitasaut  veritas  comprobetur. 
COMPARATUM ,  Comparatus.  V ide Com¬ 
parare  2. 

^ COMP  ARCUS  ,  Locus  claufus,  a  Gallico  ,  Pare, 
Septum.  Charta  anni  1181.  apud  Lobinellum 
to.  2.  Hili.  Britan.  coi.  1 3  6.  Qui  habent  Compav- 
cum  vinearum  &  ortorum  Doli ,  debent  invenire  Ar- 
chiepifcopo  napas  in  Natali  Domini  &  Pafcha . 

COMPARES.  Ita  appellabant  certum  Leida  ,  feu 
penlitationis  genus ,  Narbonenfibus  Vicecomiti- 
bus  in  Narbon.  urbe  exfolvi  folitum ,  ut  audior  elt 
Catellus lib.  4.  Rerum Occitanarum  pag.  586. 
Cujus  vocis  notionem  videtur  indicalfe  Suidas, 
Ktymtps?,  ell  U  <rvye£wxlcti  e/5  virupriety  t ivi  cy.oluv 

Tom.  //, 


COM  S8z 

t»!' etuTitv  ixtsXw  xgtlear ,  qui  fcilicet  in  aliqua  pen- 
litatione  alteri  Compar  ell. 

COMP ARICIA , vel Comparicium,  Compara¬ 
tum.  Charta  Henrici  I.  Imp.  apud  Baronium  an. 
1014.  num.  9.  Cum.,  .  terminis  ,  concejjiombus , 
Compariciis ,  aliifque  univerjis  redhibitionibus ,  &c. 

[  V ide  Comparare  2 .  ] 

COMPARIETICI ,  Papiae  ,  Confortes ,  vicini ,  quaji 
unum  parietem  habentes.  [  Gloilar.  San-Germ.  MS. 
n.  501.  habet  Conparietici ,  Martinii  vero  Lexi- 
con  Comparietini.  ]( 

COMPARILE,  Compar,  par,  fimile.  Lex  Bajwar. 
tit.  9.  cap.  2 .  §.  5.  De  minore  vero  quod  Scopar  ap¬ 
pellant  ,  cum  folido  uno  componat ,  &  univerfa  Com¬ 
parilia  reftituat ;  ubi  Cod.  Reg.  habet  parilia,GdX\. 
La  pareille. 

COMP  ARIMINI,  a  verbo  Compatere, dicebatur 
Libellus  a  Judice  Ecclefiallico  adverfus  excom- 
municatum  contumacem  Judici  laico  oblatus, 
de  quo  haec  Butillerius  in  fua  Rurali  Sumina  lib. 
2.  tit.  1  2.  pag.  758.  Le  fjnge  fpintuel  doit  envoyer 
un  libelle  qidon  appelle  en  Court  Comparimini ,  qui 
doit  contenir  comitient  l'  excommunie  luj  incite  &  con- 
damne  ,  en  ce  s'eft  laijfe  excommunier  &  endormir  com¬ 
me  cbien  fans  crainte  de  Dieu  ,  en  fentence  d'excom- 
muniment  par  an  &  plus ,  &  ainji  fe  laijferoit  &  vou- 
droii  laijfer  ,Ji  qu  ii  demoture  ou  comte mpt  de  partie , 
&  de  l  Eglife  ,Jt  remedieny  eftott,  quii  plaife  aiifjuge 
lay  dejfous  qui  ledit  excommunie  ejt  deme  arant ,  quii 
foit  prins  &  detenu  prifonnier  &  envoye  au  f/uge  fpi - 
rituel ,  tant  qii  il  foit  devenu  a  obeiffance  de  fainte 
v  Eglife  &  a  partie  de  qui  il  eft  tenu. 

COMPARITAS  ,  Paritas  conditionis  &  originis. 
Conventio  pacis  publicae  inllituta  ann.  1051. 
apudGoldallum  to.  2.Conllitut.  Imperial. pag. 
48.  quis  aliqua  intentione  quaji  reus  acclamatus 
fuerit. . .  liber  vel  perfonatus  ferviens  ,Ji infra  patriam 
eft,  poft  7.  dierum  inducias  cum  totidem  fuaCompa- 
ritatis  tefiibus  )  plebcius  autem  &  minoris  teftimonii 
rufticits ,  aqu<e  f  igtda  fe  expurgabit  judicio.  Vid e  j/u- 
rare ,  &  fupra  in  Compar. 

COMPARTAGIUM ,  Partitio  inter  plures,  GalL 
P.artage.  Hili.  Beccenfis  MS.  pag.  5  16.  num.  3. 
Compojitum  eft  jurgium  quod  emerferat  de  quibufdam 
fervitiis ,  emendationibus  &  Compartagiis  in  gr  anebit 
faciendis.  Vide  Comparturn. 

COMPARTIMENTUM,  Divifio,in  Obfervan- 
tiis  Regni  Aragon.  lib.  6.  tit.  Interpretationes, 
§.  1 1 .  &  tit.  de  Munerib.  agnofeend. 

COMP ARTION ARIUS  Qui  unapartitur.  Enu¬ 
meratio  reddituum  Ecclefiae  Nobiliac.  apud  Sce- 
phanotium  to.  3 .  Antiquit.  Pidlav.MSS.  p.  5  25.. 
Quinque  folidos  m  fefto  omnium  S  anciorum  de  cenfu , 
novem  folidos  de  Aimerico  Malepea  pro  fe  &  Coni- 
partionariis  fuis. 

COMP ART IRE ,  Partiri ,  Partager.  Abbo  in  EpilL 
ad  Defiderium  PP.  to.  i.Hifl.  Franc.  pag.  8  8 
Melius  eft  aliquid  cum  eo  Compartire ,  quam  fotus  ni¬ 
hil  habere. 

%  COMP  ARTUM ,  Idem  quod  Compart agium.  HiU. 
Beccenfis  MS.  pag.  516.  n.  3 .  Comparturn  villa  Jit 
commune  prater  Comparturn  quindecim  jugerum ,  qua 
funt  de  dominio  Prioris, 

COMP  ASSARE  ,  a  Gallico  Uompaffer ,  Circino  di¬ 
metiri:  in  moralibus,  Adliones  fuas  ad  rationis 
normam  dirigere,  ut  ad  optatum  exitum  prove¬ 
hantur.  Charta  Elizabeth  II.  Reginae  Angi.  ann. 
1  5  5  9.apudRymer.  to.  15 .  pag.  5  5 8. coi.  1.  Sect 
inftigatione  diabolica  feducli ,  imaginantes ,  conantes  dr 
Compajfantes ,  &c. 


883  COM 

COMPASSIO  ,  Condolentia,  <rv[X7ra.Jt\u ,  apud  Ar- 
nulfum  Lexov.  EpiE.  i  z .  Sc  alios  non  femel.  Ana- 
flafius  Bibi,  in  Adeodato  :  Peregrinis  Compafflonem 
exhibuit. 

Compassiosus, Qui  facile compatitu r , vel Com- 
paflione  dignus ,  apud  Knygthonum.  Compajflone- 
vole  Italis. 

COMPASSUS ,  Circinus ,  Gall.  Compas  ,ltd\.Com- 
paffo.  Liber  obituum  Eecl.  Lugdun.  Eec.  xv.  De¬ 
dit ...  pluviale  de  brodatura  facta  ad  Compajfus ,  ca- 
fulam ,  dalmaticam  ,  &  tunicellam  cum  floribus  lilii. 
De  re  ad  amuEim  fada  dicimus ,  Faite  auCompas. 

^COMPASUM,  Eadem  notione.  Vide  locum  in 
Armigatus  2. 

COMP  ATER,  Joanni  de  Janua:  Jftuafi  Jimul  ejuf- 
dem  filii  pater ,  qui  filium  aiicujus  baptizat ,  vel  Cbri- 
flianum  facit ,  vel  ad  b apti fimum ,  vel  ad  Confirmatio¬ 
nem  tenet.  Raymundus  Ord.  Praedic,  in  Summula: 
Patrem ,  Compatrem ,  fratrem  mihi  fons  parit  ifie , 
Me  levat  inde  pater  ,  carnalis  filius  hujus 
I'it  mihi  tunc  frater/ fle  commater  mea  mater. 
Sexus  femineus  tot  depingit  tibi  gradus. 
Eolcardusin  VitaS.  Bertini  c.  7.  de  eodem  San- 
do:  Necnon  &  Computer  fuit  (Walberto  )  fecundum 
fleculi  laudabilem  ritum  ad  conjungenda  fraterna  cari¬ 
tatis  foeder  ac  onfervatum.  Ver  fus  defcripti  in  libro 
Evangeliorufn ,  quiToIofae  in Ecclefia fandi  Sa¬ 
turnini  aifervatur  : 

Pr&fulis  officio  tunc  Adriams  funffus  in  arvis 
Culmen  Apoftolicum  Romana  rexit  in  urbe. 
Principis  hic  Caroli  claris  natalibus  auttam 
Karlinam  fobolem  mutato  nomine  Pipin, 

Fonte  renafcentem ,  &  facro  baptifmate  lotum 
Extulit  oblatum  [aeratis  Computer  undis. 

Inter  Epillolas  Stephani  III.  PP.  exEatuna  cum 
hac  Infcriptione  :  Pipino  Regi  &  noftro  fpirituali 
Compatri.  Chron.  Fontanell.  cap.  1 1 .  de  Ragin- 
fredo  Archiepifcopo  Kotoma.genfv.Compater  etiam 
fpiritualis  regenerationis  Pipini  Regis ,  &c.  AnaEa- 
Eus  Bibi,  in  Vita  S.  Joann.  Eleemofynarii  nura. 
21.  Talis  autem  amborum  confirmata  ejl  extunc  a 
Deo  charitas ,  ut  Computer  fupraditli  fieret  Patricii. 
Quo  loco  MetaphraEes  habet ,  «?  ij  «rdeTo^oy  t «V 

at/T»  Trctidwv  yivecrQcti  rov  riaTp/ap^w. 

Compaternitas,  Cognatio  fpiritualis  quae  in¬ 
ter  Compatres  intercedit  :  Comparatico  ,  Italis  : 
Comperage,  Gallis.  Petrus  Damiani  lib.  2.  EpiE. 
17.  Duo  quidam  viri ,  qui  &  amicitia  invicem  foedere , 
Cr  Compaternitatis  necejjitudine  tenebantur.  Thwroc- 
ziusinGerfa  RegeHung.  cap.  66 .  Apud  quem  ali¬ 
quamdiu  commoratus  ,  Compaternitatis  vinculo  Regi 
fodatur.  V  idecap.  i.&  3  .  de  Cognatione  fpirit. 
[Statuta  Augerii  II.  Epifc.  Conferan.  MSS.  ann. 
1280.  Omnes  tamen  filii  vel  filia  duorum  Comp  atrum 
vel  duarum  Commatrum  ,  Jive  ante  Compaternitatem 
Jive  po(l  geniti  fuerint ,  poffunt  inter  fc  matrimoni aliter 
copulant  ili  a  tamen  perfona  excepta  per  quam  Compa¬ 
ternitas  eft  contrait  a ,  &c.  ] 

Comp ater atU s ,  Eadem  notione.  Ada  S.- 
Bertichramnitom.  1.  p. 724.  Junii:  Te dulciffime 
Computer  meus  Ghifo ,  pro  amoris  a  ffectu  &  Compate- 
ratu  . . .  aqualiter  dividendum  habere  pr  recipio. 

JCOMPATERNICUM,  Bona  paterna,  aut  mater¬ 
na  ,  patrimonium.  Vetus  Diploma  apud  Wadia- 

jium  :  Quidquid  genitor  meus . vel  mater  mea 

Beata  de  Compaternico ,  vel  fuo  conquijito  ,  aut  compa¬ 
rato  mihi  dereliquerunt. 

COMP  ATESCERE ,  pro  Compati.  Liber  EpiEola- 
rumS.BonifaciiArch.  Mogunt.  EpiE.  83.  Com - 
patefeere  infirmitati. 


COM  884 

^  COMPATIBILE  Beneficium  ,  apud  TI10- 
mam  Aiadox  Formularis  Angi.  pag.  271.  in  in- 
Erumento  dato  an.  regni  Henrici  VI.  2  7.  Dici¬ 
tur  de  Beneficio  EccleiiaEico  ,  quod  fimul  cum 
alio  potcE  poEideri,  Gall.  Benefice  Comp  anile. 

COMPATRIANUS ,  pro  Compatriota ,  apud  Ec- 
keardum  Jun.  deCafib.  S.  Galli  cap.  2. 

COMP  ATRIENSIS  ,  Eadem  notione.  Miracula 
S.  Urfmari  tom.  2.  April.  pag.  570.  Monachus 
quidam  . . .  Mofomagenfts  pagi  indigena ,  amore  Com- 
pAtrienfium  d  Domino  Abb.  Hugone  ,  ex  Reliquiis 
Santtorum  petiit  donari  Jibi  aliqua. 

COMPATRIOTA.  GloE.  Lat.  Gr.  Compatria ,  ov/a- 
TJ-arpiwr»?,  ubi  forte  legendum,  Compatriota.  Glolf. 
Gr.  Lat.  o-u/a.7ro\i tr#e  ,  Compatriota.  Nicolaus  PP.  in 
EpiE.  adEgilonem  Archiep.  Senonenfem  :  Ad  t$ 
&  tuos  Compatriotas  &  confacerdotes  Ineras  direxi¬ 
mus.  Univerfi  Compatriota  regni ,  in  Legibus  Ed\xc. 
Confelf  pag.  1 3  8.  edit.  Lambardi.  VideFolcar- 
dumin  VitaS.  Bertini  n. 4.  Caefarium  Heiflerb. 
lib.  1 .  cap.  6 .  [  fupra  vocem  Coindigena.  Ada  SS. 
Maii  tom.  6.  pag.  79.  pag.  853.  Marten.  tom. 
5 .  AmpliE  Colled.  coi.  418.]  &c. 

f  Com  patrio  tus,  in  Laudibus  Papiae  ,  apud 
Murator,  tom.  1 1 .  coi.  2  7. 

^  COMPAUPER,  Una  pauper,  in  PaffioneS.  Vi- 
doris  Mart.  to.  2.SS.  Maiip.  1  90. 
COMPEDERE ,  mdi^uv.  GloE.  Lat.  Gr.  Pedicis 
vincire. 

COMPELLARE, In  jus  vocare.  Leges  Ludovi- 
ciAug.  apud  Murator,  to.  1 .  part.  2.  pag.  1  29. 
coi.  z.  Si  quis  de  flatu  fuo  ,  id  eft  y  de  libertate  vei  de 
hareditate  Compellatus  eft  ,  juxta  legis  conflitutionem 
manniatur.  Haudabfimili  prorfus  notione  Cornei. 
Nepos  :  Hoc  crimine  in  concione  ab  inimicis  Compel¬ 
labatur  ,  id  eE  ,  accufabatur  vel  increpabatur.  Et 
alio  in  loco  :  JjDfin  eum  fratricidam  impiumque  de- 
teflans  Compellaret. 

f  COM  PE  L  L  AT  I O  ,  In  j  us  vocatio  ,  in  Legibus 
Luitprandi  apud  eumdem  Murator,  ibid.  p.  6  8. 
coi.  2. 

COMPELLATIVUM.  Leges  Athelflani  Reg.  Angi. 
Debet  etiam  (  Epifcopus)  fedtilo  pacem  &  concor¬ 
diam  operari  cum  ficcuh  judicibus  qui  retium  velle  di¬ 
ligunt  ,  &  in  Compellativum  adlegiationem  docere ,  ne 
quis  alii  perperam  agat  in  jurejurando ,  vel  in  ordalio. 
Quidam  Compellationum  legunt ,  ut  Foxus  &  Spel- 
mannus.Sed  forte  hoc  loco  in  Compellativum,  idetn 
valet  ac  Compellando  :  ut  fenfus  fit,  Epifcopuin 
compellare  debere  accufatorem,  eumque  docera 
non  temere  adverfarium  ad  adlegiationem  per  fa- 
cramentum  vel  per  ordalium  adigendum. 
COMPENDERE,  Competenter  operam  dare.  Par 
pias  MS. 

%  COMPENDIARE ,  Abbreviare.  Capitula  Syno¬ 
dorum  Oriental.  inter  Concil.  Hifp.  tom.  2.  pag. 
33  5.  Si  quis  multis  nuptiis  fuerit  copulatus ,  poeniten¬ 
tiam  agat :  converfatio  autem  &  fides  poenitentis  Com¬ 
pendiat  tempus.  Tertull.  adv.  Marcion.lib.  4.  cap. 
I .  Compendiatumefl  novum  T  eft  amentum.  Et  cap.  9. 
Fatlurus  fermonem  Compendiatum.  Rurfum  occurrit 
apud  Marten.  to.  6.  AmpliE  Colled.  coi.  1215. 

Compendiaria  ,  Via  brevior ,  s-tWo/Ac?  ,  in 
GloE.Gr.  Lat.  [  Eadem  prorfus  ratione  dixit  Se¬ 
neca  EpiE.  2.  Hanc  Compendiariam  excogitavit.  Et 
EpiE.  119.^^  maximas  te  divitias  Compendiaria 
ducam. 

%  Com  pendi  ali  ter,  Compendiofe.  Compendia- 
liter&Jtmpliciter,  apud  Interpretem  Irensei  lib.  3. 
cap.  xx. 


885  COM 

•g"  Compendiatim  ,  Eadem  notione  ,  in  Vitii 
Patrum  Emeritenfium  inter  Concil.  Hiljp.  tom. 
2.  pag.  6 43 .  coi.  z. 

fC  ompendiositas,  Compendium, brevitas , in 
Vita  S.Eufebiae  tom.  2.  SS.  Martii  p.  454.D. 

5T  COMPENDIUM  ,  Compendi  u  s  ,  Idem  quod 
Precaria,  de  quafufius  fuo  loco.  Donatio  villae 
de  BlangiacofadaEcclefiae  Brivatenfi  ann.  760. 
apudBaluz.  tom.  2.  Capitular.  coi.  1391.  Pofiea 
ccelefte  auxilio  monitus  fuperferiptam  villam  ipfi  cajfa 
Dei  reddere  ordinavi ,  &  duas  partiones  tam  de  terra , 
vineis  ,  cenfu  ,  tributo  ,  aut  ex  omni  re  Jibi  pertinenti , 
pro  mole  peccatorum  ,  vobis  vifusfui  condonaffe  ,  ut  om¬ 
ni  tempore  Miffa  ibidem  decenjita  cjfe  debeant ,  petivi 
a  vobis  ut  de  ipjis  duabus  partionibus  mijit  (mihi)  Com¬ 
pendium  faceretis  ;  quod  itafecijlis  ut  dum  ego  viverem, 
hoc  per  veflrum  Compendium  habere  debeam.  Et  ego 
pro  ipfo  Compendio  dedi  vobis  de  ratione  S.  Juliani 
villam  ,  cui  vocabulum  ejl  Blanciago  una  cum  aga- 
c  enti  a  fu  a  ,  vel  fervos ,  vel  tributa ,  quod  inde  exire  de¬ 
bet  annis  Jingulis ,  libras  11.  partionum  de  ipfa  villa 
Macer agio  in  vos  vijfus  fum  emifi/fe  ;  ut  Ji  in  tempore 
aut  pofi  tempus  ego  vobis  perro  (  f.  pro  hoc  )  judi¬ 
cium  facere  voluero  aut  fecero  ,  fpondionis  (  f.  fpon- 
deo  nos  )  vobis  defolvere ,  partibus  veftris  aut  fuc- 
cejforibus  vejlris',  qui  tunc  temporis  pofi  fuerint ,  au¬ 
ri  libram  1 .  &  ipfam  villam  Blanciago  in  veftra  revo¬ 
catione  ponam ,  &  inantiaveflra  Compendius  vos  domi¬ 
nus  recognofcat ,  &  prafens  precaria  mea  invos  f cri¬ 
pta  omni  tempore  firma  ftabilita  perduret. 

51  COMPENSA,  Compenfatio.  VitaS.  Canutito. 
1 .  Januarii  pag.  396.  Jfiupd  S .  Canuto  in  Compen- 
fam  regni ,  quod  d  parente  ejus  Erico  cccuparat ,  ditio¬ 
nem  aliquam  dare  cogebatur.  Ruricius  apud  Bar- 
thium  Adverfar.  12.  14.  eodem  feniu  dicit. 
Scripturarum  Compen/a. 

51  Compensum,  Eadem  notione.  Precaria  per 
quam  Sigefridus  ab  Afuero  Abb.  Prumienfi  acci¬ 
pit  quaedam  praedia  ann.  771.  apud  Marten.  tom. 
I.  Ampliff.  Colled.  coi.  3  6.  Similiter  hac  centra 
in  Compenfo  dedit  jam  fatus  Ragibaudus  de  ratione  S. 
Carileji  Meroldo  Epifcopo ,  &c.  Vide  mox  Com- 
penfus. 

COMPENSUS  ,  C ompen sum.  Concilium  Auti- 
liodorenfe  can.  3  .  Non  licet  Compenfos  in  domibus 
propriis  infefiivitatibus  S  anciorum  facere ,  nec  pervigi¬ 
lias  in  fefiivitatibus'S anciorum  facere.  Hic  hserent  vi¬ 
ri  dodi.  Sunt  enim  qui,  Compenfos  facere ,  fic  expli¬ 
cant,  ut  fit  ferotinos  coetus  habere ,  quibus  mu¬ 
lieres  certum  lanae  ,  aut  flaminis  penfum  ,  in  vo¬ 
tum  fandi  alicujus  nendo ,  texendove  conficiunt, 
quod  penfum  fubinde  facris  altaribus  offertur  : 
quem  quidem  morem  adhuc  in  nonnullisGalliae 
provinciis  perflare  aiunt.  Hoc  autem  fit  in  pervi¬ 
giliis  Sandorum  ,  &  in  pervigilio  Natalis  Chriffi. 
Sic  auguratur  N.  le  Maiflre  lib.  1 .  de  Decimis  & 
Oblat.  cap.  41 .  quo  fpedant  quae  habet  Martinus 
Bracarenlis  cap.  7  5 .  Non  liceat  mulieres  Chrifiianas 
aliquam  vanitatem  in  fuis  lanificiis  obfervare  ,  fed 
Deum  invocent  adjutorem ,  i)  hi  eis  fapientiam  texendi 
dedit.  Subdit  idemNicolaus  le  Maiflre,  nifi  fortaffe 
velit  aliquis  Compenfos  in  domibus  facere  ,  nihil 
aliud  effe ,  quam  flare  domi  in  otio  certis  diebus , 
proefertim  Maio  menfe ,  quo  fuperftitiofe  feriari 
lolebant  veteres  Galli ,  ut  liquet  ex  eofermone 
qui  refertur  inter  tradatus  Auguflini  trad.  20. 
crediturque  effe  Egidii  Noviomenfis. 

At  Innocent.  Cironius  lib.  3.  Obfervat.  Jur. 
Canon. c.  8 •  &  Lalandus  ad  hunc  canonem  ,  Com¬ 
penfos  hoc  loco  oblationes  interpretantur  quae  in 
Tom.  H . 


COM  886 

domibus  privatis  fiebant,  in  quibus  &  vigilias 
quidam  in  feflis  Sandorum  peragebant,  dereli- 
dis  Ecclefiis :  quod  vetat  Synodus  Laodicena  can. 

5  8-Gangr.  can.  5.6.  Antioch.  can.  5.  Carthag, 
can.  2.  Matifcon.  can.  1 .  &  FerrandusDiac.  cap. 
72.  unde  Tertullianus  lib.  de  Spedac.  cap.  81. 
Prohiberi  ait  ceremonias  &  religionem  deorum  domefti- 
corum.  Idque  firmant  ex  genuina  vocis  fignifica- 
tione ,  quam  profert  doliarium  Rhabani  lau¬ 
datum  a  Barthioin  Adverfariis :  Cvmpenfum  enim 
dicitur  effe  oblata  ,  collata.  Qua  certe  notione 
Compenfum  videtur  ufurpari  in  Charta  Ludovici 
Regis  ann.  1156.  pro  Raimundo  Uticenfi  Epi¬ 
fcopo  :  Adhuc  etiam  concedimus  tibi  &  Ecclcjia  Uti- 
cenji  jn  perpetuum  redditus  omnes  Pacis ,  qui  per  to¬ 
tum  ejufdem  Epifcopatum  pro  pace  perfolvuutur ,  quod 
etiam  Compenfum  dicitur.  Ibi  enim  Compenfum  cll 
collatio,  praeflatio.  Concilium  Monfpelienfe  an. 
1214.  cap.  3  3 .  Jjhii  commonitus  a  Padanis  infra 
1  5 .  dies  ad  cognitionem  Paciariorum  facere  vel  firmare 
noluerit ,  Epif  copiis  eum  excommunicet ,  &  de  Pace 
dejiciat,  &  terram  ejus  interdidlo fupponat.  Jjfuod Ji 

6  homines  fui  ei  faverint  ,  pofi  1  4  .  dies  ejiciantur  k 

Pace ,  &  reftituatur  eis  Compenfum ,  Ji  quid  dederunt. 
Sed  Ji  homines  ipji velint  mandatis  parere  ,  dimittan¬ 
tur  in  pace.  Cap.  39.  Si  pax  fr ad  a  fuerit  ab  iis  qui 
funt  intra  terminos  pacis ,  debet  pax  fracturam  pacis 
quarere  utroque  gladio  :  &  Ji  non  poterit  recuperare  1 
debet  emendare  de  Compenfo ,  vel  de  nova  collecta  :  de 
quo  Compenfo  ,  feu  nova  collecta  ,  Ji  Compenfum  noti 
fufficit-,  debent  expenfc  fieri  Equitibus  qui  cum  armis 
pacem  fequuntur.  [  Charta  Pariagii  Gaballit.  inter 
Regem  8c  Epifcopum  Mimatenfem  ann.  130  6. 
ex  Tabulario  Miniat.  Ad  Epifcopum  &  Ecclejiam 
Mimatenfem  pertinet  jus . . .  cudendi  monetam  conta¬ 
minatam  &  monetam  argenteam  ,  levandi  Compenfum 
feu  paxiagium  pro  pace  fervanda  <jr  omnia  alia  &  Jin- 
gula  expleclandi  pro  majori  poufiate  &  feignoria  ftta  , 
qua  ad  majorem  poteftatem  ,  regalium  &  majus  domi¬ 
nium  pertinere  no fcuntur.  Ibidem:  Compenfum  feu  pa- 
ciagiumerii  commune  nobis  &  dicio  Epifcopo ,  &  leva¬ 
ri  non  poterit  nifi  communi  nomine.  ]  Quod  vero  hic 
Compenfum  dicitur,  appellatur  in  Bulla 

Alexandri III. PP.  Vide inhac  voce  [i°.loco  :ubi 
diximus  Commune  vel  Compenfum  primo  folvi  foli- 
tum  pro  fecuritate  &  pace  ,  deinceps  evafiife  tri¬ 
butum  ordinarium ,  quod  exegerunt  Epifcopi , 
aliique  viri  potentes :  illud  ipfum  confirmant  ul¬ 
tima  laudati  Pariagii  verba ,  quibus  dicitur  Com¬ 
penfum  feu  Paciagium  levari  non  poffe  nifi  coiti- 
muniRegis  &  Epiicopi  Mimatenfis  nomine.  ] 

51  COMPERARE  ,  pro  Comparare  ,  Emere ,  apud 
Murator,  tom.  1.  part.  2.  pag.  102.  coi.  1.  ex 
Caroli  M.  legibus :  Utnemoprajumat  aliquem  homi¬ 
nem  vendere  aut  Comperare  nifi  in  prafentia  Comitum. 
Bartholom.  Scriba  Annal.  Genuenf.  lib.  6.  ad  an. 
1252.  Pretio  ocio  millium  librarum  Comperavit.  Vi¬ 
de  Comparare. 

5[  COMPERDICTUS ,  Perditus,  amiffus,  proCin;;- 
perditus.  Commemoratorium  de  quibufdam  vil- 
lisS.  Vidori  reflitutis  circaannum  780.  tom.  1 . 
Colled.  Ampliff.  coi.  41 .  Ardingus  ille  Alamannus 
ipfas  cafas  Ecclejia  Dei  Adaffilienfis  intemerato  hor- 
dine  ....  difvertivit ,  &  ad  Hmniberto  fuo  vajfo  hoc 
beneficiavit,  &  poflea  pro  hac  caufi  ipfas  cafas Ecclejia 
Dei  S.  Maria  &  S.  Victoris  Martyris  C^mper dictas , 
Hicdefunt  nonnulla  ad  perfediorem  hujus 
loci  elucidationem. 

COMPERNOLA  ,  Textus  vel  contextus  aliquot 
perularum  Heu  margaritarum.  Monaflicum  Anglic. 

Kkk  ij 


887  COM 

to.  3 .  part.  2 •  pag.  87.  Jftujnque Compernoles integri 
de  auro ,  cum  cavillo  aureo,  &  faphyro  in  fine ,  &  qua- 
tuor  Compernola  de  auro.  Vide  Perna. 

qj  COMPERTIO  ,  Inventio.  Proceffus  Compertionis 
&  nova  repojitionis  B.  iVernheri ,  in  Adis  SS.  Aprih 
to.  2 .  pag.  70  6. 

«[  COMPERTORIUM,  Inquifitio  judiciaria,  Gall* 
Enquete  >  quae  in  caufis  civilibus  fieri  folet  ad  co- 
gnofcendam  rei  veritatem.  ICennettus  in  Antiq. 
Ambrofden.  p.  5  7  5.  ex  Inftrumento  anni  1425«. 
Et  in  carnibus  porcinis  empris  pro  Clericis  domini  Ar~ 
chiepifcopi ,  [edentibus  fuper  Compertorium  apud  Bur- 
ceftre  in  die  Mercurii  proxime  ante  feftum  Converjtonis 
S.  Pauli  xix.  den.  Polfet  intelligi  locus  in  quo  fa- 
daeftipfa  Inquifitio. 

COMPESCATIO.  Gloff.Gr.Lat.  <ratycvitr/xh>  Com- 
pefcatio.  a-w^p ovirpics,  Coercitio ,  eV<  Ita  etiam 

Codex  MS.  Ibidem  :  o-uqpovlifu ,  Compefco. 

%  COMPESCERE,  fenfu  neutrali,  Abllinere.  Vi¬ 
ta  S.  Canuti  to.  3.  Julii  pag.  1  3  5  .Seditiofos  cu¬ 
neos  cum  prudentibus  adiit ;  &  f emone  piaculo  ut  ab 
infolentia  . ..  Compefcant,  infligat.  V ide  Compefcatio. 

H  COMPETA  ,  pro  Compita.  Fridegodus  in  Vita 
S.  Wilfridi  num.  8- 

. Verum  ille  juventa 

Excurfus  trepidat,  ne  for  f  an  mobilis  at  as 
Pracipitem  prava  retrahat  per  Competa  fecla. 
Ibid.  num.  3  4. 

Paciflce  qui  currebant  per  Competa  vita. 

COMPETENTES,  Baptifmi  Candidati,  quibap- 
tifmum  poflulabant.  Unde  Gennadius  de  Scri¬ 
ptoribus  Ecclefialt.  ait ,  Nicaeam  Romanae  civita¬ 
tis  Epifcopum  Compofuijfe  fex  Competentibus  bapti- 
fmum  inftruttionis  libellos.  Catechumenorum  enim 
alii  fuere  Audientes ,  fic  didi,  quod  verbo  Dei 
erudiri  eos  necelfe  elfet,  priufquam  ad  bapti- 
fmum  accederent  ;  alii  vero  jam  eruditi  &  in- 
Itrudi  qui  ad  baptifmum  admitti  poflulabant, 
dicebantur  Competentes ,  quod  una  &  fimul  bap¬ 
tifmum  peterent,  &  expedarent  id  temporis  quo 
baptifmus  conferri  folet ,  Sabbatum  nempe,  quod 
Pafcha  aut  Pentecoften  praecedit.  Ifidorus  lib.  8. 
cap.  4.  Competens  vocatur  qui  pcfl  infractionem  fidei 
competit  gratiam  Chrifti.  Inde  a  petendo  Competens  vo¬ 
catur.  Idem  lib.  2, .  de  Eccl.  offic.  cap.  2  1 .  &  ex  eo 
Papias :  Competentes  funtqui  poft  doctrinam  fidei ,  pofi 
continentiam  vita  ad  gratiam  percipiendam  petendo  fe- 
flinant .  Ideoque  appellantur  Competentes ,  id  eft,  gra¬ 
tiam  Chnfii  petentes :  nam  Catechumeni  tantum  au¬ 
diunt,  necdum  petunt.  LeidradusEpifcop.  Lugdun, 
de  Baptifmo  cap.  1.  Differt  fane  inter  Catechume¬ 
nos  &  Competentes.  Catechumeni  itaque  fiunt ,  qui  pri¬ 
mum  de  gentilitate  veniunt ,  &  habentes  voluntatem 
credendi  in  Chrifto  audiunt  verbum  fidei ,  fed  nondum 
appellantur  Fideles.  Competentes  autem  fiunt ,  qui  jam 
poft  dottrinam  fidei ,  pofi  continentiam  vita ,  gratiam 
Chrifti  percipere  fefiinant ,  ideoque  appellantur  Com¬ 
petentes  ,  id  eft ,  gratiam  Dei  petentes.  S.  Augultinus 
lib.  de  Cura  pro  mortuis  habenda  cap.  12.  Pafcha 
appropinquante ,  dedit  nomen  inter  alios  Competentes. 
EtHomil.  49.  Jftuod  dico  Competentibus  &  fidelibus 
audiant pcenitentes.  Lib.  22.  de  Civit.  Dei  cap.  8. 
Jffui  cum  dediffet  nomen  ad  baptifmum.  Idem  lib.  de 
Fide  &  operib.  c.  6.  An  ufque  adeo  diffjmulamus  d 
fenfibus  noftris ,  ut  vel  nofmetipfos  non  recordemur  quam 
fuerimus  attenti  atque  folliciti  quid  nobis  praesperent  d 
quibus  catechi  fabamur ,  cum  fontis  illius  facr  ament  a  pe¬ 
teremus  ,  atque  ob  hoc  etiam  Competentes  vocaremur  ? 
Idem  Epift.  155.  Defiderio  ...te  nomen  dediffe  in¬ 
ter  Competentes  vel  daturum  e ff e  jam  jam  que  cognofce - 


COM  888 

ret.  Serm.  7.  de  Diverfis  cap.  1 .  Ipfumvefirum  no¬ 
men  quod  Competentes  vocamini  oftendit  :  quid  enim 
aliud  funt  Competentes ,  quam  fimul  petentes  ?  Infra  s 
Competentium  vocabulum  non  aliunde  quam  de  fimul 
petendo  ,  atque  unum  aliquid  appetendo  ,  compofitum 
eft.  InPfalm.  6  2.  de  Baptizando :  Ante  Pafcha  enim 
coepit  petere  de  Ecclefia  Chrifti  medicinam.  Vide  eum- 
'demHomil.  49.  cap.  2.  de  Diverf.  Serm.  8.  Con¬ 
cilium  Agath.  can.  13  .  Symbolum  etiam  placuit  pu¬ 
blice  in  Ecclefia  Competentibus  prodic  ari.  Ferrandus 
Diae.  Carthaginenfis  in  Epift.  ad  Fulgentium* 
de  quodam  zEthiope  baptizando  :  Propinquante 
folemnitate  Pafchali ,  inter  Competentes  offertur ,  feri- 
bitur ,  eruditur .  VideS.Hieron.  Epift.  60.  ad  Pam- 
machium  c*  16. S.  Fulgentium Homil.  78.  S.  Pa¬ 
danum  Barcinon.  Epilcop.  Serm.  de  Baptifmo 
initio.  Ifidor.  lib.  1.  de  Eccl.  offic.  c.  27.S  Am- 
brofium  lib.  2.  Epift.  13.  Zenon.  Veronenfem 
Serm.  7.  de  Pafchate ,  Rabanum  lib.  1 .  de  Inftit. 
Cleric.  cap.  2  6  *  lib.  3 .  cap.  3  5 » Honorium  A  ugu- 
ftod.  lib.  3.  cap.  5  3.  Milfale  Gallicanum  vetus 
pag.  472.  Edit.  Roman.  &ct 
COMPETENTIAE  ;  Verifimilitudinet ,  analogia. 
BarthiiGlolfar.  apudLudewig.  to.  3  .  Reliq  MSS. 
pag.  147*  ex  Baldrici  Hili.  Pakcft.  Sed  &  Gellio 
nota  eil  vox  Competentia  hac  notione,  ait  enim 
lib.  1 .  C.  1 .  Compreberfia  menfura  Herculani  pedis , 
quanta  longinquitas  corporis  ei  menfura  conveniret ,  fe¬ 
cundum  naturalem  membrorum  inter  fe  Competentiam 
modificatus  eft.  Eumdem  vide  lib.  14.  cap.  1.  So¬ 
brietatis  Competentia ,  Quae  competit  feu  convenit 
fobrietati  ,  in  tranflatione  SS.  Georgii  &  Au¬ 
relii,  inter  Ada  SS*  Benedid.  faec.  4.  part.  2. 
pag.  53. 

1.  COMPETERE,  Invadere  ,  rapere  ,  pervadere. 
Concilium  Parifienfe  111.  c.  1  .Is  qui  res  Dei  Com¬ 
petit  ,  &c.  Matifconenfe  II.  c.  2  4.  Res  alienas  Com¬ 
petere.  T uronenfe  II.  c.  14.  Res  Ecclefia . . .  quaqua 
temeritate  pervadere,  Competere ,  vel conffcare.  Chlo- 
tarii  Regis  Conflitutio  c.  1  o.  Ut  oblationes  dsfuii- 
Horum  Ecclefiis  deputata  nullorum  Competitionibus 
auferantur ...  pracipimus.  Vide  Concil.  Parifienfe 
V.  cap.  9.  Capitul.  1.  an.  7 69.  cap.  18.  lib.  7. 
Capitul.  c.  140.  &c.  Hujus  autem  vocis  notio 
deduda  videtur  ab  iis  qui  Competitores  dicuntur 
in  1.  1 .  Cod.  Th.  de  Quinquen.  prasfer.  qui  bona 
damnatorum,  mortuorum,  aut  proferiptorum  va¬ 
cantia  a  principe  impetrabant ,  atque  pervade¬ 
bant.  Vide  tit.  de  Petitionibus. 

2 .  COMPETERE ,  Accufare ,  in  jus  vocare.  Ca¬ 
nones  Hibernenfcs  apud  Marten.  to.  4.  Anecdot. 
coi.  15.4?!  Clericus  laicum  Competit,  ad  fjudicis  ad- 
ftantiam  debeant  pervenire.  Et  coh  feq.  Clericus  vero 
fi  qua  caufa  Competitus  fuerit,  &  nullam  infamiam 
antea  portaverat ,  in  ipfius  juramento  caufa  finiatur. 
Jftujod  fi  antea  infamiam  portavit,  indiciis  juratoribus, 
fed  caufam  laici  ordine  libret. 

COMPETI.®,  Frufta.  Vita  2.S.  Carthaei Epifcopi 
num.  24.  Et  per  viam  egrediens  invenit  cratem  fin¬ 
dentem  &  mobilem  in  Competiit  pofitam ,  qua  ab  artifi¬ 
cibus  in  aquaduttu  fupradicti  fi  agni  caufa  l  ad elidi  fatta 
eft,  &c.  Vi dePecia. 

COMPETITIO,  pro  Querela,  in  1.  5 .  Cod.  Th.  de 
Cenfu ,  1.  4.  &  pen.  de  Cenfitoribus.  [Sidonius 
Apollinaris  lib.  2.  Epift.  9.  Inter  aleatoriarum  vo¬ 
cum  Competitiones. 'jV ide  Concilium  Aurelianenfe 
III.  c.  2  2.  &  Lugdunenfe  II.  c.  3 . 

^COMPETITOR.  Vide  Competere  1. 

f  COMPILATIVE ,  Succinde  ,  in  Adis  B.  Fran-] 
cifci  Fabriani  to.  3 .  April.  p.  98  5. 


889  COM 

COMPILATUS,  Exdrudus.  Narratio  de  Dedi¬ 
catione  Ecclefiae  Stabulenfis  apud  Marten.  to.  2. 
Ampliff.  Colled.  coi.  6  3  .  Nam  infra  muralem  pa¬ 
rietem  in  medio  occultus  arcus  ccementaria  arte  Com¬ 
pilatus. 

COMPLACABILIS ,  Gratiofus,  Gallis,  Complaifant. 

Vita  B.  Coletae  n.  8.  Gratiofitas  Complacabitis. 
f  COMPLACENTIA  ,  Obfequium,  Gall.  Complai- 
fance.  Prima  Appellatio  Univeriitatis  Parif.  pro 
Schifmate  Benedidi  XIII.  apud  Aclierium  to.  6. 
Spicii,  p.  145*  Omnes  fere  aut  abierunt  retrerfum , 
Complacentias  &  beneficia  ,  proh  dolor !  illae  ifiacque 
venantes  ,  &c.  Epifb.  Caroli  VII.  Regis  Franc. 
Summo  Pontifici ;  Et  ea  jugiter  agere ,  qua  fiunt  aci 
honorem  &  Complacentiam  ejufdem  vefirafanctitatis. 
Charta  Wenceilai  Regis  Bohemiae  pro  Nicolao  de 
Lobkowiz  an.  1418*  Cum  fiamofius  Nicolaus  de  Lob- 
kovic...pro  ujibus  familiarium  &  fiipendiarisrumnofiro- 
rum  dilectorum,  de  mandato  nofiro  &  in  Complacentiam 
no  (Iram ,  de  fiubfiantia  fiua  propria  quatuor  millia  fexa- 
genariuirtgroJJ.Pragenjtum  dederit.  Quandoque  etiam 
lumitur  pro  Deledatione,  ut  Lexic.  Philof.  Gocl. 
Complacentiam  habere  in  aliquo ,  efil  illo  oblectari. 
•^Con  placentia,  apudLudewig.  to.  S.Reliq. 
MSS.  p.  1 3  9.  e  vetudis  membranis  :  Iringus  fecit 
Conplacentiam  Regina. 

COM  PLACIBILIS ,  Idem  quod  Complacabitis, 
apudRymcrum  to.  8.  p.  296.  coi.  2. 
COMPLACI  TATIO  ,  Placitum,  padum  initum 
inter  quofvis.  Charta  Arnulphi Imperat.  Jfiuahter 
Tuto  . . .  &  fcemina  quadam  quanddm  Compl  acitatio- 
itis  inter  fe  more  populari  perpetrata  Chartam  nofiris 
prafentavit  obtutibus ,  fupplicanies  noflri  edicti  tenore 
confolidarif  Praeceptum  ejufd.  apud  Marten.  tom. 

1 .  Ampl.  Colled.  coi.  237.  pro  Suedra  Abbatia 
Monialium  an.  891.  Propria  commoditatis  fiua  Com- 
placitatione  per  eam  affecta  potenter  contradat ,  nullo 
unquam  fuccejfore  nofiro  irrumpente  neque  immutante.'] 

Com  placitum,  in  Capitulari  Caroli  Magni  an. 
802.  c.  9’  S  5 • 

COMPL  ACUO ,  ita peg-M?  ,  Placite ,  in  Supplem. 
Antiquarii. 

COMPLAINTA ,  Vox  praedationibus  tributa,  quae 
per  vim  imponuntur,  anfanique  praebent  que¬ 
rendi  ,  quae  vis  ed  vocis  Complainte  apud  nos. 
Chartaan.  i3i4.apud  Dionyfium Salvagnium  in 
Tradatu  de  Placito  Dominico  pag.  3  5 .  £)uod  ipji 
Jint  liberi  &  immunes  omni  tallia  ,  tolta  ,  corvata , 
Complainta ,  quafta ,  angaria ,  par  angaria  ,  &c.  Alia 
an.  1 3  2  2.  apud  eumdem  lib.  de  Ufu  feudor.pag. 
1  3  6.  Jj)uitum  &  immanem  ab  onere  tota ,  tallia ,  ma- 
nuopera ,  coroata,  Complainta  ,  [pedalis  vel  generalis , 
gafcha ,  claufura  cafiri ,  &c.  Charta  R.  Comitis  Fo- 
renfis&  Dom.  Bellijoci  an.  1  2  70.  CumCaftellani 
noflri ,  qui  pro  tempore  fuerint  in  Cafiro  nofiro  S.  Bal- 
domeri  levaverint  &  levare  confueverint  tallias  fi 'eu 
Complaintias  ab  hominibus  de  Rui  as ,  &c.  Alia  ann. 
ejufd.  Exationes,  colletas,  Complamtas ,  chavalga- 
tas ,  &c.  [Reged.  Pjcobus  fol.  xlii.  Inquif.  de  Mo¬ 
tas  an.  1262.  Complaintam  vero  ipfis  hominibus  de 
foris  nunquam  fecit  prater  tay Iliam,  attamen  rnejfem 
habet  ab  eis,  &  habere  etiam  confuevit  cujufcumque 
Jint  homines.  Illis  autem  de  burgo  &  cafiro  facere  con¬ 
fuevit  Complaintam  quando  acquirebat  aliquid ,  &  pof- 
fet  etiam  Ji  maritaret  filiam ,  vel  fi  aliud  faceret ,  quod 
ejfet  Jibi  neceffe.  Occurrit  femel  &  iterum  in  Hid. 
Dalphin.  to.  1.  pag.  2 2. coi.  1.  &  p.  28. coi.  2.] 
^[Compleintia.  Confuetu  dines  Dumbenfes  art. 

2.  ann.  x  3  z  5 .  JLfilibet  Nobilis  (habens  altam 
jurifdidionem  )  potefi  habere  Compleintiam  in  cafu 


COM  895 

in  quo  vellet  ire  vel  tranjire  ultra  mare  ad  voluntatem, 
&  in  cafu  in  quo  vellet  ipfe  Dominus  effe  Miles  no¬ 
vus  ,  vel  vellet  filiam  fuam  maritare ,  duplum  fervidum 
eifolvere  teneantur ,  Hinc  palam  fit  certis  dumtaxat 
temporibus  imponendas  fuifle  Complaintas,  non 
quovis  cafu  pro  voluntate  Dominorum  :  verum 
in  hujufcemodi  rebus  fortioris  praevalet  audori- 
tas,  unde  paulo  fuperius  didum  ed.  Dominum 
facere  confuevijfe  Complaintam  ,  Ji  maritaret  filiam  , 
vel  Ji  aliud  faceret ,  quod  ejfet  Jibi  neceffe.  His  pofte- 
rioribus  verbis  quanta  Dominis  permittantur  , 
nemo  ed  qui  non  videat.  Rurfum  occurrit  vox 
Compleintia ,  in  Cornu ,  lin.  Cum  cornu  ,  &c. 

11  COMPLANATORIUM  ,  Indrumentum  ad  le¬ 
vigandum.  Wfe  Leviga. 

COMPL ANCTUM.  Vide  Complantare . 

f  COMPLANCTUS.  Vide  Complangere. 

COMPL  ANGERE  ,  Queri,  Gall.  Se  Complaindre . 
CapitularePipini  Regis  Italiae  c.  3  7.  Explicare  de¬ 
bent  ipfi Mijft  qualiter  Domino  Regi  (licium  eft ,  quod 
multi  fe  Complangunt  legem  non  habere  confervatam. 

Cori  planctus,  Querela  ,  Plainte  j  Complainte , 
Fulbertus  Carnot.  Epid.  17.  Et  ecce  mitto  vobis 
utrumque  feriptum  &  Compl anctum  fuum,  &c„  Epid. 
42.  Epifcopum ,  qui  Compl  anitum  facit  de  te. 
COMPLANTA  ,  Querela,  Conquedio,  Gallice 
Plainte ,  Complainte.  Forma  pacis  anni  1353.  apud 
Rymerum  tom.  5.  p.  767.  coi.  1 .  Ad  obvianduni 
querelis  fupi  aditis  &  Compl  antis ,  rancoribus ,  pericu¬ 
lis  ,  homicidiis  &  dampnis. 

COMPLANTAGIUM.  Vide  pod Complantare. 
COMPLANTARE,  Complantum,  Complancium. 

Complantu  m  vocant  agrum  jure  ufufru- 
duario  ad  complantandas  vineas,  certis  quae  in 
diplomatibus  recitantur  conditionibus ,  datum. 
Gloflar.  Gr.  Lat.  quTtvco,  Planto ,  Complanto ,  novello c 
KctUapinuo-u; ,  Complantado.  Karetcpiflidco ,  Complanto. 
Tabularium  S.  Joannis  Angeriac.  Erantque  illius 
Complanet  a  in  rem  S.  Andre  a  ,  &  efifita  in  pago  Pi- 
ttavo  infra  Jjhdintam  ipftus  civitatis.  Charta  anni 
1028.  Dono  medium  qunttum  de  vinea ,  quam  per 
Complanctum  acquijivi ,  cum  una  manjione  &  horto. 
Tabularium  ALfienfis  Monaderii  fol.  4.  Conceffe - 
runt . . .  fcilicet  terragium  &  Complantum  &  4.  dena¬ 
rios  cenfus  annuatm  ,  tali  conditione ,  ut  qui  hanc  ter¬ 
ram  excoleret ,  &c.  Exdat  praeclara  &  vetus  Da¬ 
tionis  inComplantum  Charta  inedita  Abbatis  Nobi- 
liacenfis  inPidonibus,  quam  hoc  loco  praedat 
deferibere  :  Legis  legum  fanxit  audent  as ,  &  Theo- 
dojiana  editio  divulgatur  (ut )  tmiujcujufque  provincia 
jus  qua  d  legali  authontate  Jtbimet  dtferepare  non  vi¬ 
detur  Jure  legitimo  cufiodiatur.  Idcirhegomet  Rayna- 
lidusatherea  deliberatione  ex  coenobio  Nobiliacenfl Ab¬ 
ba  ,  libuit  mihi,  atque  proprio  fruitus  fum  arbitrio,  una 
cum  confenfu  Monachorum  ibidem  degentium,  ad  quem¬ 
dam  virum . . .  nomine ,  &  uxore  fua  nomine  Aldagar- 
dim ,  &  filio  fuo  nomine  Conflammo  ,  juclum  1 .  ad 
Complantum  impertii i  deberet ,  quod  &  ultro  videmur 
fecijfe  ,  eo  demum  rite ,  &  pcflquam  in  agro  Falernico 
per  quinquennium  bene  fuerit  r  edat  a  ,  retor  ejufdem 
Ecclefia  medietatem  in  proprios  ufus  partibus  ejufdem 
Ecclefia  retorqueri  faciat.  Ex  alia  nempe  de  parte,  ipji 
excultores  annis  fingulis ,  Jicut  mos  provincia  docet , 
fumptus  reddant.  Jfijyod  Ji  propter  aliquam  infolentiam 
contemptores  extiterint ,  legali  infiitutione  multentur. 
Alienare  vero  Ji1  retor  ipjius  Ecclefia  conatus  fuerit  s 
emere  nullatenus  prafumant ;  de  repetitione  vero ,  id  ab- 
Jit ,  Ji  nos  ipji,  quam  minime  credo ,  aut  de  univerfa 
mundi  climata  qui  fuerint,  qui  contra  hanc  Chartam 
aliquam  calumniam  inferre  tentaverit ,  minime  vindi- 


89 1  COM 

cet.  Infuper  is  cui  contra  litem  intulerit  ,fol.  xxx.  Co~ 
gittur  exfclvere.  Ut  hac  vero  carere  valeat  omnimodo 
titubationis  poena  ,  &  ubi  firmitatis  rigorem  adipifti , 
manu  fubterfirmavi  propria  &  Jub)  cetorum  manibus  ad 
firmitatem  &  ftabilitatem  perducere  non  defiiti.  Stgn. 
Raynaldo  Abbate  ,  &c.  Data  in  menfe  Januario  anno 
8.  regnante  Kar olo  Rege  ( Chr .  8  9  8  •  J 

Dare  ad  Complantandum.  Gaufridus  Co¬ 
mes  Pidavenfis  in  Charta  fundationis  Abbatiae 
S.  Mariae  Santon.  Ibi  quoque  juxta  dejilva  nofir a  do¬ 
minica  tantum  delegamus  ad  Complantandum  &  hofipi- 
zandum  cultores ,  &c.  1  abular.  Burgulienfe,  lub 
Hugone  Capeto  :  Placuit  nobis ,  atque  bona  decrevit 
voluntas ,  ut  aliquid  de  terra  nofir  a ,  coadjuvante  Do¬ 
mino ,  ad  Complantandum  dare  deberemus ,  quod  ita  & 
fecimus . . .  tali  modo  ut  per  5 .  annos  optime  excolatis  , 
&  advinearc  faciatis. 

Me  dium  Plantum  ,  Idem  quod  Complantum.  Char¬ 
ta  exarata  ann.  7.  regnante  Radulfo  Rege  Bur- 
gundiae  ,  ex  Tabulario  Ecclefiae  Gratianopolita- 
n:e  :  In  Chrifti  nomine  ,  Notum  ejfie  volumus  quod  la- 
boratores  quidam  Folcberius  &  Afchericus  venientes 
pofiulaverunt  Dominum  Odonem  Epifcopum  ,  ut  ali¬ 
quid  terra  ex  ratione  S.  Andrea  ,  quam  per  precaria 
largitatem  adquijivit  ,Jibi  &  uxoribus  ,  &  haredibus 
eorum  tradidit  ad  Medium  Plantum  ,  fecundum  Gal- 
liarum  morem  ,  quod  &  fecit.  P  radici  a  cefpis  Jita  ejl 
in  pago  Gratianopolis ,  in  agro  S almoriacenfe ,  in  villa 
Cotonaco  ,  &  cingitur  undique  ex  eadem  arva  infra 
hanc  definitionem  ,  pradibtus  Epifcopus  ,  ut  fupra  ta¬ 
xavimus  ,  pralibatis  viris  tradidit  more  Burgundio¬ 
rum  ad  Medium  Plantum. Si  quis  vero  chartulam  hanc, 
&c.  Exftat  ibidem  alia  ejulclem  tenoris  anni  10. 
Radulfi  Regis.  Alia  Ifarni  Epifcopi  Gratianopol. 
anni  39.  Chunradi  Regis :  I farnus  Gratianopolita- 
tienjis  fedis  Epifcopus ,  quandoquidem  Adalbert  &  fo- 
rore  fua  Guittrud  nofir am  expetierunt  paternitatem 
quod  &  fecerunt ,  &  Jtquidem  petierunt  a  nobis  cam¬ 
pum  ad  Medium  Plantum,  .&  ipfe  campus  efi  in  Co¬ 
mitatu  Gratianopolitano ,  in  agroTaulianenfe,  in  villa 
fi militer ,  &  habet  fines  &  terminationes  de  uno  vero 
latus  Fur  a  aqua  volvent ,  de  fecundo  filva  qua  nomi¬ 
natur  Sinfei  ,  quantum  adificare  potueritis  ufque  ai 
quinque  annos  poffideant ,  adificent ,  &  plantent ,  &  de 
una  medietate  quod  voluerint  ,po(l  quinque  annos  alia 
medietas  ad  potefiatem  f anci  a  Alaria ,  &  fanlti  Vin¬ 
cent  n  revertatur ,  nec  vendere ,  nec  alienare  non  pra- 
fumant  nijt  'a  fuc  c  e  f] 'oribus  f  anci  a  Alaria  &  S .  Vincen- 
tii,  &  Ji  emere*  fioluerunt ,  faciant  quod  voluerint ,  hoc 
efi  vendendi ,  habendi ,  donandi  feu  liceat  commutan¬ 
di.  Si  quis  ego  ipfe  aut  Canonici  nofiri  contradicere 
voluerint,  non  hoc. vindicent ,  fed  componant  nobis  tan¬ 
tum  ,  &  alium  tantum  ,  quantum  Medium  Plantum 
valere  potuerit,  &  inante  a  firma  &  flabilis  permaneat 
cum  fiipulatione  fubnixa.  Signum  Ifarni  Epifcopi,  &c. 
Alia  ibidem  fu  b  ArtaldoEpifcopo:  Nos  donatores 
donamus  aliquid  de  hxreditate  nofir  a  ,  qua  nobis  per 
Medium  Plantum  advenit  &  advenire  debet ,  domino 
Deo  &  ad  fupr  aditio  loco ,.. .  tali  vero  tenore ,  ut  dum 
ego  vivo  ufum  &  fructum  poflideam ,  &c.  Alia  ex  Ta¬ 
bulario  S.  Andreae  V iennenfis :  Dono  etiam  tibi  ego 
Gaidinus  terram  ad  Medium  Plantum,  ad  vineam  con - 
ftruendam  ufque  ad  annos  j.tali  convenientia  ,  &  Ai- 
mo  &  uxor  fua  Arey  unam  medietatem  habe  at  ad  alo - 
dum ,  id  efi  ,  habendi ,  vendendi ,  donandi  feu  liceat 
commutandi,  &c.  T abularium  Brivatenfe  Ch.  156. 
Advenerunt  quidam  homines . . .  expoflulantes  d  nobis 
&  petentes  ut  ei  qu  and  am  terram ...  ad  Medium  Plan¬ 
tum  concederemus . . .  infra  autem  hos  dictos  terminos 
jamdictam  eis  terram  concedimus ,  ut  adificent  &plan - 


COM  892 

tent  eam  ,  &  ad  perfectum  ufque  perducant,  jfijnnto 
autem  anno  quando  vinea  perfecta  fuerit ,  d  minifisr ta¬ 
libus  noftris  dividatur ,  &  quam  partem  meliorem  pro- 
fpexerint ,  partibus  S.  Juliani  in  fiipendiis  fcilicet  fra¬ 
trum  fubjiciant ,  &  reliquam  partem  eis  habere  per¬ 
mittant.  Jfiuam  partem  ipjl  ab  illo  die  &  deinceps  ha¬ 
beant  ,  teneant,  atque  pojfdeant ,  vendendi  aut  com¬ 
mutandi,  aut  in  alienam  potefiatem  tradendi  licentiam 
non  habeant ,  donec  prafenttbns  nobis  in  pleno  capitulo 
denuntient  :  Ji  in  commune  fratrum  eam  emere  volue¬ 
rint  ,  utantur  arbitrio  fuo ,  &  Ji  in  commune  noluerint, 
&  aliquis  ex  Canonicis  eam  voluerit  emere  aut  commu¬ 
tare  ,  vilius  quam  aliquis  extraneus  habeat  eam.  Si 
autem  &  hoc  noluerint ,  commoneat  tertio :  quod  Ji  nec 
tunc ,  ab  ipfa  die  &  deinceps  liberam  atque  firmijfmam 
in  omnibus  habebit  potefiatem  faciendi  quidquid  volue¬ 
rit.  Actum  Kal.April.  anno  8.  regni  Caroli  Franco¬ 
rum  Jiv  e  E  quit  anorum  (907v)Exftant  fimiles  Char¬ 
tae  in  eodem  Tabulario  Ch.  230.  300.  de  terris 
ad  Complantandum  medietarie  concejfis ,  ubi  eaedem 
Complantus  conditiones  recitantur,  dicunturque 
Charta  S  emiplantaria  in  eadem  Ch.  3  00.  Falla  car- 
tula  ifla ,  qua  dicitur  S  emiplantaria ,  in  menfe  Mar¬ 
cio  ,  &c.  T  abularium  Ecclefiae  S.  Cyrici  Nivernen- 
fis  Ch.  5  4.  Roclenus  dat  cuidam  villano  nomine  Eer- 
cherio  &  uxori  Adaliardi  arpentos  z.  qui  conj acent  in 
pago  Nevern.  in  villa  Valleda  ad  Medietatem  Plan¬ 
tationis.  Et  Ch.  58 .  Nantr annus  Epifcopus  concedit 
terram  in  villa  Pufco  ad  Medietatem  Plantationis  A- 
draldo ,  ann.  1 5 .  Lotharii ,  hac  formula  :  ConccJJi- 
mus  illis  hanc  terram  ad  Medietatem  Plantationis ,  eo 
tenore  ,  nt  infra  quinquennium  eam  teneant  &  pojf¬ 
deant  :  &  expleto  quinquennio  unam  medietatem  ad- 
vineatam  ,  &  bene  conflruttam  nobis  reddant ,  &  ex 
altera  faciant  quod  voluerint. 

Complantagium  ,  Praeftatio  ex  Complanto.  Ta- 
bulat.  Abfienfe  fol.  229.  Rupturam  terra  ejufdem 
vinea,  tali  pabto  ,  ut  de  vinea  reddatur  Complanta¬ 
gium  ,  &  denarius  recepti. 

De  hujufmodi  Complantis  agunt  Confuetudi- 
nes  ,  Andegavenfis  art.  1  60.  Cenomanenfis  art. 
1  77.  Santonenfis  art.  18.  21.  127.  Rupellenfis 
art.  6  2.  Pidavenfis  art.  59.82.  1  o  1 .  Pcnfitatio 
vero  quae  ex  iis  Domino  folvitur ,  Complantem  di¬ 
citur  in  Pidavenfi  art.  7  5 . 

COMPLECTERE ,  pro  Completti.  Liturgia  Gall. 
Mabillonii  pag.  295.  coi.  2 .  in  MifiTa Dominicali: 
Deus  Pater  omnipotens . . .  deprecamur  ,  ut ...  qui  fe 
affectant  ofculis ,puro  femper  corde  Complell ant :  atque 
etiam  illi  fludeant  effe  pacifici ,  qui  fe  non  videntur 
labiis  ofculari. 

«d  COMPLEGIUM ,  Pignus ,  Gall.  Gage ,  Plege.  Po- 
lyptychum  Fifcamnenfe  ann.  1295.  Robertus  de 
Gamachiis  tenet  unum  mafagium ,  quod  continet  circa 
dimidiam  acre  pro  triginta  f  olidis  &  duobus  caponibus 
. . .  &  pofuit  in  Complegium  centum  f  olidorum  Turon. 
Chartular.  S.  Vandregefili  tom.  1.  p.  3  79.  Ego 
pradiblus  Robertus  Forefiarius  &  haredes  mei  praditto 
Johanni  Louvel  &  fuis  haredibus  pradiblum  redditum 
cum  omni  jure  &  dominio ,  quod  inpradictapechia  ter¬ 
ra  habebam  feu  habiturus  eram ,  garantNare  tenemur 
de  dote ,  attionibus,  querelis  omnimodis  &  omnibus  aliis 
impedimentis  deliberare  &  expedire  per  Conplegium  to¬ 
tius  hareditagti  nofiri ,  ubicumque  Jit ....  Altum  ann. 
1244.  Gallice  diceremus ,  Par  Pengagement  detous 
mes  biens ,  vel  de  tous  mes  heritages.  Charta  Radul- 
phi  de  Herecort  Armigeri  ann.  1  2  5  5 .  in  Hillor. 
Harcur.  tom.  4.  p.  1277.  Et  de  omnibus  pradiAis 
faciendis  &  tenendis  fideliter  nos  pofuimtts  pradibtis 
Monachis  it)  Complegium  omnia  mobilia  &  imio- 


893  COM 

bilix  noflra  ubicumque  valeant  inveniri.  Vide  Plegiks. 
COMPLEINTIA.  Vide  Complainta. 

fj[  COMPLEMENTUM  Justitia  Facere  dicitui* 
Judex  aut  Litigator  ,  qui  quidquid  aequum  eft  & 
leges  poftulant  ad  litem  finiendam  complet  ac 
perficit.  Vide  in  [fufhtia. 

«f[  COMPLENDA.  Vide  pofl  Completa. 

COMPLERE  dicitur  qui  officium  fuurn  rede  exe- 
uitur  ,  implet.  Ita  Monachum  Complere  ,  dixit  Si- 
onius  lib.  4.  Epilt.  9 .Pcrfonam  rehgiofi Complere  , 
lib.  7.  Epilt.  1 4.  VideSavaronem  ad  eumdem  p. 
44$L 

Complere  dicitur  is  ,  qui  officium  quodvis  Ec- 
clefialticum  Colletta  feu  oratione  concludit  & 
Complet.  Gregorius  M.  lib.  3.  Dial.  c.  7.  Cumque 
diu  oraffent ,  Complere  orationkm  quadragejimum  Sub- 
diaconum  fervus  Dei  jubet.  Graeca  habent  tsAcc  t» 
eVjfle/Va/.  Ordo  Romanus  :  Surgit  Pontifex  cum 
Archidiacono  ,  (  finita  Miffa)  &  veniens  ad  altare , 
dat  orationem  ad  Complendum.  [  Hanc  orationem 
hodie  vocamus  Pcfl-comm  unionem. AdaSS  Junii  to. 

4.  p.  6  9  8 .  ubi  de  Fcltis  S.  Joannis  Bapt .Tum  fuper 
Oblata  eadem  qua  fupra  in  Vigilia.  Ad  Complendum 
Jive  Pofl -communio  -.Praelia  quaefumus  ,  &c.  Vide 
Complenda  poli  Completa.  ]  Helgaudus  inRoberto 
Rege  Franc.  Incumbentibus  jam  noctu  tenebiis  dum  ad 
Complenda  &  qua  funt  Dec  reddenda  cogitaret ,  ad  do¬ 
mum  Dei  de  more  procejflt ,  praeuntibus  ante  fe  Cle¬ 
ricis  cum  ceroferariis  non  minimi  ponderis.  Rupertus 
de  Divin.  off.  1.  1 .  cap.  1  9.  Collecta  qua  dicuntur  ad 
Complendum  ,  orationes  f edentis  in  calo  capitis  noftri 
<J.  C.  Jignant.  Regula  Magiftri  cap.  5  o .  Complenti 
Abbati  genua  ofculetur.  Cap.  5  2 .  Omnes  audiant  Ab¬ 
batem  Complentem.  Cap.  5  3  .  Orationes  illas  Jjkuadra- 
gefima  puras  Compleant.  Cap.  8  3 .  Nihil  aliud  eis  ( Sa¬ 
cerdotibus  )  in  Monafteriis  liceat,  niji  orationes  colli¬ 
gere,  Complere ,  &  [ignare.  Adde  S.  Epihan.  Epifc. 
Cypri  Epilt.  ad  Joan.  Hierofol.  inter  Epiftolas  S. 
Hieron.  Epilt-  6  1 .  cap.  5 .  Dynamium  Patrie,  in 
VitaS.  Maximi  Epifcopi  Regienfis  fub  finem  , 
WalafridumStrab.  deReb.  Ecclef.  cap.  22.  &c. 
Vide  Colletta  8. 

%  Complere  ,  Legi  fatisfacere  fumta  de  crimine 
vindida.  Murator.  tom.  1  .Scriptor.  ItaL  part.  2. 
p.  5  6 .  coi.  2 .  C.  in  Legibus  Luitprandi :  Si  mulier 
libera  [ervum  tulerit  (  ei  nupferit )  &  parentes  ejus 
intra  anni  [patiunt  in  eam  vindictam  dare  neglexerint. 
Jicutin  anteriori  Edilto  continetur,  tunc  quandocumque 
pofl  ipflum  anni  [patium  inventa  fuerit , Jit  ancilla  Pa¬ 
latii ,  &  ipfe  fervus Jhniliter  ad  Palatium  replicetur  i 
&  filii  qui  ex  iis  nati  fuerint  Curti  regia  omnino  fer¬ 
vi  ant.  Nam  fi  parentes  ipjtus  mulieris  vel  dominus  [er¬ 
vi  Compleverint  intra  [upradicli  anni  [patium  ,  quod 
anterius  Edictum  continet  ,Jic  permaneant. 

COMPLET  A,  Completorium,  Complenda:  , 
Officium  Ecclefiafticum ,  quod  caetera  diurna  of¬ 
ficia  complet  &  claudit :  unde  dicitur  fub  nodis 
initium. 

Completorium.  Amalariuslib.  4.  de  Eccl.  offic. 
cap.  8.  Completorium  ideo  dicitur  /  quia  in  eo  comple¬ 
tur  quotidianus  ufus  cibi  Jive  potus ,  qui  neceffario  [u- 
mitur  ad  [uflentationem  corporis  ,  [eu  locutio  commu¬ 
nis.  Unde  &  apud  Monachos  tenetur  ufns  ex  Regula 

5.  Benedicti ,  ut  ab  eo  officio  clauflra  oris  muniant ,  & 
ea  aliena  faciant  a  communi  colloquio  ufque  dtm  iterum 
ad  opera  redeant.  Adde  eumdem  lib.  de  Ordine 
Antiphon,  c.  7.  S.  Ifidorus  in  Regula  cap.  q.Ante 
famnum  autem  ,Jictit  mos  eji,  peracto  Completorio ,  va- 
ledittis  invicem  fratribus  cum  omni  cautela  &  Jilentio 
qutefcendum  efl  ,  ufque  quo  ad  Vigilias  confurgatur. 


COM  894 

Regula  S.  Benedidi  c.  7.  Completorium  trium  Pf al¬ 
morum  dictione  terminetur.  Hora  Completoria,  in  Con¬ 
cilio  Cabilonenfi  II.  c.  59. 

Completa;  Vita  S.  Agili  Abbat.  c.  1  y.Coiifuetudo 
talis  erat ,  quod  [Janitor  ut  Jignum  pulfabatur  ad  Com¬ 
pletam  ,  confeflim  portas  Monaflerii  frtnans ,  Abbati 
claves  referret.  Regula  Monall.  JJ)uidquid  ab  hora 
nona  mens  macula  adtraxerit ,  ante  Completam  confi¬ 
tendum  efl.  Necrologium  Cenomanenfe  :  Horaque 
Completa  complevit  dies  fuos  ,  &c.  ItaS.  Ifidor.  libi 
1 .  de  Off.  Eccl.  cap.  2 1 .  VitaS.  Bercharii  lib.  %. 
pag.  1  o  1 .  &c. 

Complenda.  Pilichdorffius'contra  V aldenfes  cap. 
2  9 .  Ultimis  collectis  ,  quas  Complendas  vocamus ,  agi¬ 
mus  gratias  pro  perceptis  beneficiis.  [  Poflcommuniones 
feu  Complenda*,  in  Statutis  MSS.  Augerii  II.  Epifc. 
Conferan.  ann.  1280.]  Hanc  Complendam  confum- 
mationem  Miffa  v  ocat  Miffalc-  Gotthicum  p.  272. 
Alia  Sacramentatia  orationem  fuper,  vel  ad  populum > 
vel  etiam  beneditltcmem  populi  ,  ut  in  voce  Oratio 
docuimus :  de  quaedam  egimus  in  Gloffar.  med. 
Gnecit.  in  V.  V‘de  Durandum  inRation.  1. 
5 .cap.  10.  Durantum  de Ritib.  Eccl.  lib.  3 .  cap. 
1  1 .  Menardum  in  Concord.  Regul.  &  alios  paf- 
fim  ,  [  necnon  fupra  Complere.  ] 

COMPLETOR  ,  Fidejussor,  qui  pada  complen¬ 
da  fidejubet.  Tabui.  Foffatenfe ,  an.  1272.  Fe¬ 
cerunt  &  cenflituerunt  plegios  &  principales  debitores 
&  redditores  ac  Completores  erg.f  dictos  religiofos ,  &c. 
COMPLETORIUM.  Vide  Completa. 
COMPLEX.  Charta  Othonis  I.  Jmper.  an.  948. 
apudMiroeum  to.  1.  pag.  1  40.  In  Comitatu  videli¬ 
cet  Mafau  ,  in  villa  qua  dicitur  Mafnic  quamdam 
terra  partem  Complicem  que  navium  per  annos  folven- 
tem  Jingulos  quinque  [olidos  denariorum.  Vide  Com¬ 
plices. 

5F COMPLEXARE, Compledi.  Corippus Carmine 
de  Laudibus  Jultiniani : 

Portum  ,  quam  gemina  Complexant  brachia  ripa. 
Occurrit  in  Praefatione  TulianiPomerii  in  Librum 
Ildefonfi  de  intemerata  Virgine  ,  &  alibi. 

<5"  COMPLEXIO,  Corporis  conllitutio,  Gall.Co?»- 
plexion ,  Ital.  Compleffione  ,  apud  Murator,  tom.  3  . 
pag.  607.  coi.  2. 

COMPLEXIONATUS ,  [Certa  ratione  conftitu- 
tus,  ab  IVdloCompleflionare,  Gall.  Complexione .]  Au- 
dor  de  Dilciplina  Scholarium  cap.  3.  An  inferioris 
natura  Complexionat  avirtutem Jive  eclipjim  contrahant 
ex  planetis,  an  ex  primis  generantibus.  [  Menor.  Serm-. 
Quadragefim.  fol.  215.  redo  coi.  1 .  fjhtamvis  enim 
non  Jit  naturale  fanguinem  fudare  ,Ji  tamen  confide¬ 
remus  caufam,  non  efl  mirum  quod  corpus  Chrifli  erat 
excellentifflme  Complexionattm  ,  &c.  ] 

11  COMP LEXlVE  ,  Breviter,  compendiofe  in 
Adis  S.  Stanillai  Epifcop.  Cracov.  tom.  2.  Maii 
pag.  272. 

f  COMPLICAMENTUM,  Volumen.  Concil.  To- 
letan.  VIII.  Jflnicquid  produttionibus  loquelarum  in 
concione  diffundere  potui  ,  totum  in  tomi  hujus  Com¬ 
pite  amento  refperf  vn  calamo  veflra  S anchtudim  efferre 
decrevi. 

«jfCOMPLICENTIA  ,  Licentia,  confenfus ,  apud 

*  ’  Rymerurm  to.  n.  pag.  4 1  3  .  coi.  2 . 

COMPLICES  /Scelerum  ibeii :  nos  vulgo  Complices, 
Ifidorus  lib.  1  q  .  Orig.  Complex  ,  qui  m  uno  peccato 
vel  crimine  alteri  efl  applicatus  ad  malum:  ad  bonjtm 
vero  nunquam  dicitur.  Joan.  de  Janua1!  Complicitas , 
concors  inter  duos  vel  piares  dohfitas ,  in  malo  confen¬ 
fus.  Utuntur  Prudentius  ,  Salvianus ,  Sidonius, 
Senator,  &  alii  pallim.  Vide  Olai  Borrichii  Co- 


295  COM 

gitationes  pag.  68-  &  GloIT.  mediae  Grcecit.  in 

KG/JL7TKa\lh)V. 

^  Compli  ce  setiam  aliquando  didifunt  qui  Prin¬ 
cipis  cum  aliis  bellantis  partes  tenent ,  Gall.  Par- 
tiflans ,  Fautettrs.  Chronicon  Trivetti  ann.  1183. 
Pofi  clattfim  Paflcba  convenerunt  Sjlvanechs  in  pra- 
flentia  Henrici  Albanenjis  Epiflcopi ,  domini  Papa  Le¬ 
gati  ,  Peges  Franciet  Philippus ,  &  Anglia  Hernicus 
tam  pater  quam  filius  ,  Philippus  Comes  Flandrenjis 
&  alii  qui  ejus  fuerant  Complices  ,  &c.  Charta  pa¬ 
cis  inter  Udefonfum  Aragon.  Regem  &  Ray-* 
mundum  Comitem  Tolofanum  ann.  1 1  76.  ex 
Schedis  Peirefcianis:  Praterea  jam  dicti  viri  illu- 
fires  per  fe  &  homines  &  Complices  fiuos  faciunt  inter 
fe  bonam  pacem  &  firmam  concordiam  de  guerris  & 
tnalefaftis  &  adventis  omnibus ,  qua  bucufque  qd  invi¬ 
cem  Jibi  fecerunt. 

jjf  Complices  C ivitates  *  Confederatse  ,  in 
AnnalibusMutinenfium  ad  annum  1 134. 

COMPLIFICARE ,  Papiae ,  Multiplicare. 
COMPLOSUS,  Compolitus.  Pafchafius  Radbor- 
tus  in  VitaS.  Adalhardi  num.  87.  Sequitur  ecloga 
duarum  S anttimonialium  uno  favoris  planctu  Com- 
plofa,  &c. 

COMPLUTUS ,  Irrigatus ,  complu  vius, Varroni; 
Gall.  Arrofle ,  mouillL  Amos  4.  7  .Plui  fuperunam 
civitatem  ,  &  fuper  unam  civitatem  non  plui ;  pars  una 
Compluta  efi  ,  &pars  fuper  quam  non  plui,  aruit.  Pri¬ 
vilegium  U ni verfitati  Lovanienfi  per  Ducem  Bra- 
bantise  concelTum  an.  1 426.  apudMarten.  to.  1. 
Anecd.  coi.  17 66.  Tamquam  in  tellure  Compluta 
fruttum  germinent  preciofum.  Legitur  etiam  apud 
Solinum  cap.  10.  de  Thracia  :  Nauta  Compluti 
fape  ex  illo  cafu  imbre  faxatili. 

COMPLUVIUM,  Pluvia  denfior-  VitaS.  Lupicini 
Abbatis  Jurenfis  n.  1 1.  Si  Frater  forfitan . . .  ufpiam 
proceffiffet  in  frigore  ,  vel  forfitan  hyemali  Compluvio 
rediijfet  infufus.  Alias:  Compluvium ,  efi  locus  ad  quem 
multa  pluvia  confluunt.  ]oannes  de  Janua,  [Utitur 
Suetonius  in  Augufto  cap.  92.  Enatam  inter  j un¬ 
itur  as  lapidum  ante  domum  fluam  palmam ,  in  Coraplu- 
viumDeorum  penatium  tranftulit.  Utuntur  &  alii , 
ut  Columella  ,  Varro ,  &c.  quamobrem  hinc 
amandari  potuiflet.] 

^  COMPON  AGIUM ,  pro  Companagtum,  Cibus  cum 
pane  datus  ad  vefcendum.  Concordia  inter  Abba¬ 
tem  deBordelleia  &  Nicolaum  de  Berlega  apud 
Madox,  Formularis  Angi.  pag.  222.  Et praterea 
idem  Abbas  conceffitpro  fle  &  fuccejforibus  fluis ,  quod 
pradittus  Nicolaus  habeat  qualibet  die  ,  Ji  fuerit  in 
Abbacia  de  Bordefleia  ,  duos  panes  ,fcilicet  unum  pa¬ 
nem  Monachi  &  alterum  panem  Militis ,  &  cervijtam 
&  Componagium  unius  Monachi.  V ide  Companagtum. 
1. COMPONERE,  Fimo  impinguare.  Vide  Com- 
poftare  poli  Compoftum. 

2. COMPONERE,  Delidum  tranfadione  &  com- 
politione  interveniente  expiare ,  ac  luere ,  &  cum 
Lefo ,  aut  ej  us  haeredibus ,  de  mulda  ac  poena  pro¬ 
pter  illud  irroganda,  pacifci.  Nam  apud  Germa¬ 
nos  quaevis  delida  certa  pecuniae  fumma  aeflima- 
bantur,  neque  homicidia  ipfa  morte  lui  lex  erat, 
praeterquam  in  Majeftatis  crimine  ,  ut  docemur 
ex  leg.  Bajwar.  cap.  1 .  tit.  7.  §.  3 .  cap.  2 .  tit.  1 . 
§.  4.  quod  &  pridem  obfervarat  Tacitus :  Luitur 
homicidium  certo  armentorum  ac  pecorum  numero ,  re- 
cipitque  fatisfattionem  univerfa  domus.  Gregorius 
T uron.  lib.  3 .  Hift.  c.  3  1 .  Ad  Theodatum  legatio¬ 
nem  dirigunt ,  exprobrantes  de  morte  ejus  ,  atque  di¬ 
centes  :  Si  hac  qua  egifii  nobiflcum  non  Compo fueris , 
xegnum  tum  aufer  mus ,  &Jimili  poena  te  djumufi- 


COM  896 

mus,  Tunc  ille  timens  quinquagena  eis  millia  aureorum 
tranflmijit.  Lib.  7.  c.  3  .  Compofuit  tamen  filiis  Saxo 
ille  mortem  ejus.  Lib.  9.  cap.  18.  Tamen  qua  contra 
rationem  gefjimus  ,  cuncta  Componere  non  moramur. 
Et  cap.  1 9,  Magnas  mihi  debes  referre  gr rates . . .  eo 
quod  interfecerim  parentes  tuos  ,  de  quibus  accepta 
Compojitionc  ,  aurum  argentumque  fuper  abundant  in 
domo  tua.  [Juramentum  Ordinum  regni  Daciae  de 
fidelitate  Regi  Chriltierno  prseftanda  apud  Lu- 
dewig.  to.  5 .  Reliq.MSS.  p.  3  29.  GJwdvir  bella¬ 
tor  Militem  in  domo  communis  flcorti ,  mconfulta  ira  K 
vulneraverit ,  cum  quo  flefe  etiam  priuf quam  arriperet , 
amiciter  Compofuit  &  concordavit.  Amicabiliter  Com¬ 
ponere  ,  in  Statutis  Mallii,  lib.  1 .  cap.  6.  §.  3 .  ]  De 
vita  Componere  ,  in  Capit.  Caroli  C.  tit.  3  1 .  c.  2  5 . 

Quod  fi  in  judicium  crimen  vocaretur  ,  nec 
partes  de  compofitione  inter  fe  convenirent ,  tunc 
judex  reum  cum  accufatore  componere  cogebat. 
Idem  Gregor,  lib.  7.  cap.  2  .Comitibus  pax  ujqne  in 
audientiam  data  efi  ;  fcilicet  ut  in  die  quo  judicium 
erat  futurum ,  pars  qua  contra  partem  injiifte  exarferat , 
juftitia  mediante ,  Componeret. 

Quandoque  &  crebro  muldam  ipfam  pecunia¬ 
riam  definiebat  judex  pro  delidi  vel  criminis 
modo  &  qualitate,  nili  mulda  ipfaa  lege  definita 
eiiet.  Tunc  enim  mulda  quse  a  lege  pr  fcripta 
erat  reo  irrogabatur.  U  nde  legem  &  b  annum  Compo¬ 
nere  ,  Secundum  legem  Componere,  dicunt  Leges  anti¬ 
quae  &  Capitularia  Tpa.lim\.CompoJitic  legali*  in  Cap. 
Caroli  C.  tit.  29.  quae  Compojitio  fecundum  legem 
fluam,  dicitur  in  Cap.  Caroli  M.  1.  3  -c.  6  5  .&  alibi. 

Interdum  etiam  mulda  a  lege  definita  ,  fecun¬ 
dum  criminis  atrocitatem  multiplicabatur  ,  id- 
que  B  annum  dupliciter  aut  tripliciter  Componere.  B  an¬ 
num  aut  legem  in  triplum  Componere ,  dicunt  Capi¬ 
tularia.  Gregorius  T  uron.  lib.  4.  Hiftor.  cap.  3  8. 
Jjfluid  plura  ?  quatuor  millibus  floltdorurn  Archidiaco- 
num  condemnavit,  flfiuod  in  prafentia  Regis  Sigeberti 
veniens  ,  quadrupla  Jatis factione ,  inflequente  fj ovino , 
Compofuit.  Compojitio  Jimpla,  in  Legib-  Frilicis ,  qu» 
non  duplicatur,  aut  triplicatur.  Compojitio  duplex, 
quse  ad  Regem  fpe&at  ex  Lege  Aftulphi  Regis 
Longob.  apud  Heroidum  p.  256.  Compojitio  hi- 
pla ,  in  Capitul.  Caroli  M.  lib.  3 .  cap.  6  3  .  &  ali¬ 
bi  non  femel.  JjJu/drupla  flatisf actio  ,  apud  Gregor. 
Turon.  1.  4.  Hilt.  cap.  3  8.  Vide  B  annum  2.  Nun- 
geldum ,  Triniumgeldum. 

Quod  fi  crimen  vel  deli&um ,  de  quo  mul&arn 
pecuniariam  lex  ftatuit ,  publicum  efiet ,  id  efi. 
Regem  vel  Principem  fpedaret ,  tunc  reus  cum 
fi  fico  ,  vel  arario  Componere  tenebatur ,  mul£ta  a  lege 
definita,  vel  a  judice  ftatuta.  Sspe  etiam  dupli¬ 
cem  mul&am  in  delidis  privatis  flatuunt  leges 
antiquae ,  alteram  adori ,  alteram  serario  &  fifco , 
quod  palfim  obfervare  eft. 

Si  denique  compofitionem  complere  non  pof- 
fet  reus ,  tunc  flemetipflum  invoadiare  tenebatur , 
ttflque  dum  plenam  Compofitionem  adimplejfet  ,  ut  eft 
in  Lege  Longob.  lib.  1 .  tit.  1 4.  §.  1  o .  &  in  Capi¬ 
tulis  Caroli  M.  lib.  3.  cap.  6  5. 

Compofitio  non  femper  laefum ,  vel  occifihte-* 
redes ,  fed  &  ipfos  agnatos  &  cognatos  fpedabat; 
inter  quos  dividebatur,  ut  ex  Tacito  docuimus. 
Andreas  Suenonis  1.  5.  Leg.  Scanise  cap.  5.  Secun¬ 
dum  antiqua  jura ,  Jic  efi  perfoluta  pecunia  facienda  di - 
fiributio  ,  ut  unaquaque  tertia  principalis  in  tres  tertiat, 
principales  divifa ,  per  vices  Jingulas  una  femper  par¬ 
tialium  cadat  in  commodum  haredis  occifli ,  &  agnatis 
fecunda  ^cognatifque  tertia  debeatur.  Sic  per  agnatot 
dtfinbutio  pecmafacienda ,  ut  femper 

prioT 


897  COM 

prior  gradus  duplo  majorem  partem  quam  pofierior  con- 
'  fequatur ,  &c.  At  LegeLongob.  lib.  i.  tit.  9.  §.  18. 

compofitio  ad  propinquiores  pareptes ,  feu  agna- 
•  tos  vel  cognatos  pertinebat,  fiquidem  filia  occifi 
-  tantum  fuperelfet. 

&T  Componere  etiam  haud  raro  cogebantur  conven¬ 
tionum  &padtorum  violatores  perturbatorefque 
utdifcimus  ex  variis  inftrumentis.  Charta  Pontii 
Comitis  to.  1.  novae  Gall.  Chriil.  p.  5.  Inftrum. 
coi.  1 .  Sane  Ji  quis ,  ego  ,  aut  ullus  de  heredibus  no- 
ftris ,  qui  contra  carta  tfia  donationis  temere  aut  ufur- 
pare ,  aut  inquietare  venerit ,  non  hic  valeat  vindicare 
quod  requirit ,  fed  Componat  tibi  hac  omnia  fuperius 
fcripta  dupla  melior  at  a  ;  &  in  antea  donatio  ifia  firma 
&  (labilis  permaneat  omnique  tempore.  Ejufdem  tomi 
pag.  83.  coi.  1.  in  Charta  Willelmi  Provinciae 
Comitis :  S  ane Ji  quis  ,nos  aut  haredes  nofiri  ,vel  ulla 
oppojtta  perfona  ,  qua  contra  hanc  guirpicionem  ire  vo¬ 
luerit  ,  non  valeat  vindicare  quod  repetii ;  &  Compo¬ 
nat  illi ,  cui  litem  intulerit ,  auri  optimi  libras  x.  In¬ 
terdum  verbo  Componere  additur  in  vinculo ,  quo 
major.,  fi  bene  conjedo ,  indicatur  obligatio  Com¬ 
ponendi  ,  five  Vinculum  illud  feu  obligatio  Com¬ 
ponendi  a  lege  fit,  five  a  voluntate  illius ,  qui  fua 
conftituta cupit  firma cffe&  flabilia.  ChartaGan- 
celmi  Epifc.  Forojulienfis  ann.  1038.  in  nova 
Gall.  Chrift.  to.  1 .  pag.  8  3.  coi.  1 .  Sane  fi  ego  aut 
quifpiam  de  fupra  dittis  perfonis  velfuccelforibus  nofiris, 
qui  contra  hujus  donationis  cartulam  aliqua  fraude  ten- 
t avent ,  aut  eam  irrumpere  . .  .  Componat  in  vinculo 
centum  libras  auri  &  mille  argenti.  Charta  Pontii 
Ruthenenfis Epifc.  an.  1  079.  fejufd.  tomi  p.  5  o-. 
coi.  1 .  Si  quis  autem  Epifcoporum  ,  Clericorum  vel 
fecularium ,  hanc  auttoritatis  noftra  cartam  annulare 
tentaverit...  a  confortio  fidelium  Dei  alienus  exiftat  nifi 
refipuerit ;  infuper  Componat  in  vinculo  auri  pondus  cen¬ 
tum  librarum.  Eadem  habes  in  Charta  feq.  ab  cod. 
Pontio  data  an.  108  2.  ex  quibus  conjicit  D.  Dio- 
nyfius  Sammarthanus  Componere  in  vinculo  idem 
elTe,quod  Componere  ante  folutionem  vinculi 
excommunicationis ,  quo  irretitur  quifquis  lau¬ 
datas  chartas  violare  praefumeret.  Sed  aliae  funt 
chartae  in  quibus,  nulla  fada  excommunicatio¬ 
nis  mentione,  imponitur  illa  necelfitas  in  vinculo 
Componendi  :  quare  vinculum  illud  non  videtur 
efle  vinculum  excommunicationis  ;  verum  po¬ 
tius  legis  vel  voluntati?  ejus  qui  vult  inviola¬ 
tum  id  quod  conllituit ,  ut  didum  eft.  Charta 
Guarachonis  pro  Imberto  regnante  Chonrado 
Rege  Indid.  vi.  in  Chartulario  Aptenfi  fol.  22. 
Sane  fi  quis.. .  contra  hanc  donationem  inrumper  e  vo¬ 
luerit  .  . .  Componat  in  vinculo  auri  libras  decem.  Al¬ 
tera  Charta ejufd.  Chartular.  fol.  4 6.  Si  quis  fane 
. .  .  velit  hanc  perfringere  venditionem ,  non  valeat , 
fed  in  Vinculo  Legis  Componat  hoc  ad  duplum  .... 
Atta  efi  hac  venditio  in  Abbadia  S.  Petri  tertio  Kal. 
fianuarii ,  anno  a  Domini  nofiri  totius  Regis  Incar¬ 
natione  1041.  Roma, imperante  Domino  noftro  fiefu 
Chrifio.  Ibidem  fol.  5  2.  legitur:  Convicias  per  le¬ 
ges  res  ipfas  in  duplum  Componat :  quod  idem  eft  at¬ 
que  in  vinculo  Legis.  Vinculum  igitur  aliud  ab  ex¬ 
communicatione  fignificat :  quod  iterum  confir¬ 
mari  poteft  Charta  Guinamandi  Archicp.  Ebre- 
dun.  anno  1066.  in  nova  Gall.  Chrift.  tom.  3. 
coi.  205 .  ubi  fic  legere  eft  :  Si  quis  datem  hanc  char¬ 
tam  inrumpere  aut  contradicere  voluerit . . .  Componat 
ipfis  hereditariis  invinculo  auri  optimi  libras  xv.  &  in¬ 
fuper  excommumc atus  &  ab  Ecclcfia  Dei  fep aratus  nifi 
refipuerit ,  &c.  quibus ,  nifi  fallor ,  fatis  patet ,  Vin¬ 
culum  efle  ab  excommunicatione  diftinguendum. 

Tom.  II. 


COM  898 

%  Componere  Tantum  et  aliud  T  antvm. 
Chartularium  Aptenfe  fol.  47.  Si  quis  volens  ir¬ 
rumpere  hanc  donationem  ....  Compotiat  tantum  & 
aliud  tantum  &  incurrat  maiedittiones  Dei ,  &c. 

f  COMPORT  ALITIUS ,  Portatu  facilis,  Gall.  Por¬ 
tati/.  Mirae.  S.  Maioli  n.  2 1.  to.  2 .  SS.  Maii  p.  700. 
Hac  quoddam  Comport alitium  infimi  fibi  fecit  infiru- 
mentum  ,  in  quo  aliorum  manibus  ponuur  in  eleemofyna. 

*j[  COMPORTARE ,  Ita  fe  habere,  Pradicis  noftris, 
fe  Comporter.  Tabularium  Calenfe  pag.  40.  in  Sen¬ 
tentia  contra  Hugoncm  dePompona:  Item  unam 
noam  fitam  prope  Kalam . . .  prout  fe  Comportat  in  lon¬ 
gitudine  &  latitudine.  Declaratio  an.  1  2  5  5 .  in  Hi- 
ftor.  Idarcur.  to.  4. pag.  1278.  Unam peiiam  terra 
arabilis ,  ficut  fe  Comportat  in  longo  &  lato. 

COMPORTIONALES  T ermini,  apudLatinum 
Agrimenforem  ,  quos  Veterani  vel  Confortes  po- 
fuerunt  in  portionibus  fuis. 

%  COMPORTION ARII ,  Socii ,  confortes ,  Gall. 
AJfocicz.,Confors. Charta  Philippi  Epifc.  Pidav.  an. 
1230.  apud Stephanot.  to.  3 .  Antiq.  Pidav.  MSS. 
p.  796.  Dittus  Miles  &  Comportionani  fui...  quit- 
taverunt  dttto  Abbati  &  Monafierio  fito  (  Nobiliac.) 
firvcntiam,&  quidquid  juris  tunc  habebant  in  tribus  ar- 
bergamentis.  Homagium  quoddam  an.  1  3  66.  No¬ 
verint  miverfi ,  quod  ego  Perrotus  Vnhart  valletus 
Domine  de  Bqgnauec ,  pro  me  &  meis  Comportionariis 
confiteor  ,  &c. 

COMPOSCIONALIS.  In  formula  Andegav.  3 1.  & 
3  3 .  Seit  &  firumentafua  quampluremas  venditionis 
dotis  Compofcionalis ,  contulitionis ,  pattis  ,  commuta¬ 
tionis  ,&c.  Videtur  haec  vox  ufurpari  pro  Compo- 
fit  ion  alis ,  ita  ut  dos  fit,  de  qua  conventio  fada  eft 
non  vero  ex  lege  fit :  quam  vulgo  ddiiaire  conven- 
tionnel  appellamus. 

H  COMPOSITIO  ,  Mulda  fonti  impolita  ad  luen¬ 
dum  crimen  damnumve  refarciendum.  Leges 
Luitprandi  apud  Murator,  to.  1 .  pag.  7  5 .  Col.  1 
Siquidem  for  fit  an  talis  fuerit  ipfe  liber  homo  ,  ut  non 
habeat  unde  Compofitionem  facere poffit ,  tunc  publicus 
debet  eum  dare  in  manu  mariti ,  &  ipfe  in  eum  faciat 
vindiciam  in  difciplina  vel  venditione.  Litterae  Jo- 
hannis  Franc.  Regis  an.  1  3  5  6 .  Item  quod  ditti  Con- 
fules  tertiam  partem  conde mpnacionum  &  Compofitio- 
num  ,  que  fient  in  ditto  loco  Avinionefi  per  judicem  no- 
firum  Lauraguefii ,  pojfint  exigere  &  levare ,  quoufque 
ex  ipfis  receperint  ufyue  ad  v  alor  em  fexagint  a  mare  ha¬ 
rum  argenti  convertendarum  in  reparatione  Cafin  nevi 
Regii  fupraditti,  dum  tamen  cendempnaciones  feu  Com- 
pofitiones  fupraditte  perveniant  ex  delittis  feu  exceffi- 
bus  delatis  per  Confules  fupradittos ,  vel  per  alios  ha¬ 
bitantes  ditte  ville ,  remanente  nobis  toto  refiduo  vi¬ 
delicet  duabus  partibus  Condempnacionum  feu  Compo- 
fitionurn  carumdem.  Vide  Componere  2. 

f  COMPOSITOR  ,  Arbiter,  qui  a  litigantibus  eli¬ 
gitur  ad  lites  &  controverfias  amice  componen¬ 
das  ,  Gall.  Arbitre.  Padum  inter  Jacobum  Arago- 
niae  Regem  Montifque  Peflulani  Dominun? & 
Berengarium  Magalonae Epifcopum  ann.  1  i7g. 
Et  in  continenti  dttta  pronunciatione  letta  }fatta&  re¬ 
citata ,  approbaverunt  eandem  laudem  &  diffinitionem 
ditti  D.  Archiepifcopi  arbitri  arbitratoris  feu  amica¬ 
bitis  Compofitons.  CompromilTum  Wencefhi  Mv 
fovise  Ducis  de  Johanne  BohemiaeRege  eledo  ia 
Arbitrum  an.  1 3  2  3  .apudLudewig.  to.  j.Reliq. 
.MSS.  pag.  606.  In  Principem  magnificum  Dominum 
fio  annem  B  cemia  &  Polonu  Regem . . .  t  unquam  in  ar¬ 
bitrum,  arbitratoremjeu  amicabilemCompofitorem  con - 
fenfimus.  V ide  Bonus  Dominus. 

II  COMPOS  F ARE.  V ide  poft  Compofium. 

L 11 


8p9  COM 

%  COMPOSTERI  ALIS  Maj  Or  vel  Minor.  Vide 
Scriptura.  _  < 

COMPQSTILE  ,  Repofitorium  ,  Petronio  ,  a  com- 
pofitis  in  eo  lancibus  obfoniorum.  Ita  nimirum 
fiebat,  ut  non  lingulas  menfoe  lances  apponerent, 
fed  multas  fimul  in  uno  compollile ,  feu  repofito- 
rio  congeltas.  Exltat  Epigramma  Ennodii  JeCom- 
pofiile  habente  feptem  gravatas.  Vide  ibi  Sirmon- 
dum.  Gregorius  T  uron.  1.  3  .  Hili.  cap.  1 5  •  M erum 
enim  dico  tibi ,  quia  etiam  Jl  Regi  epulum  cupias  pra- 
parare ,  fercula  regia  componere  pofium. 

COMPOSTUM  ,  Fimus ,  quo  impinguatur  terra, 
Anglis  Compofi.  Charta  Henrici  Regis  Angi,  apud 
Matth.  Paris  ann.  1  z 5 8.  Infuper  &  manenum  de 
Kingsburg  cum  omnibus  pertinentiis  fuis ,  &  cum  5 .  ho¬ 
minibus  in  villa  de  Wejlvoike  ,  cumCompoflo  Curia  S. 
Albani,  ad  pradifium  manerium  meliorandum.  [Alium 
locum  vide  in  Beniurn.]  * 

Compostare,  Fimo  terram  impinguare.  Charta 
Thomte  D.  de  Moubray  to.  z .  Monadici  Anglic. 
p.  Z43  .  Item  conceffi  eis ..  .  difias  terras  excolendas 
&  Compofiandas  ,five  pef  c arefiam  ,five  per  ovile ,  & 
ad  difias  terras  feminandas  ,  &  blada  fua  metenda, 
colligenda  & carianda.  [  Kennettus  in  Gloflario  ad 
calcem  Antiquit.  Ambrofden.  Inter  'Hokeday  & 
diem  S.  Alartini  bene  poffunt  ibidem  ducenta  quadra¬ 
ginta  muttones  fufientari  ad  opus  Domini  ad  terram 
fuam  Compo flandam.']  Vide  Fletam  1.  z.  c.  73  .  C  5. 
Idem  forte  fonat  Componere ,  in  Capitul.  de  V illis 
cap.  37.  Ut  campVs  &  culturas  noftras  bene  Compo¬ 
nant,  &  prata  nofira  ad  tempus  cufiodiant.  Nam  a  Com¬ 
ponere  fadta  vox  Compoftum. 

%  Compostura.  Chartularium  S.  Vandregefili 
to.  1  •  p.  395.  T erra  antedifia  non  debet  jacere  ni/i 
per  Compofturam. 

^COMPOSTUS,  pro Compotus.  Vide  in  Computus. 

COMPOTIRE ,  Invefitre  ,  ut ,  Mando  vobis  ut  Com¬ 
ponatis  eum  prabenda  fua:  &  derivatur  d  Compos.  Ita 
Joan.  de  Janua.  [Plautus  dixit:  Pifcatu  novo  me 
uberi  Compotivit ;  &  Apufeius  Metamorph.  lib.  11. 
Jfiuo  me  maximi  voti  Compotiret ;  hoc  elt ,  me  com¬ 
potem  faceret.] 

COMPOTISTA.  Vide  poli  Computus. 
COMPOTUM ,  Tradtus ,  regio.  T  abulariumRo- 
thon.  Cttnmael  &  frater  ejus  fiudbael  vendiderunt 
Budvooreto  Presbytero  rem  proprietatis  fua  in  Compoto 
Backin  ,  invillaTrebarail.  Ibidem  :  jf/etenglovi  ven¬ 
didit  terram  Jitam  in  pago  Brouveroc  in  condita  plebe 
Sit-o,  in  loco  qui  dicitur  Compot-loionn.  Ibidem  :  fjarn- 
Vcobrivendidit  terram  Jitam  in  condita  plebe  Sit,o  in  loco 
qui  dicitur  Compot-noial.  Pluries  occurrit  in  eodem 
T  abulario. 

COMPOTUS.  Vide  Computus. 

COMPRA ,  Hifpanis ,  Comparatio  ,  acquifitio , 
emtio.  Adta  dedicationis  duarum  Ecclefiarum  in 
Monalt.  Lavacenfi ,  Mareae  Hifp.  coi.  1  o  1  z .  Ego 
Dacco  mitto  mea  Compr a  in  villa  Ventol ano,  terras  vel 
vincas.  Sacramentum  fidelitatis  Raymundi  de  S. 
JEgidio  exhibitum  Guiffredo  Archiep.  Narbon. 
an.  107  z.  Et  ego  Raymundus  fubterferiptus  juro  quod 
jurare  faciam  ifios  pradifios  ad  pradifium  Guiffredum, 
totam  medietatem  civitatis  Narbona...  de  ipfos  Compr  as 
&  de  lit,das  &  de  omnes  cenfus ,  qui  per  terram  &  per 
aquas  exeunt.  Charta  ann.  1  067.  ex  Archivo  S. 
V idloris  Mallii.  Armar.  Narbon.  n.  8 .  Omnes  Com¬ 
pr  as  quas  fecit  Bernardus  Delfinus  &  ipfam  Compr atn 
de  Petro  Remigio  in  territorio ,  &c. 

Comprare,  pro  Comparare ,  Emere,  in  Foris  Ara- 
gon.  pag.  146.  Hifpanis  Comprar. 

Comprehendere,  comparare:  Compre- 


COM  900 

H  e’n sio,  Comparatum  ,  acquifitum.  ChartaGer- 
manicaan.  796.  apud dodiffimum  Henfchenium 
ad  Vitam  S.  Ludgeri  Epifcopi  Mimigard.  n.  zz* 
&  feqq.  Tradidi  particulam  h&reditatis  &  proprii  la¬ 
boris  ,  id  efi ,  totam  Comprehenjionem  in  Jilva ,  qua  di¬ 
citur  Heijfi ,  in  A  quilonari  ripa  fluvii  Rura,  quam  ibi 
dudum  Comprehendi ,  inter  montem  &  ipfum  fluvium t 
communionemque  in  eahdem filvam.  Alia  an. 79  7 .Cum 
illis  Compr ehenjionibus  in  Jilva  ,  qua  nota,  funt  juxta. 
Hifam.  Alia  an.  7 yy.Sedipfe  venerab.  Abbas  Lud- 
gerus  hanc  traditionem  qiu  dudum  Comprehenjio  mea 
ejfe  dinofeitur ,  fimul  cum  illa  terra ,  qu&  ibidem  jam 
culta  ejfe  videtur ,  &c.  Alia  an.  801.  Tradidit . . , 
in  eleemofynam  fuam  Comprehenjionem  illam ,  quam 
ipfe  Helenibaldus  in  propria  bareditate  &  in  commu¬ 
nione  proximorum  fuorum  proprio  labore  &  adjutoria 
amicorum  fuorum  legibus  Comprehendit ,  &ftirpavit 
id  efi,  in  loco ,  &c. .  . .  &  poftea  pofiulavit  ut  dimidiam 
ipfam  Comprebenfionem  in  beneficium  accipere  deberet 
diebus  vita  fua,  &c.  [Donatio  Folckeri  ad  con- 
flruendum  Verdinenfe  Monalterium  ann.  855. 
apud  Marten.  tom.  1 .  Colledt.  AmpliTT.  coi.  142. 
In  Archi ,  quicquid  illic  habeo  tam  in  pratis  quam  in 
Compr  ehenjionibus.  In  pago  qui  dicitur  Fletbctti ,  in 
villa  Braramanfos  dominicales  duos ,  Fritburic  unum , 
Athalgot  dimidium,  Alfgotunum  &  illam  Comprehen- 
fionem  quam  poffidet  Frithubodo .] 

%  COM  PRESBYTER,  Una  vel  ejufdemEcclelke 
Prefbyter  ,  apud  S.  AUgultinum  Epilt.  2z8.in 
T ellamento  S.  Remigii  Archiep.  Remenfis  &  ali¬ 
bi  paffim. 

Compresbvteriu  m,  jam  olim  vocabatur,  in¬ 
quit  Flolltenius  ad  Synodum  Roman-.  fub  Boni- 
facio  II.  PP.  Concelfus  Prelbyterorum ,  qui  ab 
Epifcopo,  vel  Summo  Pontifice,  pro  emergente 
quapiam  difficultate  congregabantur.  Vide  Pre- 
fbyerium. 

COMPRESSARE  ,  Comprimere.  Aimoinus  I.  2. 
de  Miracul.  S.  Georgii  &  Aurelii  num.  1.  Com¬ 
pr  efi  antibus  fe  hinc  &  inde  turbis.  [Tertull.  adverf. 
Gnolticos  c.  3.  Manus  erat  fuper  illos  in  mala  ,  &A 
Compreffati  funt  valde.  ] 

^[COMPRETIATUS,  ut  Appretiatus,  GJl\.  Appre- 
cie ,  evalue.  Cujus  pretium  confiitutum  elt.  Res 
Compretiata  valentes  folidos  centum ,  in  Charta  anni 
1  o  6  o .  ex  Archivo  S.  Vidtoris  Maffil.  Armar.  Ru- 
then.  num.  z  6. 

^  COMPREXIA,  Spatium  comprehenfum  feu  conclu- 
fum.Adus  notorietatis  ufuum  llagnorum  Breffite 
apud  Guichenon.  in  Probat,  p.  170.  &inUfibus 
Breffiaj  Revelli  p.  z  66.  Sc  2  6  7.  An  licitum  fit  elon¬ 
gare  &  altiare  calciatam  fui  fiagni  inferioris ,  &  an 
po/fit  propter  alti  ationem  &  elongationem  calce  at  aipfius 
fiagni  inferioris  comprehendere  majorem  Comprexiam 
pradiorum  ficati  pratorum,  terrarum,  nemorum  &  alio¬ 
rum  confimihum  abfque  alia  recompenfa  Dominis  uti¬ 
libus  facienda ,  &  proprietariis  rerum  <£r  pradiorum  , 
qua  ultra  &  prater  folitam  Comprexiam  aqua  difii 
fiagni  comprehendi  confueverat . 

COMPRIMITIALIS.  Orig.  Murenfis  Monallerii 
p.  17.  Cum  ad  villamOthuigen  convenifient pene cunfii 
Compmnitiales  Principes,  &c.  Forte  comprovinciales. 

COMPRIMOT^E,  Primores.  Ingxx\frhus:TamAb- 
bas ,  quam  Monachi  fui  univerfi cum  omnibus  Compn- 
motis  occiduntur. 

f  COMPRINCEPS,  Simul  Princeps,  in  Charta  an. 
1 3  56.  apudLudewig.  tom.  5.  Reliq.  MSS.pa^. 
578-  &  T olnerum  in  Probat.  Hilt.  Palat,  p.  108 

f  COMPROFESSUS ,  Quj  monafticam  vitam  cum 
aliis  profitetur  in  uno  Monalterio.  Chron.  Melli- 
cenle  pag.  z  4  z ,  coi.  2 .  Jfiuulam  Udalricus  Egen- 


9oi  COM 

dorffer  Cuftos  hujus  Ecclejta  &  Compnfeffus  nojicr. 
Vide  Annal.  Benedid.  tom.  5.  pag.  10 <5. 
COM PROMISSAR1U S,  Arbiterad  Jitesaliafve 
res  definiendas  ex  Compromi/fo  eledus.  Charta  Co¬ 
mitis  Atrebat.  an.  1  247.  e  Tabulario  Audorna- 
renfi  :  Poterunt  autem  didi  Compromijj 'at ii  ordinare  de 
portis  habendis  in  claufiro  Ecclejia  praditta ....  Ordi¬ 
nabunt  difti  Compromiffarii  prout  eis  melius  videbitur 
expedire.  Charta  Edwardi  Regis  Angi.  an.  13  66. 
apud  Rymer.  to.  6.  pag.  5  1 1 .  coi.  1 .  Didii  Com¬ 
promiffarii  pronuntiarunt  &  ordinarunt  contra  dictum 
Bernardum  ....  Dittufque  Bernardus  a. didis  pronun¬ 
tiatione  &  ordinatione  ,  ac  fafina  dictorum  Compromif- 
fariorum  &  Locum-tenentis,  tari  quam  ab  iniquis  &  in- 
juftis,  reclamajfct&  appellajfet  ad  ditium  Primogeni¬ 
tum  nojlrum  ,  feti  ejus  Curiam  ,  prout  in  inftr umentis 
Compromijfi ,  &c.  Vide  L.  41.  D.  de  recept.  qui 
arbitr.  L.  4.  de  tutor,  de  curat.  &  Chronicon 
Parmenfe  ad  an.  1298. 

f Compromissarii  etiam  dicuntur,  quibus 
eledio  per  Compromtffum  facienda  creditur:  qua 
notione  legitur  in  Chronico  Mellicenli  p.  45  9. 
coi.  2.  &  alibi  non  femel. 

%  COMPROMISSIO ,  Padum  ,  conventio  ,  foedus 
initum  &  promijfum.  Promiffio  fidelitatis  Petri  de 
Bofembergk  Camerarii  Joanni  BohemiaeRegi  an. 
!3i5.apudLudewig.  to.  6.  Reliq.  MSS.  pag.  37. 
Tunc  gratia  Domini  mei  Regis  memor ,  non  ob flante 
Compromijfione  illiufmodi  inita  ,  (cum  quibufdam 
aliis  de  ferendo  mutuo  fubfidio)  ut  pr amittitur y cum 
iifdem  ipfum  Dominum  fheum  Regem  juvabo. 
COMPROM1SSOR  ,  Fidejuftbr,  qui  fimul  cum 
aliis  aliquid  promijit.  Foedus  Kafimiri  Regis  Polo- 
niae  cum  Imperatore  an.  1356.  apud  Lude'jvig. 
to.  5.  Reliq.  MSS.  p.  499.  JjLiod  de  pecuniis  omni¬ 
bus,  de  quibus  eadem  liter  a  mentionem  conftituunt,  ditius 
Dominus  Imper  ator  ,Boemi&Rexac  Fidejuffores  &  Com- 
promiffores  fui ,  liberi  fint  totaliter  &  penitus  abfoluti. 

COMPROMISSUM.  Inter eledionum  in  Epifcopos 
aut  Abbates  formas,  quarum  mentio  elt  in  De- 
cretal.  Gregor.  IX.  tit-  de  Elcdione  1.  1 .  una  elt 
quae  per  Compromijfum  appellatur.  Cum  videlicet 
diffidentes  invicem  Elcdores ,  transferunt  pote- 
Itatem  eligendi  tribus  vel  pluribus ,  juramento 
plerumque  allridis,  qui  omnium  vice  eligant  per- 
fonam  idoneam  ,  &  fecundum  formam  Concilii 
Generalis.  Flujufmodi  eledionis  per  Compromif- 
fum  exemplum  exllat  apud  Sidonium  1.  7.  Epilt. 
9.  in  Gcltis Innocentii  III.  PP.  pag.  8  3.  in  Adis 
Joan.  Majoris  Epifc.  Andegav.  to.  10.  Spicilegii 
Acheriani,&c.V  ide  Leges  Alfonjinas,  feu  Partidas , 
part.  1 .  tit.  5 .  lege  2  0.  &  infra  in  voce  Medianus . 

f  Compromissum  de  alto  in  baffitm  &  de  bajfo  in 
altum  facere,  in  Sententia  arbitrali  an.  1  497.  de 
iis  dicitur  litigantibus ,  qui  arbitris  eledisfupre- 
mam  omnimodamque  tribuunt  litis  dirimendae 
facultatem.  Vide  Alte  &  ba[fe. 

f  COMPROVINCIALIS  ,  Ejufdem  provinciae. 
Comprovinciales  Epifcopi3to.  i.Concil.  Hifp.  pag. 
196.  Circulus  Raceburg  cum  aliis  Comprovincialibus 
pertinentiis ,  in  ChartaHenrici  Ducis  Saxonije  an. 
1158.  apud  Ludewig.  to.  6.  Reliq.  MSS.  p.  2. 5  7- 
COMPTAB1LIS,  f.  Numeratus,  aGall.  Compte , 
Numerus.  ■Polyptych.  Fifcamn.  an.  123  5.  Duran¬ 
dus  de  Lame  tria . . .  reddit  duo  centum  pipeilarum  & 
tres  anguillas  Comptabilet. 

^fCOMPTALIA,  f.  Praedatio  vel  fervitus  Comiti 
debita.  Tranfadio  anni  circiter  1  1  9  3-exArchi- 
vo  S.  Vidoris  Mallii.  Donat . ..  excepta  Comptuli  a 
&  villa  de  Cloquerio ,  &c.  Vide  Comtaita. 

Tom.  II. 


COM  902 

^ICOMPTARE,  Ornare,  apud  Murator.  tom.  2. 
pag.  103.  coi.  2.  in  Agnelli  libro  Pontif.  Hac ,  ut 
dixi,  valde  Comptavit ,  fed  nunc  a  malignis  hominibus 
defruitur.  Vide  Computare. 

^fCOMPTATUS,  Comitatus,  Gall.  Comte.  Ta¬ 
bularium  Rothon.  Anno  xxt.  imperii  Ludorvici  te¬ 
nente  Richowino  Comptatum  Nanneticum. 
COMPT1TARE,  Comere,  ornare.  Agnellus  in 
lib.  Pontificali  apud  Murator,  to.  2.p.  5  8.  coi.  2. 
Ex  una  autem  pane  frontis  interius  trichnei  mundi  fa¬ 
bricam  Comptitavit.  Vide  Comptare. 

COMPTORES,  Comt o  r  1  a.  V ide  Comito) es. 
COMPUGNATIO  ,  Pugna,  Gall.  Combat.  Ifido- 
rusin  Additione  ad  librum  S.  Hieronymi  de  Vi¬ 
ris  illullr.  De  Compugnatione  virtutum  ac  vitiorum. 

1 .  COMPULSARE  ,  [Omnes  fimul  campanas pul- 
fare.]  Vide  Pulfare  Jigna. 

H  2.  COMPULSARE ,  Compellere,  exhibenda  in 
judicio  inltrumenta  exigere,  Gall.  Compulfer.  Ada 
SS.  Maii  to.  3 .  pag.  5  4  3 .  de  S.  Ifidoro  Agricola : 
Cum  facultate  Compulfandi  alios  proceffus  fcupturaf- 
que  authenticas  eodem  fpeclantes.  Compuljit , 
o-tv ,  Compulit ,  in  Supplemento  Antiquarii. 

f  Compulsatorias  Littera,  Gall.  Compul - 
fcires ,  Quibus  Tabellio  adigitur  ad  documenta 
litiganti  neceffaria  exhibenda.  Legitur  in  mox 
laudatis  AdisS.  Ifidori.  Jurifconfulti  frequentius 
dicunt,  Compul  fori  ales  ,  quam  Compul fatoru. 

f  Compulsamentum  ,  Compulfio.  Fulgentius 
Mythol.  3 .  Sororum  Compulfamento  percita. 

COMPULSORES  ,  Fifcalium  onerum  exadores, 
qui  publicis  fundionibus  obnoxios  ad  folutio- 
nem  compellunt.  Erc-eiWa/,  &  ,  in  Bafili- 

eis ,  E77  tiKTiic  tS  jZcunXeus ,  apud  Cedrenum  in  Leo¬ 
ne  Philol'  KoenTrilyovJiq,  Libanio  Orat,  contra  Flo¬ 
rent.  Glolf.  Lat.  Gr.  Compulfio ,  eiW^/s ,  i.wAnu- 
tnc.  Glolfae  Gr.  Lat.  inflantia,  compulfio.  Oc¬ 

currunt  ejufmodi  Compulfores  palfim  apud  Am¬ 
mianum  1.  22.  Senatorem  1.  5.  Epift.  39.  1.  7. 
Epift.  4 5. lib.  9 . Epiff.  4,  1.  10.  Epift.  30. 1.  12. 
Epift.  8.  Ennodium  1.  7.  Epift.  10.  ini.  7.  de 
Executoribus  h3.de  Luc.  advoc.  1. 1 2 .  Cod,  1.  5 . 
Cod.  Theod.de  Offic.  Redor.  provinc.  1.  16.  de 
Jure  fifei  1. 3  4.  de  Annona ,  &  1. 1 5 .  de  Exadion. 

Compulsores  Exercitus,  apud  Gothos  , 
Qui  milites  in  hoftem  exire  compellebant.  Lex 
Wifig.  1.  9.  tit..  2.  §.  2.  Servi  Dominici ,  ui  efl  f 
Compulfores  exercitus ,  quando  Gothos  in  hoftem  com¬ 
pellunt  exire.  §.  9.  Inferiores  fane  viliorefque  per  fa¬ 
na }  Thyapbad  f  ilice t,  mnifque  exercitus  Compulfo¬ 
res  ,  &c. 

Compulsores,  in  Monafteriis ,  Qui  officii  Ca¬ 
nonici  Floras  indicant ,  Monachos  ad  Ecclefiam 
cogunt :  apud  Caffianum lib.  3 .  de  Coenob.inftit. 
cap.  2. 

COMPURE,  Papiae,  Bene ,  diligenter. 
COMPURGATOR,  Teftis  qui  una  cum  reo  ju. 
rabat,  ut  abfolveretur.  lnquifitores  Albigenfium 
hujufmodi  Compurgatores  admittebant,  qui  fi¬ 
dem  facerent  pro  fuhpedis  de  haere  fi  Modus  pro¬ 
cedendi  contra  Haereticos  apud  Marten.  Anecd. 
to.  5 .  coi.  1801.  Jjdualiter  Compurgatores  jurare 
debeant.  Compurgatores  jurabunt  in  hunc  modum  :  Ego 
talis  juro  per  Deum  &  hac  fancla  qitatuor  Evangelia  , 
qua  in  manibus  meis  teneo ,  me  firmiter  credere,  quod 
talis  non  fuit  Infabbatus ,  Valdenjis ,  vel  Pauperum 
de  Lugduno  ,  neque  Hareticus  credens  eorum  erroribus , 
&  credo  firmiter  eum  in  hoc  jurajfe  verum.  Poft  hoc 
juramentum  additur :  Videat  tamen  fjudex  quia  ex 
quo  certum  numerum  Compurgatorum  duxerit  alicui 


90  3  COM 

injungendum ,  non  eft  borreflnm ,  quod  poflea  mutet ,  ut 
Jic  Later itnenfe  Concilium  illudatur.  Vide  Juramen¬ 
tum  ad  lineam,  Sacramentum. 

COMPUTARE,  Narrare,  Gall.  Compter.  Regino 
1.  2 .  de  Ecclefiaft.  Difciplin.  c.  z  3  1 .  &  Burchar- 
dus  1.  7.  c.  2  5.  De  illa  parentela,  quam  dicunt  effie 
inter  illum  &  i  jiam  ejus  conjugem  ,  quidquid  inde  fcis 
vel  audifti  Computare  a  tuis  vicinis ,  aut  tuis  antece (fo¬ 
ribus  ,  quod  tu  per  nullum  ingenium  ....  celabis  Epi- 
fcopo  tuo ,  &c. 

f  COMPUTAR1US,  Computatio,  Compu¬ 
tator.  V ide  in  Computus  1 . 

COMPUTATRICES.  Vide  in  Cantatrices. 

1 .  COMPUTUS,  Compotu  s,  vel  Compotum, 
&  CoMFUiUM.Joan.de  Janua:  Computus,  d  Com¬ 
puto  ,  as,  numeratio  ,  vel  numeri  ajflgnatio  ,  vel  dottn- 
na  ,  vel  ars.  Antiqui  tamen  dicebant  Computus ,  quod 
nos  abhorremus ,  propter  votis  abfonantiam.  Eft  igitur 
Computus  numeratio,  \nel  numeri  ajflgnatio  :  qua  no¬ 
tione  Julius  Firmicus,  fi  Scaligerum  audimus, 
primus  ufus  videtur.  Idem  Firmicus  1.  1.  cap.  2. 
Cur  fas  hos  fyderum  ajfidua  obfervatione  Computationis 
invenimus.  Infra:  Vides  ut  primos  difeentes  Computas 
digitos  tarda  agitatione  deflettant  ?  Lib.  3 .  cap.  1  1 . 
Caleflium  rerum fer  ut  atores ,  alii  enim  Computos  exer¬ 
cent  ,  alii  difficilium  litterarum  aut  inventores  autma- 
gtftn  oriuntur.  Lib.  4.  cap.  1 .  S  cient  Computos ,  [cient 
Alujicam ,  &c.  Cap.  2.  Calefiibus  religionibus  occu¬ 
patos,  fcu  peritis  Computationibus  fyderum  curfus  inter¬ 
pretantes.  Lib.  6.  cap.  3  o.  Et  quant acumque  Compu¬ 
tus  fecerit  fummam.  S.  Hieron.  Epift.  5  8.  cap.  2. 
Omnes  propojitionum  vejlrarum  calles  ad  unum  Compu- 
tum  confluunt.  Utitur  etiam  Innocentius  de  Calis 
litterarum.  Verfus  antiqui  apud  Hariulfum  1.  4. 
Chron.  Centul.  c.  3  6. 

Ex  his  thefaurus  fit  mercibus  amplior  unus , 
Jfljtcm  numerare  nequit, vel Ji  quis  Compota  novit. 
Leges  Edwardi  Confcff.  ubi  de  urbe  Londinen- 
fi :  In  ea  itaque  fuperfunt  ardua  Compota ,  &  am¬ 
bigua  Placita  corona ,  &  curia  Domini  Regis. 

Computator.  Gloffi  Gr.Lat.  ,  Compu¬ 

tator.  a-u/a-^tufe? ,  Computator.  S.  Hieronymus  in 
Quaeft.  Hebraicis  :  Ipftenim  erant  defieres  Compu¬ 
tatores  &  magiflujive  ad  fefiivitates  celebrandas, Jive 
ad  c  ater  a. 

<[1  Computatorium,  f.  Menfa,  qua  utuntur  in. 
Computis  faciendis,  Gall.  Comptoir.  Memoriale 
anni  1364.  apud  D.  Brujfel  to.  2.  deUfu  feudo- 
rum  ad  calcem  p.  cxxi.  Dominus  Rex  furrexit  de 
camera  requeflxrum ,  qua  tunc  ffibi  fiebant ,  &  ivit  ad 
aliam  minorem  cameram  bene  prope ,  iu  qua  erat  para¬ 
tum  unum  Computatorium. 

<Jf  Com  puto  ru  m  Camera,  Gall  .Chambre  des 
Comptes ,  Suprema  regalium  rationum  Curia  ,  cu¬ 
jus  eft  accipere  rationes  dominii  Regii,  ejufdem 
inftrumenta  omnia  fervare,  fites  de  eo  obortas 
dirimere  ,  homagia  vaflallorum  excipere  ,  &c. 
Haec  Camera  antiqua  eft  apud  nos ,  <Sc  ipfi  Regno, 
ut  creditur,  coaeva  ;  probabililfimum  enim  eft 
femper  extiftifte  viros  Palatinos ,  quibus  Computa 
feu  rationes  ederentur  denariorum  fifcalium.  His 
rationum  Praefedis  nullum  erat  olim  ftabile  do¬ 
micilium  :  quocumque  Rex  pergebat ,  pergebant 
&  ipfi.  Sunt  qui  putant  Cameram  Computor umVa- 
r ilris  a  S.  Ludovico  ftabilitam  fuilfe ;  quod  in  il¬ 
lius  Regis  Praecepto  anni  1  262.  legatur  :  £)ue 
cetix  qui  aurontreceu  &  def pendit  les  biens  des  ville  s , 
viennent  d  Paris  poitr  rendre  Compte  d  nos  Gens ,  de 
leur  recette  &  de  leur  depenfe.  Sed  verifimilius  eft 
id  non  contigiffe  nili  regnante  Philippo  Pulcro, 


COM  904 

qui  ut  Parlamentum  ita  &  Cameram  Computor um  Pe- 
rifiis  conftituit.  Huic  'Camera ,  quae  unica  tum  erat 
in  toto  regno  Gallicano,  rationes  referebantur 
omnium  Provinciarum  :  fed  aliae  poftmodumin 
variis  urbibusinftitutae  funt ,  quarum  jurifdidio 
certis  limitibus  coercetur,  lvotomagenlis  abHen- 
rico  III.  inftituta  Curiae  vedigalium  ejus  urbisab 
eodem  Rege  conjunda  eft  an.  1580.  Aliae  funt 
Divionenfis ,  Nannetenfis  ,  Montilpeftulana ,  A- 
quenfis ,  Gratianopolitana ,  Mettenfts  &  Palenfis, 
ambae  fupremo  harumce  urbium  Senatui  copula¬ 
tae  ;  ac  tandem  Infulenfis  pro  regionibus  in  ditio¬ 
nem  Ludovici  Magni  redadis.  In  iis  omnibus  Cu¬ 
riis  Praefides  funt,  Regiarum  rationum  Magiftri , 
Auditores ,  Corredores  ,  Advocatus  &  Procura¬ 
tor  generales,  ac  demum  Scriba ,  aliique ,  fed  in^ 
ferioris  ordinis  Officiales  feu  Miniltri. 

Suas  etiam  habuere  Cameras  Computorum  Dalplii- 
ni  Viennenfes ,  quas  Computatorum  E  anebas  appel¬ 
labant.  De  his  audiendus  eftHumbertus  II.  in  fua 
Ordinatione  de  variis  Officiorum  generibus  an. 
1340.  in  Hift.  Dalphin.  to.  2.  pag.  40  2.  Unde 
cupientes ,  inquit ,  imitari  Pradecefformi  nefirorum , 
altcrumque  Regum  &  Principum  bonos  mores  &  anti¬ 
cas  confuetudinespro  reformatione  agendorum  fuorum  & 
confluito  regimine,  ut  Computorum  examinatio  ,  dubio¬ 
rum  declaratio ,  &  negotiorum  concurrentium  frequens 
collatio,  medo  &  forma  debilis  fieri  poflint ,  A4agifl.ro- 
rum  Rationalium  &  Computatorum  E  anebam  indicia 
civitate  Gratianopolitana  teneri  perpetuo  (latuimus  & 
immutabiliter  ordinamus ,  volentes  quod  quatuor  inter 
A4agifiras  Rationales  &  Computatores  ,  &  non  plures 
ad  ipfum  exercendum  Officium  Jint  certitudinaliter  de¬ 
putati,  ibidem  perfonaliter  refidendo,  qui  Computa  nova 
&  vetera,  ac  prafentia  &  futura  diligenter  examinent , 
neminem  gravando  prece ,  pretio  ,  timore  ,  gratia  & 
amore ,  nec  jura  noflra  aliquatenus  obmittendo ,  nec 
minus  pro  dubiis  concurrentibus  declarandis  ad  nos,  vel 
ad  difium  noflrum  Confiliurn  debeant  habere  recurfum , 
&  alia  confervare  procurent  qua  nos  fub  Jigillo  noftro 
trademus  iifdem. 

©cr  Superioribus  quatuor  Magiftris  Rationalibus  & 
Computatoribus  unus  additur  ad  fcribendaCom- 
puta&  feripturas  alias  opportunas  Notarius  fide¬ 
lis  &  idoneus,  qui  nihil  aliud  praeter  fexaginta 
florenos  auri  per  annum  ,  pro  arreftis  &  feriptu- 
ris  feu  aliter  ratione  didi  Officii  recipere  tenea¬ 
tur;  fed  de  Cancellario,  de  jure  figilli&dearreftis 
fatisfadionem  recipiat  competentem. 

Compotus,  leu  Computus,  apud  Scriptores, 
Ecclefiafiicns  potillimum  intelligitur ,  uti  defini¬ 
tur  a  Durando  1.  8.  Rational.  c.  1 .  Notitia  curfus 
luna  ac  Ka!  e  udarum ,  feu  [cientia  certificandi  tempus 
fecundum  folis  &  luna  progreffmn.  Quae  quidem  me¬ 
thodus  a  Graecis  rSv  tQ  linia  k,  ceXwif 

tVw  dicitur,  Hebraeis  Embolifmus,  feu  myfterium 
embolifmi,  a  parte  totum.  In  Computo  autem  prae- 
fertim  docentur  ,  tempus  Pafchatis,  Cyclus  de- 
cemnovennalis,  Epadae,  Biffiextur ,  laltus  Lunae, 
4; Tempora, Kalendae,  Idus,  <Scc.  Concurrentes, 
&  alia  hujufmodi.  Eadmerus  in  VitaS.  Wilfridi 
cap.  1  o.  Jfluatuor  ab  eo  libros Evangeliorum  ,  ratio¬ 
nabilem  Pajcba  terminum,  aliaque  nonnulla  qua  in  pa¬ 
tria  fua  nequiverat ,  didicit. 

Compoti  notitiam  Prefbyteris  &  Clericis  adeo 
neceffariam  cenfuerunt  veteres,  ut  Statuta  Ec- 
cleliaftica  feu  Epifcoporum  pro  fuisdicecefibus , 
pene  omnia,  illud  iis  magna  cum  follicitudine 
edifeendum  praeferibant.  Cap.  Aquifgran.  ann. 
789.  c.  70.  &  Capitula  Caroli  M.lib.  1.  c.  68* 


1 


905  COM 

Ut  ScboU  legentium  puerorum  fiunt,  P  [almos ,  Notas, 
Cantus ,  Compotum ,  Grammaticam , ...  difeant.  Lib. 

4.  addit.  1 .  §.  5 .  De  Computo ,  ut  partes  difeant  om¬ 
nes.  Eadem  habenturlib.  6.  cap.  2  2 6.  dc  in  Capi¬ 
tulari  ejufdem  ad  Salz  cap.  5  .  Herardus  Turon. 
Archiepifc.  in  Capitulis :  Ut  Prefbjteri  Compotum 
difeant.  Ratherius  V eronenfis  in  Synodica  ad  Pre  - 
fbyteros,  dc  Inquifitio  dePrelbyt.  apud  Regino- 
nem  cap.  25).  Compofium  minorem ,  id  ejl,  Epactas, 
Concurrentes ,  Regulares ,  Terminum  Pafcbalem  ,  & 
reliquos  ,Ji  ejl  pojjibile ,  fapiat.  Ita  apud  Hincma- 
rum  in  Capit,  an.  8  5  2.  c.  8-  Haitonem  Bufileen- 
fem  Epifc.  in  Capit,  c.  6.  Waiterium  Aurelian. 
Epifc.  in  Capitul.cap.  22.  Joan.  Abbatem  S.  Ar- 
jnulli  inVita  B.  Joan.  Abb.  Gorzienlis  c.  3  .  num. 

18.  dcc.  Adde  Lambecium  1.  2.  Comment.  de 
Bibi.  Caefar.  p.  2  1  2.  Ea  etiam  notione  Compotum 
ufurpat  Aimoinus  in  Vita  S.  Abbonis  Floriae, 
c.  7.  Pvfi  exaratas  Compoti  calculationes ,  pofi  fotis  ac 
luna  viarum  declaratas  dimenjiones ,  in  divinas  quoque 
animum  intendit.  Rudolphus  Prelbyter  auftor  eft 
Rabanumrft'  Computu  confecijfe dialogum  unum. Hunc 
nuper  edidit  Steph.  Baluzius  lib.  1 .  Mifcellan. 
Scripferunt  praeterea  Compotos  Venerabilis  Beda 
in  Carminib.  quae  inferibuntur  de  Varus  Compu¬ 
tas  regulis ,  dc  lib.  de  Ratione  Compuli :  Manfredus 
cujus  Compotus  habetur  toni.  1.  operum  ejuf¬ 
dem  Bedae :  Gilda,  cujus  Compotum  haberi  MS. 
in  Bibliotheca  Cottoniana  monet  Ufterius  Arma- 
chanusin  Epiftol.  Hibernic.  Pandulphus  Capua- 
nus,  utaudtorellPetrusDiacon.de  Viris  illultr. 
Calin.  cap.  26.  Fulbertus  in  Poemat.  pag.  180. 
Chilpericus,  vel  Helpericus  Abbas,  apud  Vin¬ 
centium  Belvac.  1.  25. c.  ^.Trithemium & Ma- 
billonium ;  Caftiodorus ,  Richardus  Prsemonftr. 
Abbas  apud  Pithoeum  pag.  256.  MagifterAnia- 
nus,  Durandus  L 8.  Rational.  Joannes  de  Janua, 
ut  iple  tellatur  in  V.  Concurrens ,  &  alii,  prteter 
veteres,  qui  de  Cyclo  Palchali  fcripfere.  Cujuf- 
modi  e  Graecis ,  S.  Maximus ,  Andreas  Cretenfis , 
Nicephorus  Gregoras,  Ifaacus  Argyrus,  dc  alii, 
quorum  computos  collegit  Petavinus,  in  Ura- 
nologio. 

Compotista,  Jjhn  docet  Compotum ,  vel  qui  vacat 
Computo  ,  Joanni  de  Janua.  Artis  Comput atoria  ma- 
gifter, apud  Monachum  Egolifmenfem  in  Vita  Ca- 
roli  Magni  ann.  787 •  Calculator ,  apud  eumdem 
eod.  anno  :  t/xCoXi^c  Judaeis ,  ut  audior  eft  Scali- 
ger.EIonorius  c.  8  8  -  Victorius  natione  Aquitanicus , 
Calculator  jiudiojtjfunus  cotnpofuit  Pafcbalem  Curfum 
pofi  quatuor  priores  Compotiftas ,  id  ejl ,  Hippolytum  , 
Eufebium  ,  Theopbilum  ,  &  Profperum.  ChartaSan- 
cii  Regis  Navarrae  1061.  apud  Yepex.  in  Chronico 
Ordinis  S.  Benedidli  to.  4.  Sunt  praterea  bene  in- 
jlrucli  ad  Ecclejiajlica  officia  Pfalmijla  ,  Computijla , 
Cantores ,  Lettores,  &  fi de  finita  pleni.  Thocroczius 
in  Carolo  Rege  Hungariae  cap.  97.  Jfjuorum  IV a- 
lachorum  numerum  ibi  per  Ungaros  occijorum  ftbtilis 
folummodo  infernalis  Compotifla  collegit.  Epitaph. 
Joannis  a  Sacrobofco : 

De  Sacrobofco  qui  Compotifla  < 'Joannes ,  &c. 
Computarius,  Eadem  notione,  apudS.  Colum- 
banumEpift.  5. 

fC  om putor  ium,  Sacrorum faftorum  liber.  Vi¬ 
ta  S.  Mathildis  Reginae  ,  inter  Adla  SS.  Benedidl. 
faec.  5 .  p.  3  5  1 .  Dedit  etiam  ei  in  manu  Compittorttim , 
id  eft ,  Kalendarium  cum  Necrologio  communi 
folitum  ,  inquit  Mabillonius,  in  quo  nomina  defun¬ 
ctorum  procerum  feripta  erant ,  &c. 

Computu  s,  Sertum  globulorum,  vulgo  Rofa- 


CON  906 

rium.Hifpani  Cucntas  ,  numerorum  calculos,  feti 
rationes  vocant.Guill.de  Thoco  in  VitaS.  Tho- 
mre  Aquin.  num.  106.  Computum  juunt ,  cum  quo 
quotiens  diceret  orationem  Dominicam  ,  numeraret. 
Vide  C  ape  l  Una. 

Compotus.  Charta  Jacobi  II.  Regis  Aragon.  an. 

1  307.  in  Foris  Aragon.  1.  9.  Nubis  humiliter  fup- 
plicarunt  quod  faceremus  augeri  &  c  udi  didam  mone¬ 
tam  ffaccenfem  ,  fub  eadem  lege  ,  pondere ,  (V  figura , 
ufque  ad  quatuor  Compotos  &  dimidium,  Jic  quod  ejfet 
dimidius  Compotus  obolorum  ,  &  nos  quatuor  Compotos 
&  dimidium  faceremus  cudi  dfcjlo  S.  Miibaelis  pro¬ 
ximi  ad  tres  annos  continue  numerandos.  Eadem  ha¬ 
bentur  in  ChartaPetri  II.  Reg.  A.rag.  ann.  1350. 
ibidem. 

%  2. COMPUTUS ,  vel  Comfu i um  ,  Fabula ,  com¬ 
mentum  ,  Gall.  Conte ,  Fable.  Articuli  contra  Ber- 
nardum  Saget  Epilc.  Apamiarum  circiter  annum 
1300.  apud  Martem  Anecd.  tom.  1 .  coi.  1333. 

C.  Item  mandavit  Jibi  dictus  Epifcopus ,  quod  haberet 
bonum  cor  &  nobile  ,  &  quod  omnia  venirent  Jibi  ad 
votum,  afferens  praditta  poffe  fieri  de  facili ,  quia  Rex 
omnino  nihil  valebat ,  &  mandavi;  Jibi  unum  Compu¬ 
tum  de  ave.  ylves  elegerunt  in  Regem  quamdam  avem 
vocatam  Duc  ,  &eft  avis  pulchrior  &  major  inter  om¬ 
nes  aves  ,  &  accedit  femel  quod  Pica  conqucAq  fuerat 
de  Accipitre  dicto  Domino  Regi ,  &  congregatis  avibus , 
dittus  Rex  nihil  dixit  niji quod  flavit  Vel.  Idem  de  Re¬ 
ge  noflro  dicebat  ipfe  Epifcopus ,  qui  ipfe  ejl  pulchrior 
homo  de  mundo  ,  &  tamen  nihil  fcit  facere  ,  mfi  re- 
fpicere  homines. 

<j[  COMTALIA,  f.  Praeftario  vel  fervitus  Comiti  de¬ 
bita.  Sententia  arbitralis  ann.  1316.  inter  Prio¬ 
rem  B.  Mariae  de  Manuafca  dc  Priorem  Hofpitalis 
S.  Nigidii  ex  parvo  Chartulario  S.  VidtorisMalbL 
fol.  157-  Faciebant  exactiones ,  Comt  alias ,  cavale  a - 
tas ,  corroatas ,  lefdas ,  tafcas ,  linguas  bovtm  &  lum¬ 
bos  porcorum  ,  juflitias  tam  civiles  quam  criminales  , 
firmanti  as ,  fidelitates ,  juramenta ,  b  annum  vini ,  &c. 
Vide  Comptalia  &  Contalia. 

•i  COMTOR  ,  Comt  ori  a.  Vide  Comitores. 

^  COMUE ,  pro  Commune  variis  notionibus ,  de  qui¬ 
bus  fupra.  Paftim  occurrit. 

COMULA,  Parva  Coma.  Legitur  apud  Commo¬ 
diam  Inllr.  60.11.&  Petron.ut  jam  habetur  in 
voce  Petalis 

[.CON A.  Joan.  de  Janua  :  Alcrga  ,  furca  cum  qua 
Cor.a  [egetis  portatur.  Merges ,  gari  a  [egetis ,  fcihcet , 

< renonus ,  Jtve  Cuna  ,  vel  manipAus.  [  Lpift.  Ham- 
burgenlium  adHenricumIV.  Regem  Angliae an. 
1403.  apud  Rymer.  to.  8.  p.  297.  coi.  1.  Ha¬ 
buit  in  ea  (  navi )  decem  &  ocio  Conas  allecum  ad  tpfos 
veraciter  ,  ut  idem  [Johannes  ajfent ,  pertinentes.  Hic 
Cona  cadus  eft  ,  Gall.  Caque ,  certam  compledtens 
alecum  quantitatem.  Papi?e  MS.  Cona,  Alta  rotun¬ 
ditas.  Elt  Conus  Latinorum,  Gal.  Cone.  Vetus  Gl. 
San-German.MS.  n.  5  o  1 .  Cona  ,  Poma  Jtivejkta.  ] 
2 .  CONA ,  Clima ,  vel  angulus ,  ex  Gall.  Coin.  Poe¬ 
ta  anonymus  dc  Pontificib.  Eboracenfib. 
Harmoniam  c&lt ,  folis  lunaque  labores , 
JJninque  poli  Conas,  errantia Jidera  feptem  , 
Aflrorum  leges,  &c. 

(yrRcdle  pro  Cona  corrigit  Valefius  in  Valefianis 
Zona:  quod  Anonymus  nofler  haufita  Virgilio  , 
apud  quem  :  JJuinque  tenent  coelum  Zona  ,  ftcut^o- 
iti  Lunaque  Labores  dc  Errantia  Jidera. 

•f  3. CONA,  pro Icona ,  Figura,  Sacrum  numifma 
rofirio  appenfum.  Hift.  Dalphin.  tom.  2.  p.  275» 
in  Computo  anni  1  3  3  3 .  dc  feqq.  Pro . . .  duobus  fi¬ 
lis  de  paternofhis  de  curalio  &  duobus  filis  de  pater- 


\ 


907  CON 

noftris  de  vitro  ,  &  una  Cona  de  plumbo  ,  &c.  une.  i . 
taren.  vm .gran.  xvm.  Ibid.  pag.  175).  Item,  pro 
fattura  cujufdam  Coria  de  mandato  Domini  taren.  v. 
Vide  Icona. 

CONABBAS,  Abbatis  Vicarius.  Vita  B.  Notkeri 
Balbuli  tom.  i.April.  pag.  585 .Temporibus  pra- 
diftiGrimaldi  Canonici  Abbatis  &  Harmoti  ejus  Con- 
abbatis.  Vide  Co abbates. 

CONABISTO,  Concludito.  Papias MS.  GlofT.  San- 
germ.  MS.  n.  501.  habet ,  Concabifto  ,  Concludito. 
fCONABUS,  Phiala  anea  aut  pelvis ,  apud  Suffan- 
oaeum  in  Vocabulario.  Gr.  jtev«G? ,  Sonitus ,  ftre- 
pitus ;  fed  nihil  ad  phialam  aut  pelvim, 
f  CONARDI.V  i dc  Abbas  Conariorum. 
l|CONARE,  pro  Conari ,  in  Adis  SS.Maii  to.  6.  p. 
97.  Quantum  auferre  Cenaverat.  Pluries  occurrit 
alibi. 

f  CONATUS,  Anxius ,  in  Onomaftico  Jjd  calcem 
Adorum  SS.  Benedid.  faeo.  4.  part.  2. 

CON  AUDITOR  Dalphinalium  Computorcm  , 
in  Litteris  anni  1545.  Hi  It.  Dalphin.  to.  2.  pag. 
5  29.  col.  1.  unus  eit  ex  Auditoribus  feu  Magifttis 
Rationalibus ,  de  quibus  fupra  in  Ccmptitorum  Ca¬ 
mera. 

f  CONBATUS,  pro  Concubinatus.  V ide  Concuba. 
^CONCA.  Vid e  Concha. 

CONCADA, Modus  agri,  tertia  circiter  parte  mi¬ 
nor  arpento.  Sententia  arbitralis  anni  1  2  9  2 .  MS. 
in  Archivo  Monafterii  S.  Gimontis  in  Occitania  : 
Arpentum  computetur  de  centum  duabus  libris  cum  edo 
fquaquis ,  &  Cone  ad  a  terra  computetur  de  feptuagtn- 
ta  quatitor  libris  cum  decem  fquaquis  ai  perticum  fu- 
perius  memoratum.  Vide  Concada  poli  Concha  3  . 
CONCAiNA.  Vide  Conccena. 
f  CONCISA.  Vide  Concifa. 

CONCACATUS,  Concacatus ,  fo-rdidatus :  Gallis, 
Foireux ,  Breneux.  LexSalica  tit.  32.  Si  quis  alte - 
fum  cenitum  clamaverit ...  fi  quis  alterum  Concaga- 
fum  clamaverit ,  120.  denar...  culp.jud.  Gloltar. 
Lat.  Gr.  Crucientatus  ,Conchie  de  fang.  Le  Roman 
du  Renard  MS. 

Renard  fe  penfe  qu  ii  fera  , 

'Et  comitient  le  Cbunchiera. 

Philippus  Mouskes  in  Hift.  Frane.  in  Henrico  I. 
Et  de  fes  buefes  emboees 
Jj^ui  grandes  eftoient  &  lees  , 

Et  dei  tai  divier  Cunchies , 

Le  foula  plus  de  fept  fies. 

Alibi  : 

Ce  ni  eft  vis  que  vous  redoutez. , 

JjEte  moti  maniel  Ji  Cunciies ,  &c. 

Mox  : 

Jj^uar  li  mantiausfu  depecies , 

Def cires ,  &  Cunciies. 

Vide  fupra  Cenitas,  &  Maream  1.  1.  Hift.  Bene- 
harn.cap.  i6.n.6. 

CONCAMB1UM,  Concaivibire,  <Scc.  Vide  Cam¬ 
biare. 

CONCAMERA  ,  Idem  quod  Camera.  Chartular. 
Virzioncnf.  fol.  vii .  Habetur  ibi  cafaindominicata , 
Concamera,  folaria  duo  ,  cellarium  ,  coquina  ,  fenile  , 
lavandria ,  &c.  Cave  ne  legendum  iit  cum  Camera. 
CONCAMERATIO,  Tranfvolatio.  Papias  MS. 
Melius  GlofT.  MS.Sangerin.  Eornix.  Vox  Concame¬ 
ratio  Vitruvio  nota  hac  notione. 

%  CONCAMIARE ,  Concamium,  Scc.  Vide  in 
Cambiare. 

<|f  CONCANONICUS ,  Ejufdem  ecclefise  Canoni¬ 
cus  ,  in  Litteris  Henrici  Prsepofiti  Canonicorum 
.Monafterii  Novioperis  ann.  1350.  apud  Lude- 


CON  903 

wig.  tom.  5.  Reliq.  manufcpiptarum  pag.  79. 
CONCAPACiT  AS,  Capacitas ,  amplitudo  cam¬ 
pi  vel  agri ,  Gall.  Etendue  ,  Efpace.  Anamodusl. 
1 .  Traditionum  Sant-Emmerammenfium  c.  1 5. 
apud  Bern.  Per-  to.  1 .  Anecd.  part.  3 .  col.  212. 
Contra  etiam  tradidit  in  Reitirtpon  Adalpertus  talem 
Concapacitatem  &  proprietatem  ,  quam  in  illa  Conea - 
pacitate  habet ,  conveniente  ad  c  au  fas  S.  Emmerammt 
f  CONCAPITULARIS  ,  C  onc  api  tui.  a  mus,* 
Cui  cum  fodalibm  juseft  fuffragii,  Gall.  Capitu- 
lant.  Epift.  Joannis  Gvparlich  Canonici  ad  Domi¬ 
num  N.  Praepoiitum  Monafterii  in  Rayttenbuech 
apud Raimundum  Duellium  lib.  2.  Milcell.pag. 
105.^ upp luamus  vobis  &  veftris  Concapttulartbus 
veflri  Monafterii ,  quatenus  gratiofe  dignemini  fub  alas 
vejh\ e  religio f&  &  pervigilis  anima  acceptare  ad  tempus 
noftra  revocationis  exhibitorempr afentium, ,fcilicet  Ebe- 
r  bardum  Mertem  Confratrem  &  Cone  api  tui  arem  no - 
ftri  Monafterii  in  Rebdorf.  Annal.  Tolofan i  Probat, 
tom.  1 .  pag.  86.  in  Arrefto  Parlamenti  Parif.  an. 
1335.  Capitularii  in  fua  domo  communiter  congregati 
. . .  occajione  quorumdamvu Ineram  Francifco  de  Gaure 
eorum  Cone apitulario  eadem  die  illatorum. 

IT  CONCA POLARE.  Vide  Capulare. 

CON  CAPTIO  ,  Idem  videtur  quod  Comprehenjio  , 
de  qua  voce  fupra.  Charta  Aleman.  Goldafti  71. 
Convenit  nos  una  cum  confenfu  fratrum  noftrorum  & 
Advocati  Emichonis ,  ut  m  Concaptione  ,  quafita  eft 
in  marcbo  IVangon . . .  hobas  3 .  dari  deberemus.  Vide 
Captus. 

f  CONCAPTIVATUS,  Simul  captus.  VitaB.  Ca- 
roli  Comitis  Flandriaeto.  1.  Martii  pag.  20  9.  Per 
fex  dies  commorati  funi  Concaptivati. 

CONCAPULARE.  Vide  Capulare.  -  K 

CONCASUS,  Collifus ,  collifio.  Dentium  Concafus 
apud  Cselium  Aurelian.  1.  2.  Acut.  0.  12. 
CONCATATUS.  Sic  JegitEccardus  in  Lege  Sal. 
Cangius  autem  Concagatus :  quod  vide. 

CONCATHEDRARE, Cathedrae ,  feu  honorisfui 
confortem  &  participem  facere.  Pfeudo-Ovidius 
1.  3 .  de  Vetula  : 

Te  fuperexaltans ,  calofque  locans  fuper  omnes , 

Et  jibi  Cor.cathedrans. 

Infra : 

JVon  opus  eft  ut  eam  velit  exaltare  gr  ad  atim , 
Sedjtmul  ajfumei ,  fimul  &Jibi  Cone atbedr abit. 

f  CONCATHOLICUS,  ^que  reftus  ,  seque  ju- 
ltus.  Vide  Catholicus  4.  Canones  Hibernenf.  apud 
Acherium  to.  9.  Spicii,  p.  1  6.  Sors  aut  inter  duo 
dubia  ,  aut  inter  duo  aqualia,  aut  inter  duo  Concatbo- 
lica  mitti  debet. 

CONCAV  ARIUM,  Aquarum  receptaculum, can¬ 
tharus.  Fulcuinus  de  Geftis  Abbatum  Lobien- 
fium  cap.  29.  Refectorium  , .  .  in  cujus  introitu  fecit 
veftibulum  ,  tn  quo  per  fubterrancos  meatus  aqua  du <* 
Eum  fecit ,  qua  fur  fum  ebulliens  ibidem  fcaturire  vide¬ 
tur.  Concavaria  huic  fupenori  receptaculo  praparata  , 
qua  per  4.  foramina  in  fuppoftta  alia  aqium  cribrans , 
fufficientem  fratribus  admiuiftr ationem  aqitadiftillat. 

H  CONCAUSA,  Simul  caufa.  Bufchius  deReform. 
Monaft.  apud  Lcibnitium  to.  2. Scriptor.  Brunf- 
wic. pag.  93 1.  Si  nobifeum  autem  permanferitis ,  eri¬ 
tis  Concaufa  omnium  vos  hic  fubfequeniium  aterna  fa¬ 
llitis. 

CONCEDENTIA,  Conceffto ,  indulgentia  , remtffio , 
inducia  ,  o-oy^vTi; ,  in  GlofT,  Graec.  Lat. 

CONCEILUM  ,  CONCELAMENTUM  ,  CONCELATIO, 
Voces  forenfes  apud  Anglos.  Monafticum  An* 
glican.  tom.  2.  pag.  827.  Etjim  quieti...  de  mur- 
dro ,  (f  latrocinio  &  Concej/lis ,  (f  Uijiat ,  cf  harnfoka. 


909  O  i 

Eadem  habentur  in  Charta  alia  laudata  in  Ufi.aH. 
Concela  menti)  m  ,  Idem  quod  Conceilttm,  apud 
Bra&onum  &  in  Ficta  lib-  x .  cap.  3  8.  §.  2.  Cum 
de  perjurio  vel  Cone  e  lamento  non  fuerint'  convUti,  &c. 

[  necnon  apud  Rymerum  tom.  7.  p.  16 6.  cohi. 
inChartaRichardi  II.  Angi.  Regis  an.  1  377.] 
Concelatio  ,  Idem  quod  Cone  e  l  amentum.  Vetus 
Charta  tom.  2. Monadici  Anglic.  pag.  201.  Sint 
quieti  de  f  hiris ,  &  hundredis ,  &  placitis ,  &  quere- 
lis ,  &geldis,&  denegeldis ,  &  tbemanatale,  &Con- 
celationibus ,  &  ficcttis  ,  &  a  ffijtis ,  &c.  Conceler , 
celare,  abfeondere ,  in  Confuetudine  Norman- 
niae  art.  394-  Regeftum  Feodorum  Comitatus 
Claromontenfis  in  Bellovacis  Camerae  Comput. 
Parif.  Le  Prevcflprehd  x, nende  de  6  o.fiols  en  plujietirs 
chofes  feur  non  nobles ,  c  efi  afiavoir  fe  an  bonis  Con- 
cele  pour  quel  ens  qui  cejoit  les  drois  de  fon  Seugneur , 
il  dote  60.  fols.  Infra:  Concelement  dTefipaves. 
f  CONCELARE  Facinora,  In  iis  connivere  , 
Gall.  Les  dijfimuler.  Chronicon  Trivetti  tom.  8- 
Spicii.  Acher.  p.  173.  Nec  valentes  ratione  juramen¬ 
ti ... .  pramiffa  facinora  ulterius  Concelare ,  nec  jura 
noflra  relinquere  indefienfia. 

CONCELLANEUS.  Vide  Cellulanus. 
CONCELLITA ,  Monachus  qui  in  eadem  cella  vel 
Monaflerio  habitat ,  ejufdem  cellae  cohabitator. 
Sidonius  lib.  8.  Epift.  1 4.  In  illo  quondam  Coenobio 
:  Lirtnenji  fipectabile  caput ,  Luporum  Concellita  ,  Ma- 
ximorumque ,  &c.  Vide  Syncellita ,  Cellulanus ,  Com- 
profeffus. 

«[f  CONCENA.  Vide  Concocna. 

CONCENTOR  autem  dicitur  ,  qui  confonat ;  qui 
autem  non  confonat ,  nec  concinit ,  nec  Concentor  ,  nec 
fuccentor  erit.  Ifid.  lib.  7.  c.  1  7.  Vide  Succentor. 
CONCENTRICUS,  Oppofitus.  [  Malim  cum  Va¬ 
lefio  inValefianis ,  Appofitus ,  Conveniens.  ]  Pa- 
raphrafisfymboli  apudGuillelmumde  Guilevilla- 
in  Peregrinatione  hominis  : 

Nunquam  volo  nec  effici 
Ut  Planeta  erraticus , 

Malo  meri  quam  infici 
Erroribus  haretici , 

Legi  Dei  Concentricus. 

^CONCENTURIARE,  Inftruere,diduma  Centurio¬ 
nibus  ,  qui  milites  ordinant.  Papias  MS.  Bituric.  & 
Gloff.  vetus  Sangerman.  MS.  n.  501.  Apud  No¬ 
nium  vero:  Concenturiare  efi  Colligere  ,  dictum  'a  cen¬ 
turiis  qua  ad  fuffragia  conveniebant.  Plautus  Pfeudo- 
lo:  Concenturio  in  corde  fycopb antias.  Teren.  Phorm. 
Ego  in  infidiis  bic  ero  Succenturiatus  ,Jt  quid  deficies. 
CONCEPTELA ,  Pifcina  ,  apud  Frontinum  lib. 
1 .  de  Aquae du&ibus.  v 

CONCERGERIA  ,  Sergenteriae  fpecies.  Tabular. 
S.  Dionyfii  ann.  1221.  Cum  Abbas  &  Conventus 
S .  Dionyfii  conceffiffient  fjoanni  de  Cyris  fergenteriam 
fuam  de  Cyris ,  qua  dicitur  Concergeria  . . .  pro  qua  Con¬ 
cergeria  facienda  ipfie  percipiebat  annuathn  in  gran- 

chiaB.  Dionyfii  de  Cyris  i.  modios  bladi ,  &c . 

Cuftodiebat  fegetes ,  &  pro  iis  cuflodiendis  accipiebat 
donum  &  mejfagium  ,  faciebat  fub monitiones  ad  man¬ 
datum  Prapdfiti  B.  Dionyfii  vel  fermens  [  fervientis  ] 
ipfius  (f-  debebat  facere  fidelitatem  ipfi  PrapoJito  vel 
fervienti  ipfius  de  fegetibus  cuflodiendis  fideliter  ,  &c. 
CONCERG1US,  Cultos  domus  regiae,  Gall. 
Concierge.  Chartularium  S.  Vandregefili  tom.  2. 
pag.  1661.  Stephano  Concergio  S. Germani  inLaya. 
Vide  Confergius. 

CONCERNERE,  Adaliquid  attinere  ,  fpe&are  , 
Gall.  Concerner.  Delegatio  Bafileenfis  Synodi  an. 
143  9. tom.  3  .Gall.  Chrift.  coi.  243 . Jfhabu ficum- 


CON  9 1  o 

que  ad  cauf.tm  feti  c  an  fas  bujufmodi  facientibus  &  eas 
quomodo  libet  Concernentibus.  Eadem  notione  occur¬ 
rit  apud  Rymerum  tom.  8.  pag.  440.  coi.  1 .  in 
Charta  Henrici  IV.  Angi.  Regis  ann.  1  40  6.  Sed 
in  Legibus  Palat.  Jacobi  II.  Reg.Majoric.  to.  3 .  SS. 
Jun.  p.  xii.  fumitur  pro  Confiderare ,  Hoc  namque 
aquijfime  difponimus  ,  pr  adiit  orum  flatui  deferentes ,  & 
feveritatem  ductaram  fient  enti  arum  etiam  Concernent  es. 
CONCESIA.  Vide  in  Concifia. 

H  CONCESSATUS  ,  Conceflus,  Gallice  Accorde  j 
Avone.  Confoederatio  ann.  1368.  apud  Rymer. 
tom.  6.  pag.  6 oi.  coi.  1.  Tanquam  pro  judicato 
condempnato  &  Conceffiatr. 

^  CON  CESSI ATOR  ,  Qui  concedit  j(ure  delega¬ 
tionis.  Fragment.  vifitationis  Simonis  de  Sullia- 
co  Archiep.  Bituric.  ann.  1284.  apud  Mabillo- 
nium  tom.  3  .  Analcdt.  pag.  505 .  D.  Heltas  Por¬ 
ta  Abbas  fitcularis  Ecclefa  S.  'Aflerii  Petragoricenjis 
dicecefis ,  Cone  efflator  provifionis  fien  ordinationis  a  fie - 
de  Apoflolica fiuper  jura  primatiapradicla. 

CONCESSUS,  Concessio,  Idem  quod  Favor , 
conf ilium  ,  laudimium  :  confenfus  nempe  Domini 
in  feudi,vel  praedii  diltra&ione,  feu  praellatioquae 
eidem  fit  pro  ejufmodi  conlenfu.  Tabularium 
Brivatenfe  Charta  1  1  o.  Et  habet  Cone  effiunt ,  & 
ubi  ad  as ,  &  nebulas ,  &  pigmentum.  Tabularium 
Vindocinenfe Charta  343.  Haiminius  emit  de  En- 
gilberto  duos  pratorum  agripennos  2  5 .  fblidis  :  horum 
de  uno  Canonici  fianlti  Georgit  de  Concejfu  habuerunt 
3  .  fiol.  quia  de  potejlate  eorum  erat.  Ordericus  Vita¬ 
lis  lib.  4.  pag.  46  7.  enumeratis  aliquot  donatio¬ 
nibus  addit  ,  Hac  omnia  fupraditta  Conceffit  domi¬ 
nus  eorum  ,  &c.  Et  pag.  496.  Nec  omnia  qua  Ful- 
toius  dederat  Monachis ,  Conceffit  Robertus  de  Calvi - 
monte ,  qui  Capitalis  Dominus  erat.  Et  pag.  575. 
Et  pro  conceffione  apri  unciam  habuit.  Adde  p.  58-2. 
&c.  Concefiionemfacere  praeterea  dicebantur  in¬ 
fantuli,  quibus  ut  iiconceiliiTe  feu  donationibus 
affenfum  praebuifle putarentur,  dabatur  nummus 
feu  denarius.  Tabular.  Abfienfefol.  126.  Et  filia 
Petronilla  &  Nigra  ,  &  qua  non  poterat  loqui,  fed 
nummus  ei  datus  efi  pro  Conceffione  cum  effet  in  Chau - 
vin  Ugo ,  fr  qui  nummum  accepit  pro  Conceffione  ,  cum 
effet  infantulus  ,  quod  fecerunt  in  villa ,  qua  vocatur 
Chillos. Fol.  1  37 .In  craflino  vero  apud  fjalceroiam 
Petrus  filius  fj ominis  Marot ,  &  fio  annes  ejufdem  Pc- 
'  tri  frater ,  qui  non  loquebatur  ;  fed  in  ulnis  matris  fua 
nummum  pro  Conceffione  accepit.  Et  fol.  1  7  5  Et  alius , 
qui  erat  infantulus,  pro  cujus  Conceffione  nutrix  fu  a 
nummum  accepit.  Tabularium  Vindocinenfe  ann. 
1130.  Notandum  vero  &  [ciendum  efi ,  quod  Halde- 
burgis  minor  filia  Amelina  forori  Ramaldi  fexto  loco 
fuperius  nominata  in  cunabulis  erat ,  quando  hac  Con- 
c effio  facta  efi.  Mater  vero  ejus,  qua  eam  nutriebat , 
nomine  filia  fua  ,  ficut  mos  efi  ,  Conceffionem  fecit . 
Idem  Tabular.  ch.  747.  Infantefqueipjius ,  quipra- 
fata  non  interfuerunt  conventioni,  Burcb ardum  fitilicet 
&  Aremburgem  &  f/o annem  ,  tangendo  eam  ,  firma¬ 
re  feu  annuere  fecit ,  datis  pro  hac  fingulis  denariis . 
Tabular.  S.  Eparchii  Inculifin.  fol.  1  3  1,  Statui¬ 
mus  ut  denarios  pelliciis  eorum  deditos  ,  qui  de  infra 
nominatis  ebeclientiis  in  Natali  Domini  cenfiualiter  de¬ 
bentur  ,  unus  'e  Monachis ,  quem  Abbas  &  Capitulum 
elegerit ,  recipiar.  Tabular.  Monafterii  S.  Joannis 
Ambian.  fol.  221  .Cum  autem  Beatrix filia  mea  nen 
haberet  ataicm  creant  audi ,  recepit  denarios  ,  qui  dari 
fiolent  pueris  in  conjimili  venditione  fecundum  confiuet u- 
dinem  patria  approbatam.  Abi.  ann.  1226.  rnenfe 
Mato.  Idem  Tabular.  fol.  288.  Alii  vero  cum  nec¬ 
dum!)  uberent  at  axem ,  quoad  jurare  pojfent ,  habuerunt 


9  i  i  CON 

denarios  pro  ConceJJlone ,  quifolent  dari  pueris ,  fecun- 
dum  terraconfuetudinem  approbatam,  an.  1225.  Ita 
rurfum  fol.  290.258. 

CONCEYLUM.  Vide  Conceilum. 

1.  CONCHA  ,  Labrum  ,  vas  concavum  ,  ac  fupe- 
rius  patulum  inftar  conchae.  Vetus  Interpres  Ju¬ 
venalis  Sat.  3  .  Pelves  ,  Conchas  ,  in  quibus  pedes  la¬ 
vant  ,  ut  vafa  fittilia  ,  vrothmrilzct.  Paulus  lib.  3 . 
Recept.  Scntent.  Delphica ,  pelves ,  Concha ,  aqui- 
mamlia,  eH- Ennodius  : 

Parturit  it  a Jttim,  quam  fplendens  Concha  miniftrat. 
S.  Hieronym.EpiE.  2.  de  Vita  Clericorum  :  Bac¬ 
carumque  fuccum  non  calice  bibere  ,fcd  Concha.  [  Hift. 
BcccenlisMS.  p.340.  in  Archivis ejufd.  monaEe- 
rii  :  Fecit  &  aquaduttum  per  quem  adduxit  fontem 
pulcherrimum  de  longinquo ,  qui  per  officinas  monafte- 
rii  dividitur  ,  &  Concham  eleganti  opere  juffit  effodi  ad 
recipiendum  aquam,  te  itumque  defuper  adificari.  Hic 
agi  de  majori  labro  feu  cratere  ,  Gall.  Bdffln ,  nihil 
necefle  eft  moneam.  ] 

f  Conq^ua,  Eadem  notione.  Ceremoniale  MS. 
B.  M.  Deauratae  Tolof.  Et  in  Mandato  pauperum 
debet  providere  Hofpitalerius  Deaurata  de  aqua  cali¬ 
da  &  de  aqua  frigida  pro  temperando  ,  &  de  Conquis 
&  bacinis ,  &c. 

Concha  vero  recenfetur  vulgo  inter  vafa  ac  mini- 
Ileriafacra,  cujus  varii  fuere  ufus.  Anaftafius  Bi¬ 
bi.  in  PafchaliPP.  Pariter  que  &  Concham  ad  fpon- 
giam  pro  nottumis  diligentiis  ibidem  ex  argento  confiti- 
tuit.  Videpag.  26.  28.3  2.  &c.  Chronicon  Cafin. 
lib.  3  .  cap.  5  7.  Concham  argenteam  cum  aquimanili 
fuo.  Lib.  4.  cap.  90.  Conchas  duas  librardm  8.  &c. 
Bernardus  Monach.  in  Confuetud.  Cluniae.  MSS. 
c.  37.  Urceus  argenteus  cum  Concha  argentea.  [  Rur¬ 
fum  occurrit  in  iifdem  Conflitut.  editis  part.  1. 
cap.  5  2.  ]  Idem  Bernardus  MS.  cap.  ^.'Candela¬ 
brorum  pater  as  ac  cereorum  Conchas  diligenter  abradat. 
Hariulfus  lib.  2.  Cliron.  Centul.  cap.  10.  Concha 
argentea  major  cum  imaginibus  argenteis  una.  Lib.  3. 
cap.  3  .  Concha  argentea  pendentes  dua ,  fcilicet  lu¬ 
cernarum  vel  candelabrorum.  Kpsn-wpa?  vocat  Pau¬ 
lus  Silentiarius  in  DefcriptioneS.  Sophiae.  [Te- 
flamentum  Guillelmi  Raymundi  Comitis  Ce- 
ritaniae  ann.  1095.  in  Appendice  Mareae  Hif- 
pan.  coi.  1195.  Item  dimitto  ad  retabulumS .  Mi- 
chaelis  reflaurandum  meam  Coneam  ,&  ad  tabulam  S. 
Martini  meas  copas  &  cifos.  ]  Concilium  Eliberit. 
can.  48.  Emendari  placuit,  ut  hi  qui  baptizantur  , 
nummos  in  Concham  non  immittant,  ne  Sacerdos  quod 
gratis  accepit,  pretio  diftrabere  videatur.  Conchae 
ad  Baptifmum  meminit  etiam  Chronicon  Petri 
Regis  Aragon.  editum  a  Michaele  Carbonello  , 
lib.  1.  cap.  2.  E  per  <po  enladit  dia  nos  nos  batejaren 
en  la  cambra  en  una  Concha.  Cum  Concha,  aut  cum 
manibus  infanti  in  infirmitate  pojlto  aquam  fuper  caput 
fundere  ,  &  Jic  baptizare  ,  in  Refponfis  Stephani 
II.  PP.  cap.  12. 

C o n ch  je.  ad  Chrisma.  TeEamentum  Riculfi 
Epifcopi  Helenenfis  :  Candelabros  cum  argento  4. 
Conchas  areas  2.  ad  Chrifma  conficere,  &c.  Vide 
Sacramentarium  S.Gregorii  Magni  pag.  71.  73. 
edit.  Menardi. 

2.  CONCHA,  Navigii  fpecies  jn  Concha  formam 
effiifla,  ut  lunt  Gondola  Venetica.  EpiEola  Jacobi 
Regis  Aragoniae  adCarolum  Regem  Franc.  ann. 
1326.  tom.  8- Spicilegii  Acheriani :  Jj)uadam  na¬ 
vis  feu  Concha ,  cujus  erat  duttor  Jive  patronus  Bernar¬ 
dus  de  Ilario.  CarefinusScriptorVenetus  an.  13  78. 
Deftinatis  quampluribus  ufferiis  ,  feu  galeis  gr offis , 
Conchis  3  alhfque  navigiis ,  &c.  Chronicon  Petri  Re- 


CON  912 

gis  Aragon.  edit,  a  Mich.  Carbonello ,  lib.  1 .  cap.’ 
1  2.  Encara  hic  venguer  en  altres  navilis ,  e  moltes 
naus ,  e  Jftuoques ,  e  vexeills  de  laciutat  de  Valenda. 

Cap.  1 4.  Panti  donchs  le  Semcr  Infant . enla 

Jjfuoqua  d’ En  Bernart ,  &c.  Etiamnum  noltri  Pi- 
cardi  Coquet  s ,  [  Occitani  Conquo  ,  vel  ConcoJ  vo¬ 
cant  vafa  lignea  in  quibus  eluuntur  panni  linei, 
[  inflrumenta  efcalia  ,  Scc.  ] 

3 .  CONCHA  ,  Menfurae  frumentariae  fpecies,  quae 
in  Confuetudine  Bayonenfi  tit.  23.  art.  9. quin¬ 
quaginta  quatuor  librarum  elfe  dicitur.  Adde  tit. 
2 2.  art.  2.  tit.  2  3.  art.  3.  &  Confuetud.  Solen- 
fem  tit.  10.  art.  7.  tit.  16.  art.  7.  HiEoria  Abba¬ 
tiae  Condomenfis  p.  473.  Jjduatuor  Conchas  tritici 
totidem fext  ano  s  vini.  Pag.  483.  Hac  terrajita  eft  in 
Ciri  fol ,  menfura  decem  Conearum.  [  Chartarium  Ec- 
clefiae  Auxitanae  MS.  Bibi.  San-Germancnfis :  Et 
xiiii.  Coneas  de  frumento  dedit Jtmiliter  Sancta  Ma¬ 
ria.  Scribitur  Conqua  in  exemplo  fupra  relato  in 
voce  Bladeria.  ]  Hinc 

Concada  TerrjE,  Modus  fcilicet  agri  conchae 
frumenti  reditus.  HiEoria  Abbatiae  Condomenf. 
pag.  491.  Et  unam  Concadam  terra  in  pago  fandi 
Gorgoni,  qua  reddit  12.  Coneas  tritici.  Pag,  47 6. 
Dedit  B.  Petro  ....  unam  Concadam  de  terra  &  di¬ 
midiam ,  &  unam  cartaladam  ad  Fontem  de  Pifol , 
&c.  Pag.  480.  Dedit . . .  Concadas  terra,  &  afti- 
mante  una  denariata  de  vinea  pro  falute  anima  fua. 
Adde  pag.  4  9  1 . 49 6 .  [  &  vide  Concada  fuo  loco.  J 

%  Conqua  da,  fupra  legitur  in  voce  Arpentum. 

4.  CONCHA  ,  Pars  aedis  facrae ,  in  qua  fcilicet  fa- 
cra  myfleria  peraguntur,  &  ubi  Eat  altare  ;  fic  di- 
<ffa ,  quod  qua  parte  eE  fuo-icts-Jpiev ,  feu  ,  qui¬ 
dam  in  hemicylindri  formam  effingatur  receffus, 
qui  fuperne  in  Concha  figuram  clauditur.  Paulius: 
Totum  vero  extra  Concham  Bajilic a  fpatium  alto  & 
lacunato  culmine  geminis  utrinque  porticibus  dilatatur . 
Sed  de  Conchis  aedium  facrarum  ,  pluribus  egi¬ 
mus  in  Defcript.  S.  Sophiae  num.  5  o. 

5. CONCHA,  Sepulchrum  in  formam  Concha 
conEru&um.  Cardinalis  Aragonius  in  Vita  Inno- 
centii  II.  Papae  apud  Murator,  tom.  3.  pag.  434. 
coi.  2 .  Moritur  &  in  Later anenfi  Ecclefia  in  Concha 
porphyretica  fepelitur.  Bernardus  Guido  in  eadem 
Vita  ibid.  pag. 4 3  6.  coi.  2. Def unitus  eft  Roma... 
&  in  Ecclefia  L  ater  ane  nji  honorifice  tumulatus  in  Con¬ 
cha  porphyretica,  miro  opere  conftruda. 

6.  CONCHA.  Charta  Willelmi  Aquitanorum  Du¬ 
cis  anno  1137-  aPud  Sammarthanos  in  Abba¬ 
tibus  Angeriac.  Dono  &  concedo  . . .  quidquid  in 
Concha  de  Efnenda  habebam,  cum  omni  libertate  & 
fine  aliqua  mala  confuetudine.  Hac  enim  Concha  te¬ 
net  a  cruce ,  quaeft  tu  via  ufque  ad  portum  Savarici  , 
&  in  eadem  Concha  molendina  ,  pifcatorias ,  vel  aliud 
quodlibet  adi  fidum ,  &c.  Nefcio  an  utrobique  Com¬ 
ia  legi  debeat.  Vide  Comba  2.  Vafconibus,  locus 
declivis. 

CONCHYLIOLEGULI,  vel  Chonchylegu- 
l  i  ,  vel  Conchyloleguli,  in  Cod.  T  heod. 
leg.  5-&  17.  deMurilegul.  1. 9.  deLuErali collat. 
iiaem  qui  Murileguli,  pifcatores  ac  nautae  con¬ 
chylii  feu  muricis  Trc^vpiTj.  Joann.  de  Janua:  Con - 
chilegus ,  qui  conchilia  legit ,  collegit.  Vide  Murile¬ 
guli.  VideGloffar.  med.  Graecit.  in Ho^^uXeulett. 

CONCIBIONES  ,  in  Gloff.  Ifid.  JOuatuor  ftellaqua 
per  aftrologiam  concipientibus  aptantur.  Joan.  de  Ja¬ 
nua  :  Concipiones  ,  ftella  qua  concipientibus  aptantur 
&  favent. 

CONCIBUS,  Conla&aneus,  o-vv Tpo^o? ,  in  Gloff. Gr. 
Lat.  £  fovmTo; ,  Commenfalis  in  Suppi.  Antiquarii.  ] 

CONCICLA. 


913  CON 

CONCICLA.  Apiciuslib.  5.C.  3.  Concicla  cum  faba, 
coques ,  &c.  Ubi  Humelbergius  legendum  putat 
Conchicla,  intelligique  fabam,  quam  Martialis  lib. 

1 3 .  Epigram.  7 .Conchin  vocat,  fabam  fcilicet  quce 
Solida  dicitur  Plinio,  hoc  elt  integra  &  cum  cor¬ 
tice  fuo  decoda,  ad  difcrimen  fabae  frefs,  quae 
molliter  frada  fine  cortice  coquitur :  eadem  quae 
faba  Concicula  appellatura  Marcello  Empirico  c. 
^33.  pag.  2  27. 

CONCIDA  ,  Concides  Concidua.  Vide  Concifa. 
CONCIENIA,//«£wi?«  colletiio,  quoji  continens  aquas. 
Ugutio. 

CONCILIABULUM  ,  Locus  ubi  in  Concilium  conve¬ 
nitur  ,  Fefto  :  ubi  flures  fili  juris  [edent ,  in  GloiTar. 
Ifid.  Glolf.  Lat.  MS.  Regium  Cod.  1013.  Conci - 
liabulum  ,  locus  in  quo  multi  homines  fui  juris  funt. 
Frontinus :  Prius  fuere  Conciliabula  ,  &  poftea  funt 
in  municipii  jus  relata.  At  proprie 
Conciliabula  dicuntur  furtivi  3c  clandcfiini 
conventus ,  congreflus.  Concilium  Carthag,  IV. 
can.  7 1 .  Conventicula  haereticorum  .  non  Ecclcjia ,  fed 
Conciliabula  appellantur.  Conciliabula  haereticorum ,  in 
lege  1 .  Cod.  Th.  dc  Fide  Cathol.  Conciliabula  ff  u- 
daorum ,  in  leg.  1 .  eod.  Cod.  de  Judaeis. 

,  &  4 ioaPocrvxXoycc ,  in  VII.  Synodo  Ad.  1.  1w- 
fcTp iov  d.wc^anix.ov ,  in  Concilio  Ephefino  part.  2. 
Ad.  1 .  Latrocinium  Ephefinum ,  quod  contra  Fla¬ 
vianum  Conftantinop.  a  Diofcoro  Alexandrino 
coadum  eft,  vocant  Gelafius  I.  PP.  Epiit.  1 3  .  Li¬ 
beratus  Diae.  cap.  1  2.  &  1  3 .  &  Nicolaus  I.  PP. 
Epift.  8 .  A;;5"pj/t&)TaTW  Iv  Eipica  divrfuv  o-vvoPov ,  Au- 
dor  Vitee  S.  Sabae.  Concilium  Latrocinale ,  Conci¬ 
lium  Confiantinopol.  de  depolitione  Ignatii  Pa¬ 
triarchae  CP.  Nicolaus  I.  PP.  Epift.  9.  Hincmarus 
Remenfis,  apud  Flodoard.  lib.  3.  Hift.Rem.  ca¬ 
pite  1  4.  Ad  Cpnciliabulum  nuper  Metis  habitum  : 
quod  vocari  Synodum  vetuiftis.  Vide  Martyrium. 
ggr  In  bonam  partem  accipit  Eddius  inVita  fandi 
Wilfridi,  ubi  loquens  de  illius  abfolutione  per 
JohannemPP.  haec  habet :  Per  plura  fpatia  dierum 
&  menjium  ab  omni  piaculo  [celere  degradandi  pure  per- 
fetieque  excufatus  probabilis  fandius  Pontifex  no  fler 
apparuit;  nam  per  quatitor  menfes  &  lxx.  Conciliabit- 
la  fantiiffma  feclis  ,  de  fornace  ignis  examinandi  (  f. 
examinandus ,)  apoflolica  poteftate  hoc  modo  auxi- 
liante  purificatus  ,  ut  dicam  ,  evafit.  Will.  Malme- 
fbur.  etiam  habet :  Jfiuaum  menjibus  lxx.  Concilia- 
lula  coacta  .-  hinc patet,  uti  ex  fenfu  ,  conjundio- 
nem  &  ante  lxx.  in  Eddii  textu  redundare. 
CONCILIALES,  Confiliarii  ,apud  Steph.  Eddium 
in  S.  Wilfridi.  Vita  cap.  44. 

CONCILIARE  ,  Colligere,  erwa.Jfo'fim ,  inGlolfis. 
Elac  notione  ufurpatur  in  Cod.Theod.  lib.  2. 
de  Liber. 

f  Conciliare,  An  convenire,  adire  ad  aliquem. 
Chronicon  Mauriniac.  apud  Duchefnium  to.  4. 
pag.  377.  Exinde  rediens  Innocentius  ( II.  PP. )  ad 
Galliam ,  diuque  Autijfiodoro  commoratus  cum  tempus 
convocati  Concilii ,  quod  in  feftivitate  B.  Luca  Evan- 
geltfta  Remis  celebraturus  erat,  appropinquaret ,  Con¬ 
ciliato  prius  apud  Turonum  Gaufrido  Martello  nobi- 
lijfmo  &  firemiffima  indolis  adoUfcente ,  Comite  An- 
degaverfium  atque  Cenomanenjium  ,  rurfumque  Aure- 
lianenfem  Stampenfemque  rediens  provinciam,  fua  pra- 
fentia  Parifius  illufiravit. 

^  Conciliare  se  ,  Congregari,  in  G loliario  Bar- 
thii  ex  Anonymi  Elilt.  Palae  ft.  Conciliaverunt fe  de¬ 
nique  ncfiin,  &  una  voce  concorditer  dixerunt. 
f  Conciuarf.  Ecclesiam,  Illam  fcelere  ali¬ 
quo  pollutam  iterato  confecrare  Sc  aqua  benedi- 
Totn.  II. 


CON  9 1 4 

daafpergere.  Chronicon  Parmenfc  ad  an.  r3  o 7- 
Dommts  Henricus  Dei  gratia  Epifcopus  Rheginus  ve¬ 
nit  Parmam  &  Conciliavit  majorem  Ecclcfiam  ,  qua 
fuerat  &  fleterat  k  S.  Petro  proxime  praterito  menfis 
[Junii  violata,  propter  qtioddam  maleficium  cum  f  an¬ 
guine  in  ea  f  altum  in  praf entia  dicti  Domini  Ghiberti. 
Vide  Reconciliare. 

CONCILITAS,  <ha./-Xayn  ,  Reconciliatio ,  in  Glolf. 
Gnec.  Lat.  Reconcihtas,  diuxxciyv  qihlca; ,  in  eodem. 

CONCILIUM  ,  Coetus,  carpus  &  univerfitas  ho¬ 
minum  fimul  &  una  convenientium.  Concilium 
Deorum,  apud  Tertullianum.  Concilium  Patrum, 
pro  Senatu  ,  apud  Symmachum  iib.  1 .  Epift.  89. 
Concilium  Naviculariorum, in  leg.  3  2 .  Cod.  Theod. 
deNavicular.  VideGruterilnlcript.  305.8321. 

1  o.  3  2  5.  5  .  467.  5. 

Concilium,  Nundinae,  apud  Eugraphium  Te¬ 
rentii  interpretem. 

Concilium,  Parlamentum.  Vide  Prynneufn  in 
Libertatibus  Anglic.  to.  1.  p.  1  248. 

Concilium  Catholica,  Ecclefia  Catholica , 
vel  certe  coetus  Clericorum  Ecclefiae,  ac  a?dis  fa- 
crae ,  in  leg.  1.  Cod.  Juli,  de  SS.  Ecclefiis  :  Ha¬ 
beat  unufquifque  licentiam  fantiijfimo  Catholica  iie- 
nerabilique  Concilio  decedens  bonorum  quod  optaverit 
relinquere.  Ubi  Bafilic.lib.  r.  tit.  1 .  t«k  dylcu;  U- 
«.‘Xho-Iuh;  vertunt. 

Concilium  Martyrum  ,  Sanctorum,  Locus 
ubi  multorum  Martyrum  ac  Sandorum  corpora 
conquiefcunt ,  Confeffio,  vel  etiam  ipfa  Bafilica  i 
Martyrum  fedes  ,  in  lege  6.  Cod.  Theod.  de  Sc- 
pulcr.  violat.  Ada  Stephani  PP.III.  apud  Baro- 
nium  ann.  259.  num.  2  4.  Nemefius  autem  gratia 
Chrifti  roboratus  ,  circuibat  criptas  &  Concilia  Mar¬ 
tyrum  ,  &  ubicumque  reperiffet  Cbrijliamm  egentem  , 
de  fuis  facultatibus  ei  minifirabat.  Anaftafius  in  S. 
DamafoPP.  Hic  multa  corpora  [anciorum  Martyrum 
requifivit ,  quorum  etiam  Concilia  verjibus  decoravit. 
Martyrum  Conciliabula ,  apud  S.  Hieronymum  in 
Epiftola  ad  Heliodorum.  Adde  Martyrol.  Rom. 
23.  Junii  :  cvvdfuc  Mu^tvouv  ,  in  Concilio  Gan- 
grenfi  can.  20.  ubi  vetus  Interpres  vertit  Confef- 
Jtones  Martyrum.  Martyrum  tumuli ,  apud  S.  Hier. 
Epift.  7.  Martyrum  limina,  Epift.  1  5.  Martyrum 
fepulchra  .  Ep.  1  7.  Martyres ,  nude  Ep.  2  2.  cap.  6. 
Epiit.  50.  c.  6.  Vide  Martyrium. 

Concilium  San ctorum.  Gaudentius  Brixien- 
jis  in  Trad.  in  Dedicat.  Bafilicae  xl.  Martyrum  : 
Habemus  ergo  &  hos  xl.  er  praditios  decem  Santios 
ex  diverfis  terrarum  partibus  congregatos :  unde  hanc 
ipfam  Bajilicam  eorum  meritis  dedicatam  %  Concilium 
Santiorum  nuncupari  oportere  decernimus.  Aufonius 
in  Parent. iv.  29. 

Et  modo  Conciliis  animarum  mi  fi  a  piarum 
Fata  tui  certe  nota  nepotis  habes. 

Vide  Cufiodes  Martyrum. 

Concilium  ,  Epifcoporum  confeffus  de  rebus 
Eccleliallicis  deliberantium.  Glolf.  Latino  Gnec. 
Concilium ,  o-uvtdptcv ,  a-vgtC^tov ,  cvvotlcc,.  Vetus  Co¬ 
dex  Canonum  Bibi.  Regis  qui  fuit  S.  Petri  Pida- 
venfis :  Synodum  autem  ex  Graco  interpretari  Comi¬ 
tatum t ,  vel  Cestum  ;  Concilii  autem  nomen  tr altum  ex 
more  Romano :  tempore  enim  quo  caufia  agebatur  ,  con¬ 
veniebant  annes  in  unum  ,  communique  intentione  tra¬ 
ctabant  ;  unde  &  Concilium  a  communi  intentione  di¬ 
tium  ,  quaji  Concilium :  nam  cilia  oculorum  funt ,  unde 
eft  &  Concilium  ditium ,  D,  in  L,  littera  tranfeunte. 
Idem  Codex :  Canones  autem  generalium  Conciliorum 
a  temporibus  Conftantini  coeperunt :  in  prae  edentibus 
namque  annis ,  perfecutione  fervente ,  docendarum  ple- 

Mmm 


915  CON 

itum  minime  dabatur  facultas .  Inde  chrifiianitas  in  di- 
verfas  I;  arefies  fcijfa  efi ,  quia  non  erat  licentia  Epifco¬ 
pi  s  in  unum  convenite  niji  tempore' fupradifti  Impera¬ 
toris:  ipfe  enim  dedit  facultatem  Cbrifti  anis  licere  con¬ 
gregari.  Facundus  Hermanienfis  Jib.  5 .  c.  5 .  Ne¬ 
que  enim  efl  alia  faciendorum  Conciliorum  utilitas  , 
quam  ut  quod  intellettu  non  capimus  ,  ex  auctoritate 
credamus ,  &  Jicubi  ratio  minus  nobis  occurrerit ,  fcl.es 
ne  labamur  cito  fuccurrat.  AmylfusSagienfis  Archi- 
diac. contra Girardum  Egolifm. Epifc.cap.  2.  Ai 
hoc  Concilia  celebrari  Sanctorum  Patrum  (anxit  au¬ 
dior  itas  ,  ut  inde  virtutum  dollrina  malorumque  corre¬ 
ctio  provenipet  ,  &  velut  exercitus  fui  facultate  con- 
fpecta ,  ipfam  fc  plenius  Ecclejia  mater  tognof ceret,  ut 
adverfum  vitia  feverius  infurgendo  ,  infantiam  bello¬ 
rum  triumphos  pojfet  confidentius  aufpicari.  De  Epifco- 
porum  in  Conciliis  confeilus  ratione ,  vide  Con¬ 
cilium  Toletanum  IV.  can.  4. 

Conciliorum  vero  quadruplex  diftin&io  cft. 
Unum  Epifiopale  Epifcopi  cujufque ,  quod  Paroe¬ 
ciae  unius  Prefbyteri  frequentant.  Alterum  Pro¬ 
vinciale  Metropolitani ,  quod  ex  provincia  Epi- 
fcopos  habeat  luffraganeos.  Tertium  Primatis,  ad 
quod  ex  integra  dioecefi  lingularum  provincia¬ 
rum  Metropolitani  convocantur.  Quartum  ad 
quod  diveriarum  Occidentis  dioecefeon Primates 
conveniunt,  cui  praeeftfummus  Pontifex  Roma¬ 
nus  ,  qui  dioecefes  illas  omnes  praecipuo  jure  ac 
poteftate  fubjedtas  habet. 

Concilium  Magnum,  quod  alias  Oecumenictim 
dicitur:  Synodus  Magna  in  Concilio  Arelat-  II. 
c.  5  6.  Ita  paffim  Nicaenum  Concilium  appellant 
veteres,  utSardicenfe,  Athanafius  Apoiog.  2.  in 
prineip.  Magnum  &  univerfale  Concilium  ,  apud  Li¬ 
beratum  Diacon,  cap.  6.  Agobardus  lib.  de  Dif- 
penfatione  cap.  20.  Sina  per  annos Jingitlos  Concilia 
fieri ,  &  Romani  Pontifices  decreverunt ,  &  Magna 
Concilia  foliicite  commendarunt. 

Con cilium  Oecumenicum,  feu Universale  , 
vel  Generale  ,  cui  adefle  poliunt,  &  ad  quod 
evocantur  totius  orbis  Epifcopi.  Sulpitius  Seve¬ 
rus  lib.  a.FIift.  facrae,  de  Concilio  Nicaeno:  Conci¬ 
lium  ex  toto  orbe  convocatum.  S.  Auguftinus  Epifl. 
3  6  z .  de  eodem  :  Plenarium  uui  ver  (a  Ecclejia  Con¬ 
cilium.  Lib.  1.  Contra  Donatift.  cap.  7.  Plenarium 
totius  orbis  Concilium.  Adde  lib  2.  cap  4  8  .&c. 
Concilium  U  ni  ver  sale,  interdum  idem  quod 
Provinciale.  Joannes  VIII. PP.  Epill.  56.  &  57. 
Auttoritate  Apofiohca  decrevimus  Reverendorum  fra¬ 
trum  &  Coepi  fcoponnn  noftronm  Italici  regni  Univer¬ 
fale  ,id  efi ,  totius  provincia  advocare  Concilium. 
Concilium  Plenarium  dicebatur  etiam  illud, cui 
Metropolitanus  cum  exteris  fiuae  dioecefi.  Epi¬ 
fcopi  s  intererat.  Conci  tum  plenarium  totius  Africa , 
apudS.  Auguftinum  Epift.  47. 170.  23  5.  Conci¬ 
lium  plenum  ,  &  'Tradatus  plenus ,  apud  Vigilium 
Tapfenfem  lib.  1 .  Contra  Palladium  p.  488.  Leo 
IX.  PP.  Ep.  4.  Decus  Ecclejiarum  Africanarum  ita 
conculcatum  d  gentibus  nimium  dolemus  ,  ut  modo  vix 
quinque  inveniantur  Epifcopi ,  ubi  olim  ducenti  quinque 
Colebant  per  Concilia  plenaria  computari.  In  Concilio 
Bracarenfi  II.  cap.  5).  Integrum  &  perfectum  Conci¬ 
lium  dicitur  iilud,  mquo  Metropolitanus  Epifcopus 
fuerit.  Concilium  Antiochen.  c.  i6.TeXe/av  JV  Iml- 

viiv  tlvcii  erwod ov  ,  w  o-u/arraos^-i  o  t»?  M«TpcwcAe&’?. 

Concilium  Universale  Anniversarium, Ad 
quod  lingulis  annis  ex  omnibus  provinciis  Africae 
Epifcopi  convenire  in  unum  confueverant  ,  in 
Concilio  Carthag.  111.  can.  7.  Generale  Concilium, 
in  praefatione  Concilii  Wormacienlis  ann.  86  8. 


CON  916 

Vide  Concilia  Africana  can.  64.  6  5 .  Epiftolam 
Aurelii  Epifcopi  Carthag.  apud  Baron,  ann.  419. 
n.  5  9.  Ferrandum  Diae,  in  Breviario  c.  2  1 .  &c. 

Concilia  Pro  v  inc  i  alia.  Bernaldus  Conltan- 
tienfis  Prefbyter  de  Reconciliatione  lapforum  p. 
267.  Sunt  &  Provincialia  Concilia  ,  qua  poft  illa  uni- 
verfalia  nec  e  (fano  recipere  debemus  ,  quia  &  in  illis 
multa  Ecctejiafiicis  negotiis  necejfaria  reperimus.  Ho¬ 
rum  etiam  obfervationemipfa  decreta  Romanorum  Pon¬ 
tificum  &  (latuta  univerfalium  Synodorum  nobis  indi¬ 
cunt  ,  qua  perjingulas  provincias  annuattm  bujufmodi 
Concilia  celebrari  fapiffime  pracipiunt.  Quae  quidem 
Concilia  Provincialia  bis  in  anno  teneri,  vel  fal- 
tem  femel ,  fanxerunt  paflim  Concilia ,  Nicaenum 
c.  5.  Antioch.  c.  20.  Carthag.  III.  c.  2.Cartha- 
ginenfe  V.  c.  7.  Concil.  Afric.  c.  6  o.  Calchedon, 
c.  19.T0letan.IILc.  i8.Tolet. IV.c.  3  .  Eme¬ 
rit,  c.  7.  Regienle  c.  8.  Araufic.  I  c.  29.  Agath. 
c.  48.  Aurelian.I.  c.  1.  Aurei.  II.  c.  l.&c.Vide 
Avitum  Viennenfem  Epilt.  80. 

Concilium  R  egionale  ,  apud  Auguftin.  lib. 
7.  contra  Donatift.  cap.  5  3.  Locale ,  in  Concilio 
Bracar.  I.  c.  18. 

Concilium  Civile,  Synodus Epifcopalis ,  feu 
quae  ab  Epifcopo  in  luu  civitate  fit  cum  Prefby- 
teris  fuoedicecefis.  Epiftola  18.  Fladriani  II.  PP. 
ad  Carolum  Calvum,  de  CaufaHerlefridi  Prefby¬ 
teri  :  Sed  nunc  melius  faceretis  fi  quod  in  civili  Con¬ 
cilio  apud  fuum  Epifcopum  perperam  gefiuni  efi ,  in  pro-  ' 
vinciali  Synodo  apud  vos  rationabiliter  &  apud  fra¬ 
trem  nofirum  Hincmarum  caffaretur.  Concilium  Epi¬ 
fcopi  ,  in  Capitul.  Caroli  M.  lib.  5 .  c.  6  o .  Ubi  vi¬ 
de  Steph.  Baluzium. 

Concilia  Palatina.  Concilium  Tullenfe  an. 

8  5  9.  c.  7.  In  eorum  quoque  ( Regum  )  Palatiis  ftl- 
tem  femel  intra  biennium  generalis  Epifcoporum  Con¬ 
ventus  agatur.  InConcilio  Calchedonenfi ,  Anato- 
lius  Epifcopus  Conftantinopolitanus  interroga¬ 
tus  a  judicibus  cognitoribus  in  caufa  Photii ,  an 
Sjnodum  appellare  oporteat  Conventum  Epifcoporum , 
qui  in  Regia  civitate  dtverfantur ,  ita  refpondit:  Te¬ 
nuit  pridem  confuetudo ,  ut  qui  in  magna  hac  civitate 
morantur  fanctijflnu  Epifcopi ,  cum  eo  temporis  occafio 
vocat ,  de  emergentibus  quibufdam  Ecclejiaflicis  caufis 
conveniant ,  ac  Jingula  definiant  ,  refponfoque  eos  di¬ 
gnentur  qui  precantur  aliquid.  Vide  Maream  in  Dif- 
fertat.  de  Primatib.  c.  16. 

CONCINERATIO ,  Reliquiae SS.  Mirae. S.  Urfma- 
ri  n.  5  •  S umptis  de  Concineratione  fanciifjimi  corporis 
in  fepulchro  ejus  duobus  dentibus.  Hinc  Cinerarios , 
Catholicos  appellabant  Haeretici,  uti  fupra  in  hac 
voce  obfervatum.  S.  Flieron.  Epift.  5  3 .  Au  Vigi¬ 
lantium  . . .  os  foetidum  rurfum  aperire ,  &  putorem  fpitr* 
cijfimum  contra  Janitorum  Martyrum  proferre  reliquias , 
&  nos  qui  eas  fufpicimus,  appellare  Cinerarios,  &  Ido- 
lolatras ,  qui  mortuorum  hominum  offa  veneremur. 
CONCIN£RATUS,Cinere  confperfus.  Tertull. 
de  Pudicitia  cap.  1 3 .  Conciliatum  &  Concineratius 
profler  nens. 

CONCINIUM.  Vide  Concivium. 
CONCINNANTIA,  Concinnitas,  ornatus.  Prae¬ 
fatio  Ilidori  ad  Concilia  tom.  1 .  Concil.  Hifp.  p. 

2  8 .  Horum  vero  Concinnantia ,  Ji  omnia  ponerentur , 
ante  deficeret  dies  ,  quam  horum  Jingula  explicarem. 
Vide  Sidonium  lib.  8.  Epift.  4. 

CONCINNARE,  Concinnatio  ,  voces  in  lumina¬ 
ribus  Ecclefiae  praelertim  ulurpatae,  apud  Inter¬ 
pretem  Biblior.  nou  femel :  Ad  liminaria  Concin¬ 
nanda  ,  ad  Concinnandas  lucernas ,  Exod.  c.  2  5 .  3  5 . 
Levit.  24.  numero  4,  eU  ree  yaTcnv ,  Graeco 


I 


9i7  CON 

Interpreti.  S.  Hieronym.  Epift.  2  6.  cap  6.  Fel 
lucernas  Concinnant  ,  vel  fuccendunt  fecum  ,  pavi¬ 
menta  verrunt,  &c.  Nicolaus  LPP.  Epift.  2.’  Quo¬ 
niam  irrationabile  efl  ut  Ecclejfaflica  poffefflo  ,  Viride 
luminaria  &  Concinnationes  Ecclejia  Dei  fieri  debent , 
terrena  quavis  poteflate  fubtrahantur.  Concilium  Me- 
tenfe  ann.  8 88.  c.  2.  Ipfe  (Trelbyter )  ^«(deci¬ 
mas  )  cum  integritate  accipiat  in  fui  fufientationem  , 
&  ad  luminaria  Concinnanda  ,  &  Bajilica  adiflcia  ’ 
&c.  Leo  IX.  PP.  Epift.  9.  In  adific andis  parietibus  , 
picturis,  tignis  tectis ,  imbricibus,  &  pr&tcrea  limina¬ 
riorum  Concinnationibus  affiduis  olet  &  cera ,  nec  non 
lampadibus  vitreis  & cicindulis ,  &c.  AddeBraulio- 
nem  in  VitaS.  JEmiliani  cap.  2  9.  apudBivarium. 

%  CONCINNATIO  ,  Machinatio.  Vitae  Patrum 
Emerit,  tom.  2.  Concil.  Hifp.  pag.  654.  /littio¬ 
res  vero  hujus  nefandi  fceleris ,  ut  viderunt  Concinna¬ 
tiones  fui  nequijfmi  conjilii  divino  judicio  frtiftr  at  as  . .  . 
ad  domos  fias  cum  amaritudine  redierunt.  Vide  alia 
notione  in  Concinnare. 

f  CONCINNATOR  ,  Calumniator ,  K f  ,  0 
Ko.KOTj-^uyfj.wv.  GloiT.Lat. Gr.  SulTannaeus  in  Voca- 
bulario  :  Concinnator  litium  ,  Jgflui  in  longum  cavillis 
ducere  nititur. 

f  CONCINNATORIA  Vasa,  in  L.  Di g.  de  pe- 
nu legata,  ideft,  ad  concinnandum,  efforman- 
dunuSc  effingendum  accommoda. 

CONCINNATURA  ,  KoAAmr;? ,  in  Gloffi  Gr.  Lat. 

CONCINNUS  ,  Potio  ex  multis  herbis  Jibi  congruenti- 
tibtts  facta.  GloftbeMSS. 

ii  CONCINUS  ,  Canticus.  GlofTar.  Sangerman.  MS. 
n.  5  o  1 .  f .  Concentus. 

CONCIO,  Multitudo  ,  congregatio,  Concilium. 
Glofl.  Gr.  Lat.  IukX nerix,  Concio,  Concilium.  Glof- 
farium  Lat.  MS.  Regium  :  Concio ,  conventio  po¬ 
puli  ,  vel  c onver fatus ,  vel  Ecclejht  ,vel  oratio.  Idem  : 
Concionem,  convocationem  populorum.  [  Feftus :  Concio 
Jignificat  Conventum  ,  non  tamen  alium  quam  eum ,  qui 
a  Magiflratu  vel  d  S  acer  do  te  publico  per  praconem  con¬ 
vocatur.  ]  Adde  Papiam.  Vita  Hadriani  PP. 

Auribus  intentis  expellet  Concio  plebis. 

Matthaeus  Vindocinenfisin  Tobia  : 

Ifraelitarum  Concio  j  ujfa  facit. 

Infra  : 

Concio  Clauflr  alis  tibi  Jit ,  plebs  Ifrael ,  herba 
Difciplina  ,  riger  olla  ,  Propheta  Deus. 
Domnizo  lib.  2.  deVita  Mathildis  cap.  3 . 

Gaudet  turba  Petri,  turbatur  Concio  Regis. 
Addecap.  6.  &  7.  Utuntur  paffim Scriptores, Ha- 
riulfus  in  VitaS.  Angilberti  Abbatis  Centul.  n. 
23.  Bonifaciusin  VitaS.Livini  Epifcopi  cap.  9. 
Jonas  Monachus  Bobienfis  in  VitaS.  Bertulfi  Ab- 
bat.  cap.  3.  Ofbernusin  VitaS.Elphegi  Archiep. 
Cantuarienfis  num.  6.  Goftelinus  in  Vita  S.  \Ve- 
reburgae  virgin.  cap.  3.Harmerus  in  Miracul.  S. 
Maurilii  Epifcopi  Andegav.  Willelmus  Brito  lib. 

4.  &  8  -  Philipp.  pag.  x  36.  1  8  5.  Abbo  Floriae. 
inEncyclica.  Auftor  vitae  S.  Madelgili  n.  3.  A<fta 
Concilii  Remenfis  apud  Baron.  tom.  10.  Vita 

5.  Aicadri  cap.  30.  Vita  S.  Magnobodi  Epifcopi 
Andegav.  cap.  51.  VitaS.  Joannis  Abbat.  Reo- 
maenlis  lib.  2.  cap.  2.  Hiftoria  Invent.S.  Secun- 
dinicap.  1.  Charta  Roberti  Regis  Franc.  apud 
Sammarthanos  in  Epifcopis  Andegav.  Orderic. 
Vital.  pag.  468.  547.588.708.  Dudo  lib.  3. 
pag.  i  58.  Fridegodus  in  Vita  S.  Wilfridi  cap. 

•21. 46.  Elildricus  Abbas  Cafin.  in  Epitaphio  Pau¬ 
li  Diaconi  ,  &c.  Ea  etiam  notione  ufurpatam  vo¬ 
cem  hanc  aSuetonio  in  Vefpafiano  cap.  8.  obfer- 
Tom.  II. 


CON  918 

vavit  pridem  Cafaubonus.  [  Neque  alia  ratione 
dixit  Tullius  de  amicitia  cap.  2  5.  Concio  ex  impe- 
ritijfimis  conflans ,  &  Csefar  de  Bello  Civili  lib.  2. 
cap.  3  2.  Advocare  Concionem.  ] 

Concio  Legum.  Conradus  Ufpergenfis  in  Lo- 
thario  Imp.  Nuptias  cum  ea  apud  A uguftam  civita¬ 
tem  ,  convocatis  fere  omnibus  Principibus ,  magnifice 
celebravit,  in  loco  qtti  dicitur  Concio  legum.  Memi¬ 
nit  rurfum  illius  loci  in  Elenrico  VI.  qui  videtur 
effe  Campus  ille  ,  quem  Martium  vocabant  ,  de 
quo  Velferusin  Augufta  Vindelicor.  ubi  fcilicet 
conveniebant  Imperatores  &  Imperii  ipfius  Pro¬ 
ceres  pro  fanciendis  Legibus. 

Co  n  cr  o l  a  ,  feu  Conciuncula  ,  Congregatiuncula. 
Gloffe  MSS,  Conciola ,  Congregatio.  Erkembertus 
in  Hift.Longobard  pag.  47 .  Pofthac  Pando  creato 
Aiarino  aConciolis ,  Cofanum  cum  univerjis  libertati 
reflituit.  VitaS.  Hugonis  Abbatis  fanfti  Martini 
Eduenfis  :  Perparva  primitus  fratrum  Conciola  efl  in 
eodem  confiituta  loco  ,  quoniam  idem  Princeps  domi¬ 
nium  in  promptu  non  habebat ,  quod  daret.  [  Hiftoria 
Monaflerii  S.  Florentii  Salmur.  apudMarten.  toin. 
5.  AmplilL  Colleit.  coi.  1094.  Deinde  alta  vice 
cum  Matutina  fui/fent  celebrato,  MonacborumConcio- 
la  in  dormitorium redeunte  &c.  ]  Occurrit  praeterea 
apud  Thictfridum  Abbat.  Epternac.  in  Florib. 
lib.  4.  cap.  7.  &c. 

CONCICNABULUM  ,  Conciliabulum  ,  vox  de- 
dudla  pariter  a  Concio  ,  conventus.  Innocentius 
PP.  in  Decretis  :  Si  ftatim  cederes  de  tuo  pejfnno  Con- 
ciouabulo.  Vita  S.  Deicoli  Abbatis  Lutrenf.  n.  5. 
Con cionabulum  Diaboli  fecerunt  Ecclejiam  Cbrifli. 

CONCIONARllJS ,  Jjhti  populum  alloquitur.  Papias. 

f  CONCiONATiO ,  Concio ,  oratio.  Charta  Eli- 
zabetae  II.  Angi.  Reginae  ann.  1  560.  apud  Ry- 
merum  tom.  15.  pag.  599.  coi.  2.  Ita  tamen  ut 
Condonationes  fuas  ordinarias  . .  .  per  alium  idoneum 
Coni  'tonator em  Heri  curet.  1 

%  CONCIONATURA  ,  fx ir^geurif.  GIoIT.  Lat.  Gr. 

CONCISA ,  Arborum  everfarum  Ilrages  itineri  prae¬ 
cludendo  -.Concides,  Caelari,  Tacito  lib.  1.  Annal. 
Vegetio  lib.  3.  cap.  23.S.  A mbroho  inOrat.  de 
ExcelTu  Satyri ,  Silvellro  Giraldo  in  Hibernia  ex- 
pugn.  cap.  5.  26.  &c .Lignorum  cades,  Agellio 
lib.  19.  cap.  1  9.  Cafa  nemora  ,  truncarum  arborum 
coagmenta.  Saxoni  Grammat.  lib.  14.  Hili  Danicae. 
AivdpMv  hau7rii , Polybio,  Hvhcu\ct<rlx  ,  Annae  Com- 
nenaelib.  1  3  .  Alcxiad.  p.  3  8 9.  Paulus  Warnefrid. 
lib.  3.  Hift.  Longob.  cap.  4.  Fallis  etiam  Concijis 
per  devia  Jilvarum,  irruit  fuper  eos. 

Concisa  ,  apud  Ammian.  1. 16.  Difficiles  vias  . . . 
Concajts  cl.ttifere  folerter.  Sic  enim  in  MSS.  legi  mo¬ 
net  Valefius ,  ubi  Codex  editus  habet  concaedibus. 

Concides  ,  Eadem  notione.  GregoriusTuronenf. 
lib.  2.  Hift.  Francijimulato  metu  fe  in  remotiores  ful¬ 
tus  receperunt  Concidibus  per  e  xtr  em  a  Jilvarum  procu¬ 
ratis.  Alibi :  Jfluj  conjunctis  arborum  truncis  vel  Con¬ 
cidibus  fuperflantes ,  &c. 

C  on  c  1  s  a  ,  in  Lege  Salica  tit.  x  8  -  §•  4.  aliud  fo- 
nat  :  Si  quis  Concifam  ,  vel  fepem  alterius  capulave- 
nt ,  vel  incenderit ,  &c.  Hoc  enim  loco  Wendeli- 
nus Concifam  fepimentum  interpretatur,  quod  fit 
circum  agros  &  fundos ,  cum  leviter  femicaefa 
virgulta  proclinantur,  implicanturque  invicem 
perpetua  textura,  eaque  interim  fuccrclcente  : 
quod  firmiftimumeft  lepium  genus,  cujufmodi 
in  agro  feu  Comitatu  Perticenli  complura  cer- 
nuntur.Nec  ab  hac  fententia procul  abeft  Salma- 
liusin  lib.  de  Jure  Attico.  Monachus  Sangallenfis 

Mmm  ij 


i 


919  CON 

]ib.  2.  cap.  2.  Inter  quorum  confinia  piant  alantur  ar- 
bufcuU ,  qua ,  ut  cernere  [olemus ,  abfciffa  atque  pro- 
jelta  comas  caudicum  foliorumque  proferunt. 

5[Concesi  a,  Eadem  notione,  in  Charta  Thof- 
fiacenfi  ann.  1  40  4.  fjuxtapratum  de  Loye  Concejia, 
&  tenello  ditli  prati  intermedio. 

At  pofterioribus  faeculis  hae  fere  voces  pro  Jil- 
va  ceulua  ufurpantur  :  Silva  autem  cadua,[  Gall. 
Bois  taillis ,  ]  illa  eliqua  cujuf cunque  exiflens  generis 
arborum ,  tu  hoc  habetur  ut  cadatur ,  &  qua  et  iam  fuc- 
cifa  ,  rurfus  ex  (lirpibus  aut  radicibus  renafcitur ,  in 
Provinciali Ecclefiae  Cantuar.  lib.  3 . tit.  16.  lib. 
5.  cap.  ult.  Charta  Caroli  C-  Regis  in  Tabulario 
Dervctifi  :  Simul  etiam  quidquid  memor  au  fratrum 
f amyli  de  jam  dictis  Jilvarum  Concifis  extirpare  pote¬ 
runt  ,  totum  in  n  fu  s  fratrum  abfque  fubtr  actione  alicu- 
jus  permaneat. [  Altera  cjuldem  Caroli  Charta  an¬ 
ni  847.  apudBaluzium  tom.  2.  Capitular.  Reg. 
coh  1457.  Dedit  igitur  prafatus  Herchenradus  Epi- 
fcopus  Ecclejia  Jibi  commiffa  ,  de  villa  qua  vocatur 
Fontanedus ,  ad  partem  Egin ardi  Abbatis  &  Eccle¬ 
jia  fua ,  perpetualiter  ad  habendum :  una  cum  ccnfenfu 
Canonicorum  fuorum  Concidem  qua  vocatur  Vtlcenna 
habentem  in  gyro  perticas  537-]  Atque  inde  fi  1  vae 
juxta  Lavallumin  Armoricis,  Concifa  nomencla¬ 
tura  etiamnum  manet :  cujus  quidem  appellatio¬ 
nis  meminit  Stephanus  Epifcopus  Redonenfi'  in 
Vita  S.Guillelmi  Firmati num.  7.  Hac  igitur  no¬ 
tione 

Concisum  ufurpat  Charta  Caroli  C.  apud  Ha- 
riulfum  lib.  3  .  cap.  16.  De  prato  bunnaria  2.  &qua- 
drellos  48.  &  de  Jitv a  bunnaria  20.  &  de  Concifo 
bunnaria  5.  &c.  Tabularium  S.  Bertinian.  1205. 
Cumfuper  quadam  decima  unius  campi  juxta  Conci- 
fum  Coltttnbel  Jibi  quaflio  verteretur  ,  &c.  Hugo  Fla- 
viniacenfis  in  Chron.  pag.  1 1  o.  JJuidquid  in  eo¬ 
dem  loco  poffideb at ,  Bajiltca  S  .Vitont  condonavit,  m 
manfis ,  campis ,  oleis ,  pratis ,  pafcuis ,  Concijis  ,Jil- 
vis ,  aquis ,  &c. 

C  o  n  c  1  s  1  je.  Charta  venditionis  praedii  didi  Ca- 
feaux-.  Sive  conjifiant  in  terris  cultu  &  non  cultis,  vi¬ 
neis ,  pratis ,  pafcuis ,  feu  paflurellis ,  nemoribus,  Jil- 
vis ,  gatennis,  dumis, Concifiis ,  arboribus ,  fructiferis  , 
&  non  frugiferis,  &c.  T  abular.  Prioratus  de  Paredo 
foh  69.  In  bordelariis ,in  campis ,  in  vineis ,  in Jilvis , 
rifpis ,  in  Concifiis  ,  in  terris  cultis  &  incultis ,  &c. 

Concida  ,  Concides.  Vetus  precaria  apudSir- 
mondum  in  Notis  ad  Capitul.  Caroli  C.  Hoc  efl 
in  manjis ,  campis ,  oleis ,  pafcuis ,  pratis  >  Concidis , 
fylvis ,  aquis  ,  &c.  Charta  alia  apud  Baldricum 
in  Chronie.  Camerae,  lib.  1.  cap.  27.  Hos  igitur 
manfos  cum  terris ,  Concidis ,  pafcuis ,  &c.  Tabula- 
lariumS.  Remigii  Remenfis  :  Habet  de  Concide  ubi 
potefl  collifi  claufura,  &c.  [Codex  MS.  Irminonis 
Abb.  San-German.  fol.  2.  verfo  coi.  1 .  Ratgis ha¬ 
bet ..  .  de  vinea  arip.  vi.  &  dimidium ,  de  Jilva  Con- 
eidem  parvam,  habet  bun.  mi.  Idem  Codex  fol. 
20.  Habet  in  C aflinido  Concidam  duas  partes  de  Leu- 
va.  Et  fol.  5  2.  verfo  coi.  1.  Altmarus  . . .  habet  de 
terra  arabili  bun.xv.  de  prato  arp.  1.  de  Concidis  bun. 
1. . . .  Aclulfus colonus  .  .  .habet  de  terra  arabili  bun. 
xx.  de  prato  arpen.  \.  de  Concidis  bun.  1111.  Annal  Ee- 
«ed.  tom.  2.  pag.  71  9.exChartadivifionis  bono¬ 
rum  ,  quam  fecit  Braidingus  Benedido  Abbati 
Aniano  :  Pratis ,  pafcuis ,  Jilvis  ,  garritis ,  farina¬ 
riis  ,  Concidis ,  communiis.  ] 

Concidua.  Charta  Alberti  Comit.  Viromand. 
an.  986.  apudFlemereum:  Vineam  b unarii  unius  , 
pratum  i.fylvatn  bimariorum  7.  Conciduas  bunario- 
rum  lo.catnb ani  unam .  &c.  Copeu  dicuntur  ejuf- 


CON  920 

modi  filvae  caeduae  in  Libertatib.  villae  S.  Paladii 
in  Biturigibus  ann.  1279.  apud Thomafferium 
pag.  1  t  3 .  [  V  ide  Copecia.  ] 

5!  CONCISIO  ,  Idem  quod  Arborum  incifio  in  trun¬ 
cis  plerumque  fada  ad  limites  defignandos  :  qua’ 
de  re  fuprain  Arbor  1.  Notitia  judicati  pro  Mo- 
nalterio  Arulenfi ann.  876.  in  AppendiceMarce 
Hifp.  coi.  798.  Ubi  nos  tefles  Concijionem  fecimus , 
&  pedibus  circumdavimus  ,  &  manibus  injinuavinlus 
ad  faiene  jam  ditto  Iffelmo. 

f  CONCISUM.  Vide  in  Concifa. 

CONCIT  ARIUM,  Donum  Imperatoris ,  quia  excitat 
animes  militum  ad  obediendum  ei.  Ugutio,  Joana. 
de  Janua. 

«f  CONCITO  ,  Statim,  illico.  Abjbo  de  Obfidio- 
ne  Lutetiae  : 

Concito  vitalis  calor  offa  reliquit  eorum , 

Frigidus  atque  pavor  poffedit  corda  reorum. 

CONCiViLITARE ,  Civem  efficere.  Theodericus 
Monachus  de  InventioneS.  CelfiEpifcopiTrevi- 
renfiscap.  2.  Beatum  Celfum,  ...  quem  hactenus  m 
fupernis  Jedibus  Concivilitavit  (Deus)  frequentiis  An¬ 
gelorum.  V  ide  Civilitare. 

CONCIVIUM,  Civium  coetus.  Adfo  Abbas  Der- 
venfis  ,  in  VitaS.  Bafoli  cap.  1 1 .  Eodem  tempore 
urbis  Remorum  florente  Concivio ,  &c.  u^gidius  Pa- 
rilienfis  in  Karolino  lib.  5. 

....  Illum  fublimia  f 'acri 

Eloquii  quondam  rultantem pellore pleno: 

Illum  in  Corxivio  tacitum  pro  voce  legendi 
Prafeclum  gradibus ,  &c. 

Ita  enim  legendum  pro  Concinio,  apudDuchef- 
nium  pag.  324- 

f  CONCLAMANTISSIMUS  Testis,  Fortiffi- 
mus,  locupletillimus ,  apud  Mabillonium  ,  Li- 
turg.  Gall.  p.  2  2  o .  coi.  1 .  fjuflum  efl ...  B.  Satur¬ 
ninum  tremendi  Nominis  tui  Conclamantiffimum  teflem 
debito  honore  fufeipere. 

CONCLAMARE,  pro  Clamare,  Caufam  agere,  di¬ 
cere.  Lex  Alemann.  tit.  3  6 .  §.  5 .  Ut  in  ipfo  placito 
pauperes  Conclament  cauf as  fuas.  Gloffi  lfid.  Conclaf 
fare  ,  Conclamare.  Vide  Clamare. 

51  CON  C  LASSARE ,  Conclamare ;  Conclaffare ,  Con¬ 
jungere  claffes.  Gloffi  lfid.  Papias  MS.  Bituric. 
Concla/fare  ,  Clafjes  jungere.  V et.  Gloffiar.  San-Ger¬ 
man.  MS.  n.  501.  Conclaffare ,  Adjungere  claffem  t 
hoc  eft,  ut  Juftinus  loquitur  ,  adunare  Claffia- 
rios&  ipfas  naves. 

51  Conc lassare  Signa,  Pulfare campanas.  Gui- 
donis  Difciplina  Farfenfis  cap.  4.  de  Sabbato  fan¬ 
do  :  Ad  Vefperam  preces  facienda  ,  ad  ultimum  Con¬ 
ci  affentur  omnia  figna ,  &c.  Vide  Clajfuum  ,  &c. 

CONCLAVE,  Yefhnnum,Gardaroba.  Matth.  Pa¬ 
ris  ann.  1245.  Domini  Papa  Camera  ,  qua  Conclave 
id  efl ,  Guardarcba  dicitur.  Sic  etiam  vocant  locum 
ubi  coeunt  Cardinales  ad  eligendum  fummum 
Pontificem,  qui  pluribus deferibitur in  Cereipo- 
niali  Romano  lib.  1.  fcd.  1.  [  Papias  MS.  Bitur. 
Conclave  ,  Locus  inclufus  vel  munitus ,  Jive  domus 
qua  multis  clauditur  cellis ,  interior  cella.  In  Legibus 
municip.  Mechlinenfium  tit.  1.  art.  38.  Concla¬ 
ve  dicitur  quidquid  obferatum  eft  :  Decanus  lani¬ 
ficii  omnes  ades ,  ubi  lanificium  fit ,  ut  Jibi  recludantur 
imperare  potefl,  neque  licitum  efl  habitatoribus  ,  obfe- 
quium  aperiendi  quidquid  ibi  efl  Conclavium ,  &  obfe - 
rati  denegare.  ] 

CONCLAVUM.  Gloffi.  Graec.  Lat.  evrcir.la  ,Concla- 
vum ,  Conclavia ,  infula. 

f  CON CLEAT1US ,  vel  ut  habet  Papias  MS.  bitu  - 
ric.  Concie atus ,  Lapis  cocleis  lapilhfque  &  arena  con- 


pii  CON 

cretus ,  afperrimus  &  interdum  frftulofus .  Ifidor.  lib. 
x  9.  Orig.  cap.  10.  Vid eCochlearius. 

^  CONCLER1CUS,  CJericus  una  cum  aliis.  In¬ 
dex  vet.  Canonum  tom.  3.  Concil.  Hifp.  pag.  8. 
Nec  laicus  poft  pcenitendamConclertcus  fiat. 
CONCLODERE  ,  Dehdere.  Papias  MS.  Bitur. 
CONCLUDERE,  pro  Concludi,  terminari.  Pri¬ 
vilegium  Ordonii  II.  Regis  pro  monafterio  S. 
Martini  Compoftellani  tom.  3.  Concil.  Hifpan. 
pag.  171.  coi.  2.  Similiter  damus  vobis  ipfam  no- 
ftram  cortem  de  villa  Patrono  cautatam  cum  fuis  do¬ 
mibus  &  adificiis  ,  cum  fua  cortina  ,  quomodo  Conclu¬ 
dit  ipfum  flumen  Saris. 

^[CONCLUDIUM.  Leges  Rotharis  apud  Murator, 
tom.  1.  part.  2.  pag.  3  5 .  coi.  x  'JjPuod  confotis  non 
Jit  fraudi  nec  ullo  Cone  ludio  fecijfet.  Lege&  vide  Con- 
ludium. 

CONCLUSIO  ,  Clufa  ,  Eclufe.  Conclujiones  aquarum , 
in  Legibus  Wifigoth.  lib.  8.  tit.  4.$.  30  . Retenues 
d’eaux. 

CONCLUSUM  ,  Conclusus,  Idem  quod  Claufum  , 
Cios  Gallis  ,  locus  ,  feu  ager  fepibus  feptus,  in 
Legib.  Wifigoth.  lib.  8.  tit.  3 .  §.  6.  tit.  4.  §.  25. 
lib.  1  o .  tit.  1  .§.  13. 

CONCOENA.  Gloff.  Graec.  Lat.  MS.  «rJvJW*. 
Conviva,  Concaru.  In  Edito,  Concena.  Gloll.  Lat. 
Graec.  Conccetu,  swJWven  [  Supplem.  Antiqua¬ 
rii  ,  Cone  ana.  ] 

<|f  CONCOF  AN  ARIUS,  mendofe  pro  Gontfanona- 
rius ,  Vexillifer.  Vide  in  hac  voce  poli  Guntfano. 

II  CONCOMITANTIA  ,  Comitatus.  Gella  in  ca¬ 
ptura  Bernardi^ager  Epifc.  Apamienfis  circa  an¬ 
num  1300.  apud  Marten.  tom.  i.Anecd.  coi. 
1322.  Idemque  Epifcopus  ex  tunc  de  Tholo fa  arri¬ 
puit  iter  funm  eundi  in  Franciam ,  concomitantibus  ip¬ 
fum  pradUlo  M agijlro B alijlariorum  ac  Senefcallo  Tho¬ 
lo  fano.  . .  .  Jftui  in  tali  Concomitantia  veniebat ,  feu 
ducebatur ,  &c.  Theologis  Gallice  feribentibus 
nota  eft  vox  Concomitance  non  prorfus  abfimili  ra¬ 
tione  in  moralibus,  ut  cum  differunt  de  virtutum 
inter  fe  connexione  ,  de  corpore  &  fanguine 
Chrifti  fub  utraque  fpecie  panis  <5c  vini  pofitis 
per  Concomitantium ,  quod  amplius  nequeant  fe- 
parati.  BradE  lib.  2.  tradi.  1.  cap.  16.  n.  8.  Sunt 
etiam  quadam  confuetudines  ,  qua  Jervitia  non  dicun¬ 
tur ,  nec  Concomitantia  fervidorum  ;  id  eft  cum  fer¬ 
vidis  connexa,  quemadmodum  Philofophi  Con¬ 
comitantia  dicunt  pro  Connexa. 

CONCONSULES ,  Ejufdem  urbis  unaConfuIes. 
Occurrit  in  AnnalibusT olofanis  inter  Inftrumen-* 
ta  probantia  tom.  1.  pag.  39. 

C  O  N  C  O  R  D  ANTIdE ,  apud  Walfinghamum  in 
Edw.  I.  p.  47.  Hujus  ('Johannis  de  Derlinghton 
Ordin.  Praedicat. )  ftudio  &  induftria  edita  funt  Con¬ 
cordantia  magna  ,  qua  Angjjcana  vocantur.  [  Memo¬ 
riale  Poteflatum  Regienf.  adann.  1244.  His  tem¬ 
poribus  floruit  vita  &f cientia  venerabilis  dominus  Ugo 
Cardinalis  ,  frater  Eradicatorum  ordinis  ,  qui  dottor 

'  eximius  doctrina  fana  &  pr elucida  totam  Btbliam  po- 
fiillavit ;  Concordandarum  Biblis.  primus  audior  fuit.  ] 

^CONCORDATUS,  Compofitus,  de  quo  con¬ 
ventum  cft  ,Gall.  Accorde.Tranf actum ,  compojitum 
&  Concordatum  ,  in  Charta  ann.  i  46  3  . 

CONCORDENSES ,  Valdenfium  fe&arii  haereti¬ 
ci,  de  quibusConflitutio  Friderici  Imp.  de  Hae¬ 
reticis,  &  Reinerus  contra  Valdenfes  cap.  6.  a 
Concordia  Lombardiae  oppido  didfti :  iidem  qui  in¬ 
terdum  Concorcz.enfes  appellantur. 

^CONCORDIA,  pro  Foedere  vel  padlo  legitur 
apud  Thomam  Alado-x  in  Fprmulari  Anglicano 


CON  922 

pag.7  5 .  Rymerum  tom.  4.  pag.  306.  coi.  x.  & 
alibi.  Eline  Concordia  celata  dicitur,  fi  bene  con- 
jetfto  ,  de  ea  conventione  feu  padlione  ,  quam  in- 
confulto  judice  ineunt  litigantes ,  poiiquam  res 
in  judicium  vocata  eft  :  quod  fieri  vetant  Con¬ 
fuetudines  Furnenfes  in  Archivo  S.  Audomari  his 
verbis  :  Jjhfic&mque  plegios  dederit  de  profequendo 
clamore  fuo&  non  fuerit  profequutus,  emendabit  Comiti 
tres  libras  ,  (jr  amittet  clamorem  fimm  :  quamvis  ali¬ 
quis  clamorem  fuum  facere  noluerit  vel  perdiderit ,  ftja- 
fti darius  tamen  jus  fuum  habebit.  JTdcumque  fecerit 
Concordiam  celatam ,  id  eft,  Halefona,  emendabit 
Comiti  tres  libras.  Vide  Halefone. 

CONCORDIOSUS  ,  Concors  ,  Ugutioni. 

CONCORDIUM  ,  pro  Concordia  ,  Padum  ,  foedus, 
Accord :  apudMichamde  Barbazanisin  Hift.  cap. 
6.  &  Cortufios  lib.  8.  Hift.  cap.  5.  &  alibi. 
CONCORPORALIS  ,  Ejufdem  corporis  vel  fo- 
cietatis,  in  Chronico  Halbcrftadenfi  apudLeibni- 
tiumto.  2.  Scriptor.  BrunlVic.  p.  1  2 6.  Cives  (jr 
coharedcs  ,  &  Concorporales  in  habitaculum  Dei  coa- 
dif catos.  V. aufit  Scriptor  ex  Epift.  adEphefios  3. 
6.  ubi  dicitur,  Gentes  ejfe  coharedes  ,  &  Concorpo¬ 
rales  ,  (jr  compardcipes  promijftonis  ejus  in  Chrifto  ftj eft % 
per  Evangelium.  Legitur  etiam  apud  Ammianum 
lib.  2  8.  c.  28. 

CONCORPORATE  ,  Corporaliter. Chrifto  ( eden¬ 
di  ad  dexteram  Patris  veraciter ,  Concorporate  ,  in  Epi- 
llola  36.  Gaufredi  Canonici  Rcgul.  apud  Mar¬ 
ten.  tom.  x  .  Anecd.  coi.  533. 

^  CONCREBARE, Crebro  dicere,  praenuntiare  vel 
promittere;  ni  fi  mavis  Concrebare  feriptum  eftepro 
Concrepare  adlivefumto,  quomodo  Ovidius  dixit : 

Rur fus  aquam  tangit ,  Temefaaque  Concrepat  ara. 
Antiquum  Epitaphium  ex  Agnelli  libro  Pontif. 
apud  Murator,  tom.  2.  pag.  1 44.  coi.  2. 

Prima  fides  noftrifque  Pater  promif er  at  olim 
Perfpiciendum  oculis ,  (jr  Legis  voce  vocandum 
Chnftum  Concrebans ,  Chriftum  fonat ,  omnia 
Chriftum. 

CONCRECATIO,  pro  Congregatio ,  in  Infiru- 
inento  ann.  873.  tom.  1.  novae  Hift.  Occitan. 
coi.  124. 

CONCREDERE  Se,  dicebatur  ille  qui  judici  vel 
parti  fe  tradebat,  &  deli&um  illius  arbitrio,  com- 
pofitione expiabat.  Capitula  Caroli  C.  tit.  16.  <5. 
3 .  fOTia Ji  fe  Concrediderit  &  humiliaverit ,  (jr  emen¬ 
dare  voluerit,  &c.  Flodoardus  lib. 3 . Hift.Remenf. 
pag  558-  edit.  Colvener.  Jftjiod placitum  eidem  Pre - 
fbytero  denuntietur  ad  30.  dies ,  ut  ita  praparatus 
veniat ,  quo  fe  vel  Canonice  purificet  ,  vel  Concredat, 
Definitio  Concilii  Duziacenlis  II.  de  Duda  Mo¬ 
nacha  cap.  4.  Et  Ji  ipfe  Prefbyter  fe  Concrediderit , 
facilior  ei  erit  poenitenda  ; Jin  autem  in  pertinacia  fua 
perftiterit ,  &c.  [  Praeceptum  Ludovici  Regis  an. 
8  70.  de  rebus  HericiPrumienfi  monafterio  con- 
cellis  apud  Marten.  tom.  1 .  Colleft.  Ampiilf  cok 
I  9  1 .  Ille  vero  nulla  ratione  eas Jibi  ufurpare  potuit  ad 
po (fidendum  ,  fed  Concredidit  Jibt  de  illis ,  quod  eas  in- 
juftevoluiffet ,  &  reddidit  tunc  eas  illis  Fratribus  m 
prafendam  noftram.  ] 

f  CONCREPARE,  Coniberc,  i.  e.  Confentire.  Glof- 
far.MS.  Sangerman.  n.  501. 

CONCUBA,  Concubina.  Decretum  Synodi  Sar- 
dicenfisin  Fragm.  S.  Hilarii  pag.  20.  Probra  mul¬ 
ta  criminaque  objecit ,  quod  diceret  illum  Concubas  (jr 
habuiffe  &  habere.  Hinc  Comcubatus  pro  Concubina¬ 
tus  ,  in  lib.  3-D.de  Concubinis. 

CONCUBIA,  Cum  omnes  excubant.  Glolfar.  MS. 
Sangerman.  n.  5  o  1 .  Livius  dixit :  Hannibal  Con - 


CON 


923 

cubianocle  movit ,  id  eft  ,  cum  itum  elt  cubitum. 
Simili  notione  Plautus ,  Concubium  fit  noctis.  Vide 
in  hac  voce. 

CONCUBI ALITER. ,  Continuo  ,  perpetuo.  Vita 


CON  924 

^[Concubinales  Illecebrae,  apud  Sidon, 
lib.  9.  Epift.  6. 

ConcubinatxcaE  Luxuriae,  in  Concilio 
Meldenfi  an.  845*  caP*  74- 


S.  Vitalis  Siculi  num.6.  In  hoc.. .  Monafterio  Con-  f  Concubitalis,  Ad  concubitum  pertinens, 

apud  Tertullianum  adNation.  1.  z.c.  1  1. 

«R  CONCU  BINARIUS  ,  Catullo  &  Curtio  Concu¬ 
binus,  Qui  Concubinam  habet,  Gall.  Concubui avc e. 


cubiahter  perfeverans. 

CONCUBlNA,LTgutioni:j9«.2  4i/  ufumvenereum  non 
legitime  tenetur.  Tria  funt,  inquit  Cafaubonus  ad 
Spartianum  in^lio  Vero,  eonjundtion is  nomina 
apud  juris  audtores  &.  alios ,  Uxor  ,  Pellex, Antica.. 
Uxor  ,  aiebat  Verus,  nomen  cjl  dignitatii ,  non  vo¬ 
luptatis.  Pellex  honeftior  eft  quam  Amica ,  ut  quae 
accedat  propius  ad  uxoris  naturam  :  eft  enim 
quali  legitimae  conjugis  dimidium.  Bal- 
lamon  :  FlaXAao  J  e  l$-iv  >1  vg/ju/a.o)i;  rivi  avi^utra  %ua h; 
yctfaov  b  cfe  htIov  ri/ai  ■  rr.ga.  <pi\n  "hiytrcti.  Canones 
Apoftolorum  ex  verfione  Dionyfii  Exigui  can.  17. 

Si  quis  pojl  baptifma  fecundis  fuerit  nuptiis  copulatus , 
aut  Concubinam  habuerit ,  non  poteft  efje  Epifcopus,drc. 
Concilium  Tolctan.  I.  can.  17.  Si  quis  habens  uxo¬ 
rem  fidelem ,  Ji  Concubinam  habeat ,  non  communicet. 

C at  erum  qui  ncn  habet  uxoreen ,  &  pro  uxore  Concu¬ 
binam  habet ,  a  communione  non  repellatur :  tantum  ut 
unius  mulieris ,  aut  uxoris  ,  aut  Concubina  (  ut  ei  pla¬ 
cuerit)  fit  conjunctione  comentia.  Quibus  in  locis  , 
ut  obfervatTurrianus  1. 1.  pro  Canonib.  Apollol. 
c.  r  3.  non  intelligitur  Concubina  fornicaria,  fed 
ficut  Scriptura  fan&a  vocat  Concubinas  Patriar¬ 
charum  ,  ea  fcilicet  Concubina  quae  fecundum 
legem  matrimonii,  infra  dignitatem  tamen  uxo¬ 
ris  ducitur  :  Jfiyc  uxor  Cone  •  bina  dici  videtur  in 
Charta  Ludovici  VI.  pro  fyonafterio  S.  Cornelii 
C ompendienlis  :  Ut  Clerici  eq, fidem  Eccfeju  fient 
ufque  modo  vixerunt ..  permaneant :  hoc  tamen  pracipi- 
mus ,  ut  Prefbjteri,  Diaconi ,  Subdiaconi,  nullatenus 
deinceps  uxores  Concubinas  habeant  :  c  aceri  vero  cu- 
jufcttmque  ordinis  Clerici  propter  fornicationem ,  licen¬ 
tiam  habeant  ducendi  uxores.  Eadem  etiam  Concubina 
legitima  dicitur  ,  ad  diferimen  ejus  qua  qhaftum  fa¬ 
cit  ,  apud  Braftonum  lib.  3 .  Trad.  2.  c.  28.  §.  1. 
cui  ita  appellatur  uxor  matrimonio  copulata  , 
quod  legitimum  eft  quantum  ad  haredem  &  hareditatis 
fuccejfionem ,  &  tamen  illegitimum ,  quoad  dotis  exa- 
ftianetn  cum  dos  cbnftituta  fuerit  alibi  quam  ad  oftiutn 
Ecclefia ,  propter  verba  in  intentione  mulieris  contenta  , 
ut  idem  Bra&on.  ait  1.  4.  de  A&ione  dotis ,  c.  8. 
§.  2.  Vide  Cujacium  in  Paratit.  ad.  tit.  Cod.de 
Concubinis,  ad  Nov.  18.  &  lib.  5.  Obfer.  cap.  6. 
Concubinas  praeterea  olim  toleratas,  vel  non  om¬ 
nino  prohibitas,  vel  denique  adeo  hunc  inva- 
JuilTe  abufum,  ut  eas  tolerari  nccelTum  judica- 
rint  Pontifices,  tametfi  fubinde  variis  in  Conci¬ 
liis  damnatus  lit ,  colligere  licet  ex  Concilio  Ver- 
merienfian.  75  2.  cap.  7.exNicolaol.  PP.  Epift. 

5  9.  &  in  llefponf.  ad  Bulgar.  cap.  3  .  ex  Joanne 
Vili.  Epift.  198.  &Ci  Vide  Crifconium  in  Brev. 

2  5  o  •  231-  adeo  ut  etiam  cum  uxore  legitima 

Concubinam  habere  quodammoclo  licuerit  quam 

uxoris  appellatione  donant  Capitula  Elerardi  Ar- 
chiep.  Turon.  cap.  110.  Salvianus  lib.  4.  de 
Gubern.  Dei,  de  Concubinis  :  fiEippiam dici  for- 
Jtian  etiam  injiftum  ejfe  videatur  :  quia  hoc  in  compa¬ 
ratione  f i  pr  ad  ictorum  quafi  genus  caftitatis  eft,  uxoii- 
bus  paucis  eft  e  contentum  ,  &  intra  certum  con/tmi  nu¬ 
merum  frenos  libidinum  continere.  Conjugium  dixi,  quia 
ad  tantam  res  impudentiam  venit,  ut  ancillas  fu  as 
mtilu  uxores  putent:  atque  minam  ficut  putantur  e  fi 
quafi  conjuges ,  ita foU  haberentur  uxores.  Sed  &  cum 
Concubina  perinde  ac  cum  uxore  alterius  adulte¬ 
rium  heri  dicebatur.  Vide  S.  Columbam  Ep.  5. 


Legitur  apud  Lindwoodum  lib.  1 .  Provincialis 
tit.  2.  &  Martenium  tom.  4.  Anecd.  coi.  390. 
necnon  alibi. 

CONCUBITOR,  Qui  concubinam  habet,  apud 
Julianum  Anteceflor.  Nov.  8  2,.  c.  12.  Nov.  34. 
c.  5*  Concubitor  mafculorum ,  a.^<rtvcKoiT>:c.  Concubi¬ 
nus,  TTcudiov ,  Quintiliano  1.  1 .  c.  3. 
f  CONCUBIUM  , Papiie  in  MS.  Bituricenfi,  Ex¬ 
cubiti,  Gall.  Gaide  ,  S entinelle.  Apud  Plautum  in. 
Trinummo  Concubium  eft  tempus  primi  lomni , 
cum  omnes  fere  cubant,  altiufque  regnat  filen- 
tium.  Ifid.  Glofi.  Concubium  ,  Pellicatus.Couiidn - 
tfenfis  hac  etiam  notione  ait :  Concubia  d  cubare 
five  dormire  dicta  :  Concubium ,  Concubitus ,  Pellica¬ 
tus.  Pro  honefto  &  legitimo  concubitu  Gellius 
9.10.  habet :  Sed  puris  honeftifque  verbis  veneran¬ 
dum  iftad  Concubii  pudici  fecretum  neminem  quemquam 
alium  dixijje.  Vide  Concubia. 

%  CONCU i.  A,  Aienfura  tres  cochleares  habens.  Papias 
MS.  Bituricenfis.  Glolfar.  MS.  Sangerman.  num. 
501.  Concnla  ,  Genus  me  n fur  a  qiu  jit  totiens  coclear 
tuplicatur.  Concula,  Adenjura ,  dragma  una  &  dimi¬ 
dia  adimpleta.  Corruperunt  Ifidorum,  ex  quo  hau- 
ferunt;  hic  enim  lib.  14.  cap.  25.  AJen/urarum 
pars  minima  Cochlear ,  quod  eft  dimidia  pars  dragma , 
appendens  filiquas  novem,  fihi  triplicatus  Conculam 
facit.  Concula  dragma  una  &  dimidia  adimpletur.  Vi¬ 
de  Concha  3 . 

CONCULCATURIA  Epift ola,  qua  Dominus  fer¬ 
vi  qui  ingenuam  uxorem  duxit.  Conculcato  &  ir¬ 
rito  fa&o  ob agnationem,  quae  inter  eos  interce¬ 
debat ,  matrimonio,  mulierem  libertati  fuae red¬ 
dit.  In  Chartis  quae  Parenfales dicuntur,  apud  Bi- 
gnonium,  Formulae  10.  titulus  ftc  concipitur  : 
Conciilt  arnria  quam  Abbas  facit  ad  hominem  fuum. 
CONCULA!  A  ,  Aiaxxma  bellua ,  de  cujus  f  anguine  tin¬ 
gitor  purpura.  Ita  Ugutio  MS.  an  Cone  alma  ? 
f  CONCU  RIAL1S,  Ejufdem  Curiae  Judex.  Charta 
D.  Antonii  Capelli  Patricii  in  Diario  Italico  pag. 
6  5 .  V olufianum  atque  Luminofum  noftros  Concmales 
■  agnovimus. 

CONCURRENTER  ,  Unanimiter,  concordi¬ 
ter.  Legitur  apud  Rymerum  tom.  1 1.  p.  813. 
coi  2  &  alibi  non  femei.  ' 

CONCURRENTES,  ftc  Epa&as  folis  vocat  Lati¬ 
nus  Computus,  .&ithiopicus  Graeco  &  vetufto 
nomine  wM vfiov.  Scaliger  1.  1.  Canon.  Ifagogic. 
Concurnntes ,  eft  numerus  dierum  nunquam  excedens 
feptenarium ,  qui  cum  regularibus  compofiti  componunt 
feriam  dierum.  Dionyfius  Exiguus  de  Ratione  Pa- 
lch:e  :  Concurrentium  hebdommadarum  ratio,  qua  de 
filis  curfti  provenit ,  fepteno  anno  jugi  circuitu  termi¬ 
natur.  Joannes  de  Janua  :  Concurrens,  fecundum  quod 
fumitur  a  Compotiftis ,  eft /itpercr e_ f  cenita  unius  diei  vel 
plurium  fupra  5  z.  feptimanas ,  vel  plurium:  ideo  di¬ 
citur  quia  m  anno  Bijfextili  fupercrefcunt  duo  dies  in 
reliquis  vero  annis  unus  tantum ,  unde  verfius  .- 
Hebdomada  decies  quina  numerantur  in  anno 
Atque  duapoft  duas,  lux  una,  duave  fuperfunt. 
Et  ab  illo  incremento  originem  habent  Concurrentes . 
Alii  pojle  a  formantur  uno  addito, fic  tamen  quod  fiepti- 
manarum  numerum  non  excedam,  undefeias  quod  pri¬ 
mus  annus  cycli  /olaris  habet  upm  pr9  Concurrente  , 


pi  5  CGN 

fecundus  halet  duos ,  tertius  habtt  3 .  quarius  habet  4. 
quintus  6.  propter  bijfextilem ,  fex  tus  habet  7.  Jcptmus 
■  habet  procedendo  ufque  ad  2 S  •  annos  inveni¬ 

tur ,  qm  poftea  revertitur  ad  caput  procedendo  per  or¬ 
dinem  ficut  prius:  unde  &  appellatur  Circulus  folaris , 
Jive  Concurrentium.  Si  autem  vis  fcire  quantus  j?t  an¬ 
nus  Concurrentium ,  adde  annis  Domini  9.  annos ,  &  a 
totali  fumma  fubtrahe  28.  quoties  poteris ,  &  quotus 
Jit  annus  cycli  folaris  quod  rejiduunt 'fuerit  demonfl ra¬ 
bit,  &Ji  nihil  reman ferit ,  ultimus  annus  erit.  Vide 
eumdemScaliger.  1.  7.  de  Emendat,  tempor.  pag. 
748.  77  5-  776.  Fulbertum  Carnotenfem  in 
Compendio  Computi ,  Honorium  Augultod.  lib. 
2.  de  Imagine  mundi  cap.  87.  88.  5; 7.  Duran¬ 
dum  1.  8.  c.  5 .  n.  6.  7.  8-  &  alios  Compotiltas, 
[necnon  fupra  vocem  Annus  cof  5  1  1 .  j 
1.  CONCURRENTIA.  Obfervanti*  Regni  Ara- 
gon.  1.  6.  de  Privilegiis  Militum  §».  1 .  Non  enim 
contribuent  cum  peyterits  in  exattionibus  regalibus ,  niji 
tempore guerra,  vel  Concurrentia  ad  confractionem ,  re¬ 
fectionem  ,  &  faftcntaiionem  fojfatutim,  portarum  villa, 
&c.  Id  eft,  cum  omnes  ad  cjufmodi  opera  publica 
Concurrere  feu  pergere  tenentur. 

2.  CONCURRENTIA,  Certa  quaedam  ac  de¬ 
terminata  fumma  ultra  quam  non  erogetur  fu¬ 
pra  ,  Gall.  Concurrence.  Epift.  Petri  infantis  Maf- 
filienfibus  an.  t  3  3  2.  ex  ArchivoS,  Vidorisejuf- 
dern  urbis  :  Recepit  in  folatum  ufque  in  Concurren¬ 
ti  am,  &c. 

CONCURRERE  cum  Aliquo,  Confentire ali¬ 
cui  ,  Gallis  Concourir  avec  quelquun.  Phralis  fami- 
liarisTertullianol.  deSpcdac.  Optato  1.  4.  S.  Au- 
guftino  1.  de  Unico  Bapt.  cap.  14.  &  Epift.  1  6^., 
Dicebant  etiam  Concurrere  alicui:  Ita  Cyprianus 
1. 1 . Epift. 4.  1.  2.  Epift.  3 .  Auguflinus  1.  2. con¬ 
tra  Crefcon.  c.  19.  1  7.  contra  Donat,  c.  1 5  . 

1. CONCURSUS,  Submonitio  ,  vel  evocatio  ci¬ 
vium  ad  vindicanda  maleficia.  Vitalis  Epifcopus 
Ofcenfis  :  Si  eas  (jundas  )  exercitum  facere  conti¬ 
gerit  ,  vel  repentinum  Conctirfum ,  Appel litum  vulga¬ 
riter  appellatum,  &c.  Infra  :  Sed  flagitante  maleficio, 
&  Concurfu  fulitaneo  concurrente  ,Ji  maleficium  fuerit 
manifeflum  ,  &c.  V  ide  Huejtum. 

2.  CONCURSUS  ,  Conventu-.  Capitula  Mona¬ 
chorum  San-Gall.  n.  ix.  Ut  Kyrieeleifon  ,  Amcn, 
Deo  gratias,  &  verfus  in  unoquoque  Concurfu  altius 
&  diflmttius  atque  protraclius  honejle  dicantur. Ibidem 
n.  xxx.  in  non  abfimili  formula  legitur  in  unoquo¬ 
que  Conventu. 

f  i .  CONCUS  inter  vafa  <Sc  minifleriafacra  recen- 
fetur  in  Donatione  S.  Rudelindi  pro  Monafterio 
S.  Salvatoris  de  Cellanova  tom.  3.  Concil.  Hifp. 
p.  1 8  1 .  coi.  1 .  Cor.cos  inmaguiatos  vix-  cafiicales  11. 
vafa  vitrea ,  choncas  acyralis  11.  arrodamas  ftc  acyra- 
lis  ix.  Alterum  locum  vide  in  Cogina. 

%  2. CONCUS,  f.  Angulus,  Gall.  Coitu  Conditio¬ 
nes  reparationis  Monafterii  S.  AndreaeExalaten- 
Esan.  879.  in  Appendice  Mareae  Hifp.  coi.  808. 
Terra  qua  infrentat  in  torrente  &  vinea  ad  illo  Conco 
qui  infrontat  in  vinea  dominii  a! e ,  &  terra,  &c. 
f  CONCUTERE,  f.  Monetam  cudere.  Diarium 
Belli  Hufiitici  apudLudcwig.  to.  6.  Reliq.  MSS. 
pag.  182.  Rex  Stgifmundus  receptis  Ecclejia  Pragen- 
Jis  &  Coenobii  S.  Georgii  capt  ibus,  manibus ,  tnan- 
fh  antiis  caterifque  de  auro  &  argento  clenodiis ,  Con¬ 
cutere  jubet  &  ftipendta  pralet.  Poffet  folum  intel- 
ligi  Frangere  :  adeo  ut  ftipendia  praebuerit  ex  cle¬ 
nodiis  comminutis,  fed  non  cufis. 

^  CONDADUM ,  Hifp.  Condado ,  Comitatus ,  do¬ 
minium.  V  ide  locum  in  Coum  poft  Cautum. 


CON  926 

CONDAMINA  ,  vel  Condo  mina  ,  Narbonenfi- 
bus  Condomine ,  quafi  ,  Condomintum  a  jure  unius 
Domini  dida,  vel  ut  alii  volunt  ,  quafi  Campus 
Domini ,  nam  in  Occitania,  maxime  verius  Sc- 
v-ermas-  Camp  ,  aut  Coti,  Campum  fonat  ;  ubi  h:e 
Condaminoe  ab  omni  onere  agrario  immunescen- 
fentur.  Condomina,  legitur  in  GJoffis  lfidori ,  &  e  it 
agrorum  cdyrc-r GIoIT.  Graeco-Lat.  truy>fl.:e-u; , 

S  altus.  Placitum  Attonis  Arelatenfis  Archiepifco- 
pi ,  in  Chartulario  Archiepifcopi  Arelat.  fol.  2  2. 
j Et  laxaverunt Jimiliter  Arcbiepifcopo  Alton  a ff canta¬ 
tionem  fusi  Condamina  qua  eft  juxta  domum  ,  cum  j  un¬ 
cari  a  quantum pradicla  Condamina  tenet.  Chronicon 
S.  Benigni  Divion.  Dedit, partem  unius  Condamina. 
Condamina  mea  dominicaria  ,  in  Tabui.  Bcliiloc. 
n.  1  74.  Vita  S.  Galli'  apud  Bollandum  1.  Febr. 
pag.  940.  Cum  mcfjium  tempus  adveni (fet ,  nuntia¬ 
tum  eft  S.  Gallx.  ab  actore  fio., . . .  quod  Condaminam 
fuam  quidam  Prcfbyter  cum  meffe  tulijfet.  Sic  enim 
legendum,  pro  Condanimam,  uti  praefert  Codex 
MS.  [Charta  anni  979.  in  Archivo  S.  Vidoris 
Mallii,  mwn.  13.  Diosc.  Avenion.  Condamina  una 
qtu  habet  j  ro  longo  dextras  de  ambas  latus  2  3  8.  &  in 
quacumque  f  ente  dextras  130.  Notitia  anni  993  . 
de  conventione  inter  Adalardum  Abb.  S.  Vido¬ 
ris  Maffil.  &  WiUehnum  Vicecomit.  de  villa  Ca- 
tbedree  apud Marten.  to.  1 .  Ampliif.  Colled.  coi. 
350.  Abbas  vero  miffis  bobus  cepit  terram ,  qua  eft  ante 
Ecclejiam  S.  Damiani  ambienter  excolere  ,  &  huc  il¬ 
luc  rumpere  terram  ad  faciendam  Condaminam.  Chafta 
Alphanti  Epifc.  Aptenfis  ex  Chartul.  ejufd.  Ec- 
ciefiae  fol.  44.  Eft  autem  Condamina  illa  capiens  de 
terra  arabili  modi  at  as  tres.  ]  Vide  Bibi.  Sebufianam 
Ccnt.  2.  c.  7.  Anton.  Ruffium  inComiuib.  Pro¬ 
vinciae  pag.  6  1  .*tom.  6.  Spiciieg-  p.  455.  Perar- 
dum  pag.  208.  Steph.  Baluzium  in  Append.  ad 
Capitul.  num.  90.  [Maream  Hifpan.  coi.  765. 
853.984.  Marten.  to.  6.  Ampliif.  Colled.  coi. 
458.]  &c. 

Condomina  ,  in  Charta  an.  1  088.  apud  Catel¬ 
lum  in  Comitib.  Tolof.  pag.  134  -  [in  Charta  an. 

1  o  3  2. ex  Archivo  S.  Vidoris  M  a  fili.  &  in  Statu¬ 
tis  Arelat.  MSS.  art.  134.] 

Condemina.  Charta  an.  9  3  7.inTabul.Eccl.  Au- 
gullod.  Sunt  ibi  matifi  alji  novem ,  &  folvunt  reditus 
terra.  Sunt  alia  Condemina  3 .  ad  fationem  mod.  1  o  o . 
Infra :  In  villa  Ploado  invenerunt  Condeminas  3 .  ubi 
poffunt  feminare  modios  1  3.  Alia  Caroli  Regis  an. 
18.  Ind.  6.  ex  Tabulario  Eccl.  S.  Cyrici  Nivern. 
Mer catum  ibi  adh arentem,  Condeminam  adharentem 
fronti  jamdicla  Ecclejia ,  &c. 

f  Condim ina.  Aimoinus inTranfiationeS. Vin- 
centii  Mart.  lib.  2.  num.  18.  Monachi  Hermengau- 
dnm  Albia  Comitem  adierunt,  orantes  ut  ab  bojiutm  in- 
vajionc  equorumque  depafnone  fata  Condimina  fuapro- 
tegeret. 

Condu  ma,  Eadem  notione.  Papias :  Conduma,  do¬ 
mus  cum  curta  &  cateris  neceff artis.  Glofiae  MSS.  Con¬ 
duma,  vel  C umma  ,  domus  elevata.  Gregorius  M. 
1.  9.  Epilt.  1  4.  Unam  illi  de  jure  Ecclejia  deputare 
Condumam  debuiffes.  Idem  lib.  10.  Epilt.  12.  Per¬ 
cepta  prius  donatione  legitima ,  id  eft  fundos  campulos 
cum  Conduma  una.  Occurrit  rurfum  1.  1 1 .  Epift. 

2  o .  Charta  Caroli  C.  Reg.  Fr.  an.  1  8 .  Ind.  2 .  in 
Tabui.  Dervenfi:  InAlmiaca  corte  terras  indomim- 
catas ,  ubi  Conduma  Monachorum  fieri  debeat,  cum 
prato  &  manjis  undecim  &  dimidio. 

Condoma.  Charta  Longobardica  an.  774.  apud 
Ughellum  tom.  8.  pag.  3  5 .  Concejfimus  innominato 
Monafterio  S.  Sophia  Condomas  4.  ex  ipfo  Gaflaldo. 


927  CON 

Infra  :  In  ipfo  loco  cortes  &  Condomas  t!'cs .  Adde 
pag.  40-  41 .  5  7^*  583.  585*  590.615.  618. 
6  2  5 . 6  3  8.  quibus  omnibus  in  locis  Conduma,  Sc 
Condoma,  idem  valet  quod  Condamina  :  neque  a 
dumetis  vox  formata,  ut  cenfet  Ludovicus  de  la 
Cerda. 

f  Contamina.  Charta  an.  122  2. Hili. Dalphin. 
tom.  2.  p.  505.  Imprimis  concedo  &  confirmo  donum 
quod  Gtudo  Comes  &  Mathildis  uxor  ejufdem  eidem 
domui  dederunt,  fcilicet  quamdam  Contaminum ,  <yc. 

Contaminia,  Eodem  perinde  fignificatu.  Charta 
Falconis  de  Tallgniaco  an.  1056.  Dedi.  ■  .  omnia 
quacumque  in  Trejfalio  . . .  poffidebam :  fcilicet  in  Con¬ 
tamini/  s ,  in  molendinis,  in  olebis ,  in  ordeis ,  &c. 

Contamin  F. a.  Charta  an.  1010.  apud  Guiche- 
nonum  in  Bibi.  Sebufiana  Cent.  1 .  c.  40 .  Vineam 
indominic atatn  unam  medietatem ,  Contamine amindo- 
minicatam  unam  medietatem ,  &c. 

Condominicatus.  Flift.  Epifcopor.  AutilFiod. 
cap.  53  .Et  campos ,  qui  vulgo  Condominati  vocantur } 
Epifctoporum  ditione  rcflituit.  • 

CONDARE,  Condator.  GlofT.Lat.  Gr .Conda- 
toribus,  o-vyleXeg-alc.  Condavit  ,irpc?em/Mv.  [  Ada  fan¬ 
di  Bertichramni ,  tom.  1 .  SS.  Junii  pag.  719.  & 
tom.  3.AnaIed.  Mabill.  pag.  1 1  5 .VillaU mbria- 
co ,  quam  Bajilius  &  Baudegundus  quondam  per  dona 
tionis  titulum  ad  [an clam  Ecclejiam  Condederunt ,  id 
eft ,  fimul  dederunt.] 

CONDAR1US.  EpilloIoeMS.  Burgenfium  Se  Ca- 
pellanorum  Calvimontis  in  dioeceii  Lingonenfi 
Iicec  efl  inferiptio  :  Rdo.  in  Xp?  Patri  &  Dito  Dno 
fjoanni  de  Monte mir ali  Epi/ccpo  Carpentatorcnfi  SSmi. 
j D.  N.  Papa  Protbonotario  &  Condario  . . .  Burgctifes 
&  Capellam  oppidi  &  Ecclcjut  Calvimonti.  Hic 
Joannesde  Montemirali  lumino  Pontifici  Refe¬ 
rendarius  erat  anno  1  476.  Hinc  fufpicor  in  au¬ 
tographo  feriptuin  fuilfe  Rndario  per  abbrevia- 
tionem  pro  Referendario ,  primamque  litteram  R. 
fi  c  male  efFormatam  fuilfe,  ut  Amanuenfis  legerit 
Co,  unde  pro  Rndario  perperam  fcripfcrit  Ciiad/frio. 

CONDATE,  vox  Gallica  vetus,  vel  certe  in  Gallia 
familiaris,  quae  confluentem  denotat,  quali  a  con- 
dando ,  feu  congregando ,  feu  confitendo  ,  uti  vult  Ni¬ 
colaus  Bergerius  1.  3.  de  Itinerib.  Romanis  cap. 

3  9.  num.  15.  Unde  quae  hodie  fuperfunt  oppida 
id  nominis,  feu  vernaculum  Conde  praeferentia , 
ad  ejufmodi  iluviorum  confluentes  lita  elfe  con¬ 
fiat.  Ita  Condate  in  Aquitania,  adconfiuentesDu- 
rantite,  Se  Infulce,  Libourne hodie,  apudAufon. 
Epift.  6.  &Paulinum  in  Epifl.  ad  euir.dem  Au- 
fon.  v.  156.  Condate  in  Turonib.  ad  confluentes 
Vigennoe  &  Ligeris,  apud  Gregor.  Turon.  1.  1. 
Hili.  c.  43 . 1.  8.  c.  40. &  1.  1  o.  ubi  obiit S.Mar- 
tinus  ,  hodie  Conde ,  [  vel  Cande ,  uti  vult  Valefius 
in  Valcfianis,]C<?«rfan? ,  hodie  Cofne ,  ad  confluen¬ 
tes  Ligeris  Se  fluvii  didi  Noain,  Concintum,  hodie 
■Conde  ad  confluentes  Scaldis  Sc  fluvii  didi  Haifne, 
apud  Antoninum  in  Itinerar.  &  in  Capitul.Ca- 
roli  Calvi  tit.  3  7.  [Condatum  illud  ab  Antonino 
memorari  lub  hoc  nomine  negat  Va  efius;  fcd 
aliud  fitum  inter  Nivernum  Se  Brivodurum,  ho¬ 
die  Cofne  ,  Se  aliud  prope  Senonas  hodie  Monte- 
reau-f aut -Tone  ,  ac  tandem  tertium  inter  Lexo- 
vium  Se  Drocum  ,  hodie  Conde  fuper  Itonam  : 
quartum  meminit  Ptolomoeus  in  Britannia  mi¬ 
nori  hodie  Redones,]  Condate  in  Brigienfi  agro, 
Principum  Borbonienfium  nobiliflimus  Principa¬ 
tus ,  ad  confluentes  Matronae  &  alterius  fluvidi 
qui  Brigenfem  faltum  percurrit.  Tabular.  S.  Re¬ 
migii  Remenlis an.  861.  Epifcopatus  autem  Dow. 


CON?  928 

Hincmari  1  7.  veniens  Miffus  Domini  Regis  Car  oli  in 
villam  Condamm,  fitum  fuper  fluvium  Matronam, &c. 
Condate  in  dioecefi  Ebroicenfi  ad  confluentes  Ito- 
nis  fluvii,  quo  loco  infulam  efficit  vulgo  Condet , 
Condate  in  diceceli  Suelfionenfi  ad  confluentes  flu¬ 
viorum  d 'Aifne.,  Se  de  Vcfle  ,  Condate  in  Ceflrenfi 
agro  in  Anglia,  hodie  Congleton  ,  ut  cenfet  Cam- 
denusin  Britan.  pag.  486.  Edit.  3.  ad  confluen¬ 
tes  Dani  Se  alterius  fluvidi.  Haec  vero  praemifi- 
mus,  ut  inteiligatur  quid  velit  Audor  Vita;  S.  Ro¬ 
mani  Abbatis  Jurenfis  c.  1 .  Repetit  tandem  ulterius 
inter  faxofa  conv allia  cultura  patulum  locum  ,  qui  al- 
trinfecus  trijugi  montium  paululum  ardua  fecedente  na¬ 
tura,  in  planitiem  aliquantulum  relaxatur.  Illic  nam¬ 
que  bifidi  in  folidum  concurrente  natura ,  mox  etiam  ab 
unitate  elementi  jam  conditi ,  Condadifcona  loco  vulgus 
indidit  nomen.  [Vide  Valefium  in  Notitia  Gall. 
pag-  1 5  ?•] 

f  CONDATOR.  Vide  Condate. 

«I  CONDECIM^E ,  ut  Decima.  Locum  vide  in  Ra- 
vtnum. 

CONDECUMBERE.  Bufchius  deReform.  Mo- 
nall.  apud  Leibnitium  to.  2.  Scriptor.  Brunfvic. 
pag.  480.  Pauci  tamen  duo  vel  tres  ibidem  perman - 
ferunt  fecum  ad  tempus  retinentes  Moniales  feu  concu¬ 
binas  fuxs  ,  qua  eis  Condecumbentibus  fubfervirent. 

eJ  CONDEMINA.  Vide  in  Condamina. 

CONDEMNARE  T erram  ,  vel  Domum.  Lex 
Salicatit.  71.  St  quis  terram  alienam  Condemnaverit, 
&  ei  fuerit  ad  probatum ,  iid.  acn.  qui  faciunt  fol.  lxii. 
culpabilis  judicetur.  Ubi  terra  Condemnata  ,  nihil 
aliud  eil,  quam  ager  cujus  frudus  exciduntur  : 
in  quo  damnum  fit.  Rogerus  Hoved.  pag,  804. 
Captus  ejl  Tbomas  Prapofuus  ,  captiqne  funt  complices 
fui  quidam  &  incarcerati :  quidam  autem  illorum  fu¬ 
gerunt ,  relictis  domibus  &' facultatibus  fuis.  Rex  qui¬ 
dem  Francia  iratus  fecit  domus  'illorum  demoliri,  & 
vineas  &  arbores  illorum  frultiferas  extirpari.  Ita  Sc 
domus  judicis  decreto  diruta ,  Condemnata  dicitu» 
in  Speculo  Saxonico  iib.  3  .  art.  1 .  §.  1 .  EEdificia 
praeliorum  feu  villarum  propter  nullam  aliam  injuriant 
fuccidi ,  feu  ad  terram  pro  fler  ni  debent ,  nifi  in  ipjis  fue¬ 
rint  virgines ,  aut  mulieres  violenter  opprejfa  ,  aut  pofi 
factum  introducta  :  tunc  enim  domus  illa  per  jus  Con¬ 
demnantur  ,  Jt  non  ,  ut  juris  efl ,  excufentur.  Poftquam 
Condemnata  jam  fuerint  adificia  ejufmodi  ,Ji  reuspoft- 
modum  abfelvitur  ab  actione ,  dejlructajam  adificia  non 
exfolventur,  &c.  Art.  68.  Cafirum  Condemnatum  a 
judice ,  quod  exciditur  &  dellruitur  fententia  ju¬ 
dicis.  P  acuit  atum  Condemnatio  ,  in  h  16.  Cod.  Th. 
de  Rc  militari.  Obfervantioe  Regni  Aragon.  Iib. 
6.  tit.  de  Generalib.  privileg.  <5.  3  2.  In  Ar agonia 
quantumcunque  fuerint  facta  atffid  amenta  ,  nonpojjnnt 
bona  talari ,  vel  comburi ,  vel  bona  occupari ,  nifi  tan¬ 
tum  in  perfonis  guerra  ,  &c. 

Porro  is  olim  atque  adeo  in  Francia  mos  inva¬ 
luerat,  ut  non  corporis  modo  poena,  vel  morte, 
muldarentur  rei ,  led  Sc  eorum  diruerentur  [vel 
comburerentur  ]  domus ,  nifi  id  pecunia  data  re- 
demiflent.  Joannes  Prefbyter  apud  Chappeayil- 
Jum  ad  Joannem  Hocfemium  cap.  3.  Cum  tunc 
effet  mos  in  civitate  proflerni  ades  malefactorum.  Ch. 
Philippi  Aug.  an.  1195.  pro  Communia  Sanquin- 
tin.  St  quis  foris f altum  fecerit ,  de  quo  clamor  in  prar 
fentia  Majoris  &  [Juratorum  f  'altus  Jit ,  Major  judi¬ 
cio  [Juratorum  fuper  hoc  emendationem  accipiet  talem, 
quod  domus  forisf altoris  diruetur ,  Ji  eam  habeat,  aut 
pro  domo  ad  voluntatem  eorum  pecunia  accipietur.  De 
redemptione  vero  demorum  diruendarum ,  muri  &  fir¬ 
mitates  villa  reficiantur.  Mox :  Si  quis  intra  villam 

hominem 


9^9  CON 

hominem  occiderit ,.  .  .  de  eo  jufiitiarius  mfier  faciet 
jufiitiam , ...  &  ji  ille  malefactor  domum  habuerit  in¬ 
fra  banleucam  ,  diruetur.  Guntherusl.  8  -  Ligurini ; 
Jfui  pacis  jurare  modum  formamque  tenere 
Improbus  abnuerit ,  qua  poffidet  omnia  vulgo 
Diripienda  patent ,  evertendique  penates. 
Philippus  de  Beaumanoir  c.  6  i .  jguiconque  rachett 
un  bani  ,&  fetle  bannijfement  ,fe  mefon  doit  efire  aba- 
tue ,  &  efl  l’ amende  en  la  volonte  du  Seigneur  ,  &c. 
Vetus  Confuet.  municipalis  Ambianenfis  MS. 
S’aucune  mefons  cfi  jugi  e  d  abattre  pour  le  forfaiture 
de  celi  cui  le  mefons  eft  ,ja  pour  chiaus  a  cui  It  censfont , 
ne  le  laira-on  djufiicbier.  Vetus  Confuetudo  Nor- 
manniae  MS.  i .  part.  3  .  fedt.  c.  6.  Spacbiez.  que  les 
mefons  des  forsb annis  doivent  efire  arfes  el  temoignage 
de  leur  dampnement ,  &  que  la  memoire  de  ceux  qui 
vendront  apres  ,le  tiengnenten  leurs  cuers ,  &  que  il  en 
aient  poor  &  criente :  &  fe  les  mefons  des  forsb  annis 
font  en  tel  licu  ,  que  il  ne  puijfent  ejlre  arfes ,  la  couver- 
ture  &  le  mefrein  en  doivent  efire  ofiez,  &  efrachiez. ,  & 
for  ter.  en  tel  lieu  ou  tl  puiffe  efire  ars  ,Ji  que  aucun  ny 
puiffe  avoir  dommage.  Ubi  obfervare  licet  domus 
damnatorum  incendio  abfumptas  ,  quod  etiam 
apudSuecos  obtinuiiTe  traditJoan.Locceniusk  2. 
Hift.  Suecanaepag.  6  5.  quo  loco  feribit ,  Amon- 
dum  vel  Amundum  Regem  ,  Carbonarium  co- 
gnomipatum ,  quod  legem  tuliffet  de  incendenda  par¬ 
te  domus ,  aut  totis  adibus  delinquentis  pro  noxa  dani-- 
nivadati  portione  :  quam  tamen  legem  abrogafTe 
poflea  ait.  Charta  Odonis  Domini  Hamenfisan. 
1  z  27.  Et  ji  fore  fallor  captus  non  fuerit.  Major  po - 
tefl  bannire  eundem  de  villa  Hamenji  in  perpetuum , 
&  domum  fuam  diruere  infra  40 .  dies  quotiefeumque 
voluerit ,  poflquam  dies  unus  &  nox  una,Jicut  dittum 
efl ,  po(l  fattum  tranjierit.  Et  Ji  forte  infra  40.  dies 
Major  for  e  fati  oris  domum  non  diruerit ,  domus  flans 
Domino  remanebit.  Et  fi  domus  diruta  fuerit ,  rnerem- 
ma  &  fundus  domus  Domino  remanebit ,  &  de  alia  ha- 
reditate  faciat  quod  debebit. 

Interdum  quodam  privilegio  ad  id  induito  ur¬ 
bium  incolae  abhac  aedium  condemnationeexem- 
pti  leguntur.  ChartaGuillelmi  ArchiepifcopiRe- 
menfis  an.  1 1 8  2.  pro  Scabinagio  Remenfi  :  Con¬ 
cedimus  etiam  quod  Ji  Burgenfis  in  banno  nofiro  confti- 
tutus  aliqua  occajione  in  caufam  tr alius  fuerit ,  quam- 
diu  ordine  judiciario  fe  tr altari  voluerit ,  neque  ipfe , 
neque  res  ejus  capientur  ,fed  nec  domus  ejus  diruetur , 
Ji  domum  vel  hxreditatem  Remis  habuerit  ,fed  fidem  da¬ 
bit  ,  quod  pro  exequendajttflitia  objides  interponet ,  &c. 
Edidum  Philippi  Pulcri  an.  1 3  o  2.  pro  Reforma¬ 
tione  Regni :  Item  volumus ,  quod  Jinos  mandavimus 
aut  pracepimus  bona  alicujus  Pr alati  ,feu  alterius  per- 
fena  Ecclejiaftica ,  vel  Clerici  elerie  aliter  viventis,  ca- 
pi,  feu  ad  manum  noftram  poni,  quod  virtute  pr  adibit 
mandati  feu  pracepti  noftri  bona  eorum  recte  mobilia  non 
t  api  antur,f ai/i antur ,  aut  ad  manum  noflram  ponantur , 
neque  domus  eorum  difeoopenantur  ,  feu  defruantur . 
Vide  Excerpta  Dionis  ex  Edit.  Valefii  pag.  582. 
&  ejus  notas,  Concilium  Nugarolenfe  an.  1190. 

-  ean.  7.  Concil.  Tolofan.an.  1229.  can.  6.  Epifl. 
Innocentii  IV.  PP.  ad  Poteftates,  Re&ores,  &c. 
c.  20.26.  Privilegia  urbis  Ratifponenf.  an.1230. 
13  8  o.  in  Metropoli  Salifburgenfi  to.  1.  p.z  3  8 .  to. 
1 .  p.  3  8  o .  Foros  Beneharnenfes  rubr.  de  Sententias 
art.  7.  Fortefcutum  de  Laudib.  Legum  Angliae 
cap.  26.  Duchefnium  in  Probat.  Hili.  Guinenfis 
pag.  195.  Molineum  to.  3 .  pag.  2 1 47.  praeterea 
Bouclerum  Iib.  de  Crimine  laefae  majeftat.  p.  101. 

JONDEMNATIO ,  pro  muldta  pecuniaria,  apud 
S.  Ambrofium  Epiil.  3  3 .  Lampridium,  &  inCod. 

Tom.  II. 


CON  930 

Theod.  Vide  Jacob.  Gotofred.  ad.  1. 1  2.  eodem 
Cod.  de  Re  militari. 

if  CONDEMPSARE.  Aibertinus  MufFatus  deGe- 
ftis  Ital.  apud  Murator,  to.  1  o.  coi.  64.2.  Cum  de¬ 
mum  ruptam  laceramque  Caroii  aciem  Petrus  cum 
Dyadego  mcompojitis  Jigttis  pane  Bona  paffu  expedit 
Conde pr  en fant  ,  quaque  valent  acceleratione  reinte - 
grant.  Fit  pugna  ingens ,  &c.  Malim  cum  MS.  Am- 
broliano  Condempfant ,  quod  feriptum  fuerit  pro 
Condenfant ;  id  eft ,  Milites  diliipatos  congregant 
in  unum. 

H  COlvI  DEMPTIO  ,  pro  Condemnatio  ,  nifi  fallor*. 
Conventionum  cum  Gaftone  de  Infula  ratifica- 
tioEduardi  III.  Angi.  Regis  an.  1339.  apud  Ry>- 
merumto.  5.  pag.  133.  Concedit  in  perpetuum  om¬ 
ne  jus ,  omnem  actionem . .  .  qtu  idem  dominus  noftet 
Rex  haberet .  .  .  in  hareditate  ,  locis  ,  villis.  .  .  qua 
quondam  fuerunt  domitu  /fordam  de  Infula  Militis 
defuncti,  patrui  quondam  domini  Gaftoni ,  tam  ex  m- 
curfu,  Condemptionibus ,  quam  ex  alto  quovis  modo. 

CONDENSA ,  Papix ,  spijja ,  confipata ,  opaca  :Jignu 
ficat  fecreta  divina  Scriptura. 

CONDENT ALIS,  e-v^eyo/u^djUiyci.GloiT.  Lat.  Gr*. 
Clavis  compa&us. 

f  CONDEPRENSARE.  Vide Condempfare. 

H  CONDERGERE  ,  ut  infra  Conduigere  2.  Tefta- 
mentumGuillelmi  Vicecomitis  Agathenfis  to.  i. 
Anecdot.  Marten.  coi.  1  8  1.  Et  dono  tibi ,  Arfen- 
dis  ,  Ecclejta  qua  vocant  S.  Pontii  cum  ipfo  poio ,  & 
ipfa  villa  qua  vocant  AI  alo f canos ,  cum  ipfa  Ecclejia  t 
&  alium  alodem  ,  quantum  ibi  habeo  ,  &  divijit  tibi , 
Arjindis ,  ipfa  honore  de  S  .Tiberio  Monaflerio  ad  Con- 
dergendum ,  ad  benefaciendum ,  ad  adifeandum.  Ch. 
an.  92  5.  ex  Archivo  S.  Vidtoris  Maffil.  nura.  1  2. 
dioecefisUfetienfis:  Convenit  inter  Drogonem  gratia 
Dei  S.  Majfilienjis  Ecclejia  Epifeopum  &  Poncionem 
&  uxori  fua  Alexandha , &quamdiu  Deus  vitam  con - 
cefferit ,  ipfurn  manfum  cum  bono  fiudio ,  cum  omnia  fu - 
pradicta  diligenter  Condergere  faciatis. 

fCo  nderzere, Eadem  notione, apud Stephano* 
tium  to.  1  o.  Fragm.  Hiftor.  pag.  260.  Ifa  terra 
fuperfcnpta  donamus  tibi.. .  ad  beneficiunpad  panem  & 
ad  vinum,  ad  complantandum ,  &  ad  Condensendum t 
&  ad  vineam  faciendam  . .  .  Fatta  Carta  donationit 
ifa  fexto  Calendas  Aprilis  regnante  Lodoico  Rege. 

^[CONDESCENDENS,  Condecens.  Capitula  Ge¬ 
neralia  MSS.  S.  Vidtoris  Maffil.  Habeant  omnia  ne- 
cejfaria  tam  in  rebus  medicinalibus ,  quam  in  aliis  Con- 
defcendentibus.  Ibidem  :  Difpenfator  Monaferii  de¬ 
beat  providere  de  duobus  pulmentis  &  de  pif cibus  &  de 
filamentis  &  condimentis  Conde fcendentibus. 

1.  CONDESCENDERE, Confentire ,  alicujus  fen- 
tentiam  fequi,  [alicui  morem  gerere,  Gall.  Conde f- 
cendref]  Willelm.  Brito  in  Vocab.  Condefcendere , 
deorfum  a  re  fcandere  ,  vel  de  vigore  propofiti  dejifiere, 
mitigari.  Marflus Mercator  inSermoneNefloriit2. 
§.  8 .  Sciebat  namque  etiam  Paulus  talia  facere,  nefeif - 
fur  a fierent  per  aliquam  jufiitiam  coloratam  ,  cum  gra¬ 
tiam  pradicabat ,  legifque  inutilitatem  confitenter  ar¬ 
guebat  :  fed  Hierofolyma  veniens  docetur  ab  Apoftolis 
Condefcendere  debere  ibidem  habitantibus ,  ut  non  fie¬ 
rent  fciffura  in  Ecclejia  ,  '&c.  Auxilii  Libellus  de 
Formofo  Papa  :  Denique  id  approbo  ,  Condefcendo 
tibi ,  quaji tuis  ajfertionibus  favens.  S.  Ilidorus  lib.  de 
Juflitia  Principum  :  Prodejfe  ergo  debet  populis  prin¬ 
cipatus  ,  non  nocere ;  nec  dominando  premere,  fed  Con » 
defeendendo  confidere ,  (Jc.  GregoriusMag.  HomiL 
34.  inEvang.  jjfn  de  falfajuftitia  fuperbire  folent , 
cateros  quoque  defpiciunt ,  nulla  infirmantibus  mi  fert - 
cordia  Condefcendunt.  Lupus  Ferrar.  Epift,  113  .  Vi 

Nnn 


9  3  1  CON 

veftra  fi 'ublmitas  mea  humilitati  dignaretur  Conde fcen- 
dere.  Addedvonem Carnotenf.  Ep.  5&19.&C. 

2. CONDESCENDERE,  Alienare.  Wichbild  Mag- 
deburg.  art.  2  o .  §.  1 .  Proprium fi  unus  alienare  ,  aut 
refignare  ,  jure  municipali  velit ,  extinttis  qui  Conde - 
fcendere  feu  alienare  intendit ,  &c.  Et  mox :  JjDyt- 
rat  per  fententiam  quo  pallo  proprium  alienare  &  Con¬ 
defcendere  debeat ,  &c.  [  Charta  qua  Albertus  de 
Swathomewicz  cedit  Neblafio  deScalicz  villam 
Pertholticz  an.  1363.  apud  Ludewig.  to.  6.  Re- 
liq.  MSS.  p.  3  96.  fftjiod  Albertus  de  Sveathomewcz. 
Condefcendit  nobis  villam  Pertoltit.  ,  hoc  eil  nobis 
eam  cedit  fua  alienatione.  ]  s 

3.  CONDESCENDERE  ,  Defcendere  fimul  , 
una  ,  venire  cum  aliis.  Charta  Rodulphi  Ducis 
Lotharingise  pro  Mediano  Monaflerio  an.  1  341. 
in  Hiftoria  ejufdem  Monaflerii  pag.  355.  Pra- 
fattis  f/oannes  junior  debet  &  tenetur  apud  nos  Con¬ 
descendere  perfonaliter ,  videlicet  in  proximo  fefto  Na¬ 
tivitatis  Domini  ad  faciendam  procejfonem. 

1.  CONDESCENSIO ,  Indulgentia ,  obfequium , 
Ga\l.  Conde fcendance.  Nicolaus  I.  PapaEp.  9.  apud 
Labbeum  tom.  8 .  Concil.  pag.  3  6  1 .  B.  Sed  nec  in 
Pbotii  Sacerdotali  proflando  favorem  vota  Conde fcen- 
Jionis  nojlra  modo  quolibet  inclinabimus.  Hincmarus 
Rem.  Ep.  ad  eumd.  Papam  inter  Diplom.  Belg. 
Miraei  to.  1.  p.  2  6 .  coi.  2 .  Contentionem  in  hac  caujd 
diffhmlando  vitavi ,  &  Conde fcenjionem  quafi  in  tem¬ 
pus  aliud  differendo  difftmulavi.  Condefcenjio  apud 
Theologos  Scholaflicos  frequenter  accipitur  pro 
illa  divina  demiffione  ,  qua  Deus  infirmati  noltrae 
fefe  attemperat.  Vide  Condefcendere  1. 

2 .CONDESCENSIO ,  apud  Hungaros  Leguleios , 
ut  audior  eft  Sambucus,  eft  citatio  irrita  ,  vel  litis 
in  alios  tranfiatio :  apud  Albertum  Molnarium  ,de~ 
pofitio  &  collapjio  caufa. 

^  3 .  CONDESCENSIO  ,  Concefiio  ,  alienatio.  Ch. 
Hermanni  Comitis  an.  1  3  2  5.  apud  Ludewig.  to. 
6.Reliq.  MSS.  p.  28.  Te  fles  vero  hujus  ordinationis 
&  pradiftorum  feodorum  Condefcenjionis  funt  honora¬ 
biles  &  religiofi  viri ,  qui  tp/am  Conde  fcenjionem  pla¬ 
citarum  .  Vide  Condefcendere  2. 

f  CONDESCENSIVE  ,  Indulgenter  ,  Gall.  Par 
condefcendance.  Bulla  Johannis  XXII.  Papae  contra 
Haereticos  Marfilium  &  Johannem,  apudRymer. 
to.  4.  pag.  3  16.  coi.  1.  Chriftus  folvit  didragma 
non  Condefcenfive  &  liberalitate  fua  pietatis,  fed  ne- 
ceftitate  coaltus. 

^[CONDESCENTIA,  Idem  quod  Condefcenjio  pri¬ 
ma  notione.  V ita  B.  Coletae  to.  1.  Martii  p.  540. 
Cordialis  humilitatis  Condefcentia  officiahter  oblatam. 
CONDI,  Scivus{\.  Scyphus ) patera.  Vetus GlolE 
San-German.  MS.  num.  501.  Vide  Condus. 
CONDIACONUS.  S.  Auguftinus  jam  Epifcopus 
fadus  Epiflolam  92.  novae  edit,  infcribit  Santlo 
fratri  &  Condiacono  Caleftino. 

CON  DIARIUM ,  Aerarium ,  in  GlofT.  Ifid.  [  A  con¬ 
dendo  dicitur ,  quod  in  aerario  condatur  pecunia 
publica.  ] 

CONDICARE  ,  pro  Condicere.  Ada  Epifcoporum 
Cenomanenfium  pag.  254  .Et  poftea  ante  domnum 
Carolum  Condicavit  fuum  placitum  ,  &  conqiufivit 
jam  dittummonafterium  ad  jus  fua  fedis  Ecclefia. 
CONDICIA,CWitt0we*,GI.  MS.  Sangerm. 

<ff  CONDICTIO.  Vox  Ulpiano  &  Jurifconfultis 
aliis  nota,  quam  fic  exponit  Feftus :  Condictio,  in 
diem  certum  epus  rei  qua  agitur  denuntiatio ,  Gall. 
AJfignation ,  fommation ,  denonciation . 

fCONDICTRUM,pro  Condirectum ;  quod  vide  in 
Condit  igere  2. 


CON  93* 

CONDICTUM  ,  in  Concilio  Cloveshonenfi  ann. 
747.  cap.  4.  7.  quod  Decretum  appellatur  cap.  io. 
1  3. Mandatum,  cap.  11. 18.  Edttlum  cap.  12.  &c. 
[Sed  in  Adis  fundationis  Monaft.  Murenfis  idem 
videtur  quod  Tribunal  ubi  jus  dicitur  :  Populus 
autem  ifte  vadit  ad  Condidutn  Epifcopi ,  &  quo  cateri 
ejus  convicanei  vadunt ,  fcilicet  ad  IVmdefch ,  ibique 
Ecclefiafticum  jus  audiat  &  fuffinebit ,  Jicut  conftitu - 
tum  ejl  omni  f  ancla  Ecclejia.  ] 

CONDICTUS.  Henricus  a  Gandavo  fcribitGerar- 
dum  Monachum  fandi  Quintini  in  Infula  ,  edi- 
difle  Antiphonas  &  Refponforia  pro  fello  S.  Eli- 
zabethaeTuringicae,  iifque  Hymnos  adjecifie Pe¬ 
trum  Canonicum  S.  Autberti  Camerae.  &  com- 
pofuifie  etiam  Cantica ,  qua  vulgo  Condictus  vocant. 

CONDIGNARE  ,  Condignum  putare.  Annales 
Francor.  S.  Nazarii  an.  786.  Rex  nempe  feifeitaba - 
tur  ab  eis  ,Ji  verum  an  falfum  fuiffet  quod  &c. . .  illic 
enim  nullo  modo  poterant ,  neque  Condignaverunt  hoc 
negare. 

«f  C  ONDILUS, Papiae  in  MS.  Bituric.eft  Nodus. Inde 
Condilogmatica  paffto ,  id  ejl ,  nodojitas  manuum,  & 
Condilo ,  as  ,  Pugnis  cado  :  Condilomata  ,id  eft ,  glan¬ 
dula.  Hacc  a  Grteco  KcVcTvTvc?  ,  Digiti  articulus  & 
jundura. 

CONDIRECTA  ,  Condir  ec  tio  ,  Condi¬ 
ri-  c  t  u  m.  V  ide  Condmgere  2 . 

1.  CON  DIRIGERE  ,  Dirigere,  mittere.  Capitu¬ 
lare  de  Villis  cap.  8.  Aliunde  vinum  peculiare  com¬ 
parando  emere  faciant ,  unde  ad  villas  dominicas  Con- 
dirigere  pofjmt.  Vita  S.  Bathildis  num.  7.  Theode - 
fretius  nunc  Epifcopus ,  tunc  vero  Abbas ,  magno  gregi 
fratrum  prafutt ,  quem  de  Lexovio  Adon aft eno  ...  ad 
pradiclum  fratrum  coenobium  Condirexit. 

2.  CONDIR1GERE,  interdum  dl  frui,  uti  re  ali¬ 
qua  ,  eam  polfidere  ,  regere  ,  inflruere , &c.  For¬ 
mula  incerti  audoris  27.  apudBignon.  Sic  tali¬ 
ter  ut  tempore  vita  mea  ipfis  res  habere  &  ufare  ,  vel 
Condirigere  debeam.  Alia  quae  proxime  fequitur : 
Jjfuod  &  ita  fecimus  Jic  taliter ,  ut  tempore  vita  fua 
ipfas  res  permftrum  beneficium  habere, vel  Condirigere , 
Jive  ufare  debeas.  Form.  50.  Etufque  ad  annos  tantos 
f  rudium  quem  ibidem  Deus  dederit ,  ad  partem  tuam 
habere  debeas ,  &  ipfam  vineam  Condirigere  facias. 
Formulae Pithcei  c.  3  8.  Tibi  ipfa  portione  ad  exco¬ 
lendum  &  Condirigendum ,  &c.  Ulatici  Barcinonen- 
fes  MSS.  c.  6  5.  Rochas  namque  habeant  Poteftatesin 
tali  dominio ,  ut  quicumque  eas  habet  in  fuofevo  ,  vel 
in  fuo  alodio ,  non  Condingat  fuper  eas  ,  nec  puxt a  eas , 
fortitudinem  aliquam  ,  nec  caftrum  ,  nec  Ecclejiam, 
Jive  Adonafterium ,  Jine  licentia  &  conjilio  Principis : 
quod  fi fecerit  aliquis ,  qui  fuum  honorem  habeat  jura¬ 
tum  Principi ,  perjurus  erit,  &  hoc  fine  aliqua  inter - 
mijfione ,  donec  dimittat  Condireclioncm.  Querimonia 
Berengarii  Vicecom.  Narbonenfis  adverlus  Guif- 
fredum  Archiepilc.  Narbon.an.  1056.  Ego  autem 
conf  tnfi  ipfam  meam  medietatem  Condir eihoni  ipfiusEc- 
clefia  ,fed  ille  non  in  ejus  Condir  cilionem,  fed  in  deftru- 
ttionem  mifit  ,&c.  ChartaLudov.  VII.  Reg.  Franc. 
an.  1165.  pro  Ecclefia  Narbonenfi :  Et  ut  liceat 
jam  ditto  Pontio  Arcbiprafuli  &  fucceff oribus  fuis  om¬ 
nia  caftra ,  qua  nunc  habet ,  &  pojfidet ,  Jive  aliquis 
Narbonenfis  Ecclefia ,  Condirigere ,  &  efforfare ,  &  in 
alio  loco  de  novo  conftruere  &  tranjmutare ,  &c. 

Condirectum,  Condirecta,&Condri- 
c  t  a  T  e  rr  a  ,  crebro  occurrit  in  Chartis  Occi- 
tanicis :  cui  vocabulo  anneditur,  vel  opponitur 
Erema :  Terra  erema  &  Condir ect a.  Charta  Bernar- 
di  Vicecomitis  Carcaffonenfis an.  1  08  2.  Eremum 
&  Condirectum ,  fenfos,  ufaticos,  &c.  Charta  Beren- 


933  CON 

garii  de  Belpin  Militis  Comitatus  Ceritaniae  ann. 
i  z  3  8. Molendina,  Condiretta  &  dejirutta.  [  Donatio 
Rogerii  Comitis  Fuxenfis  circa  ann.  1075.  Ego 
Rogerius  Comes  &  conjux  mea  Sic  ardis  Comti  tjfia  . . . 
donamus  Domino  Deo. . .  dompno  Abbati  Frotardo  om- 
nibufque  Monachis  Thomerienjis  Coenobii  alodem  no- 
jlrum  ,  qui  mihi  Rogerio  advenit  per  aiodem  ,  Jive  per 
aprijionem  ,  vel  Condirettionem  parentum  noftrorum  ... 
&  Ecclejiam  ....  cum  fuis  decimis ,  &  pr  emittis ,  & 

;  oblationibus  ,  &  cimiteriis  atque  alodiis  fuis ,  &  Con¬ 
direris  &  heremis ,  &c .  ]  Litterae  vernaculo  idio- 
mate,hoc  eftOccitanofcriptaean.  1244 .Terras 
h eremas  &  Condrez~ellas ,  &  albres ,  domeflques ,  &c. 
Aliae  anni  1246.  habent Condrichas^  Hincemen- 
danda  Charta  Trincavelli  Vicecom.  Biterrenfis 
an.  1  2  1 1 .  apud  Gallandum  :  In  forifcapiis  &  lau- 
d amentis ,  in  heremis  locis  &  Condnttis.  Leg.  Condri- 
tis ,  vel  Condrittis.  Nam  occurrit 

Condrictus,  Eadem  origine  &  notione.  Capi¬ 
tulare  Caroli  Magni  an.  807.  c.  7.  Ut  fcire  pojfimus 
qui  Jint  p  aut  qui  fuum  beneficium  habeat  Condrittam 
aut  deflruttum.  Capitul.  1 .  an.  8  o  9 .  c.  9 .  De  Bene¬ 
ficiis  nojlris  non  bene  Condrettis.  Adde  Capit.  2.  an. 
8 1  o. c.  9. Capit.  3.  ann.  8  1  2.  c.  6.  Condirettam 
habet  Capitul.  1.  Caroli  Magni  incerti  anni  cap. 
5  o .  Capitula  Caroli  M.  lib.  3.0.81.  Jflnomodo  ea¬ 
dem  beneficia  Condritta  Jint ,  aut  quis  de  beneficio  fiuo 
alodem  comparavit.  Capitula  ejuidem  Imper.  ann. 
78  9.  c.  19  .Ut  MiJJi  noflri  provideant  beneficia  quo- 
vudo  Jint  Condritta  ,  &  nobis  renuntiare  fciant.  Ubi 
Cod.  alius  Condiretta  praefert.  Adde  ejufdem  Imp. 
Capitulare  2.  an.  802.  c.  1  1  .Charta  an.  1204. 
apud  Catellum  in  Comitib.  Tolofan.  p.  229.  Et 
quod  unufiquifqiie  vel  unaqu<ujue  teneat  Condrittam 
carreriam  ,  qua  ejl  ante  fuum  honorem ,  cognitione  Con- 
fulum  ,  ita  quod  aquapojfit  tranjire ,  Jicut  debet  Con- 
fulum  cognitione. 

f  Condictrus.  Dotalitium  anni  1191.  apud 
Acherium  to.  8. Spicii. p.  205.  Villis ,  campis,  vi¬ 
neis  ,  molendinis ,  cultis  &  incultis  hermis  &  Condi¬ 
aris  ,  &c. 

<U  Condr  egt  a.  Chartarium  Ecclefiae  Auxitanae 
MS.cap.  47.  In  ipfo  loco  dabat  alodem  ,  terras  &ca- 
falos ,  &  vineas  &  culturas ,  ermas  &  Condrcgtas. 

Condrictus.  LexRipuar.  tit.  26. §.  1 1. Br uniam 
bonam  pro  12.  fol.  tribuat ,  helmum  cum  diretto  pro  6%. 
fol.  ubi  quidam  Codd.  habent  Condrittum,  alii  Con- 
drtclo.  V  ide  Direttum. 

Condritus.  Regeftum  Comitum  Tolofan.  Ac- 
quijitiones  &  proprietates ,  heremos  &  Condritos.  Ta- 
bular.  Eccl.Cadurcenfis :  Dono  illam  honorem  meam 
qua  ejl  in  pago  Caturntco ,  totum  vel  integrum ,  vel  ere¬ 
mo  vel  Condritto  S .  Stephani  remaneat. 

{p  Ex  iis  omnibus  locis  confici  ,  ni  fallor  ,  poteft 
Condirettam  terram ,  Condrittam  beneficium  ,  &c.  dici 
illa  quae  rede  culta  funt,  &  unde  Condirettiones  feu 
emolumenta  debita  polfunt  percipi :  quae  etiam 
voces  adquafcumque  res  bene  curatas  transferun¬ 
tur;  unde  jam  vidimus  fupra ,  Molendina  Condi¬ 
retta  &  dejirutta ,  Condrittam  carreriam ,  leg!mufque 
in  T ranfadione  Abbatis  &  M  onachorum  Cralfen- 
fium  an.  1  3  5 1 .  ex  Libro  viridi  fol.  5  3  .  Quando 
aliquis  Alunachus  vel  Monachi  in  Monaflerio  pradi- 
tto  infirmantur  Jemp  er  de  notte  ardeat  lucerna  vel  lam¬ 
pas  in  camera ,  ubi  talis  Monachus  vel  Monachi  ja- 
ccnt:quam  lucernam  feu  lampadem  dittus  Infirmarius 
fuis  expenjis ,  cum  adjutorio  tamen  unius  fextarii  olei, 
tenere  tenetur  Condirettam  ]  hoceft  bene  curatam  & 
femper  lucentem.  Ibidem  limi li  notione  memo¬ 
rantur  fu  m  tus  ad  puteum  annuaiim  exhauriendum  & 
Tom.  II. 


CON  934 

mundandum,  &  ad  tenendum  Condirettum  de  cifiulis  Ji¬ 
ve  ferratis  ex  catena  &  rota  ,  Jive  carrello  aut  tettn 
ejufdem  putei ;  ficut  &  to.  4.  Concil.  Hifp.  p.  1 5  2 . 
coi.  2.  Canonici  feu  Clerici  qui  in  domibus  capitulari¬ 
bus  feu  dignitatum  ,  abfentibus  earum  pofijefj oribus , 
habitare  voluerint ,  pro  Condiretto  dittarum  domorum 
&  confervandis  adificiis  teneantur  folvere  Jingulis  an¬ 
nis  mercedem  fecundum  taxam ....  pro  Jingulis  domi¬ 
bus  ajfi 'gnatam  :  ubi  pro  Condiretto  ,  idem  eft  ac  pro 
confervatione,Gall.  Pour  l'entretien. 

CONDIS  ,  Modus  agri  apud  Burgundos.  Tabular. 
Prioratus Perfiaci  in  Burgund.  an.  9  3  3  .apud Pe- 
rardumpag.  42.  Dono...  Condem  meam  quarefedit 
in  Bargias,  qua  terminat  de  uno  latus ,  &c.  Charta 
an.  1367.  apud  W.  Thorn.  Jguandam  parcellam 
cujufdam  Condos  juxta  campum  ipforum.  Infra :  Et  in 
Condos ,  ut  pradtcitur  ,  &c.  ubi  legendum  videtur 
Condis.  At  Somnerus ,  mendufe ,  inquit,  forte  pro 
Condot ,  al.  Condol,  quod  Gallis  dorfum  terrae ,  por¬ 
ca,  vulgo  d  ridge.  Vocis  Gallicas  veftigium  non 
agnofeo. 

1.  CONDITA  ,  Annonae  in  horreis  reconditae,  re- 
pofitae  ad  militarem  ufum  ,  &  ad  erogationem 
militaris  annonae,  quae  horreorum  Condita  dicun¬ 
tur  in  leg-  1  o.  Cod.  Th.  de  Numerar.  Frumento¬ 
rum  Condita ,  Senatori  lib.  9.  Epift.  5.  Condita  mi¬ 
litaria,  Spartiano  in  Adriano.  Opw  ti;  dmt&Wct  a-nov, 
in  Chron.  Alexandrino  ann.  7.  Analtafii.  Horum 
frequens  mentio  apud  Symmachum  ,  Capitoli¬ 
num  ,  Gregorium  Magn.  &  alios.  S.  Cyprianus 
Epift.  1  6.  Ut  tridui  j am purgati  &  Conditi. Et  Epift. 
5  1 .  Ut  cum  coeperit  frumentum  dominicis  horreis  Con¬ 
di.  Ammian.  lib.  4.  Ubi  Conduntur  nunc  ufque  com¬ 
meatus.  Et  lib.  7.  Ex  annona  . . .  .-portionem  fubtra - 
ttam  in  iifdem  Condidit  caflris.  Denique  1. 1  8  •  Hor¬ 
rea  quin  etiam  extrueret ,  ubi  Condi  pojfet  annona.  Ar¬ 
nobius  in  Pfalm.  1 1  8 .  Triticum  non  ejl  in  horreo  , 
oleum  non  ejl  in  vafculo  ,  vejhmentum  m  Conditis  non 
ejl ,  &c.  Vide  titulum  Cod.  Th.  de  Conditis  in 
publicis  horreis ,  &  Epift.  i  6 .  inter  Francicas  to. 
1 .  Hift.  Franc.  Caeterum  hujufce  vocis  crebra  oc¬ 
currit  mentio  in  Adis  Epifcoporum  Cenomanen- 
fium  p.  78. 1 90.  2  1 3 . 2 72.  apud  Mabillonium 
to.  3  .  Analedor.  &  in  Vita  Aldrici  Epifcopi  Ce¬ 
noni.  num.  26.  27.  28. 

2.  CONDITA  ,  Locus  certus ,  territorium ,  villa. 
Formulae  fecundum  Legem  Romanam  c.  1. 4.  & 
5.  Villam  juris  mei  nuncupantem  illam  ,Jitam  in  loco 
illo  in  Condita  illa  ,  cum  terris  ,  adificiis ,  &c.  Tabu¬ 
larium  S.  Mauri  adLigerim:  Hoc  ejl  alodum  no(lrum> 
qui  ejl  in  pago  Andegavenji ,  in  Condita  Marcianenfe , 
qua  ejl  in  Vallegia  ,  loco  nuncupato  Maiminias.  Char¬ 
ta  Ifemberci  Epifc.  Pidav.  in  T abul.  S.  Cypriani 
fol.  10  o.  T  rado  in  quemdam  alodum  Jitum  in  pago  Pt- 
ttavino ,  in  Condita  Calviniacenjis  cajlellu  Tabula¬ 
rium  S.  Junii  Nobiliacenfis:  Ego  Ingclgerus  &  uxor 
mea  Aldegardis  fratri . . .  meo  Launoni  ( trado  )  ale- 
dum  ncjlrum  in  pago  Pittavo ,  in  Vicat  ia  Igoradinfe  , 
in  Condita  Niverniacenfe  ,  in  villa  Marciacus ,  &c. 
Et  mox  :  Alodum  noflrum  in  ipfo  pago  ,  in  Condita 
Briocenfe ,  in  Vicaria  Icioninfe .  .'.  an.  1  6.  regnante 
Carolo  Rege.  Vita  S.  Richm  iri  Abb.  apud  Cenom. 
cap.  4.  Ordinatifque  Fraterculis ,  quos  jam  in  fuo pro¬ 
prio  ,  in  Condita  fuper  fluviolum  fub  fantta  regula  con¬ 
gregaverat.  VitaS.  Thuribii  Epifc.  Cenoman.  n. 

3  .  Ecclejiam  quam  confecraverat . . .  in  Condita  La- 
bricinenji.  Ita  enim  legendum  pro  Condito.  [  Prae¬ 
ceptum  Pippini  Regis  pro  Sigobaldo  Abbate  apud 
Mart.  to.  1.  Colled.  Amplilf.  coi.  zj.JjluiaSi- 
gob aldus  Abbas  de  Monaflerio  Anifola,qui  ejl  in  hmre 

Nnn  ij 


935  CON 

S.  Carilefi  Confcffaris  conftruftus  in  pago  Cincmanni- 
co  ,  in  Condita  Labrocinfe ,  ad  nos  venit ,  &c.  T cfta- 
mcntum  Bcrarii  Epifcopi  Cenoman.  aptidMabill. 
to.  3  .  Analed.  p.  z  x  3  .  Ve  Caladuno  Adonafierio . . . 
quodinpago  Cenomannico  conJlrUftum in Condita  Dia- 
blentica  ,  in  honore  S .  Alaria.  Ibidem  pag.  z  72.  in 
Charta  Ludovici  Imp.  pro  Francone  Epilc.  Ceno- 
rnan.  Conqujivit  villam  quandam  fui  Epifcopii ,  qua 
Britanniacus  nominatur,  qua  ejl  Jit  a  in  pago  Ctnoman- 
nico  ,  in  Condita  Eruflondcnfe.  ]  Nefcio  an  vox  haec 
fit  ab  horreorum  Conditis ,  itautfic  appellata  fue¬ 
rint  loca  in  quibus  illa  erant ,  quae  horrea  ftfcalia 
dicuntur  in  1.  1  6.  Cod.  Th.  de  Sufceptor.  cujuf- 
modi  erant  in  Provinciis  quorum  meminit  Am- 
mian.  1.  z  8 .  p-  3  8  5 .  edit.  V alehi. 

51  COND1TIA.  Vide  Conditio  1. 

1 .  CONDITIO  ,  Obnoxiatio  ,  tributum  ,  penfita- 
tio.  Appendic.  Codic.  Theodof.  Conft.  5 .  Invere¬ 
cunda  arte  defenditur  ,Ji  hi  ad  Conditionem  vel  origi¬ 
nem  repofeuntur ,  quibus  tempore  famis ,  cum  in  mor¬ 
tem  penuria  cogerentur  ,  opitulari  non  potuit  Dominus , 
aut  patronus.  Gregorius  Turonenf.  lib.  z.  de  Mi¬ 
rae.  S.  Martini  c.  4.  de  fervo  manumiiTo  ,  lanato 
a  S.  Martino ;  JJ^ui  uno  ictu  unoqitc  momento  Jine  nu- 
mifmate  auri ,  &  corpus  'a  debilitate  ,  &  Conditionem 
folvit  ab  onere.  Concil.  Carthagin.  1'ub  Reparato 
Epifc.  an.  5  3  5.  Neque  Ecclsjiajhcis  eos  Conditioni¬ 
bus  aut  angariis  fubdens.  Martinus  Bracarenf.  c.  46. 
Si  quis  obligatus  efi  tributo  fervili ,  vel  aliqua  conditio¬ 
ne  ,vel  patrocinio  cujuflibet  domus,  &c.  Chr.  Calin-.  1. 

3 .  c.  60.  (  al.  61.)  Ut  omni  tempore  navis  nofira  cum 
nauclero  &  nauticis  fuis  libera  maneat  ab  omni  Condi¬ 
tione  ,  &  debito  penjtotiis.  [Notitia  judicati  pro  in¬ 
genuitate  cujufdam  Laurentii  ann.  874.  Mareae 
Hifp.  coi.  797.  Nos  vero  judices  diximus  Laurentio  : 
Unde  advenit  ifia  femina  Ludinia  inifio  breve,  qui  fuit 
foror  abia  tua  ,Ji  ancilla  fifcalis  non  fuit  ?  Et  Lauren¬ 
tius  refpondit :  Nefcio  quomodo  hic  refonat ;  fed  unum 
fcio,  quod  ancilla  inclinata  in  fervido  non  fuit ;  fed  fi 
aliunde  ad  filios  fuos  Conditio  fervili*  non  avenit ,  de 
parentes  quod  mihi  conjuncta  cfi  non  pertinet  ad  filios 
fuos  Conditio.']  Charta  Hugonis  Epifcopi  Novio- 
menf.  an.  1  o  $  9.  apud  Buzelinuin  lib.  z.Gallo- 
Fland.  Curam  animarum  Epifcopus  electo  ab  igfis  Fra¬ 
tribus  Priori  delegabit  ipjt  catervula, ,  &  jic  er  it  libe¬ 
ra  ab  omni  Conditione ,  necnon  &  Principis  potefiate. 
Adde  Diplomata  Innocentii  III.  &  Alexandri  PP. 
apud  Ughellum  tom.  1 .  pag.  78  3 .  to.  3 .  p.  7  z  5 . 
&  Puricellum  in  Ambroliana  Balilica  pag.  929. 
Vide  Conditionales. 

Condxtia,  Eadem  fere  notione,  in  Statutis Me- 
diolanenfibus  part.  z.  c.  z  3  1  .Onera Conditia ,  &c. 

2.  CONDITIO  ,  pro  re  creata  ,  vel  creatione,  non 
femel  ufurpat  vetus  Interpres  Irenaei. 

5.  CONDITIO  ,  pro  ipfis  verendis,  apud  Sueton. 
in  Augufto, Capitolinum  in  M.  Antonino  &  Lam¬ 
pridium  in  Heliogabalo. 

4.  CON  DI  I  IO  ,  Negotium.  Epift.  Defiderii  Epi- 
fcop.  Cadurcenfis  ad  Grimoaldum  Majorem  do¬ 
mus  :  Conditiones  Alonafierit  nefin . . .  digneris  recipe¬ 
re  per  omnia  commendatas.  Palfnn  in  Epiftolis  ejuf- 
dem  Deliderii  tom.  i.Hift.  Franc.  52.55.  56. 
6  6. 1 1 . 74.  75.81. 

Condit iun  cula  ,  Eadem  notione  ,  ibidem  , 
Epift.  53  .De  Conditiunculis  etiamnum  Ecclejia  no.- 
(In c  &  pauperum  fuorum  Jingulari  rnercede  ftudete  ha¬ 
bere  ,  eafqi.e  per  omnia'  habere  commendatas.  Adde 
Epift.  <i  6. 

5.  CONDITIO.  Concilium  Mexicanum  anni 
1585.  njitent  Epifcopi  Ecclejias ,  &  quas  Doctu- 


CON  93  6 

nas  vocant  feu  Conditiones ,  ubi  Religiofi commorantur , 
ibique  Eucharifiu  f aeramentum  ,  fontem  b aptifnalem 
...  ac  reliqua  omnia  ad  Ecclejias  &  divinum  cultum 
fpeclantia. 

f  CONDITIONABILIS,  Pendens  a  conditione. 
Tertull.  adv.Gnoft.  c.  1  1.  Si  perfecutionem  Coruii- 
tionabilem  in  folos  Apofiolos  defiinajfet. 
CONDITIONALES ,  injure  Civili  ,  dici  putant 
quidam  Tabularios ,  ex  lege  1  I .  C.  Qui  potior,  in 
pign.  hab.  quia  apud  lfidorum  lib.  5 .  c.  2  4.  Condi¬ 
tiones  dicuntur  ,  dida  feu  depofitiones  teftium  : 

[  qua  notione  fumitur  eadem  vox  in  Judicato  an¬ 
ni  843 .  Mareae  Hilpan.  coi.  780.]  Alii  fic  didos 
cenfent ,  quod  conditioni  fervili  obnoxios  efle  ta¬ 
bularios  ,  aduarios  ,  annonarios  ,  &  fimiles  vo¬ 
luerunt  imperatores :  Utilitate  Juadente  Annonarios 
&  Actuarios  Cor.diiionales  ejfe  pracipimus ,  ait  lex  3  . 
Cod.Theod.deNumerar.Aduar.de.  Addel.  8. 
eodem  tit. 

Certe  conftat  aevis  pofterioribus  Conditionales 
appellatos ,  quia  aliqua  fervitii  feu  fervitutis  Con¬ 
ditione  obligati  erant :  Conditionem ,  in  Confuetud. 
Arvernenfi  c.  z  7.  art.  3 .  &  feq.  Gens  de  Condidon  , 
in  Nivernenli  cap.  8.  art.  1  3  .  &  feq.  Originali  aut 
alicui  Conditioni  obligati ,  apud  S.  Leonem  in  Epift. 
ad  Epifc.  Campan.  cap.  1.  Tabui.  S.  Dionyfiian. 
1283.  Bona  jic  decedentis  vel  decedentium  ad  amicos 
carnales  eorum  propinquiores  in  hac  parte  qui  non  funt 
Conditionis  ,  vel  homines  de  corpore  ,  licet  Jint  proxi¬ 
miores  eis  alii  homines  Conditionis  feu  de  torpore,  &c. 
Innocent.  Ili.  PP.  1.  1  5.  Ep.  7.  Fefprimenjis  Epi¬ 
fcopus  Conditionales  homines ,  qui  certa  ei  jervitiaex- 
hibent  ,  eximit  d  pr&fiatione  decimarum  integrarum. 
Infra  :  A  Regis  vel  Regina  Conditionalibus  ,  qui  vulgo 
Regales  fervi  vocantur.  Ejufmodi,  ni  fallor  ,  erant 
qui  a  fervitute  manumittebantur  fub  operarum 
fervitio,  aut  aliis  conditionibus.  Apud  Leon.  Oft. 
1. 1 .  c.  11. Leo  quidam  fervos  fuos  &  ancillas  omnes  per 
chartulam  libertate  donavit ,  ....  ea  fcilicet  lege  ,  ut 
Jinguli  eorum  quatuor  per  menfem  operas ,  ubi  neceffe 
effet ,  Adonafierio  impenderent ,  res  fuas  atque  fubfian- 
tias  nulli  omnino  nec  inter  fe  vendere  ,  aut  donare  pra- 
fimerent,  &c.  Et  c.  16.  Servos  autem  fuos  &  ancillas 
omnes  libertati  donavit :  ita  tamen  ut  ejjent  fub  ditione 
&  tuteia  Adonafierii,Jingulique Jingulas  annuatim  ope¬ 
ras  Alonafierio ,  ubi  eis  praciperetur  ,  exercerent.  At¬ 
que  hae  Conditiones  dicuntur  Marculfo  1.  z.  Form. 
3  3  .  Servitium, Libertinitatis  obfequium ,  in  Formulis 
vett.  Bignonii  c.48.  Libertattcum :  fervidum  ici- 
licet  quod  in  libertis  feu  manumilfis  fibi  referva- 
bant  patroni :  cum  contra  in  manumifiionibus  di- 
rettis ,  id  eft  plenariis  ,  ab  omni  noxia  Conditioni fer¬ 
vitio  eximerentur,  ut  eft  in  Chartis  Alcmannicis 
Goldafti  cap.  7.  Conditionales  villa,  apudThw- 
roezium  in  Belo  Coecocap.  64.  Conditionibus ,  & 
oneribus  fervilibus  obnoxiae. 

CONDITiONARE,  Conditionem  imponere,  rr.o- 
dum  ponere,  Adettre  ou  appofer  une  conditi <-n.  Ve¬ 
tera  A  da  Aragonenfia,  apud  Molinum  in  Reper¬ 
torio:  Et  Conaitionarunt  poieftatem  Regis ;  id  eft ,  Iis 
bornerent  le  pouvoir  du  Roy. 

CCNDITIONARII ,  Iidem  qui  Conditionales  ,  de 
quibus  mox.  Ivo  Carnotenf.  Epift.  1  47.  Conditio- 
narios  de  familia  Carnotenjis  Comitis ,  qui  cie  legitimo 
ccnjugio  nati  fuerint ,  &  regios  fifcalinos ,  &c.  Charta 
Fundationis  Abbatiae  S.  Steph.  Cadom.  quae  eft 
Guillelmi  Nothi :  Cum  colonis ,  &  Condithnariis , 
feu  liberis  hominibus ,  &c. 

f  Condit  ionus  atque  Burgenjts  Domini  Ducis 
Borbonii  ad  caufam  cajlri  fui  p' illa-nova ,  in  Charta 


937  CON 

Villse-novae  in  provincia Dumbenfi  anno  1416. 

f  CONDIT  1UN CULA.  Vide  Conditio  4. 

CONDITORIUM  ,  Sepulcrum  ,  monumentum. 
Tpitaphiuin  Caroli  Magni  Imp.  Sub  hoc  Conditorii 
Jitum  efl  corpus  Caroli  Magni  atque  orthodoxi  Impera¬ 
toris.  Utuntur  hac  notione  Suetonius  in  Auguflo 
cap.  1  8-  in  Caligula  cap.  5  2.  Petronius  inSatyr. 
Plinius  lib.  7.  cap.  1  o .  Quintiliam  Deci.  8 .  Sido 
nius  lib.  5 .  Epilt.  1  7.  Scc.  Sed  Sc  Condi  dicuntur , 
qui  humantur.  Jjh^olibet  in  loco  S anciorum  ejl  aliquis 
Conditus  ,  in  leg.  ult.  Cod.  Theod.  de  Sepulcr. 
violat.  Generatim  Conditoria  funt  b^cyxia,  loca  de- 
prelfa,  fubterranea,  quae  Seneca  Eptft.  683.  Con¬ 
ditiva  appellat. 

CONDITORIUM  Fru  cx  um  ,  apud  Ammianum 
lib.  5  i . 

CONDITUM,  Vini  feu  potionis  genus ,  aromati¬ 
bus  &  aliis  odoriferis  fragranti bufque  rebus  va¬ 
riis  concinnatum  ,  elegans,  &  fuave.  Conditum  pa- 
radoxum ,  Conditum  meLircomtm ,  apud  Apicium  lib. 
1.  cap.  1.  2.  3.  Scc.  ubi  Gabriel  Huineibergius 
pag.  42.  Lampridius:  Condito pifcinas  &  Jolia  tcin- 
,  peravit.  Caelius  Aurelianus  lib.  5  .  Chron.  cap.  1 . 
Diocles  probat  Conditum  bibendum  ,  quodplcrtque  La¬ 
tini  Mulfum  vocant.  KovEitcv ,  Palladae  lib.  1.  An- 
thol.  Aetio  ,  Myrepfo  fedl  1  cap.  4  5 .  &  aliquot 
aliis  e  Graecis  medicis.  Adla  SS.  Fruftuofi  Sc  fo- 
cior.  num.  3  .  Cumque  multi  ex  fraterna  cantate  eis 
offerrent ,  uti  Conditi  permixti  poculum  [.merent ,  &c. 
Tabularium Monafterii  S.Theofredi  in  Vellavis: 
Procuraret  exhibere  fratribus  refectionem  aliquo  certo 
die  de  pifeibus ,  &  aliis ,  quibus  pojfet  efeis ,  cum  po¬ 
tione  Conditi. 

CONDITURA,  hnpenfa,  in  GIofT.  MS.  Regio  Cod. 
1013.  Ita  etiam  Ifidorus  &;  Papias.  Lampridius 
in  Heliogabalo  :  Pifces  femper  quafiin  marina  aqua 
cum  colore  fuo  collos  Conditura  Veneta  comedit.  Vide 
Impenfa.  Efl  etiam  Conditura  ,  Humelbergio  ,  ipfa 
condimenti  cum  aromatis  Sc  aliis  intrimentis  ele¬ 
gans  Sc  delicata fadlura  Sc  opus  [Petronio  cap. 
5  1 .  Conditura  vitrorum ,  idem  ell  ac  ilrudlura.  ] 

COND1UM.  Gregorius  Turon.  de  Vitis  Patr.  cap. 
1  x  .  Cone  avum  in  lapide  parvulum  ,  in  modum  ci fler  na, 
faciens ,  tenentem  quaji  Condia  duo.  V  idetur  legen¬ 
dum  Comia. 

CONDOLiUM ,  Annuitis ,  a  Condo,  is.  Jo.  de  Janua. 
CONDCLOMA,  pro  Condyloma  ,  Gr.  Kovdvyu/xa , 
dicitur  de  tuberculis  ex  inliamatione  natis  circum 
anum.  VitaS.  Maximi  Lpifc.  to.  5.  Junii  p.  5  2. 
Brachiis  fiupef actis  &  cruribus ,  omne  pene  corpus  obri¬ 
guit,  donec  advixit ,  continui  Condolomatis  agntudinem 
non  evajit. 

Condolo  matus,  pro  Condylomate  laborans,  apud 
Fridegodum  in  Vita  S.  Wilfridi  cap.  3  3 . 

CONDOMA,  pro  Condamina,  de  qua  voce  fupra 
egimus. Occurrit  in Teftam.  Eertichranni  Epifc. 
Cenoman.  p.  1  4  3  .Edit.Mabillonii  to.  3 .  Analedl. 
CONDOMINA,  Condomin fc  atu s.  VideCcH- 

damina. 

CONDONARI,  Extendi,  pertinere,  pandi,  Gall. 
s’ Etendre.  Praeceptum  ChildebertiL  Regis Franc. 
pro  S.  Carilefo  apudMarten.  to.  1 .  Amplii!.  Col- 
ledt.  coi.  3  .  ■ Inue  deducitur  de  Fonte- caballorum  per 
loca  defignata  leucam  in  longum  de  latere  pccejfonis , 
qua  appellatur  Mala-patria ,  &  de  alto  latere  efl  locus 
qui  vocatur  S  auctius ,  qui  &  ipfe  locus  in  ipfa  leuca 
Condonatur  ufqitc  ad  Anifolam. 

CONDONATUS  ,  Idem  quod  Donatus,  oblatus. 
Charta  ann.  1252.  tom.  Spicilegii  Acheriani  : 
Cum-. . . .  cliu  t unquam  Condonati  nofiri  in  ECclefia  & 


CON  938 

membris  Ecclefia  ncflra  manfijfent.  Occurrit  non  fe- 
mel  in  Chartis  in  Hi ft.  Monaft.  S.  Nicolai  Ande- 
gav.  pag.  x  o.  73 . 74.  [&  in  Chartulario  S.  Vin¬ 
cendi  Cenoman.  fol.  5  5.  Sc  9  8 .  ]  Vide  Donati  , 
Oblati. 

CONDONES  ,  Gladiatores ,  in  GlolTis  Ifidori.  Vide 
Condis. 

H CONDORMIENTES,  Haeretici  faeculi  xm.  in 
Germania.  A  Toletano  quodam  fedudti,  Luciferi 
imaginem  adorabant  in  loco  prope  Coloniam  , 
refponfa  accipientes.  Sine  difcri mine  fexus  arta- 
tilque  fomnum  capiebant ,  Scc.  Sedu&or  in  An- 
glianx  tranfiens  profundo  merius  efl.  Item  fedla 
Anabaptiflarum.  Elofmanni  Lexicon  ex  Chronico 
Galtcrii. 

^  CON  DORMITIO  ,  Mors,  obitus.  Monumen¬ 
tum  Bcnedidto-Buranum  c.  ix.  apud  Raimund. 
Duellium  Mifcell.  hb.  2.  pag.  8.  IbiCondormuk-ne 
pr aventus  anno  xxvin.  paujat. 

^[CONDORSUM.  Chartularium  S.  Vandregcfili 
to.  2.  p.  1  5  6  2 .  ex  Inllrumento  anni  1  26  7.  Si¬ 
quidem  retinui  ...  unam  virgatam  terra  ad  Condor fum 
juxta  terram  Vincentii  Sadon.  Fortean  ell  nomen 
proprium. 

CON  DORSUS,  Modus  oneris,  quo  lignum  por¬ 
tatur,  ut  opinor.  Statuta  Mallii,  lib.  3.  cap.  5. 
De  faumatis  lignorum  non  mutandis  vel  reficiendis . . . 
Decernentes  Jimihter  inviolabiliter  cbfervandum ,  ut 
nullus  de  catero  afferat  Condorfos  aliquos ,  fed  fornil- 
lam  tantum  ;  &  fi  quis  forncllcrius  contra  hac  aufiu 
temerario  ventre  prafurap fient ,  &c. 

CONDR  EGT  A,  Condricxus,  Condritus. 
Vide  in  Condirwere  2. 

<j 

1 .  CONDUCERE, Salvum  <Sc  incolumem  proeliare, 
Grxcis  Ftutrdfav.  Dudode  Adtis  Norman.  lib.  3. 
pag.  145.  Mfit  qui  Conduceret  ad  fe  Epifcopum 
fulvum  &  incolumem.  Charta  Alexandri  PP.  in 
Chronico  Reicherfpergenfi  an.  1176.  Non  erat 
nobis  tutum  Teutonicum  regnum  intrare  ,  prafertim 
cum  pr  adi  Ilus  M archio  ,  qui  nos  Conducere  polli¬ 
cebatur  ;  puer  fit  annorum  tredecim.  Le  Romun  de 
Garin  MS. 

fihfilc  Condiar  a.  Sire  ,  dit  Lancelins , 

Sii  no  pooit  envers  vos  afovir  , 

Jfue  il  s'  en  r  alafi  fetns  &  faus  &  gariz. 

le  Condui  ,  dit  Bue  de  Belin , 

De  par  le  Roy  qui  France  a  a  tenir. 

Adde  Froilfartem  4.  vol.  cap.  6. 

Hinc  vulgo  Conducere  aliquem  dicimus,  cum 
abeuntem  deducimus  Sc  comitamur.  Ugutio  : 
Conducere  ejl  deducere  amicum  abeuntem  ,  profequi , 
comitari ,  quod  vulgale  quoddam  redolet. 

^  2.CCNDUCERE,Hofpitio  excipere,  Manfiona- 
ticum  prtebere.ChartaLeonis  IX.PP.  in  Tabulario 
S.  Vitoni  Virdunenfis :  Eo  tenore  eis  contulifli  (al¬ 
taria  ,  Scc. )  ut  Abbas  vel  Fratres  libere  quam  volue¬ 
rint  perfor.am  eligant ,  &  per  fe  prabenda  'tnvefliant  y 
&  procura  tantum  animarum  fufiipiend  a,  Epifcopo  vel 
Archidiacono  Conducant.  Conductus  vero  Abbati ,  vel 
Fratribus  fidelitatem  faciat ,  &  duo  f  'ervilia  per  an¬ 
num  Abbati  cum  comitatu  1 5 .  Equitum  in  domo  fua  fa¬ 
ciat  ,  &  1  2.  nummos  infefhvitate  S .  Vincentii  pro  fer- 
vitio  folvat ,  &c.  Alia  Nicolai  PP.  ibid.  Deinde  pro 
cura  fufeipienda  Epifcopo  &  Archidiacono  Conducant , 
poflea  fidelitatem  Abbati  &  Fratribus  faciant ,  &  bis 
in  anno  Abbati  cum  1  4.  Equitibus  &  uno  fummario 
ferviant,  &  1  2.  nummos  infefhvitate  f anhi  Vincentii 
folvant. 

CONDUCHERII,  Conduc  x  ari  x,  Clerici  Ca¬ 
nonicis  inferiores ,  eoxumque  quali  Conductitii  in 


939  CON 

quibufdam  Eecleliis,  Gall.  Conduchers.  Seritentfa 
Raymundi  de  Baucio  Principis  Auraicae  inter 
Joannem Epifc.  Dienfem  ex  una  parte,  Capitu¬ 
lum  Dienfe  &  univerlitates  Clericorum  &  laico- 
rum  ex  altera ,  an.  i  294.  Hift.  Dalphin.  tom.  1 . 
pag.  1  24.  Itemdidus  Dom.  Princeps  ordinavit,  quod 
Clericos  Ecclefia  Dienfis  &  familiares  fnos  feu  Condu- 
cherios ,  qui  reperirentur  deliquiffe . . .  Capitulum  Ec¬ 
clefia  Dienfis  feu  Correarii  didi  Capituli  contra  eos  in¬ 
quirant  feu  inquiri  faciant ,  &  Ji  aliquos  culpabiles  in¬ 
venerint  ,  quod  corrigant  &  caftigent ,  prout  jnftitia 
poftulabit.  Ibidem  :  Maxime  cum  ex  iis ,  ipjius  Capi¬ 
tuli  ,  Clericorum  ,  Conduc heriorum  &  familia  eorum- 
dem  jura ,  privilegia  ,  libertates ,  ufus ,  mores  &  con - 
fuetudines,  &  poffejfto  ,  &  qtiaji  didi  Capitulo  in  exer¬ 
cenda  jurifdidione  Uderentur... .  Omnes  ftpradidi  ,vi 
&  nominibus  quibus  fupra  ,  tam  Capituli ,  Conducbe- 
riorum  quam  Clericorum  ac  familiarium  eorumdem ,  &c. 
In  Ecclefia  Narbonenfi  quatuor  funt  Ordines  Cle¬ 
ricorum  ,  Canonici ,  Conducherii  feu  Conducia- 
rii,  Beneficiati  &  Vicarii.  Poli  Canonicos  in  fu- 
perioribusfubfelliis  fedentConduciarii,  alii,  ut 
moris  eft,  in  inferioribus.  VideConduditius. 
CONDUCIBILE,  Quod  conducit,  utile  eft,  in  I.3  . 
Cod.  Th.  delndidionib.  1.  3.  deTironib.  1.  4.  de 
Itin.  munit.  [  Legitur  apud  Plautum  ,  Apuleiuin 
Sc  Audorem  ad  Herennium.] 

Condu  cibilitas, Utilitas, in Glofils MSS. S. Ger¬ 
mani  Parif.  Cod.  524. 

CONDUCTELA,  Condudio.  Vedigalium  Condu- 
dela,  in  1.  unica  Cod.  Theod.de  Vedigalib,  Joan- 
nes  Biclarienfis  an.  2.  Mauricii  :  Contra  Longobar¬ 
dos  ,  Francosper  Condudelam  movet. 

H  CON  DUCTI  ALES  Littera,  Eaedem  quae  in¬ 
fra  Conduditia ,  in  Charta  anni  123  6.  laudata  to. 

3 .  Gall.  Chrift.  coi.  108. 

1 .  CONDUCTIO  ,  Quod  domino  folvitur  pro 
lecuricate  rerum  exportandarum.  Caffarus  lib.  1 . 
Annal.  Genuenf.  ad  ann.  1161.  Pacem  ufque  ad 
quindecim  annos  cunelis  fjanuenfibus  Rex  hoc  modo  fir¬ 
mavit  ,  ut  per  omnes  terras  Moadinorum  &  pojfe  ip fo¬ 
rum  fecure  fjanuenfes  cum  omnibus  rebus  fuis  mari  & 
terra  debeant  ire ,  &  in  aliqua  terra  ip  forum  nifi  de 
centum  odo  millia  dare  debeant  Condudionem ,  exce¬ 
ptum  Bures,  ubi  decimum  debent ,  quia  quartum  ipjius 
decimi  debet  reverti  ad  Commune  fj 'anus.  Vide  Con- 
dudus  2. 

2.  CONDUCTIO  ,  Sententia  judicialis.  Cano¬ 
nes  Hibern.  apud  Acherium  tom.  9 .  Spicii,  p.  5 1. 

.  De  tarditate  Condudionum  &  ejus  brevitate.  Non 
oportet  fodices  tam  veloces  effe  in  judicio,  donec  fiant 
quod  probum  fiat-,  quia  didu/n  eft  :  Noli  judex  efle 
cito.  Ifaias  e  centra :  Vae  mihi  quia  tacui.  Forte 
judicium  hic  dicitur  Condudio  ,  quod  res  illius  in 
tuto  ponat,  qui  caufam  obtinet. 

3.  CONDUCTIO,  Morbi  fpecies ,  quam  Graeci 
c-vrcttr fj,ov  vocant.  Vide  Caelium  Aureliam  lib.  3. 
Acut  c.  6. 

11  CON  DUC  T  ITIAE  Littera,  Quae  ad  fidem 
publicam  &  tutum  commeatum  dantur.  Litterae 
Edwardi  III.  Regis  Angi.  an.  1367.  apud  Ry- 
mer.  tom.  6.  pag.  5  67.  coi.  2.  Eifjue  falvum  & 
fecurum  condudum  profe...  tam  per  Litteras  veftras 
Conduditias ,  quam  alias  quibus  indiguerint. 

H  CONDUCTIT  IUS,  Procurator  plebis  vel  Minifter 
altaris ,  qui  canonica  portione  minus  accipiendo  ,  fub- 
jedione  indebita  munus  ab  obfequio  fio  Condudori  per- 
folvit:  quam  fpeciem  fimonia  beatus  Papa  Gregarius 
damnat  aperte  ,fimul  cum  ea  qus  fit  per  munus  a  ma¬ 
nu  ,  vebper  munus  d  lingua.  Sic  Gerohus  Prsepofitus 


CON  940 

Reichefperg.  in  Expolitione  ad  Eugenium  III: 
Papam ,  apud  Baluzium  tom.  5 .  Mifccll.  p.  2 1  7. 
Proximo  ante  de  Condudori  bus  eorum,  id  eft, 
de  praecipuis  Palloribus  feu  Parochis ,  qui  ha¬ 
bent  hujufmodi  Conduditios ,  quia  &  ipji  de¬ 
mum  Dei  domum  negotiationis  faciunt ,  dixerat://)/? 
Condudores  cum  fuis  Condudittis  pari  forte  cenfendi , 
&  quaji  tr an fgr effores  canonum  arguendi  &  cavendi . 
Velim  hic  effe  commonitos  quofdatn  Epifcopos  &  Ab¬ 
bates  ,  qui  fub  nomine  Pleb anorum  palliant  foedita¬ 
tem  Conduditiorum  fuorum.  Conftitutiones  Eccle- 
liae  Barchinonenfis  an.  1288.  tom.  4.  Anecdot. 
Martenii  coi.  608.  Noverint  univerji,  quod  nos  Fra¬ 
ter  B.  miferatione  divina  Barchinonenfis  Epifcopus ,  d* 
Capitulum  ejufd.  Ecclef.  Barchinon.  &  defervientium 
in  eadem ,  in  melius  reformare  ftatuimus ,  &  perpetuo 
ordinamus ,  quod  omnes  Clerici  Beneficiati  in  dida  no - 
ftra  Ecclefia  ,  &  alii  etiam  Clerici  Conduditii  in  Ec¬ 
clefia  defervientes  vice  Beneficiatorum  ,  continue  <jr 
affidue  interfint  omnibus  horis  Canonicis  inipfa  Eccle¬ 
fia  a  Cantico  Graduum  ufque  ad  Completorium ,  ficut 
in  manu  Epifcopi  in  prafentia  Capituli  promiferunt. 

H  1.  CONDUCTOR,  Qui  conducit,  vedor.  Chro- 
nicon  Parmenfe  ad  ann.  1284.  Jfiuum  Commune 
Parnu  faceret  conduci  certam  quantitatem  falis  dever- 
fus  Bononia  Parmam ,  &  Condudores  &  vedurales  non 
venirent  per  ftratam  redam  propter  guerram  Muti- 
net/fium. 

H  2.  CONDUCTOR  ,  C  ond  u  ctri  x  ,  Qui  & 
Qux  agit  lenocinium.  Laurentius  Byzinius  in 
Diario  belli  Huftitici ,  apud  Ludcwig.  tom.  6. 
pag.  1  8  3 .  Item  quod  manifefti  peccatores ,  adulteri  & 
adultera ,  fornicatores  &  fornicatrices ,  Condudores  & 
Condudrices ,  ruffiani  &  meretrices . . .  non  tolerentur 
abfijue  poena. 

U  3 .  CONDUCTOR,  in  Formula  veteri  apud  Mu¬ 
rator.  tom.  1.  part.  2.  pag.  127.  de  eo  dicitur, 
fi  bene  conjedo ,  qui  Campionem  feu  pugilem 
conducitad  duellum  ,  ut  alias  fieri  confueverat : 
Campbioni  cadenti  dextra  manus  incidatur.  Ceteri  vero 
partis  teftes  manus  uniufcuj ufque  redimant.  Condudor 
IVidrigild  fuum  tribuat.  Vide  Campiones  coi.  105. 
51 4-  CONDUCTOR  ,  Redemptor,  qui  certa  pe¬ 
cuniae  fumma  reditus  Eccleliae  Romanae  conduce¬ 
bant  vel  emebant,  ut  ex  iis  quaeftum  facerent. 
Chron.  Farfenfe  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2. 
coh  449 .  Incipiunt  relationes  ex  authenticis  de fumpta 
de  prajudteio,  quod  fecerunt  nobis  Adores  S.  Rom.  Ec¬ 
clefia  . . .  Tcuto  Condudor  tulit  de  cafale  Orclania  hor¬ 
tum  cum  arboribus ,  &  pecora  x.  Gualdefridus  Condu¬ 
dor  tulit  nobis  de  cafale  Cofimaco  pecora  111.  boum  pa¬ 
ria  in.  De  Cafale  Berbufano  tulit  Anupertus  Condu¬ 
dor  terra  &  vinea  uncias  11.  pecora  vm.  &  de  Pater¬ 
no  unciam  1 .  qua  nobis  retradtta  fuit.  Paflim  occur¬ 
rit  pagg.  feqq. 

5.  CONUUCTOR.  Conductores  ,  Quicon- 
dudum  praeftant,  duces  Condudorii,  Gauterio  de 
Bellis  Antiochenis  pag.  460.  &  uma-u I- 

ctcli,  Conftantino  Porphyrogenito  de  Admini- 
ftrat.  lmp.  cap.  7.  Luithprando  in  Legat.  &  Pa- 
chymerilib.  10.  cap.  6.Gloff.  Lat.  Graec.  Deda- 
dores ,  y.AAnycl ,  dpxnytTui.  Laurentius  Leodicnfis 
in  Hili.  Epifcoporum  Virdunenfium  :  Ab  eis  Con - 
d  udum  pro falute  fui  corporis  quafivtt ,  polii  citantibus 
quos  vellet  Condudores  denominavit ,  &c. 

CONDU CTORIA ,  Diftridus  Condudoris  feu  ter¬ 
ritorium  ,  inquo  redemtor  redditus  percipiebat. 
Chronicon  Farfenfe  apudMurator.  tom.  2.  part. 

2 .  coi.  455  .In  Bajule  uncias  iv.  &  eft  in  Condudo- 
ria  Raciperti  ..  ,  ivOpttano  unci  asm.  inCond.  dor  a 


94i  CON 

Jtaciperti ...  in  Cijlernule  uncias  u.in  Condu&oria 
Sanfonis  ...  inCnptule  unciam  i.  in  ConduCioria  Lu- 
poms.  V ide  ConduCtor  4. 

f  CONDUCTORIS  L  itteRjE,  Commeatus, 
Gall.  Sauf-conduit.  Bulla  Nicolai  V.  PP.  an.  14  5  3. 
in  Bullario  Carmelit.  pag.  2-37.  coi.  1.  JJFidam 
etianFalii  ex  fratribus  pradictis  ab f que  Superiorumfuo- 
rum  licentia ,  acquirentes  Jibi  a  jaculatibus  etiam  No¬ 
bilibus  Litteras  ConduCtorias  &  defenforias  contra  re¬ 
ligionem  &  ad  Romanam  curiam  pergentes ,  cire. 

CONDUCTURA  ,  pro  ConduCtio.  Occurrit  in  lege 
Loneobard.  tit.  21.  §.  4. 

I.  CONDUCTUS,  noftris  S auvegarde ,  [  Defen- 
fio,  tutela  ,  praefidium  ,  comitatus ,  Gall .  Efcor- 
te.  ]  Conftantinode  Adminift.  Imp.  cap.  1  2.  </W- 
e-uo-ic.  Charta  Lotharii  Regis  Francor.  apud  Vaf- 
forium  in  Annalib.  Noviomenf.  pag.  925.  Sufci - 
pimus  etiam  eum  in  ConduCtu  &  cuftodia  nofira.  [  Con- 
tradusanni  1  27 5. inter  Abbatem  Mediani  Mo- 
naft.  &  Cunradum  de  Landejperg,  in  Hift.  ejuf- 
dem  Monaft.  pag.  334-  Dictas  curias  ...  in  prote¬ 
ctione  mea  recipio  &  ConduCtu.']  Philippus  Eyfteten- 
fis  Epifcopus  in  Vita  S.  Willibaldi  cap.  16.  Ut 
quocunque  pergere  vellet ,  eorum  Conduttu  cum  pace 
iret  ac  rediret.  [Charta  Philippi  Regis  Franc.  ann. 
1091.  pro  Archiepifcopo  Rotomag.  apud  D. 
Brujfel  tom.  1 .  de  Ufu  feudorum  pag.  a  81.  Cum 
autem  ad  curiam  meam  venerit ,  mutam  ei  ConduCtum 
ad  Calvum  -  montem  Jive  ad  Pontem  Ifora.  Charta 
Johannis  Regis  Angliae  in  Libro  nigro  Scaccarii 
pag.  381.  Petiit  ab  eis  Conduttum  ,  ut  ad  nos  venire 
pojjet ,  ad  quarendam  pacem  nojlram.  ]  Occurrit  prae¬ 
terea  in  Capitulis  Caroli  Calvi  tit-  1  1.  cap.  9. 
tit.  3  1.  cap.  3  i.apud  Ratherium  Veronenfem 
in  Itinerario  pag.  265.  Fulbertum  Carnoten- 
fem  Epift.  93.  JoannemSarifberienfem  in  Prooe¬ 
mio  Policratici  ,  Hildebertum  Cenomanenlem 
Epiftola  2 6.  Ordericum  Vitalem  lib.  2.  _pag. 
392.  Matthaeum  Paris  pag.  445.  &c.  Philippus 
de  Bellomanerio  in  Confuetudine  Bellovacenfi 
MS.  cap.  67.  Toutes  les  fois  quaucuns  nsfe  venir  a 
droit ,  de  peur  de  fes  anemis ,  'le  Signor  li  doit  ba.il- 
ler  Conduit.  Mais  li  Conduit  &  li  envoi  qiCil  fet  en  au- 
trui  cort ,  ejl  aus  coujls  de  cix  qui  les  requieront.  Le  Ro- 
munde  Garin  MS.  , 

Mes  1’Empereres  not pas  mis  en  obii 
Lafelonie  que  li  ot  fet  Garin , 

En  fon  Conduit  li  ot  Guillaume  ocis , 
Grantfelonie  &  grant  pechie  enfijl. 

Chronicon  BertrandiGueiclini  MS. 

Le  Herautfe parti ,  &  le  cheval  brocha , 

Le  faiif  Conduit  du  Seigneur  droit  a  fon  coi  porta. 
Sauf alant  dicitur  in  eodem  Chronico  : 

En  cojle  lui  ala ,  cir  manda  S auf alant. 

Vetera  Statuta  MSS.  oppidi  Arearum  ,  (  Teres )  in 
Provincia  an.  i*37-  Item  es  ejl  at  ut  s  que  degum  trop 
d’avergros  vo  tnenut  non  aufe  jacer  deforas ,  Jlnon  que 
Jia  en  Soubalat  fujfciement ,  non  Ji  entent  de  bous  lau- 
ransfot  a  la  pena  de  10.  fols.  Formulae condudus 
exftant  apud  Petrum  de  Vineis  lib.  5 .  Epift.  5  1 . 
&  1  2 5.  Formulam  aliam  habemus  apud  Hefy- 
chium  Milefium  lib.  mfi  o-cqw ,  &  Suidam  in 
Potamone. 

2 .  CONDU  CTUS,  Qupd  pro  rerum  quae  exportan¬ 
tur  fecuricate  ,  Domino  exfolvitur  ,  alias  Guidati- 
cum.  Charta RodulphiViromanduor.  Comit. Con- 
ceffimus  &  dedimus  Ecclejta  B.  Adedar  di  de  Capi  ad 
luminaria  faciendajingulis  annis  1  o.  [olidos  in  Condu¬ 
Ctu  mercatorum ,  quod  vulgo  dicitur  Guionagium ,  ca¬ 
piendos  Perona ,  &  in  fejlo  S.  Remigii  percipiendos  , 


CON  942 

&c.  Charta  Adolfilmp.  an.  1  29  3  .in  Infulis  Rhe¬ 
ni  :  In  Comitatu  alicujus  Comitis ,  quiin  ipfo  flumine 
recipit  teolonia  &  Conduttus ,  &c.  Charta  Ludovici 
VII.  Regis  Franc.  an.  1153.  in  Tabulario  Foifa- 
tenfi  lib.  1  9.  Jguod  in  villa  qua  dicitur  de  Seaux , 
Ecclefia  Foffatenfis  habeat  totum  fundum  terra ,  & 
omnimodam  jufiitiam  in  hofptttbus  ibi  commorantibus  , 

&  Nos  in  eadem  villa  femel  in  anno  herbergagium , 
ConduCtum ,  & pedagium,  &c.  [Alia  Charta  ejufdem 
Regis  an.  1 1  7 1 .  apud  Baluz.  tom.  2 .  Hift.  Ar- 
vern.  p .66.  [Juraverunt  etiam  fefe  nihil  in  jlratis  ne¬ 
que  pro  pedagio  ,  neque  pro  ConduCtu  Jive  guifagio . .  • 
a  tr anfeuntibus  accepturos.  ]  Vetus  Charta  apud  Au- 
guftinum  Du  Pas  in  Stemmat.  Armoric.  part.  1* 
pag.  246.  Ita  dico,  ut  nullus  mihi  confuetudine  s ,  id 
ejl ,  teloneum  &  ConduClus  reddat.  Ita  Conduit  appel¬ 
latur  in  Regefto  Peagiorum  Parifienfis  urbis,  tri¬ 
butum  ,  quod  exfolvitur  pro  mercibus  quae  per 
urbem  ,  &  ultra  ejus  banleucam  tranfvehuntur. 

[  Plura  vide  in  Guida.  ] 

^Conductus  Nundinarum,  Qui  folvitur  a 
mercatoribus  ad  nundinas  venient. bus.  Rege- 
ftum  Campaniae,  apud  D.  Brufjel tom.  1 .  de  Ufu 
feudorum  pag.  42.  Apud Mujleriolum ,  in  terris  & 
hcfpitibus  &  in  ConduCtu  nundinarum, 

f  Conductus,  Nundinae  ipfae,  aut  aliud  fimile 
commercium,  ut  videtur.  Miracula  B.  Simonis 
deLipnica,  to.  4.  SS.  Julii  pag.  562.  Feria  quarta 
pojl  ConduCtum  Pafcha.  Et  mox  infra  :  Infirmitas 
duravit  d  fabbato  proximo  pojl  ConduCtum  Pafcha  uf- 
que  ad  feriam  quartam  proximam.  Nili  idem  fit  quod 
ptoft-Claufum  Pafcha.  Vide  in  PaCcha. 

3.  CONDUCTUS.  Tabularium  Palenfe  in  Hift, 
Beneharn.  lib.  4.  cap.  1 1 .  Dedi  ei  in  fifcum  &  filiis 
fuis  1  2.  ConduClus,  quos  ipfc  Guillelmus  Dux  Aquita¬ 
nia  habebat  in  Clairag ,  &  d  Clair agufque  ad  Argam - 
jon  in  Bearn,  &  d  Maria  in  Eleron,  &  omnia  qua 
pertinent  ad  ipfos  ConduClus  de  re  Comitis.  Quo  loco 
Marea  ConduClus  appellari  ait  les  r entes  afieCtees  d 
l' entretenement  des  Comte  s  de  Gafcogne  ,  lors  quils  ve- 
noient  faire  leurs  vtjites  <&  chevauchees  dans  le  pays. 
Sed  videtur  potius  efife  id  quod  Albergatam  voca¬ 
bant,  feu  Manjionaticum  :  nam  &  ConduClus  ho- 
fpitia  appellarunt  Latini  Scriptores.  Senecalib.  6. 
de  Benefic.  cap.  5 .  Nec  ConduCtum  meum,  quanquam 
Jis  Dominus ,  intrabis.  Petronius :  Paulo  ante  in  Con¬ 
duCtum  meum  accurrit.  Julius  Africanus  lib.  2.  Hift, 
Apoft.  Manjit  toto  biennio  in  ConduCto  fuo ,  &  fufei- 
piebat  omnes  qui  ingrediebantur  ad  eum .  Infra :  Ipfe 
autem  Paulus  manjit  Roma  toto  illo  biennio  m  ConduCto 
fuo.  A  gobardus  contra  Judaeos :  In  ipfa  autem  Roma 
biennio  in  fuo  babitajfe  ConduCtu ,  &c.  Concilium  Bi- 
turicenfean.  1 3  36.  can.  1  2.  extremo :  Omnes  ta¬ 
men  tales  &  Jimiles  & Jingulos  auCtoritate  hujus  Con¬ 
cilii  excommunicamus  in  his  f  criptis ,  eorumque  fami¬ 
liam  feu  ConduCtum  Ecclejiaftico  fupponimus  interdicto. 
Sed  &  ita  ConduClus  accipitur  in  Capitulis  Caroli 
Calvi  tit.  1  2.  c.  9.  &  inEdido  Piftenfi  cap.  3 1 . 
Hinc  ConduCtor  ,  pro  hofpite  &  ftabulario,  apud 
Rutilium.  [Haud  fcio  an  eadem  notione,  in  Leo¬ 
nis  IX.  PP.  Bulla  pro  Parthenone  S.  Laurentii  in 
HelTe  ,  apud  Lud.  Laguille  in  Probat.  Hift.  Alfac. 
pag.  2  6.  coi.  1 .  Jjjuarta  pars  Ecclejia  de  T ejfelingen 
cum  ConduCtu  &  omni  integritate.  Ecclejia  de  Belnojilre 
tota  cum  ConduCtu  &  omni  integritate.  J 
^[4.  CONDUCTUS,  Canalis,  tubus,  Gall.  Con - 
duit.  Hift.  Beccenfis  MS.  pag.  468.  Ut  facilius  ad 
Monaflerium  deduceretur  aqua  ,  permijit  idem  iVil- 
lelmus ,  ut  per  totam  terram  Juam  per  ConduCtum  Mo¬ 
nachi  deportarent.  Ada  S.  Francifcae  Rom.  tom.  2 » 


943  CON 

Martii  pag.  104.*  cum  veniret  per  unumCon - 
duftum  ,  omnes  venas  &  membra  . . .  folabatur. 

«j[  5.  CONDUCTUS,  Cibus  ad  communem  refe¬ 
ctionem  appofitus.  Charta  Hugonis  Abbat.  In¬ 
fulae  Barbarae,  in  Maceriis  ejufdem  to.  1 .  p.  ii  3 . 
Quotie fcum  que  breve  Fratrum  Monafleni  S.  Petri  fo¬ 
ns  muros  porta  ad  nos  venerit ,  pul fatis  Jignis  ,  feptem 
officia  plenaria  in  Conventu  perfolvantur  ,  &  per  tres 
die  sin  refectorio  Conduttum  habeant.  Privilegium  Pon¬ 
tii  Arelat.  Archiep.  pro  nova  Bafilica  Montis- 
majoris  an,  1016.  laudatum  a  Mabillonio  to.  4. 
Annal.  Benedid.  pag.  250  .Ut  pafcat  tres  pauperes 
ad  unum  manducare  de  ipfo  Condufto,  quoipfe  mandu¬ 
caturus  efl.  Statuta  Eccl.  Lugdun.  an.  1 1 5 1 .  apud 
Acherium  tom.  9.  Spicii,  pag.  77.  Statuimus  & 
juramento  firmamus,  quod  quilibet  Canonicus ,  feu  alius 
Eeneficiatus ,  non  habeatur  pro  rejidenti ,  nec  aliquid 
capiat  indivijione  terrarum ,  nec  cotidianas  diftributio- 
nes  infcholis,niJi  per  dimidium  annum  primo  fecerit  reji- 
dentiam  in  Ecclejia  nofira  :  pro  rejidenti  tamen  tenebi¬ 
tur  ,  Ji  teneat  Conductum  continuum  &  per fever avent . 
Condnftiishlc  idem  ed  qui  Convidus ,  communis 
menla ,  vel  faltem  communis  habitatio. 

toNDUCTUs,  [f.  Ead. notione.]  Tabular.  Prio¬ 
ratus  de  Domina  in  Delphinatu  fol.  12.  Unus 
manfus  debet  porcum  unum  . . . .  &  multonem  denario¬ 
rum  8 .  &  agnellos  2 .  pro  recepto ,  excepto  eo  Condu¬ 
cto ,  quem  dederit  recipienti  eos.  Infra  :  Et  de  his  om¬ 
nibus  bene  recipere  ipfum  vili  anum ,  aut  fuum  mijjatt- 
cum  qui  ifia  Conduxerit. 

Comdu  ctus  Thesauri  ,  Cui  obnoxii  erant 
urbium  incolae.  Charta Edw ardi  III.  Regis  Angi, 
tom.  2.  Monadici  Angi.  p.  71.  Sint  quieta  de  om¬ 
nibus  placitis,  querelis,. . .  &  de  pontium  &  caftrorum 
adificatione ,  &  de  Conductu  The  f  auri ,  &c. 
CONDULCARE,  Condulcorare,  Dulce 
reddere.  Vetus  Interpres  Eccli.  27.  2  6.  Annuens 
oculo  fabricat  iniqua  ,  &  nemo  eum  abjiciet :  in  cor.ffie - 
Eu  oculorum  Condulcabit  os  fuum,  &  fitper  fer  mones 
fu  os  admirabitur.  Gaufredus  Canonicus  Regul.  Ep. 
3  3  .  apudMarten.  tom.  3.  Anecd.  coi.  531.  Ipfe 
(  Deus )  arva  arentia  irrigat ,  &  torrentem  'fpinarum 
ac  mare  mortuum  Condulcor  at. 

'f  CONDULIUM  ,  pro  Edulium,  ut  puto.  Conti¬ 
nuatio  Chronici  Andreae  Danduli,  apud  Murator, 
tom.  12 .  coi.  454*  Carentes  autem  carnibus ,  oleo  & 
aliis  adminiculis  compellebantur  mufcipulas  edere  atque 
canes ,  &  vulgus  etiam  quotidie  fcetidos  &  fracidos  ,  & 
Conduiia  ex  lacunis  legebant  ad  vendendum  &  ad  ci¬ 
bum, ita  ut Ji  devotionis  caufa  tantam  aufieritatempajfi 
fuiffent ,  antiquos  Patres  in  h  er  emo  fuperajfent. 

«Jf  CONDUM  ,  ConJiUum ,  apud  Papiam. 

CON  DUM  A.  Vide  Condamina. 

CONDURAR1US  ,  Sarcinator ,  vulgo  Coiit urier . 
Inquifitio  MS.  pro  Canonizatione  B.  Yvonis  ; 
D.  Tvo  fecerat  fieri  quandam  tunicam  pro  fe ;  Condu- 
r artus  venit  ad  domum  fuam,  ut  videret  utrum  effiet  bene 
fxcla ,  <j rc.  Vide  Codurerius. 

CONDU  S ,  Scyphus ,  patera ,  poculum  unde  bibitur.  Ita 
Glolf  Arabico-Lat.  Papias ,  &  Joan.  de  Janua. 

CONE  &  Keye,  feu  ut  in  Bradoni  MSS.  Codici- 
buslegi  annotat  Cowellus ,  Kover  &  ICey ,  ad  ver¬ 
bum  ngnificat  operculum  &  elavem :  metonymi- 
ce  autem  illas  res  qute  fub  operculo,  aut  clavi 
a  prudentioribus  matribusfamilias  cudodiri  fo- 
lent.  Apudeumdem  Bradonum  in  lib.  2.  c.  37. 
4.  2.  femina,  inSockmannis,  dicitur  ede  plente 
aetatis,  cumpojjit  &  fetat  domui  fua  difponere ,  &  ea 
facere  qua  pertinent  ad  difpojitionem  &  ordinationem 
domus ,  ut  fciat  qua  per  tineant  ad  Cone  &  Keye ,  quod 


CON  944 

quidem  effie  non  poterit  ante  1 4.  annum  vel  i  5 .  quin 
hujufmodi  at  as  requirit  dtferetionem  &  fenfum.  Idem 
§.  3 .  Jj^uia  in  tahatate  potefi  difponere  domi  fu a  ,  £jr; 
habere  Cone  &  Keye. 

CONECTA,  Capfa  facrarum  reliquiarum,  Galf. 
Chajfe ,  Hifp.  Cufiodia.  Notitia  Ecclefiae  Catanen- 
fis  apud  RocchumPirrum  Siciliae  Sacrae  pag.  53.' 
Caxettam  unam  de  crifiallo  cum  argento  deaurato  cir¬ 
cumquaque  cum  diverjis  reliquiis  multorum  Santtorum , 
Conettam  unam  de  argento  deauratam  cum  multis  & 
diverjis  reliquiis  S anttorum.  Sufcipor  utrobique  le¬ 
gendum  ede  Caxectam,  nifi  forte  Conecta  diila.  fue¬ 
rit  a  Conum  ,  quod  haec  capfa  figuram  habuerit 
Coni  feu  pyramidis. 

CONELLUM,  Dolium.  Charta  anni  1409.  apud 
Rymerum  tom.  8.  pag.  5  76.  coi.  2.  Septem  ar  dic  os 
pro  quocumque  dolio JiveConello.  Lege  Tonello ,  Gall. 
Tenne au. 

CONESTABILIS  ,  Conestabularius,  Co- 
nestabulus.  V ide  Comes fiabuli. 

^1  CON  FABULA,  Socia  quae  confabulatur.  Vita 
S.  Waldetrudis  tomo  1.  SS.  Aprilis  pag.  838. 
Cum  hanc  vijionem  quibufdatn  fms  Confabulabus  humi¬ 
liter  retuli  fiet. 

^CONFABULARIS,  Socius ,  collocutor,  qui  con¬ 
fabulatur.  AdaS.  Cononis  tom.  7.Maii  pag.  7. 
Conon  . . .  Confabularis  Angelorum. 

CONFABULATI,  [Qui  ex  fabula  feu  foedere  nup¬ 
tiali  orti  funt.  ]  Vide  Gamales. 

^XONFALO  ,  Confalon,  ut  Confano ,  Vexil¬ 
lum  ;  unde 

CONFALONERIUS,  Vexillifer.  Vide  Guntfanor 
CONFAMILIARIS,  Ejufdem  familiae,  in  Annal. 
Benedid.  tom.  2.  pag.  456. 

f  Confamulans,  Eadem  notione ,  in  Chronico 
Parmenfi  ad  an.  1  3  04. 

CONFANO,  Vexillum ,  Gonfanon.Orig.  Murenfis 
Monad.  pag.  2  9.  Sunt  hic  &  2.  off ertor talia ,  &  lin¬ 
teum  ,  analogium  fubter  Ev angelum  ponendum  in  fe- 
ftivis  diebus ,  &  5 .  Confanones  &  1  .  fericum  Juver  fe - 
dile  S acerdotis  ponendum.  Vide  Guntfano. 

f  CONFANON ARIUS ,  Vexillifer,  Gall.  Gonfano- 
nier.  V ita  U rbani  II.  PP.  apud  Ruinartium,  to.  3 . 
Operum  podhum.  Mabillonii  pag.  183.  Infefto 
S.  Georgnfuper  quodam  equo  albo ,  una  cum  Confano- 
nariis  Alediolanenjibus  numero  duodecim. 
CONFANTES,  Simul  fantes.  Joannis  Troderi 
Epid.  apudRaym.  Duellium  Mifcell.  lib.  1.  pag. 
232.  Jfiiid  efl  quod  tanto  concitato  grejfu ,  fubmijfis 
cervicibus  ,  collettis  capitibus  ,  divo  quodam  Jilentio 
Confantes  aulam  petunt  regiam  ? 

CONFARREATIO ,  Confacrortim  [  facrorum  ]  com¬ 
municatio.  Confarreatus ,  confociatus ,  in  Glolfislfid. 
Glolf.  Lat.  Grate.  Confarreatus  ,  o-u/j.Giw(rtu)f  %ct^iv 
ftvyjth;.  Farre  convenire  in  manum  ,  apud  Ulpia¬ 
num  tit.  9.  Charta Clodovei  I.  Regis Franc.  pro 
Fundat.  Abbat.  Miciacenfis  tom.  5.  Spicilegii 
Acheriani  p-  30  3.  Miciacum  concedimus ,  &  quid¬ 
quid  e  fi  fifei  noftri  intra  fluminum  alveos,  &  per  fan- 
Bam  Conf arreationem\&  annulum  inexception  alit  er  tra¬ 
dimus.  [  Plinius  18.3.  Jfljiin  &  in  f  acris  nihil  reli- 
giojtus  Confarreationis  vinculo  erat.  Refpiciunt  con¬ 
farreata  matrimonia,  in  quibus  alias  Romani  pla¬ 
centam  in  templum  deferebant  ,  exquaguda- 
bant  recens  conjugati.  Vide  Brilfonium  de  ritu 
nuptiarum  &  Liplium  ad  4.  Annalem  Taciti 
cap.  16.] 

^  CONFECTAE  ,  Frudus  faccharo  conditi ,  Gall. 
Confitures.  Cotnputum  anni  1  3  3  3.Hid.Dalphin. 
to.  2.  p.  278 .  De  7-uccaro  albo  libras  1  2.  taren.  11. 

Item 


945  CON 

Item  deConfettis  libr.  12.  tarcn.  xii.  Alium  locum 
vide  InCamerlengus.  ] 

CONFECTIO, Confedionarius.  Confectio,  vulgo  Me¬ 
dicina.  ;  Confedionarius  ,  qui  confedionem  parat , 
Apothecarius. Conflitut. Siculae  1.  j.tit.  5 4. § .  3. 
Confdtiona.ru  vero  facient  Confectionem  expcnjis  fms 
cum  teftimonio  medicorum.  Infra  :  De  Jimp  licibus  con- 
fedionibus''&  medicinis.  [MemorabiliaHumbertill. 
Dalphini  ann.  1 3  43 .  ex  Adverfariis  D.  Lancelor. 
Item  die  xix.  Aprilis  fecit  unam  Confectionem  de  una 
magna  olla  tenente  circa  unum  fefiarium  de  vino  po¬ 
morum  Gratianopolis ,  de  aliis  pomis  albis ,  de  duobus 
f  anibus grojfis  faccbari  ,de  p..  bus  decinerandis  pretio- 
Jis,  de  auro  f  rado  in  pulverem  fcu  limaturam  ,  quod 
decoflitit  circa  cc.  floreri,  dicens  eam  invenijfe  in  libro 
medicina,  &  hoc  fecit  motu  fuo  contra  voluntatem  Me¬ 
dicorum  ,  &  fecit  fleri  unam  bacignam  de  auro  purif- 
Jtmo,  in  quo  hac  omnia  pofliit ,  qui  ponderabat  xvm. 
marchas  auri  fini.  ] Confectione*  venenata,  apud  C01- 
tufios  lib.  8.  Chron.  c.  4.  Vide  Statuta  Facultatis 
Juris  Civilis  Academiae  Viennenlis  in  Aullriatit. 

1  1.  §.  4. 

CONFECTOR ,  Carnifex,  qui  hominem  conficit. 
GlolT.  Lat.  Graec.  Confedor  ,  avutflnc.  Confectores  , 
xujctCoMa. ,  ubi  Scaliger  uliaCoXct  reldtuit.  Gloffar. 
Bafilic.  Kc/u<pcc>t]ceg,  Ttxlccery.euac^-iii;.  Ado  in  Martyr,  2  6. 
Jan.  in  S.  Polycarpo :  Ad  ultimum  videntes  fcelerum 
minifiri  corpus  igni  no)i  poffe  confinii ,  jufferunt  propius 
accedere  Confectores ,  &  corpus ,  fi  ignis  cejferat ,  mu¬ 
crone  transfodere.  Eufeb.  lib.  4.  c.  1  4.  de  eodem 
Sando  :  E uImvo-olv  7rpco-0$ovTct  clvtS ko .7rapa- 
Cvtrai  to  Adde  Epiflolam  Ecclefiae  Smyrnen* 
fis  de  Martyrio  ejufdem  S.  Polycarpi  num.  16. 
Apud  Suetonium  in  Augufto  cap.  4  3 .  Confedores 
ferarum.  Malis  artibus  inimicos  Conficere  ,  in  lib.  5. 
Cod.  Th.  de  Maleficis. 

CONFECTOR1U M,  Locus  ubi  befliae  trucidantur. 
GlolT  Graec.  Lat.  %cipo<rq>ctye7ov ,  Ccnfettorium. 

CONFECTUARII ,  Qui  beftias  conficiunt ,  carni¬ 
fices.  Vetus  Infcript.  Confectuariorum  &  fuariorum 
corpus. 

CONFECTURA  ,  Clades ,  noftris  Deconfiture,  Ri- 
gordus  an.  1 1  98.  In  illa  vero  Confedura  capti  fue¬ 
runt  viri  nominati ,  &c.  U titur  rurfum  ann.  1  z  o  8  • 
Vide  Difconficere. 

CONFECTURA,  Dulciaria,  Gallis ,  Confitures. 
Occurrit  in  inquifitione  de  Vita  &  moribus  B. 
JoannisEpifc.  Vicentini.  [Vide  Confed <«.  ] 

^  CONFEMINA  ,  Conjux ,  uxor.  Ada  SS.  Aprilis 
tom.  1.  p.  5  3.  ubi  de  quinque  Martyribus  Fran- 
cifcanis  in  India  :  Contigit  litem  oriri  inter  hofpitem 
&  ejus  Confeminam. 

%  CQNFEOFF  ATU S ,  Una  feudo  donatus.  Vide 
Feudttm  fub  finem. 

CONFERENTIA,  Papiae  ,  Collatio ,  confoederatio  , 
facrorum  communicatio.  Uidorus  in  GlolT.  Conferen¬ 
tia  ,  collatio  :  nos  etiainnum  Conference  eadem  no¬ 
tione  dicimus.  [  Vide  Collatio  apud  Monachos.  ] 

f  Conferentia  Armorum  dicitur  de  obfidc  li¬ 
tibus  &  obfellis  arma  fua  quali  fimul  conferentibus , 
dum  hi  illorum  impetum  repellere  connituntur. 
Epillola  Magillri  Hofpitalitatis  Jerofolymitanie 
de  obfidione  Rhodi  a  T urcis  apud  Ludexdg.  to. 
5.Reliq.  MSS.  p.  197 .Turcivero  perpulchre  arma¬ 
ti  iicio.  fuper  muros  erant  confertiflimi  ,  qui  fecum 
magnam  Conferentium  armorum  vi  propellere  &  loco 
expellere  nitebantur. 

f  CONFERIATUS,  Sociatus.  GlolTar.  Ifid.  Mallem 
Confarreatus ,  ni  forte  quis  praeferat  Confcederatus. 
Vide  Confarreatio. 

Tom.  II. 


CON  94<5 

CONFERNOVA  ,  Una  e  11.  fpeciebus  augurio¬ 
rum  ,  de  quibus  in  verbo  Tenta  ,  quae  deferibitur 
a  Michaele Scoto  de  Phyfionomiacap.  5  G.Confer- 
nova  efi  augurium  quando  prius  invenies  hominem  vel 
avem  euntem  vel  volantem  ,  &  fe  repaufet  ante  te  in 
dextra  parte  tui ,  vidente  te:  &  iflud  efi  tibi  bonum  Ji- 
gnum  fuper  negotio. 

CONFERT  ,  Unum  e  1  2.  Auguriis  ,  de  quibus 
mox.  V ide  Fert ,  &  Tenta. 

CONFERTUM.  Glolfie  MSS.  Confertum  ,  conlatum  , 
plenum.  Item  Confertum,  comportatum  ,  plenum.  Col¬ 
legio  Canonum  Martini  Bracarenfis  cap.  6  1.  & 
Gratianus  Dilt.  44.  Non  liceat  Sacerdotibus  velCle- 
ricis ,  fed  nec  religiofis  laicis  convivia  facere  de  Con¬ 
fertis.  In  MSS.  Non  licet  S  acer  dotes  vel  Clericos ,  fed 
nec  religiofos  laicos  convivia  facere  de  Confertis.  Atto 
Epifcopus  in  Capitulari  cap.  5  5.  habet  Collutis: 
Jfljiod  non  oporteat  Sacerdotes  aut  Clericos  ex  Colla - 
tis ,  vel  comme jfalibus  convivia  celebrare.  Haec  autem 
fumpta  funt  ex  Concilio  Laodic.  cap.  54.  oO  JVT 
1 «parma?  ,  »  «Awp ixui  ete  (rv[xCc?Tc<ni/y.7roo-iot  ubi 

Ifidorus  Mercator,  Ex  fymbolis ,  qua  vulgus  Com- 
menfalia  appellat ,  vertit.  Sunt  igitur  Conferta,  fym- 
bolae  ,  feu  Collationes ,  uti  appellantur  in  Glolfis 
Veterib.  Collatio  ,  a-oyK^Krn;  cTeiVyy.  Collatio  ,  cweto— 
<p£>pa  ,  cnivenrivefyc  rcuv7tteiu.  Gloll.  Graec.  Lat,  crvvtia— 
<p«'pw  ,  Collationem  fero ,  c-cnfero.  truintrcpo^d. ,  Collatio. 
J-mwwdixerunt  veteres ,  pro  oblatione ,  ut  efi:  apud 
Ifid.  lib.  6.  cap.  1 9-.  U  nde  Fert  ores ,  ferto  libantes , 
in  GlolT.  Ifid, 

CONFERVETUS  ,  Una  e  1  2.  fpeciebus  augurio¬ 
rum  ,  de  quibus  in  verbo  Tenta  ,  quae  fic  delcribi- 
tur  a  Michaele  Scoto  de  Phyfionomia  c.  5  6 .  Con¬ 
fervet  us  efi  augurium  ,  quando  prius  invenis  vel  vides 
hominem  vel  avem  fe  repaufintem  in  dextra  parte  tui 
te  vidente  :  &  iflud  efi  tibi  malum  Jignum  fuper  negotio. 

^  CONFERU1,  Cognovi,  comperi.  GlolT.  Ifid.  cum 
Excerptis  Pkhoeanis. 

CONFESSA,  Sandimonialis.  Vide  polt Confeflor  4. 

•If  CONFESSARE ,  Confiteri,  agnofeere ,  declarare , 
Gall .Confejfer  ,  avotter ,  dedat  er.  Charta  Ludovici 
Hutini  Regis  Franc.  inter  Inftrum.  to.  1.  Annal. 
Tolof.  p.  6  1 .  Jjfuod  ex  nunc  &  deinceps  perpetuo  ab 
hujufmodi  debitis  inquirendis  &  exigendis  omnino  cejfa- 
bitur,  nifi  Jint  adeo  clara  &  Confeflata  in  judicio  coram 
Commijfariis  ad  hoc  deputatis.  Charta  Annae  Dapfa- 
co  Dominae  de  Monte  Aflruco  ann.  1488.  Tan - 
quam  pro  re  clara ,  liquida  ,  cognita ,  notoria  ,  mani - 
nifefta  &  in  judicio  Confeflata.  Legitur  apud  Balu- 
zium  Hili.  Arverniae  to.  2.  p.  3  2  o .  in  Charta  an¬ 
ni  13  54.  Limborch.  Hili.  Inquifit.  p.  3  9.  in  Lib. 
Sent.  &  Adorum  Inquifit.  Tolof.  Rymer.  tom. 
5 .  p.  76  7.  coi.  1 .  to.  8 .  pag.  275.  colr  i .  to.  1 4. 
pag.  468.  coi.  2. 

^  Confessare,  Peccata  fua  Sacerdoti  declarare v 
Gall.  Se  Confefler.  VitaS.  Philippi  Archiep.  Bitu- 
ric.  apud  Marten.  tom.  3.  Anecdot.  coi.  1938. 
Petronilla . .  .non  fentieb  at  manus ,  nec  poterat  eas  mo¬ 
vere  ,  &  ita  fletit  ab  hora  nona  ufque  ad  Completo¬ 
rium  ,  vel  circa  :  tandem  Confeflata  ,  &  voto  facio  dido 
Philippo  ,ftatim  fanatafuit ,  &  pofimodum  non  habuit 
illam  infirmitatem.  Statuta  MSS.  Milonis  Epifcopi 
Aurelian.  n.  4.  Si  adulti  fuerint  fuis  Sacerdotibus 
Confeflati.  Ufus  Monafterii  Culturae  Cenoman.  In 
tribus  diebus  ipfis  Confeflant  fe  Fratres. 

^[Confessare  ,  Confitendum  poenitendum  pec¬ 
cata  audire  ,  Gall.  Confefler.  lfrael  Canonicus  in 
Vita  S.  Erici  Regis  Sueciae  to.  4.  Maii  pag  196. 
Affligebatur  animo ,  quod  cum  non  Confejjafjet ,  &  quod 
ei  facranifnta  non  miniflraflet. 


Ooo 


947  CON 

CON  FESS  ARIUS.  Vide  Confejfor  3 . 

I. CONFESSIO,  Profeffio,  reiponfio ,  in  Ieg.  4. 
Cod.  Theod.  de  Maleficis :  Argutum  &  vatiim  pya- 
va  Confejfio.  Confeffiones  teftium  ,  depolitiones  ,  in  1. 
ult.  ad  Legem  Juliam  de  Vi,  eod.  Cod. 

z.  CONFESSIO.  Confessiones  appellarunt  ve¬ 
teres  Sepulcra  Martyrum  ,  feu  Confefforum  ,  qui¬ 
bus  ut  plurimum  impofita  erant  ipfa altaria  :  un¬ 
de  proprie  itadidtus  locus  fub  majori  altari  poli¬ 
tus,  quo  Sandtorum  reliquiae  ac  corpora  recon¬ 
duntur.  Ceremoniale  Epifcop.  lib.  1 .  c.  r  2.  Lo¬ 
cum  ,  qui  in  plerifque  Ecclejtis  fub  alturi  majori  effe 
folet  ,  ubi  SS.  Martyrum  corpora  requiefcnnt ,  qui 
Martyrium ,  feu  Confejfio  appellatur  ,  &c.  Ordo  Ro¬ 
manus  de  Dedicatione  altaris :  Hac  expleta  (  ora¬ 
tione  )  ponat  Chrifna  in  Confejjionetn  per  angulos  qua- 
tuor  m  Crucem  ,  dicendo  ,  &c  ....  ture  ponat  tabulam 
fuper  reliquias.  Gervafius  Dorobernenfis  in  De- 
feriptione  ECclefiae  Cantuarienfis^  Ad  hac  altaria 
nonnullis  gradibus  afeendebatur  a  Choro  Cantorum  , 
quam  flryptam  vel  Confeffionem  Romani  vocant.  Hi- 
(lor.  Tranflat.  S.  Auftremonii  :  Hac  demoffiratio 
fattafuit  fub  tus  majtls  altare  ,  m  inferiori  crypta  ,  qua 
vocatur  ConfeJJio.  Ita  ufurpant  Senator  lib.  1  o.  Ep. 

2.  Anaftafius  Bibi,  in  Vitis  PP.  pag.  26.28.31. 

32.  33.  34.  46.  108.  117-  173  -  &c.  Guaife- 
ferius  Monachus  in  VitaS.  Secundini  EpiFcopi  n. 
1  8.  Triumpius  S.  Remacli  cap.  2  2.  [  Vita  S  Al- 
driciEpifcopi  Cenoman. n.  2.  J  &  alii  paffim  Scri¬ 
ptores.  Nolim  vero  fidem  pradtes  Perdiccae  Ephe¬ 
bo  deThematib.  Hierofol.  veri’.  13  9.  fcnbentide 
vocis  origine  plane  ridicula.  Porro  ualatCeetriv  ,  Con - 
feffionem  vocat  Theophanes  p.  362  quod  adeam 

er  gradus  aliquot  defcenlus  pateret.  Sed&ipfum 
lartyrium  Confeffionem  appellat  Lactantius  lib.  de 
Mortib.  Perfec.  n.  1 5 .  Comprtfhenji Presbyteri  &  Mi- 
nijlri ,  & Jine  ulla  probatione  ad  Confeffionem  damnati. 

f  Confessorium,  Eadem  notione.  Laudes  Pa¬ 
piae  apud  Murator,  to.  1  i.col.  1  Ex  ipfis  Eccle- 
Jiis  quindecim  vel  circa  repeiiuntur  ,  qua  cryptas  ma¬ 
ximas  cum  teftudinibus  &  columnis  marmoreis  habent , 
qua  vulgo  Confjfona  vocantur ,  in  quibus  Sanctorum 
corpora  requiefcnnt  intra  marmoreas  arcas. 

Confessio  interdum  fumitur pro  ipfo  Confeffonis 
feu  altaris  ornamento ,  quod  Anaftaiius  in  S.  Joan- 
ne  PP.  Ornamentum  fuper  Confeffionem  appellat :  Po- 
Jitumeft  ornamentum  fuper  Confeffionem  B.  Pauli  A po- 
fioli  de  gemmis  pr affinis  &  hyacinthinis.  Idem  in  S. 
Hilario  :  Confeffionem  S.  fjo annis  Baptifta  fecit  ex  ar¬ 
gento  qua  penfabat  libras  1  00.  Ita  in  S.  Anaftafio  , 
S.  Symmacho,  Honorio  I.  Leone  III.  &c.  p.  31. 

33.  46. 123. 132. 150.  15  6.  &c. 

Confessio  etiam  aliquando  pro  Bafilica  ,  ve!  po¬ 
tius  oratorio  ufurpatur.  Joannes  Archidiac.  Ba- 
renf.  de  Invent.  S  Sabini  c.  1.  Illi  autem  retulerunt 
ei  refponclentes  eandem  fiifje  Archtcpifcopatus  Eccle- 
Jiam ,  qua  modo  eft  Confejfio.  Id  elt  ,  Ecclefia  parti¬ 
cularis  ,  non  Metropolitana.  Infra  :  Altare  pr  adula 
Covfefjionis ,  .. .  altare  vetus  quod  erat  in  Confeffione. 

Caput  Ponere  fuper  Confeffionem  B.  Petri.  Bulla 
Gregorii  IV.PP.  in  Privilegiis  Ecclefiae  Hambur- 
genfis  p.  1  4  5 .  Et  pojifb  capite  &  petiere  fuper  cor¬ 
pus  &  Confeffionem  S.  Petri  Apcjloli ,  tibi  tuifque  f:c- 
cejforibus  vicem  noftram  perpetuo  retinendam  ,  publi¬ 
camque  eva.ngeliz.andi  tribuimus  auctoritatem. 

Capillos  (  Monachi )  tonfnrati  in  Confeffione  depo¬ 
nere.  Regula  S.  Aureliani  cap.  4.  Si  quis  l  aiens  lon- 
f arandus  eft ,  de  Capillis  illius  in  Confeffione  mittatur , 
ut  ei  teflimonio  fit.  Id  eft ,  in  Ecclefia. 

3.  CON  FESSIO,  'tfioixaffiywic, ,  qua  delidtum  no- 


CON  948 

ftrum  Domino  confitemur,  non  quidem  ut  igna¬ 
ro,  fed  quatenus  1'atisfaCtio  confeffione  difponi- 
tur ,  confeffione  poenitentia  nafeitur  ,  poeniten¬ 
tia  Deus  mitigatur.  ItaBaronius  an.  5  o.n. 1  7.  & 
feqq.  ubi  plura  de  Confeffione  &  ejus  apud  vete¬ 
res  ufu  :  de  quo  etiam  confidendi  Menardtis  ad 
Sacramentar.  Gregorii  M.  p.  225.  2  3 1 .  &  feqq. 
vir  doCti ffimus  Joann.  Mabilfonius  in  Praefat.  ad 
to.  3  .  Vitarum  SS.  Ordinis  S.  BenediCti  n.  7  3 .  & 
feqq.  &Steph.  Baluzius  ad  Reginonem  p.  616. 
&  alii  paffim ,  ubi  dc formulis  Confeffionum,  ma¬ 
xime  generalium. 

Confessiones  Recipere,  &  poenitentiam  perni¬ 
tentibus  judicare  dicuntur  Sacerdotes  in  Concilio 
Remenfi  II.  can.  1  2.  ubi  perperam  indicare  ;  nam 
judicare  elt  decernere  :  hinc  fjuduia  poc  tuentium , 
de  quibus  in  voce  Poenit enti  alis.  Vide  Addit.  III. 
Capitul.  cap.  3  1 . 

Confessiones  Facere,  id  eft,  fuum 

dicere.  Joannes  Epffic.  Abrinc.  de  Offic.  Ecclef. 
In  capite  jejunii ,  Nona  dicta  ,  Clerus  &  populus  ante 
altare  ab  imo  quoque  Confeffione  jingulariter  fatla  ,  & 
poenitentia  accepta,  profternantur ,  &Jic  ab  Epifcopo 
vel  d  majore  Ecclefia  Sacerdote  abfolvantitr. 

CoNFssioNF  S  Exigere, poenitentiam  cum  cautio¬ 
ne  imponere  jubentur  Chorepifcopi  in  ChartaEbo- 
nis  Remcnfis  de  Miniftris. 

C  o  nf  es  sion  es  Dare  dicebantur  Monachi ,  vel 
Canonici ,  qui  ad  Primam  canendam  in  Ecclefia 
convenientes ,  completo  ipfo  officio  ,  ante  Pfal- 
mum  5  o.  viciffim  donabant  Confeffiones  fuas ,  di¬ 
centes:  Confiteor  Domino  &  tibi  Frater,  quod  ptccavi 
in  cogitatione  &  opere  ,  propterea  precor  te  ,  ora  pro  me; 
St  ille  refpondet :  Mifereatur  tui  omnipotens  Dem, 
&c.  Ita  Crodegangus  Metenfis  in  Regula  Cano- 
nicor.  cap.  18.  Pcenitentiale  S.  Columbani  cap.  1. 
Statutum  eft ...  ut  demus  Confeffionem  ante  menfam  , 
Jive  ante  lettorum  introitum  ,  aut  quandocumque  fue¬ 
rit  facile,  quia  Confejfio  &  poenitentia  de  morte  libe¬ 
rant.  Dicebantur  etiam  revera  Confeffiones  dare  , 
qui  ad cxomologefim  ad  Prefbyteros  accedebant,. 
utapudTheodulfum  in  Capitul.  c.  31.  36.Be- 
rardum  Turon.  in  Capit,  c.  7  5  .Ordericum  Vital. 
lib.  7.  p.  643 .  lib.  1  1 .  p.8  3  5 .  in  Vita  S.  Bertilae 
A bbat.  Kalenfis  c.  6 .  &c.  Elugo  Flaviniae,  p. 2 6  7. 
Sed  qui  ad  Patris  ire  diftulit  exequias ,  ipfe  eo  (  ejus  ) 
qui  Jibi  Confeffionem  daret ,  viaticum  porrigeret ,  mo¬ 
nenti  exequias  faceret ,  obfequio  c  aruit ,  fubita  &  in¬ 
opinata  morte  defanllus.  Vide  S.  Columbanum  de 
Poenitentiarum  menfura  cap.  42.  &  infra  Poeni¬ 
tentia  libellum. 

Confessio  ,  Oratio  quae  a  voce  Confiteor,  vulgo 
incipit ,  de  qua  confidendus  Card.  Bonal.  2.  Re¬ 
rum  Liturg.  cap.  2.  num.  5. 

Confessio,  Locus  in  aede  facra ,  ubi  Sacerdos 
priufquam  adMiffam  celebrandam  accedat,  con¬ 
feffionem  feu  exomologefim  pronuntiat,utaudor 
eft  Beletus  de  Divin.  offic.  c.  5  3  . 

Ita  etiam  appellabatur  cellula  inquaPrefbyteri 
fidelium  confeffiones  excipiebant.  Hariulfus  lib. 

4.  c.  27.  Erat  enim  fuper  hoc  officii  ei  deputata  cel¬ 
lula  ,  quam  Fratres  Confeffionem  vocabant ,  in  qua  ... 
is  vir  beatus  multorum  hominum  f celerum  enormitate 
devias  per  confeffonis  humilitatem  ,  &  fu a  precis  in¬ 
terventionem  divina  mifericordia  reflituit  animas. 

f  Con  fissionum  Pater.  V  ide  Confeffor  3 . 

4.  CONFESSIO,  Emolumentum  quod  ex  fideliuffx 
confeffionibus,  feu  exomologefi  Sacerdotibus  ob¬ 
venit.  Tabular.  S.  Cypriani  Pi&avenfis  fol.  2  7. 
Arbertus  de  S .  fj ovino  &  Tonujia  uxor  ejus  concejje-r 


949  CON 

runt  monachis  S.  Cypriani  Ecclejias  de  Braja  in  honore 
S.fjoannis  &  S.  Petri  conftrudas,&  fepulturarn,& ba- 
ptifmum,& Confejfiones ,  &  offerendam ,  &  decimam  de 
vino  &  pane ,  &  oblationes  de  rogationibus ,  &  quicquid 
offertur  ad  Ecclejias  ,  &  ad  altaria,  &c.  Tabular. 
E pifcopatus  Ambian.  am  i  z  8 1 .  fol.  z 7.  Habebit 
infuper  Curatus  gratuita  qua  fequuntur :  videlicet  obla¬ 
tiones  ConfeJfonum,viJttationes ,  vina  nuptiarum ,  &c. 
Charta  Petri  Epifcopi  Inculifmenfis  ann.  1160. 
ex  Tabui.  S.  Eparchiifol.  1 1.  JjJuicquid  etiam  in 
Confejfionibus  oblatum  fuerit  dividatur.  Tabularium 
Burgulienfe  an.  1005.  ch.  5  1 .  Ego  Alo  Alonis 
filius ...  do  Ecclejiam  de  Villa  qua  dicitur  Nioli ,  & 
fevttm  Sacerdotalem  cum  pane  &  candelis ,  &  cum  fe- 
pultura  ,Jimulque  cum  Confejfionibus ,  &  decima  lana , 
porcorum  ,  atque  agnorum ,  &c.  Vetus  Charta  apud 
Perardum  in  Burgundicis  pag.  25».  Ecclejiam  S. 
Sulpitii  cum  cunctis  redditibus , fcilicet  baptifterio ,  offe¬ 
renda  ,  decimis,  &  Confejfionibus ,  &c.  Oblationes  Con- 
fejfionum ,  in  Charta  an.  1  z  5  4.  apud  eumdem  pag. 
434.  &  in  aliaapud  Ughellumtom.  7.  Italiae  fa- 
crae  p.  274,  Goffridus  Vindocinenf.  lib.  3-Epi- 
ftol.  40.  Si  dicitis  quod  ille  oblationem  ConfeJfonis  ha¬ 
bere  debet ,  cui  pcenitens  confitetur :  Jimili  modo  dicere 
poteftis ,  ut  oblationem  altaris  habeat ,  a  quo  Miffa 
cantatur,  &  oblationem  mortui ,  a  quo  mortuus  fepe- 
litur , &Jic  minifter  nojter  totum  accipiat ,  ut  nihil  obla¬ 
tionum  in  EccleJiis,  quibus  die  ac  node  fervimus  ,  no¬ 
bis  relinquat.  Vetus  Charta  apud  Auguftinum  du 
Pas  in  Stemmate  Tinteniacenfi  pag.  5  7 z.  Sedji 
parrochianiTinteniacenJts  Ecclejia  qui  extra  caftellum 
habitant ,  aliquid  oblationis  obtulerint ,  id  fanda  Ma¬ 
ria  &  AbbatiJJa  proprium  erit  ad  Nativitatem  Do¬ 
mini  ,  ad  Confejfonem  in  fffuadr  age (ima ,  ad  adoran¬ 
dam  Crucem,  ad  baptijlerium  ,  ad  feflivit atem S .  Ma¬ 
ria  requirant  parochiam  fuam  matrem  Ecclejiam. 
guod  Ji  forte  ibi ,  in  capella  fcilicet ,  baptifmum  fa- 
dum  fuerit ,  vel  fponfus  benedidus  cum  fponfa  ,jive 
Confejfio  data ,  vel  hujufcemodi  alia  ,  quod  inde  Pre- 
fbyter  G  utile  Imus  habuerit , per  Tinteniacenfem  habeat 
Sacerdotem. 

f  Confessiones  Tricenariae  ,  f.  Emolu¬ 
mentum  ex  fidelium  confellionibus  Sacerdoti¬ 
bus  obveniens  quolibet  menfe ,  qui  tricenariis  , 
aut  circiter,  diebus  conflat.  Charta  RobertiLin- 
gon.  Epifcop.  pro  Abbate  Molifmenfi  an.  1 1  o  1. 
inter  Inflrum.  to.4.  Gall.  Chrifl.  coi.  1 5 1  •  Si~ 
militer  (f  de  omnibus ,  qua  ad  prafatam  Ecclejiam 
pro  fua  dtmiferunt  falute  monentes ,  tertiam. . .  partem 
Sacerdos ,  duas  vero  partes  ipji  percipietis.  Eamdem 
percipere  partem  veftrum  ejl  in  caritatibus ,  qua  vejlro 
fuerint  Sacerdoti ,  quomodocumque  &  a  quolibet  par- 
rochiano  fiant.  T 'ricenariis  quoque  Confejfionibus  &  re¬ 
conciliationibus  i  item  in  benedidionibus  nubentium  & 
ipjius  S  acer  detis  procurationibus  quoties  redimuntur. 

5 .  CONFESSIO ,  Poenitentia  quae  per  confelfionem 
injungitur;  fed  maxime  ea  quae  in  Monaflcrio  exi¬ 
gitur.  Sampirus  Epifcopus  Afloricenfis  in  Ordo- 
nio  II.  Rege  Hifpanioe  :  Aliam  quoque  duxit  uxo¬ 
rem  ex  partibus  G allecia  nomine  Aragontum,  qua  pofiea 
ab  eo  fuit  fpreta  ,  quia  non  fuit  illi  placita ,  &  pofiea 
tenuit  inde  Confejfonem  dignam.  Idem  in  Adefonfo 
Rege  aera  9  6  4 .Huic  conjiftenti  in  regno  voluntas  eve¬ 
nit  arripiendi  viam  Confeffionis ;  &in  illius  operibus  fa- 
t agens  nuntios  mijit  pro  fratre  fuoRamiro  in  partes  Vir - 

.  ci ,  dicens ,  qualiter  vellet  'a  regno  difcedere  ,&  fratri 
fuo  tribuere.  Rurfum  ibidem  :  Ad  Legionem  rever- 
fus ,  ab  omnibus  Epifcopis ,  Abbatibus  valde  exoratus , 
Confejfonem  accepit ,  &  vefpere  Aparitionis  Domini 
ipfe  fe proprio  regno  abjtuht,&c.  Y CtUS  Charta  apud 
Tm.ll. 


CON  950 

Anton.  de  Tepet,  in  Chronico  Ordinis  S.  Benedidt 
to.  5 .  p.  3  7.  Ut  faciatis  ibidem  Confejfonem  in  vita 
fanda ,  &  teneatis  ibi  Monajlertum  de  noftro  dato.  Eph 
taphium  Anfurii  Epifcopi  Orenfis ,  apud  Am- 
brofium  Moralem  lib.  1  6.  c.  3 .  En  quem  cernis  ca¬ 
vea  faxa  tegit  compago  facra  pr  a  falis  auri  per  omnia 
illuftrijfimi  viri  ,  affatim  fuit  dogma  fanda  >  &  vita 
militavit  clara ,  nonextitit  anceps  de  Domini  vita, quia 
Jicprorfus  faleravit  Confejfio  pia.  Sinens  cathedra  pra- 
dida ,  conglutinans  fe  norma  monaflica ,  ibique  egit  eun¬ 
da,  qui  Domino  congruit ,  fubfequens  Domini  voce ,  re¬ 
quievit  in  pace ,  &c.  aera  960.  Bulla  Lucii  PP.  in 
Metropoli  Salifburgenfi  tom.  3  .  pag.  157.  Liceat 
quoque  vobis  Clericos  vel  Lalcos  e  Jaculo  fugientes  li¬ 
beros  &  abfolutos  ad  Confejfonem  recipere ,  &  eos  Jine 
contradidione  aliqua  retinere ,  &c.  Charta  aerae  9  76  „ 
apud  Sandovallium  in  Epifcopis  Pampilonenfi- 
bus  pag.  z  3.  Simul  &  orationibus  fratrum  ibidem 
inConfeJfone  nominis  Chrifti  defervientium  commenda¬ 
rem  ,  &c.  Vide  mox  Confejfor  4. 

6. CONFESSIO ,  Fidelitatis  profeffio.  Ordericus 
Vitalis  lib.  23.  n.  29.  Anno  1107.  Robertus 
Abbas  Cadomenfis  Falefiae,  ubi  Confejfio  Procerum 
coram  Rege  Henrico  fuit ,  ftbtta  agritudine  percujfus 
interiit. 

^[7. CONFESSIO  ,  apud  Monachos  Fontanellen- 
fes  idem  quod  apud  alios  Proclamatio ,  qua  fra¬ 
ter  fratris  delida  coram  omnibus  in  Capitulo  de¬ 
clarabat.  Spicii.  MS.  Fontanell.  pag.  226.  In  Ca¬ 
pitulo  leda  ledione  conjueta  de  nataliciis  Sandonm 
debet  legi  de  Regula  B.  Benedidi  de  hoc  quod  pertinet 
adfalutem  animarum.  Po fi  agantur  quacumque  ibidem 
aguntur ,  Confejfio  ,  &c.  Confejfio  celari  debet ;  ita¬ 
que  Ji  quis  deprebenfus  fuerit  extra  loqui  de  hiis ,  qua 
ada  funt  in  Capitulo ,  diftride  emendari  debet.  Vide 
Clamare  &  Clamari  dicebantur ,  &c.  in  Clamare  2. 

^[i.CONFESSIONALE, Sacrum  poenitentiae  tribu¬ 
nal  ,  Gall.  Confejfonal.  Occurrit  hoc  fenfu  in  Con¬ 
cilio  Valentino  anni  1  563.  &  apud  Vincentium 
Mariam  in  Conflitutionibus  Dominicanorum  coi. 
1  z  1 .  &c. 

z.CONFESSIONALE, Liber  agens  de  Confeffio- 
ne ,  quales  v.  g.  funt  Inflrudiones  S.  Caroli  Bo- 
romoei.  Cone.  Limanum  an.  1591.  Religioji  qui 
in  dodrinis  gerent  curam  animarum  ,  habebunt  penes 
fe  Concilia  provincialia .  .  .  itemqite  Catechifmum  & 
Confejfonale  &  Sermonarium. 
CONFESSIONARIUM  ,  pro  facro  poenitentiae 
tribunali ,  legitur  in  Cone.  Hifpalenfi  an.  1  5 1  z. 

<([ CONFESSIONISTAB  MoLLF.s,fic  didiLuthe- 
rani ,  quorum  princeps  fuit  Melandhon.  Cancella- 
rioe  Imperii  Regefl.  fub  Ferdinando  II.  Interim 
imperiale  an.  1529. 

1.  CONFESSOR.  Confessores  didi  olim  qui 
martyrio  vitam  pro  Chriflo ,  quem  palam  con- 
feffi  &  conteflati  funt ,  finierunt.  Joannes  Antio¬ 
chenus  &  Synodus  Orientalis  in  Epiflola  ad  Cy- 
rillum  ,  apud  Facundum  Hermianenfem  lib.  8. 
Jfiujs  autem  deceptorum  hominum  de  ifiis  occajionem 
afj timens ,  non  Confefforem  vocaverit ,  veluti  propter 
illum  paffum  ,  qui  pajfus  e(l  ea ,  qua  etiam  illi ,  qui  in 
Ecclejia  fui  ferunt  ,pajf  funt.  S.  Ambrofius  lib.  a. 
ad  Imp.  Gratianum  :  fjam  fatis ,  omnipotens  Deus 
noftro  exitio  ,  noftroque  f  anguine  Confefforum  neces , 
exilia  Sacerdotum,  &  nefas  tanta  impietatis  eluimus. 
Paulinus  Epifl.  2  8 .  fub  finem :  Niveas  facratorum 
Antiftitum  vittas  &  floridas  Confefforum  purpuras  oc¬ 
currentium  manus  afferent  Angelorum . 

Confessores  interdum  etiam  didi  ii  ,quiChri- 
flum  palam  &  coram  tyrannis ,  feu  fidei  hoflibus 

Ooo  ij 


I 


95 1  CON 

confelfi ,  quolibet  tormentorum  vel  pcenae  genere 
affedi,  fu perftites  tranquillam  mortem  obierant. 
Cyprianus  lib.  de  Simplicitate  Praelator.  Con- 
feljio  exordium  gloria  eft,  non  meritum  corona:  non  per- 
Jiat  laudem,  fed  initiat  dignitatem.  Mox  :  Poft  Con- 
fcjjioriem  majus  periculum  ejl ,  quia  plus  adverfarius 
provocatus  ejl.  Item  Serm.  de  Laplis  5 .  Religiofa  vox 
Chriftum  locuta  eft ,  in  quem  fe  femel  crediziijfe  Con- 
fejfaejl,  &c.  Adde  eumdem  Epifl.  7.  9.  10.  15. 
30.  37.  52.81.  Pontius  Diacon.  inVita  ejuf¬ 
dem  S.  Cypriani :  JJFuts  tot  Confejfores  frontium  no¬ 
tatarum  fecunda  infcriptione  Jignatos ,  &  ad  exemplum 
martyrii  fuperftites  refervatos  ,  incentivo  tuba  calefis 
animaret  ?  Ladantius  de  Mortibus  perfecut.  num. 
i  5.  Comprehenji  Presbyteri  ac  Minijiri ,  &jine  ulla 
probatione  ad  Confejjionem  damnati  cum  omnibus  fuis 
deducebantur.  Idem  n.  16.  Novies  enim  tormenta 
cruciatibufque  variis  fubjedlus ,  novies  adverfarium  glo- 
riofaConfeffionevicifti.  Ada  S.  Saturnini  &  Socior, 
n.  1 .Confejjionis  etiam  ip forum  pugnas  atque  victorias 
cum  in  litteris  digerimus ,  &c.  Infra :  Aggrediar  fan- 
dliffimorumMartyrumf elici ffimam  Confejjionem.  Adde 
num.  1  5.  Vidor  Tunnenfis  in  Chron.  Hunencus 
Vandalorum  Rex  perfecutioni  per  totam  Africam  in - 
Jtftens . . .  Monachos  atque  Laicos  circiter  millia  exi¬ 
liis  durioribus  relegat ,  &  Confejfores  &  Martyres  fa¬ 
cit, ,  Conf  e fforibuf que  linguas  abfeidit.  Alibi,  de  quo¬ 
dam  Archimimo  Chrifliano :  Jj)ui  cum  fortis  atque 
invidius  maneret ,  jubet  eum  fubire  jententiam  capita¬ 
lem  : ..  .  fed  ille  ut  columna  immobilis ,  Chrijlo  foli- 
dante ,  fortis  effectus,  Confejfor  revertitur  glonofus ,  & 
Ji  Martyrem  invidus  bojlis  noluit  facere  ,  Confejfor  em 
tamen  noluit  violare.  Ada  Pafiionis  S.  Maximini : 
Bis  Confejfor  es ,  tertio  Martyr  eris  per  gladium.  Ale¬ 
xander  Monachus  de  Inventione  S.  Crucis ,  ubi 
de  Epifcopis  qui  Synodo  Nicaenae  interfuere  : 
ifv  ci  artels-ci  iltrctv  bjuoAcy»rxi ,  g-iy/xxlx  7 S  IxtrQ  tv 

t»  odfA.xTi  ‘TjrEpKfiepcvTsc.  V ide  Anaftaf.  Bibi,  in  S.  Fa¬ 
biano,  &  S.  Cornelio  PP.  p.  7.  &  Sidonium  lib. 
7.  Epift.  1 7,  &c.  Obtinuit  poftmodum  ufus ,  ut 
omnes  qui  fanda  &  laudabili  vita  vixiffent ,  fan- 
doque  demum  ac  probato  fine  in  Domino  quie- 
vilfent ,  Confeffores  appellarentur,  inquit  Baro- 
nius.  Egbertus  Archiepifcop.Eborac.  in  Excerpt. 
cap.  28  -  S  anili  Patres ,  quos  Confejfores  nuncupavi¬ 
mus  ,  id  ejl  Epifcopi ,  Presbyteri  ,  qui  in  cajhtate  fer- 
vierunt  Deo.  Odo  Cluniae.  Praefat.  in  Vitam  S. 
Geraldi  Auriliac.  Cum  igitur  Confejfor  a  confitendo 
vocetur ,  Geraldus  tanto  redlins  Confejfor  dici  potefi , 
quanto  jufiioribus  factis  Deum  eft  conf ejfus.  VitaS. 
Eufebiae  Abbatilfie  Hamaticenfis : 

Omnis  Martyr  Confejfor :  non  Jic  quoque  Martyr 

Omnis  Confejfor. 

Innocentius  III.  PP.  deMyfterio  Mififae  lib.  3. 
cap.  1  o.  Ecclefiapoft  tempus  B.  Silveftri  coepit  fan- 
clorumConfefforum  memoriam  celebrare.  Vide  Filefa- 
cum  ad  Vincentium  Lirinenfem  p.  1  o  5 . 
a. CONFESSOR.  Confessores,  Cantores  quifunt 
in  inferiori  Clericorum  gradu  ,  in  can.  1 1 .  Con¬ 
cilii  Carthag.  ita  didi,  inquit  Menardus  in  libr. 
Sacram.  S.  Gregorii ,  qu ia  Confiteri  pafiim  in  facra 
Scriptura,  eft  Dey  laudes  decantare.  Concilium 
Toletanum  can.  9.  Nulla  profejfa  vel  vidua,  abfente 
Epifcopo  vel  Prefbytero ,  in  domo  fua  Antiphonas  cum 
Confejfor  e  vel  fervo  fuo  faciat.  Et  can.  6.  Itemque 
puella  Dei  nec  familiaritatem  habeat  cum  Confeffore. 
Sacramentar.  S.  Gregorii :  Oremus  &  pro  omnibus 
Epifcopis,  Prefbyteris,  Diaconibus,  Acolythis,  Exor- 
ciftis  ,Ledtoribus ,  Ofiiariis ,  Confefforibus  ,  Virginibus , 
Viduis ,  &  pro  omni  populo  fandi  0  Dei.  S.  Hieronym 


CON  952 

in  Quoeflion.  in  Genefim  :  A  Confeffione  itaque  no¬ 
men  Confejforis  eft  dictum  :  verumtamen  hic  Confejfo 
pro  gratiarum  actione ,  aut  pro  laude ,  accipitur,  ut  fre¬ 
quenter  in  Pfalmis  &  m  Evangelio,  &c.  Idem  in  cap. 
5 .  Ifaiae :  Omnis  lingua  eunti  arum  gentium  barbararum 
non  in  Synagoqts  ;  fed  m  Chrifti  Ecclcjiis  Confitetur 
Deum.  Vide  Clement.  1.  8.  Conflit.  Apoft.c.  2  3. 

3 .  CONFESSOR  ,  Qui  hodie  Confejfarius.  Waiafri- 
dus  Strabo  de  V ifione  V ettini  Monachi : 

Conf  e  (for  Fratrum  ,  gnarus  conferre  medelam. 
Occurrit  apud  Ditmarum  1.  8.  Aigradum  Mo- 
nach.  inVita  S.  Anfberti  Archiepifc.  Rotomag. 
num.  22.  In  Vita  Aldrici  Epifcopi  Cenoman. 
n.  1 .  pag.  5 .  &  apud  recentiores  non  femel.  Pater 
Confejjionis  ,  in  Regula  Ordinis  de  S cmprtngham 
c.  3  .  Sacerdos  Confejjionis ,  cap.  5.  Vita  S.  Bertini 
c.  7.  Huic  vero  IV duberto  &  conjugi  pater  ConfeJJio- 
num  fuit  B.  Ber tinus.  Cui  Abbas  ojficiutn  Confefjionum 
injunxerit ,  in  libro  Ordinis  S.  Vidoris  Parifienfis 
MS.  c.  3  1 .  Vide  eruditum  MabiJlonium  in  Prae- 
fat.  ad  tom.  3 .  Vitarum  SS.  Ordinis  S.  Bencdidi 
num.  86.  87. 

{gj  Valefius  pag.  198.  Valefianorum  ,  relatisGuil- 
lelmi  de  Nangiaco  verbis  his  :  Aliquando  poftquam 
jam  federat  (  S.  Ludovicus)  coram  Confeffore  ad  con¬ 
fitendum,  fubdit :  Sic  &  hodieque  in  Afia  &  in 
tota  Graecia  Graeci  confitentur  peccata  Prefbyte¬ 
ris  ,  fedent  utrique  Confelfor  fcilicet  feuPrefby- 
ter,  &  poenitens  confitenlve  :  ita  ut  colloqui  inter 
fe  familiariter  Sc  fermones  de  rebus  fuis  habere 
videantur :  ut  accepi  a  Monacho  Jacobita  feu  Do- 
minicano  reformato,  qui  Graeciae  &  Aliae  infulas 
viderat ,  ibique  erat  commoratus ,  nimirum  a  Ja- 
cobo  Goar. 

Confessarius  Regis,  quo  nomine fubfcribit 
Didacus  Fernandus  Chartam  Ordonii  II.  Regis 
aerae  947.  apud7V/>«- in  ChronicoOrd.  S.  Bened. 
tom.  4.  pag.  450. 

Confessor  Pauperum.  Vita  S.  Hugonis  Ab¬ 
batis  Bonaevallis  num.  8 .  jjhfidam famulus  cellera¬ 
rii  infirmatus  eft  ufque  ad  mortem  ,  &  confcfjus  eft  pec¬ 
cata  fua  Monacho  pauperum  Confejfori , ...  &  injun¬ 
xit  illi  infirmo ,  ut  hoc  confiteretur  (  peccatum)  Ab¬ 
bati,  &c.  Occurrit  rurfum  infra. 

^[Confessarius,  Quj  peccata  fua  confitetur  Sa¬ 
cerdoti.  Chronicon  Mellicenfe  pag.  328.  coi.  1 . 
in  Regula  reformat.  Monaft.  Mellic.  Confejfarius 
autem  nude ,  pure ,  humiliter  ac  breviter  confiteatur 
culpas  fuas  :  &  Confejfor  habens  intentionem  latiffmam 
abfolvendi . . .  .fubjungat :  Dominus  nofterfjefus  Chri- 
ftus,  &c. 

4*  CONFESSOR ,  Monachus ,  qui  pro  expiandis 
delidis  Confejfionem ,  feu  poenitentiam  ,  abdicata 
vita  fieculari,  Monafticam  init.  Vetuftilfimum 
Epitaphium  Amanfvindi  Monachi,  qui  obiit  aera 
1020.  apud  Bernardum  Aldretum  1.  3 .  de  Orig. 
linguae Caftellanae  c.  18. 

Requiet  in  hunc  tumulo  ,  migravitque  a  feculo , 
Conlocatus  in  gremio  nunc  Confefforum  catuo. 
Chartam  FroyU ,  fratris  Rudefindi  Epifcopi  Du- 
mienfis ,  aerae  974.  apud  Anton.  de  Tepet,  in  Chro- 

•  nicoOrd.  S.  Benedidi  to.  5.  pag.  427.  fubfcri- 
bunt  Ovato,  Hermenegildus ,  &  Salomon  Epifcopi  : 
deinde fubjicitur,  Confejfores:  Franquila  Abbas  te- 
ftis ,  Ranecaldus  Abbas  teftis ,  Bujiamts  Abbas ,  Ifia- 
rius  Confejfor ,  Lupus  Confejfor,  &  plures  alii  hoc  ti¬ 
tulo.  Aliam  ejufdem  Rudefindi  aerae  930.  Ermoi- 
gius  Epifcopus  Confejfor.  Aliam  ejufdem  Rudefindi 
aerae  1016.  Vetijanus  Pr&pofaus  &  Confejfor.  Aliam 
Sandii  Regis  serae  965.  Trafonius  Confejfor.  Charta 


953  CON 

alia  apud  eumdem  Tepet,  eod.  tom.  pag.  28.  Sic 
eam  (Ecclefiam)  concedimus  fub  manibus  Pontificis 
Domini  Rudejtndi  Epiftcopi,  ita  ut  qui  in  pradicto  Loco 
in  vita  fanet  a  perfeveraverit  ,tamPrefbyter ,  Confe f- 
for ,  vel  quem  Dominus  ibi  duxerit ,  fub  religione  ipjius 
Pontificis  Jit  in  profato  loco .  Alia  Beremundi  Re¬ 
gis  a?rae  1007.  eodem  tom.  Et  ab  eis  conftitutunt 
eft  in  h&reditate  propria  Monafterium  conflruere ,  vo¬ 
cabulo  S.  Laurentii  territorio Deva ,  prope flubioUlia, 
loco  proditio  Algali ,  vocabulo  Carbonario ,  ut  effet  illic 
habitatio  Confejforum ,  advenientium  hofpitum  atque 
pauperum  refrigerium ,  &  in  illorum  memoria  in  vita 
fantla  ibi  habitantium ,  jieut  in  eorum  vita  attum  ,  & 
Deo  annuente  completum  efi.  Poft  excejfum  vitavero  il¬ 
lorum,  ut  fieri  adfolet ,  de  ipf orum  genere  nati  & geniti 
funt, qui  literis  eruditi, &  in  ConfeJJione  nutriti,  Confej- 
Jionis gradum  adepti  funt ,  quorum  unus  Arias  Pelagii 
gradumEpif  'copatus  percipiens  &  tenens, &c.  Infra :  Et 
faciatis  ibidem  Confeffionem ,  in  vita  fantla  perfever  an¬ 
tes, &c.  Ibid.  Abinde  vobis  jam  ditiis  A  nfc  arto  Prefby- 
tero  &Tranfvario  Confeffori  in  nomine  Domini  do  & 
concedo, &c. Rurfum  :  Teneatis  ipfum  Monafterium  de 
noftro  dato, . . .  &  poft  vos  obtineant  eum  fantli  homines 
•&  eximii  ConfejJ ores ,  &c.  Apud  Graecos  recentio- 
res  trw&HKHv  Sc  1'pa.ycgiwiv  7romv  dicebatur  qui  inMo- 
naftcrio  votum  emittebat.  Vide  Archieraticori 
Haberti  p.  575.  Sc  fupra  in  Confeffio  5. 

Confessa,  Monialis,  fandimonialis  :  quae  Con¬ 
feffionem  feu  poenitentiam  exigit  in  Monafterio. Char¬ 
ta  Muniae  Abbatiffae  de  Sobrado  in  Hifpania  ann. 
922.  apud  Anton.  de Tepevin  Chron.Ord.  S.  Be¬ 
nedici.  to.  4.  pag.  ult.  Ego  Munia,  quamvis  indi¬ 
gna  Confeffa ,  una  cum  confenfu  fratrum  vel  fororum 
permanentium  in  cimiterio  'Super adi ,  Jive  &  ego  Gu- 
tier  Abbas  cum  omne  collegium  Clericorum  vel  Mona¬ 
chorum  normam  f anilitatis  obtinentium  in  ipf  '0  prafato 
Monafterio,  &c.  Itamoxfubfcribit.  [Hsc  Mabil- 
loniustom.  2.  Annal.  p.  264.  refert  ad  an.  782. 
non  ad  an.  92  2.  quo  aliud  Ordonii  III.  Diploma 
datum  eft  pro  reltauratione  ejufdem  Superadi 
Monafterii  Abbati  Petro  &Geloyrae  Confeffa  feu 
Abbatiffae,  vel  eorum  Congregationi  fratrum,  vel  Deo 
devotarum  utriufque  fexus  inferiptum  legitur  aera 
1006.  tefleeod.  Mabillonio  tom.  5 .  Annal.  pag. 
373.]  Vetus  Epitaphium ,  apud  eumd.  de  Tepete 
tom.  6.  p.  17.  in  hoc  reclufo  lapide  requtefeit  famula 
Dei  Ildontia  defuncta  Confeffa  feptimo  Kalendas  Sep¬ 
tembris  ara  centejima  pruna  piift  millejimam.  [  Aliud 
apud  Mabillonium  facc.  5.  Adorum  SS.  Bened. 
pag.  5  24.  n.  7.  Degit  hic  humatum  Ilduara  Confeffa 
finitum  corpus ,  conditum  a  Rudejindo  Epifcopo  prole 
fua ,  tertio  decimo  Kalendas  (Januarii  CMLXXX. 
fcilicet  aera,  quae  incidit  in  annum  Chrilti  96  2.] 

CONFESSORIA  Liter  je  dicebantur  quas  Con- 
fe (fores ,  feu  qui  perfecutionis  tempore  gloriofa 
voce  Chriftum  confeffi erant,  laplis  dabant,  qui¬ 
bus  pacem  ab  Epifcopis  acciperent,  juique Com¬ 
munionis  reciperent,  relaxata  fcilicet  praeferipta 
ab  iis  poenitentia  &  fatisfadione.  Ejufmodi  lite- 
ras  cum  temere  lapfis  darent  Confe (fores,  eorum  im¬ 
portunitate  vidi,  (  de  quo  Cyprianus  non  femel 
conquellus  eft )  ftatuitEliberitanum  Concilium 
can.  2  5 .  ut  pro  Confefforiis ,  Communicatori  a  quae 
ab  Epifcopis  icrifiuntur,  darentur  :  Omnis  qui  at¬ 
tulerit  liter  as  Confe  (forias  (  al .  Confe jf tonis)  f ablato  no¬ 
mine  Confefcris,  eo  quod  omnes  fub  hac  nominis  gloria 
paffim  concutiant  Jimpiues ,  Communicat  oria  ei  danda 
funt hter a.  Quod  in  Concil.Arelat.I.can.  p.poftea 
fuit  confirmatum.  Vide  Bernardinum  Ferrarium, 
&  Philippum  Priorium  de  Literis  Canonicis. 


CON.  954 

f  CONFESSORIUM.  Vid e  Confeffio  2  . 
CONFESSUS  moritur,  qui  ante  mortem  pecca¬ 
torum  abfolutionem  accipit  fimul  Sc  viaticum; 
non  Confeffus  vero  qui  moritur  neutro  percepto  fa- 
eramento,  ut  fufius  exponetur  in  voce  Intefiatio. 
Hinc  Confeffum  facere  in  Tabulario  S.  Vincenti! 
Cenoman.  miniftrare  eft  illa  duo  facramenta.  Ibi 
legitur :  Perrexit  Abbas  Ranulfus  apud  caftrum  Belli - 
montis ,  &  ibivijitavit  Hugonem  de  f/uliaco  decuban¬ 
tem  agritudine ,  &  fecit  eum  idem  Abbas  Confeffum . 
Teftes  Arne  lina  mater  Hugonis  &  frater  ejus  Robertus. 
Alio  in  loco  ejufd.  Tabularii :  Gervajius  de  Monte 
Betoms  dedit  S.  Vincentio  quidquid  habebat  in  Eccle - 
Jia  de  Monte  Betonis.  Hoc  factum  fuit  apud  Car  notum, 
ubi  idem  Gervajius  in  quadam  gravi  infirmitate  deten¬ 
tus  ,  'a  Chrifiiano  Monacho  S.  E  meer,  in  vijitatus  eft . 
Teftes  fjudikellus  Prefbyter  S.  Martini  de  Valle ,  qui 
pr&diclum  Gervajium  fecit  Confeffum. 
CONFIBULARE,  Connedere,  conjungere.  No- 
vatianus  deTrinit.  cap.  18.  In  femetipfo  concor¬ 
diam  Conftbul are.  Sallas  Malafpinse  apud  Baluzium 

tom.  6.  Mifeell.  pag.  260.  Proconful _ horam 

pugna  cum  quibufdam  commilitonibus  fias  anticipans  ip¬ 
jius  burgi  muris  abfquc  metu  diferiminis  imminentis  fe 
Conftbulavit  impavidus. 

CONFIBULATIO,  Connexio,  conjundid.  Idem 
Novatian.  cap.  19.  Mutui  foederis  Conftb  ulatione 
fociatum. 

CONFICCATUS,  Confixus.  AdaSS.  Junii  tom. 
1.  pag.  5  6.  de  S.  Secundo  :  Prafatum  f  epuler  um 
conftruttum  placidis  ferreis  plumbo  Confice  atis  aperue¬ 
runt  aliqua  rimula. 

<f  CONFIC1SCI,  Simul  proficifei.  Chronicon  Sici¬ 
liae  apud Marten.  tom.3.Anecd.  coi.  77.  Incoepe- 
runt  infurgere  venti  contrarii ,  non  permittentes  dictum 
exftolium  verfusTrapUnum  Confiicifci. 

CONFIDA  ,  Dubitator  ,  in  Gloff.  MS.  Regio  1013. 
Sc  Ifid.  [Graevius  locum  credit  utrobique  cor¬ 
ruptum.  J 

CONFIDELES ;  Qui  fidelitatem  feu  hominium 
cum  fidelibus  praeftiterunt,  in  Hift.  Cortufioruni 
lib.  1  o .  cap.  8- 

CONFIDENTIA  ,  Habere  confidentiam  in  aliquo, 
Avcir  confiance  en  quelqu’un ,  in  Flift.  Cortufior; 
lib.  1 .  cap.  3  .  lib.  6.  cap.  6. 

f  CONFINA,  Confinatus.  Charta  Domini  Au- 
bel  in  Bellijocenfipago  an.  1460.  Item pojftdet  de 
Confina  Aymonis  Bergerii  de  Romanenfe  quoddam  vier- 
rum  quod  fuit  alias  Confinatum  a  Marguarit a  Claret: 
Hic  Confina  Sc  Confinatus  eodem  redeunt ,  fignifi- 
cantque  novi  domini  poffelfionem  ,  cujus  Confi¬ 
nia  declarabantur  ab  antiquis  tenentibus :  hinc 
Confina ,  vel  Ccnfinata  dida  eft  illa  nova  polfelfio. 

%  CONFINES,  Exlilium.  Vide  Confinare  in  Confi¬ 
nium. 

CONFINIUM,  'Zuvcfiu ,  in  Gloff.  Grsec.  Lat.  Vici¬ 
nitas, locus  ubi  fines  duarum  terrarum  conveniunt,  apud 
Joan.  de  Janua.  Siculus  Flaccus :  Alii  in  Confixio 
Domini  erant.  Charta  an.  1231.  apud  Catellum  in 
Hift.  Occitan.  pag.  901.  Elac  omnia  funt  in  uno 
Confinio.  Item  in  alio  Confinio  funt  2.  b acini,  &c.  Oc¬ 
currit  ibi  pluries.  Qua  quidem  voce  noftra  Coin  i 
angulus ,  videtur intelligi,  unde  Sc  derivatur.  Oc¬ 
currit  pluries  inCod.  Theod. 

Confinati,  Confinates,  Eadem  notione , 
non  femel  in  T abulario  Brivatenfi  ch.  172. 

^[Confinia.  Vita  S.  Gregorii  Papae  VII.  tom.  6 . 
SS.  Maii  pag.  1 4 1  .In  illa  namque  Confinia ,  hoc  eft 
in  Confinio  Noricorum  &  Alamannorum ,  &c. 
Confinis , Finis,  meta,  limes.  Caiusl.  3  j.ff. 


955  CON 

§.  8.  de  contrah.  empt.  Si  quis  in  vendendo  pradib 
'Confinem  celaverit.  'Charta  anni  1299.  in  Hili» 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  91.  coi.  2.  Pr&dictum  au¬ 
tem  locum  infra  dictos  Confines  pradittis  Monachis  & 
Moriialibus  ac  eorum  fiucceffonbus  Jic  damus  tum  fuis 
ingrejfibus  &  egrefijibus ,  nihil  in  dicto  loco  infra  dictos 
Confines  retinendo.  Charta  anni  12,93-  apud  Balu- 
ziumtom.  2. Hili.  Arverniae pag.  297.  Siqttis  in¬ 
tra  Confines  pradittos  ultimo  aliquod  delictum  vel  cri¬ 
men  committeret ,  &c.  Informatio  CommiiTario- 
rum  redituum  curiae  regalis  an.  1  3  77.  ex  Camera 
Computor.  Provinciae :  Item  habet  in  cafiro  de  1 firio 
jus  pedagii ,  cujus  Confines  [eu  difir  ictus  fiunt  totum  ter¬ 
ritorium  ,  quod  ,  &C . 

fC  onfiniu  s,  Eadem  notione.  Praeceptum  Chil- 
deberti  I.  Regis  Franc.  an.  5  2  8.  pro  S.  Carilepho 
apud  Marten.  to.  1 .  Atnpliffi  Colledl.  coi.  4 .Inde 
deficendit  ipfie  Confinius  Baliavenfis  &  Marojalenfis  in 
Axona  qua  vocatur  Pctrofa ,  &  fic  per  Axonam  &  ar¬ 
bores  vel  lapides  fixas  vadit  ufique  foras  ad  fiummos 
campos. 

<5[ Confinire,  Terminari ,  Gall.  Aboutir.  Annal. 
Bened.  tom.  2. pag.  708.  coi.  i.ex  Tefiamento 
Tellonis  Epifcopi  Curienfis  :  Agrum  fiubter  Sala 
modiales  fex ,  Confiniente  invia.  Paflim  legitur  ibid. 

Confiniales,  Contermini ,  in  Capitul.  4.  Ca- 
ro!i  M.  incerti  anni  c.  3.  apud  Monachum  Ego- 
lifmenf.  in  Carolo Mag.  an.  773.  &  in  Annalib. 
Tilianis  an.  774.  [  Chronico  Farfenli,  apud  Mu¬ 
rator,  tom.  2.part.  2.  coi. 440.]  Hinc 

Confinare,  Confinatio,  in Hifloria  Cortu- 
fior.  noftri Confiner  dicunt,  [Itali  Confinare,  Rele¬ 
gate,  amandare. Obertus  Stanconuslib.  9.  Annal. 
Genuenfium  an.  1277.  Qui  fufpetti  &  tanti  cri¬ 
minis  participes  credebantur  ,  Confinati  fuerunt ,  qui 
longo  tempore  obfiervaverunt  Confines.  Tandem  vero  ab 
ipfis fioluti  Confinibus ,  amicorum  rogaminum  interventu , 
repatriandi  licentiam  impetrarunt.  Occurrit  in  Charta 
anni  1  293  .apudBaluzium  tom.  2.  Hili. Arvern. 
pag.  2  9  7.  in  Statutis  S.  Claudii  an.  1 448 .  p.  6  3 . 
&  pluries  alibi.  ] 

f  C  onfiniare,  apud  eumd.  Obertum  an.  1  2  7  2 . 

CONFINIUS,  Urbanus.  Papias.  [Vide  alia  notione 
in  Confinium .] 

^fCONFINUS,  Cophinus.  Antiquus  Ordo  Rom. 
MS.  Vadit  ad  incenfandum  altare  &  fiubfequenter  Con- 
finutn ,  ubi  efi  Corpus  Chrifii  pofitmn.  V ide  Cofintts . 
CONFIRMAMENTUM  ,  efi  Corpus  fijdereum  in 
homine.  dSochusle  Baillif  in  DiClionario  Spagyrico. 

CONFIRMARE  Populum  dicitur Archidiaeo- 
nus ,  Diaconus ,  aut  Subdiaconus ,  dum  poli  por- 
re&am  a  Sacerdote  Euchariftiam  eidem  Domini¬ 
cum  fanguinem  hauriendum  praebet.  Ordo  Ro¬ 
manus  :  Archidiaconus  . ..  tradit  calicem  Subdiacono 
regionario ,  qui  tradit  ei  pugillarem ,  cum  quo  Confir¬ 
met  populum.  Infra:  Deficendit  Pontifex  a  fiede ,  te¬ 
nentibus  ei  manus  qui  eum  duxerunt,  ut  communicet  eos 
qui  in  Senatorio  fiunt ,  pofi  quem  Archidiaconus  Con¬ 
firmat.  Pofiea  Epifcopi  communicant  populum,  innuente 
Pontifice  ,  &  pofi  eos  Diaconi  Confirmant ,  Prefbyteri 
autem  juffu  Pontificis  communicant  populum,  &  ipfii 
vicijftm  Confirmant.  Occurrit  ibi  non  femel  vox  Con¬ 
firmare  hac  notione.  Ita  in  Expolitione  Midae ,  de 
Pontifice  facra  faciente ,  Confirmari  de  calice  dici¬ 
tur  ,  tenente  eum  Archidiacono.  Adde  Eclogas  Ama- 
larii  fub  finem.  Vide  Rabanum  lib.  1 .  de  Inllit. 
Cleric.  c.  2  9 . 

CONFIRMATIO ,  Sacramentum  Chriltianorum , 
fic  di&um,  quod  baptifmum  quodammodo  con¬ 
firmet  ac  compleat :  unde  ejus  nMiutns  appellatur 


CON  956 

a  Dionyfio  Areopag.  de  Ecclef.  Hierarch.  cap.  4. 
Confiunmatio  ,  a  Cypriano  Epifb.  7  3  .  &  Perfectio  a 
S.  Ambrofio  1.  3 .  de  Sacram,  c.  6.  Confirmatio  igi¬ 
tur  dicitur,  quia  hujus  vi  Sacramenti  id  in  nobis 
confirmat  Deus,  quod  baptifmo  jam  operari  cce- 
perat ,  nofque  admirabili  quadam  ratione  lando 
Spiritu  vellit,  ut  loquitur  Tertullianus  1.  dePrae- 
feript.  haeretic.  feu  virtute  ex  alto  induit ,  quod 
Apollolis  diCtum  fuit ,  in  quibus  pra:  caeteris  vis 
illa  divini  Spiritus ,  &  efficientia  mirabiliter  elu¬ 
xit.  Recens  autem  baptizati  llatim  confirmaban¬ 
tur  ab  Epifcopo ,  pollea  communicabant  de  Cor¬ 
pore  Domini ,  ut  habent  Alcuinus  de  Offic.  di- 
vin.  de  Sabbato  S.  Pafchae  p.  2  5  9.  Rabanus  I.  de 
Inllit.  Cleric.  c.  25».  Ifidorus  &  alii  :  de  quo  in 
Ecclefia  fervari  folito  perinde  ritu ,  agunt  etiam 
Patres ,  Dionyfius  de  Ecclef.  Hierarch.  c.  2. Ter-, 
tullianus  de  Praefcript.  c.  40.  de  Baptifmo  cap.  7. 
Cyprianus  Epift.  70.  7  3.Cyrillus  Catech.  2.  3. 
Concil.  Laod.  can.  48.Toletan.  I.  can.  20.  Am- 
brolius  1.  de  Initiand.  c.  6.  &  lib.  de  Sacrament. 
c.  1 .  &c.  Capitula  Theodori  Cant.  Archiep.  c.  4. 
Nullum  perfectum  credimus  in  baptifmo  fine  Confirma¬ 
tione  Epifcopi ;  tamen  non  defiperamus.  Hinc  Jonas 
Aurelianenfis  Epifc.  lib.  1 .  de  Inllitut.  Laicali  c. 
7.  reprehendit  eos ,  qui  Sacramentum  illud  dif¬ 
ferebant. 

Quod  igitur  Baptifmum  Confirmatio  llatim  fub- 
fequeretur ,  pro  ipfo  Baptifmo  interdum  ufurpa- 
tur.  Simeon  Dunelmenfis  deGellis  Regum  An- 
glor.  an.  994.  Quem  Rex  honorifice  fiuficepit ,  Confir¬ 
mari  ab  Epifcopo  fecit  ,fibi  in  filium  adoptavit ,  regio¬ 
que  munere  donavit. 

Ad  ConfirmandumT  enere  ,  Levare  ,  in  Lege 
Longobard.  lib.  3.  tit.  3  o.  in  Concil.  Mogunt.  c. 
5  5 .  Concil.  Liptin.  apud  Fulbertum  Epill.  1 3 . 
Burcharduml.  19.&C.  V ide  Tenere  ,  Patrinus. 

CONFIRMATORES  T  e  stes.  Tellium,  quiin- 
flrumenta  fubfcri bebant,  non  eadem  femper  ra¬ 
tio  fuit.  Ad  duplicem  enim  effe&um  in  antiquis 
monumentis  apponebantur.  Alterum  liquidem 
pro  eorum  robore  &  firmitate ,  quod  fit  de  folen- 
nitatibus  fubllantialibus  contractuum  ut  telles 
illorum  llipulationi  interfint ;  atque  hos  telles  Vi- 
fores  &  Auditores  appellabant ,  &  ita  appellati  in¬ 
veniuntur:  alterum  vero  ad  temporis  notationem, 
quo  talis  contra&us  celebrabatur ,  inducendam  , 
quali  potentiores ,  qui  tunc  apud  eos  degebant , 
nominando.  Atque  inde  Optimatum  ,  quod  Ri- 
cos  homines  &  Seniores  illa  aetas  vocavit ;  inter¬ 
dum  etiam  Magillratuum  faecularium  &  Ecclefia- 
Iticorum  nomina  inltrumentis  appofita  leguntur: 
quos  ne  talium  contraduum  celebrationi,  ut  prio¬ 
res  ,  interfuiffe  inducerentur  ,  te  fies  Confirmatores 
appellare  confueverunt.  Haec  autem  hujufmodi 
tellium  confirmatorum  appolitio  in  folennibus 
tantummodo  Regum  aut  Principum  privilegiis 
adhiberi  confuevit ,  unde  paulatim  ad  privato¬ 
rum  negotiorum  contradus  defluxit.  H$c  Hie- 
ron.  Blanca  in  Praefat.  ad  Commentar.  Rerum 
Arag.  Vide  eumdem  p.  599. 

U  CON  FISCALIS.  Charta  Bertrandi  Comitis  To- 
lofani  ann.  1109.  ^3°d  per  vim  d  Patre  meo  Rai- 
mundo  Comite ....  Confificalibus  fiublatum  efi ,  reddo 
illi  Monafierio  S.  Andreae.  Forte  legendum  Confi- 
fcationibus ,  ut  fenfus  videtur  poftulare. 

H CONFISUS,  Fidus,  amicus ,  familiaris  ,  Gall. 
Confident.  Epillola  Jacobi  Scotiae  Regis  ad  Caro- 
lum  VII.  Franc.  Regem  apud  Acher.  to.  10.  Spi¬ 
cii.  p.  243.  Chrifiianijjime  Princeps,  frater  &  con- 


957  CON 

foederate  amantiffime  ...  reverendum  in  Ciniflo  Putrem 
T hornum  Epifcopum  Candidi  Cafa ,  fijoh annem  Domi¬ 
num  Lindeffay  de  Byris . . .  loftros  ConJVi artos  intime 
Confifos  ...ad  eamdem  vefham  Aiajejlatem  credimus 
perveniffe. 

CONFITERI,  paflive  fumrum  pro  Praedicari,  dr- 
ci.  Donatio  S.  Rudefindi  Epifcopi  proMonade- 
rio  S.  Salvatoris  de  Cella-nova,  to.  5 .  Concil.  Hi- 
fpan.  p.  1  79.  Jjfui  cum  er  &  Spiritu  S.jic  perfonu- 
Itter  in  Jingulis  manes ,  ut  unus  adoreris  ,  lauderis  at¬ 
que  Confitearis. 

%  CONFITURA  ,  ut  fupra  Confectio ,  ni  fallor ,  po¬ 
tius  quam  Frudus  facchaio  conditi ,  quos  vulgo 
dicimus  Confitures.  Hid.  Dalphin.  to.  2.  p.  qo  y. 
coi.  2.  inOrdinatione  domus  Humberti  II.  Item 
quod  Magfler  hofpitii  aut  ?r  ovi  for  ,  vel  Thefauraui 
magis  eligent  pro  utilitate  nifira ,  fieri  debere  in  hofpi- 
110 candelas  &  tor chias,  &  alias  Confiuiras ,  quod  ip- 
fe  Apothecarius  eis  obediat  ,&  fuum  magi fierium  fide¬ 
liter  exerceat  in  pramrffis. 

«ff  CONFLAGES.  Vide  Cmfragmentum. 
CONFLAGITIUM  ,  ut  Flagitium  veldelidum 
commune.  Epillola  Joannis  ll.Archiep.  Lugdun. 
ad  G.  Glafcuenfem  Epifcopum,  apud  Mabillon. 
to.  3  .  Analed.  p.  492.  Rectorem  Dominus  Papa  or¬ 
dinat,  qui  vel  per  feipfum,  vel  certe  per  cives  ejufdem 
urbis  Confiagitia  ejufdem  loci  punit  &  purgat. 
CONFLAGRARE ,  adive  fumtum  pro  Inflam¬ 
mare  ,  incendere  ,  infligaie.  Vita  S.  Grcgorii  VII. 
Papae  tom.  2*  Martii  p-  1  7  5  •  Nonnullos  Pontificum 
Jimulque  facul  ariuni  fjudicun  ad  ejus  invidiam  Con¬ 
flagravit  hoftis  genens  humari. 

f  CONFLARE,  In  unum  colligere ,  involvere ,  copu¬ 
lare  ,  commovere ,  furari.  Conflatum  ,  involutum,  con¬ 
textum.  Papias. 

Confi.ari  pecunia  dicitur,  in  lib.  1  1 .  Cod.  Th. 
Si  quispecun.  conflav.  GlolT.  Lat.  Greec.  Conflare , 

ffuyXpvtue-oti. 

Conflator,  Qui  pecuniam  conflat ,  in  1.  1 .  Cod. 
Theod.  de  Conlat.  aeris.  Gloff.  Lat  Grxc.  Confla¬ 
tor  ,  %aviUTiis.  Conflatorium  .  Locus  ubi  ferrum  vel  ar¬ 
gentum  conflatur.  Joan.  de  Janua. 

Conflatu  r a.  Julius  Firmicus  lib.  6.  Mathef.  c. 
3  o.  Falfahos  faciet ,  aut  qui  pecunias  publicas  Confla¬ 
turarum  adulterinis  artificiis  imitentur. 

Conflascere,  pro  Conflare.  Smaragdus  in  Prae- 
fat.  Commentarii  ad  Regulam  S.  Benedidi : 

Adnibilat  pravum ,  jufium  Conflafcit  ut  aurum , 
Limat  &  examinat ,  &  poliendo  librat. 

•j  Conflatili  s  ,  Conflando  fadus,  Gallice  ,  De 
fonte, fjette  en  fonte.  Prudentius  in  Romano  v-  293. 
Fabri  deorum  vel  parentes  numinum , 

Jfijfi  ji  caminis  infntiffent fegnius , 

Non  ejfet  ullus  f/uoiter  Conflatilis. 

Hieronym.  Ep.  1 30.  ad  Marcell.  Sculptile  atque 
Conflatile  ,  de  idolo  Mich.  Judic.  1  7.  Vide  Exod.' 
3  2.4.  &  Deut.  11.  i2. 

f  Conflatim,  Copulati  n,  contexte.,  GlofT.  Ifid. 

f  CONFLECTA  ,  pre  Conflilta  ,  id  efl ,  AffliUa.  Pa¬ 
pias  MS.  Bituric. 

CONFLICTUS,  adjed.  Diffipatus,  fugatus,  Gal. 
Mis  en  der outc.  Bartliolom.  Scriba  lib.  6.  Annal. 
Genuenf.  an.  1258  Et  bello  commiffo  Confhili  fue¬ 
runt  noflri ,  &  ami ferunt  noflri  galeas  xxv.  Occurrit 
in  Chronico  Parmer.fi an.  1  3  07.  8c  1309. 

%  Conflictus,  Subdant.  Exercitus  diflipatio  , 
fuga,  Gall.  Derose, apud  eumd.Bartbolom.  Scri¬ 
bam  ann.  1242.  Ptadictos  inimicos  volentes  intrare 
civitatem  pofi.it  in  Cmfiiclu  ,  apud  Anonynium  in 
Chronico  Veroneni  ad  an.  1317.  Dominus  Canis 


CON  958 

fuit  pojitus  in  Confliltum  cum  ejus  militia  &  comitiva 
multis  ex  finis  interficitis  &  captis,  ibid.  ad  an.  13  20. 

CONFLIGATIO  ,  Pralium ,  c ongr effio ,  e-v/aCcXf!  Ini 
/xxxiii; ,  in  Glofl.  Gr.  Lat. 

CONFLIGIUM,  pro  ConfhUus.  Guibertus  lib.  3.  de 
Vita  fua  c.  1  S.  In  ultimo  carnis  fpirttuf 'que  Confligio, 
&c.  Utitur  &  c.  3  .  &  14.  eod.  lib.  Fluctuum  Con¬ 
fligia  dixit  Solinus  c.  1  5. 

^CONFLUENTIA,  Frequentia,  Gall.  Afflucnce. 
Confluentia  populorum,  apud  Adfonem  in  Tranfla- 
tione  S.  Bafoli  cap.  1 .  Utitur  Macrobius  pro  flu¬ 
xione  feu  humorum  dedillatione.  Hac  efl,  inquit 
lib.  7.  Satum,  cap.  4.  triplex  caujfia  podagra  ,  vel  cu- 
juflibet  ex  Confluentia  morbi ,  multitudo  humoris ,  frc. 

f  CONFOEDERARE,  Foedus  facere,  inire.  Legi¬ 
tur  apud  Tertull.  Apol.  c.  2.  Prudenc.  in  S.  Lau¬ 
rentio  v.  4  3  7.  Crofium  2.  4.  &  alios  pofleriorcs. 
Confoederatio,  apudEiieronymum Epiil.  2. 
deCuftod.  Virg.  c.  1  y.Rymerurnto.  2.p.  659. 
in  Maceriis  In  fulae  Barbarae  to.  i.p.  137.  158. & 
alibi  non  femel. 

%  CONFOMENTUM  ,  Chronie  Andrcae  Danduli 
apud  Murator,  tom.  12.  coi.  460.  Contra  Iflrutm 
fe  convertit ,  civitatemque  fjuflincpolis  a  fronte  mari¬ 
tima  partem  defenjibilcm  rapit  &  fpoliat ,  falvo  caflro 
Leone,  quod  femper  recuperanda  urbis  fuit  efficax  Con- 
f omentum-,  id  ed,  quo  fpes  fovebatur  recuperan¬ 
dae  urbis. 

CONFORANEUS  ,  Ejufdem  artis :  lyepauot  enim 
didi  opifices  &  mercatores ,  quia  &  in  foro  ha¬ 
bitant,  aut  in  forum  deferunt  cum  aliis  indito- 
ribus  quae  habent  venalia  opificia.  Gloff.  Lat.  Gr. 
Confor  anetis  ,  <r  Gloff.  lfidori :  Conflor  ancus  , 

unius  fori.  Vide  Salmafium  libro  de  Ufuris  pag. 
340.  &  341. 

CONFORMIA.  Anonymus  deGedis  Frederici  II. 
Imp.  pag.  864.  Efl  Roma  locus  ab  utroque  Tiberis 
latere  circum  fe  pofiti  divifus ,  ad  quem  praflant  adi¬ 
tum  pontium  munita  Conformia ,  Infula  Lycaonia  ex 
antiqua  nuncupatione  vocatus.  [  In  MjS.  quem  lau¬ 
dat  Murator,  tom.  8.  coi.  595.  legitur,  munita 
Conformia,  Infula  Livinia ,  &c.~]  Vide  Forma  1  1. 

<[I  CONFORTAMEN ,  Corroboratio.  Ada  S.  Fran- 
cifcae Viduae Rom.  to.  2. SS. Martii  p.  109.  Amor 
magni  Confortaminis ,  qui  mortuos  vivere  facis. 

f  Confortamentum,  Eadem  notione.  AdaSS. 
Maii  to.  7.  pag.  831.  de  S.  Humilitate  :  Angelos 
coeli  omnes  diligo  ,fed  duo  mihi  fiunt  delicia  gaudii ,  qui 
diu  hoduque  mihi  dant  Confortamtnta. 

CONFORT ARE ,  Corroborare  ,  firmare.  Pfeudo- 
Ovidius  1.  1 .  de  Vetula  : 

Sed  quod Jic  fauces  Jilibundas  impleat ,  ut  non 
Confortetur  eo  fua  virtus. 

Utuntur  alii.  [  Charta  Edgari  Angi.  Regis  ann, 
9  7 1 .  to.  j  .  Monadici  Anglic.  p.  j  7.  Ego  Kinadius 
Rex  Albania  adquievi.  Ego  Mafcujius  Archipirata 
Confortavi.  Ego  Durflanus . . .  corroboravi.  J 

f  Confortatio,  Corroboratio ,  lib.  2.delmit. 
Chridi  cap.  1.  n.  4.  In  tribulatione  Confortationem 
fenties. 

%  Confortatori  je  Epistola  Fidei,  Ad 
confirmandam  fidem.  Anad.  Bibi,  in  Hormifda  : 
Idem  fecundo  mijit  Ennodium  ipfum  &  Peregrinum 
Epifcopum  Aderenenfem  ,  portantes  epiflolas  Conforta- 
torias  fidei  &  contefiationes  fecretas  numero  xix. 

CONFOSCERA  ,  mendofa  vox.  Vide  Gunfus. 
CON  FOSSATUS ,  Foffis  munitus.  J.  Epifcopus 
Acconenfis  ad  Honorium  III.  Papam  apud  Ache- 
rium  to.  8.  Spicii,  p.  3  74.  Noflri  igitur  quia  pauci 
erant,  &  cum  S arracenorum  multitudine  fecure  con - 


✓ 


\ 


959  CON 

gredt  non  poterant,  infra  Itclas  Confoffati  fiunt  ut  civi¬ 
tatem  cuftcdirent ,  commorabantur. 

CONFOSSUM ,  Stagnum  ,  foda  major  ubi  aquae 
continentur.  Leges  Norman.cap.  7.  apud  Lude- 
wig.  to.  7.  Reliq.  MSS.  p.  158  -  Sciendum  eft  quod 
nullus  fluvium  aliquem  in  Jlannis  vel  Confojfis  fiuis  de¬ 
tinere  poteft ,  niji  a  fole  occidente  ufique  ad  eundem 
orientem. 

CONFRA.  Joflenus  Epifc.Sueffion.  inExpofitio- 
ne  Symboli :  Sicut  ergo  multi  conviva  Confr  am  fa¬ 
ciunt,  id  eft  Commune  convivium. 

CONFRACTIO.  A&aSS.  Junii  tom.  4.  p.  699. 
de  Feftis  S.  Joannis  Bapt.  Confractio,  quando  ficili- 
cet  poft  Pater  nofler  Hoflta  frangitur. 

«U  CONFRACTORlUM.  Liturg.  Gallic.  Mabillo- 
nii  p.  8-  Poft  Canonem  Hjflu  Confractio  fr  commiftto 
in  calice  ,  dum  interiit  canitur  Confr actorium  jive  An- 
tiphonaad Confractionem.  Confradoriuin  in  Midali 
Ambrofiano  dicitur  illa  oratio ,  qnx'  fequitur  fra- 
dionem  Hoftiae.  Ita  Macer  inHierolexico. 

«f[  CONFRAGA.  Vide  Confr agmentum. 

CONFR  A  G  AN  EU  S ,  pro  Confi 'ufraganeds,  Coepi  fco- 
pus,  inVita  S.  Theodardi  Archiep. Narbonenfis 
apud  Catellum  pag.  759. 

%  CONFRAGES.  Vide.  Confr  agmentum. 

flflCONFRAGMENTU  M , Simul  rugofiutn,ut  mons.  Gl. 
Ifid.  ad  quas  erudite  Graevius :  Quamvis  dc  quo¬ 
que  legatur  in  Excerptis  &  Conftantienfi,  nullus 
tamen  dubito. quin  feribendum  fit :  Confr  ago  fu  m , 
Simul  frago fum ,  ut  mons.  Papias :  Confraga  ,  loca  ubi 
venti  undique  concurrunt ,  ac  fax  a frangunt ;  quae  vox 
legitur  apud  Lucanum  u.  6.Confragaden]is  arbo¬ 
ribus  dumeta.  Talia  loca  dixerunt  etiam  Confrages, 
tefte  Ifiioro  Orig.  1  4.  8.  Confrages  loca  ,  in  qua 
undique  venti  concurrunt ,  ac  fax  a  frangunt ,  ut  Na¬ 
vius  ait-,  In  montes  ubi  venti  frangebant  locum.  Con- 
ftantienfis  Naevii  verba  fic  legit :  In  montibus  ubi 
venti  frangebantur  ;  &  in  prioribus  quoque  pro  Ifi- 
dori  verbis,  ac  faxa  frangunt ,  apud  illum  melius 
(  ut  in  noftroSangerman.  GlolTarioMS.  n.  501.) 
legitur,  ac  fefe  frangunt.  Pro  Confrages ,  apud  Fe¬ 
lium  legis  Conflages ,  quod  idem  eft.  Nam  littera¬ 
rum  /  &  r  perpetua  eft  permutatio.  Feftus :  Con¬ 
flages  loca  dicuntur  ,  in  qua  undique  confluunt  venti. 
Veteres  dixerunt  Frago  pro  quo  pofteriores  eu- 
phoniae  caufa  interpofito  n  dixerunt  Frango  ,  ut 
■pro  Tago  ,  unde  Tagax,  Tango-,  inde  apud  Nae¬ 
vium  in  Conftantienfi  Fr agebantur.  Apparet  id 
quoque  ex  praeterito  Fregi ,  8c  Supino  Fr  altum  , 
quod  eft  ab  obfoleto  Frago. 

<5  CONFRARAGIUM,  Quod  Confr  at  emit  atis  caufa 
folvebatur.  Regeft.  Comput.  Dalphin.  tit.Gray- 
livod.  an.  x  549.  24.  April.  fol.  64.  Item  pro  Con¬ 
fr  aragio  fex  Confr  atrum  relictorum  in  Confr  atria  S. 
Spiritus  de  Mura  per  pradecejfores  Tonum  ix.  feftar. 
Jiliq. 

^  CONFR  ARI  A,  Sacrum  fodalitium  ,  Gall.  Confr  e - 
ric.  Officialis  Bitur.  de  percipiendis  decimis  in  pa¬ 
rochia  de  Prseliaco  ann.  1 3  9  1 .  apud  Thomafte- 
rium  Confuetud.  Bituric.  p.  246.  Et  in  cafu  quo 
die  defunctus  fuit  frater  ahcujus  Confr aria  ,  in  quo  qui¬ 
dem  luminari  Confr  artarum  ipji  Prior  fr  Curatus  nihil 
percipient.  Antiq.  Recognit.  in  Regefto  Probus  fol. 
xxxu. V».  Domus  Confr anade  Vilario  pro  cafali  ejuf- 
dem  domus  fr  cintili  debet  Comiti  x .  em.  frumenti  fr 
jiii  0r.  den.  cenf.  fr  Confr  aria  debet  reddere  Comiti  te- 
ne mattarium,  qui  debet  dare  de  placito  111.  fol.  Tefta- 
xnentum  Florentii  de  Caftellana  ann.  1598.  ex 
Schedis  Prxfidis  de  AlatLaugu.es :  Legavit  Cu?ifrari<e 
S.  Spiritus. . .  fohdos  40.  parvorum. 


CON  960 

Confr  a  terni  a.  Eadem  notione.  ProceflusSS. 
Virg.  E-ichfellen.  tom.  3 .  Junii  p.  1  3  7.  Confr ater- 
niaque  fuper  atrium  Decano.  Capitul.  Generale  Ci- 
fterc.  an.  12  04.  apudhlarten.  to.  4.  Anecdot.  coi. 
1300.  Infuper  Confratonu  fr  quaftonm  feu  Pradt- 
catorum  collecta  omnimms  inhibentur.  Interdum  ac¬ 
cipitur  in  malam  partem  ut  infra  Confr  atria. 

f  Con  fraternis  Domus,  in  Chartario  Eccle- 
fioe  Auxitanse  cap.  8  5. 

^Confratissa,  ut  Confr  atriffa.  Miracula  S.  Petri 
Ord.  Prtedicat.  to.  3.  April.  p.  710.  Jguod  vide¬ 
rant  d  Confr atribus  &  Confr atiffis  fleri.  ■ 

CONFRATRES  dicuntur  quafi Jimul  fratres  ,  Jive  in 
Ecclejia  Jive  in  alio  loce ,  vel  confinio ,  Jive  etiam  fe¬ 
cundum  carnem.  Joann.de  Janua.  Collegae,  qui  eo¬ 
dem  officio  funguntur.  Utuntur  Ivo  Carnotenf. 
Epift.  1  3  3 .  &  Galfridus  Monemuth  lib.  1 1.  c. 
3.  &c,  [  Vid eCongermanus.  ] 

CONFRATRIA  ,  Societas ,  Confrerie.  Hincmarus 
Remenfis  in  Capitul.  adPreffiyt.  parochis  fuae  c. 
16.  De  Collellis  ,  quas  Geldomas  ,  vel  Confr atrius 
vulgo  vocant,  frc.  Intra:  Conventus  autem  talium  Con- 
fratrum  ,  frc.  Guillelnus  de  Podio-Laurent..  in 
Chron.  c.  1  5 .  Obtinuit  Tolofa  magnam  fieri  Confr a- 
triam,  Confr atres  omnes  conjignans  Domino  Jtgno  Cru¬ 
cis,  frc.  Ibidem  :  Confr  atria  candida ,  alia  nigra.  He- 
lias  de  Roffiaco  in  Abbatib.  S.  Martialis Lemovi- 
cenf.  Exattionem  ,  quam  Epifc .  Lemovicenjis  velCa - 
nonici  fub  nomine  Confr  atria  d  populo  violenter  expete¬ 
bant  . . .  irritam  fecit.  [  Bern.  Ytherius  in  Chroni¬ 
co  apud  Stephanotium  tom.  1 .  Fragm.  MSS.  Con¬ 
fr  atria  obolorum  tunc  (an.  1197.  )  orta  eft. 
Confr  atri  a.  Sacrum  fodalitium,  noftris  etiam 
Confrerie.  OrdinariumEccIefiaeRotomag.  ad  cal¬ 
cem  libri  Johannis  Abrinc.  de  Offic.  Eccl.  p.  16  5 . 
Etiam  debent  habere  (  CapellaniJ  quilibet  unum  par 
chirotecarum  d  fratribus  Confr  atri  arum.  Vox  recen- 
tioribus  familiaris  hac  notione. 

Confratria  &  Confraternitas,  in  malam 
partem.  Concil.  Arelat.  an.  1234.  cap.  9.  Jjhiia 
propter  conjurationes  fr  confpirationes ,  qua  Confratria 
vocantur ,  in  civitatibus  fr  villis  fr  caftris  quammul- 
ta  difcordiafr  dijfenjionts  materia  fiufcitanturf  Confra - 
trie  vel  Confpirationes  ,in  StatutisMSS.  ejufd.  urbis 
art.  90.]  Concilium  Avenionenfean.  13  2 6.  can. 
3  7  ■  m  noftrarum  provinciarum  partibus  nobiles , 
plerumque  fr  interdum  alu  colligationes  ,ficietates ,  fr 
conjurationes  faciunt ,  tam  canonibus  quam  humanis 
legibus  interdictas ,  femel  i  n  anno  fub  nomine  Confra- 
tria  fe  in  loco  aliquo  congregantes ,  ubi  conventiculas  fr 
conventiones  faciunt ,  fr  pallo  juramento  vallata  in¬ 
eunt,  quod  fe  adverfus  qutfcunque ,  praterquam  Do¬ 
minos  fuos,  ad  invicem  adjuvent ,  fr  in  omni  cafu  unus 
det  auxilium ,  conjilium  ,  fr  favorem:  fr  interdum  fe 
omnes  ve  fle  confimili  ctmfignis  aliquibus  exquijitis  vel 
charalteribus  inducentes ,  tinum  majorem  fe  eligunt , 
cui  jurant  in  omnibus  obedite.  Ex  quibus  juflitia  offen¬ 
ditur  ,  mortes  fr  depradationes  fequuntur ,  pax  fr  fe- 
curitas  exulat ,  innocentes  fr  inopes  opprimuntur ,  &c. 
{  Conftitutiones  Synodules  MSS.  Augerii  II.  Epi- 
lcopi  Conferan.  Diftrilte  igitur  pracipimus  ne  aliquis 
conjurationes  ,  colligationes  ,  Confr atrias  ,  feu  alias 
quafiumque  oblationes  fide  vel  juramento  ,  feu  quali¬ 
bet  alia  firmitate  interpofitas  facere  prafiumat  contra 
Ecclefias ,  vel  Ecclejiafticasperfinas ,  fiu  contra  ec- 
clejtafticam  libertatem  ,Ji  pnmiffas  ( excommunica¬ 
tionis  )  poenas  convaluit  evitare.  ]  Agunt  pluribus 
de  ejufmodi  Confratriis  Concilium  Monfpelien- 
le an.  1214.  c.  45.Tolofanum  an.  1  2  29.  c.  3  8. 
Campinacenfe  ann.  1238  pap.  3  1 ,  Valentinum 

an. 


961  CON 

an.  i  248. c.  io.  &  Avcnionenfe  an.  1  2  8  1 .  c.  8. 
[Trevirenfe  ann.  13  i  o.  num.  6  1  .apud  Marten. 
tom.  4.  Anecdot.  co!.  2  5  3 .  J 
Confraternitas.  S.  Stephanus  in  Regula  Gran- 
diruontenfium  cap.  20.  Comeffationes ,  quas  populus 
Confraternitates  vocant,  nullo  pallo  faciant  apud  vos. 
^[Confratria,  Eadem  notione.  Commentatio 
praevia  de  S.  Vincentio  inter  AbtaSS.  Aprilis  to.  1. 
pag.  48  1 .  Inter  alia  vero  enormia  inveni  in  partibus 
i/lis  unum  errorem  nimis  dilatatum ,  celebrando  Fefltm 
folemniter  in  crafiina  Corporis  Chrfli ,  &  tenendo  Con- 
fratrias  fub  nomine  S.  Orientis. 
Confraternitas  Dei  ,  Pax  ab  Epifcopis 
&  Occitaniae  Aquitaniaeque  Proceribus  inita  re¬ 
gnante  Philippo  Auguflo  ,  de  qua  di&um  efl  in 
Agnus  Dei. 

CONFRATRISSA  ,  Conforor  vel  Congregatio  Con- 
fratrum  ,  vel  Confororum  ,  Joanni  de  Janua. 

CON  FRATRUELIS.  Homagium  anni  1351. 
apud  Ludewig.  to.  5 .  Reliq.  MSS.  pag.  542.  Nos 
Henricus  Dei gratia  Dux  Glogovia. . .  notum  facimus... 
quod ,  quia...  Carolus  Romanorum  femper  Auguftus 
&  Boemia  Rex  ,  Dominus  nofter generofus  nobis  necnon 
itlufiri  Domina  Anna  ,  Confratrueli  noflra  legitima  , 
haredibus  &  fuccejf^ribus  nojlris  Ducatum  Glacentia , 
qui  per  mortem  illufiris  Principis  D.  Bolkonis  ,  olim 
Ducis  ibidem  ,  foceri  nofiri  diletti  ,  vacavit  <jr  ad  co¬ 
ronam  regni  Bobemta  nojcitur  devolutus.  Si  bene  con- 
jedlo  Confratruelis  hic  conjugem  fignificat.  Nulla 
quidem  vocis  &  fignificationis  neceilitudo,fed  in¬ 
tegra  contextus  feries  ad  hanc  notionem  videtur 
deducere. 

CONFRERIA  ,  ut  Confr  atria  fm  Charta  anni  125 >6. 
in  Probat.  Flift,  Sabaudicx  p.  4  5 . 

^  CONFRONTAR.I,  Adjacere,  contigtium,  adfi- 
tum  effe.  Hifl.Dalphin.  to.  2.  pag.  119.  coi.  1. 
in  1  nitrum,  'anni  1302.  JjDtod  cajtrum  Confronta- 
tur  cum  territoriis  Falriaci,  Ventayroli ,  &c.  Ibidem 
p.  166.  in  Donatione  anni  1317»  Jjfuod  quidem 
capum  de  Medullione  cum  fuo  territorio  fitum  eft  in 
Dioeceji  Vapincenji ,  &  Confrontatur  ab  una  parte  cum 
territorio  de  Sederone ,  &c.  Decies  occurrit  in  hoc 
Inilrumento.  AdaSS.  Maii  to.  1.  pag.  64.  de  S. 
Africano  :  Recognofco  me  habere  quajdam  domos  d. 
Baylo  S.  Africani ,  qua  Confrontantur  cum  Ecclejia 
S.  Saturnini.  Charta  aerae  914.  apud  Stephano- 
tium Antiquit.  Occitan.MSS.  to.  i.p.  344*  De 
parte  Circi  in  terminio  de  villa  qua  dicitur  S .  Eula- 
lia  ,  &  de  Aquilonis  Confrontatur  ttfque  in  Medius 
flumine.  Legitur  in  Arrefto  Parlamenti  T olofani 
an.  1515.  inter  Privilegia  Equitum  Ord.S.  Joan. 
Jerofol.  pag.  315 . 

^[i.CONFRONTATIO  ,  Adjacentia,  limes ,  ter¬ 
minus.  Charta  anni  1080.  apud  Stephanotium 
to.  1.  Antiquit.  Occitan.  MSS.  pag.  509.  Cum 
domibus ,  curtibus ,  aquis ,  ripariis ,  Confrontationibus , 
montibus ,  vallibus ,  &c.  Charta  an.  1164.  apud 
Acher.  to.  8.  Spicii,  p.  1  96.  Terra  vero  illorum  has 
habent  Confrontationes ,  &c. 

^1  2.  CONFRONTATIO,  Collatio,  comparatio, 
Gall.  Confrontation.  Ada  SS.  Junii  to.  1 .  p.  369. 
de  S.  Andrea  Hifpellate  :  Prafentem  copiam  .... 
copiare  feci ,  &  f alta  diligenti  Confrontatione  cum  eo¬ 
dem  proceffu  convenire  inveni. 

^1  CONFRUNTARi ,  pro  Confrontari.  Saifimentum 
Comitatus  Tolof.  apudAa  Eaille  tom.  1 .  Annal. 
Tolof.  pag.  36.  Probat.  Bajulia  &  difl rictus  didi 
caflri  de  FilUmuro  Confrumantur  &  protenduntur  ver- 
fus  Rabaflenis. 

f  Confruntatio,  Ibidem :  A  fler  nerunt  quod  in - 
Tm .  II. 


CON  962 

fra  didas  Confruntationes  funt  caflra  &  villa  feripta 
propria  Domino  Regi. 

CONFUGA  ,  npyv%  ,  qui  ad  Ecclefiam  confugit. 
Lex  4.  Cod.  Th.  de  Elis  qui  ad  Eccl.  Jpuidquid 
perit  interjacens  confugas  interioris  templi  vice  tenea¬ 
tur.  Vide  1.  Si  qua  per  calumniam ,  Cod.  Juli,  de 
Epifcop.  &  Cleric. 

CONFUGIUM  Facere,  Fugere  ,  confugere  ,  in 
Capitulari  Pipini  Regis  Ital.  an.  7 9  5  .  cap.  2  8 .  in 
Capitul.  an.  793 .  c.  i  6.  in  Lege  LongoF.ard  lib. 
1.  tit.  25.$.  74.  in  Form  6.  10.  ex Baluzianis, 
apud  Glabrum  in  Vita  S.  Guillelmi  cap.  1 .  Con¬ 
fugiunt  facere  ad  Ecclefiam ,  in  Decretione  Childe- 
berti  cap.  4.  in  Lege  Bajwar.  tit.  1.  cap.  7.  §.  1 . 
in  Capitulatione  de  partibus  Saxoniae  cap.  2.  in 
Capitulari  Saxonum  ann.  796.  cap.  10.  in  Ca¬ 
pitulari  2.  ann.  805.  cap.  3.  lib.  1.  Capitula¬ 
rium  cap.  34.  lib.  1.  Legis  Longo bard.  tit.  40. 
§.  5 .  &c. 

Confugium.  Charta  an.  906.  ex  Tabulario  Bri- 
vatenli  :  Dantur  etiam  ei  decima  de  ipfa  villa  Blane- 
da ,  totum  &  ad  integrum  ,  &  omne  Conf  gium  ejus. 
CONFUNDERE  ,  Pudore  fuffundere ,  nollris  Con- 
fondre.  S.  Ambrolius  1.  1  .de  Offic.  cap.  1  8.  Jpt<t 
abfeondenda  accepimus  ,&Jicafu  aperiantur  hapartes. 
Confunditur  verecundia :  fi  (ludio ,  impudentia  aftima- 
tur.  Vide  lib.  4.  Ne  Chriil.  mancip.  1.  3.  13.  de 
Re  milit.  1.  2  5  .  de  Epiic.  &  1.  8 .  de  Fide  tefb.  in 
Cod.  Theod. 

f CONFURANEUS  ,  a-urrtyyce.  Glolf.  Lat.  GlTEC. 

Qui  eamdem  artem  profitetur. 

CONFUSANEUS,  pro  Confufus,  apud  Gellium  lib. 
20.  cap,  1  1 .  [ Confufaneus  panis ,  e  diverjis conflans. 
Amalthea.  ] 

CONFUSI  VE  ,  Ignominiofe ,  cum  dedecore  Sc 
probro.  Laurent.  Byzinius  in  Diario  belli  Idulfi- 
tici  apud  Ludexxdg.  to.  6.  Reliq.  MSS.  pag.  1  74. 
Teutonici  &  advena  videntes  fejic  turpiter  a  ruflicana 
gente  profh  atos ,  imponunt  crimen  Bohemis ,  qui  ipfis  ad- 
harebant ,  dicentes  fe  fore  ab  eifdemConjuJive  traditos. 
CONGADIARIA  CHARTA,Mutuae  obligatio¬ 
nis  Sc  fponlionis  ,  Gall.  demutuel  engagement.  Ta¬ 
lis  eil  Charta  Adealdis  Matronae  filium  fuum  cum 
quatuor  manfis  S.  Theofredi  Monafterio  offeren¬ 
tis,  de  quibus  pa&um  ineunt  Abbas  &  Monachi 
to.  3 .  novae  Gall.  Chriil.  coi.  1237.  Fattaeft  inde 
Charta  Congadiaria  anno  ab  Inc amatione  D  omini  991. 
Vocis  etymon  vide  in  Vadium. 

CONGAMIUS,  ut  Concamius ,  Permutatio.  Vide 
Cambiare. 

CONGEARE, Dimittere  .licentiam  abeundi  dare, 
Gallis  ,  Congeer ,  Congedier.  Arella  an.  1265.  in 
1.  Regello  Parlamenti  fol.  3  9.  Inquefla  fada  .  .  . 
utrum  Major  &  Pares  ufi  fuerint  licentiare ,  feu  Con - 
giare  d  civitate  Belvacenji  homines  de  fua  Communia. 

. . .  Item  utrum  Epifcopus  Belvacenfts  ufus  Jit  Con- 
giatos  feu  licentiatos  d  civitate  Belvac.  per  Ad aj orem 
&  Pares  Belvac.  in  villam  retinere  feu  revocare ,  &c. 

. . .  ejiciantur  extra  villam  tanquam  licentiati.  Com- 
pofitio  de  hac  re  ipfa,  anni  12 66.  apud  Loifel- 
lum  in  Hillor. Bellovac.  pag.  295.  Nec  ipfum po¬ 
terunt  deadvocare  propter  hoc  de  fua  Communia ,  vel 
Congeare  de  villa.  Et  pag.  296.  Fuit  concordatum 
quod  ex  nunc  in  antea  dicti  Major  &  Pares  in  aliquo 
cafu  Congeare  non  poterunt  hominem  de  villa  Belva¬ 
cenji  ,  nec  puniendo  uti  Jm  vocabulo  r Congeare ,  vel 
bannire  :  fed  poterunt  deadvocare  de  Communia  fua  , 
&c.  Ex  quibus  Congiationem  ,  fuilfe  fpeciem  banni- 
ticnis ,  tametfi  bannitione  mitiorem  ,  colligimus, 
cum  bannitio  per  fententiam  judicis,  Congiatto 

Ppp 


9<5  3  CON 

ex  meTO  Principis  decreto  fieret.  Denique  de  Ad¬ 
vocatio  mitior  etiam  fuit  Congiatione.  Affifiae  Hie- 
rofol.  c.  207.  Le  Roy  Aimery  Congea  Mejfire  Raoul 
de  Tabane  dou  Royaume  de  Hierufalem ,  &c.  Cap. 
feq.  Se  U  avie nt  que  itnSeignor  de  fa  volente  Congee 
un  de  fes  horne  s  de  fa  Seighone  ,ftns  ce  que  il  attaint 
de  cbofe  de  quoi  il  le  face  Congeer  par  efgard ,  ou  par 
conoijfance  de  court ,  &c. 

Conge  ariUm.  Charta  ann.  1346.  apud  Sebaft. 
Rouillardum  in  Lehuno:  Itent  (  Praepolitus  )  habet 
ratione  fui  officii ,  jus  &  poteftatem  dandi  omnia  & fin- 
gulaCongeatiain  tota  terra  neflra ,  percipiendique  om¬ 
nes  profedus  provenientes  ex  illis  Congeariis  ,  &c. 

'CoNGHDiA,  ex  Gall.  Conge ,  in  Itinerario  Grego- 
rii  PP.  XI.  apud  Maftbnum. 

IfCoNGED  ium,  in  Arrefto  Parlamenti  Parif.  pro 
Ballivo  Atrebat.  in  altero  Arrefto  ejufd.  Curiae 
an.  1400.  ex  Tabulario  Corbeienfi,  in  Proceftu 
de B. Petro Luxemburg. to.  1.  Julii pag.  5p8.dc 
alibi  non  femel. 

fC  ONGEDiARH,  ut  Conge  are  ,  in  Adis  variis  de 
Schifrnate  Pontificum  Avenion.  apud  Marten. 
to.  2.  Anecdot.  coi.  1726. 

f  CoNGiATi)s,ut  Congedia.  Chronicon  vm.  foe- 
culiapudStephanotium  to.  4.  Fragm.  Hili.  MSS. 
Anno  781.  venerunt  Franci  ad  placitum ,  &  ibi  fuit 
T axilo  dux  de  Bavarios ,  magnaque  munera  prafenta- 
vit  domno  Rege  ,&  per  futim  Congiatum  rediit  ad  patria. 

CONGELLUS,  pro  Concellaneus,  occurrit  apudNot- 
kerum  in  Martyrolog.  Vide  Cellulanus  [  8c  GlolT. 
med.  GreC.  ado-uymXXec.  ] 

CONGENERI,  dicuntur  duarum  fororum  mariti, 
trvfyctfxCfa  ,apud  Harmenopul.  1.  4.  tit.  6.  §.14. 
Gl.  Gr.  Lat.  'Zvfyzfjt.Cpoi; ,  Congener.  Hefychius  & 
Lexic.  MS.  Reg.  Cod.  930.  AXioi,  «ru^yet/ji.Cfoi. 
Hinc  <rvfyct[jc€fct ,  affinitas.  Lexic.  Graec.  MS.  Reg. 
Cod.  2062.  »  tos^»  ,  dj  w  rvfyafxCfict.  Vide 

Notas  ad  Annam  Comnen.  pag.  2  74. 

«([  1.  CONGENIUM ,  ut  Wipra.  Conge  dium ,  Licentia, 
permiffio ,  Gall.  Conge.  Hift.  fundationis  Mona- 
fterii  Caeleftinorum  Sueffion.  apudMarten.  to.  6. 
Ampliffi  Colled.  coi.  610.  Hujus  doni  jure  fuimus 
ftpe  uji,ut  pojfumusper  multa  mandata  &  Congenia  'a 
dido  Domino  vel  fuis  concejfa  probare. 

f  2.  CONGENIUM  ,  pro  Ingenium ,  Ars,  machina¬ 
tio  ,  fraus.  Formulae  Andegav.  art.  57 .Si  quis . . . 
contra  hanc  epiftolam  ceffione  ifia  venire  aut  agere  forte 
pr  afump ferit ,  in  primitus  Dei  incurrat  judicium  ...& 
quod  repetit  nullo  Congemo  evindtcare  non  valeat ,  & 
hac  cartola  omni  tempore  firma  permaneat. 

^[CONGERERE ,  Simul  gerere  ,adminiftrare.  Sal¬ 
las  Malafpinae  lib.  3 .Rerum Sicularum  num.  16. 
apud  Baluz.  to.  6.Mifcell.  p.  276.  Ad  hac  Rex 
pradidus. . .  quofdam  regnicolas ,  qui  penes  Manfre - 
dum  officiorum  adminifirationes  &  jufiitiam  minifte- 
riofe  Conge jferant  in  fili  familiaritatem  advocat  &  re¬ 
ceptat. 

Congeries,  c  o  n  geri  a.  Gioir.  Lat.  Gr.  co»- 

geries,  <rwpo's  Hfm  »  tyxwv.V  italis  Gromaticus :  Aliis 
locis  Congeries  lapidum  fecimus.  Utuntur  non  femel 
Agrimenfores.  Nefcioan  huc  pertineat  quod  ha¬ 
bet  Gregorius  Turonenf.  1.  1 .  de  Miracul.  c.  4  5 . 
Et  afcendentes  ita  Alpium  juga  ,  neque  altum  Conge - 
riorum  oppleta  multitudine  pertranjierant ,  atque  Ar- 
vernum  perlati  fufit.  Quae  quidem  manca  funt :  fed 
leg.  videtur,  nivalium  Conger  iorum ,  dcc.  Vide  Ra- 
mata,  [  dc  mox  Congerrones.'] 

CONGER1RE  ,  Idem  ac  Conge  are  ,  Dimittere, 
Gall.  Congedier.  Ada  varia  de  Schifrnate  Ponti¬ 
ficum  Avenion.  apud  Marten.  to.  2.  Anecd.  coi. 


CON  964 

1535,  Item ,  allegabunt  quod  didus  Angelus  adver- 
farius  fuus  folus  ruperit  tradatum  unionis  EccleJtaJ 
nolendo  dare  feu  prorogare  f alvum  condudum  nuntia 
didi  Petri ,  etiam  Congeriendo  eos  exprcjfe  a  civitate  ; 
&  interdicendo  fuis  Cardinalibus ,  quod  didis  nuntiis 
non  loquerentur. 

f  CONGERIUS, Salutatio  ante  difceffum,  aGal- 
lico  Conge.  V et.  Ceremoniale M5>.  B.  M.  Deauratae 
Tolofanae:  Et  ibi  recipitur  Congerius  ab  omnibus.  In¬ 
fra  :  Dida  Miffa,Jive  elevato  corpore  Chnfti,Jicut 
in  prima  die  quilibet  revertitur  ad  Ecclejiam  fuam± 
recepto  Congerio  d  Canonicis  S.  Stephani. 

CONGERMANUS.  Sebaftianus  Salmanticenfis  in 
Chron.  Pofi  Froylanis  interitum  Congermanus  ejus  in 
primo  gradu  Aurelius , filius  Froylani  fratris  Adefonji 
Magni  fucceffitin  regnum.  Eadem  verba  habet  Sam- 
pirus  Epifcopus  Aftoricenfis.  Alius  Scriptor  ejuf- 
dem  aevi :  Pofi  Froilanis  interitum  ,  Confrater  ejus 
fuccejfit  in  regnum.  Ubi  Congermanus  in  primo  gradu  j 
eft  quod  Hilpani  dicunt  primo hermano ,  Graeci  in¬ 
fimae  aetatis  'nrgo)re^dcheA<fc( ,  noftri  Coujin  germainC 
Proinde  Confrater  idem  fonat.  [Confirmatio  Atho¬ 
nis  Comitis  Ripacurtiaepro  fundatione  Monafte- 
rii  S.  Mariae  de  Aiaon  to.  3.Concil.  Hifpan.pag. 
135.  coi.  2.  Comite  Faifaredo  Congermano  meo  m 
Ripacurtia  &  in  Pallaria.  ]  Vide  Ambrolium  Mo¬ 
ralem  lib.  1  3 .  cap.  2 1 . 

CONGERO.  Charta  an.  1020.  apud  Catellum  in 
Comitib.  T olof.  pag.  103.  Nos  fimul  in  unum  re - 
mini fc  entes  peccatorum  noftrorum  pondera,  feu  etiam  ti¬ 
mentes  Congeronts  antiqui  timorem  &  terrorem  ,  &  ut 
eruat  nos  Dominus  ab  ejus  machinamentis ,  &  convertat 
cum  fuis  afinngis  in  cubilibus  regni  calefis ,  &c.  Ita 
hic  innuitur  diabolus ,  daemon ,  forte  quod  pec¬ 
cata  peccatorum  congerat,  ut  ea  divino  judicio 
exhibeat. 

CONGERRONES  ,  Quj  divitias  &  opes  conge¬ 
runt.  Concil.  Ticinenfe  fubBenedido  VIII.  PP.! 
Filiis  Congerrones  infrontati  omnia  congerunt.  [  Ful¬ 
gentius  :  Conger ones  qui  aliena  ad  fe  congregant ,  unde, 
apud  Romanos  G erones.  Brutiani  didi.Plnuto  Conger-^ 
rones  funt  focii  itineris  vel  ludi  &  nugarum.  Unde 
Continuatores  Bollandi  tom.  2.  SS.  Maii  p.  290. 
emendato  Gregorii  Turonenfis  loco  in  voc tCon- 
geries  relato ,  pro  Congeriorum  legunt  Congerronum  , 
per  quos  intelligunt  focios  itineris ;  fed  integes 
locus  exhibendus  eft;  Et  afcendentes  Alpium  juga  j 
Congerronum  completa  multitudine ,  ita  pertr anjierunt , 
ut  a  nullo  interrogarentur ,  quo  tenderent  &c.  ] 

CONGESTE ,  pro  Confufc, fine  ordine.  Capitolinus 
in  M.  Antonio  :  Et  quidem  hac  breviter  &  Conge- 
fle.  Congeftim  dixit  Apuleius  in  Apologia. 

«IfCONGIARE,  Congiatus.  V  ide  Conge  are. 

CONGILDONES,  Congilda.  Vide  Gildum. 
CONGIVE,  Conjux ,  uxor.  Vett.  Formulae  An¬ 
degav.  n.  4  5 .  Igitur  ego  in  Dei  nomen  mlufiervir  ille , 
necnnn  &  Congive  mea  inluftra  matrona  illa ,  &c. 
CONGLACIARE ,  mendofe,  ni  fallor,  pro  Con- 
graciare ,  Simul  impertiri  gratiam,  limul  favere. 
Propofitio  Johannis  Gotfredi  Cardinalis  Albien- 
fisfada  Henrico  Regi  Caftellae  an.  1469.  apud 
Acherium  to.  8.  Spicii,  pag.  538.  Ergo  ut  fabulis 
dodiffimi  homines  prodiderunt  tres  ejfe  Gratias ,  qua 
Dea  &  filia  Deorum  dida  funt ,  Pojitheam  ,  Egya- 
lem ,  &  Eufronijfam,  quas  Attrahentem  ,  Obledan - 
tem  ,  Retinentem  interpretavi ,  vide  Ut  ifia  Gratia  fx- 
deri  Francorum  &  Hifpanorum  Conglaciant. 

^  CONGLEA,  pro  Cochlea.  Vet.  Gloffi  San-Germ. 
MS.  n.  501.  Conce  &  Conglee  hac  ex  caufa  vocate , 
quia  deficiente  luna  cavantur  i.  e.  evacuantur.  Mea- 


9  6  5  CON 

dum  corrigitur  ex  Ifidoro  lib.  i2.0rig.  c  p.  6. 

CONGLESCERE ,  Coalefcere.  Candidus  Mona¬ 
chus  in  Vita  Eigilis  Abb.it.  Fuldenfis  cap.  a.  i . 

.  .  .  Templumque  Deo  Congie  ficit  in  ulmum. 

«|  CONGLORIFIC  ARI ,  Eadem  gloria  affici ,  am¬ 
plificari.  Utitur  Interpres  Pauli  Rom.  8. 17.  Tcr- 
tull.de  Refurredfione  carnis  c.  40.  Carolus  M. 
Epift.  ad  Elipandum  inter  Concilia  Hilp.  to.  3. 
pag.  1 1  3  •  &c. 

CONGRAPHIARE,  Confcribere.  Vide  Graphia. 
CONGRATULAMEN  ,  Congratulatio.  Gonzo 
Florinenfis  Abbas  in  Miraculis  S.  Gengulphi  to. 

2 .  Maii  pag.  651.  Mox  parens  ut  er  que  con fur gens 
celerrime  ,  Jtata  pr&  oculis  prole ,  de  rei  hujus  certifi- 
cantur  veritate  tfattoque  invicem  feftivo  Cangi  atul  ami- 
ne,  Florinas  properant  pro  grati. irum  reddenda  actione. 

51  CONGREGATIS ,  Ejufdem  gregis.  Acia  SS  Ju¬ 
nii  to.  1 .  pag.  725.  C.  de  S.  Bertichramno  :  Do¬ 
net  eis  caballos  Padi  duos ,  &  poledros  Congregales  durs. 

CONGREGATIO,  pro  Collecta ,  feu  Synaxi.  Fer- 
randus  Diae,  in  Breviario  cap  184.  Ut  nullus  ad 
Angelos  Congregationem  faciat.  Ubi  Concilium  Lao- 
dic.  c.  3  5  .  OJ  Iu  -iuvd<;  .  ..  .  Z)  dmlvai  sbj  d.yyb.u; 
cvo/xcifeiv  ,  truvcl^eic  •ncitiv. 

CONGREX ,  Ejufdem  gregis ,  Contribulis.  GlolT. 
Gr.  Lat.  OfxcpuXa; ,  tribulis  ,Congrex  , gentilis.  Hinc 
Congregare.  Vide  Jofephum  Scaligerum  1.  1 .  Au- 
fonian.  ledlion.  cap.  1  7.  [  Vocem  Congrex  ,  vel 
Congregis  ufurparunt  Apuleius  lib.  7.  Fabul.Mi- 
lef.  de  Afino  aureo  :  Equinis  armentis  me  Congre¬ 
gem  paflor  egregius  aliquando  permifeuit ,  Tertullian. 
de  Poenit.  cap.  1 1.  Prudent.  adverfus  Symma¬ 
chum  ,  &c.  ] 

^  CONGRUENTIA  ,  Bona  cuidam  Ecclcfiae  aut 
Prefbyterio  addidla.  Praeceptum  Lotharii  Imper. 
pro  Ecclefia  Helenenfi  inter  Concilia  Hilp.  to.  3 . 
pag.  142.  coi:  1.  Villam  qua  dicitur  'Tonante  ,  & 
Alamannis  villa  ,  &pro  Congruentia  Ecclefia  fu&  ter¬ 
ritorium  dPetrajita  ufque  fuper  fta  clauftra. 

f  Congruum,  Eadem  notione.  Cambium  ann. 
i  086.  in  Additam.  adChron.  Cafaur.  apud  Mu¬ 
rator.  to.  2.  part.  2.  coi.  1003. 4 rima  petia  ejl  in 
vocabulo  S.  Silveftri,  funt  modhtla  fex  ,  babetfir.es 
ex  utraque  parte  Congruam  de  pr  adiit  a  nofira  Ecclefia . 

^[CONGUSTUM,  f.  Anguftus  montium  aditus, 
Gall.  Detrcit.  Donatio  Garliae  Regis  Navarr.  pro 
Bartrando  Abb.  Olivae  aera  1188.  apud  Jof.  Mo¬ 
ret.  Antiquit.  Navar.  pag.  657.  A  Marchuellis 
ufque  ad  Podium-rotundum  ficut  ipfa  via  indicat ,  & 
a  Podio-rotundo  ufque  ad  Congu filum  Caracafielli. 

CONHIBERE ,  Co  h  i  b  er  e  ,  quafi  Connivere ,  apud 
Ugutionem.  ajfentiri.  G\olT.  Lat.  MS.  Regium:  Co¬ 
hibentibus  ,  faventibus.  Cohibet ,  adquiefeit ,  connivet. 
Conhibere ,  capris  metu  adquiefcere.  [Gloflar.  San- 
German.  MS.  n.  501.  Conibere  ,Confientire ,  Co- 
nibentia ,  Confenjus.  ]  Gloffar.  Graec.  Lat.  Etu/xiju, 
Conkibco.  ,  Conhibeo.  GlolT.  Lat  Graec.  Cohi- 
bet ,  iisLfauvti ,  y.a.Tct[j.uti.  Gloffae  MSS.  ad  Concilia 
Africana :  Confpir  antes ,  Conhibentes ,  vel  conficientes, 
five  Conjurantes.  Eaed.  Gloffae  :  Cohibere,  adquiefcere. 
Cohibet ,  confiennr.  Confpir  atio  ,  Conibentia ,  confenfio. 
Martianus  Capella  lib.  9.  Philolog.  Alia  Cohiben¬ 
tia ,  alia  diferepantia.  Aurelius  Victor  Schotti  in 
Claudio :  Sceleribus  Conhibentes.  Facundus  Her- 
,mian.  lib.  2.  cap.  2.  Sancta  illa  Synodus  h&refi Ne- 
fioriana  Cohibuit.  Cap.  5 .  Videtur  illa  Synodus  ,  ut 
non  dicam ,  h&refi  Cohibuifific  ,  aliquid  certe  minus  fe- 
ctffe  ,  <jrc.  Ita  1.  5.  c.  3 . 1.  6.  c.  4. 1.  8.  c.  1 .  Ana- 
ftafius.  in  Hift.  Ecclef.  pag.  110.  Non  enim  Cohi¬ 
bebat  tyranno.  Hincmarus  Rem,  de  Pradeftinat. 

Tom.  II. 


CON  966 

Timeo  ne  Cohibere  fit  hoc  tacere.  Conhibere ,  in' !  .66. 
Cod.  Th.  deFIaeret.  1.  7.  deDecurion.  eod.  Cod. 
in  Novella  Theodofii  dc  Lenonibus  in  Capitular. 
CaroliMag.  1.  6.c.  2  45.inCap.Caroli  Calvi  5  5. 

р.  375.  1 .  edit,  apud  Atton.  in  Cap.  c.  4 1 .  &c. 
C  oh  1  Bt  n  ti  a  ,  Conlusio,  ita  legendum  in 

Gloffis  Ifid.  pro Conclufio.  Joan.  de  Janua  :  Cohi¬ 
bentia  ,  ajfenfus  ,  item  Conniventia  &  Collibentia.  Gl. 
Lat.  Grxc.Cohibentia  ,  Vafv/xlu  ,  trwtfii.  GlolT.  Lat. 
Gall .Conhibentia  ,  Afifentement.  Conhibere  ,  Aifientir. 
Carolus  Mag.  in  Praefat.  ad  libros  de  Cultu  Imag. 
fiOaod  opus  aggreffi  fumus  cum  Cohibentia  Sacerdotum. 
[  Praeceptum  Ludovici  Imp.  an.  823.  apud  Mar- 
ten.to.  1  .Amplifif.  Colle6l.pag.79.  Dedit  igitur.. . 
Tancradus  Abba  ex  ratione  pr&dicti  Alonafterii ,  unx 
per  confenfum  &  Conhibentiam  Monachorum  ibidem 
degentium ,  &c.j  Utuntur  paffim  hac  notione  Co¬ 
dex  Theodoffanus  ,  Novella  Theodofii  de  Tyro- 
nibus  ,  Xyllus  PP.  in  Epill.  apud Hol lienium  in- 
Synodo  Rom.  pag.  93.  S.  Auguftinus  de  Unitate 
Ecclef.  cap.  2.  &  Epill.  9  3.S  Hilarius  in  Fragm. 
pag.  28.  Facundus  Hermianenfis  lib.  2.  cap.  6. 
1.  7.  c.  3.  1.  8.  c.  1.  Concilium  Toletanum  aerae 
648.  Synodus  Ticinenfis  ann.  8  50.  cap.  9.  Lex 
W iiigoth.  lib.  3  .  cap.  2  1 .  Capitula  Caroli  Magni 
1.  5.  cap.  129.  Concilium  Duziacenfe  I.  part.  5. 
pag.  298.  Vita  S.  Sulpitii  Epifc.  Bituric.  n.  28. 
Vita  alia  ejufdem  n.  1.  Chronie.  Reichelperg. 
pag.  180.  Gregorius  Turon.  de  Gloria  ConfelT. 

с.  7  5 .  Warinus  Abbas  Metenfis  inEp.  &c.  Vide 
Cafaubon.  ad  Apuleii  Apolog.  pag.  1  48. 

C  o  h  1  b  f.  nd  a.  Concilium  Arelat.  II.  can.  27.  Pro- 
f effias  viduas ,  fi  in  Cohibenda  perjliterint ,  cum  rapto¬ 
ribus  ejfie  damnandas.  Ad  marg.  Cohabitatione ,  per¬ 
peram  :  idem  elt  enim  Cohibenda ,  ac  Cohibentia , 
feu  conniventia  ,  confenfus. 

C  o  h  1  b  tj  l  1 ,  alias:  Conivoli ,  concordes  ,  juntti  ,  in 
Gloll.  Ifid.  GlolT.  Lat.  Gr.  Cohibilis ,  facilis, 

[  GlolTar.  Sangerm.  MS.  n.  501.  Contboli ,  Concor¬ 
des ,  conjuncti.  J  GlolT.  Lat.  MS  .Conjuga,  Conhibu- 
lus  [Papias :  Cohibilis ,  conducibilis ,  Cohibilius,  con¬ 
ducibilius.  MS.  unus  ,  Cohibilius ,  Conflabilius.  Cohi¬ 
bita  oratio ,  id  elt ,  gracilis  &  venuila ,  apud  Gel¬ 
lium  ,  &  apud  Apuleium  , Cohibitius  confcribere,  eft 
preffiori  ftilo  lcribere.  ] 

^[CONl,  Munufiula,  qu&  pueris  dabantur ,  in  Voca- 
bulario  Suffannaei. 

•f  CONIA  ,  Poma filvefiria  velfruftus  cipreffil  dicti  quod 
conum  imitentur.  Papias  MS.  Vid e  Cuma. 

CON  JACTURA,  pro  Conjettura.  Chartul.  S.Van- 
dregefili  tom.  2.  pag.  1889.  an.  1  305.  Trattaad 
futurum  de  pr&terito  Conjattura. 

•jf  CONIADA.  Codex  Irminonis  Abb.  San-German. 
fol.  72.  Ainfredus. . .  folvit  ad  Nativitatem  Domini 
porcos  11.  ferreolos  11.  Coniadas  vm.  hoc  eft ,  firedle 
opinor ,  Panes  ovis  &  la£te  fubados ,  quos  etiam- 
numPicardi  Cuignets ,  Gallo -Belgae  Jfiitenieux  ap¬ 
pellant  ;  quofque  die  Nativitatis  Domini  folent 
diftribuere  praefertim  pueris ;  fimiles  vero  eo  ipfo 
die  praedationes  olim  debitas  fuiiie ,  videre  eft  in 
voce  Focacia ,  &  alibi.  Vide  Cuneus  3  . 
CONIBENTIA.  Per  confenfum  &  Conii  enti  am,  apud. 
M&rten.to.  1.  Anecd.  coi.  70.  Vide  Conhibere. 
CONIBOLI.  Vide  Cohibuit  poft  Conhibere. 
CONIDARIUS,  a  Graeco  Kc 'm$.  Lens ,  pedicu¬ 
lus.  Nomen  per  contemtum  diabolo  tributum  , 
quafi  fordidiffimus  eftet  pediculofus,  aut  lendi¬ 
bus  fcatens.  Legitur  in  VitaS.  Lucae  Junioris  to. 
2.  Febr.  pag.  96. 

«[  CONJECTA.  Vide  mox  in  Conjettare. 

Ppp  ij 


967  CON 

fCONJECT  ABUNDUS,  Suadens,  ccnfulcns, 
apud  S.  Auguftinum. 

f  CON  J  ECTANTER  ,  Per  conje&uram ,  apud 
Tertullianum. 

CONJECTARE ,  Contribuere.  Lex  Salica  tit.  4  5 . 
§.  1,  Omnes  mortis  illius  compojitionem  Conjectent.  Ca¬ 
pitulare  an.  807.  cap.  2.  Et  unicuique  ex  ipjis  qui 
in  bojle  pergunt ,  fiant  Conjectati  [olidi  quinque  a  fu- 
praferiptis  pauperioribus ,  &c.  Leges  Henrici  I.  Re¬ 
gis  Angi.  c.  5  9 .  Si  furtum  redimendum  Jit ,  captate 
redimentis  Conjectent.  Adde  cap.  58.  6  8.  92.  IV e- 
ram  &  compojitionem  mortui  Conjectare ,  in  Legibus 
Aluredi  Regis  WeE-Sax.  cap.  2 1 .  &  32. 

Contectus,  Contributio, fymbolum ,  colledla: 
quod  quifque  in  unum  confert  ad  exlolvendam 
certam  pecunia:  fummam ,  [  vel  ad  colligendam 
certam  cibariorum  quantitatem.] Maxime  quod 
a  populis  Regiis  Miliis  in  itinere  exfolvebatur. 
Capitulare  tertium  Ludovici  Pii  cap.  9.  De  Comi¬ 
tibus  &  Vicariis  eorum ,  qui  in  aliquibus  locis  tantum 
accipiunt  de  Conjectu  populi  ad  minorem  legationem , 
quantum  ad  majorem.  Cap.  10.  Volumus  ut  talem  Con¬ 
jectum  Miffi  noflri  accipiant ,  quando  per  Miffaticum 
fuam  perrexerint:  hoc  eft  unufquifque  accipiat  panes  40 . 
friskingas  duas ,  &c.  Annales  Francor.  Bertiniani 
an.  886.  fjuxta  quod  unufquifque  Regni  primorum  de 
honoribus  habuit  Conjectum  tam  in  argento  quam  &  in 
vino  ,  &c.  Flodoardus  lib.  3.  Hili.  Rem.  cap.  19. 
De  Conjecto  Notmannis  dando.  Capitula  Caroli  Ma¬ 
gni  1.  3.  cap.  35  .Ut  illi  qui  heribannum  folvere  de¬ 
bent,  Conjectum  faciant  ad  Herib  annator  em.  Conjecto 
refpondet  Schot,  feu  Scot,  Germanicum  &  Angli- 
cum.  Charta  Ludovici  Imp.  apud  Will.  Hedam  : 
Ut  nec  bannum  ,  aut  fredutn ,  aut  Conjectum ,  quod  ab 
ipjis  Gefchot  vocatur ,  contingere ,  aut  exaciare  prafti- 
meret.  [Codex  MS.  Irminonis  Abbatis  Sangerman. 
fol.  70 .  coi.  1 .  Autlemarus . . .  babet  dimidium man- 
fum  fervilem  ...  (folvit)  pullos  m.  ova  x.  de  Con¬ 
jecto  ,  de  amnone  dimid.  modium.  Eodem  fol.  v0.  coi. 
1.  Solvit  ad  hoftem  denar.  vi.&  denar.  mi.  de  ca¬ 
pite  fuo  ,  &  dimidium  modium  de  Conjecto ,  modium 

1 .  de  fpelta.  ]  V  ide  Capit.  5.  an.  803. c.  17.  Ca- 
pitul.  1 .  an.  812.  c.  7.  Capitul.  5 .  an.  819.  c.  26. 
Capit.  Caroli  M.  lib.  4.  c.  6  9.  Legem  Langob.  lib. 
3.  tit.  i.§.  38.  tit.  6.  §.  2.  3.  Capitularia  Caroli 
Calvi  tit.  5 .  §.  4.  tit.  27.  pag.  254.  tit.  42.  pag. 
423.  tit.  42.  §.  30.  Chartam  Dagoberti  Regis 
Erane,  apud  Browerum  lib.  7.  Annal.  Trevir. 
pag.  421.  i.Edit.  aliam  Henrici  III.  apud  Meu- 
rillium  in  Epifc.  Metenfib.  pag.  3  5  9.  [  Anale&a 
Mabillonii  tom.  3.  pag.  266.  in  Praecepto  Caroli 
M.  Amplilf.  Colled:.  Martenii  tom.  1.  coi.  144. 
in  Praecepto  Lotharii  an.  856.  Diplomata  Bclg. 
Miraei  tom.  i.pag.  242.  coi.  2.  in  Charta  Da¬ 
goberti  I.  Regis  Franc.  an.  643.] 

Conjecta,  in  Chronico  Laurisham.  an.  776. 

Geta,  pro  Conjelta.  Obfervantise  ad  tit.  de  Mune¬ 
ribus  agnofeendis  in  Foris  Aragon.  fol.  3  1 .  apud 
Michaelem  dei  Molino  in  Repertorio  pag.  7  3 .  v. 
Jjfaando  debent  facere  Getam  pro  ceena  Domini  Regis 
vel  Domini  infantis ,  vel  pro  fubjidiis  eorumdem ,  &c. 
Occurrit  ibi  pluries. 

Contectio.  Capitulare  Sicardi  Principis  Bene¬ 
ventani  cap.  14.  De  tertiatoribus ,  &  Conj  e  Itionibus 
illorum. 

Contectura.  GlolT.  Lat.  Graec.  Conjeltura ,  i-r 0- 
35*1 rpeoo,  Gregorius  Turonenf.  lib.  6.  Hili, 

cap.  45.  Nihil  de  fifco  fuo  Rex  dari  pracepit ,  njji 
omnia  de  pauperum  Conjetturis. 

CON JECTORIUM  Danielis,  Liber fic inferi- 


CON  968 

ptus  de  divinatione.  Illius  meminit  Joan.  Sarilbe- 
rienfis  in  Poiicrat.  I.2.C.  17.  Opdc-E/?  feu  ViJiov.es 
Danielis  vocat  Luithprandus  in  Legatione.  Vide 
Defcriptionem  nollram  ConEantinop. 

f  CONJECTURA.  Vide  Conjeci  are. 

^CONJECTURARI ,  Conjicere,  Conjectare,  Gall. 
Conjecturer.  Proceflus  deVita  S.  Thomaetom.  1. 
Martii  pag.  699.  Ipfe  teftis  imaginatus  &  Conjectu- 
rattts  eft.  Conjecturare  dixit  Raymundus  Capuanus 
in  Vita  S.  Catharinae  Senenfis  tom.  3 .  SS.  April. 
pag.  886.  Sed  hoc  verbum  quidam  dicunt  a  Scv 
neca  fuifle  ufurpatum  :  pro  quo  tamen  alii  le¬ 
gunt  ,  Conjectura  ire. 

CONJECTU RATIVE,  Conjedlando,  Gall.  Par 
Conjecture,  in  Differtatione Jac. Thomafii  depo¬ 
culo  S.  Johannis§.  2 9. apud  Eccardum  coi.  173. 
HiE.  Geneal.  Marchionum  Mifnise. 

•J  CONJECTUS.  Vi  de  Conjectare. 

CONIFLO  ,  e(u,7rX#j'T0s ,  Stolidus ,  apud  Janum  in 
Supplemento  Antiquarii. 

CON  ILLOS  ,  f.  Vivarium  cunicularium  ,  Gall. 
Garenne ,  a  Gallico  Conii  vel  Conin,  Cuniculus. 
Chartaanni  1052.  ex  Archivo  InfirmariaeS. Vi- 
dtoris  Mallii.  Ego  Bpnifacids  &  uxor  mea  Vandal¬ 
ia  aji  a  donamus  medietatem  boftei  &  duas  partes  Conii J 
los  cum  terris ,  &c.  Charta  anni  1043.  Medietates 
bofchi  &duas  partes  Conillos  cum  terra ,  in  qua  bofebus 
fedet. 

CONiN^  Pelles,  Cuniculorum  ,  PeauxdcCo- 
ninsve  1  de  Coniis.  Rainardus  Abbas  Ciltercienlisin 
Inllitut. ejufd.  Ord.  diftindl.  14.  cap.  1  5.  Pelles 
Jilveftres  non  operentur  Converji  noflri ,  non  catinas , 
non  Coninas ,  non  varias ,  non  grijias,  feu  alias  hu- 
jufmodi,  &c.  Ubi  antiquse  Definitiones  ejufdem 
Ord.  dill.  1  4.  cap.  6.  habent  Caninas,  [Privile¬ 
gium  Leduini  Abb.  S.  Vedafti  Atrebat.  de  cenfu 
an.  1036.  e  Chartul.  ejus  Monafterii  fol.  243. 
c.  Pelles  agnina  iv.  den.  Penna  agnina  vel  pellicia 

I.  den.  Grijia  vel  varia  iv.  den.  De  cattis  vel  Coninis 

II.  den.  ] 

%  CONIRE  ,  Coire ,  Jimul  ire ,  conjilium  accipere.  Pa¬ 
pias  in  Amaluhea. 

%  CONITIO  ,  Populi  multitudo.  Vet.  GlolT.  San¬ 
german.  AIS.  n.  501.  Latinis  Coitio  ,  Conventus  , 
congrelfio. ' 

CONIVA  <*pro  Conniventia ,  fumta  tamen  flri- 
dliori  modo,  pro  conlpiratione,  pa&oconfpira- 
torum,  feu  aflenfu  conlpiratis  &  rebellatoribus  ' 
dato  ab  iis,  qui  eorum  partes  ampledluntur.  Char¬ 
ta  Henrici  IV .  Angi.  Regis  an.  1 40  o.  apud  Ry- 
merum  tom.  8 .  pag.  150.  coi.  1 .  Sciatis  quod  de 
gratia  noftra  fpeciali  &  pro  bono  fervitto  quod  dilefti 
Ligei  noflri  &  Communes  villa  noftra  de  Circeftre , 
tam  homines  quam  mulieres  nobis  impenderunt ,  circa 
captionem  Comitum  Kantia  &  Sarum  &  aliorum  de  eo¬ 
rum  rebelli  Coniva,  concejftmus  eiftdem  hominibus  qua- 
tuor  damas  percipiendas  tempore  feifona  in  forefta  no¬ 
ftra  de  Bradon ,  per  liberationem  Magiftri  foreflarii. 
Charta  ej ufd.  Regis  an.  1  40  3 .  p.  3  3  3  .  coi.  1 .  de 
tradlando  cum  gentibus  Comitatus  CeEriae  :  Om¬ 
nes  alia  perfona  ecclejtaftica ,  qua  contra  nos  in  bello 
nuper  juxta  S  alopiam  commi ffo ,  armata ,  feu  de  ajfenfu 
dicta  rebellionis  contra  perfonam  noftram  regiam  exti- 
terunt ...  Et  omnes  & Jinguli  bellum  illud  caufantes, 
omne  f  que  &  Jingula  gentes  villa  Ceftria,  qua  ad  idem 
bellum  prafentes  fetide  Coniva  Henrici  de  Percj  defun- 
(li  extiterunt.  Liquet  De  Coniva  Henrici,  &c.  idem 
elfe  ,  quod  paulo  fuperius  De  ajjenfu  ditia  rebellio¬ 
nis,  ac  proinde  Conivam  per  Conmventiam  feu  aflen- 
fum  rebellibus  eEe  explicandam. 


969  C3N 

«J  CON  JUDEX,  AlTefir,  qui  cum  primario  judice 
judicat.  Charta  Dusnni  Epife.  Cabil.  to.  8. Spi¬ 
cii.  pag.  130.  Cum  ifcordia  verteretur  ....  coram 
Decano  &  Conjudicib'  fuis  Senonenfibus. 

CONJUGA,  proCo??/*.  Burchardus Wormacien- 
fis  in  Lege  familiae  Ai  quis  cum  manu  Conjuga, fua 
cum  bono  teftimonio  aljuam  traditionem ...  fecerit,  &c. 

^CONJUGALIS,  ladem  notione.  Charta  Ade- 
mari  &  ejus  uxoris  Jdebergae  pro  MonallerioNo- 
biliacenii  apud  Stehanotium  tom.  3  .  Antiq.  Pi- 
<Slav.  MSS.  p.  40  2  .Dono  pro  remedium  anima  mea , 
vel  pro  remedium  Cojugalemeo. 

CONJUGES,  in  .ibris  fBudal ibas  dicuntur  do¬ 
mini  &  vaUalli ,  tdle  Salvagnio,  de  Ufu  Feudo- 
ruin  cap.  1  1 .  &  1  .  ubi  docet  Conjuges  ideo  dici , 
quod  mutua,  liet  difpari ,  inter  fe  fide  conju¬ 
gentur  &  obftrinantur.  Dominus  vafiallo  bene¬ 
volentiam  debetatque  protedionem  ;  vaffiilluS 
autem  domino  everentiam  ,  honorem  ,  lervb- 
tium  ,  Scc.  Vide .onfortes  &  Vajfalli  in  V afft. 

CONJUGIUM  ,  po  Conjuge  ,  in  1.  3  .  de  Re  milit. 
&  1.  1  4.  de  Epif.  in  C.  Th.  Vide  Matrimonium. 

CONJUGLA  ,  Cdnjuncla,  Lorum  quo  vin¬ 
ci  untur  ac  conj  uiguntur  boves.  GlolT.  vet.  Conju¬ 
gia,  ^£ujtT»ps5.  GloE  Lat.  Gr.  fj ungui  a,  hvlai  ^ivttlnicd. 

Conjuncla.  Gltlfi.  Saxon.  ^Blfrici ,  c.  delnllru- 
mentis  agricolaram ;  Conjuncla ,  "ppiipt  jfia.  Saxo- 
nibus  pjrti  oa  cillorum.  Statuta  antiq.  Corbeien- 
fis  Monaft.  1.  2 .  t.  x .  Dent  unufqmfque  ad  hortum  cui 
defervit  in  tertio  mno  ,  aratrum ,  1  .jugum  cum  ambla- 
cio  &  Conjunctis  quando  nec  e  (fe  fuerit.  Chron.  Be- 
fuenfe  pag.  5  3  E  Acceffitubi  boves  j uniti  enant ,  & 
j  unituras  juper  ctpita  eorum ,  quas  rujiici  Convinculas 
appellant ,  cmne;  truncavit.  Sed  legendum  Ccnjtin- 
culas ,  aut  Cvnjuiclas ,  quas  junflwras  revera  vocant 
Paulus  3 .  Sent.ent.  tit.  6.  'St  Capitolinus  in  Vero. 

CONJUNGERE,  Pervenire  aliquo.  Nos  etiamnum 
dicimus,  fjointire quelqu itn ,  cum  quempiam  con¬ 
venimus.  Vita  S.  Macarii  Romani  cap.  3  .  Poft  hac 
vero  decem  &  fiptem  dies  ambulantes ,  Conjunximus 
fjerufalem ,  &  r an  clam  Refurrectionem  fjefiu  Chrifii , 
&  Crucem  adormimus.  Anaftafius  Biblioth.  in  Ste- 
phano  III.  PP.  Et  dum  hac  agerentur ,  Conjunxit  Ro¬ 
mam  ffoannes  Imperialis  Silentiarius.  Infra:  Et  dum 
valide . . .  opprimerentur,  fu  bito  Conjunxit  Aiijfus  Re¬ 
gis  a  Francorum  nomine ,  &c.  Ibidem  :  Conjungente 
vero  eo  Papiam.  In  S.  Adriano  :  Et  dum  reverfus fuif- 
fet  Sacellarius,  Ravennamque  Conjungeret.  Occurrit 
non  femcl,  ir.  Epift.  Sigeberti  Regis  ad  Defide- 
rium  Epife.  Cadurcenfem,  in  Epillolis  Summo¬ 
rum  Pontific.  tom.  3  .  Hili.  Franc.  p.  745 . 748. 
760.  777-  &c.  Grcgorii Magni  lib.  1  o.Epill.  3. 
in  Adis  S.  Anallafii  Perfae  cap.  6.  num.  3  8.  &c. 
TheophyladusSimocattal.  8. c.  1 1.  A ts 

Trpcj  O.VTCV  CLViTafiV. 

Jungf.re,  Eadem  notione.  Epiftola  4.  ad  Dcfide- 
riurn Epife. Cadurcenfem  apudCanifium  tom.  5. 
Antiq.  led.  Flavianus  autem  denuntiavit ,  ut  quinta 
feria  apud  ipfum  ff  ungamur. 

CONIVOLL  Vide  Cohibuit  in  Conhibere. 

1 .  CONJURARE,  Simul  jurare,  fimul  lacramento 
firmare.  Communiam  Conjurare ,  in  Charta  Theo¬ 
dorici  Comitis  Flandriae  an.  1  1 47.  in  Tabulario 
Monallerii  S.  Bertini :  Ccncefferim  hominibus  S.  Ber- 
tini  ad  Poparingebem  pertinentibus  ejufdem  pacis  fecu- 
ntate  per  omniagaudere,  qua  Furnenfesf ruuntur ,  quam 
Conjuraverunt ,  in  qua  &  confirmati  funt.  Vide  Gal¬ 
liam  Chriltian.  tom.  1 .  p.  100.  a.  Vetus  Inquelta 
ann.  1228.  apud  Petrum  Mariam  Campum  in 
Hili,  Eccl.  Pjacent.  lib.  1  7.  De  Fratribus  dicit  , 


CON  970 

quod  nefeit  aliquid  emendandum  in  iis ,  niji  quod  Con¬ 
juraverunt  Junul  ,  excepto  ffoanne  &  Magiflro  Alber- 
to,  &  inde  debuit  ejfe  infir ument um  ,■  fed  nefeit  -,  utrum 
Jh  deftrutta  illa  Conjuratio ,  vel  non.  Vide  CoWfratHa* 
Conjuratores,  Qui  fimul  jurant  ad  ejufdem 
rei  confirmationem. ArellumParlamenti  Penteto- 
lles  an.  1 2  8  o.  in  T abul.S.  Richarii:  De  quibks  liqke * 
bit  per  eorum  juramenta ,  additis  cuilibet  eorum  de  Feu- 
queriis  duobus  vel  tribus  Conj  urat  oribus  de  vicinis  fuis 
fide  dignis.  Vid  e  S  atramentarii  poli  fjur  amentum  i 
f  Conjurare,  Jurare  nude.  Vett.  Formulae  An- 
degav.  num.  49 .Sin  melius  iri  Ecclejia  feniore  loci 
in  ipfa  civitate  hoc  debiat  Conjurare  ,  quod  ad  mdrte 
[ape  dicto  numquam  confenjiffet ,  nec  eum  occejfifjct ,  nec 
■  confidens ,  nec  confient  anius  ad  hoc  faciendum  numquam 
•  fuiffet. 

Conjurare  Terram  ,  Jurare  terram  ,  de  qua 
lis  elt,  ad  certum  hominem  pertinere.  S.  Audoen. 
in  V ita  S.  Eligii  apud  Acherium  to.  5 .  Spicii,  pagi 
284.  S  parvus  Abbas . .  .  accepit  d  Principe  judicium , 
Utjipoffet  in  loco  [ancto  (  ad’ Sepulcrum  S.  Eligii) 
terram  Conjurare  ,  ad  partem  utique  Eulejia  verkii- 
caret ;  fed  ille  maluit ,  ut  idem  pertinax  vir ,  qui  eam 
invadere  quarebat ,  jurejurando  ajfeveraret  fiam. 
Conjuratio,  Quod  vis  j  urainentum.  CapitUfarb 
3.  an.  779.  c.  10.  Et  iftas  Conjurationes  quas  faciunt 
per  A .  A  tepban.  per  nos,  aut  per  filios  no  ficos  prohibemus . 
2.  CONJURARE  ,  Submonete  ,  in  jus  vocare,  per 
fidem  6c  facramentum  ,  quo 'domino  feudali  ob- 
llridus  eft  ,  quempiam  citare.  Charta  an.  1081. 
apud  Sammarthan.  in  Archiepi fc.  Turon.  Qua¬ 
propter  pradicltts  Radulplkis ■  ad  Curiam  Regis  ab  ipfo 
Rege  fide  &  juramento  Conjuratus ,  ut  de  hac  re  jufu- 
tiam  Jibi faceret ,  ire  nen  au  fis  eft. 

U  t  porro  vallallum  conjurare  poterat  dominus, 
ita  dominum  vafTallus ,  fi  de  jure  deficeret.  Alfi- 
fiae Hierofol.  MSS.  cap.  241  .Ce  fiont  ceaus  qui peu- 
vent  gager  ,  ou  femondre ,  ou  Conjurer  le  Seignor  de  fit 
foi.  Cdlui  a  qui  le  Seignor  doit  aucune  chofie  de  fon  fie, 
le  peut  fiemonclre  ,  ou  gager  doti  fiervice  ,  que  il  li  doit 
de  celaifie ,  ou  Conjurer  de  fiafoi ,  &c.  Cap.  2.44.  Il 
doit  Conjurer  le  Seignor  de  fit  foy  ,  que  il  le  paie  ,  ou 
face  paier  <le  te  que  il  li  doit.  Cap.  247.  narratur 
vaflallum  non  poffe  conjurare fuum  dominum  de 
ejus  fide ,  nifi  poli  ratas  aliquot  fubmonitiones , 
quarum  haec  erat  formula  :  Si  vcus  Conjjcr  come  'a 
mon  S eignor  par  la  foi  que  vous  medevez,  ,  come  d  vo- 
fire  horne  ,  que  vous  m  en  aies  pates ,  ou  fait  paier  de- 
dans  teljour.  Et  Ji  le  Seigneur  ne  le  faifoit  dedans  le 
terme  ,  le  vafial  le  pouvoit  gager  de  fon  fervice.  Pro¬ 
prie  autem  Conjurari  dicuntur  Pares  feodorum  , 
cum  ad  judicium  exercendum  in  Curia  fua  a  Do¬ 
mino  evocantur.  Eaedem  Alfiliae Hierof.  c.  20 6. 
Doit  reqnerre  &  Conjurer  fes  Pers  ,Ji  comme  il  doit , 
que  iis  deftraigncmle  Seignor  ,Ji  comme  iis  peuvent  & 
doivent.  Et  cap.  207.  QEiant  le  Roj  Aimery  congea 
Mejfire  Raoul  deTabarie  ,  Meffire  Raoul  requit  & 
Conjura  fes  Pers ,  que  iis  le  menaffent  d  droit ,  comme 
leur  Per ,  &que  il  en  offroit  d  faire  d  droit.  Adde  ve¬ 
tus  Chron.  Flandrenie  vernae,  c.  1  4.  &  34. 

Quod  fi  Pares  poli  C onjur amentum ,  Domini  fu- 
perioris  judiciis  non  intereffent,  ad  id  feudorum 
fuorum  interceptione  compellebantur.  Statutum 
Caroli  V.  Reg.  Franc.  an.  1363.  rnenf.  Jun.  Sta¬ 
tuimus  &  ordinamus  quod  prsfati  homines  feodales  ad 
judicium  faciendum  &  reddendum  ad  locum  confuetum , 
ut  moris  eft  ,  evocati  ,  infra  flatuum  &  eifdem  affl- 
gnandum  tempus  accedere  &  comparer  e  teneantur  Jtne 
defectu ,  niji  caufam  veram  &  legitimam  habuerint  ab- 
f entia,  qua  Ji  vera  &  legitima  non  fuerit ,  &  ad  judt • 


/ 


97i  CON  ' 

cturn  evocati  minime  comparucrint,  eontmdem  hominum 
feoda  in  manu  ditti  fratris  nojiri  ad  caufam  pradittam 
poni  volumus  &  arreftari ,  &  in  ea  detineri  per  Bail- 
livum  ditti  loci  Guyfia,  quoufque  ditti  homines Jic  con- 
tnnaces ,  &  abfentes  pro  [no  defeci  u  &  ab  [entia  ,  vel 
contumacia ,  emendam  prafhtennt  condecentem. 

Conjoramentum  ,  Sli bmonitio Parium.  Rege- 
flum  Andegavenfe  in  Camera  Comput.  Parif.  fol. 
76.  77.  an.  1  56  3.  Homines  prodicti  fcodales ,  qui 
in  ditt n  villa  &  caftellania  Guyfia  in  Viromandia,  ra¬ 
tione  &  ex  debito  fe udorum  fuortim  ad  Conjur amentum 
Baillivi  didi  a  caflellania  Gufia  judicia  facere  &  red¬ 
dere  tenentur ,  &c.  Quod  porro  hic  Conjur  amentum 
dicitur  yConjure  &  [emone  e  eadem  notione  vocant 
Confuetudines municipales S.  Audomariart.  16. 
Tervann.  art.  8.  Bethun.  art.  30.  38.  Valentian. 
art.  1. 2.  4. Hannon,  c.  56.  &  Summa  Ruralis. 

Conjuratio,  Eadem  notione.  Charta  an.  1260. 
in  Probat.  Hili.  Guinenfis  pag.  528.  Per  legiti¬ 
mam  monitionem  noftram  &  Co;,j  nationem  [aper  hoc 
fibi  f attat,  [  Vide  alia  notione  in  Conjurare  1 .  ] 

Conjur  atio  , Communia  , Commune ,  Juratorum 
conventus :  [Jurati  t nim  <5c  Conjurati  dicuntur  ci¬ 
ves  unius  oppidi.  Charta  Friderici  I.  Imper.  ann. 
1 16  1.  apud  Browerum  lib.  14.  Annal.  Trevi- 
renf.  p.  80  1.  1.  Ldit.  Communio  civium  Treviren- 
Jium  ,  qua  &  Conjuratio  dicta  ,  quam  nos  in  ipfi  civi¬ 
tate  defiruximus ,  &c.  Vide  < Juratus . 

C o n t  u  R  atio  inLegibus  CanutiRcgis  Angi-  idem 
videtur  quod  Adjuratio  ,  feu  ,  ut  vocant ,  Exorct- 
z,atio.  [  Statuta  Ecclefi.e  Valentinae  to.  5 .  Concil. 
Hifp.  p.  5  1  1 .  coi.  1 .  Nec  in  Ecclejits  fiant  Conju¬ 
rationes  aqua  ferventis ,  ve'  ferri  candentis ,  vel  aqua 
frigida  conjurata ,  quia  omnia  ifta  funt  fuperfiitiofa  pe¬ 
nitus  &  contra  Deum.  ] 

Con  juratores,  pro  Conjurati ,  in  Conventu  Al- 
fatico  an.  1  o  5  o.  §.  3 .  5 .  apud  Golldaftum  to.  2 . 
Conltit.Imp  &  Freherum.[  Vide  'mtConjurare  1.] 

fj  udex  Conjurator  hominum  judicantium;  Qui 
homines  judicantes  fuhmonet  &  vocat  ad  judicium; 
in  Edido Philippi  VI.  Fr.  Regis- an.. \  344.  n.  6. 

Conjuratus,  Eodem  allridus  juramento.  O fab- 
t»c  ,  o-wo/jicth  ,  Nicetae  in  Man.  lib.  7.  n.,  1 .  Hilto- 
riade  Expedit.  Afiatica  Frider.  I.  Invp.  Offerentes 
auxilium  tam  de  fi e  quam  de  'tp forum  Conjuratis:  &  ami¬ 
cis.  V etus  Inquelta  to.  1.  Monadici  Angi.  p.  207. 
Ertialdus  Marefcallus  juratus  idem  dicit  per  omnia  , 
quod  Ac.  filius  Andrea  Conjuratus  futes.  V  ide  Differt. 
2 1 .  ad  Joinvillam. 

5[CONJUVES,  Conjux,  uxor.  Formula  vetus  apud 
Baluz.  to.vi.Mifcell.  p.  551.  Ob  hoc  igitur  in  Dei 
nomen  &  Conjuves  mea  illa  dilettijfimo  amico  nojlro  illo 
pro  benevolentia  vel  fervitta  tua  ,  qua  circa  nos  impen¬ 
dis  ,  fed  in  cornea  facere  non  definis  ,propterea  ce  [fimus 
tibi ,  &c. 

5f  CONIVUM ,  y.d)nt  pc/ a  fx-cjxwAc ,  Calix ,  cohivum , 
in  Supplemento  Antiquarii.  Folliculus  £ll  rode 
claulus  ,  ut  explicat  Martinius  ,  qui  legit  Conni- 
vum ,  additque  liorem  connivenrem  epmdem  effe 
ac  elati  funi. 

^1 CONKA ,  f.  Pars  fluminis  fic  dida ,  quod  circulo 
fuo  quah  concham  repraefentet.  Chartularium  S. 
Vandrcgefili  tom.  2.  pag.  1384.  exChartaanni 
1225).  Dicti  Monachi  poflint  pif cari  fic  ut  ego  in  Csnka 
aqua  de  Rivecort  infra  mela'  pofitas  tempore  ditti  Ri- 
cherii. . .  ditti  Monachi  S.  IV andregifilli  poterunt  pi- 
fcarc  in  ditta  Conffa  quando  voluerint. 

1.  CONLABORATIO  ,  Oeconomia,  admini- 
llratio.  Annal.  Bcrtiniani  ann.  86  7 .Car olus  Rex 
Abbatiam  ipfius  Mona  fient  fibi  retinnit •  caufts  Alo- 


CXN  972 

iixjlerii  &  Conlaborationemer  Prapcfitum  &  Deca¬ 
num  atque  Thef aurarium .  .^eri  difponens. 

«U  2.  CONLABORATIO  ,  'roventus  agrorum  Sc 
pratorum  labore  cultoruinProeceptum  Caroli  M. 
pro  reltauratione  Monaltciorum  apud  Mabil.to. 

3 .  Analed.  p.  2  66.  Pracipnus ,  ut  de  omnibus  Con- 
lab orationibus  terra  tam  feni ,  uam  &  annona  omnium 
generum  ,  tam  de  fua  dotmntcia ,  quam  &  de  vajjal- 
lorum  fuorum ,  de  vinericiis  qoqtte  &  perdonato  .... 
de  meile  &  Conlabor ationibus  qua  in  hortis  fiunt .... 
cenfum  legitimum  .  . .  perfolver  faciant. 

51  3  •  CONLABORATIO ,  C  in  laboratus.  Ac- 
quifitio  conjugum,  liante  mtrimonio.  Vide  poli 
Labor  2. 

51  CONLAC  FANEUS,  rvrl fo<sc  ,  b/xcyatXctxlce.  GI. 
Lat.  Gisec.  Simul  nutritus.  Goffce  Cyrilli :  Colla- 
ttaneus ,  bfxcyd?\a.)iTos.  Vide  Cjacteus. 

51  CO  N  L  A  T  ERANUS  Trafverfo  cognationis 
gradu  jundus  ,  Gall.  CollaterE  Charta  S.  Eduar- 
di  Regis  Anglorum  an.  1055.  apud  Felibianum 

.  in  Hili.  Sandionyf.  p.  lxxxv.  igo  Eadgyd  Conlute- 
ranus  ejufiem  Regis  hoc  mihi  pluere  cum  benivolentia 
profeffa  fum. 

51  CONLATERATIO.  Vide  Ollateratio. 

51  CONLATERE  Se  ,  Occultae  ,  abfeondere  Fe. 
VitaS.  Columbe  Abbat.  tom. 2.  Junii  pag.  231. 
Sed  frater  quidam  callidus  expior,  tor,  alia  means  via, 
in  cujufdam  monticelli  cacumine ,  qui  eidem  [uperemi- 
net  campulo  ,  [c  occulte  Conlatebit. 

CONLATOR,  Adulator.  VitaS  PnejediEpifcopi 
to.  1 .  Hift.Franc.  675.  Sed  ut  tft  Conlatorum  mos , 
amici  coeperunt  eum  cogere  ,  ut  tdi  pro  caufa  non  dif¬ 
ferret  dare  refponfum. 

51  CONLAUDANTES  ,  Iidem  cum  Sacramentali- 
bus ,  qui  juratori  ut  telles  adjingebantur  in  ju¬ 
diciis.  Vide  locum  in  Forbatudis. 

51  CONFECTOR,  Qui  fimul  legi  t.  Utitur  S.  Au- 
gullinus  Confeff.  lib.  1 .  c.  17. 

51  CONLIBLRTI.  Vid e  Colliberti. 

5[  CONLIBRUM.  Vi  de  Collibrum 

51 CONLIGARE ,  Sefe  pariter  oHigare ,  uti  dolent 
qui  de  re  aliqua  pacifeuntur.  Tabular.  Vofiende 
fol.  3  1 .  Hoc  idem  audierunt  Fetus  Abbas  in  cujus 
manuConligatumefl ,  Petrus  Ainaraus ,  &c. 

51  CONLIMIT  AN  iU  S ,  Cui  funt  iidem  limites ,  fi¬ 
nitimus,  vicinus,  Gall.  Limitrophe.  Collimitaneus, 
Solino  c.  40.  Collimitanea  Galatia  Phrygia.  Hinc- 
marus  Remenf  Epift  ad  Ludovicum  III.  Regem 
Franc.  apud  Baluz.  to.  7.  Mile.  11.  p.  50 .  Sicut  fa- 
cra  leges  &  regula  pracipiunt ,  Archiepifcopis  &  Epi- 
fc opis Conlimit uniorum  (  fic)  diocefeon. Et  infra:  Dto- 
ceft  vero  Conlimit ania  ,  &c. 

5f  CONL1SUM.  Vide  Cotlifum. 

CONLU  DiUM.Gloff.MSS.  adCod.  Th.l.i.  Conia- 
diam ,  e ft jurgium, rixa.  Gloffe  aliae MSS .Colludium, 
dolus.  Gl.  Graeco  Lat.  o-u/j.7rutyvlci ,  Conlufio ,  Conlu- 
dio.  o-v[x7r aLiljos ,  Conludo.  Glofl.  Lat.  Gr.  Conludtum  f 
cvvd olcur fxo(.  Conludit ,  cuvdoict^u  ,  <rvju.7rxil^irai.  [  Alias 
Gloffaeapud  Eccarduin  in  notis  ad  Legem  Sali— 
cam, Conludium  o-uvdvcier/xb;]  aliae  ,  Compattum ,  Coi- 
lufio.  J  Vide  Gregor.  Turon.  lib.  10.  c.  1 1 .  Leges 
Wifigoth.I.  2.  tit.  3 .  Edidum  Theoderici  Regis 
§.  114.  Legem  Burgund.  tit.  6.  §.  3.  6.  Addit,  ad 
Legem  Burgund.  <s.  8.  Decretum  Chlotarii  Regis 
§.  1.  4.  9.  Capit.  Caroli Calvi  tit.  31.  c.  21,  [Inno¬ 
centium  III. Papam  to.  3.  Concil. Hifp.  p.  43 1. 
Ada  SS.  April.  tom.  2.p.  5  84.]  Occurrit  paflirn 
in  Cod.  Theod. 

Colludium.  Gildas  de  Excidio  Britan.  Illam  cu¬ 
jus  Colludio  ac  fuggefiione  tanta  funt  peccatorum  fubita 


973  CON 

moles, &c.  Utuntur  Sidonius ,  Ammianus ,  Sym¬ 
machus  »  Claudianus  ,  Mamertus ,  Leges  Wifi- 
goth.  lib-  5-  tit.  17.  lib.  6.  tit.  5 .  §.  1 4.  lib. 

7.  tit.  1  .§•  5- tit.  2.§.  6.  Leg.  Longobard.  lib.  1. 
tit.  25.  §•  5  7.  lib.  z.tit.  6.  §.6.  tit.  i2.§.6.  tit. 

3  o.  §.  4.  tit.  36.  §.  1 .  tit.  5  3  .§.  24.  tit.  5  5.  §. 
14.  &c. 

Conlu  dio,  in  Lege  Bajwar.  tit.  B.  §.  6. 

Con  ludius,  in  Decreto Chlotarii  Regis §.  7. 
Collusio,  apud  Jurifconf.  Anglos  quid  fit ,  vide 
apud  Raftallum  in  Expolit,  vocum  Leg.  Anglic. 

C  onlu  diosus  ,  in  Charta  ann.  98 1 .  in  Bullario 
Cafinenfi  to.  2.  p.  5  5 .  Ego  eam  (  Chartam  )  Jilens> 
aut  occultam  aut  Cotiludiofam  habuijfem  ,  aut  deti - 
nuijfem  ,  &c. 

«JfCONLUMINARE,  Accendere,  inflammare. 
Charta  Caroli  Calvi  apud  Doubletum  Hift.  San- 
dionyf.  p.  791.  Complacuit  [erenitati  no  (ira  praliba- 
to  fando  loco  ad  luminaria  ipjius  jugiter  Conluminan- 
da . . .  duos  manfos . . .  contradere. 

CONLU SIO.  Vide  Conludium. 

5T  CONM  A  N  DARE  ,  Mutuo  dare  vel  depolito. 
Formulae  Andegav.  num.  29 .  Veniens  homo ,  nomen 
illi ,  aput  femina,  nomen  illa  ,  qui  fuit  conjuxilla  quon¬ 
dam  germanus  illius  ,  ante  venerabile  vir  illi  Abbate , 
interpellaverunt  hominem ,  nomen  illo ,  quaji  fervitium 
qui  fuerunt  ipjius  illi ,  quondam  poft  fe  habuiffit  Con- 
m  and  at  as ,  hoc  eft  illam  rem  qui  illi  adprafens  aderat: 
&  hoc  totum  fortiter  denegabat.  Interrogaverunt  ipjius 
illi ,  fe  (  (i)  habebat  homines  qui  de  prafente  fuijfent , 
ut  vidtffent  quando  ipfa  rauba ,  ipji  illi  &  illi  Conman- 
daffet.  Vide  Commendare  2. 

^  CONMARTYRISARE  ,  Aliquem  e  medio  tol¬ 
lere  per  martyrium.  Hift.  Ingulfi  p.  7  2 .  to.  1 .  Scri¬ 
ptor.  Angi.  Pridie  Kalendas  decollatur  &  Conmar- 
tyrifatur. 

CONMULARE ,  pro  Commulcare :  quod  vide. 
CONNA.  Charta Longobardica  inChron.  Bene- 
vent.  S.  Sophiae :  Et  pafcuum  in  ipfa  infula  ad  pecu¬ 
lia  eorum  qui  ibi  rejidentur ,  &  de  ipfo  Panatano  Con- 
nas  &  paleas  tollendum ,  &c.  [  Alium  locum  vide 
in  Cuba  2.  ] 

CONNERELIS  ,  An  Infpedor  finantiarum  ,  Gall. 
Controleur  des  finances  ?  Jacobus  Gelu  Archiepifc» 
Turon.  in  Vita  fua  apud  Marten.  to.  3 .  Anecd. 
coi.  1  948.  Dominus  meus  pradidus  &  Dalphinus  , 
cui  Rex  commiferat  adminijlrattonem  &  regimen  om¬ 
nium  finantiarum  regni  ,  me  ab f entem  &  ignorantem 
confiituit  Connerelem  Francis. 

%  CONNEST  ABILIS ,  C  o  n  n  e  s  t  a  bularia.  Vide 
Comes  Jlabuli. 

f  CONNEXITAS  ,  pro  Connexio  ,  Affinitas ,  apud 
Rymerum  to.  4.  pag.  15  7.  coi.  2.  Ob  Connexita - 
tem  attinentia ,  qua  inter  no  (Iram  &  vefiram  domus  re¬ 
gias  ,  &c. 

CONNIBENTIA ,  pro  Conniventia ,  AflenfusPri- 
vilegium  Monafterii  Graflellenfis  an.  684.  to.  1. 
Annal.  Bened.pag.  700.  coi.  1  .Hoc  igitur  eis  in¬ 
dultum  Privilegium  . . .  per  omnipotentem  Deum  con¬ 
jurare  prafumimus  per  omnia  manere  inconvulfa ,  cum 
omni  Connibentia  fratrum  nofirorum  indultum  ejfe  pro - 
[pexerint ,  quorum  Connibenti  conjilio  ad  prafens  cerni¬ 
tur  inflitutum  ,  roboratum  manibus  &  confenjionibus  , 
&c.  VideConbibere  &  Conniventia. 

^  CONNICERI ,  f.  pro  Conjicere ,  vel  Conjici,  apud 
Rymerum  to.  3.  pag.  949.  coi.  1  .Ex  quo  poterit 
Conniceri ,  quod  nobis  circa  expeditionem  guerra  noftra 
pradittaexijlentibus ...  d  tergo  guerram  movere  contra 
nos  fubdole  machinentur. 

C  O  N  N I V  ENTIA ,  Padum ,  conventio.  Gregof. 


CON  974 

Turon.  lib.  7.  Hift.  Ecce  manus  vefira  [ubfcriptio- 
nes ,  quibus  hanc  Gonniventiam  confirmatis.  Lib.  9.C. 
29.  Sed  ille  non  obvius  de  hac  Conniventia ,  conjilium 
ad  confirmandum  pacem  prabuit. 

Conniventia  ,  Alienius ,  apud  Lampridium  in 
Severo :Vel per  Conniventiam  fc ditionem  fecijfent  exer¬ 
citus.  Facundus  Hermianenfis  lib.  4.  c.  1 .  Entelli3- 
gis  igitur  Augujie ,  quod  EccUJia  conturbatores  eviden- 
tiffimam  Conniventiam  [nam,  quam  Eutychianis  coti- 
tra  [anctum  Concilium  pr a  fiant ,  nequi  equam  exemplo 
B.  Cyrilli  obumbrare  nitantur.  Vita  S.  Praejedi  n. 

8.  Ex  permiffo  &  Conniventia  Warnechxrii  optimatis. 

[  Diploma  Ludovici  &  Lotharii  Imperator,  apud 
Achcrium  to.  8.  Spicii,  p.  138.  Cum  Conniventia 
Metropolitani  fui  [J eremis,  Arcfnep.  &  Canonicorum 
Ecclejia  ,cui  Deo  largiente  miniftrat.  Index  veterum 
Canonum  to.  3  .  Concil.  Hifp.  p.  5  .  Non  ordinan¬ 
dos  Clericos  Jine  tefiimonio  &  Conniventia  Clericorum 
&  civium.*]  Adde  Praefat.  ad  Concil.  Yuron.  II. 
idem  Concil.  cap.  24.  Arnulfum  Lexovienfem  in 
Epift.  ad  Epifcopos  Angliae ,  Saxonem  Grammae, 
lib.  1 4.  &c. 

CONNIVERE,  Confentire.  Vetus  Infcriptio  Maf- 
liliae ;  Augufiius  Augufialis  tutor  Connivente  Dunnto 
fratre  ejus  &  harede  ponendum  curavit . 

f  CONNIVUM.  Vide  Conivum. 

CONNUBERE  ,  iproConcumbere ,  apud  Anaftafium 
in  Hift.  Eccl.  p.  175. 

CONOPPI ,  Papiae ,  Somnia  attendentes ,  forte  Som- 
nopti ,  vox  hibrida  ,  pro  tdv/cVbu. 
CONPARIETICI.  Vide  Comparietici . 

CONPERONES ,  in  Fleta  lib.  2.  c.  4 1 .  §.  24.  fed 
legendum  Coopertiones.  V ide  Ceppagium. 
CGNPLACENTIA  ,  Oblequium.  Vide  Compla¬ 
centia. 

H  CONPLACIA,  f.  per  abbreviationem  pro  Compla * 
centia ,  apud  Rymer.  to.  9/p.  508.  coi.  2.  Nobis 
in  hoc  gratiam  &  Conplaciam  exhibentes  Jingnlares. 
CONPLEGIUM.  Vide  Complegium. 
CONPLUVIUM,  didiim  aqua  partes  >  qua  circa  fiunt > 
eo  conveniunt.  Gioif.  Sangerman.  MS.  n.  501.  Vi¬ 
de  Compluvium. 

CONPTUS.  Chartular.  S.  Vandregefili  to.  2.  p. 
1428.  Vendidimus  viris  rehgiijis  Abbati  &  Conven¬ 
tui  S.  Vandreg.  unum  modium  vini  annui  redditus  tem¬ 
pore  vindemiarum Conptum  in  cava  ;  id  eft,  fi  bene 
conjedo,  Codum  ,  Gall.  Cuve ,  quod  de  mullo 
dicitur  in  cupis  aliquandiu  relido  cum  vinaceis , 
ut  firmius  fiat. 

f  CONQUA  ,  C on  qu  ada.  Vid Concha  2. 8c  3 » 
CONQIJADRARE ,  Adverfari ,  contradicere  , 
Gall.  Contrecaner.  Brufchius  lib.  2.  de  Reformat. 
Monafteriorum  cap.  i6.p.  879.  Prarmferunt  au¬ 
tem  primo  ad  me  unam  audaclricem ,  qua  me  primum 
Conquadraret.  Apud  alios  legitur  pro  Convenire 
non  femel. 

CONQUADRATUS ,[  Scientia  vel  virtute  orna¬ 
tus  ,  inftrudus.  J  Locos  vide  in  Quadrivium  iub 
finem. 

%  CONQUATERNARE  ,  Quaterhatim  jungere. 
Gloffar.  Griec.  Lat.  Ztvyl^a)  nara  rtVrapa.  Conqua - 
ternatio  ,  ItuPi;  kurct  t eVca^a. 

^CONQUEREMENTUM,  Acquifitio,  Bona  Cott- 
quijita,  parta.  Charta  Stephani  Domini  de  Villars 
proEcclefia  Infulae  Barbarde  an.  1226.  in  Mace¬ 
riis  ejufdem  Monafterii  to.  1.  pag.  139.  Exceptis 
feodis  Militum  &gnardis  aliarum  Ecclejiarum  &  Con- 
quer ementis  pofi  Stephani  de  Villars  pradectejforis  mei 
(obitum ) factis.  Homagium  an.  1272.  apud Gui- 
chenonum  in  Hift.  Breffide  Probat,  p.  1  9.  Hugo - 


975  CON 

tnnus  de  T enarre . .  .  recognofcit  fe  tenere  in  feodum  h 
dicio  Domino  B angui  quidquid  tenet  in  parrocbiade  D 
frana ,  ubique  exceptis  Conquerementts  habitis  a  Do¬ 
mino  Gtiillermo  Chagrin.  Ch.  Philippi  Regis  Franc. 
an.  1520.  apud  Baluz.  to.  2.  Hift.  Arvern.  pag. 
153.  Cum  omnibus  Conquer ementis  &  acquijitis  per 
ipfum  factis.  Antiq.  Recogn.  Revel.  Vienn.  inRe- 
geiio  Probus  fol.  5  7.  Item  Comes  non  confuevit  ca¬ 
pere  ibi  in  fuis  hominibus  talliam,  nijt  pro  Conquer e- 
inento  faciendo ,  vel  quando  vadit  ad  Imperatorem.  Vi¬ 
de  Conqtiirimentum  Sc  Conqutfitus. 

«[  Conqueri  mentum,  in  Franchefiis  habitato¬ 
ribus  Belli-vifus  de  Marco  concedis  ann.  1256. 
per  Guillelmum  de  Bello-videre  Hift.  Dalphin. 
tam.  1.  pag.  5  9 .  Item ,  ji  nos  &  fucceffores  nofiros 
■Conquerimentum  facere  contigerit ,  cujus  pretium  Jit 
centum  librarum  vel  ultra  ,  habitatores  fupradilti  nos 
nojirofque  fucceffores  juvare  tenentur  pro  fu  a  bona  & 
fpontanea  voluntate. 

«[[ CONQUESTA, Idem  quod Conquefiio. Tradatus 
inter  Edwardum  Angliae  Regem  Sc  Francifcum 
Ducem  Britanni®  an.  1468.  ex  Archivo  Caftri 
Nannet.  Si  Rex  Anglia  tranfeat  in  propria  perfona 
ultra  mare  cum  pote  fate  &  armatura  ad  faciendam 
Conqueflam ,  &c. 

CONQUESTARE  ,  Bello  &  armis  acquirere ,  apud 
Thomam  Walfinghamum  pag.  573.  [ Gallis Cow- 
quefier ,  nunc  melius  Conquerir.  Vid eConqmftare.'] 

•[[CoN  qjj  hstatus,  Gall.  Conquis ,  in  Litteris  pa¬ 
tentibus  Edwardi  III.  Angi.  Regis  an.  xxvm.  pro 
Rogerio  Davidex  Archivo  Turris  Londin. 

C o n  q_u  F-stio,  Con qu  e s t u  s ,  Armis  aut  bello 
quaefitum  ,  partum ,  apudBromptonum  «Sc  alios , 
Gallis  Conquefle. 

Conquest  ratio  ,  Idem  quod  Conquefio ,  apud 
Thwrocz.  parte  1.  Chr.  Hungar.  cap.  24.  Con- 
quefrare ,  vincendo  acquirere,  apud  eundem  part. 
2.  c.  9.  Hinc  Wiilelmus  Nothus ,  Britannia  fu- 
bacta,  Conqueftor  vulgo  didtus  Scriptoribus  paffim. 

f  Conqjestus  verbaliter  «Sc  adtive  fumitur  in 
Inftrumento  to.  2.  novae  HilE  Britan.  pag.  837. 
Henricus  Rex  Caji  e  Ile  fuerat  Conquefius  tot  utn  regnum 
Caftelie. 

«H  Conquestus  ,  pro  quibullibet  bonis  quavis 
ratione  acquilitis.  Chartularium  Brivatenfe  apud 
Baluz.  to.  2.  Hift.  Arverni®  pag.  7.  De  rebus  pro¬ 
prietatis  noflra  qua  per  Conqueftum  nobis  evenerunt. 
Nova  Hiftor.  Britann.  to.  2.  pag.  399.  Affignetur 
in  bonis  meis  patrimonialibus  vel  Conquefis  ...In  ma¬ 
nibus  Executormn  meorum  pono  omnes  Conquefius  meos , 
tam  in  Andegavia  quam  in  Britannia  ,  exceptis  Con- 
quefiis  meis  de  Condeia  &  de  Cbalern.  Charta  Ludo- 
vici  Regis  Franc.  an.  1  160.  e  Chartulario  Mon¬ 
tis  Martyrum :  Infuper  ipfum  Conqueftum. . .  &  her- 
bergarium,  quod  in  Conquefiu  fecerat  me  a  liber  alit  at  e. 
Occurrit  apud  Thomam  Madox  inFormulari  An- 
giicano  p.  2  1  7.  &c. 

«f  CONQUINISCERE ,  Quiefcere  ,  cubare.  Gla¬ 
ber  Rodulphus  apud  Duchefnium  tom.  4-p.  5  2. 
Nocte  quadam  in  (irato  Conquimfcens ,  ita  contradetis 
fum  membris  omnibus  hitlerica  pajfone  ,  ut  non  erigere 
memet ,  neque  in  latus  aliud  vertere  ullo  modo  vale¬ 
rem.  Utitur  Plautus  pro  Caput  inclinare  ,  feu  to¬ 
tum  corpus  incurvare,  contrahere. 

«ji  CONQUIRERE  ,  Armis  comparare ,  Gall.  Con¬ 
querir.  Johan.  Iperii  Chronicon  S.  Bertini  apud 
Marten.  to.  3 .  Anecd.  coi. 46  5 .  Duravit JicMona- 
fteriumifiud  donec  Normanni  Gentiles  Netifiriam  Con¬ 
quirentes  ftbverterunt  ,  Alonialibus  trucidatis.  Vide 
Bartbii  Glolfar.  apud  Ludewig.  to.  3  .  pag.  274. 


CON  976 

%  CONQU  IRIMENT  U  M,  ut  Conquer ementum. 
Commutatio  inter  Robertum  Ducem  Burgun- 
diae&  Amedaeum  Comitem  Sabaudiae  :  Non po fi¬ 
mus  crefcere  vel  Conquerimentum  facere  in  terra  tota. 
f  CONQUISITE,  Jure  belli,  vi  armorum.  Vita  SS. 
Valentini  & Damiani  tom.  2.  Martii  p.  43  1 .  Et 
alia  plurima  cafiella  forte  &ConquiJite  tenebat. 
CONQUISITOR  ,  Vidtor  gentium  ,  qui  populos 
fuo  fubegit  imperio,  Gall.  Conquer ant.  Sic  appel¬ 
latur  in  Chron.  Trivetti  ad  annum  1136.  Wil- 
lelmus  Dux  Normanni®  fubje&ione  regni  Angi, 
clari  (Iimus  ,  qui  aliis  dicitur  Conqueftor  vel  Con- 
quafior.  1  / 

CONQUISITUS ,  Bona  quaefita ,  vel  fimul  qusefi- 
ta,  Aquefts ,  vel  Conquefis.  Capitula  Caroli  Calvi 
tit.  26.  Illorum  alodes  de  kareditatc &  de  Conqmjitu, 
&  quod  de  donatione  noftri  femoris  habuerunt.  Capi¬ 
tula  Ludov.  ad  Legem  Salicam  cap.  2.  &  Capit. 
Caroli  M.  lib.  4.  cap.  74.  Si  quis. .  .  de  qualibet 
caufa  fuerit  interpellatus  ,  verbi  gratia  de  Conquijttu 
fuo,  vel  de  mancipiis  fuis ,  &c.  Vide  Skenaeum  de 
Verborum  fignificat.  in  voce  Conquefius. 

«J  CONQU  ISTA ,  Vox  Hifp.  Gall.  Conquete,  Bello 
qutefita.  Legitur  in  Epitome  Conftitut.  Ecclef. 
Valent,  ab  an.  izoo.adi  5  80.  tom.  4.  Concil, 
Hifp.  pag.  155.  coi.  2. 

«f  CONQUESTARE  ,  Acquirere.  Donatio  Hugo- 
nis  Sc  Julittae  uxoris  ejus  S.  Sepulchro  Jerofol. 
an.  993»  tom.  1 .  Colled.  AmplilT.  coi.  3  4  5 .  C. 
Cum  rebus  fuis  vel  cum  omnibus  ad  ipfa  curte  pertinen¬ 
tibus,  Jicut  Conquiftav erunt  Berta  Regalis  &  Alber- 
tus.  Teftamentum  Ademari  Schalarum  Viceco- 
mitis  to.  2.  Gall,  Chr.Inftrum.  coi.  207.  JjEiod- 
cumque  in  Gimraco  &  in  Salle ,  quod  de  Sigeberto  Sa¬ 
cerdote  Conqtiifiavi.  Conquiflar  Hifpanis  eft  Bello 
quaerere.  Vide  fupra  Conqueftare. 
CONQUiSTUM.  Tabularium  Monafterii  S.  An- 
dreae  Viennenfis  :  Totum  &  fttb  integro  vobis  impi - 
gnoravimus  pro  folid.  unius  qnadr annos  duos  de  moneta 
decima  ,  &  debet  de  Conquifto  de  mufio  modio  unos 
'duos ,  &c.  Alibi:  Vobis  impignor  avimus  pro  folid.  12. 
ufque  ad  annos  5 .  &  debet  in  Conquifto  de  mufio  in 
qui  f  que  annos  modios  tres  ,  &c.  Rurfum  :  Ut  Jingu- 
lis  annis  1 2 .  modios  de  vino  in  Conquifto  reddatur.  U  bi 
Conquifium  fumitur  pro  cenfu.  [Verum,  ut  Conqui- 
y/YM-fjproBonis  acquifitis  ufurpaturin  ChartaFun- 
dationis  Monaiflerii  Cantogilenlis  to.  3.  Annal. 
Bened.  pag.  708-  coi.  1.  Concedo  ad  ipfum  locum . . . 
quod  mihi  ex  bareditate  velConqttifit  legitime  obvenit. 
Et  in  alia  vet.Charta  ex  Archivo  S.V idorisMaflil. 
Adanji. . .  qui  nobis  per  Conquifium  obvenerunt  .J 
f  CONRAD1UM  .Conragiu  M.Vide  Come  dium. 

CON  RE  ARIUS.  Vid  e  Cone  artus.] 
CONREATORES,  Gallis  Conreeurs ,  qui  pelles  pa¬ 
rant ,  praeparant,  vox  ejufdem  originis  qua  Con- 
redium.  Charta  Philippi  Regis  Franc.  an.  134?. 
Tennatores  corii,  Conreatores ,  baudrarii ,  cordubane- 
rii  &  fuerii.  Conroieur  de  Cordouen,  alibi.  Charta 
Ludovici  Reg.  Franc.  an.  1 160 .  Noveritis  quod  nos 
dedimus  &  concefimus  ex  nunc  &  in  poflerufn  Tbeci  • 
uxori  I vonis  la  Choe  &  ejus  h&redibus  magifterium  Ca¬ 
vatorum ,  baudreorum,futorum ,  mefgejciorum ,  &  bur- 
feriorum  in  villa  nuftra  Parijienfi,  &c.  Lemma  Galli¬ 
cum  habet  :  Lettres  des  cinq  meftiers ,  c’eft  ajfavoir , 
Conratiers ,  Baudroteurs ,  Sueurs ,  Aiefgiffters  &  Bour- 
Jiers  donnez.  par.le  Roy. 

CONREDIUM jCorredium, &c.  Quidquid  ad 
alimentum  ,  ad  cibum  ,  ad  menfam  datur ,  cibus, 
menfae  apparatus,  alimonium,  convivium. 
Conredujm,  Praebenda  Monachi,  vel  Canonici, 

Monaflicum 


977  CGN 

Monafticum  Anglicanum  to.  i .  pag.  1 49.  Abbas 
&  Monachi  ejus  loci  per  totum  annum  pofl  obitum  futim 
totum  Conredmm  ,Jicut  in  vita  fua  perceperint ,  habere 
debent ,  quod  alicui  indigenti  pro  anima  fua  erogabitur. 
Alibi :  T otani  decimam  Conredii  domus  fua.  Et  pag. 
777.  Infuper  conceffimus  quod  ipjt  (  Monachi )  & 
faccefforcs  fui  ad penfionem ,  Corrodium ,  feu  fujtenta - 
tionem  aliquam  alicui  de  Prioratu  pr&ditto ,  &c.  Tom. 

2.  p.  3  2.  Duo Conradia  Monachorum.  Ibidem  :  Con- 
radium  quotidianum.  [  Chartaanni  1  2  1  8.  ex  Archi¬ 
vo  Montis  S.  Michaelis:  Ego  Ruclendus  Guion  ,  per 
voluntatem  RobertiGoion  fratris  mei  primogeniti  dtmiji 
Abbati  &  Conventui  S.  Michaelis  quoddam  Conre- 
dium  ,  quod  continebatur  in  portione ,  qua  me  de  pa¬ 
terna  hereditate  contingebat ,  quod  fcilicet  in  Abbatia 
percipere folebam  annuanmtfVide Wili-Thorn.pag. 
1872.  Bradonum  lib.  4.  trad.  1 .  cap.  1  6.  <5.  7. 

[  Thomam  Madox  in  Formulari  Anglic.  p.  79. 
Edmund.  Marten.  to.  3 .  Anecd.  coi.  1227.]  &c. 
Conredium,  interdum  pro  Procuratione ,  feu  con- 
viviis.quaeDominis  proeliabantur  a  valfallis  ex  jure 
definito  ,  quoties  per  illorum  terras  pergebant. 
Diploma  Ludovici  VII.  Regis  Franc.  an.  1  1  5  7. 
apud  Hemereum  de  Academia  Parii',  cap.  5.  ex 
M.  Paflorali  lib.  19.  Charta  48.  Ut  necncjlro ,  nec 
aliorum  tempore  quadam  convivia ,  qua  vulgo  Coreede , 
vel  Gifte  vocantur ,  in  villis  pranominatis  exigere ,  vel 
quatere  liceat.  Charta  Willelmi  Comitis  Cabilo- 
nenfis  an.  1180.  in  Bibi.  Cluniae.  Et  in  univerfa 
terra  ejus  non  habet  talliam  ,  vel  porcellagium ,  vel 
befonagium  ,  vel  meffionagtum  ,  feu  annonagium  ,  vel 
Cor  re  dum.  Hereditaria  Conradia  ,  in  veteri  Charta  in 
Additamentis  adMatth.  Paris  pag.  no.  Charta 
Walteri  Giffardi  in  Tabui.  Fifcanenfi  fol.  13 .  Ei¬ 
dem  Ecclejia  Uberum  &  quietum  clamavi  Conredium  , 
quod  per  Jingulos  annos  in  eadem  Ecclejia  habebam  in 
feodo.  Speculator  tit.  de Feud. l.q.part.  3.  p.  306. 
ait ,  Imperatori  fervitium  d  vaf 'aliis  deberi  pro  Corredo 
Imperiali ,  ut  videlicet  quando  Imperator  tranjierit  per 
illuni  locum, contribuat  in  fumptibus  ejus.  AddeCohitit 
Sicul.  I.3  .tit.  18.  Leges Inae  Regis Weftfax.  c.  74. 
apud  Brompton.  Gervaf.  Dorobern.  in  Stepha- 
no  Rege  p.  1  3  47.  &  Raflallum  in  verbo  Corredy. 
Corrodium.  Henricus  Huntindon.  lib.  G  pag. 
367.  Tofi  igitur  furibunde  difcedens  d  Rege  &  fra¬ 
tre  fio  perrexit  ad  Hereforde ,  ubi  frater  fuus  Corro¬ 
dium  regale  maximum  paraverat  :  ubi  minifros fra¬ 
tris  fui  omnes  detruncans ,  Jiugulis  vajis  vini ,  medo- 
nis ,  cervijte ,  pigmenti . . .  crus ,  humerum  ,  vel  caput , 
vel  brachium  impdfuit.  Adde  Leges  Ethelredi  Re¬ 
gis  cap.  2.  Statutum  2.  Wellmonall.  cap.  29.  to. 
2.  Monaft.  Angi.  p.  3  2  1 .  3  5  5 . 43  o.  5  3  2. 93  3 . 
Fletam  lib.  4.  c.  1 .  §.  1 6.  c.  6.  %.  2 .  &c. 
CorredA,  &  Corredum.  Vetus  Charta  ann. 
1279.  apud  Ammiratum  in  Familia  Caldora  to. 
2.  pag.  i9o.Famil.  Neap.  Prepojitus  corporum  & 
Corredorum  navis  curia  nojtre  qua  dicitur  Comitijfa. 
Contradus  navigii  Regis  S.  Ludovici  cum  Vene¬ 
tis,  to.  5.  Hift.  Franc.  Jj>uanim  prodiit amn  ^.na¬ 
vium  qualibet  cum  Corredis  &  apparatibus  ftis.  Vide 
Joan. Lucium  1.  4. de  Regno  Dalmat.  p.  1  80. 
Conragium;  Idem  quod Conredum.V etus Charta 
Corbeienfis  Monafterii  inferipta,  de  Menfa  Ab¬ 
batis  :  De  bonis  iflis  tenetur  Abbas  facere  hoc  quod  de¬ 
bet  erga  Dominum  Papam ,  ficui  in  Contagiis  &  exer¬ 
citibus  fuis,  &c _ &  debet  Celer  artus  ditiis  famulis 

futim  Conragium  de  pane  &  vino  &  carne. 
^JConregiu  M,  Ead.  notione.ChartaNicolai  Abb. 
Corbeienfis  an.  1 1 5  8  -  ex  Tabulario  ejufd.  Ab¬ 
batiae  ;  UUs  confuetudines ,  qua  fuperius feripta  funt , 
Tm<  //. 


&  omnes  illas  quas  clamabat  in  horreo  &  curte ,  &  in 
campis  >  &  Conregium  coVvca  rum  quod  Jibi  deberi  affe¬ 
rebat  eo  die  quo  illas  fubmoneb at.  Vide  Hiftoriam 
Harcurianam  to.  3-p.  38.  &  fuo  loco  Bicocaria. 
Conre  ium,  apud  Perardum  in  Burgun dicis  jiag, 
138.  [Chartuiar.  S.  Vandreg.  to.  1.  pag.  8  77.au; 
1228.  Procurationes ,  ccnicfltones  &  omnia  Conre  i  a  , 
&c.  Iterum  occurrit  in  Indice  MS.  Beneficiorum 
Tcclef.  &  Dioec.  Conflantienfis  fol.  6  5.verfo.  ] 

<|f  Correium.  Chartularium  idem  S.  Vandreg. 
to.  1 .  pag.  8  77.  in  Charta  anni  1259.  Ego  PVal- 
terus  de  Efquetot .  .  .  vendidi ,  quit  avi  &  omnino  de¬ 
reliqui  in  perpetuum  Domino  AbbatiS.  Vandregefillt 
&  Conventui  ejufdem  loci  totum  Corvcium  ( lege  Cor¬ 
reium  )  quod  percipiebam  annuatim  pro  me  &  cortdutiu 
meo  in  Abbatia  ditiorum  Religioforum  .:.  Ita  quod 
in  ditio  Correio  Jive  in  pertinentiis  ejufdem  Cdrreii  ego 
vel  heredes  mei  nichil  de  cetero  poterimus  reclamare. 
^[Coureium,  Eadem  notione,  pro  Cotireium ; 
Chartularium  S.  Vandregefili  to.  1.  pag.  79.  Ego 
Robertus  de  Bellomonte  Vicecomes  Caleti  remiji& om¬ 
nino  quietavi  in  perpetuum  Abbati  &  Conventui  S . 
V andregcjillt . .  .  omnes  procurationes ,  Couxfia  illa  ■, 
qua  clamabam  &  clamare  poteram  hared.it  ari  e  in  Ab¬ 
batia  S.  Vandregefillt  ,  &c.  Iterum  occurrit ,  fi  fides 
fit  Amanuenli ,  alioquin  accurato  ,  ejufdem  tomi 
pag.  3  7  2 .  &  pag.  878.  necnon  to.  2 .  pag.  1161. 
verum  timeo,  ne  ubique  legendum  fit  Conreium. 
Corrogium,  Idem  quod  Comedam.  Charta  ami. 

1  2  47.inRegefloComitumTolofie:  Fontes  /rivi, 
aqua ,  &  pifcaha  ,  quefta  ,  &  albergii ,  Corrogia ,  & 
adenipriva  ,  &  fervida  &  homagta ,  &c. 
Corrodarius  ,  Cui  Corrodium,  vel  alimentum  datur, 
Prabendarias.  Monafticum  Anglic.  to.  2.  p.  3  90. 
Decedente  vel  Udente  fratre  non  leprofo  ,  aut  Corro- 
dario  ditti  Hojpitahs ,  loco  ipjtus  .  . .  alius  fibrogetur. 
f  Conresarius,  ConraJieY  ,  Monachus  qui  fra¬ 
tribus  Conredia  feu  cibaria  miniftrare  tenebatur  ex 
officio  Conraferie  dido  ,  in  Monafterio  Nantenfi , 
uti  liquet  ex  2.  Chartis  Gallicis  MSS.  an.  1543. 
&  1571-  ubi  multa  adConrefarium  fpedantia. 
f  Conrezare,  Cibis  apparatis  excipere ,  Conro - 
dia  parare,  dare.  Statuta  Maffil.  lib.  2.  cap.  34. 
Magiflri  feu  carpentarii  daljfa  ,  vel  calafati  operantes 
in  mari  nullatenus  audeant . . .  accipere  . .  .  per  pan  e 
beoure  ,  niji unam  denar tatam  panis . .  .  eo  excepto  quod 
quando  catena  navis  videbitur  ,  prima  die  domini  na¬ 
vium  feu  lignorum ,  vel  alii  pro  eis  ■,  poffint  praditios 
magiflros  Comevare  ,  Jicut  confuetum  efi. 

C  o  n  R  e  e  r  ,  noftris  Cotirodia  parare.  Le  Roman 
d’ Aubery  MS. 

JLi  nuit  le  falt  en  fa  maifon  jejir, 

Et  Conreer ,  &  richement  fervir. 

Le  Roman  d’ Amite  &d’ Amy  MS. 

Li  mangiers  fu  richement  Conree. 

Alibi : 

Et  le  manger  feret,  bien  Conraer. 

Le  Roman  de  Guillamne  au  Court-ncz.  MS. 

Or  li  Jjfuens  l'ot  fouvent  bien  Comae. 

Hinc  apud  Scriptore*  noftros  formata  vox  Conrojs 
proquolibet  apparatu.  Tradatus  MS.de  Tornea- 
mentis  Militum  Tabulae  rotundae  ;  Et  ainfy  par 
cet  ordre  fe  mefoient  tant  qu  ii  y  avoit  de  batailles  i 
ad  ce  que  les  Codrois  efloient  ajfemblez..  Chron.  Flan- 
driae  vernadulum  cap.  78.  Iis  approchereutla  na- 
vie  du  Roj  de  Er  ance,  &  tanto  f  fe  meirent  les  Fran- 
pois  en  Conroj.  Cap.  feq.  £)uant  U  cbevalerie ,  qui  a 
S.  Orner  efioit ,  vehent  les  Flamans ,  arr anget,  au  bout 
des  fauxbourgs  de  la  Ville  par  routes  ,  &  fans  Conroy , 
adonc  iffirent  tous  les  bannerets  a  routes  leurs  batailles* 


979  CON 

Chr.  MS.  Saint  Loys  ordonna  &mi(l  en  Conroi  fes  ba- 
tailles.  Guill.  Guiart  an.  1270. 

T oft  font  en  Corrois  devifez. 

Des  Reaumes  &  de  l'  Empire. 

Alibi : 

Toute  la  gcnt  que  li  Reis  a  , 

Et  qui  s’ejl  0  lui  ane  e  e  , 

Se  rctient  d’autre  part  ferree 
En  Coroi ,  nui  ne  s'eneslochc. 

Conree  ,  in  Poemate  cui  titulus  le  Remande  Garin  : 

Conree  d’ armes ,  aprefte ,  &  garrit. 

[  Le  Roman  de Partonopex  MS. 

Jjfue  Partonopex  e  fi  levetL , 

Et  fes  veftus  &  Conraez .. 

Vide  Borelli  Thefauruin  in  voce  Conroy.  ]  Le  Ro¬ 
man  de  Merlin  MS.  Ains  s’empaj[ent  outre  ambe- 
duimal  arree  &  totit  defconree.  Cavalieri  di  corredo , 
apud  J.  Villaneumlib.  9.  cap.  277.  Chevalkrs  de 
Conroy  ,  bene  apparati.  V ide  O&avium  Ferrarium 
in  Corredo  ,  [  &  infra  Conreix.] 
CONRLGIONALIS ,  Ex  una  cademque  regione. 
Vetus  GlolTar. Sangerman.  MS.  n.  501. 
f  CON  REGIUM.  Vide  in  Conredium. 

«jl  CON REGU ARDI  Sol  i  d  i  ,  Species  monetae. 
Chartularium  S.  Vincentii  Cenoman.  fol.  3  4. 
Robertus  Ruandi  pro  anima  uxoris  ftu  (  dedit )  unam 
majfuram  de  quinque  folidis  Comeguardis. 
CONREIUM.  Vid e  Conredtum. 
f[  CONREIX,  Turma,  ab  antiquo  Gallico  Conroy, 
de  quo  paulo  fuperius.  Epiftola  B.  Reginae  Le¬ 
gionis  &  Galeciae  ad  Blancham  Ludovici  Regis 
Francorum  Primogeniti  uxorem  an.  1 2 1  2.  Infe¬ 
cunda  acie  fuit  Rex  Ar agonia  cum  fttis  &  eunt  tribus 
Conreix  ,  quos  pater  nofier  ei  dedit :  &  de  alia  parte 
fuit  Rex  Navarra  cum fuis ,  cum  tribus Jimiliter  Con¬ 
reix  ,  quos  pater  nofier  ei  dedit. 
f  CONRESARIUS.  Vide  in  Conredium. 

4  CONRESATOR  ,  Coriarius ,  alutarius ,  Gall. 
Corrokur.  Charta  Maffil.  Oblata  f applicatione  ex  parte 
fabateriorum  contra  blanquerios  &  Conrefatores ,  &c. 1 
CONRESIGNARE,Aliquidalicuifimul  tradere, 
tranferibere, traducere, Gall.  Rcjigner :  quod  tamen 
verbum  Gallicum  reftringi  foletad  eosqui  bene¬ 
ficium  ecclefiafticum  vel  munus  aliquod  gratuito 
transfundunt  in  alios.  Donatio  Bechemanni  de 
Scurode  &  aliorum  apud  Ludcwig.  to.  5 .  p.  10  6. 
Vendidimus  rite  &  rationabiliter  ,  &  illis  bonis  renun¬ 
tiamus,  &  Conrefignamus  ipfa  in  his  feriptis ,  talia  bona 
de  cetero  nunquam  impetendo  ,  neque  repetendo. 
CONREUS  ,  vel  Correus  ,  Qui  cum  alio  in 
jus  vocatur.  Ulpian.  Leg.  3.  §.  3.  Digeft.  de  li¬ 
berat.  legata.  Nec  etiam  Corneus  meus  liberetur  con¬ 
tra  teftatoris  voluntatem. 

^fCONREZARE.  Vide  in  Conredium. 

fl|f  CONROTUNDARE ,  5Tp ovyvxtiv.  GloIT.  Lat. 

Graec.  Rotundum  efficere. 

CONSA,  [  Laterna  coeca.  ]  Vide  Abfconfa. 
CONSACERDOS,  Simul  Sacerdos ,  Coepifco- 
pus  ,  Collega  in  Sacerdotio.  Paffim  occurrit  apud 
Scriptores  ecclefialticos. 

CON  SACR  AMENT  ALES ,  [  Qui  eamdem  rem  af¬ 
firmant  f  aeramento.']  Vide  Juramentum  [  ad  lineam, 
Jguo  vero  pallo.] 

CONSACRANEUS  ,  ,  in  GloIT.  Gr.  Lat. 

id  eft,  eorumdem  facrorum  particeps.  [  In  Supple¬ 
mento  Antiquarii :  Confecr aneus.]  Gloff.  Lat.  Gr. 
Conficraneo ,  o-w^n.  Maximinus  apud  Capitoli¬ 
num  in  tribus  Gordianis  :  Sacrati  commilitones , 
imo  etiam  mei  Confacranei.  Tertull.  Apologet,  cap. 
16.  Sed  &  qui  Crucis  nos  religio fos  putat ,  Confacra- 


CON  980 

neus  erit  nofier ,  &c.  [Hofmannus  habet,  Confecr  a- 
w<?«*.]Hinc  emendandus  AnonymusBarenfis  in 
Chr.  an.  1048.  Rebellavit  Tomikeicum  Aiakedonis 
&  Bota^i  Conficraneo  fuo  perrexit  Conftantinopolim, 
ut  faceret  fe  Imperatorem.  Legendum  Conficraneo , 
id  eft,  eodem  facramento obftri&o  ,  conjurato. 

CONSACRAKE,  pro  Confecr  are  ,  occurrit  in  ali¬ 
quot  Infcript.  18.6.867.  5.  ut  Sacrane  a  Dea  Ce¬ 
reris  ,  pro facrata. 

f  CONSiEPE ,  Ut  adfolet.  GloIT.  Ifidori. 

CONSALANEUS  ,  SuWoc,  in  Glolf.  Lat.  Gr. Con¬ 
tubernalis  qui  eodem  fale  utitur ,  conviva.  [Vox 
Hieronymo  nota.  Hinc  emendaSupplem.  Antiq. 
ubi  <nWxce  perperam  redditur  Conmarinus.  ] 

CONSANARE  ,  neutraliter  :  fi  Confanaverit ,  in  I* 
I o.D.  de^dif. 

CONSANGQINITARE  ,  S  anguini  propinquitate* 
Vet.  Gloftar.  MS.  Sangerman.  n.  501. 

CONSARTUM ,  Plumatum  vel  acute  textum ,  Papix. 
Vide  Sar forium. 

CONSCAPLIUM  ,  Interfcapulium. GloIT.  vet.  cap. 
de  Membris  humanis  :  Confcaplium  ,  /uiTacppmv. 

CONSCAPULA  ,  ,  in  GloIT.  Graec.  Lat.  [  in 

Suppi.  Antiq.  Confcapula:Kvf% n,  Dorfum.Gtxcisre- 
centioribus  K 07^»  eft  pars  templi  in  conchae  for¬ 
mam  finuata,  praefertim  illa  in  qua  exftat  altare. 
Vide  Concha  4.  &  GloIT.  med.  Grxcit.  in  Kcf^w.  ] 
CON  SCARIFICARE,  pro  Scarificare.  Suppi.  An¬ 
tiquarii:  Confcarifico  ,KccTu%ua> ,  Derado. 

CONSCEMATIZARE.  Vide  Scematit.are. 

^  CONSCIENTIAM  Facere,  Gall.  E  ait  e  confcience , 
Religioni  habere.  Utitur  Bern.  de  Breydenbacb  Iti¬ 
ner.  Hierofol.  pag.  139.  Alia  notione  fumitur  in 
Chartular.  magno  S.  Vi&oris  Maffil.  Cogit  avi  vobis 
facere  Confidentiam  ,  id  eft  ,  vobis  notum  facere*. 

f  CONSCIENTIOSUS ,  Gall.  Conficiende ux ,  Reli- 
giofus,  qui  omnes  a&usfuos  ad  re&i&  aequi  nor¬ 
mam  exigit.  Occurrit  in  Berntenii  Chronico  apud 
Leibnitiumto.  2.  Scriptor.  Brunfmc.  pag.  445. 

^fCONSCOPARE,  Scopis  mundare.  Vide  Arfura.J 

CONSCRIPTI,  Charta,  contra&us,  libellus.  Formu¬ 
la  49.  inter  Lindenbrogiana  s:  fguicunque  contra 
hanc  donationem ,  unde  inter  nos  uno  tempore  Confieri - 
ptos  firmavimus  ,  venire  aut  infringere  voluerit ,  &c. 

f  ConscriptionisCharta,  Eadem  notione. 
Charta  anni  1  o  6  9 .  ex  Archivo  S.  V i&oris  Maffil. 
Armar.  Er  ejus  num.  28.  Et  inde  hanc  Confcriptionis 
Chartam  fieri  juffit. 

CONSCRIPTIO.  Julius  Firmicus  lib.  8.  Mathef. 
cap.  3  o.  Jffiui  ex  fororum  vel  affinium  Confcriptione  fi¬ 
lios  fifcipiant ,  ex  incefiuofo  coitu  conquifitos.  Forte 
leg.  Coitione. 

H  CONSECRANEUS.  Vide  Con factamus. 

1 .  CONSECRARE ,  Terminum conftituere  ,  fige¬ 
re  :  vox  Agrimenforum.  GloIT.  Lat.  Graec.  Confe¬ 
cr  avit,  KctficPpVO-tV. 

2.  CONSECRARE.  Gillebertus  Lunicenfis  Epi- 
fcopus  de  Ufu  Ecclefiaftico  :  Dedicat  Pontifex 
atrium ,  templum ,  altare ,  tabulam  altaris.  Dedicare 
enim  eft  locum  Deo  offerre  ,  benedicere  &  fanttificare. 
Confecr  at  autem  Epifcopus  utenfilta  E  colefia ,  qua  fere 
omnia  S  ac  er  dotibus  fiunt  communia ,  veftimenta  vide¬ 
licet  facerdotalia ,  &  pontificalia ,  altaris  velamina , 
calicem,  patenam ,  &  corporalia,  &  vafculum  Eu- 
chariftu,  chrifma  ,  oleum ,  vas  chrifmale,  thus ,  &  thu - 
tibulum ,  bapttfterium ,  arcam  vel  ferinium  reliquiarum , 
ciborium ,  id  eft ,  altaris  umbraculum ,  crucem ,  tintin¬ 
nabulum, &  ferrum  judiciale. Eaenim  tantum  Confecr  at 
qua  d  communi  ufu  in  cultum  divinum  feparantur. 

Consecratio,  ,  in  GloIT.  Graec.  JLat.  [Ini- 


98  r  CON 

datio.  S.LauTcntius  ad  Syxtum  PP.  C«i  commififti 
dominici  corporis  &  [unguinis  Confecrationemi  hoc  eft. 
Commixtionem, qua:  tum  fieri  folebat  in  diftribu- 
tione  Euchariftiae  per  manus  Diaconorum  :  quod 
non  fatis  inteJligentes  quidam  e  recentioribus  pro 
Confcc rationem  perperam  fcripfcrunt  Difpenf am¬ 
nem. 

Consecratio  Virginum,  in  Concilio  Car- 
thag.  III.  cap.  4.  Carthag.  IV.  c.  1 1 .  apud  Leon. 
PP.  Epift.  92.  c.  1  5.  in  Concilio  Wormacienfi 
an.  86  8.  can.  8.  20.  in  Legibus  Luithprandi  Re¬ 
gis  Longobard.  tit.  1  2.  §.  1.  &  in  Capitulari  1. 
incerti  anni Caroli Magni  cap.  20.  ubi  ante  25. 
ann|im  aetatis  confecrari  vetantur.  MonialisConfi- 
crata ,  pro  Abbatijfa,  in  Concilio  Oxonienfi  an. 
1222.  c.  38.  Et  fila  Martialis  Confecrata  deferat 
annulum ,  &  uno  fit  contenta.  Vide  Benedicito. 

Consecrari,  Baptizari ; Confecratus ,  Baptizatus. 
Pafchazinus  Lilybitanus  Epifcopus  in  Epift.  ad 
Leonem  PP.  de  Pafchate :  In  cujus  (  Ecclefiae )  ba- 
ftifterio,  nocte  [aero fanet  a  Pafchali  baptizandi  hora  , 
cum  nullus  canalis ,  nulla  Jit  fiftula ,  nec  aqua  omnino 
vicina ,  fons  ex  fe  repletur ,  pauci fque  qui  fuerint  Con¬ 
fictatis  ,  cum  dedultorium  nullum  habeat ,  ut  venerat 
aqua  ,  ex  fefe  difcedit.  Infra  :  Ufque  ad  lucem  aqua 
.non  veniente  ,  nonConfecrati ,  qui  baptizandi  fuerant, 
rece  ferunt.  Hinc  aytag-finv ,  pro  baptifterio ,  apud 
T heophanem  pag-  9  8 . 

Consecrari  alicujus  Sandi corpus  dicitur  > 
cum  e  terra  eximitur  honoris  ergo  ,  atque  inter 
facras  reliquias  fidelibus  exponitur  venerandum. 
Annales  Mutinenf.  ad  ann.  1228.  apud  Mura¬ 
tor.  tom.  1 1 .  coi.  5  9.  Eodem  anno  die  xxm»  ffulii 
Conficratumfuit  corpus  S.  Francifci. 
CONSECRARIA ,  Pernitialis ,  Papiae. 

CONSECRET ALIS.  Gloff.  iBlfrici ;  Symmiftes ,  vel 
Confecrctalis ,  ^ehala ,  vel  jejtunna,  id  eft ,  dome* 
fticus-  Charta  Ottonis  Imp.  an.  9  80.  ex  Tabula¬ 
rio  S.  Vitoni  Virdunenfis :  Quare  noverint  omnes 
Confecretales  Palatii  ,  caterique  fideles  noftri ,  &c. 

'  Occurrit  in  aliis  Imperatorum  Chartis  ibid.  [  Con¬ 
fieret  alis  cubicularius ,  in  V itaS.  Eadmundi  Anglo- 
rum  Regis,  apudMarten.  tom.  6.  Ampliff.  Coi- 
ledt.  coi.  8  2. 6 .  ] 

Alibi  nonfolum  domeflicum  vel  familiarem  , 
fed  fecretorumparticipem  &  confcium  fignificat. 
VitaS.  Geraldi  Epifc.  Tullenfis  tom.  3.  Aprilis 
pag.  2  1  o  -  F.  Occulta  etiam  fuorum judicia  confiliorum 
•ei  Omnipotens  declarabat ,  ac  velut  Confieret  ali  inti¬ 
mo  ,  arcana  fua  difpenfationis  certijfime  revelabat. 
VitaS. Evermari tom.  i.Maiipag.  124.  A.San- 
Itam  quoque  Gertrudem ,  eorum  in  his  qua  Dei  funt  Con- 
ficretalem ,  &c.  Chronicon  Waticenfis  Monaflerii 
apud  Marten.  to.  3 .  Anecdot.  coi.  8  2  5 .  E.  Quem¬ 
admodum  fanftorum  Confieret  alis  fuit  inaudiendo  fit  a 
quoque  cautusreum  non  prodidit  detegendo.  Vide  Adta 
SS.  Aprilis  tom.  2.  p.  6  57.  &  770.  &c. 
CONSECTANEUS, Ej ufdem  fetta,  inGloffis vett. 
qua  notione  vocem  ufurpatSidonius  lib.  1.  Epift. 
2.  lib.  5 •  Ep.  6.  &  lib.  7. in  Concion.&  Ep.  1 4. 
CONSECUTIA.  EpiftolaA.  Monachi  ad  Odo¬ 
nem  Epifc.  Parif.  apud  Marten.  tom.  1.  Ampliff. 
Colledt.  coi.  1016.  Urinam  malum  ifiud  nec  tu  in 
confuetudinem  ducas ,  nec  exemplo  tuo  mifer  mundus  ad 
Conficutiam  trahat ;  hoc  eft ,  te  confiquatur  malum 
idem  perpetrando;  fic  dicimus  de  re  ad  exemplum 
pertinente  ',Ceft  une  chofe  qui  ure  dConfequence. 
CONSEDERE,  Invadere,  per  vim  auferre.  Antiq. 
Fuldenf.  lib.  2.  Tradit  45.  Villiperaht  &  uxor 
ejus  tradiderunt  ad  S.  Bon facium  panem  hareditatis 
Tom .  //. 


CON  982 

fua.  Tunc  contigit  quod  Villiperaht  obiit ,  . . .  <&  ge¬ 
ner  ejus  IV olfhart  injufte  Confidit  illam  traditionem  , 
quam  tradiderat  JVilliperaht  &  uxor  ejus.  Infra  :  Et 
ille  Wolfhart  fupra  dictam  rem  injufte  concejfam  co¬ 
ram  Centurione  illo . .  >  &  coram  hominibus  multis  red¬ 
didit  ,  cum  fuo  jure,  &  emendavit  quod  injufte  Confi¬ 
dit  illam  traditionem  ,  &c.  Et  Tradit.  209.  Hanc 
traditionem  accepit  JVolfmant  Advocatus  Abbatis ,  Ai- 
bitin  APonachus ,  &  N.  Vilicus ,  &  Confoderunt  in 
dominium  S.  Bonifacii. 

^1  CONSEEL, Secale , Gall.  Segle  ,  aut  potiusfru- 
mentumcum  fecali  mixtum,  unde  addita  proe- 
pofltioCo»,  apudD.  Brujfel  dcFeodis  tom.  i.pag. 
241.  ex  Regefto  Magnorum  Dierum  Campaniae 
fol.  3  3 .  Lambertus  dictus  Li  Bouchuz  Miles  quon¬ 
dam  Camerarius  Campania  eifdem  Priori  &  fratribus 
in  fundatione  Ecclefia  fua  dedit  &  conceffttfingulis  an¬ 
nis  duos  modios  bladi ,  videlicet  unum  modium  frumen¬ 
ti  ,  &  unum  modium  de  Confiel  in  quatuor  granchiis 
quas  habebat  in  Caftellaniade  Barro  fuper  Albam  per¬ 
cipiendos.  Vide  Adixtum  2 . 

f  Consegallum  ,  Eadem  notione.  Litterae  Vidimus 
Petri  Novelli  Praepofiti  Eccl.  Maflil.  an.  1  5  64.  e 
Tabulario  ejufdem  Ecclefiae  :  Item  pro  eleemofyna 
danda  quolibet  die  Mercurii  150.  emina  Configalli 
pro  anno  . . .  Summa  bladi  annona  1 40.  emina ,  fum- 
ma  Configalli  40.  emina ,  fumma  hordei  120.  emi¬ 
na.  Vide  Conjialium.  » 

CONSENSUS  Electionis  ,  Inftrumentum 
eledtionis,  in  VitaS.  Gervini  Abb.  Centul.  apud 
Mabillon.  faec.  6.SS.  Benedidt.  part.  2 .pag.  321. 
CONSENT ANIUS ,  pro  Confintaneus ,  Confen- 
tiens.  Formulae  Andegav.  num.  49.  Nec  eum  oc- 
cejftjfet ,  nec  confiiens ,  nec  Confentanius  ad  hoc  facien¬ 
dum  numquamfuijfet. 

Consenti  arius,  Simili  notione  ,  Confcius  , 
particeps  criminis.  Cod.  Legum  Norman.  apud 
Ludewig.tom.  7.  Reliq.  MSS.  p.  295 .Confintia- 
rii  latronum  in  latrociniis ,  &  receptores  eorum  alio  mo¬ 
do  funt  puniendi. 

CONSENTIATIVUS  ,  Confentaneus ,  o-v/axnyoc, 
apud  veterem  interpretem  Concilii  Conftantino- 
polit,  fub  Mena ,  &  Concilii  Hierofol.  fub  Petro, 
f  CONSENTIMENTUM ,  Confenfus  ,  Gall.  Con- 
fintement.  Chartularium  Ecclef.  Aptenfis  fol.  8 9. 
Neque  homo  neque  feemina  per  meum  confilium  ,  neque 
per  meum  Confentimentum.  Charta  ann.  1044.  ex 
Chartulario  majori  S.  Vidtoris  Mafiilienfis.iVo  no- 
ftro  conjilionec  pro  noftro  Confintimento  ,  ejrc.  Per  vo¬ 
luntatem  &  Confentimentum  filiorum  fuorum ,  in  alte¬ 
ra  Charta  anni  circiter  1063.  ibid.  fol.  9 1 . 
CONSEQUENTIA  ,  Confenfus.  Lambertus  in  Vf 
taS.  Heriberti  Archiepifc.  Colon,  num.  7.  Favet 
in  idipfum  totacuria  una  Confequentia. 

%  CONSEQUERE,  pro  Confiqui,  in Liturg.  Gallic. 
Mabillonii  pag.  276.  coi.  2.  Ut  gloriam  mereretur 
aternam  Confequere. 

CONSEQUUTIVUM,  Confequentia,  apud  Pe¬ 
trum  Cellenfem  lib.  1 .  Epift.  1 5 . 
f  CONSERGIA,  Cuftos  mulier,  feu  uxor  Confergii. 
Computus  anni  1202.  apud  D.  Brujfel  de  Ufu 
feudorum  to.  2.  ad  calcem  pag.  clxiv.  Confirgict 
Montis  Defideni  xl.  f. 

CONSERGlUS,  Cuftos ,  noftris  Concierge ,  quibuf* 
dam  quafi  Confervus.  [Tabularium  Ecclefiae  fandti 
Clodoaldi  :  Atium  Pijjiaco  ,  adftantibus  de  Palatio 
hoftro ,  quorum  nomina  fubtitulata  funt ,  Roberto  at¬ 
que  Fulchardo  Prapojitis  noftris  ,  Hugone  Confergio 
noftro . . .  anno  ab  Ineam.  Dom.  mcvi.  an.  vero  Re¬ 
gni  noftri  xlvi.  ]  Confirgius  forefta,  in  1.  Reg.  Par* 

Qqqij 


98  3  CON 

jam.  fol.  40.  Dc  vocis  etymo  ,  vide  an  arrideat 
V.C1.  ^gidiiMenagiiconjedura.  [  Vide  Concer - 
gius.  ] 

«([  1 .  CONSERVA  ,  Vivarium  ,  ubi  pifces  confer- 
vantur,  Gall.  Refervoir.  Confuetud.  Brageriaci 
art.  9  3 .  pifces  in  Confervis  mercatorum  &  bur- 
genfium  pojitos  furatus  fuerit  ,  &c. 

2.  CONSERVA  ,  Gall.  Conferve ,  Foederatae  na¬ 
ves  ,  quae  eumdem  curfum  tenentes  libi  mutuam 
opem  promittunt.  Sallas  Malafpinae  lib.  5.  Re¬ 
rum  Sicul.  num.  2.  Sedeo  propter  vicinitatem  terra 
perfoname  naufragio  educente ,  omnibus  fer  e  tum  nau¬ 
frago  facto  rebus, multi  de  Conferva  fua  confedis  abieti¬ 
bus  &  cottis  apertis ,  e  quovis  inundantionum  concuffio- 
nibus  perierunt.  LancfrancusPignoluslib.  7.  Annal. 
Genuenf.  ad  ann.  1266.  Invenit  quandam galeant 
de  Portu  Veneris  . . .  &  fati  a  Conferva  &  dido  Pe f- 
chetto  Admirato  ordinato  ditiarum  trium  galearum  & 
dida  Jagittea,  &c. 

f  Conservagujm,  Eadem  notione.  Statuta  Maf- 
fil.  lib.  4.  cap.  23  .Si  qui  inter  fe  Confervagtum  fece¬ 
rint ,  vel  facient  in  aliquod  viagium  faciendum  de  vo¬ 
luntate  fpontanea ,  vel  mandato  Rectoris ,  vel  Confu- 
lum  Maffdu  illius  loci ,  ubi  Confervagtum  ditium  fie¬ 
ret  in  aliquod  certum  viagium ,  &  poenam  fibi  ad  invi¬ 
cem  promiferint  de  hoc  obfervando  ,fiatuimus  ut  illi  qui 
ditium  Confervagium  non  obferv arent ,  nifijufio  impe¬ 
dimento  interveniente  hoc  facerent ,  promijja  poena  Con- 
fervagium  obfervare  volentibus  folvere  compellantur  , 
vel  communi  Maffilu  ,Ji communi ,  vel  alicui  pro  com¬ 
muni  ditia  poena  promtjfa  fuerit ,  quam  poendm  fi  didi 
fidem  Confervagii  rumpentes  folvere  nollent ,  Rettor 
vel  Confules  qui  pro  tempore  erunt ,  eos  qui  eam  promi - 
ferunt  ad  folvendam  didam  poenam  jinemora  compel¬ 
lant  ',Ji  autem  poena  promtjfa  non  fuerit,  &c. 
CONSERVANTIA  ,  Confervatio  ,  in  Vita  B. 
Coletae  ,  tom.  1.  Martii  pag.  540. 

^  CONSERV  ATI  A ,  Confervatio.  Litterae  Richar- 
di  II.  Regis  Angi.  ann.  1394-  apud  Rymer.  tom. 
7.  pag.  765.  coi.  2.  Confervatores  ditiarum  treuga- 
rum  pro  parte  fua  deputet ,  &  eos  onus  Conferv  aita  bu- 
jufmodi  in  fe  ajfumere  . . .  jurare  compellat  ad  ejufmo- 
ditreugas  debite  obferv  andum  &  obferv  ari  faciendum. 
Conservatu,  Idem  quod  Refervatio ,  in  ma¬ 
teria  beneficiali ,  Gall.  Referve  ,  Refcriptum  feu 
mandatum  ,  quo  fummus  Pontifex  libi  refervat 
collationem  quorumdam  beneficiorum.  Veteri¬ 
bus  &  Gratiano  ipfi  ignota  fuerunt  hujufmodi 
refcripta,  quorum  neque  hodie  ullus  elt  ufus  in 
Galliis.  Litterae  Edwardill.  Regis  Anglorum  an. 
1324.  contra  Cardinalem  Elienfem  ,  apud  Ry¬ 
mer.  to.  4.  p.  2  6.  coi.  1 .  Magifier  fjohannesde  Le - 
fcopon,  Arcbidiaconus  Navatenfis, protendens  fe  Com- 
mijj artum  in  quadam  Confervatia ,  per  bona  memoria 
Clementem  Papam  Jjhftntum  ...  fuper  beneficiis fuis 
conceffa ,  prafatos  Commiffarios  &  altos  didi  Epifcopi 
minifiros ,  ad  compar endum  coram  eo  extra  regnum  no- 
firum  Aviniona  ,  in  bofpitio  habitationis  fua ,  ad  locum 
tam  remotum ,  contra  canonicas  fantliones,  citari  fecit 
refponfuros  de  pramiffis ,  injuris  &  noftri  ac  fubditorum 
noflrorum  injuriam  manifeflam  :  prafertim  cum  hujuf- 
modiConfervatia  qua  d  tramite  juris  communis  exorbi¬ 
tant  ,  non  confueverunt  fieri  in  regno  nofiro  tempori¬ 
bus  retroadis. 

CONSERVATIO  ,  Officium  feu  jurifdi&io  Con- 
fervatoris  Univerfitatum.  Compendium  jurium 
&  confuetud.  Univerfit.  Parif.  per  Rob.  Goulet 
fol.  i2.v».  Officiani  autem  Conferv ationis  qui  debent 
per  ipfum  Confervatorcm  infiitui  &  ipfi  Utiiverfitati 
prafentari  &  recipi  ad  juramentum  funt ,  Vicegerens 


CON  984 

Confervatoris  }S criba  Conferv  ationis, Promotor  Univer¬ 
fit  atis,  duodecim  Notarii  Conferv  ationis.  Vide  Confer¬ 
vatores  Privilegiorum. 

CONSERVATOR,  [in  veteri  Vocabulario  juris 
utriufque  dicitur  fjudex  datus  ad  defendendum  ali¬ 
quos  contra  manifefias  injurias  ,  judiciali  indagine  non 
utens.  ]  Confervatores  libertatum  Angliae,  apud  Mat¬ 
thaeum  Paris  an.  1  2  44.  p.  4  3  3 . 

Conservatores,  jfiui ,  ut  elt  in  Concilio  Her- 
bipolenli  an.  1  2  8  7.  c.  3  9 .  perfonts  religiofis  &  Mo - 
nafteriis  maxime  dari  confueverunt ,  exemptis  per  fum- 
mum  Pontificem  aut  Legatos  ejus  mijfos  d  Latere ,  &c. 

f  Conservatores  Romae  dicuntur  Magiftratus 
feu  Scabini  ad  exiguum  dumtaxat  tempus  infti— 
tuti.  Pontificale  Rom.  Venetiis  excufum  ann. 
1  5  61.  Ante  Pontificem  Confervatores  ,  Capita  regio¬ 
num  ,  &  alti  Magiftratus  ac  nobiles  Urbis  pedites 
praibunt. 

f  Conservatores  Privilegiorum  Acade- 
miarum  feu  Univerfitatum  ,  de  quibus  fic  fcribic 
Robertus  Goulet  in  Compendio  jurium  &  con¬ 
fuetud.  Uni  ver  fi  tatis  Parif.  fol.  12.  Pro  tuendis 
autem  ipfius  Univerfit atis  &  fuorum  officiorum  juribus 
infiituti  funt  duo  Confervatores }  fcilicet  Conferv  at  or 
Apoftolicus ,  &  Conferv ator  Regius ,  coram  quibus  ip¬ 
fius  Univerfitatis  fuppofita ,  quafcunque  perfonas  fibi 
reas  &  in  aliqua  re  obligatas  faciunt  convenire.  Vide 
Concil.  Trid.  Self.  xiv.  de  Reform.  cap.  5. 

*U  Conservator  Judaeorum  efiinpojfe/fione  co - 
gnofeendi  de  omnibus  caufis  criminalibus  fjudaorum ,  & 
injuriis  per  eos  f  adis  &  pajfis,  adive  &  pafiive-,  ite» 
quod  nullus  Pr alatus,  Baro ,  vel  alius  habens  fjudaos 
in  fuo  territorio  ,  de  pramijfis  quoquo  modo  cognofcere 
non  potefi :  volumus prafatum Conferv atorem  in  fuapof- 
feffione  manutenere ,  &c.  Ita  Ludovicus  III.  Pro¬ 
vinciae  Comes  in  Diplomate  anni  1424. 

CONSERVATORIA  ,  Refcripti  Apollolici  fpe- 
cies ,  de  qua  Concilium  Andegavenfe  an.  1365. 
can.  1.  [Epitome  Conllitut.  Eccl.  Valentinae  to. 
4.  Concil.  Hifp.  pag.  1 49.  coi.  2.  Bulla  Pauli  Pa¬ 
pa  II I.  Conferv atoria  nuncupata  in  favorem  Capituli 
—  Ecclefia  Falentina  . . .  per  quam  . . .  ffudicibus 
per  ipfum  Capitulum  nominandis  committitur  conferva ** 
tio  bonorum  omnium.  Epiltola  Joannis  de  Monfte- 
riolo  ad  Nicolaum  Clemangis  tom.  2.  AmplilE 
Colled:.  coi.  1424.  Pratereo  qua  ipfe  in  Conferva- 
toria  feu  Hortatoria  pro  Lucio  Archia ... in  recommen - 
dationem  Poetarum  inducit.  ] 
CONSERVATORIUM  ,  in  JureHungarico  ,  Sa * 

crifiia.  *■ 

f  CONSERVATUS.  Charta  Wenceflai  de  Zbiron 
pro  Petro  Reflek  an.  1 4 1  o  •  apud  Ludewig.  tom. 
6.  Reliq.  MSS.  p.  6  8 .  Jj>uod  ipfi  prafati  non  poterunt 
vendere  hominibus  brigojfis ,  feu  male  Confervatis  vel 
reprobis ,  fed  honefiis  Confervatis  nobis ,  Communi¬ 
tati  villa  praditta  Obe^ou  placentibus. 
CONSERVITIUM  ,  Mutuum  officium  ,  obfe- 
quium.  Breviarium  Hiltoriae  Pifanae  ann.  1163. 
Et  tunc  pradittos  Pifanos  Rex  ipfe  allocutus  efi ,  pro¬ 
mittens  eis  pro  amore  Pifani  Communis  amicitiam  &, 
Confervitium  gaudenter. 

CONSERVETUR ,  pro  Confervetur  ,  in  Charta 
anni  690.  apud  Felibianum  in  Hiltor.  San-Dio- 
nyf.  pag.  x. 

f  Conservitus,  pro '  Conferv  atus ,  ibid.  pag.  xvi.’ 
in  Privilegio  ann.  6  9  6 . 

^i  CONSERVIUM  ,  mendum,  ut  puto,  proCcw- 
fortium.  Codicillus  Frederici  Imp.  quo  rem  judi¬ 
ciariam  ordinat  ann.  1156.  apud  Ludewig.  tom. 
2 . Reliq.  MSS. pag.  194 .Et Ji pradidi quadraginta 


985  CON 

[Judices  in  aliquo  difcordaverint .  • .  fi  quis . . .  inno¬ 
centem  condemnare  attentaverit  &  de  hoc  convidus 
fuerit  per  tres  Judices  fuos ,  videlicet  Confortes ,  de 
Confervio  eorum  ignominiofe  ejiciatur. 

CONSIALIUM  ,  ut  fupra  Confeel  \e\Confegallum. 
Chartular.  S.  Nicafii  Remenfisann.  1250.  bis  ha¬ 
bet  :  Odo  [extaria  Confialii  mercalis. 
CONSIDERABILIS  ,  Spe&andus ,  laudabilis  , 
tom.  3 .  Concil.  Hifp .  p.  8  o . 

CONSIDERARE ,  Decernere  ,  re  expenfa  &  con- 
fiderata  judicare.  Epiftola  Caroli  M.  de  vi&oria 
A  varica  :  Sic  Conjiderav  erunt  Sacerdotes  noflri ,  & 
nos  omnes  ita  aptifi cavimus ,  &c.  Nicolaus  I.PP.  in 
Refp.ad  ConfultaBulgar.  c.  26.  P  «nitentia,  quam 
Antiftesloci  .  . .  Confideraverit ,  fubmittantur.Yiinc- 
marus  Remenf.  Opufc.  3  4.  Alandavit  fuos  homi¬ 
nes  ad  fe  venire  praterita  die  Sabbathi ,  &  voluit  Con- 
fiderare  de  fervitio  Regis ,  &  de  illa  opera  ad  fuam 
Ecclejiam.  Capitulare  ann.  818.  ItemConfidera- 
vimus  ut  Miffos  nofiros  per  univerfum  regnum  noftriim 
mitteremus  ,  &c.  Capitulare  Tolofanum  Caroli 
Calvi  cap.  2.  Accipiant  z.  folidos ,  . . ..  ficut  confen- 
fu  Epifcopi  Conjideraffe  dicuntur.  Vita  Aldrici  Epi¬ 
fcopi  Cenoman.  num.  23.  Sanxit  quoque  antedi- 
dus  Aldricus  Epifcopus  ,  ...  &  Confideravit ,  ut  in 
die  ordinationis  ejus,  &c.  Infra  :  Eft  namque  d  prafi- 
xis  Sacerdotibus  &  Dei  fervis  Corfideratum  &  decre¬ 
tum,  ut  &c.  [  Charta  Philippi  Aug.  Franc.  Regis 
ann.  1 1 94.  Jj)ui  pacem  &  concordiam  quamScabmi 
Conjiderant ,  refutaverit  ,60.  libras  perdet.  ]  Sicut 
CuriaConfideraverit ,  inVlet&lib.  i.cap.  34.  §.  3  3. 
Vide  Leges  Luithprandi  Regis  Longobard.  tit. 
4  2 .  §.  5 .  &  Capitulare  Caroli  M .  an.  8  0  7 .  cap.  3 . 
Hinc 

Consideratio  Curiae  ,  Decretum,  judicium 
Curiae.  Lex  Longobard.  lib.  i.§.  21.  de  Muldis 
pro  occifo  homine  :  Majores  vero  fecundum  quales 
perfona  fuerint ,  ut  in  noftra  Conjideratione  vel  fuccef- 
forum  noftrorum ,  debeant  permanere  ,  quomodo  ipfa 
compofitio  ufque  ad  300.  fol.  debeat  afeendere ,  am¬ 
plius  non.  Epift.  58.  ex  iis  quae  habentur  tom.  4. 
Hili.  Franc.  It  a  quod  de  querelis ,  qua  inter  nosfunt , 
mittantur  in  Conjideratione  Archiep.  Remenf  s.  Char¬ 
ta  Communiae  Meldenfis  Henrici  Comit.  Trecen- 
Esan.i  1  7o.inTabular.  Campaniae  Bibi.  Thuan. 
f.  298  .Si  quis  alicui  de  Communia  injuriam  illatam 
ad  Confidet  ationem  Scabinorum  emendare  voluerit. 
{  Charta  Philippi  Aug.  Fr.  Regis  an.  1 1 9  4.  £)ui- 
cumque  intra  pacem  civitatis  infr aduram  fecerit  de  ra¬ 
ptu,  vel  de  furto ,  vel  de  plaga  ad  bannileugam ,  j uftitta 
noftra  debet  eum  arreftare,&  coram  Scabints  ducere,  & 
ili  debet  facere  fecuritatem  per  Confidet  ationem  Sca- 
hinis  tantum  faciendi ,  quantum  Scabini  judicabunt.  ] 
Charta  anni  1  240.  in  Tabulario  Campaniae  Bibi. 
R.  f.  3  66.  Conjideratione  Majoris  illud  emendabit. 
Iterum  ;  Ad  Confidet  ationem  Majoris  illud  emenda¬ 
bit.  Additam. ad  Matth. Paris  pag.  97.  Semper pa¬ 
ratus  eft  flare  ad  Confidet  ationem  Parium  fuorum ,  quod 
nunquam  de  maritagio  fe  intromifit.  Monaltic.  Angi, 
to.  2.  p.  221.  Abftulit  ei  didam  terram  per  Confide- 
r ationem  Curia  fua.  Adde  Regiam  Majefl.  <lib.  1 . 
cap.  1  3 .  §.  z.  Bromptonum  pag.  397.  &c.  Du- 
chefn.  in  Probat.  Hifi.  Monmorenc.  p*  8  7.  Tho- 
maflerium  in Confuetud.  Bituric.  pag.  4 3  8. [Li¬ 
brum  nigrum  Scaccarii  pag.  384-]  &c. 

U  Consideranti  A,in  Donatione  Dominae  One- 
cae  pro  Rege  Sancio  ,  apud  Morettum  Antiquit. 
Navarrae  pag.  597.  Poft  obitum  vero  deme  Onnecha 
quidquid  exinde  facere  vel  judicare  elegeritis ,  veftrx 
fedeat  digna  Confidet antia . 


CON  986 

Consideratio,  Interdum  Jurifconf.  Anglis  cfl 
illud  o-uvoCKXctyixu  ,  quod  contradiibus  vires  dat. 
Vide  Cow^llum lib.  3 . Inftit.  tit.  16.  §.4. 

U  CONSIDUM,  Confilium,  in  Vet.Gloffar.MS.San- 
german.  num.  501. 

CONSIGILLATIO.  Leges  Athelflani  Regis  c.  1 9. 
Infigilletur  manus  ejus ,  &  inquiratur  die  tertia  fimu- 
lammum  fit  intra  Configill ationem.  Verfio  Saxon  ica, 
manus  ( ordalto  probati ,  projedto  jam  ferro  ignito, 
e  veftigio )  obfignetur ,  &  inquiratur  die  tertia  fi  mun¬ 
da fit ,  vel  immunda ,  ( inulta  fcilicet  nec  ne)  intra 
obfign  ationem. 

CONSIGLERIA ,  Locus  conlilii ,  ab  Italico  Con¬ 
figito  ,  Confilium. Chron.  Mutin.  ad  ann.  1324. 
Tarabotto  Anconitapo  novo  Pratore  defignato  xxm. 
Aug.  die  ,  confilio  populi  novum  palatium  in  Regali 
ftrata ,  ut  inquiunt ,  quod  vulgus  Configleriam  novam 
dixerunt,  adificant. 

1  •  CONSIGNARE ,  Afferere ,  confirmare ,  pro¬ 
bare.  Leges  Aiftulphi  apud  Murat,  to.  i.part.  2. 
pag.  9 1 .  coi.  2 .  Si  quis . . .  pojfejf enem  fuam  per  xxx. 
annos  Confignaverit .  . .  poffideat  &  in  antea. 

2 . CONSIGNARE ,  Concedere,  tradere.  Gefta 
Aigliberti  Epifc.  Cenoman.  apudMabillon.  to.  3 . 
Analedt.  pag.  193.  Villulas  duas ,  quas  &  Petro  ad¬ 
jutore  &  Chorepifcopo  fuo  fua  vice  Corfignare  ad  ean¬ 
dem  Ecclejiam  pracepit :  id  eft  Lanticnem  villam,  quam 
•  •  •  ftgtegavit ...  &  ad  jam  dittam  Ecclejiam  in  ad¬ 
jutorium  dedit  . .  .  &  aliam  villulam  de  fuo  Epifcopatu 
ad  pradiftum  Monafterium  S.  Karileff  m  adjutorium , 
praditto  Petro  Confign ante ,  dedit ,  cujus  vocabulum  eft 
Savonerolas ,  &  Villarem  ,  pro  qua  re  battenus  pra- 
fata  villula  in  jus  &  dominationem  praditti  Adunafterii 
&  jam  diila  Ecclefia  ccffcrunt.  An  Confignare  fumi- 
tur  pro  Concedere  ,  quod  donationes  Donatorum 
teftiumque  confign ationibus  firmarentur  ? 

3.  CONSIGNARE,  Fronti  baptizati  oleo  fignum 
Crucis  imprimere,  feu  Confirmationis  Sacramen¬ 
tum  impertiri  baptizato  ,  quodfolius  eft  Epifco¬ 
pi.  Innocent.  I.PP. Epift.  1.  c.  3.  De  Conjignan- 
dis  vero  infantibus ,  manifeftum  eft  non  ab  alto  quam 
Epifcopo  fieri  licere. Infra  :  Frontem  ex  eodem  oleo 
(chrifmate  )fignare  folts  debetur  Epifcopis,  &c.  Ad¬ 
de  cap.  6.  Meffianus  in  Vita  S.  Caefarii  Arelat. 
Cum  ad  benedicendum  oleum  annis  finguhs ,  competen¬ 
tibus  diebus ,  in  baptifterio  venijfet ,  &  ingredieris  co - 
cinnulam  ad  Confignandos  infantes ,  &c.  Confignatio- 
nem  pontificalem  adhibere ,  in  Epift.  9.  Gelafii  L 
PP.  Spiritum  fandum  per  impofitionem  manus  Epifco- 
palis  in  Confignatione  accipere  ,  in  Capitul.  Caroli 
Calvi  tit.  29.  §.  1.  Concilium  Romanum  ann. 
904.  can.  6.  Confign ationes  autem  facri  chrifmatis  & 
olei,  &c.  Confign atio  infantum,  apudRiculfumSuef- 
fionenfemEpifcopum  in  Conflit,  cap.  5.  Anafta- 
fius  in  S.  Silveflro  PP.  Et  privilegium  Epifcopis  de¬ 
dit,  ut bapivLatumConfignarent propter  hareticam  fua- 
fionem.  Hac  notione  ufurpant  Concilium  Araufi- 
can.  I.  ca«.  1.  Arelat.  II.  can.  26.  Toletan.  XI. 
can.  8.  Crifconius  cap.  9  3 .  Diurnus  Romanus 
cap.  3.  tit.  7.  Statuta  Mainardi  &  Joannis  Car¬ 
dinalium  an.  1067.  apud  Baron.  hoc  an.  n.  9. 
vetus  inferiptio  Chriftiana  apud  eumd.  an.  367. 
num.  5. Capitularia  Attonis  Epifc. c.  77.  Bruno 
Signienfis  de  Veftimentis  Epifc.  pag.  95.  &  c. 
Vide  Henric.  Valefium  ad  Eufebii  Hiftor.  Eccl. 
lib.  6.  cap.  43 . 

4.  CONSIGNARE ,  Signo  fan&ae  Crucis  alicui  be- 
nedidtionehi  impertiri ,  in  Vita  S»  Theotonii  Ca¬ 
nonici  Regul.  num.  10.  &  apud  Cyprianum  in 
VitaS.  Caefarii  Arelat.  fub  finem ,  &c. 


987  CON 

CONSIGNATIO,  Probatio  per figna ,  feu  per  chaf- 
tas.  Capitulare  Radelchifi  Principis  Beneventani 
cap.  1  8  •  Omnes  homines  qui  fub  tua  potejiate  funt ,  ex 
quocunque  habent  praditta.  munimina  fua  perdita ,  fi 
Contentio  fuerit  de  rebus  aut  fervis  aut  ancillis  aut  al- 
diombus  eorum  ,fi  aut  per  Confignationem  ,  aut  per  pu¬ 
gnam  approbare  potuerint ,  quoufque  ad  ipfum  tempus 
quo  barbaricum  exortum  efl  inter  nos  ,  &  vos  ,  &c. 

[  Praeceptum  Chilperici  Franc.  Regis  proGauzio- 
leno  Epifc.  Cenom.  &  Sichaudo  Abb.  S.  Carilefi 
apud  Mabil.  tom.  3.  Analed.  pag.  235 .  Et  pofi 
ejus  difceffum  pradittum  Monafienolum  abfque  ullius 
contradictione  vel  Confignatione  ,  cum  omni  integritate 
&  fuperpnfito  immelioratum  ,  ad  memoratam  matrem 
&  civitatis  E c clefiam  &  ad  jus  &  dominationem  ma¬ 
tris  EcclefiaEpifioporum  in  integrum  convertatur.  ] 

Consignatio  Judicis.  Veteres  precariae  in 
in  V ita  Aldrici Epifcopi Cenoman.  num.  6  2 .  6 6 . 
Nos  reffores  S.  Gervafii  fine  ulla  judicis  Confignatio¬ 
ne  ,  aut  haredum  meorum  contradictione  in  vejiram  fa¬ 
ciatis  revocare  dominationem ,  &c.  [Similia  legun¬ 
tur  apud  Mabillon.  tom.  3 .  Analed.  pag.  1  o  5 .  in 
Geftis  Domnoli  Epifc.  Cenoman.] 

CON  SIGNATORIUM  ,  Locus  in  quo  baptizati 
confirmantur.  Joan.  Diaconus  in  Epifcopis  Nea¬ 
politanis  in  Joanne,  qui  vixit  an.  616.  Hic  pul - 
erum  confiruxit  adificium  marmoreis  columnis  affabre 
fuffultum  ,  atque  nobilibus  picturis  decoratum  ,  quod 
Confignatorium  Albatorum  vocabatur ,  inter  Fontes 
nempe  majores  quos  Soter  Epifc  opus  fecerat ,  &  Eccle- 
fiam  Stephanium  per  cujus  januas  duas ,  qui  f aerum 
Baptifma  recepiffent  'a  dextera  parte  ingredietites,  Epi- 
fcopo  qui  illorum  in  medio  re  fidebat ,  offerebantur ,  & 
benedictione  accepta ,  ordinatim  a  finiftra  parte  exirent. 
At  Alcuinus  lib.  deDivin.  offic.  cap.  de  Sabbato 
fando  Pafch.  ait  recens  baptizatos  in  facrario  con¬ 
firmatos  :  Pontifex  ergo  a  fonte  in  facrarium  (  proce¬ 
dat,  )  &  habens  ibi  compofitamfedem ,  fedeat  in  ea  , 
ut  cum  veftifi  fuerint  infantes  ,  confirmet  eos ,  &c. 
CONSIGNATUS,  Signo  fandae  Crucis  benedi- 
dus.  Vita  Urbani  II.  Papae  pag.  260. Operum 
pofthum.  Ruinartii :  Etfic  diebus  quinque  nobifeum 
c  omnior  antibus ,  vivis  ac  defunCtis  Confignatis,  cum  lau¬ 
de  &  gratiarum  aCtione  d  ifc  effit.  Vide  Confignare  4. 

CONSILIARE,  Confilium  dare.  Palfio  S.  Maxi- 
miliani :  Dion  ad  Victorium  patrem  ejus  dixit :  Con¬ 
filiare  filium  tuum.  ViCtor  refpondit ,  ipfe  fcit  Confilium 
fuum. 

Consiliari,  eftConfultare ,  Ad  confilium  conve¬ 
nire,  confilium  inire  de  re  aliqua.  Vide  GloIT. 
Jacobi  Gotofredi  ad  Cod.  Tlieod. 

Consiliare,  Confilium  inire  adverfus  aliquem, 
mortem  alicui  clam  machinari.  Mortem  viri  fui 
Confiliare ,  inConcilio  Vermerienfi  an.  752.  can. 

5 .  Confiliare  in  mortem  Regis ,  in  Capitul.  Franco- 
ford.  an.  794-  cap.  7.  Annales  Francor.  &  Chron. 
Reifcherfperg.  an.  788.  Comprobatus  efi  ad  Avaros 
fe  pofiea  tranftuliffe ,  &  in  vitam  fidelium  Regis  Confi- 
liajfe. Regeftum  Petri  Diae.  Cafinenfis  num.  409 . 
Contra  animam  noftram  cogitaverunt  &  Corfihave- 
runt ,  ac  inimicos  infra  noftram  provinciam  invitave¬ 
runt  conduxerunt,  &  propterea  res  eorum  noftro  fifco 
deduCla  funt.  Vide  Concil.  Francoford.  ann.  794. 
cap.  9.  Chronicon  S. Sophis  Benevent.  pag.  598. 
&c.  VideSuidam  in  «AAoTpic7rpa^s7t'. 

Consiliari,  Eadem  notione.  Lex  Saxonum  tit. 
3 .  §.  1 .  fihn  in  regnum  ,  vel  Regem  Francorum  vel  in 
filios  ejus  de  morte  Confiliatus  fuerit ,  capite  puniatur. 
Confiltari  contra  animam  Regis ,  in  Lege  Longobard. 
lib.  1 .  tit.  I .  §.  1 ,  In  vita  Regis  Confiliari ,  in  Capi- 


CON  988 

tulariPipini  Regis  Italiae  cap.  35  .In  alterius  mor¬ 
tem  Confiliari ,  in  Legib.  Rotharis  Regis  Longo¬ 
bard.  tit.  3 .  qui  inferibitur  De  Confilio  mortis.  Pau¬ 
lus  Warnefridus  de  Geftis  Longobard.  lib.  6.  cap. 

6.  Poflquam  hoc  Confiliati  fumus.  Anaftafiusin  Hift. 
Eccl.  Confiliati  funt  milites  S alomonemin  templo  peri¬ 
mere.  Ubi  Theophanes  habet  l^sfaXeth-an-o.  Ead- 
merus  lib.  de  Similitudinib.  S.  Anfelmi  cap.  30.- 
Ut  cum  aliquis  intuetur  &  aufcultat  quofdam ,  quot 
Confiliari  confpicit,  &de  quibus  fufpicatur  aliquid  ma¬ 
li.  Ubi  Confiliari  proprie  eft  fecreto  colloqui.  Hi- 
ftoria,  Belli-facri  vernacula  MS.  Saladin  les  trait  a 
Confeil  comment  il  porroit  efploitier  ,•  &c.  Parier  Con- 
feil ,  apud  Joinvillam  in  S.  Ludovico.  Vetus  Poe¬ 
ma  cui  titulus  le  DoClrinal: 

Certe)' ay  grant  merveille  d' une  caitive  gent , 

Jfiut  blajph ement  les  preudomes  d  Confeil  toiement. 
Robertus  BourronusinMerlinoMS.  Etquantil  fe 
departide  vousy  il  volis  difi  en  Confeil ,  en  riant ,  &c» 
Chriftina Pifana  z  part.  duTrefor  des  Dames, cap. 

7.  Et  s' acointeront  a  Confeil ,  &c. 

Consilium  malum,  feu  Confilium  mortis ,  in  Le¬ 
gibus  Luithprandi  Regis  Longobard.  tit.  105, 
§.  3.  tit.  1  o8-C  1  • 

CONSILIARIS,  Confiliarius.  PaftioS.  VidorisMaf- 
filienfis; 

Ultra  quemque  parem  faceret  tibi  Confiliarem. 
Occurrit  etiam  apud  veterem  Interpretem  Juve, 
ttalis  Sat.  3.  qui  mintfirum,  Confiliarem  vertit. 

CONSILIARIUS,  Confiliorum  particeps :  Gallis, 
Confeiller.  Confiliarii  Regis,  in  Lege  Burgund.  in 
Prooemio,  &  in  Capitul.  Oaroli  Calvi  tit.  16. 
cap.  1  2.  &  tit.  30.  Conftantinuslib.  1 .  de  Thcm. 
Kst 'triXcifix;,  Tule^-i  fixXtuId;.  Gloflf.  GraeCO-Lat.  TvdjuHf 
Sententia  ,  rrwju.ee/Vm ,  Confiliarius  ,  confihator,fua- 
for.  [Philippus  Valelius  Franc.  Rex  in  Litteris  an. 
1  3  3  9.  Johannem  Epifcopum  Lingonenfem  Con - 
filiarium  fuum  appellat,  hoc  eft.  Parem ,  uti  vide¬ 
tur  Valefio  in  Notitia Galliarump.  280.  coi.  i.J 

CONSILIATOR ,  Confiliarius.  GloIT.  Grseco-Lat. 
0-v^.CaXci; ,  Confultor ,  Confiliator ,  Confiliarius.  Oc¬ 
currit  in  Charta  Roberti  Comitis  &  Abbatis  San- 
di  Martini  T uron.  apud  Sammarthanos  in  As- 
chiep.  Turon.  n.  5  4.  Utitur  etiam  Plinius  lib.  4. 
Epift.  Ladantius  lib.  2.  &  4.  vetus  Interpres  Ju¬ 
venalis  Sat.  7.  v.  1 24.  Annales  Francorum  Fui- 
denfes  an.  887.&C. 

CONSILIATORIUM,  Locus  confiliorum,  Ugutioni. 

CONSILIOSUS,  Prudens,  confilio  praeftans.  Fre- 
degarius  in  Chronico  cap.  6  1 .  Cum  ejfet  cautior 
cunttis  &  Confiliofus  valde ,  &  pleni [fimus  fide.  Ger- 
vafius  Tilleberienfis  MS.  lib.  3 .  de  Otiis  Imperial. 
cap.  94  .In  omnibus  angufiiis  Confiliofus.  Hinc  Con- 
filiofior  &  Confihofiffnnus ,  apud  Sidonium  lib.  1. 
Epift.  1 .  &  in  Concion.  apud  Joannem  Sarifbe- 
rienfem  in  Polfcrat.  in  Prol.  lib.  6.  c.  2  5 .  Epift. 
28  2.Guillem.  Pidavinum in GeftisGuill. Ducis 
Norman.  pag.  1 84.  &  in  Geftis  Domini  Ambafr 
cap.  2.  num.  4. 

Consiliose,  Prudenter,  cum  confilio,  apud  Fre- 
degar.  in  Chron.  c.  6 1 .  Petrus  Blefenfis  Epift.  12. 
Jj^uidam  omnia  Confilio  fe  difponunt  t  &  femper  in  con¬ 
trarium  eis  cedit.  CoiifiliofiJfime  perpendens  ,  apud 
Willelm.  Malmefbur.  lib.  5.  Hift.  pag.  166. 

C  o  ns  ili  o  s  e,  Per  infidias,  apud  Fredegarium  in 
Epitome  cap.  71 . 

CONSiLIS  ,  pro  Conful,  apud  Baluzium  to.  6. 
Mifcell.  p.  5  47.  Honorio  &Theodofio  Confihbus. 

I.  CONSILIUM,  feu  Dies  Confilii,  Qui  concedeba¬ 
tur  reo ,  ut  ei  de  adori  refpondendo  caveretur : 


989  CON 

jjaur  de  Confeil,  in  Confuetudine  Senonehfi  art. 
143.  &  in  Stabilimentis  fandi  Ludovici  lib.  2. 
eap.  1 3 . 1 .  Leges  Henrici  I.  Regis  Angi.  c.  46. 
In  aliis  quarat  accufatus  Conjilium ,  &  habeat  ab  ami¬ 
cis  &  paribus  filis ,  quod  nulli  jure  debet  defendi ,  &c. 
Cap.  feq.  Si  quis  ajuflitia  Regis  implacitatus  ad  Con¬ 
jilium  exierit,  &c.  Adde  cap.  48. 49*  5  1  »  Orde- 
ricus  Vitalis  lib.  1  1.  Cumque  Robertus  licentiam  , 
ut  moris  ejl ,  eundi  ad  Conjilium  cum  fuis  pojlula/fet , 
eademque  accepta  egrejfus ,  purgari  /e  de  objectis  crimi¬ 
nibus  non  poffe  cognovijfet ,  &c.  Areflum  an.  1260. 
in  Probat.  Hifl.  Guinenfis  pag.  3  74.  Et  habuerat 
fuper  hoc  diem  Confilii  &  oftenjionis.  Vetus  Franciae 
Confuetudinarium :  Selonl'  ufaige  de  Court-laje ,  il 
y  a  grande  dijference  entre  deliber ation  &  Advis.  Car 
jour  d’Avis  e(l  prins  par  le  Aeffendcur  au  commence - 
ment  de  la  caufe  ;  mais  deliberatiori  ejl  prinfe  par  le 
demandeur,  quand  fur  le  jour  d'  Advis  le  defendeur  pro- 
pofe  aucunes  exceptions  011  defenfes  ,  fur  lefquclles  le 
Rrocureur  du  defendeur  a  a  parier  d  fon  Maijlre.  Cap. 
feq.  Le  defendeur  comparant  en  perfonne  ou  par  Pro- 
cureur  aura  Advis  de  40.  jours ,  &  puis  aura  veue. 
Cato  Vernaculus  MS. 

Amis ,  quant  tu  as  d  plaidier , 

Ei  tu  nas  qui  te  voeille  aidier , 

Ton  jugeour  Confeil  demande , 

La  Loi  du  droit  Ji  le  commande. 

Vide  Magnum  Recorflum Leodienfe  p.  60.  [& 
fupra  vocem  Arejlum  1 .  ] 

Consilium  Eruditum,  apudjurifconf.  An- 
glos ,  Confeil  erudit ,  qui  alias  Attornatus,  feu  Ad¬ 
vocatus  vel  Procurator ,  qui  pro  quovis  reo  &  ac- 
cufato  in  jure  refpondet illius  jura  plene  edo- 
&us.  At  in  crimine  laefae  majeflatis  reus  per  fe 
refpondere  tenetur,  non  vero  per Attornatum. 
Vide  Stanfordium  in  Placitis  Coronae  lib.  2. 
cap.  6  3 . 

CONSILIUM,  pro  Concilium,  Coetus,  quomodo 
Conjilium  vocamus  coetum  Confiliariorum.  GlolT. 
Bafilic.  Kevrthiov  ,  <rvvtchpov ,  «k  Qemgw  avJguv.  [Sta¬ 
tuta  Arelat.  MSS.  art.  139.  Neque  Clavarii ...  i 
poffint  libellum  facere  fuper  bona  Communis ....  niji  de 
voluntate  totius  Confilii.  Conjilium  Communis  Rupella, 
Collegium  Scabinorum  &  Parium,  ut  re  de  in¬ 
terpretatur  Valefius  Notit.  Gall.  p.  48 8. coi.  1 . ] 
Vide  Jacobum Gotofred.  adi.  1.  Cod.  Theod. 
de  Legat. 

Magnum  C o nsili u m  ;  ita  paffim  in  veteribus 
Tabulis  Gallicis  appellatur  Confeflus  Confilia¬ 
riorum  intimorum,  quod  &  Privatum  interdum , 
ut  &  hodie  didum.  Guill.  Guiart  an.  1276. 

Cii  du  Prive  Confeil  connurent, 

JJujil  n  iert  pas  tans  de  1’eflriver. 

Consilium  Strictum,  feu  Confeil  efiroit ,  ia 
RatificationeTeflamenti Philippi  Pulcriper  Lu- 
dovicum  Hutinum  menfe  Decemb.  an.  1  3 14. 
Poflmodum  peculiari  appellatione  donata  Curia, 
quae  hodie  le  Grand  -  Confeil  nuncupatur,  infli- 
tuta  a  Carolo  VIII.  Edido  dato  Donjoni  in 
Boiis  2.  Aug.  ann.  1497*  &  verificato  Molini: 
in  Magno  Confilio  1 3 .  Septemb.  feq.  quo  idem 
Magnum  Conjilium  in  Collegium  redegit,  confla¬ 
tum  ex  Cancellario  ,  Magiflris  Rcqueftarum , 
&  17.  Confiliariis  ordinariis  per  trimeflre  tem¬ 
pus  cum  eodem  Cancellario  lervientibus  ,  qui 
cum  eo  de  Cancellariae  negotiis,  &  majoris  mo¬ 
menti  litibus  tum  haereditariis ,  tum  beneficia¬ 
riis  ,  quae  in  Magno  Confilio  dirimi  folebant , 
judicarent. 

§G*  In  hac  fuperioti  Curia  hodie  ab  anno  1690. 


CON  990 

fupremus Praefes  unus  eft,  inferiores  odo,  Cor- 
filiarii  5  4.  alterno  femeltri  fervientes  ,  Advocati 
duo  generales  ,  Procurator  unus ,  Scriba  fupe- 
rior  ,  inferiores  duo  ,  &c.  Hi  Judices  cogno- 
fcunt  de  omnibus  controverfiis  Archiepifcopa- 
tuum  ,  Epifcopatuum  ,  Abbatiarum ,  &c.  de  do¬ 
nis  novo  Regi  faciendis ,  de  induitis  Cardinalium 
6c  fu  premi  Senatus  Parifienfis ,  de  contradidio- 
nibus  arrejlorum  ,  flatutis  Judicum  ,  &c.  Tam  late 
patet  jurifdidio  Majoris  Confilii  ,  quantum  efl 
regnum. 

3.  CONSILIUM,  Favor,  confenfus,  laudimium-. 
Charta  Guillejma?  filiae  GuillelmiD. de  S.Michae- 
le  an.  1203.  Videlicet  albe) gium  duobus  Militibus  & 
tertia  partis  alterius  Militis ,  &  dominium ,  &  Conji¬ 
lium,  &  laudimium ,  &c.  Charta  Willelmi  D.Mon- 
tifpeflulani  an.  1103.  Pertinent  etiam  Vicaria  om¬ 
nes  ,  donationes ,  &  omnia  Conjilia  omnium  honorum, 
&  omnium  pignorum  totius  Montifpeffulani.  [Altera 
ejufdem  anni  apud  D.  Brujfel  de  Ufu  feudorum 
to.  2 .  pag.  728.  In  omnibus  fupra  fcriptis  domibus  , 
dono  vobis  totum  cenfum ,  &  totas  vendedas  &  Conjilia 
impignor andi.~\  Alia  an.  1  246.  apud  Gariellum  in 
Epifc.  Magalori.  pag.  236.  Omnia  laudimia,  aca¬ 
pna ,  feu  Conjilia  omnium  honorum,  &c.  Vide  eum- 
dempag.  293.  Regeftum  Comitatus  Tolofaean; 
1231.  P et  eb  atque  idem  Ab  Pas  quartam  partem  jujli- 
tiarum  qua  fuit  dominorum  de  Lauriaco ,  quia  dicebatur 
ejfe  de  fcudo  Ecclejia  Galliacenjis ;  &  quidquid  Jine 
Conjilio  ejus  Comes  emerat ,  dicebat  emptionem  non  va¬ 
lere  de  jure.  Statuta  Monfpelienfia  an.  i  2  04.  cap; 

1  3 .  JJui  comprez.  maijon  0  fol  non  bajlit  d  Monpelh 
dona  daqui  per  Confeil  la  quinta  al  fenbor.  In  Statut.c 
iifdem  Latine  editis  :  Jjfuicumque  comparat  domum/ 
vel  folum  forte  inadifi catum  in  Monteptjfulano  ,  da 
inde  pro  Conjilio  quintam  domino:  hoc  efl,Ji  vendito 
habuer  it  de  pretio  centum  folidos ,  dat  emptor  2  5 .  foli- 
dos ,  &c.  Cap.  5  7.  Dominus  Montifpeffulani  vel  ejus 
Bajulus  nullatenus  donare ,  vel  vendere ,  vel  concedere 
potefl  Conjilium ,  vel  laudimium  alicujus  rei  qua  abipfo 
teneatur ,  donec  ipjius  rei  venditio  vel  alienatio  Jit  con¬ 
trait  a.  Vide  Conjiliare. 

f  Consilium  Regni  et  Ju  v amen ,  honbris 
gfatia,  didus  Robertus  venerabilis  Marchio ,  avus 
Hugonis  Capeti ,  in  Charta  Caroli  Simplicis ,  an. 
regni  20.  apud  D.  Brujfel  tom.  1.  deUfu  feudo¬ 
rum  pag.  128. 

CON  SI  M  U  LARE ,  Idem  quod  AJfmilare ,  Simul 
cogere,  A/fembler.  Leges Luithprandi  Regis  Lon- 
gobard.  tit.  1  io.§.  4.  JJLnanon  potuimus  mulierum 
collectionem  ad  Arfchild  Conjimnlare ,  &c. 
CONSIPERE.  Glofl.  Ifid.  Conjipit ,  faporem  habet 6 
Gellio  Conjipere ,  idem  eft  ac  fapere. 

CONSISTENTES,  didi  ii  qui  cum  aliis  fidelibus 
flantes  orabant,  necdum  tamen  ad  Sacramenta 
admittebantur  :  preces  enim  fideles  flantes  pera¬ 
gebant  :  trwt^MTtg  in  Concilio  Ancyrano  can.  24. 
25.  &  in  aliis  apud  Allatium  lib.  de  Narthece 
veteris  Ecclef.  pag.  8  5.  Concilium  Agathenfe 
can.  60.  In  pcenitentium  loco  jiandi  &  orandi  humi¬ 
litatem  ita  noverint  obferv and am.  Conjijlente s  femina , 
in  Concilio  Romano  fub  Eugenio  II.  PP.  in  quo 
praecipitur  ne  viris  fociari  permittantur.  Idefl,  vi¬ 
duae,  vel  virgines  quae  poenitentia  benedittionem  ac¬ 
ceperunt. 

CONSISTERE  ,  Conflare  ,  certum  efle.  Spicii. 
MS.  Fontanellenfe  fol.  70.  Ex  duobus  quippe  gene¬ 
ribus  hominum  domus  Religionis  implenda  ejl ,  vel  de 
Jimplicibus  ,  qui  fenfu  &  voluntate  ad  ajfequendam  rc- 
ligiofam  prudentiam  ferventes  apparuerunt ;  vel  de  pru- 


i 


i 


99 1  CON 

dentibus  quos  religiofa  &  [ancta /implicitatis  Conjiftit 
ejfe  Jimulatores. 

CONSISTER1UM  ,  Papiae  ,  Rupis  alta. 

CONSISTOR,  Dignitas  aliqua  urbana,  Confiliarii 
Confiftoriani  forte.  Charta  Waltcri  de  Gant  in  ta. 
2.  Monaftici  Angi.  pag-.  848.  ficclauditur ;  Tcfii- 
bus  Roberto  de  Gaunt ,  iVilleimo  Conjijlore  Ceftru  , 
Will.  de  Mandeville ,  Lartiberto  Conjijlore.  Acade¬ 
mici  Crufcani  tradunt  in  Republica  Senenfi  effe 
Magiftratum ,  qui  Conjiftoro  appellatur. 

^CONSISTOR! ALIS  Advocatus,  Qui  caufas 
agit  in  Conjijlorio.  Epiftola  Reginae  Siciliae  ad  J oan- 
nem  Ducem  Bedfordiae  an.  1420.  apud  Ryme- 
rum  tom.  9.  pag.  865.  coi.  1 .  Nobili  &  egregio  viro 
....  utriufque  juris  Dottore  ,  Advocato  Conjijloriali , 
Conjiliaho  fideli ,  &c.  Dicitur  Advocatus  Conjifioni 
in  Provinciali  Guillelmi  Lyndwoodi  pag.  1 1  5. 

CONSISTORIANI.  Vide  Comites  [acri  ConJiftorit , 
[&  infra  Conjiftorium ,  lin.  Stetiffie  autem ,  &cJ\ 

CONSISTORIUM,  ell  quivis  locus  ubi  confifti- 
tur.  Ita  Tertullianus  de  Refurred.  mortuor.  cap. 
20.  terram  in  qua  homines  conji fimus ,  Conjifiorium 
vocat.  De  vocabulo,  Latinumne  fit,  an  barbarum, 
videndus  Olaus  Borrichius  lib.  de  Variis  Linguae 
Latinae  aetatibus  pag.  7  3 . 

Con  si  st  ori  u  m  ,  Joanni  de  Janua,  eUveflibulum, 
porticus ,  heus  ad  conjifteudum ,  quod  iis  fcilicet  in 
locis  conliftant  qui  ad  januas  aedis  praeftolantur , 
donec  in  eas  admittantur.  Liber  Etther  cap.  5. 
Et  ille  [edebat  [uper [olium  [uum  in  Conjijlorio  Palatii 
contra  oftium  domus.  Quod  quidem  Regis  Confi- 
ftorium  non  erat  exterius  Palatii  veftibulum ,  feu 
Graecorum  wpoaJxsior,  fed  interius ;  nam  paulo  an¬ 
te  :  Induta  efi  Hefier  regalibus  veftimentis ,  &  fietit  in 
atrio  domus  regia  ,  quod  erat  interius  intra  bajilicam 
Regis ,  Et  ille  [edebat,  &c.  Qua  quidem  notione 
Conjifiorium ,  exterius  cubiculum,  ex  quo  in  Silen¬ 
tiariorum  ,  &  ex  eo  in  ipfum  Principis  cubiculum 
ibatur,  a  confiftente  multitudine,  &  Principis 
audientiam  praeflolante  ,  appellatum  audor  ell 
Cyrillus  Scythopolitanus  apud  Alamannum  ad 
Procopii  Hiltoriam  arcanam.  Ita  etiam  ufurpavit 
Ordericus  Vitalis  lib.  2.  Ecce  januas  hic  difponam , 
&  ad  ortum  [olis  ingreffium :  primo  Proaulam ,  fecundo 
S alutatorimn ,  in  tertio  Conjiftorium ,  in  quarto  Trico¬ 
num  ,  &c.  Sed  &  ejufmodi 

Consistori  u  m.  Locus  fuit  Cubiculariis  potiffi- 
liium  addidus  ,  in  quo  excubabant  potius  quam 
cubabant ,  quo  paratiores  elfentad  Domini  prae¬ 
cepta.  Sidonius  lib.  2.  Epift.  2.  Inter jetto  Conjijlo¬ 
rio  perangujlo  ,  ubi  [omnolentu  Cubiculariorum  dormi¬ 
tandi  potius  quam  dormiendi  locus  efi.  Ita  Monachus 
Sangallenlis  lib.  2.  de  Caroli  M.  Geli.  cap.  8.  ait 
quofdam  Legatos  ,  priufquam  ad  Imperatoris  ad¬ 
mitterentur  confpedum  ,  reperijfe  in  Conjijlorio  Cu¬ 
bicularios  Imperatoris  circa  magifirumfiium.  Cum  igi¬ 
tur  in  hifce  locis  confifterent  qui  Principis  au¬ 
dientiam  praeftolabantur  ,  ipfeque  Princeps  ex 
interiori  cubiculo  in  illud  exterius  progrederetur 
&  veniret ,  quo  fupplices  audiret ,  &  caufas  ac 
negotia  dirimeret  fubditorum  ,  in  eo  pro  tribu¬ 
nali  fedebat,  quin  etiam  inquirentibus  in  nego¬ 
tium  &  difpicientibus  Confiftorianis,  ut  Ammia¬ 
nus  lib.  1  5.  ait.  Atque  inde 

Consistorium,  appellavere  generatim  lo¬ 
cum  in  quo  Princeps  de  rebus  publicis  confultat 
ac  deliberat  cum  fuis  Confiftorianis.  Lexicon 
Grsec.  MS.  Reg.  Cod.2  O  62.  Karerig-cgiov  Kctrd.  Aarl-  ' 
nsc ,  jEcv  <rwitIpiov.  Gloffse  Bafilicwn  :  Kovo-i<?opiov , 
gamXiHiY  c-fxpsTsv.  Alibi :  Kovtris-cpiov ,  myyiTctficv  C««r- 


CON  992 

\ikcv.  Ita  enim  legendum,  pro  <ruyv.dUpicv.  Conci¬ 
lium  Calchedonenle  Ad.  1 .  img»Ta.pioc  fe/t*  nov- 
cr/5-cp/a.  Acia  in  Cvujiftorio  Gratiani  Augufti  ,  feu 
Commentaria  rerum  geftarum ,  ipfiaque  judicia ,  habet 
Lex  3  .  Cod.  Theod.  de  Offic.  judic.  cujufmodi 
praeterea  habentur  in  1.  2.  Qui  bonis  exlege  Jul. 
in  1.  1 .  de  His  quae  adminift.  &  in  1.  5.  &  8.  de 
Fide  teft.  eodem  Cod.  Conjiflorii  Gratiani  memi¬ 
nit  Aufonius  in  Gratiarum  adione ;  In  illa  vero 
f ede  ,  ut  ex  more  loquimur  ,  Conjifioni ,  ut  ego  [entia 
[aerarii  tui,  nullus  unquam  fupetiorum  aut  dicenda 
penjius  cogitavit ,  aut  confultius  cogitata  difpofuit,. aut 
difpojita  maturius  expedivit.  Poftmodum  Juftinia- 
nus  juri  dicundo  novum  Conjifiorium  extruxit  in  ea 
urbis  parte  ,  quam  Hebdomum  vocabant ,  de  quo 
pluribus  egimus  ad  Villharduinum  n.  8  5,  [&in 
Conftantinopoli  Chriftiana.  ] 

Stetiffe  autem  ,  non  adfedilfe  Confiftorianos  in 
Conjifioriis  Principum,  videtur  indicareS.  Ambro- 
fius  Epift.  133.  Ubi  [edit  in  Conjijlorio,  ingrejfus  [um  : 
a  [fur  exit  ut  0 [culum  daret ,  ego  inter  Conjiflorianos  fiett. 
Et  Lex  5.  Cod.Theod.de  Fide  teft.  Pars  aliorum 
habitorum  apud  Imperatorem  [Julianum  . . .  Conflanti - 
ticp.  in  Conjijlorio  ,  adftante  [Jovio  viro  clarijjbno  £Jua- 
ftore ,  Anatolio  Magifiro  officiorum,  &c.  Certe  fte- 
tiffe  Imperatorem  ,  cum  fententiam  diceret ,  aut 
alloqueretur  Concilium,  obfervare  eft  ex  Sguro- 
pulo  in  Hiftor.  Concilii  Florent.  Vide  Glolfar. 
med.  Graecit.  in  XiXivtiov.  Interdum  tamen  adfe- 
dilfe  Confiftorianos  conflat,  ut  ex  Vopifco  in  Au¬ 
reliano  ,  Ammiano  fol.  22.  Procopio  ,  &  aliis 
obfervare  eft. 

Consistorium,  Exedra  aedi  facras  adj  unda  ,  in 
qua  forte  confidebant  Sacerdotes  de  rebus  facris 
cum  Epifcopo  difeeptaturi.  Charta  donationis 
Ecclefiae  Cornutianae  edita  a  Suarefio  :  Item  ante 
regias  bajilica  vela  linea  plumata  majora  fij[a  numero 
tria.  Item  vela  linea  pura  tria  ,  ante  Conjifiorium  ve-, 
lum  lineum  purum.  In  Pronao  velum  lineum  purum  1 . 
&  intra  bajilicam  pro  poflicia  f  fic  legendum )  1 lelx 
linea  rofiulata  6 .  &  ante [ecret-arium  vel  curriculavela 
linea  rofiulata  penjilia  ,  habentia  arcus  2. 

f  Consistorium,  Thronus  excellior.  Odilo  in 
TranflationeS.  Sebaftiani  &  S.  Gregorii  Sueffio- 
nem  cap.  43  .  Ah JJ arum  [ollemnia  Cafiar  Conjifiorium 
aficendens  m  honore  Martyris  fecit  decantari. 

Consistorium  poftmodum  etiam  appellaverunt 
confelfnmEpifcoporum  autPrefbytcrorum ,  qui 
pro  emergente  quapiam  inopinata  difficultate 
congregabantur,  ex  loco  ubi  confillebant ,  ap¬ 
pellationem  fortitum,  uti  obfervatHolfteniusad 
Synodum  Romanam  fub  BonifacioII.  pag.  228. 
quomodo  etiamnum  vocant  Cardinalium  confef- 
fum  coram  Pontifice.  Joannes  Villaneus  lib.  7. 
cap.  63.  II.  Papa  pienno  Concifiorio  fece  loro  queftei 

-  rifpofta.  Adde  lib.  8 .  cap.  5 .  Gefta  Innocentii  III. 
PP.  Ter  in  hebdommada  folenne  Conjifiorium ,  quod  in 
confuetudinem jam  devenerat ,  publice  celebrabat,  in 
quo  auditis  querimoniis  fingulorum  minores -caufas  exa¬ 
minabat  per  [e  tam  fubtiliter  &  prudenter ,  ut  omnes 
f uper  ipjius  [ubhlitate  &  prudentia  mirarentur.  Vide 
Provincialem  Lyndwoodi  pag.  98.1  1  5.  &  1 19. 

<  edit.  1679. Hift.  Dalphin.to.  i.p.  1  25. coi.  2.] 
De  Confiftorio  Papali  multa  habet  Ceremohiiale 
Romanum  lib.  1 .  fed.  9. 

f  Consistorium  Lutheranorum,  dequo 
Chronicon  Epifcoporum  Merfeburgenfium  apud 
Ludewig.  Reliq.  MSS.  to.  4.  p.  483.  Supra  jam 
mentio  f  alia  judicii  ecclejiafiici  vulgo  Conjiflorii  Mer- 
feburgi  inflituti .  [Judicium  hoc  ecclejiafiica  gaudebat 

jurifdifthn* 


993  CON 

junf dictione  in  ventilandis  caufis  theologicis  ,  eccle- 
fiafiicis  ac  matrimonialibus . 

f  CONSITI,  f.  Iidem  qui  Curtarii  vel  Cortajiani , 
Qui  colunt  vel  tenent  cortes.  Charta  Edwardi  I. 
Regis  Angi.  an.  i  28  5.  apud  Rymefum  tom.  2. 
p.  304.  Omnibus  Baronibus  nofiris ,  Cajicilanis ,  Va- 
v aJJ oribus ,  Vaffallis ,  Feodatarns ,  Emphiteotecariis, 
Conjitis ,  Colonis  nofiris ,  &c. 

•f  CONSITUS,  ut  Commixtus  vel  conditus.  Gau- 
fredus  Canonicus  Regul.  circa  an.  1170.  Epifl. 
45.  ad  Hugonem  Priorem  S.  Martini  Sagienlis 
apud  Marten.  tom.  1 .  Anecdot.  coi.  5  44.  Gemens 
dico  ,  cum  abfinthium  meum  refpicio ,  cum  Conjita  meile 
pocula  veftra  deprehendo. 

^  CONSMUS ,  pro  Cofmus ,  k co-fxoc ,  Mundus.  Char¬ 
tularium  Gemetic.  tom.  1 .  pag.  3*3.  Jfiupufque 
hic  Confmus  volvetur. 

CONSOCER ,  Graecis  trv/x7revj^ ,  de  qua  voce  di¬ 
ximus  in  Notis  ad  Alexiadem  pag.  281.  Adde 
Nomocanonem  editum  a  Joan.  Bapt.  Cotelerio 
cap.  49  2 . 

CONSOCRANEUS.  Vide  Confacraneus. 
^fCONSODES,  Sodalis,  focius» V  ide  Rodes. 
CONSOLAMENTUM  ,  Ita  manus  impofitionem 
&  Baptifmum  appellabant  Cathari  haeretici,  ut 
audior  eflReinerus  contra  Valdenfes  cap.  6.  pag. 

6  o .  &  7 1 .  [&in  fua  Summa,  quam  publici  j  uris 
fecit  Marteniusnofler  to.  5.  Anecd.  coi.  1761.] 
Ermengardusvero  contra  eofdem,  cap.  1  4.  ritum 
conferendi  Confolamenti  pluribus  refert.  [  Duran¬ 
dus  lib.  6.Ration.  cap.  24.  Arnoldifia  perfidi  hare- 
tici  dicentes  manuum  impofitionem  five  Confolamentum 
fieri  pojfe  d  quolibet  homine  bono.'  Petrus  Abaelardus 
adverius  Haerefes  cap.  1  5 .  Omnium  H&reticorum  efi 
fides ,  quod  nullus  pofi  fuum  Confolamentum  receptum, 
ji  carnem  ,  vel  cafcum  ,  vel  ova  comederit ,  potefi  fal- 
vari.  Vide  Librum  Sentent.  Inquifit.  Tolof.  pag. 
5.  6.  &  14.  ] 

CONSOLATI,  Paterini  haeretici,  fic  appellati  in 
Lombardia  qui  Boni-Homines  in  Theutonia.  Rei- 
nerus  contra  Valdenfes  cap.  6.  Sc  Ermengardus 
contra  eofdem  cap.  1 4.  ita  ditlos  aiunt ,  quod 
Confolamentum ,  feu  Confolationem ,  uti  habet  Con¬ 
cilium  Narbonenfeanno  123  5-can.  29.  quo  no¬ 
mine  manuum  impofitionem  Sc  Baptifmum  appel¬ 
labant  ,  fuis  impertirent. 

1.  CONSOLATIO,  Serotina  cena, ‘quae  pofi  Col¬ 
lationem  fiebat  a  Monachis ,  qui  quod  vice  Confo- 
_  lationis ,  &  gratuitae  refedionis,  pofi  impenfas  ora¬ 
tioni  &  ledioni  horas  complures  iis  impertire- 
.  tur,  detorto  inde  vocabulo,  Confolationem  hanc 
:  refedionem  pro  collatione  appellarunt.*  Grode- 
gangus  Metenfis  Epilc.  in  Regula  Canonicorum 
cap.  8.  novae  Edit.  2  3  .  *Sh  vero  contigerit  quod  vi- 
nvn  minus  fuerit ,  &  ifiam  menfuram  Epifcopus ,  vel 
qui  fub  eo  efi ,  implere  non  potefi  , . . .  impleat  de  cer- 
vifia  ,&  eis  Confolationem  faciant.  Idem  cap.  3  6. 
novae  Edit.  3  o .  Vofiquam  de  refectorio  exierint ,  in 
caminada  bibant  duabus  vicibus  aut  tribus ,  qualiter 
Confolatio  fit,  &  ebrietas  non  dominetur.  Conventus 
Aquifgranenfis  ann.  8  1  7-  &  Additio  1 .  Capit, 
c.  1  i.  Ut  certum  phlebotomia  .tempus  non  ob fervent , 
fed  unicuique  fecundum  quod  nece/fitas  expofiulat,  con¬ 
cedatur  ,  &  fpecialisin  cibo  &  in  potu  tunc  Confolatio 
prabeatur.  Charta  an.  862.  apud  Doubletum  pag. 
793.  &  in  Tabui.  S.  Dionyfii  Ch.  31  .Et  Con- 
folatione  carnium  in  famulos  eorum  cenfita  qua  illis  da¬ 
batur  in  iifdem  tribus  fefiivitatibtts ,  &  initio  Jffiuadra- 
gefiraa. ConciliumMoguntinum  an.  847.  can,i6. 
;  Sanctimoniales  vero  . . .  horas  canonicas . . .  celebrent , 
T om.  II , 


CON  994 

&  omnibus  diebus  ad  Confolationem  veniant ,  &  ut 
catera  fervent ,  qua  in  regula  fanctimoni alium  conti¬ 
nentur.  Atque  hac  notione  ufurpatur  in  variis  Ta¬ 
bulis  apud  Browerum  in  Antiquitatib.  Fuldenfib. 
pag.  207.  269.  270.  [Sc  in  Privilegio  an.  1323. 
apud  Ludewig.  to.  1 .  Reliq.  MSS.  p.  3  04.  305. 
Sc  3  07.  necnon  in  VitaS.  Aldrici  Epifc.  Cenom. 
p.  7  6.  92.]  Vita  S.  Nili  Junioris  p.  80.  KvtyA  ti? 

inf  licte  Iv  Tt?  /aovri  koeAk?  ^  faeyoiXisc  ,  .  'ha  /xutpav 

7rafctnXnff-iv  XclCciKriv  oi  ddiXqct  hi  t»?  7tcXX»<;  Kj  [xaityas 
vn^slac.  Vide  Caritas  3  . 

2.  CONSOLATIO, Solatium,  auxilium,  in  Form. 
3  3 .  apud  Lindenbrog.  Sc  GlofT.  nted.  Graecit.  in 

l7ra^olstXno-ig. 

f  Consolatio  'Annua,  f.  mendum  pro  Colla¬ 
tio.  Privilegium  Philippi  Augufli  apud  Marten. 
tom.  1 .  AmplifT.  Colledi.  coi.  noi.^i  vero  pons 
fr altus  fuerit,  fimiiiter  debent  habere  liberam  per  na¬ 
vem  tr  ari fv  e  Itionem ,  nihil  dando,  niji  quod  propter  hoc 
pro  reparatione  pontis  datur  Annua  Confolatio  tredecim 
f  olidorum  &  quatuor  denariorum. 

f  CONSOLATIUS ,  adverb.  a  fido  Confolate,  legi¬ 
tur  in  Anecdotis  Marten  ii  to.  x .  coi.  49  6.  A.  Con - 
folatone  apud  Sidonium  lib.  6.  Epifl.  9. 

^j"  CONSOLATUS,  ut  infra  Confulatus,  Comitatus, 
Comitis diflridus,  Jurifdidio. Padum  an.  1300. 
inter  Comitem  Sc  Cives  Vapincenfes ,  Hifl.  Dal- 
phin.  to.  1 .  pag.  5  3  .  Super  Confulatu  civitatis  Va- 
pincenfis  &  ejus  jurifdictione  ,  necnon  &  fuper  medie¬ 
tate  territorii  Montis- Alquerii  olim  ad  Confolatum  ip - 
firn  ,  Jicut  dicitur  ,  pertinente.  Et  pag.  5  4.  Impri¬ 
mis  ,  fuper  Confulatu  pr aditio  &  ejus  juri fdidione  or¬ 
dinamus  ,  quod  didus  Confolatus  &  jus  quod  olim 
dicebatur  ejjc  de  juribus  Confolatus  pradicli ,  &  per¬ 
cipiebatur  ac  tenebatur  a  Confulibus ,  dum  ipfe  Con¬ 
folatus  per  Confides  regebatur.  Litterae  Humberti 
II.  Dalphini  ann.  1345.  pro  Jacobo  de  Ruffo 
Confiliario  ac  ProfefTore  Juris  Civilis  Sc  Cano¬ 
nici  in  Studio  Gratianopolitano  :  Conftituentes  tibi 
K  f  alarium  quinquaginta  florenorum  auri  per  annum  , 
quandhi  ibi  fueris ,  percipiendum  per  te ,  &  habendum 
de  &  fuper  emolumentis  lejda  &  b annorum  nofirt  Con¬ 
folatus  Fapinci,  mandantes  difiritte  Redori  dicii  Con¬ 
folatus  moderno  &  futuris ,  vel  eorum  loca  tenentibus , 
quatenus  didos  quinquaginta  fiorenos  annis  fingulis  tibi 
folvant.  VideConful  2. 

CONSONA.  Ad  Consonam,  E  regione,  fi 
bene  conjedo. Ordinatio  Anderii  Aureilla  Sc  alio¬ 
rum  an.  1223.  e  MS.  D.  Brunet.  Abevratorium  Jit 
de  ini<ir.  cannis  in  latitudine  ad  Confonam  Petri  Cau- 
rentii  &  protendatur  d  Rodano  inOrnedam.  Ibid.  Abe¬ 
vratorium  protendatur  reda  linea  ab  ipfa  alba  ufque  ad 
quandam  capam ,  que  efi  ultra  Rodanum  ad  Confonam 
N itera. 

CONSONANTER ,  Convenienter,  in  GlofT.  MSS.  ad 
Canones  Concilior,  adcan.  20.  Concilii  Nicaeni. 

%  CONSORCIA ,  Consortia,  Societas ,  Colle- 
legium ,  Conventus.  Tabularium  Vofienfe  fol. 
20.  v°.  G alterius  de  Varcc.  dedit  Deo  &  S.  Petro 
Vofienfi . . .  xvni.  denar.  in  manfo  Delvilar  in  terra , 
ubiG.  M ali  anus  manet  vi.  denar.  in  Conforcia  S .  Pe¬ 
tri.  Et  fol.  2  5 .  Ego  quoque  Arbertus  fupradidus  dono 
pofi  mortem  matris  mea  vi.  denarios  in  manfo  Defetpers 
qui  Molo  vocatur ,  ut  oblatiper  unumquemque  ad  Con- 
fortiam  ejufdem  Apofioli  reddantur  in  aternum. 
CONSOROR,  So  RPR,  Virgo  mulierve  quae  fe 
fuaque  ,  vel  faltem  bonoruifi  filorum  partem  ali¬ 
quam  obtulerat  Ecclefiae  feu  Monafterio  ,  ea  vel 
fimili  ratione  qua  Oblati,  de  quibus  fuo  loco.  No¬ 
tae  marginales  veteris  Martyrologii  MS.  Cathedra- 


! 


995  CON 

lis  Aquenfis,  in  qua  ttlm  erant  Canonici  Regula¬ 
res  :  Eodem  die  obiit  Uga  Soror  noflra ,  qua  femetipfam 
&  filium  fuum  Marcum  dedit  huic  Ecclejia  cum  omni¬ 
bus  qua  ad  eos  jure  pertinebant.  Ibidem:  Ipfodte  Az.a- 
lais  de  Lefignana  Conforor  nojira ,  pro  cujus  anima  Ber- 
trandus  de  Lejignana  maritus  ejus  dedit ...  an.  1210. 
Plures  aliae  Conforores  ejufmodi ,  fimul  &  Fratres , 
ibi  memorantur.  Vide  Sorores. 

%  1.  CONSORS,  Conjux,  uxor. Contraftus  matri¬ 
monii  inter  Ludovicum  lilium  Regis  Hungariae 
&  Margaretam  filiam Caroli  MarchionisMoraviae 
ann.  1358.  apud Ludewig.  Rcliq.  MSS.  tom.  5 . 
p.  48  8.  Nos  &  ferenijfima  Principtjfa ,  Domina  Eli - 
5 cabeth ,  Regina  Hungaria  ,  Confors  nojira  cariffima. 

2.  CONSORS,  pro  Concors  ,  unanimis.  Gefta 
Confulum  Andegav.  n.  19.  apud  Acherium  to. 

1  o  .Spicii,  pag.  467.  Ipfe  vero  Rex  licet  aliquanto 
tempore  tali  fatto  tnjlis  ejfeftus ,  pofiea  tamen ,  ut  de¬ 
cebar ,  Confors  Regina  fuit. 

H  CONSO  RT  ALIS.  Vide  infra  Confortes ,  Fines 
agrorum. 

^  CONSCRTARE ,  Limites  habere  Confortes ,  vi¬ 
cinos  &  eofdem.  Charta  de  terra  Avae  in  Char¬ 
tulario  Aptenfi  fol.  57.  JJEipd  nobis  ex  parentum 
nofirorum  legibus  obvenit .  ..&  habet  dextros  ab  Orien¬ 
te  xxxvn.  &  in  fronte  terra  S.  Petri ,  ad  Occidentem 
dextros  xlix.  &  in  fronte  terra  Faraldi ,  d  Meridie 
dextros  xl.  &  inlaterat  in  terram  Faraldi ,  ad  Septen¬ 
trionem  lxxx.  dextros ,  &  Confortat  in  terram  Lam - 
berti.  V ide  infra  Confortes ,  Fines  agrorum, 
f  Consortari,  Eadem  notione.  Charta  ann  i  cir¬ 
citer  10  50.  ex  Archivo  S.  Vidtoris  Mallii.  Armar. 
Frejus  n.  6  9.  A  jeptentrionali  parte  Confriatur  gra- 
da  ipfa  ufque  ad  ipfam  viam  de  Boxa, 
CONSORTES.  GloflT.  Lat.  Gr.  Confortis ,  tuivlCioe  , 
o-vyuX^fci;.  Confors ,  rhyuXiip a;.  V  etus  Infcriptio  :  L. 
ALlius . . .  L.  jF.liq^Antigon.  lib.  Conforti. 
Consortss  proprie  dicuntur  ejufdem  agri  vel  do¬ 
minii  participes ,  qui  fortes  fuas  vicinas  habent , 
ut  apud  Frontinum  de  Limit.  agror.  p.  47.  Con- 
llitutio  Tiberii  Caefaris ,  apud  eumdem  :  Efi  & 
aliud  quod  proximis  adibus  unufquifque  miles  vel  Con¬ 
fors  condidit  in  portionibus  fui: ;  quo  fenfu  fumitur 
non  fcmel  in  lege  Wifigoth.  1.  8.  tit.  5 .  §.  5 .  lib. 
io.tit.  1.  §.4.6.  7. tit.  5-§.  5.  inLege Burgund. 
tit.  49.  §.  3 .  apud  Senatorem  lib.  7.  Epilt.  7.  &c. 
^  Consortes,  in  libris  feudorum  ,  ut  habet  Cal¬ 
vinus  inLexico,  dicuntur  Dominus  &  V aff alius  qua- 
Ji  (njfAfjt.cLXci  ejufdem  militia  focii ,  ejufdemque  fortuna 
participes.  Vide  Fajfalli  in  Vaffi. 

Consortes  Coloni.  Qui  vicinos  agros  colunt, 
arant.  Vita  S.  Domitiani  ConfelT.  apud  Guiche- 
non.  Concedimus . . .  vineam  unam  fupra  villam  qua 
dicitur  De  ferta  ,  &  terminatur  d  mane,  inter  que  Con¬ 
fortes  colonos  &  campum  de  ipfa  ratione  fubtus  viam 
d  meridie  via  d  fero  inter  Confortes  colonos ,  &c. 
Consortes,  Fines  agrorum  ,  termini  ,  limites  , 
quos  lineas  Confttales  .  id  ell,  quae  confortiuin 
agros  dividunt,  vocat  Frontinus  de  ColoniisiiV^?» 
funt  termini  proportionales ,  quos  milites  inter  fe  vete¬ 
rani  po fuerunt,  &cuflodium  Ime  as  Confortales.  Char¬ 
ta  an.  103  i.  inChronoI.  Lerinenfi  pag.  3 65.  Ejl 
autem  inter  Confortes  de  uno  latete  fluvius ,  qui  nomi¬ 
natur  Lupus ,  de  alio ,  rivus  Malvanus ,  &  de  uno  fron¬ 
te  Mare  magnum ,  de  alio  fonte  ,  mons  qui  cfl  fupra 
Ecclejias  ,jicut  demergit  aqua  in  imo  ,  vel  ji  qui  alii 
Confortes  funt.  Charta  Riculphi  Forojulienfis  Epi- 
fcopiapud  Sainmarthan.  Confortes  de  uno  latere  Ma¬ 
re  magnum ,  de  altero  latere  caftrum  Gorgia,&c.  Char¬ 
ta  Manaflis  Archiepifc.  Arei,  apud  eofdem :  Com - 


CON  996 

mutamus  vobis  campo  culto  ad  ipfa  Elferia  Confortes 
de  uno  latus ,  Bermundusde  alio  latus,  &c.  Vide  Pe¬ 
trum  Joffredum  in  Nicia  pag.  159.  Confors ,  noa 
femel  inConfuet.  de  la  Peroufe  an.  1260.  Scabi- 
nos ,  quaR  Confortes ,  appellari  putat  Editor  Tho- 
malferius  ,  fed  videtur  pro  Confules  vox  ufurpata. 
Consortales  Strat  a,  in  jure  Vicentino  lib. 

1 .  quae  juxta  Confortes  protenduntur. 
^[CONSORTIALES  Collectores.  Vide  Coi - 
lettores. 

CONSORTI  ARE,  In  confortium  admittere,  vel 
fimul  partiri.  ForiOfcae  Jacobi  I.  Regis  Arag. an. 

1  247.  f.  17.  Si  unus  frater  ante  divijionem  paterno¬ 
rum  bonorum  ex  ipjis  bonis  aliquid  acquiejierit ,  tene¬ 
tur  cum  aliis  fratribus  aut  for  oribus  Confortiar  e. 

CON  SO  R  T 1 U  M  ,  Conventus ,  &  congregatio 
Prefbyterorum  ,  cum  fcilicet  invicem  de  rebus 
EccElialticis  &  parochiarum  fuarum  deliberant. 
Concilium  Nannetenle  can.  1  5.  De  colldlis ,  vel 
conf r  atriis ,  quas  Confortia  vocant ,  &c.  Walterius 
Aurelian.  bpife.  in  ^'apitul  can.  17.  U;  quando  ai 
Conventum  quod  ipji  (Prelby  teri)  Confortia  vocant , 
religiofe  equitent ,  juniores  prioribus  fratribus  honorem 
impendant.  Vi deGildonia. 

CONSP ALATIUS.  Vide  Comes  Palatii. 

CON  SPARSUS,  Afperfio  aquae  benedi&ae  ,  qu* 
Aqua  afperjionis  dicitur  Analtafio  in  S.  Alex  ndro 
PP.  Lib.  3-Sacrament.  Eccl.  Roman.  c.  7  5  76. 
BenedUtio  aqua  fpargendt  in  domo.  Item  alta.  Item 
ad  Coniparfum  faciendum.  VifioS  Baronti  num.  1. 
Tunc  tremej 'altus  Frater ,  ad  quotidiana  arma  conver- 
fus  coepit  fe  f  gnare ,  &  cum  gemit  u  gravi  rogabat  Con- 
fparfum  in  ipfam  domum  facere  ,  ut  turba,  malignorum 
fpirituum  exinde  fugaretur.  Vide  Aqua  beneditta,  & 
Cujacium  lib.  1  1 .  Obferv.  cap.  7. 

^  CON  SPECTARE ,  Confpicere,  videre.  A&aSS. 
Apnl  to.  3 .  p.  75  de  S.  Senorina  :  Nam  ulterius 
nullum  hujus  generis  in  ttrmino  illo  Confpe liatur  en - 
toma. 

CONSPERSIO ,  Panis  aquaConfperfus ,  Panis  Eu* 
charilticus  ,  qui  per  verba  facra  fadtus  ell  corpus 
Chrilli.  Pafchafius  Radbertus  Abb.  Coroeienfis 
lib.  20.  de  corpore  &  fanguine  Domini  cap.  20. 
Hac  igitur  Confperjlo  de  multis  granis  fecit  unum  cor¬ 
pus  ,  corpus  inquam  Jinceritatis  &  veritatis :  Ji  tamen 
fumus  az.ymi ,  id  efi ,  abfque  fermento  malitia  &  nequi « 
tia  ,  ut  digne  panem  de  aqua  Confperfum  accipere  pof- 
Jimus. 

CONSPICABILIS  Qui  confpici  poteft,vifibilis.Vi- 
giliusTapfenfis  lib.  7.  de  Trinitate  p.  260.  Dum 
dicitur  mihi ,  quod  multifarie  a  Pati  ibus  in  Confpica- 
bili  materia  vifus  fuerit  ,  ignoras  in  praflgurationem 
operis  ajjumpti  hominis ,  Jive  futuri  judicii  hac  cunftt 
in  eo  prxoflenfa  fuiffe.  Occurrit  praeterea  apud  Pru¬ 
dentium. 

CONSPICARE ,  Spicas  colligere ,  Johanni  de  Jan. 
Italis  Sptgolare. 

5  CONSPICAT OR ,  Speculator ,  explorator ,  Gal. 
Efpion.  Albertinus  Mulfatus  deGellisItal.  lib.  3. 
rubr.  7.  Confpic  at  oribus  trans  fluvium  miffis ,  qui  pra- 
cedentes  acies  defj  i  erent. 

%  CONSPICULATIO  ,  Confpe£lus  ,  in  Chronico 
Novalicienfi  ,  apud  Murator,  to.  2.  part.  2.  coi. 
728.  Confpiculatio  hominum  vftendit  minime  nos  falli . 
CONSPIRARE  ,  Simul  fentire  &  credere.  Con- 
fellio  fidei  Felicis  Urgellitani  to.  3 .  Concil.  Hifp. 
pag.  1 1 6.  Unum  igitur  Filium  dicimus  &  Dominum 
Chriflum  ,  per  quem  omnia  fafta  funt  ,  principaliter 
quidem  Deum  Verbum  intelligentes  fubftantialiter  Fi¬ 
lium  Dei  &  Dominum ,  Confpir antes  autem  ajfumptum 


997  CON 

Nazareth  ,  quem  tinxit  Deus  Spiritu  &  Vhiitte, 

CONSPIRAT IO, apud  Ciftercienfes,  dicitur  Contra 
ordinis  difciplinam  &  majorum  injlituta  confoederatio. 
Ita  Inftitutiones  Capituli  general.  ej  ufdem  Ordi¬ 
nis  an.  1256.  diftind.  1  o .  c.  7.  Confpiratrix  Mo- 
nialis,  diftind.  1  5.  cap.  8. 

CONSPIRATIONES  ,  Leguleis  Anglis ,  dicuntur 
duoautplures  ,  qui  facramento  invicem  libi  da¬ 
to  &  firmato  crimen  felonbevel  litem  injufte  al¬ 
teri  intentant. Statutum  BerwicenfeEdvcardi  III. 
Reg.  Angi.  an.  a  o .  Jftuicumque  voluerit  conqueri  de 
Confpir  at  oribus  falfarum  querelarum  fuftentoribus  ,  & 
inventoribus  fal far um  querelarum ,  &  inde  partem  ha¬ 
bentibus  ,  &  controverjiarum  barganiz,atoribas  ,  &c. 
Statutum  Edwardi  I.  ann.  3  5.  Confpirators ,  font 
ceux  quetix  fe  entrelient  par  fer  ement ,  convenant ,  ou 
auter  ali  ance  ,  que  chefcun  aidra  &  fufiiendra  aufers 
tntreprife  ,  defalfement  &  malicioufement  enditer,  ou 
falcement  movev  plees  ,  ou  maintencr ,  &  auxi  ceux 
queux  font  enfantes  deins  age  appeler  les  gens  defelot- 
nes  >  per  qui  iis  font  emprifonnez, ,  &  molt  grievez,,  ou 
de  ceux  queux  recervont  gentes  de  pays  d  lour  robes ,  ou 
a  lour  fecs ,  pour  maintenir  lour  malicioufe  emprifes , 
&  pour  verite  efteinder ,  &c.  Vide  Stanfordium  lib. 

3 .  de  placitis  Coronae  cap.  2  o . 

CONSPOL1UM ,  apud  Arnobium  I.  7.  Libi  fpecies. 

CONSPONSALIS  ,  Commater.  Leges  Prefbytero- 
rum Northumbrtnfium cap.  53  .Ut  nemo  matrimo¬ 
nium  contrahat  in  cognatione  fua ,  fcilicet  infra  gradum 
feu  gcniculun  quartum  ,  nec  cum  Confponfali  fua  ad 
fandum  fontem. 

CONSPONSUS ,  fjxnitrix  ,  trvvvv/atpot ,  in  Glolfi  Gr. 
Lat. 

f  CONSTA.  Inventar.  Recogn.  deVouta  tom.  2. 
fiofi  543  .  ex  Archivo  Principis  de  Rohan :  Item  pro 
certis  cafalibus,  terris  ...Jitis  inperrochia  Romponis  ve¬ 
teris  confxont:  cum  rivo  jive  Confla  ff  oh  annis  Rapino. 
Charta  anni  1060.  ex  Archivo  S.  Vidoris  Maffil. 
Armar.  Aquenf.  num.  156.  Donamus  totam  deci¬ 
mam  tam  in  pane  quam  in  vino ,  quam  in  carne,  quam 
in  frudibus ,  &  totam  pletonedam  ,  qtu  eft  contra  S. 
Chriftoforum  in  Confla ,  qua  Confla  tenet  fe  Cum  prato . 

CONST ABIL1TOR ,  in  Charta  Roberti  II.  Prin¬ 
cipis  Capuani  apud  Michaelem  Monachum  in 
Sanduario  Capuano  p.  6 43. 

CONST ABULARIUS,Constaeulatio  ,  &c.  Vide 
Comes  flabuli. 

CONST AEOLAR II ,  Jjfejfores  judicii ,  in  Amal¬ 
thea.  Vide  ConflaphoUrii. 

CONST AMENTUM  ,  Constamen.  Vide  Cuftus. 
CONST  ANCIO  ,  pro  Conftitutio.  Ordinatio  Phi¬ 
lippi  cognomento  Pulcri  Franc.  Reg.  in  Chartula¬ 
rio  S.  Vandregifili  to.  2.  p.  1849.  Itemhac  irre¬ 
fragabili  Conflancione  fanximus ,  &c. 

f  CONST ANGIA.  Vide  pofl  Cuftus. 

CONSTANTINUS,  Solidus.  Moneta  aurea  Impe¬ 
ratorum  Conftantinop.  Charta  Petri  Salernitani 
Epifcopi  ann.  6.  Principatus  Gaimarii  Principis 
menfe  Martio  circa  an.  877.  apud  Ughellum  to. 
7.  Italiae  facrae  p.  501.  Obligamus  nos  &  fucceffores 
noftros  ad  componendum  vobis . ..  mille  aureos  folidos 
Conftantinos.  Et  pag.  504.  Componat  ipji  patruo  ,  & 
nepotibus  eorum  50.  aureos  folid.  Conflant.  Ita  pag. 
500.978.  to.  6.  p.  844.  to.  8.  p.  302.714. 
718.  At  tom.  7.  p.  5  09.  fatuor  millia  folidos  Con¬ 
ftantinop  olit  anos  habetur.  Vide  Differtationem  no- 
Itrarn  de  Nummis  Imperatorum  Conllantinopo- 
litanorum. 

CONST APHOL  ARII ,  Germanis  ad  Rhenum  die 
Gonftofter  :  Afieflores  judicii  ?  aftapfolo  feu  tribu- 
Tom.  II. 


CON  998 

fiali ,  in  quod  gradibus  afeendebatur  ,  fic  appel¬ 
lati.  ItaBrowerus  lib.  8- Annal.  Trevir.  p.  473. 
i.  Edit.  Vide  Staphis  £  &  Lexicon  Calvini  inCow- 
flafolarius.  ] 

CONSTARE,  pro  Stare ,  Demeurer.  Lex  Bajwar. 
tit.  3  .  cap.  1 1  .Si  quis  liber  d  facie  inimicorum  fuo- 
rum  fugerit,  &  alius  eum  per  vim  Conflare  fecerit,  &c. 

CONSTELLATIO  ,  ol/act  rQ’ arOpc-bw ,  in  Gloflar. 
Gracc.  Lat.  Papias  :  Conftellationes  Latini  vocant  fu- 
perftitiones  Mathematicorum  ,  id  eft ,  notationes  Jide - 
rum,  quomodo  habeat  unufquifquc.  Poeta  infimi  fie- 
culi  MS.  ex  Bibi.  Thuana. 

Conftellatio  ,  mors,  parca  ,  refponfa  deorum , 
Eventus  rerum  ,  Jigndntur  nomine  f  ali. 

Spartianus  in  ^Elio  Vero  :  Jjduid  Ji  non  rede  Con¬ 
ftellatio  ejus  colle  da  eft ,  quem  credimus  ejfe  vidurum  ? 
Ammianus  lib.  2 y.Cum  objiceretur  illi ,  quamobrem 
Conftellationem  Principis  collegijfet.  Althelmus  de 
laude  virginitatis:  Fato  &  geneji  gubernantur  fu¬ 
tura  ,  juxta  Alathematicorum  Conftellationem.  Vide 
Firmicum  lib.  4.  Mathef.  cap.  3 .  Hinc  didus  Ccn- 
ftellator  Mathematicus.  Vid eCantellator. 
CONST1PENDIALIS  ,  Particeps  ftipendii.  Ada 
SS.  Junii  to.  1 .  p.  5  2  5 .  de  B.  Memwerco :  Stipen¬ 
dialis  refocillatio  qua  convenit  uni  fratri  Conftipendiali 
ejufdem  Ecclejia  dari. 

CONSTIPS,  Papiae,  Particeps. 
CONSTIPULATIO,  Idem  quod  Stipulatio,  Con- 
tradusftipulando  confirmatus.  ChirtaPipini  pro 
Monaft.Epternac.  an.  70 6 .  ap.  Marten.  to.  1.  Arn- 
pliff.  Colled.  coi.  1  <j.  Sedprafens  confirmatio  ad  in- 
Jlar  teftamenti  ,  Confttpulationc  (  fic  legendum  pro 
Conftipulatio  )  adnixd ,  omni  tempore  firma  ftabilitate 
capiat  firmitatem.  Charta  Sanegundis  pro  Rorardo 
Abbate  apud  Stephanotium  Antiq.  Pidav.  MSS. 
tom.  3 .  p.  33  6.  Ut  prorfus  venditio  ifla  omni  tempore 
in  Dei  nomine  valeat  perdurare,  Confli palatione  fub- 
nixa  ,  manu  propria  fubterfirmavi. 

CONSTITUTIO ,  Cenfus,  confuetudo ,  praeftatid 
quae  ex  conftituto  exfolvitur.  Orig.  Murenfis  Mo- 
nafterii  pag.  2  3 .  Ifte  locus  Mura  cum  omnibus  jufti- 
tiis  &  Conflit  titionibus  legitimis  ad  fe  pertinentibus, &c. 
Pag.  25  .De  Conflit  titionibus  autem  rufticorum ,  ne  pe¬ 
nitus  memoria  decedat ,  neceffe  eft  ut  feribatur ,  &c.' 
CONSTITUTOR  dicitur  qui  pro  alio  fe  foluturum 
promittit,  vel  aliqua  fadurum ,  &  alterius  in  fe  trans¬ 
fert,  vel  fufeipit  obligationem.  Vet.  Vocabulariuni 
utriufque  juris. 

CONSTITUTUM,  Decretum.  GlolT.  Eat.  Graec* 
Conftitutum  Iv^our^v,  <n>v\ayiv.  Alice  Glofiae  :  Confti- 
tutum ,  «pe? ,  tv7toc.  Conftitutum ,  c-vvTayfxa.  Vopifcus 
in  Probo  :  Miraris  fortajfls  quod  ego  imberbem  Tri¬ 
bunum  fecerim  contra  Conftitutum  D.  Adriani.  Vigi¬ 
lius  PP.  Epift.  i  5 .  Rogo  te  piijjinnm  Principem  ,  ut 
edita  fua  qua  pracepit  appendi ,  removere  dignetur,  & 
Conftitutum  commune  e  xpe  dare ,  id  eft ,  ut  fc  and  allia¬ 
ti  Epifcopi  Latina  lingua  ad  Synodum  ve, ruant.  Vide 
Codicem  Juftin.  Anaftafium  in  Vitis  PP.  paffim  , 
Lupum  Ferrar.  Epilt.  80.  Baronium  an.  5  5  3 .  n. 
2  x  3 .  an.  6  o  1 .  n.  r  2 .  an.  721.  n.  1 .  &c. 

Constitutum,  Dies  conftitutus,  praefinitus.  Lex 
Longobard.  lib.  2.  tit.  41 .  §.  3  .  St  talis  caufa  fue¬ 
rit  ,  quam  deliberare  minime  pojfit ,  ponat  Conftitutum , 
&  diflringat  hominem  illum  de  judiciaria  fua ,  &c.  Id 
eft ,  diem  conftituat ,  ut  lib.  2 .  tit.  2 1.  §.  1 .  Alias 
ita  etiam  ufurparunt  Varro ,  Cicero,  &  alii  e  La¬ 
tinis  Scriptoribus. 

«[[CONSTORIA,  Idem  quod  Cuftus  vel  Couftangia  > 
Gall.  Couft  ,  Expenfae.  Index  MS.  Beneficiorum 
Eccl.  Conftantienfis  fol.  7.  Et  tenetur-  facere  Con- 

Rrrij 


999  CON 

floriam  dide  Ecclefle  dictus  Re  lior  pro  ditia  eleemofy- 
na.  Ibid.  fol.  2  9 .  Et  percipit  (  Redtor )  fex  buffiellos 
frumenti  fupra  terram  qua  debet  Conftariam  facere. 

CONSTREINUS.  Fragme#tum  Petronii :  Deftinavi 
illum  artificii  docere ,  aut  Ccnftreinum  ,  aut  paeonem , 
aut  certe  caujidicum.  Apparitorem  forte,  quod  reuih 
confringat. 

•I CONSTRINGERE,  Cogere,  coercere,  Gall.Co»- 
traindre.  Leges  Caroli  M.  apud  Murator,  tom.  1 » 
part.  2.  p.  1 1  o.  coi.  1 .  Et  quia  funt  nonnulli ,  qui 
. . .  non  habent  res  aut  fubftantiam  quibus  Confringi 
pofflnt ;  ideoque  circumquaque  malitias  exercere  non 
ceffiant ,  &c. 

^JCONSTUMA,  Constuiuarius.  Vide  poli  Con- 
fuetudo  4. 

f  CONSU  A,  f.  vox  feripta  per  abbreviationem 
pro  Conftuma ,  eadem  notione ,  qua  Confuetudo  4. 
Charta  an.  1228.  ex  parvo  Chartulario  S.  V1&0- 
ris  Maffil.  'Tota  Confua  remanent  in  dominio  S.  Vilio¬ 
ris.  Altera  ann.  1223.  ex  eod.  Chartul.  Confua , 
totum  affare  ,  fcilicet  efl  dominium  &  feigneuriam  & 
jurifdillionem  omnimodam (fljura  univerfa  pertinentia 
ad  monafterium  S .  Vilioris ,  &c. 

CONSU ETA,  Liber  ritualis.  Conftitutiones  Syn- 
odal.  dioecefis  Valentinoe  tom.  3.  Coneil.  Hifp. 
p.  507.  coi.  1.  Statuimus  quod  Reltores  Eccleflarum 
parochialium  Valentina  E c defla  habeant  Confuetam 
fecundum  confuetudinem  Valeniina  Ecclefla,  per  quam 
inftruantur  divinum  officium  uniformiter  cum  matrice 
fuaEcclefla  celebrare.  Semel  &  iterum  ibidem  oc¬ 
currit,  necnon  in  Concilio  Tarracon.  ann.  1591. 
Vide  Confuetudinarius  2. 

fl  CONSUETUDINAL1TER  ,  Ex  more.  Legitur 
in  Vita  S.  Gregorii  Papae  to.  2.  Martii  pag.  1  5  1 . 
in  Charta  anni  1  o  1 9.  inter  Inftrum.  to.  4.  novae 
Gall.  Chr.  coi.  141.  in  Conventu  Epifcoporum 
apud  Monafterium  Balneolnenfe  tom.  3 .  Coneil. 
Hifpan.  p.  286.  coi.  2.  &  alibi. 

fl  CONSUETUDINARIUM.  Vide  Confuetudo  4. 

1.  CONSUETUDINARIUS,  Glolfar. 

Graec.  Lat.  [  Comis,  affabilis.  Idem  etiam  ac  Con- 
fuetus. Supplement.  Antiquarii:  Confuetudinarius , 
cuv$»(.  Miracula  S.  Ludgeri  n.  21.  to.  3 .  Martii  p. 
657.  fjamque  finitis  nocturnis  cum  Ev angehum  more 
Monachis  Confuetudinario  ,  (fle.  VitaS.  Leonis  IX. 
Papae  to.  2.  April.  pag.  659.  Illud  etiam  habebat 
Confuetudinarium  ,  (fle.  Operationes  Confuetudinario, 
in  Charta  Caroli  C.  apud  Doubletum  Hift.  San- 
dionyf.pag.  801  .fjus  Confuetudinarium ,  in  Charta 
an.  13  3 9.  apudLudewig.  tom.  5.Reliq.  MSS.  p. 

565.  J 

2.  CONSUETUDINARIUS, Ritualis  liber ,  in  quo 
officiorum  divinorum  ritus  formulaeque  deferi- 
buntur,  in  quo  Confuetudines  Conventuales  & 
Monadicae  exaratae  funt.  Bromptonus  de  Ofmon- 
do  Sarijfberienli  Epifeopo :  Hic  compofuit  librum  Or- 
dtnalem  Eccleflaftici  officii  ,  quem  Confuetudinarium 
vocant.  Vitae  Abbatum  S.  Albani :  Duos  Textus  au¬ 
ro  &  argento  &  gemmis  ornatos ,  flne  Ordinalibus  , 
Confuetudinariis ,  Miffialibus ,  (fle.  Infra :  Hic  quoque 
confuetudines  quastranfmiflt  feript  as  Lanfr  ancus  Ab¬ 
bati  P aulo  approbavit  &  confervari  perfuaflt  ,  quas 
qui  videre  deflderat ,  in  Confuetudinario  feript  as  po¬ 
terit  invenire.  Quibus  verbis  innuuntur  Ordinatio¬ 
ne  rLanfranci  Archiepifc.  Cantuarienfis,  quas  Mo¬ 
nachi  tum  in  Monafteriis,  tum  etiam  inEccleflis  Ca- 
thedralibus  obfervare  debent.  Ejufmodi  funt  Udal- 
rici  Confuetudines  Cluniacenfes ,  editae  ab  R.  P.  D. 
Luca  Acherio  viro  doctiffimo  ,  &  Confuetudines 
Floriae  en fes ,  a  Joan.  a  Bofco. 


CON  1000 

f  5 .  CONSUETUDINARIUS ,  Confuetudinibus, 
feu  tributis  obnoxius.  Vide  poft  Confuetudo  4. 

3.  CONSUETUDO  ,  Lex  municipalis.  Ebrardus 
Bethunienfis  in  Graacifmo  cap.  1  2. 

Mos  efl  antiqua  confuetudoque  probata , 

Efl  Confuetudo  jus  feriptum  more  flatutum. 

S.  Gregorius  Nazianzenus  Carmine  de  Vitafua;. 

E0c?  yd.%  tyxfiufcv  el(  vofxcv  tiXu. 

S.  Caefarius  quaeft.  47.  Ev  to??  fj.w  to  y^d.fx/asi,  lv  to?c 

<? t  >1  (TUVli&lIcl. 

Ufatici  Barcinonenfes  MSS.  editi  a  Raimundo 
Berengarii  Comite  Barcinon.  &  Adelmodi  uxore, 
cap.  130.  Unaquaque  gens  propriam  flbi  ex  cotifue- 
tudine  eligit  legem :  longa  Confuetudo  enim  pro  lege  ha¬ 
betur.  Lex  autem  juris  efl  fpecies ,  Alos  autem  longa 
confuetudo  efl ,  de  moribus  traltat  tantundem.  Confue¬ 
tudo  autem  efl  jus  quoddam  moribus  inftitutum ,  quod 
per  legem  habetur-,  nam  quod  Rex  vel  Imperator  edi¬ 
cit  ,  Conftitutio  vel  Edittum  vocatur .  Omne  autem  jus 
legibus  &  moribus  confiat :  Mos  vero  efl  vetuftate pro¬ 
bata  Confuetudo.  Inftitutio  aquitatis  duplex  eft ,  nunc 
in  legibus  ,  nunc  in  moribus.  Privilegia  autem  funt  le¬ 
ges  privatorum,  quia  privata  leges  :  nam  privilegium 
inde  dictum  ,  quod  in  privato  feratur.  Ita  porro  vul¬ 
go  appellamus  Leges  municipales  civitatum  ,  de 
quarum  tanta  diverfitate  ac  varietate  liceat  dice¬ 
re,  quod  de  variis  gentium  Legibus  ,  quae  olim 
in  Francia  obtinuere  ,  Agobardus  lib.  adverfus 
Legem  Gundobadam  cap.  1 4.  Atque  utinam  place¬ 
ret  omnipotenti  Deo ,  ut  fub  uno  ptijjimo  Rege  una  om¬ 
nes  regerentur  lege  ,  ea  ipfa  ad  quam  (fl  ipfe  vivit ,  & 
proximi  ejus  rejpondent. 

1.  CONSUETUDO,  Regula monaftica, feu  viven¬ 
di  ratio  monaftica  ,  ab  alia  diverfa.  Orig.  Muren- 
fis  Monafterii  pag.  1  8 .  Jfljfi  cum  conftitutus  effiet,  non 
tamen  benedittus  ad  Abbatem  ,  coepit  fecundum  priorem 
converfationem  fiam  non  tam  regulariter  vivere  ,  &c. 
Mox:  Contigit  verointerim  ut  fratres  de  cella  S.  Bla - 
fli  ...  mutarent  fuam  priorem  Confuetudinem.  Occur¬ 
rit  ibi  pluries.  Et  pag.  1  6.  Interrogavitque  fratres 
qui  fub  anteriori  Confuetudine  hic  fuerunt ,  fl  vellent 
obedire  fratribus  quos  ipfe  huc  adduxit.  Statuta  anti¬ 
qua  Ord.  Cartufienfis  1 .  part.  cap.  1 4.  §.  15.  Se¬ 
cunda  die  efl  tertia  leguntur  fratribus  Confuetudines 
pofl  capitulum  Monachorum.  Quibus  verbis  intelli- 
guntur Statuta,  feu  Confuetudines ejufdetn  Or¬ 
dinis  a  Guigone  II.  deferiptae,  uti  appellantur 
part.  2.  c.  1.  §.  7.C.  3.  §.  2.  e.  22.  §.  39.  qua¬ 
rum  hic  eft  titulus :  Incipiunt  capitula  Confuetudi- 
num  Domini  Guigonis  Prioris  Cartufla.  Ita  Cluniacen- 
fes  Confuetudines  dicuntur  ejufdem  OrdinisRegu- 
Ite ,  editae  primum  a  Bernardo  Monacho,  poftmo- 
dum  Archiepifcop.  Toletano  ,  cujus  MS.  Codex 
fervatur  in  Bibliotheca  Sangermanenfi  :  deinde 
abUdalrico  ,  quod  non  primariae  effent  regulae  , 
qua;  forte  nullae  ab  inftitutoribus  deferiptae  fue¬ 
rant  ,  fed  quod  fuos  mores ,  vitae  rationem  ac  in¬ 
ftitutum,  aliis  eorumdem  Ordinum  Monafterii , 
a  quibus  rogati  fuerant ,  feripto  mandarent. 

3.  CONSUETUDO  ,  Menftruus  fanguis  femina¬ 
rum  ,  qui  confueto  tempore  redit ,  noftris  etiam- 
num,  Ordinaire.  Vetus  Interpres  Alexandri  Iatro- 
fophiftae  MS.  lib.  1.  Vaffiion.Cognofc ens  quod  non  pur¬ 
gabatur  menftruis ,  pro  qua  re  magis  exinde  ei  expedie¬ 
bat  detrahi  fanguinem  ,  (fl  hoc  adjutorium  duplex  ei 
fuiffie  remedium  ,  manifeflum  eft:  nam  (fl  Confuetudo 
( id  eft ,  menftrua ,  fic  Gloffae  MSS. )  regreffa  efl ,  & 
d  pajflone  eft  liberata.  MulierTa«rvv»0ae^K«-a,inNo- 
mocanone  feu  Poenitentiali  Graec.  c.  3  3  7.  544. 
cvw'0w« c*  ,  c.  4 1 9,  apud  eruditiffimum  Co- 


iooi  CON  CON  i  ooi 


teleriumtom.  i .  Monumentor.  Ecclef.  Graecae; 

4.  CONSUETUDO  ,  Praedatio  ,  penlitatio  quae  ex 
confuetudine  praedatur  ,  cujus  initium  ignora¬ 
tur,  &  a  quo  induda.  Charta  Pipini  Regis  apud 
Doubletum  lib.  3.  pag.  65)4.  Et  unumquemque  ho¬ 
minem  ingenuum  4.  dinarius  dare  fecijjent  ,  &  hoc  eis 
malo  ordine  tulerunt ,  &  poftea  Gairehardus  Comes  Pa- 
rijii ,  vel  agentes  fui  ipfam  deprecationem ,  quomodo 
invenerunt  per  Confuetudinem  ipfos  homines  hoc  expe- 
clabant.  Gregorius  Turon.  lib.  9.  cap.  30.  Et  ille 
cum  juramento  promijtt ,  ut  leges  Confuedinefque  novas 
populo  non  infligeret.  Hili.  Mifcella  :  Ne  illos  prius 
aliqua  participatione  conferendarum  Confuetudinmn  , 
&C.  Ubi  Theophanes  :  M wtheV  eturoig  d.7rc<^rfiv  rwV 
eiadoruv  Utuntur  paiTim  Scriptores ,  & 

Chartae  veteres  ,  Senator  lib.  x .  Epill.  10.  lib.  3 . 
Ep.  2  3  .  lib.  7.  Ep.  2.  Lex  Wifigoth.  lib.  1  o.  tit. 

1 .  §.  19.  Capitula  Caroli  Magni  lib.  4.  cap.  47. 
Willelmus Tyrius  lib.  3 .  cap.  1 .  lib.  12.  c.  15. 
lib.  20.  cap.  20.  Anallalius  in  Vitis  PP.  p.  2  1  3. 
Henricus  Rebdorf.  an.  1360.  &c.  Evv/Susu ,  Grae¬ 
cis,  eadem  notione  in  Jufliniani  Nov.  1  2  3. 128. 
apud  Annam  Comnenam  lib.  3.  Alexiad.  p.  8  5. 
Leonem  in  Tadic.  c.  1  9.  §.  18.  <$cc.  Glolf.  Lat. 
Gr.  Salarium,  avrAiu.  Confuetudinario  more  aliquid 
tollere ,  in  Charta  Hugonis  Regis  Italiae  apud  Ug- 
hellum  tom.  7.  p.  1  9  3 .  id  eft ,  vice  tributi.  [  Ojji- 
cium  magna  Coufiuma  feu  Confuetadwis ,  recenfetur 
inter  Ojflcia  pofitorum  ad  domanium  Regis  in  urbe 
Lauduno  an.  r  3  6  2.  ex  Memoriali  Camera;  Com- 
put. Parif.  fol.  5  7.verfo.  Plurimas  hujufcemodi 
confuetudines  a  Dominis  locorum  pro  voluntate 
fuis  hominibus  ,  altera  ftirpe  Regum  noflrorum 
delinente  ,  impolitas  fuiffe  rite  probat  D.  Brujfel 
deUfu, feudorum  2. 1.  c.  31. Ibi ,  li  vis,  confule.  ] 

f  Consuetudines  Burgi,  Quae  a  Burgenjibus 
feu  Burgorum' incolis  folvuntur.  Charta  fundatio¬ 
nis  Prioratus Barbezilli  Ordin.  Cluniae,  interln- 
ftrum.to.  2.  novaeGall.  Chrilt. coi.  270.  2.  De¬ 
dit  &  cimeterium  S.  Maria  liberum  &  omnis  exactio¬ 
nis  immunem  d  fuciefforibus  fuis  ,  &  Confuetudines 
Burgi ,  &c. 

Consuetudo  Saecularis,  Ordericus  Vital. 
lib.  4.  p.  5  41. Ab  omni  reditu  atque  Confuetudine  fa- 
culari  omnimodis  abfolvit. 

Consuetudo  Consularis,  Quae  Comiti  de¬ 
betur.  Charta  an.  1068.  apud  Bellium  p.  448. 
Repertum  eft  omnem  omnino  terram  S.  Trinitatis  Coe¬ 
nobii  Findo cinenjts ...  ab  omni  Confuetudine  Con  filari 
liberam  penitus  &  quietam  effle. 

Judiciaria  Consuetudo  ,  Didridio  ,  mul- 
da  a  judice  irrogari  folita.  Charta  Balduini  Can¬ 
cellarii  HenriciReg.  Franc.  an.  1  047.  apudHe- 
mereum  in  Aug.  V irom.  Dedi  quoque pradiclum  alo- 
dium ...  liberum  ab  omni  Judiciaria  Confuetudine. 

^  Consuetudo  Jacendi  et  Comedendi  ,  Idem 
quod  Jus gtftiSc  procurationis.  Diploma  Ludovici 
VII.  Franc.  Regis  pro  Carnotenli  S.  Petri  mona- 
fterio  an.  1143-  apud  Marten.  tom.  1 .  Ampliif. 
Colled.  coi.  773.  Cujus  inter  c  ater  a  beneficia  illud 
maximum  prafata  Ecclejiarecognof  it ,  quod  terras  & 
villas  quas  in  Belfiapojfdet ,  ab  omni  vexatione  &  gra¬ 
vamine  Putiacenfium  dominorum  ,  &  ab  omni  prava 
Confuetudine  jacendi  &  comedendi  ,  &  ab  omni  peni¬ 
tus  exactione  liberavit ,  &  Jtgilli  fui  auttoritate  com¬ 
munivit.  Vide  fJacHte. 

f  Consuetudines  Minores,  apud  Stepha- 
notium  to.  1 .  Antiquit.  Bened.  in  V afeonia  MSS. 
pag.  1 4.  IVillelmus  de  la  Loubeyra ...  Abbas  S.  Cru- 
(is  mpmtur  anm  circiter  1 2  84. . .  Ceffit Majori  & 


Proceribus  urbis  Burdegalenjis  Confuetudines  dictas  mi¬ 
nores.  Vide  paulo  poli  Cujhmarius,  Cuftiimator}  Pu¬ 
blicanus. 

Consuetudines  V  oluntarive  Regibus  no- 
Jdris  k  fuis  fubditis  primum  exfolvebantur  certis 
dumtaxat  temporibus :  fed  Reges  eorum  fuccef- 
fores  eafdem  fecere  necelfarias  &  perpetuas.  Vide 
D .BruJJel  trad.  de  Ufu  feudorum  to.  1.  p.  41  o. 

Consuetudo  Parochialis.  Charta  an.  noo. 
in  Hili.  Monafterii  S.  Nicolai  Andegavenf.  Reten- 
t  a  Canonicis  par ochiali  Confuetudine  Burgenjhm ,  vi¬ 
delicet  annualibus  •,  oblationibus ,  decimis ,  fepulturis  , 
&  fi  qua  alia  eis  parochi  aliter  competunt. 

Consuetudines  Episcopales,  apudOrde- 
ricum  Vitalem  lib.  6.  pag.  604.  lib.  9.  p.  722. 
Vide  Denarii  Pafchales. 

Ma  LjE  et  PravaE  Consuetudines.  Vide  iri 
Adalatolta. 

Consuetudinarium.  Gregor.  Magn.  lib.  12, 
Epill.  12.  Fifum  autem  nobis  efi ,  ut  Confiet  udin  ari  a, 
excepta  ejus  utilitate ,  debeatis  inferre.  [  Charta  Hen- 
rici  IV.  Imp.  an.  1114.  apud  Eccardum  de  Orig. 
familiae  Hablburgo  -Aultriacae  eoi.  213.  Nullum 
autem  aliucl  fervitium  ,  jus  aut  beneficium fibi  pro  hoc 
concedi  recognoficat ,  nec  aternam  Dei  mercedem  &  ter¬ 
tium  b annum  &  Confuetudinaria.  ] 

C  o  s  t  u  m  a  ,  Eadem  notione  ,  ex  Gallico  Coitfttme. 
Charta  Roberti  Regis  Franc.  in  Tabui.  Fifcanenfi. 
fol.  2  1 .  Neque  in  f  redis ,  aut  in  aliquo  ufu  indebito , 
quem  Cofiumam  vulgo  nuncupant,  &c.  Charta  Ful- 
conis  Andegavends  Comitis  apud  Sammartha- 
nos  :  Jftuod  nullus  homo  potefi  in  eis  aliquam  Cofiu¬ 
mam  reclamare  .-Infra  :  Vendas  vel  Coftumas  perfbl- 
vat  fecundum  confuetudinem  loci.  Vide  eofdem  in 
Abbatib. p.  25.  [&  Martenii  Anecdota  tom.  1. 
coi.  408.  573>  &809.] 

fCoST  umaExartOrum,  Qmc  praedatur  pro¬ 
pter  filvas  &  dumeta  fuccifa  &  in  agrum  cultum 
redada.  Charta  anni  1  244.  inter  Indrum.  to.  4. 
novae  Gall.  Chrill.  coi.  10  2 .  Concefjimus fiagnum  no- 
ftriim  de  Nyore, decem  modios  avena,  quinque  percipien¬ 
dos  apud  Ligni  acum  caftrum  noftrum  in  cenfa  biirgenfium 
noflrorum  Ligniaci,  &  in  Cofiuma  exartorum  Ligni  aci. 
«U  Constuma,  in  Charta  fundationis  S.  Capellae 
Bituricends  an.  1405.  inter  Indrum.  to.  2.  no¬ 
vaeGall.  Chrid.  coi.  34.  &  in  Litteris  Johannis 
I.  Franc.  Regis  an.  1  3  5  2. 

Coustum a.  Charta  Childeberti  Franc.  Regis 
an.  705  •  aut  70 6.  apud  Miramm  to.  1 .  p.  244. 
coi.  1.  Et  quidquid  fifcus  nofter  tam  degar  anna  quam 
de  merceria  ibidem  tenuit ;  vel  de  qualibet  Coufiuma 
ibidem  poffiduit.  Occurrit  apud  Marteriium  to.  1. 
Colled.  AmplilT.  coi.  1049.  in  Chart.  S.  Vincen- 
tii  Cenoman.  fol.  44.  &  1 2  4.  in  Bullar.  Fontanei, 
fol.  115 .  in  Ch.  S.Vandregelili  to.  1.  fol.  32.&C. 
•jfCousTUMiA.  Charta  an.  1 1  3  5.  inter  Indrum. 
tomi  4.  novae  Gall.  Chrid.  coi.  165.  Infuperaddo 
omnes  aafentias  in  omnibus  terris  noftris  abfque  omni  red¬ 
ditu  &  Couftumia  ,  &c.  Legitur  alibi  non  femel. 
^Coustumatio,  Res  obnoxia  Coufiuma.  Le¬ 
ges  Norman.  apud  Ludewig.  Reiiq.  MSS.  to.  7. 
pag.  400.  Per  [aeramentum  unius  fit ,  videlicet  in 
mercatibus  &  Coufiimationibus  >  de  quibus  Coufiuma 
requiritur  d  tali ,  qui  m  hiis  utitur  libertate. 
CusTUM;E,in  Legibus  Burgor.  Scoticorum  cap. 
1 41 . 142. 143.  in  Itinere  Camerar.ii  Scotici  cap. 
1  2. 1  3.  in  Statut.  Davidis  II.  Regis  Scotiae  cap. 
49.  apud  Will.  Thorn.  p.  i796.Henr.  Knygh- 
ton.  ann-  1340.  Tabular.  Albaeripae  in  Diceceli 
Lingonenfi  ann.  1176.  Jhut  autem  in  mafo  domini 


ioo3  CON 

Huonis  manferit,  allodium  atque  Cuji  urnam  cuji  inna¬ 
bit  ,  &  ejus  terragium  domini  Huonis  erit.  Rurlum  : 
Neque  hi ,  qui  in  majis  eorum  manent ,  Cujlumabtles 
erunt ,  &c. 

Custumia,  Mos  >  conluetudo  ,  apud  Baldria 
Kb.  3.  Chronie.  Camerae,  cap.  40.  [Alibi  prae¬ 
datio  confueta.  Conventio  inter  Abbatem  S.  Ur¬ 
bani  &  Hugonem  de  V illers  an.  1 1  9  5 .  ex  Archi¬ 
vo  ejufdem  Monaderii :  Habebit  S.  Urbanus  medie¬ 
tatem  cum  hereditate  & D. Hugo  aliam,  [alvis  Cuflu- 
miis  domini  cujus  trefundus  fuerit.  ] 

Cosdu  na,  Idem  quod  Confuetudo , Tributum. Ta¬ 
bularium  Burgulienfe  fol.  156.  Mauricius  Domi - 
ntts  Credonis  concejfit  Ecclejia  &  Canonicis  omnes  ho¬ 
mines  quos  H.  habebat  in  fuofeodo^ab  folatos  ab  omnibus 
Cofdunis.  Infra :  Concejfit  omnes  Cofduneas  tam  de  ad¬ 
vena  ,  quam  de  t alliata  fua  de  tota  terra  quam  acquific- 
rat,&c. Occurrit  praetereainMonad.Anglic.  to.  1. 
p.  5 6  2. Charta  Gaufridi  Archiepifc.  Burdegal.  In 
curte  vero  de  Eaia .  . .  habere  [olebat  quinque  [olidos 
Cofdunales  in  anno.  Ibidem  :  £Ejpd  in  curte  de  Be- 
nays  habere  debebat  talliatam  fi tam  quantum  vellet : 
avenas  quoque ,  gallinas ,  &  cafeos  Cofdunales ,  &c. 

f  Costduma,  in  Privilegio  Templariis  Domus 
Montifpeffulani  concelfo  per  Guillelmum  Domi¬ 
num  Montifpeffulani  an.  1189. 

Cosdu  MAjin Charta  Gaufredi  Comitis  Andegav. 
apud  Sammarthanos  in  Epifcop.  Andegav.  p.12  5. 
Concejfi  etiam  ut  omnia  qua  habent .  .  .  Jine  retinaculo 
ttllius  mea  Cofdunu  quitta  habeant.  Chopinus  lib.  3 . 
deSacra  polit,  tit.  1.  §.  8.  qui  eamdem  Chartam 
deferibit ,  Cofduna  habet.  At  in  alia  ann.  1108. 
apud  eofdem  Sammarthanos  in  Abbatib.  S.  Nico¬ 
lai  Andegav.  pag.  690.  &  in  alia  an.  1  1 08.  apud 
Duchefnium  in  Hift.  des  Cbaftaigners ,  pag.  4.  Cof- 
duma  etiam  feribitur.  Tabular.Dalonenlis  Abbat. 
Exactionem  unius  navis  ,  qua  nominatur  la  Cofduma , 
fcilicet  4.  denarii  &  1.  ciphum  fale plenum.  [Rurfum 
legitur  apud  Marten.  tom.  5.  Colled.  AmplilT. 
coi.  1152.] 

Cosdu  pn  a,  Cosdu  pena.  Charta  Guillelmi 
de  Craveneze  an.  1  2  3  4.  ex  Chartulario  Abbatiae 
S.  Stephani  deVallibus  apudXantones :  Notum  fa¬ 
cio  ,  quod  cum  S  te ph  anum  Abbatem  de  Vallibus  impe¬ 
terem  fuper  calefagio  forejle  de  Salit.  &  Cofdupna  qua- 
dam  in  eadem  forejla ,  que  vulgariter  Eaton  appellatur. 
Aliud  exemplar  habet ,  Cofdupena. 

Consuetudinarii,  Confuetudinibus  feu  tri¬ 
butis  obnoxii,  Fillani,  Cotarii:  Coujlumier  s ,  in  Con¬ 
fuetudinibus  municipalibus  paflim.  Charta  ann. 
109  2.  apud  Beflium  :  Jj>  utcunque  voluerit  habitare 
in  ipfo  burgo ,  cujufcunque  homo  Jit  excepti >  nojlris  domi¬ 
nicis  &  Confuetudinariis  hominibus  ,  habitet  libere. 
AliaGuillelmi  V III.  Ducis  Aquitan.  apud  eum- 
dem :  De  cetero  villam . . .  liberam  concedo  eo  tenore, 
ut  deinceps  nullum  Confuetudinarium  meum  ibi  reci¬ 
piant.  T  annat  ores ,  homines  Confuetudinarii ,  in  aliis 
Tabulis  apud  eumdem  p.  504. 5  o  5. 46y.[&  in 
nova  Gall.Chrifl;.  to.  4.  Indrum.  coi.  3  5  2.  J No¬ 
titia  fubGaufrido  Martello  Comite  Andegav.  an. 
1 1 1  1.  proEcclefiaS.  Laudi :  Volens  contra  conjli- 
tutionem  illujlrijjimi  Comitis  habitatores  pradicli  loci 
Confuetudinarios  Jibi  facere. 

Cu  stu marii,  Eadem  notione.  Vetus  Inquifiti© 
apud  W.  Dugdalum  in  Antiq.  Warwicenfis  pro¬ 
vinciae  pag.  6  6  5 .  Et  etiam  omnes  illi  qui  tenuerunt  in 
bondagii  tenura  , [olebant  vocari  Cufiumarii.  Inquifi- 
tionesde  forisfa&urisforedar.  cap.  1  9.  in  Addit, 
ad  Matth.  Paris :  Si  aliquis  eorum  habeat  Cuflumarios 
reddentes  illis  redditus  annuos ,  &c.  Monadicum  An- 


CON  1004 

glic.  to.  1 .  pag.  838.  Cum  homagiis  &  [erviliis  tam 
liberorum  hominum  ■>  quamCufl  urnariorum  ,  &c.  Tom. 
a  •  pag.  243  .In  liberis  hominibus  &  redditibus ,  in  na¬ 
tivis  &  Cujlumariis ,  &c.  Adde  p.  398.  Fletam  lib. 
2.  c.  71.  §.  15 .  Sic.  Stabilimenta  S.  Ludovici  l.i. 
Se  gentis  feme  prent  horne  vilain  Coujlumier.  Paflim 
inLegib.  Francorum  municipalibus ,  locis  aRa- 
guello  indicatis  ,  in  quibus  Nobiles  opponuntur 
Cujlumariis.  [  Sed  in  Stylo  Leodiertfi  c.  3 .  art.  20. 
&  apud  Froilfart.  lib.  l.cap.  147.  &  alibi  Coufiu¬ 
miers  appellantur  antiqui  Pra&ici ,  quorum  ed 
tedari  apud  Judiceshas  vel  illas  fuiffe  &  elie  pa¬ 
trias  confuetudines ,  ad  quas  oporteat  lites  diju¬ 
dicari.  J 

f  Coustumagii,  Iidem  qui  Confuetudinarii.  V  ide 
locum  in  Feflagium ,  Jus  &c. 

Coustumaria,  Locus  ubi  Cujluma ,  feu  tributa 
exiguntur  >  verbi  gratia  in  viis.  Coujlumier  e  ,  in 
Confuetud.  Andegavenf.  art.  5  o.  Coujlumerie ,  in 
Cenoman.  art.  6  2. 

Custu  mare,  Cujlumam ,  feu  tributum  exigere  , 
nodris ,  Lever  la  Coujlume.  Charta  ann.  1270.  in 
RegedoCondabulariae  Burdeg.  fol.  2  24.  Ita  ta¬ 
men  quod  nullus  Cujlumare  debet  Jine  dicto  Elia.  Bona 
Citjlumanda ,  in  Itinere  Camerarii  Scotici  cap.  1  3 . 
Pecunia  non  Cujlumata  ,  in  Statut.  DavidislI.  Re¬ 
gis  Scotice  c.  49.  §.  9.  [. Mercandi  fa  Cujlumata  ,  pro 
quibus  tributum  confuetudinarium  exfolutum 
ed,  apudRymerum  to.  5 -pag*  2  74-] 

Custu  marius,  CustumAtor  ,  Publicanus,  qui 
tributa  exigit.  Iter  Camerarii  Scotici  c.  1.  Cujtu- 
.  matores  ,  [eu  Cuflumarios  tam  parva  quam  magna  cu- 
jluma,  Cuflumarios trona  ,  &c.  Cap.  12.  cujus  lem¬ 
ma  de  Cujlumariis  parva  cujluma :  Primo  capiunt  cu¬ 
jlumam  largiori  tnodo  quam  impojitum  ejl  d  D.  Rege, 
&c.  Cap.  t  3.  De  Cujlumariis  magna  cujluma  ,  Ubi 
magna  Cujluma  dicitur,  quae  exigitur  a  fubditis  pro 
modo  bonorum  ,  in  Statutis  Davidis  II.  Regis 
Scotiae  cap.  49.  §.  7.  Cufiumarii  burgorum  qui  de 
mandato  Camerarii  in  diffa  Cujluma  levanda  introm - 
ferunt. 

Consuetudinaria  Terra,  Confuetudinibus 
feu  tributis  obnoxia.  Vetus  Formula?  Ita  ut  ab 
hac  die  ipfo  campo  &  vinea  cum  grato  ipjius  Monajle- 
rii  habeas ,  teneas ,  atque  pojfideas ,  &  quidquid  ex 
eo,Jicut  mos  ejl  aliis  ingenuis  fuper  terram Confuetudi- 
nariam  faciendi ,  facere  volueris ,  liberam  in  omnibus 
habeas  facultatem. 

ConsuetudinariaLe  x.Charta  Roberti  Ducis 
Burgund.  ann.  1042.  ex  Tabular.  Sangerman. 
Inter  catera  in  villa  qua  dicitur  Gilliacus. ..  plures  ac¬ 
cepi  Confuetudines ,Jtcut ab  eis  didiceram ,  lege  Confue- 
tudinaria.  Vide  Probat.  Flid.Burg.Duchefnii  p.  7. 

fCosTUMiERUs,  Tributo  cojluma  obnoxius.  Ta¬ 
bularium  S.  Florentii :  JJuicumqut  de  hereditariis 
in  eodem  cimiterio  propter  guerram  habitare  necejje  ha¬ 
buerit  ,  non  cogetur  aliquod  jolvere  debitum.  Si  domum 
fecerit  ibi ,  recuperata  pace ,  poterit  eam  inde  portare. 
Si  vero  eam  cuicumque  vendiderit  advena  ,fet  ex  tunc 
eadem  domus  Coflumiera. 

CONSUFFUGARE,  [ mendofe  pro Confuffocarej 
Suffocare.]  Vide  Sujfugare. 

1 .  CONSUL  ,  &  Consulatus,  quid  fit  in  hoc 
Fredegarii  Chronici  loco ,  cap.  1 1  o.  video  inter 
eruditos  controverti :  Eoetenim  tempore  bis  d  Roma 
[ede  S.  Petri  Apoflolt,  beatus  Papa  Gregorius  claves 
venerandi  fepulcri ,  cum  vinculis  S.  Petri ,  &  mune¬ 
ribus  magnis  &  infinitis ,  legatione ,  ( quod  antea  nullis 
auditum  aut  vifum  his  temporibus  fuit )  memorato  Prin¬ 
cipi  (  Cajrolo  Martejjo  )  dejtinavit ,  eo  pacto  patrato  , 


1005  CON  CON  ioo(5 


ut  a  parte  Imperatoris  recederet ,  &  Romanum  Con¬ 
futatum  prafato  Principi  fanciret.  Variant  hic  Editio¬ 
nes  quotquot  exftant.  Nicolaus  Alemannus  in  Dif¬ 
fert.  de  Lateranenfib.  Parietinis  cap.  i  4.  Confuta¬ 
tum ,  Patriciam  dignitatem,  &  civilem  urbis  ad- 
m  i  nift  rationem  intelligi  contendit.  Id  negat  vir 
dodiftimus  Carolus  Cointius  in  Annalibus  Eccle- 
fiaft.  Francor.  ann.  796.  num.  1  2.  Nam  praeter¬ 
quam  quod  pro  Confutatum  apud  Fredegarium  , 
Confultum  legi  debere  exiftimat ,  fecundum  Edi¬ 
tionem  Brolianam ,  quoquo  modo  fe  res  habeat , 
Confutatus  voce  Imperatoriam  dignitatem  intelli¬ 
gi  inde  opinatur  ,  quod  in  Caroii  M.  Edido  de 
Legibus  Longobard.  emendandis  apudSigonium 
lib.  4.  de  Regno  Italiae  an.  8  o  1 .  quod  etiam  de- 
fcripfere  Vitus  Amerbachius&  Steph.  Baiuzius, 
Baec  verba  reperiantur  :  Anno  ab  Incarnatione  Do¬ 
mini  noftri  fjefu Chrifti  801.  Indici.  9.  anno  regni  no¬ 
ftri  in  Francia  33  .  in  Italia  2  8 .  Confutatus  autem  no¬ 
ftri  primo.  Unde  conficit  per  Confutatum, Imperium 
necelfario  defignari, cum  Augufli  eo  anno  titu¬ 
lum  coniecutus  fuerit  Carolus :  adeo  ut  dePatri- 
cii  titulo  accipi  non  poffit,  quem  longe  antea  ob¬ 
tinuerat,  &  a  quo  abftinuerat  fadus  Inperator, 
ut  Eginhardus,  &  alii  fcribunt.  Tametfi  valida 
videatur  prima  fronte  viri  admodum  eruditi  con- 
jedura  ,  nolim  tamen  negare  Confulatum  hocce 
loco  Frcdegarii  pro  Patriciatu  accipi  polle ,  qui 
&  Martello  oblatus  fuit ,  &  ab  eo  acceptus.  Nam 
alias  Patricii  &  Confulis  diverfae  fuere  ea  tempe- 
ftate  in  Italia  dignitates ,  quod  ex  diurno  Roma¬ 
no  cap.  1 .  tit.  3 .  &c.  colligere  ell  :  ubi  Confttl  is 
intelligitur ,  qui  Romae  vel  certe  Ravenna  ,  tum 
prceerat,  quemadmodum  tVcitoj  in  coetcris  Italiae 
urbibus,  quod  exerte indicat  idem  Diurnus  cap. 
a .  tit.  4.  5 .  6 .  &  cap.  3 .  tit.  7.  Extr. 

Quod  vero  ad  Caroii  Magni  Diploma  fpedat , 
vox  Conful ,  non  tam  revera  Imperatoriam  digni¬ 
tatem  defignat ,  quam  receptam  apud  fequioris 
setatis  Graecos  Auguftos  formulam  ,  abrogata  fci- 
licet  a  Juftiniano  ea  dignitate  ,  quam  fibi  folis 
deinceps  refervarunt  Imperatores ,  tanquam  Con¬ 
futes  pe) petui ,  quem  fibi  titulum  arrogalfe  Vitel¬ 
lium  legimus  :  quod  &  ipfe  Juftinianus  exerte 
ait  in  Novella  5.  Tum  enim  ii  Diplomatibus  an¬ 
nos  Imperii  cum  annis  Confulatus  adfcribebant, 
ita  ut  fere  femper  idem  fuerit  &  Imperator  & 
Conful ,  cum  Confulatum  una  cum  Imperio  ini¬ 
rent.  Sed  longe  antea  Confulis  titulum  adfcri- 
bunt  Carolo  Magno  Verfus  infcripti  libro  Evan- 
geliorum  anno  780.  tom.  1.  Hiftor.  Francor. 
pag.  87. 

T empore  vernali  tranfcenjts  Alpibus  ipfe 

Urbem  Romuleam  voluit  quo  vifere  Conful. 
Quandoque  tamen  non  Confulatus  annus  in  iis 
defcriptus  legitur ,  fed  alia  formula  ,  quomodo 
fub  Juftiniano  obtinuit ,  fcilicet,  Poft  Confuta¬ 
tum  anno ,  &c.  quam  quidem  fere  femper  ferva- 
tam  conftat  a  fubfequentibus  Auguftis ,  qui  ipfo 
primo  Imperii  anno  in  Diplomatibus ,  Poft  Con¬ 
fulatum  anno  primo  ,  fubdebant ,  verbi  gratia,  in 
Adis  liberatae  a  daemonio  virginis ,  apud  Baron. 
an.  7 1  3  .  n.  6.  Imperante  domino  noftro  piiffimo  per¬ 
petuo  Augufto  Anaftajto  (  Artemio  )  magno  Impera¬ 
tore  anno  primo,  &  poft  Confulatum  ejufdem  Sereni¬ 
tatis  anno  primo.  Ita  tamen  Confulatus  annum  cum 
Imperii  anno  conjungebant ,  fi  fub  anni  initium 
utramque  confecuti  elfent  dignitatem  :  fi  enim 
fecus,  Confulatus  annum  a  Kal.  Januarii  fubfe- 
quentis  aufpicabantur.  Verbi  gratia,  Epiftola 


Theodori  PP.  ad  Babolenum  Bobienfem  Abba¬ 
tem  ,  apudUghellum  &  Margarinum ,  data  dici¬ 
tur  quarto  Nonas  Maii ,  Imperti  domini  puffimiAu- 
gufti  Conftantini  anno  fecundo  ,  Confulatus  primo  ,  In- 
didione  prima.  Unde  colligitur  ,  Conftantinum  , 
qui  &  Heraclius  didus  elt ,  Heraclii  majoris  ex 
filio  nepotem  ,  Confulatum  iniiffe  Kal.  Januarii, 
Indid.  1  5.  anno  Imperii  2.  quod  inierat  menfe 
Junio  Indid.  14.  id  pluribus  difceptamus  in  ea 
Differtatione  quam  de  Imperatorum  Conftanti- 
nopolitanorum  ,  feu  inferioris  aevi  vel  Imperii, 
uti  vocant ,  numifmatibus  inftituimus. 

Quo  igitur  Carolus  Mag.  recens  Auguftus  di¬ 
dus  ,  eadem  qua  Conftantinopolitani  Imperato¬ 
res  dignitate  fefe  donatum  oftenderet,  vel  in  fe 
tranllatam  totius  Imperii  audoritatem  ac  digni¬ 
tatem  ,  iifdem  quibus  ii  titulis  uti  voluit,  ad- 
fcripto  fcilicet  Confulatus  perinde  titulo,  quem 
Imperatorio  ii  femper  adjunxere.  Quinimo  in  Di¬ 
plomate  a  Sigorpo  laudato ,  omifius  forte ,  nota¬ 
rii  vel  exfcriptoris  vitio.  Imperii  annus  primus, 
qui  Confulatus  annum  praecedere  debuit,  prout 
fieri  confueverat  in  Byzantinorum  Auguftorum 
Tabulis ,  quod  etiam  in  Caroii  fuccefiorum  Char¬ 
tis  faditatum  obfervamus.  Exftat  fiquidem  Ha¬ 
driani  II.  PP.  Epiftola  adAdardum  Namneten- 
fem  Epifcopum  ,  quae  eft  undecima  inter  ejufd. 
Pontificis  Epiftolas  ,  quae  fic  clauditur  :  Jjhimto 
Kalendas  Aiartias.. .  imperante  domino  noftro pnjfimo 
perpetuo  Augufto  Ludovico magno  Imperatore  anno  19. 
&  poft  Confulatum  ejus  anno  18.  Indici.  1.  Ubi  ob- 
fervandum  annum  Imperii ,  anno  uno  Confula¬ 
tus  annum  praecedere.  Quippe  Ludovicus  II.  a 
patre  in  Italiam  miftus ,  a  Leone  IV.  PP.  in  Im¬ 
peratorem  undus  fuit  ann.  850.  ut  eft  in  Anna¬ 
libus  Francor.  Bertinianis.  Confulatum  autem 
iniit,  aut  fane  aufpicatus  eftKl.  Januarii ,  ann. 
851.  quibus  haec  dignitas  iniri  folebat ,  uti  mox 
docuimus.  Proftat  Diploma  aliud  Joannis  VIII. 
PP.  pro  MonafterioHerenfi  dioecefis-Pidavenfis , 
in  Spicilegio  Acherianoto.  1  2,.  pag.  5  54.  datum 
Imperante  domino  piiffimo  Augufto  Karolo  a  Deo  coro¬ 
nato  magno  Imperatore ,  poft  Confulatum  ejus  anno  pri - 
mo.  Praeterea  aliud  proMonaft.S.  MedardiSuelfio- 
nenfi  pag.  1  5 1 .  datum  menfe  fjanuario  Indid.  9. 
quarto  Non.  fjanuar.  Pontificatus  noftri  anno  4.  anno 
1 .  regnante  domino  piiffimo  Carolo  Imperat,  d  Deo  co¬ 
ronato  ,  &  poft  Confulatum  ejus  anno  1 .  Pro  quibu* 
quidem  verbis ,  poft  Confulatum ,  alia  ejufdem  Poit* 
tificis  Charta  pro  Monafterio  T renorchienfi,  apud 
Chiffletium  ,  ifta  habet  ,  &  poft  Coronationem  ejus 
anno  1.  Sed  perperam,  ni  fallor,  cum  Imperator 
appellari  coeperit  demum  ,  cum  coronatus  fuit.. 
Porro  didus  eft  Imperator  Carolus  Calvus  die 
Chrifti  natalitio  anno  ^75. Indid.  9.  Aliud  Di¬ 
ploma  Joannis  PP.  VIII.  in  Tabulario  Flavinia- 
cenfi,  fic  clauditur:  Scriptum  per  manum  Gregorii 
Notarii  Regionarii  &  Scriniarii  S.  R.  E.  in  menfe 
Aiato  Indid.  10.  Bene  valete.  4.  Kal.  fj unias,  per  ma¬ 
num  Anaftajii  Bibliothecam  fanda  Sedis  Apofiolicx, 
imperante  domino  piiffimo  perpetuo  Augufto  Karolo  d 
Deo  coronato  magno  Imperatore  anno  2.  &  poft  Confu- 
latumejus  anno  2. Indid.  io.Eamdem  deniquefor- 
mulam  in  Diplomate  Formofi  PP.  pro  Monafte¬ 
rio  S.  Theuderii  dioecefis  Viennenfis  defcriptam 
legimus  -.Data  7.  Kal.  Decemb.  per  manum  Sergii 
Primicerii  Defenforis  fanda  Sedis  Apoftolica ,  imperan¬ 
te  domino  piiffimo  perpetuo  Augufio  IVidone  d  Deo  co¬ 
ronato  magno  Imperatore  anno  primo ,  &  poft  Confu¬ 
latum  ejus  anno  primo. 


looy  CON 

2.  CONSUL ,  Comes.  Bra&on.  lib.  i.  de  Rer.  divif. 
c.  8.§.  2.  Comites  d  Comitatu,  Jive  d  foetet ate nomen 
fump ferunt ,  qui  etiam  dici  pofiunt  Confules ,  d  eonfu- 
lendo :  Reges  enim  tales  Jibi  afiociant  ad  confulendum 
&  regendum  populum  Dei ,  &c.  Leges  Edwardi  Con- 
feflf.  cap.  2 .  J^JJfd  modo  vocatur  Comitatus ,  olim  apud 
Britones  temporibus  Romanorum  in  regno  ifio  Britannia, 
vocabatur  Confutatus ;  &  qui  modo  vocantur  Vice  comi¬ 
tes  ,  tunc  temporis  Viceconfules  vocabantur.  Vita  S. 
Guillelmi  Ducis  Tolofani  feripta  a  coaetaneo  cap. 

3 .  Ambo  quidem  defummis  Francis.  Principibus ,  Con¬ 
fules  ex  Confulibus ,  &c.  Cap.  4.  Igitur  bV illelmus.., 
fufeipit  nomen  Confulis  &  Confutatum ,  in  rebus  belli¬ 
cis  prima  cohortis  fortitur  principatum.  Et  cap.  5.  Ad¬ 
judicatur  etiam  conclamante  exercitu  ,  ut  totius  Aqui¬ 
tanis,  ,  quoniam  dignus  efi ,  invefiiatur  Ducatu  ,  &  de 
Confule  fublimetur  in  Ducem.  Ordericus  Vitalis  li¬ 
bro  6 .  ex  eadem  V ita  fanefti  G  uillelmi :  Gtiillelmus 
ex  patre  Theodorico  Confule  &  matre  Abdana  natus 
efi . ..  nomen  Confulis  &  Confulatum ,  &  in  rebus  bel¬ 
licis  prims  cohortis  fortitur  principatum.  Abbo  Mon. 
1.  1 .  de  Bellis  Parif.  de  Odone  poftmodum  Rege : 

Hic  Confli  venerabatur ,  Rex  atque  futurus. 

Et  lib.  2. 

Belligeri  fuerant  Uddonis  Confulis  ambo. 

Petrus  Abaelardus  pag.  143.  Vicem  Imperatoris , 
cui  per  omnia  obeditur  ,  obtinet  Diaconiffa ;  fex  vero 
alisfub  ea,  quas  dicimus  Officiales  1  Ducum  Jive  Con¬ 
fulum  loca  pojfident.  [  Chronicon  S.  Petri  Vivi  ad 
ann.  1108.  apud  Acherium  Spicii,  to.  2 .  p.  7  5  2 . 
Hludovicus .  .  .  multa  pajfus  'a  Proceribus  Francis  in 
eodem  anno  ,  prscipueque  'a  IVidone  ,  Rubeo  cognomi¬ 
nato  ,  qui  ei  fraude  &  dolo  fuo  filiam  fuam  nuptum  dare 
volebat ;  quod  quia  dignitati  regis  indecens  erat ,  & 
Confulibus  regni  difpliceb at ,  au  florit  ate  apofiolica  Pa- 
fchalis  PP.  dimiferat.  Et  pag.  75  3 .  Similiter  &  Con- 
ful  Pi  flavorum ,  &  Dux  Burgundiorum  ,  &  multi  alii 
Confules ,  qui  funt fub  Rege  Francorum.']  Ita‘ufurpant 
paffim  Scriptores ,  Pafchalius  Radbertus  in  Epi¬ 
taphio  Walas  Abbat.  Corbeienfis  lib.  2.  cap,  6. 
Capitula  de  Weregildis  poli  Concilium  Grate- 
leanum  ann.  928.  Hildebertus  Epifc.  Cenoman. 
Epift.  18.25.  26.de 'in  Vita  S.Hugonis  Abbatis 
Cluniacenfis,Rob. Monachus  lib.  3  . Hili.  Hiero- 
fol.  Sigebertus  ann.  439.  Vita  S.  Leodegarii  cap. 
5 .  Matth.  Paris  pag.  1  3 .  Gaufridus  Groflf.  in  Vita 
S.  Bernardi  Abbat.  T iron.  cap.  2  2 .  [  Scriptor  Ge- 
ftorum  Comitum  Andegav.  qui  librum  fuum 
Cefia  Confulum  Andegav.  infcriplit.  ]  Ordericus 
paffim  ,  &c.  Vide  Maream  lib.  3 .  Hift.  Benearn. 
3 .  num.  2.  3  .  [  <5c  Hiltoriam  tranflationis  S.  Au- 
doeni ,  apud  Marten.  tom.  3 .  Anecd.  coi.  1 6  76. 
ubi  Richardus  I.  Dux  Normannorum  ,  eorumd. 
Conful  appellatur  ;  fed  in  Comes  2.  obfervatum 
hunc  Ducem  interdum  etiam  Comitem  di&um 
fuifle.  ] 

3.  CONSUL.  CoNsuLEsin  civitatibus ,  qui  in 
aliis  vulgo  Scabini  vocantur ,  quorum  dignitas  an¬ 
tiqua.  Aufonius  in  Urbibus  j 

Diligo  Burdigalam ,  Romam  colo ,  civis  in  illa , 

Conful  in  ambabus ,  cuns  hic ,  ibi  fella  curulis, &c. 
[  Retfte  Valelius  in  Valelianis  pag.  1 3  o.  &  feq. 
adnotat,  hunc  locum  a  Cangio  noftro  non  fatis 
intellectum  fuifle.  Aufonius  quippe  non  ideo  fe 
dicit  Burdigake  Confulem  ,  quod  .hujus  urbis 
Magiftratus  ,  qui  Conful  diCtus  fuerit ,  dignita¬ 
tem  obtinuiflTet,  led  quod  ,  qui  Romae  renuncia- 
hatur  Conful,  in  omnibus  totius  imperii  urbibus 
Conful  haberetur.  Ab  Aufonii  temporibus  ad  in- 
ftitucionem  Scabtnorum  ,  qui  in  Gailiis  appellati 


CON  1008 

fuerint  Confules ,  effluxerunt  anni  plus  feptin- 
genti.  ] 

Conful  Barcinone  ,  in  veteri  Infcriptione  apud 
Gr uterum  429.9.  Confules  munictpales,apud  eum- 
dem  90.  8.  351.  5.  438.  7.  [Libertates  ann. 
1209.  conceflae  per  Raibaldum  de  Calma  ho¬ 
minibus  terrae  fuae  to.  1.  Hift.  Dalph.  p.  19.  coi.  2. 
Et  volo  quod  Jingulis  annis  in  Calma  quatitor  Confu¬ 
les  eligantur  ad  fefium  omnium  S  an  florum ,  quorum  con - 
Jilio  tota  terra  mea  videatur  de  cetero  fubjacere  ;  Ji 
tamen  aliquis  fecerit  injuriam  ,  vel  commiferit  unde 
puniri  debeat ,  conjilio  Confulum  puniatur.  Haud  fa¬ 
tis  fcio  an  ead.  notione  in  Charta  Philippi  Franc. 
Regis  an.  1  2 1 8.  apudBaluzium  tom.  7.  Mifcell. 
pag.  338.  Confpirationes  aut  conjurationes  vel  Con¬ 
fules  non  pojfunt  facere  cives  Anicienf es  contra  nos  nec 
contra  Epifcopum  nec  Ecclejiam  Anicienfem,  quandiu. 
Epifcopus  &  Ecclejia  Anicienjis  erga  nos  fe  habuerint 
ut  debebunt.  ]  Statuta  MSS.  Monfpelienfia  art.  12  5. 
de  forma  juramenti  Confulum  :  Statutum  efi  ut 
xn.  probi  &  legales  viri  Montifp.  jam  eleflt  ad  Com¬ 
munitatem  Monti fpcfful ani  jurare  debeant ,  quod  bona 
fide  confulant  eum  quem  Dominus  loco  fuo  fiatuerit  in 
hac  terra ,  &  ille  requirere  teneatur  conJUium  di  florum 
xn.  &  eorum  fiare  cvnjiliis ,  &c.  Et  art.  139.  JfiggA- 
liter  eligitur  Bajulus  Curis:  Similiter  confulant  Do¬ 
mino  &  Bajulo  Curis  ,  &  ei  quem  Dominus  loco  fuo 
ftatuit  in  hac  terra.  [  Vide  Cafaubonum  adApu- 
leii  Apolog.  pag.  178.] 

4.  CONSUL.  C  o  n  su l  es  etiam  dicuntur, qui  in 
emporiis,  feu  portubus  maris  mercatorum  jura  ac 
merces  tuentur.  Charta  Jacobi  Regis  Aragon  ann. 
1268*  pro  Barcinonenlib.  Concedimus  &  donamus 
integram  licentiam  &  potefiatem  vobis. .  .ponere  &  eli¬ 
gere  Confulem  ,  vel  Confules ,  quem  &qiios  volueritis , 
in  partibus  ultramarinis ,  &  in  terra  de  Romania ,  &c. 
[Exftat  in  Statutis  Maffil.  lib.  1.  caput  integrum 
num.  18  .de  Confulibus  extra  Maffiliam  confhtuen- 
dis . . .  in  viagiis  Suris,  aut  Alexandris  vel  Coepte  , 
vel  Bogis ,  vel  alicubi  alibi .  .  .  eligendis  de  melioribus 
facundia  ,  &  diferetione  ,  &  probitate ,  &  honefiate , 
ad  honorem  &  utilitatem  communis  Maffilis  ...  & 
conftituendis  a  Reflor  e  Maffilis,  qui  pro  tempore  fue¬ 
rit  ,  cum  conjilio  &  ajfenfu  Syndicorum ,  &  Clavario¬ 
rum  communis  Maffilis,  &  S eptimanariorum  capitum 
minifieriorum ,  vel  majoris  partis  eorum,  quibus  den¬ 
tur  Con  fili  arii  numero  ibi  non  determinato.  Dein¬ 
de  plura  ftatuuntur  ad  eos  Confules  fpe&antia, 
quae  longius  eflTet  hic  referre.] 

Habebant  porro  ii  jurifdiCtionem  in  mercato¬ 
res  fuae  nationis ,  exceptis  tamen  majoribus  cri¬ 
minibus.  Charta  Guidonis  Regis  Hierofol.  ann. 
1190.  apud  Guefnaium in  Annalib. Maffil.  Da¬ 
mus  etiam  vobis  Curiam  inAccon  ,  &  ut  Vicecomites 
&  Confules  de  hominibus  vefirs  gentis  habeatis ,  ita 
quod  Ji  aliquis  extraneus  contra  quemlibet  de  vefiris 
querelam  moverit ,  ante  Vicecomites  vefiros  debeat  de¬ 
venire  ,  &  ibidem  judicium  recipere  ,  excepto  furto ,  ho¬ 
micidio  ,  tradimento ,  &  falfamento  moneta,  violatione 
mulierum  ,  quod  Rapt  vulgariter  dicitur  ,  qua  omnia 
Curis  noftrs  re  fervamus.  Vtcecomes  autem  quem  vobis 
ibidem  ordinare  placuerit ,  facr amentum  fidelitatis  nobis 
faciet,  &  jurabit  quod  fecundum  terrs  Confuetudinem, 
Curis  vefirs  c auf as  judicabit  &  difeernet.  Habetur 
etiam  in  Statutis  MSS.  urbis  Monfpelienfis  Sacra¬ 
mentum,  quod  ejufmodi  mercatorum  Confules, 
cum  magiftratum  fuum  ineunt,  faciunt  lingua 
vernacula  lic  conceptum  \fjen  hom  elegat  en  Cojfol 
deis  mercadiers  navegans  de  Montpeslier  promet  a  vos 
xa.  CoJfols ,  que  lon  lial  cojfel  donarai  detos  d  cafcuns. 


ioop  CON 

deis  dits  mercadiers  e  des  atitres  qucfon  ni  feran  defottc. 
mon  regimen ,  &  lar  proficq  enquerrai ,  el  dan  efquiva- 
rai ,  e  la  honor  dei  Commun  de  de  Monpeslter ,  e  de  la 
Univerjitat  defdit  mercadiers  farni  &  procurer  ai ,  e 
deis  contrats,& dei  danis  que  feran  entrels  mercadiers , 
&c.  e  totas  aqueflas  caufas  entendrai  per  tot  lo  temps 
de  mon  oficiCi ,  git  ad  as  tota  amifiatz. ,  e  tota  enemifiat , 
&c.  Quotannis  ii  eligebantur.  Dicuntur  etiam 
Regens  deis  mercadiers  que  van  per  mar  ,  in  Charta 
an.  1328.  De  iis  Confulibus,  &  eorum  officio, 
pluribus  egit  Andreas  Bofchin  libro  delsTttols  de 
honor  de  Cathalunya  lib.  4.  cap.  24.  Maxime  vero 
liber  Italicus  ,  cui  titulus ,  il  Cunjolato  dei  mare , 
editus  Venetiis  an.  1570.  Codinus  lib.  de  Offic. 
cap.  7*n.  9.Pachymcres  lib.  2.  cap.  32.  &Gre- 
goras  lib.  4.  obiervant  Pilanorum  Magiflratum 
qui  Conftantinopoli  degebat,  Confulem  appella¬ 
tum  ,  qui  apud  Venetos  Bajulus  dicebatur. 

«J[  Consules  etiam  dicuntur  in  Francia  Mercatores 
eledi  ad  dirimendas  lites fociorum ,  primum  Pa- 
rifiis  ann.  1563.  inftituti  Ldido  regio  ,  in  aliis 
vero  praecipuis  urbibus  an.  15 66. 

Consul  Regius,  Idem  ,  ni  fallor  ,  qui  Con- 
Jiliarius  ,  apud  Robertum  Goalct  in  Compendio 
Jurium  &  Confuetud.  Univerlitatis  Parif.  fol.  9. 
Similiter  Univerjitas  expenjis  fais  difiribuit  cereos  be¬ 
nedictos  Regi  &  Regine  ,Ji  fuerint  Parifius  ,  Dominis 
Prefidentibus ,  Prepofito  Parijienji ,  Locum  tenentibus , 
&  quibufdam  Regiis  Confulibus ,  &c. 

CONSULARES,  appellati  provinciarum Redores, 
quorum  dignitatem  &munus  primus  invexille  vi- 
deturHadrianusImp.qui,utaudoreft  Spartianus, 
quatuor  Confutares  per  omnem  Italiam  judices  confij- 
tuit.  Poftmodum  aliae  etiam  Imperii  provinciae 
jper  Confutares ,  aliae  per  Prafides ,  Duces ,  Comites , 
&c.  gubernatae.  Per  Orientem  quindecim  ,  per 
Occidentem  viginti-duo  a  Confularibus  guberna¬ 
tas  recenfet  Notitia  Imperii,  quorum  etiam  men¬ 
tio  paffim  occurrit  in  veteribus  Infcriptionibus; 
[Hinc  ilis  provinciae  Confutares  appellatae,  ut  rite 
adnotat  Valefius  Notit.  Gall.  pag.  302.  coi.  1.] 
A  Confularibus  etiam  urbes  praecipuas  guberna- 
tas,audor  edConftantinusPorphyrog.  lib.  2. de 
Themat.  Anaftafius  in  Adriano  PP.  Tradidit  Pau¬ 
lum  Confutari  Ravennatium  urbis,  infra  :  Accerjito 
Confulare  Ravennatium  urbis  ,  praccpit  ei  ipfum  in¬ 
terficiendum  Paulum.  Vide  Valefium  ad  Ammiani 
lib.  14.  &  JC. 

Consular  e  sHon  orarii,  feu  codicillarii.  Ju¬ 
lianus  Anteceffior  Conilit.  5  6.  cap.  200.  Urbica¬ 
ria  prafeclura  omnibus  aliis  prafitdeat  dignitatibus  ,  id 
eft ,  ante  fedeat ,  &  poft  Prafectiim  caten  Patricii  nume¬ 
rentur,  &  Confules  quidem  &  qui  inter  eos  Confulari¬ 
bus  injignibus  decorantur  fecundum  Confutarem  ordinem 
&  prarogativas  Confutatus  fui  fedeant ,  ut  tamen  ante¬ 
ponantur  ordinarii  Confutares  honorariis  Confularibus. 

I.  CONSULARITAS,  Dignitas  Confutaris,  non  Con- 
fulis ,  uti  vult  Jacobus  Gotofredus  in  1.  74.  Cod. 
Theod.  deDccurion.  ubi  agitur  de  honoribus  & 
dignitatibus  Codicillaribus  ,  quas  inter  praecipua 
fuit  Confularium ,  quae  exerte  Confularitas  appella¬ 
tur  in  1.  un.  eod.  Cod.  de  Confularibus  &  Praefid. 

a.  CONSULARITAS,  Comitatus ,  dignitas  Comi¬ 
tis.  Charta  Johannis  Maclovienfis  Epifcopi  ann. 
i  1  49.  fic  clauditur  :  Altum  apud  Andegavum .  . . 
EtigenioP apatum  obtinente,  Confularitatem  vero  G auf- 
fredo.  [  V  ide  Conful  2 .  ] 

CONSULARIUS  ,  Confiliarius ,  confiliorum  parti¬ 
ceps.  Vigilius  PP.  in  Epift.  ad  Rulticum  &  Seba- 
ftianum  apud  Baron.un.  5  5  o.  n.  27.  Cumfjoanne 
Tom.  II. 


CON'  10  io 

Epifcopo  &  Surgentio  Primicerio  ,  atque  Saturnino 
Confulario  noftro  ,  &c.  Freculfus  in  Chron.  tom.  1 . 
lib.  2.  cap.  16.  Jfiuidqtud  Diceneus  eorum  Confula- 
rius  pracepijfet  ,  hoc  modis  omnibus  expetendum  ,  hoc 
utile  dijudicantes  fore.  [Charta  Lotharii  Regis  ann. 
950.  apudLccardum  de  Orig.  familiae  Hablbur- 
go-Aullriacae  coi.  157.  Manajfes  venerabilis  Ar- 
chiepifcopus  nojler  &  confanguineus ,  at  que  A  fio  egregius 
Praful  reverentiffimi  Conful arii  ncftri.  j  Ita  Confula¬ 
rium  haberi  in  MSS.  Codd.  Ammiani  1.  2  8 .  monet 
Henr.  Valefius,  ubi  Confiliarium  ex  ingenio  refti- 
tuit.  Apud  Hefychium  ,  KovffwXapie? ,  elt  UTroW;  , 
Confu  laris. 

CONSULATOR  ,  Confiliarius  ,  vel  Conciliator. 
Joan.  Brompton.in  Chron.  Totius  fibverjioms  Re¬ 
gni  Anglia  Confutator  extitit. 

1.  CONSULATUS ,  Comitatus ,  Comitis  diftridus, 
jurifdidio.  Leges  Edwardi  Confefforis  &  Wil~ 
lelmi  Nothi  cap.  1 .  Fecit  fummoniri  per  univerfos 
Anglia  Confulatus  nobiles ,  fapientes ,  &  fua  lege  erudi¬ 
tos.  Cap.  1  2.  Jfiupd  modo  vocatur  Comitatus ,  olitn 
apud  Britones  temporibus  Romanorum  in  Regno  ifio  Bri¬ 
tannia  vocabatur  Confulatus ,  &c.  [  Libertates  ann. 
1  209.  conceffiae  perRaibaldum  de  Calma  homi¬ 
nibus  terrae  luae  in  Hift.  Dalphin.  to.  1 .  pag.  1  9. 
coi.  2 .  Volo  praterea  ,  &  pro  po/fe  meo  laborabo  ,  quod 
omnis  terra  mea  fit  in  Conful  at  u  Vapincenji ,  &  Ebre- 
dunerfi,  &  Ciftahenfi ,  &  etiam  in  majori  Ji  poterit , 
Confutatu.  Occurrit  pluries  in  Tabulariis  Kem- 
perlegienfi  &  Fontis  Ebraldi.  Vide  Conful  2.  & 
Confularitas  2.] 

2.  CONSULATUS,  Dignitas  Amiralii,feu  fupre- 
mi  rerum  aut  claflium  Praefedi ,  apud  Saracenos. 
Eulogius Toletan.  lib.  2.  Memorial. Sand. de  Ab- 
derramen  Rege  Arabum  :  An.  Incarnat.  850.  ara 
888.  Confulatus  autem  Habdarrahgman  2  9.  Occur¬ 
rit  apud  hunc  Scriptorem  non  femel.  Willelmus 
Rishangerus  ann.  1272.  Admir  alius  fjcppenjis ,  na¬ 
tione  Saracenus ,  qua  dignitas  apud  nos  Confulatus  vo¬ 
catur.  Sed  an  revera  Confulatus ,  uti  haec  vox  apud 
Clafiicos  Scriptores  fumitur,  viguerit  apud  Sara¬ 
cenos  aut  Arabes  ,  quod  vult  vir  dodus ,  pluribus 
bilceptamus  in  Gloffi  med.  Grxcit. 

3  .  CONSULATUS  ,  Confiliariorum  conventus. 
Joann.  a  Leydisin  Chron.  lib.  3  2.  cap.  21.  Poft- 
quam  autem  Dominus  de  Arkel  in  civitate  Ducis  Wil- 
lelmiejfet,  idem  Dominus  de  Arkel  tribus  vicibus  co¬ 
ram  Confulatu  pranarrati  Ducis  IVillelmi  vocatus  f 
cum  juramento  narravit  &  manifeftavit  omnem  tradi¬ 
tionem.  [Charta  Bernardi deT urre  an.  1 3  08 .  apud 
Baluz.  Hiil.Arvern.  to.  2.  pag.  782.  Item  Bajulus 
dicta  villa ,  aut  ferviens  ad  requefiam  Confulum ,  fa¬ 
ciet  prae  oni  far  e  in  villa  S.  Amantii ,  quod  omnes  ve¬ 
niant  ad  Confutatum  pro  negotiis  &  nec  effit  atibus  dicta 
villa,  j  Vide  Conful  3  . 

Consulatu  m  Dare,  T7rcntlctv,  Miffiliafpargere, 
quod  Confules  facere  folebant ,  cum  magiflratum 
adibant.  [  EpiftolaEpifcoporum  Arelatenfis  Pro¬ 
vinciae  inter  Lpiflolas  Leonis  II.  Papae :  In  hac  ur¬ 
be  quicumque  intra  Gallias  ex  tempore  pradictorum  of- 
tentare  voluit  fubfignia  dignitatis ,  Conflatum fiifce- 
pit  &  dedit.] Vetus  Chron.  Latino-Barbarum,apud 
Lambecium  lib.  2.  Comment.  deBiblioth  Caefa- 
rea  cap.  8- pag.  8  5  8 .  fju fimi  anum  ab  honore  Imperii 
dignitate  conantes  ejicere ,  faltionem  quidam  (  quo¬ 
dam  )  dic  fju fimi  anum  hortantes  ut  Circum  expeciaret , 
&  Conful atum  populus  (  populo  )  daret,  electum  quem¬ 
dam  nomen  Floriamini  volentes  Imperio  fublimare,&c. 
Vide  Gloffi.  med.  Graecit.  in  Twsn-e/sc. 

4. CONSULATUS,  Munus  Confulis,  quimerca- 

Sff 


i  o  1 1  CON 

*  4 

torum  jura  tuetur  in  emporiis  &  portubus  ;  in 
Statutis  Maffil.  lib.  i.cap.  i  8 .  Vide  Confil  4. 
CoNsuLATUsCuKiiE,  Summa  rerum  ac  proeci- 
pua  adminiEratio.  Albertus  Stadenfis  an.  1066. 
Albertus  Archiepifcopus  Confulatum  Curia  adeptus 
ejl ,  amulifque  remotis ,  / 'olus  primatum  arcemque  Ca¬ 
pitolii  poffedtt.  Idem  ann.  1068.de  eodem  :  Sum¬ 
mam  rerum ,  quod  ejlVicedominatus,jamfeptiesCon- 
ful  meruit.  Vide  Vicedominus. 
posT  Consulatum  ,  Formula  literis  vel  adis 
adfcribi  folita  ,  cum  fcilicet  qui  tum  hoc  anno 
quo  fcribebantur  ,  Confides  creati  edent,  igno¬ 
raretur  ,  &  necdum  nuntius  ConEantinopoli  ubi 
defignari  folebant,  in  regiones  remotiores,  fcilicet 
in  Africam ,  ubiejufmodi  formula  praefertim  ad- 
fcripta legitur,  allatus  edet.  Ut  in  Conciliis  lauda¬ 
tis,  &  in  Cod.  Canon.  Eccl.  AI ric.  cap.  56.108. 
127.  Concil.  Milevit.  II.  can.  20.  Formata  autem 
qua  d  Primatibus ,  vel  d  quibufdam  Epifcopis  Clericis 
propriis  dantur  ,  habeant  diem  Pafcha.  JguodJt  adhuc 
ejufdem  anni  Pafcha  dies  incertus  ejl  ,  ille  pracedens 
adjungatur ,  quomodo  [olet ,  Pojl  Conf  'elatum ,  in  publi¬ 
cis  gejlis  adfcribi ;  nempe, cum  Confulatus  illius  an¬ 
ni  incertus  eE.  Tametii -genuina  videatur  illius 
canonis  interpretatio  ,  de  hac  tamen  quidam  fub- 
dubitant;  cum  verbi  gratia  Concilium  Carthagi- 
nenfe  V.  celebratum  dicatur  poli  Confulatum 
Ctefaris  &  Attici  Maio  :  Carthaginenle  VII.  poli 
Confulatum  Honorii  xii.  &  Theodolii  vm.  3. 
Kal.  Julii :  Ephefinum  incoeptum  x  o.Kal.  Julii  > 
quibus  tum  menfibus  vix,  inquiunt,  credi  po- 
tell,  novorum  illius  anni  Confulum  creationis 
nuntiumCarthaginem  autEphefum  nondum  per- 
venilTe.  Verum  id  mirum  videri  non  debet,  cum 
certum  lit  Confulesnon  femper  Kalendis  Janua¬ 
rii  fuosiniilTemagiltratus ,  nec  tum  creatos,  fed 
eorum  interdum  proclamationem  ac  inEitutio- 
nem  dilatam  in  aliquot  poli  Calendas  Januarias 
menfes,  pro  libitu  Principum  ;  quod  docet  prae 
caeteris Libellus  de  Praefedis  Urbi ,  editus  a  Cul- 
piniano,  Panvinio  ,  &Bucherio:  in  quo  nomi¬ 
nari  folentpoE  fingula Confulum  paria.  At  anno 
ChriEi  307.  haec  leguntur:  Maximiano  vn.  & 
Maximiano.  Ex  menfe  Aprili  failus  ejl  vi.  Confu¬ 
latus ,  quod  ejl  novies.  (Cufp.  &  Panvin.  addunt 
hic  Diocletiano.  )  vi.  Kal.  Septembris ,  ffnjleius  Ter- 
tullus  P.  V.  Et  anno  fubfequenti :  Confules  quosjuf- 
ferint  DD.  NN.  Augufli.  Ex  xn.  Kalendas  Maii 
faftum  ejl ,  Maxentio  &  Romulo  :  quod  ejl  decies  & 
Ad 'aximi ano.  Anno  311-  Confules  quos  jujferint  DD. 
NN.  Augufli.  Ex  menfe  Septembri  ,  factum  ejl  , 
Ruf  rio  &  Eufebio.  Anno  3  x  7.  Confules  quos  jujfe¬ 
rint  DD.  NN.  Augufli.  Ex  diexm.  Kalendas 
Manii ,  Gallicano  &  Baffo.  Denique  anno  345. 
Amantio  &  Albino,  fcilicet  Cojf.  Denique  anno 
fequenti :  Pojl  Confulatum  Amamii  &  Albh  i.  Quo 
quidem  anno  nulli  Confules  creati  :  aliis  vero  an¬ 
nis,  horum  poE  aliquot  a  Kalendis  Januarii  men¬ 
fes  ,  atque  adeo  ufque  in  Septembrem  interdum , 
dilata  creatio.  Unde  non  mirum  fi  in  remotiori¬ 
bus  Imperii  provinciis  ea  perfiepe  in  incerto  elfet, 
vel  etiam  ignoraretur.  Vide  praeterea  quae  in  hanc 
rem  commentantur  Baronius  ,  Panvinius ,  [  Ale- 
mannus  ad  Procopii  HiE. arcan.  p.  1  06. 1 . edit.] 
&  Stephanus  Baluzius  in  Notis  ad  Capitul.  pag. 
1252.  &  feqq.  Ut  porro  abrogatis  Conlulibus  or¬ 
dinariis  fubj  uEiniano  eadem  formula  obtinuerit, 
plura  adnotamus  inSyntagmate  delmperatorum 
ConEantinopolitanorum  numifmatibus.  Idem 
argumentum  in  Glolfi  med.  Graetit.  attigimus. 


CON  1012 

%  CONSULTA ,  Ital.  &  Hifp.  Conjulta ,  Gall.  Con¬ 
flit  ation  ,  Conficite ,  Confultatio ,  deliberatio.  A  da 
SS.  Maiitom.  1  -  pag-  6  1  6.deB.  Pio  V.  Papa  :  Ca¬ 
tena  fuit  vir  injigms  auttoritatis  in  Romana  curia  val¬ 
de  celebris ,  &  a  fecretis  tum  Cardinali  Alexandrino 
. . .  tum  Congregationi  Epifcoporum  &facra  Confulta: 
fic  didaequod  ea  Congregatio  pluribus  de  nego¬ 
tiis  confulatur,  deliberet ,  Eatuatque. 

CON SU LT  ARE.  Aurelius  Vidor  Schotti  in  Anto¬ 
nino  Pio  :  Jjfttin  etiam  maribus  frufi ratus  ,  filia  viro  , 
Reipublica  Confultavit ;  id  eE ,  filiae  virum  dans 
Reipublicae  confuluit.  Idem  in  Philippo  ;  Ufum 
virilis  fcorti  removendum  honejlijfime  Conjultayit ;  id 
eE ,  confultius  exiEimavit. 

CONSULTORES,  quorum  eledio  &  officium 
fic  exponuntur  in  Litteris  Philippi  111.  Fr.  Regis 
apud  de  Lauriere  tom.  1.  Ordinat,  p.  307.  De 
centum  vero  pradittis  Paribus  eligentur  viginti  quatuor 
ajfenfu  centum  Parium,  qui  Jingulis  annis  renovabun¬ 
tur  ,  quorum  duodecim  Efchevmi  vocabuntur ,  &  alii 
duodecim  Confultores.  Ijli  viginti  quatuor  in  principio 
fui  anni,  jurabunt  fe  fervatur  os  jura  fantta  Ecclejta  t 
&  fidelitatem  Domini  Regis ,  atque  juftittam ,  quod 
&  ipji  rette  judicabunt  fecundum  juflitiam  fuam ,  quod 
&  jiquidem  Major  forte  celari  praceperit ,  celabunt , 
hoc  quicumque  dixerit  d  fuo  officio  deponetur ,  &  in 
Communia  mifericordia  remanebit.  Major  vero  &  duo¬ 
decim  Efchevini  convenient  bis  qualibet  ebdomada ,  pro 
Civitatis  vel  Cajlelli  Falef.  negociis ,  &  Ji  in  aliquo 
agendo  dubitaverint  de  duodecim  Confultoribus ,  quot 
voluerint  convocabunt ,  eorum  conjilio  fuperhoc  fruituri; 
&  duodecim  Confultores  cum  Majore  &  Efchevinis 
quoque  fabbato  Jtmul  erunt ,  &  quaque  quindena  die 
Sabbati,  Jimiliter  omr.esjimul  P  ares.  Jjhdcumquevero 
omnium  pradictorum  ad  dies ,  ut  pradictum  ejl  fjibi  con¬ 
flit  qpos  antequam  prima  cantetur  ,Jine  fubmonitione  cum 
aliis  non  affuerit  Paribus  ,Ji Jit  E fchevinus  pagabit 
quinque  folidos  ad  negotia  Civitatis  Rothomag.  vel  Ca¬ 
jlelli  Falef.  &  Conjultor  abfens  tres  folidos ,  &  Jic  de 
aliis  Paribus  duos  folidos  ,  niji  idoneam  e xcufationem 
die  prae  e  denti  Majori  notam  fecerit .  .'. .  Si  quis  E f- 
chevinorum,  Con fultorum  fetialiorum  Parium  diebus  Jtbi 
conflitutis,  pcflquampro  re  fto  faciendo  cum  aliis  fede- 
rit ,  Ji fine  Majoris  licentia  fedem  fuam  conjiliandi  cau- 
fa  reliquerit ,  pagabit  xii.  denarios ,  otio  fcilicet  Urbi 
Rothomag.  vel  Cajlello  Falef.  &  quatuor  Clericis  & 
fervientibus.  ' 

CONSULTUM ,  Sermo  ,  res  ipfa  de  qua  confuli- 
tur.  EE  etiam  Confilium  per  quod  alicujus  uti- 
litaticonfulitur.  S. Eulogius  1.  2 . Memorialis San- 
dor.  cap.  1  o.  Sufcipit  Dt antibus  animis  venerabilis 
mulier  pium  viri  Confultum.  Cap.  1  1 .  Ibi  fe  famuli 
Dei  alterno  fovent  Confultu  ,  roborantur  invicem. 
Idem  in  Documento  martyrii  :  Nojlrum  Conful¬ 
tum  ...  ut  pii  patris  mentibus  tuis  reponas.  Grego- 
rius  Magnuslib.  4.  Moral.cap.  36.  Videat fanitos 
Apojlolosjtc  fufeeptam  Ecclejtam  regere ,  ut  eipradi- 
cationis  verbo  non  dejinant  Confultum  prabere.  Vide 
eumdemlib.  i.EpiE.  47. 

Consu  ltU  m  ,  Relatio  ad  Principem  fuper  aliquo 
dubio  a  judice  fada,  in  leg.  1 1 .  Cod.  Theod.  de 
Appellat.  Confultatio ,  alibi  non  femel. 

Consultum,  fjudicium fy nodale,  in Gloffis Regiis 
MSS.  Cod.  1x97. 

%  CONSUMMATIO ,  f.  Officium  divinum  &  ora¬ 
tio  fic  dida  quod  fint  opus  c onfummatum  feu  per- 
fedum.  Canones  Hi bern.  apud  Marten.  tom.  4. 
Anecd.  coi.  8  .Jjjujinon  occurrerit  ad  Conf  animationem 
canat  vm.  in  ordine  pfalmos.  Si  excitatus  veniat  pcjl 
mijjam-,  quidquid  cantaverunt ,  replicet  ex  ordine,  Fr  a- 


1013  CON 

tres. Et  coi.  n.  Poenitentia  hominis  bibentis  minant 
hominis  feu  ejus  fanguinem  ,  vii.  annos  in  pane  &  aqua 
&in  Confummatione  ;  hoc  eft  ,  ut  videtur,  oratio¬ 
ne.  Vide  Complenda  po d  Completa. 

^CONSUMMATOR,  Perfedor,  Qui  confummat 
&  perficit.  S.  Cyprian.  deLapfis  cap.  5.  Dominus 
in  verbis  Doclor,  Confummator  in  f a  dis.  Tertull.  adv. 
Mare.  1.  4.  c.  2  2.  Confummator  novi  Tejlamenti.  Eo¬ 
dem  fenfu  Theologi  noftrates,  aiunt  de  Chrifto: 
U Auieur  &  leConfornmateur  de  notrefoi. 

•{[CONSUMMATUM,  Gall.  Confomme ,  Succus  ex 
decodis  carnibus  expreffus.  Miracula  B.  Joannis 
Taulfiani  tom.  5.  Julii  p.  802.  £f  ita  dolore  erat 
extenuata  &  natur  a  viribus  confumpta  ,  ut  cibum  nul¬ 
lum  prater  Confummatum  ,  &  illud  in  modica  quantita¬ 
te  fumer  e  valebat. 

•jf  CONSUMMISSI,  Simul  fummiffi  ve!  fnbmiffi ,  Qui 
una  fefe  fubmittunt.  Animo  toti  Con fummiffi ,  apud 
Acherium  tom.  3.  Spicii,  pag.  456. 

^CONSUMPTUM  vel  Consumptio,  in  veteri 
Vocabulario  utriufque  juris  ,  eft  Rajio ,  videlicet 
quando  dicito  vel  fyllaba  abraditur  ,  &  alia  inferibitur. 
CONSUTIT II ,  id  eft,  certa  ratione ,  quae  vanita¬ 
tis  indicium  fit,  confuti,  fotularcs  &  reftrati  Ca¬ 
nonicis  prohibentur,  in  Statutis  BcnedidiEpifc. 
Maffil.  ann.  1230.  exlib.  viridi  Epifcopatus  ejuf- 
dem  urbis  fol.  1  o. 

•{[CONT  A,  Species  navigii.  Chronicon  Andreae 
Danduli  apud  Murator,  tom.  12 .  coi.  445 .  Bonus 
Dux  nofter ,  ne  annona  civitatibus  &  fidelibus  fuis  de¬ 
fit  ,  femper  vigilans,  deftinatis  quampluribus  ufeeriis 
feu  galeis  grofiis ,  Contis  aliifque  navigiis ,  &c.  Vix 
dubito  quin  legendum  fit  Concis  pro  Conchis.  Vi¬ 
de  Concha  2. 

•{[  CONT  ACIUM.KcvtocW  duo  fignificat  apud  Grae¬ 
cos  ;  Hymnum  brevem  fic  didum  a  voce  Kovrk, 
Parvus  ,  eo  quod  paucis  laudes  alicujusSandi  vel 
Fefti  compledatur :  &  tenuem  membranam  ,  ro¬ 
tundo  ligno  ,  quafi  jaculi  fragmento  (  kovJu)  cir¬ 
cumvolvi  folitam.  De  hujufmodi  rotulis  haec  ha¬ 
bet  D.  Bern.  de  Montfaucon  Palaeographiae  Grae¬ 
cae  pag.  5  3  .  Eft  veroContacium  brevis  baculus  , 
ut  plurimum  palmae  longitudine,  cui  haeret  obvo¬ 
luta  mirae  longitudinis  charta  membranea, ex  mul¬ 
tis  foliis  confequenter  agglutinatis  confeda,  ubi 
deferipta  funt  orationes  &  officia  Sacerdotibus 
recitanda,  cum  Sacra  adminiftrant.  Sunt  porro 
Contacia  ex  utraque  folii  parte  deferipta,  ita  ut 
cum  ad  primae  paginae  finem  pervenerint,  ab  ea¬ 
dem  folii  extremitate  ,  vertendo  chartam  ,  fecun¬ 
dae  paginae  ledionem  ineant,  pergantque  donec 
ad  baculum  ,  unde  ab  altera  pagina  legere  orfi 
funt,  denuo  recurrant.  Vide  Gloflarium  mediae 
Graecitatis. 

f  CONTADINUS,  Accola.  Tebaldus  in  Vita  S. 
Ubaldi ,  tom.  3.  Maii  pag.  635.  Mittunt  interea 
boni  cives  legatum  ad  Contadmos  fuos ,  cum  quibus guer- 
ram  habebant ,  &  eos ,  ut  ad  tanti  Patris  obfequium 
fecuri  veniant ,  vocant :  remittunt fibi  vuiffim  culpas  ; 
&  pracipue  nobilibus  Contadinis  ,  omnes ,  quas  per 
gtterram  contraxerant ,  offenfas  igno  fiunt.  Italis  Con- 
tadino ,  Rufticus,  qui  ruri  habitat,  vicanus. 
CONTADOR ,  VoxHifpana ,  Calculator,  Prae- 
fedus aerarii.  AdaSS.  Maii  tom.  7.  pag.  376.de 
S.  Ferdinando  RegeCaftellae  :  Felix  de  Scuderode 

Sptnofa,  officio  quod  dicitur  Cont adoris  fungens . 

dixit  quod  .  ..  .  cum  adveniftent galeones  Indica,  ipfe 
tum  aliis  compluribus  conjcenderunt  lembum  Averta , 
ad  excipiendos  pradittos galconcs. 

f  Contadoria,  Orarium  ,  feu  locus  ubi  nu- 


CON  1014 

ineratur  pecunia.  Ada  SS.  Maii  tom.  3  .  pag.  533. 
de  S.  Ifidoro  Agricola  :  Bartholomaus  de  Urena 
Oftiarius  ejus  loci  quem  d  numeranda  pecunia  regia  Con- 
tadoriam  majorem  nominant. 

CONT  AGIARE,  Citare,  in  jus  vocare  ,  idem  quod 
Attachiare.  Petrus  de  Cugneriis  Advocatus  Re¬ 
gius  :  Faciunt  Contagiar  i  &  compelli  per  fuos  Prapo- 
fitos  Clericorum  mulieres  viduas ,  &  nituntur  habere 
eorum  cognitionem. 

•j[  CONT  AGI  ATUS  ,  Contagione  correptus.  Ada 
S.  Deicolae  Abb.  laec.  2.  SS.  Benedid.  pag.  1  1  5. 
ubi  de  fubita  funeftaque  morte  Lotharii  Regis  : 
Ita  cum  fuis  omnibus  fubita  aura  Cont  agiatus  atque  pla¬ 
gatus  eft  ,  ut  de  tanta  multitudine  nec  inventus fit  unus , 
cui  inhareret  cibus  aut  pilus. 

CONTAGIUM,  in  Gloft.  Gr.  Lat.  exponitur  «4» 
votrSvTcc  7rpo£aT&.  V  irgilius  Ecl.  1. 

Nec  mala  vicini  pecoris  Contagia  Udent. 

AdaS.  Qujrini  Mart.  lib.  2.  n.  ^z.  Ros  infectas  Con¬ 
tagio  ,  non  amplius  pedibus  infiftens ,  putabatur  confe- 
ftim  moriturus.  Contagionem  dixit  Saluftius  :  Poftubi 
Contagio ,  quafi  peftilentia  invafit ,  civitas  immutata . 
Hinc  noftri  Contagion ,  pro  peflilentia.  V ide  Gloifi. 
Jacobi  Gotofred.  adCodic.  Theod. 

f  Contagium  Carnis,  Turpitudo,  puden¬ 
dum  flagitium.  Statuta  generalia  Cifterc.  ann. 
1195.  apud  Marten.  tom.  4.  Anecd.  coi.  1  284. 
Jjfui  deprebenfus  fuerit  in  manifefto  carnis  Contagio ,  cie 
domo  illa  penitus  emittatur ,  nec  nominatim  alta  eiafii- 
gnetur.  Et  coi.  145  8.  in  Statutis  anni  1  2  77.  fihii- 
cumquc  vero  in  carnali  Contagio  deprebenfus  fuerit  & 
convictus  ,fi  Monachus  fuerit ,  ablato  fibi  habita,  per 
decennium  ultimus  fit  omnium  &  etiam  novitiorum  in 
Ecclefia. 

CONT AGRUM,  ignota  notione,  legitur  in  Ef- 
coragium. 

CONTAL  AGI  U  M.  Charta  Guillelmi  Comitis 
Forcalcarienfisann.  1  206. pro Manuafcenfibus  : 
Nec  teneantur  folvere  bladagium ,  five  albergam ,  nec 
Contalagium  ,  five  civatam ,  nec  coffias ,  ...  de  eu¬ 
rum  bladis ,  &  rebus  qua  ad  menfuram  feftani  ven¬ 
duntur  &  men furantur.  Idem  forte  quod 

U  CONTALATA.  Regeftum  Comput.  Dalphin. 
de  Graifivod.  ann.  1336.  fol.  173.'  Johannes 
Bruni  Locum  -tenens  Caftellani  de  Veneto  in  re¬ 
cepta  granorum  computat  plurima  de  jure  conta¬ 
lata  fibi  perfoluta  :  De  Contalata  S.  Marcellim  , 
de  Contalata  Veneti,  de  Contalata  Caftri-veteris ,  de 
Cont  alata  Argenz.oni  ,  &c.  An  proeftatio  Comiti 
debita  iis  in  locis  l 

CONT  ALIA.  Liber  Rubeus  Archiepifcopatus 
Aquenfis  ex  Bibi.  Regia  :  Item  habet  Dominus  Ar- 
chieres  annuatim  in  cajiro  de  Tollonopro  Cont  alia  in 
fejlo  S.  Micbaelis  fol.  Coro.  100.  Occurrit  ibi  plu¬ 
ries.  [  Vide  Comtalia.  ] 

•U  CONT  ALIS  Terra  ,  Qua?  pertinet  ad  Comi¬ 
tem  ,  in  Archivo  S.  Albini  Andegavenfis. 

%  CONTAMEN  ,  pro  Cantamen ,  Incantatio.  Vide 
Canterma. 

•U  CONTAMINA.  Vid eCondamina. 

•{[  CONTAMIN  AT  A  Moneta,  Pecunia, 
Nummi  argentei  sere  mixti.  Occurrit  apud  Ry- 
merum  tom.  5 .  pag.  444.  coi.  2.  &  fupra  in  vo¬ 
ce  Compenfus. 

CONTAMINIA.  Vid  eCondamina. 

•{[  CONT  ANGERE ,  Invadere  ,  ufurpare ,  manum 
afferre.  Charta  Theodorici  III.  Franc.  Regis  apud 
Felibianum  in  Hift.  Sandionyf.  pag.  ix.  Proinde 
per  prafentepraceptum  fpecialiter  decernimus  ordenan- 
dum ,  ut  resfuas  neque  vos ,  neque  juniores ,  feti  fuccef- 


-ioi5  CON 

fores  veftri ,  nec  quilibet  contradicere ,  vel  minuar  e ,  nec 
Contangere  ,  nec  infifcare  non  prafummatis.  Eadem 
notione  dicimus ,  Ne  toucher  point  au  bien  d’autrui , 
manus  ab  alieno  diftrahere. 

<}[CONTANTUS  ,  Numeratus.  A<flaSS.  Maii  tom. 
7.  p. 3  Bo.dc S.  Ferdinando Rege Caftellce  :  Dede¬ 
runt  huic  Confraternitati  centum  quadraginta  ducatos 
de  Cantantis ;  i.  e.  numerata  pecunia,  Gall.  Argent 
Contant ,  Ital.  Contanti.  Yid q  Contentus. 

f  CONT  ASTATUS  ,  Captus,  interceptus ,  ab  Ita¬ 
lo  Contaftare  ,  Impedire.  Miracula B.  ^Egidii  tom. 
3 .  April.  pag.  24 6.  Eum  arripuit  quadam  infirmitas 
valde  gravis ,  ita  quod Jibi  caput  omnino  videbatur  ha¬ 
bere  divifum  ,  &  omnia  membra  Contaflata  ,  &  legi¬ 
timo  acluprivata  ;  Gall.  Entrepris  &  percias. 

CONT  AT  A ,  Modus  agri.  Charta  permutationis 
anni  1 3  04.  ex  Archivo  D.  Marchionis  de  Flama- 
rens :  Cambiavit  Bernardo  &  Galhardo  de  Sentis  ... 
omnia  jura  &deveria,  que  ipfe  habet  &  habere  debet 
in  omnibus  illis  viginti  quatuor  Contatis  terre ,  que  te¬ 
neri  dicebantur  ab  eodem  domino  Petro  in  decimario 
S.  Murtini  Delebret  villa.  Vide  Contrata. 

CONTECTALIS,  Sub  eodem  tedo  habitans , 
uxor,  conjux ,  apud  Ditmarumlib.  2.  pag.  15. 
lib.  3.  pag.  29.  inVita  S.  Kunegundis  Imperat, 
cap.  1.  [  in  quibufdam  exemplaribus  habetur  Co/- 
lettilis  velConlettilis.  ]&c.  Perperam  edit.  Anteit  a- 
lis  ,  pro  Contettalis ,  apud  Ughell.  tom.  1 .  p.  501. 

f  Contectilis,  Eadem  notione,,  to.  3 .  SS.  J u- 
nii  p.  79.  de  S.  Aureo  :  Interventu  dilcctijfma  Con- 
teUilis  noftra. 

CONTECTUM ,  in  Legibus  Caroli  M.  pro  quo 
Muratorius  tom.  1 .  part.  2.  pag.  105.  coi.  1 .  B. 
cenfet  legendum  efle  Conjectum  :  XJtberib annum  aut 
aliquod  Conte  dium  pro  exercitali  caufa  Comes  de  libe¬ 
ris  hominibus  recipere  aut  requirere  non  prafumat.  Vide 
Conjetlum  in  Conjectare. 

^  CONTELEMPNERE,f.  Perdere, amittere.  Te- 
ftamentum  Aodifelini  Canonici  Rotomag.  ann. 

1 000.  apudMarten.  tom.  1 .  Anecdot.  coi.  1  2  1. 
Jluod  repetit  non  evendicetur  Jibi  ,  fed  confufus  Con- 
telempnat ,  &  excommunicatus  &  anathematizatus 
recedat.  Vereor  ne  mendum  fit  in  voce  Conte- 
lempnat. 

CONTEMPLABILITER,  Palam.  Utitur  Ammia¬ 
nus  lib.  20.  p.i74- 

f  CONTEMPLATIO, Refpedius,  Gall.  Egard,Con- 
Jideration.  Epiftola  Philippi  Ele&oris  Archipalati- 
ni  ad  Carolum  VIII.  Regem  Galliae  ann.  1497. 
apud  Ludewig.  tom.  6 .  Reliq.  MSS.  pag.-  9  6 .  Igi¬ 
tur  Regiam  Celjitudinem  veftram  rogamus ,  quatenus 
pr&fatos  Chrijlophorum  &  Anfhelmum  de  Regia  benefi¬ 
centia  plurimum  commendatos  fufeipiat ,  nojlri  Contem¬ 
platione  :  id  eft ,  noftri  ergo  vel  caufa.  Similis  lo¬ 
cutio  occurrit  apud  Rymer.  to.  2 .  p.  3  9  8 .  coi.  2 . 
necnon  apud  Aeherium  tom.  9.  Spicii. p.  289. 

CONTEMPORALIS,  ^Bqualis,  x  quaevus ,  coae¬ 
taneus  ,  Contemporaw ,  rvyxgovof.  Ditmarus  lib.  6. 
p.  77.  Carus  cunilis  fumet  Contemporalibus.  Utitur 
1.  3.  7.  &  alibi  non  femel.  Contemporaneum  dixit 
Agellius  lib.  19.  cap.  14. 

%  CONTEMPORARE, Efle  eodem  tempore.  Ter- 
tull.  de  Refurre&ione  carnis:  Contemporant  foetu, 
coatantnatu.  Vide  Tempor are. 
f  CONTEMPOREITAS ,  in  Vita  B.  Giraldi  de 
Salis ,  apud  Martenium  tom.  6.  Ampliff.  Colled. 
coi.  999. 

%  CONTEMPSA,  Contemptus,  negledus.  Privi¬ 
legium  Ordoniill.  Regis  pro Monafterio  S.Mar- 
tini  Compoftellani  inter  Concil.  Hifp.  tom.  3 . 


CON  1016 

pag.  171.  Gguicumque  .  . .  quod  nos  damus  &  concedi¬ 
mus  inde  auferre  prafumpferit ,  aut  in  Contempfa  mi- 
ferit  (  id  efl  ,  negledui  habuerit)  Jjfuifquis  ille 
fuerit  Jit  maledictus  &  ex  communicatus. 
CONTENDERE,  Extendere ,  exponere. Hinc- 
marusRemenf.  Epift.  ad  Carolum  Regem  apud 
Aeherium  tom.  2.  Spicii,  pag.  824.  Cur  autem  ita 
vobis  fcientibus  feribo ,  quia  vobis  tacere  non  audeo , 
patenter  Contendo. 

f  Contendere  Testamentum,  Contende¬ 
re  ut  irritum  fiat,  illud  refeindere.  Confuetudi- 
nes  quas  Comes  Montis- fortis  ftabilivit  apud 
Pamias  ann.  1212.  inter  Anecd.  Marten.  tom.  1 . 
coi.  837.  Item  ,  maritagia  mulierum  revertantur  ad 
haredes  ip forum  ,  ut  pojfint  inde  Contendere  Teftamen- 
tum  ,Ji  voluerint. 

CONTENEMENTUM.  Vide  Continere. 

^  CONTENERARE,  Tenerum  facere,  macera¬ 
re,  Gall.  Attendrir.  Jacobus  Cardinal,  in  Vita  S. 
P  etri  Caeleftini  tom.  4.  Maii  p.  4  5  4. 

Non  cicer  atque  fabas  lymphis  liquantibus  unquam 

Contenerans ,  &c. 

CONTENTARE  ,  Satisfacere  ,  noftris  ,  Contenter. 
Synodus  Sodorenfis  in  Hibernia :  Si  vir  aut  mulier 
obierit,  &  nulla  bona  ad  Conternandam  Ecclejiampro 
fuafepultura  habuerit ,  &c.  [  Occurrit  apudAche- 
rium  Spicii,  tom.  6. pag.  128.  Ry merum  to.  11. 
pag.  467;  coi.  1 .  in  Adis  SS.  Julii  to.  2.  p.  427. 
fuperius  in  voce  Annata  &  alibi  non  femel.] 
Contentati o ,  Eadem  notione,  Gall.  Con- 
tentement.  Occurrit  in  Hifl.  Dalphin.  tom.  2.  pag. 

1  $  1 .  &  in  Conciliabulo  Perpinian.  ann.  1409. 
Concil.  Hifp.  to.  3 .  p.  6  3  8 . 

CONTENTIA ,  pro  Contentio,  Lis,  jurgium, apud 
Rymerum  tom.  1  2.  pag.  59.  coi.  1. 
CONTENTIONARIUS ,  Qui  contendit,  apud 
Ludewig.  tom.  7.  Reliq.  MSS.  p.  319. 
CONTENTUS,  Numeratus.  Epifiola  Johannis 
de  Monfteriolo  apud  Marten.  tom.  2.  AmplilE 
Colled.  coi.  1391.  A  (ferit  uno  in  foro ,  unica  expe¬ 
ditione  ,  fola  in  hora  pro  duodecim  florenis  flutatis  au¬ 
reis  in  Contento vendidifj e  ;  id  efl,  numerata  pecu¬ 
nia,  Gall.  Argent  contant.  Vide  Contantus. 

CONTERATI ,  Italis,  Terrazzani.  Conterranei, 
ex  eadem  contrada,  de  mefme  contree.  Anonymus 
Barenfis  in  Chron.  ann.  1040.  &  1041.  Et  ipji 
Conterati  interfecerunt  C hir  os  jacti  Criti.  Perperam 
apud  Lupum  ProtofpathamCow/rdftifcribitur  an¬ 
no  1  040. 

C  onterranei,  Eadem  notione.  Brocardus  in 
Defcript.  Terrae  Sandae  :  Tales  funt  hodie  in  T erra 
Sanlta  non  pauci,  qui  f  poliant  peregrinos  &  Conter¬ 
raneos  fuos. 

f  CON  T  ERIBU  STERIU  S ,  Homo  conditionis  ob¬ 
noxiae  ,  qui  tributa  domino  tenetur  exfolvere. 
Berengarius  de  Tarragona  in  Epiftola  ad  Udefon- 
fum  Reg.  Arag.  de  caede  Hugonis  Archiep.  Tar- 
rac.  an.  1 1  7 1 .  inter  Concil.  Hifp.  to.  3 .  p.  3  8  3 . 

&  in  Appendice  Mareae  Hifp.  coi.  1354-  Ibique 
cum  Conteribu fleriis  noftris  ,  qui  inimicabantur  fratri 
meo ,  fecit  facr amentum  ,  &  eos  fecit  jurare  adverfus 
eum.  Vide  Tributales. 

%  CONTERMINALIS ,  Confinalis,  in  Gloflar.  San- 
German.  MS.  num.  501. 

^ CONTERMINUS,  Confinis,  Contingens.  Civi¬ 
tas  Ferraria  fluvio  Pado  Contermina,  in  parvo  Chro¬ 
nico  Ferrar.  apud  Murator,  to.  8 .  coi.  47  3 . 

i.  CONTERNARE,C onternatio.  Higenusde 
Limitibus  agror.  JJuod  Ji  illis  permijfum  erit ,  ut  in¬ 
ter  convenientes  Conternentur Conternati  flrtiridebe- 


1017  CON 

bunt,  qui  tres  primam  Centuria  fortem  accipere  debeant. 
Conternationum factarum  Jingula  fratribus  nomina  in- 
feribemus ,  &c.  Sic  Conternatio  fuit  fors  eaquse  in. 
tres  partes  dividebatur.  Gloff.  Lat.  Graec.  Conqtia - 
ter n^t  ,  ^uyvvn  narra,  rtcrercvpocv. 

2.  CONTERNARE.  Vitulam  Conternantem,  apud 
Ifaiam  c.  1 5 .  v.  5 .  Hierem.  c.  48.  v.  1 4.  McV^ov 
rfinVatruv  vertunt  Graeci  Interpretes.  Conternans , 
dicitur  ille  qui  eft  in  completione  tertii  anni  :  unde  di¬ 
citur  Conternans ,  quaji complens  tertium  annum  ,  qua - 
Ji  triennis ,  vel  trium  annorum  exiflens.  Unde  Ifaias  c. 
1 5 .  Vettes  ejus  ufque  ad  Segor  vitulam  Conternantem , 
id  eft  ,  vitulam  trium  annorum  :  vel  Segor  civitatem 
parvam  dicit  vitulam  Conternantem  ftd  eft ,  robuflam: 
quia  fecundum  Gloff am  ,  animalia  funtrobufla  tertio 
anno  ,  ficut  homo  in  trigejimo  anno.  Hierem.  cap.  48 . 
dicitur :  A  Segor  ufque  ad  Oraniam  vitulam  Conter¬ 
nantem. Ubi  quidam  libri  falji  habent ,  vitulam  Con¬ 
fler  nantem  ;  &  fecundum  Papiam  ,  Conternans  eft  vi¬ 
tula  tertium  annum  agens.  Joan.  de  Janua.  Vide  S. 
Hieronymum  in  Epitaphio  S.  Paulae. 

^  CONTERRANEE  Vide  Conterati. 

CONTESSERARE,  Amicitiam  ,  focietatem  in¬ 
ire  cum  aliquo.  Tertullian.  adv.  Haereticos:  Cum 
Africanis  Ecclejiis  Cmt  efferar  it. 

f  Contesseratio  Hospitalitatis  ,  apud 
eum  dem. 

^  CONTESTA ,  f.  Sepimentum  feu  pali  virgis  vi¬ 
mineis  Contexti  vel  jugati.  Chron.  Parmenfeadan. 
1247  .Et  molendina  de  brachiis  &  equis  propter  de- 
fettum  aquarum  &  canalium  fatta  fuerunt  per  civita¬ 
tem  &  pali  fpez,z,ati  &  (Innati  per  omnes  vicinias  & 
Contejlas  &  palancata.  Corbes  virgis  Contefta  pro  con¬ 
texta,  in  Charta  an.  143  9.  ex  Archivo  Pileatorum 
Maffil. 

CONTESTABILTARIA,  Dignitas  Comitis  Sta¬ 
buli.  Vide  locum  in  Cap  it  ane  at  us  poli  Capit  aneus. 

CONTESTABILIS.  Vide  Comes  Stabuli. 

CONTESTADA.  Vi de  Conteflatio  5  . 

1 .  CONTESTARE  ,  Donare ,  vel  uti  teftamerito, 
in  Charta  Ranimiri  Regis  Lufitaniae  aerae  939. 
apudRodericum  da  Cunha  in  Hili.  Epifcop.  Por- 
tenhum  1 .  parte  c.  1 3 .  p.  1 5  9 . 

2.  CONTESTARE,  Admonere,  monere  ,  feu  po¬ 
tius  repugnare  ,  pro  Contrajlare  ;  quomodo  Conte- 
fler  ,  ufurpamus.  Lex Bajwar.  tit.  2. cap.  }.§.  6. 
Si  fervus  hoc  fecerit ,  capitali  fubj aceat  fententu:  do¬ 
minus  vero  ejus  omnia Jimilia  reflituat ,  quia  fervo  fuo 
non  Conteflavit  ,  ut  talia  non  faceret.  Capitula  Ca- 
roli  Magni  lib.  6.  c.  1  5.  Sibos  cornupeta  fuerit .... 
&  Conteflati  funt  dominum  illius  ,  nec  reclujit  eum  , 
occideritquc  virum ,  aut  mulierem  ,  &c.  Adde  Ana- 
daf.  in  Vitis  PP.  p.  50.  Vid  eContraftare. 

^  Contestare  Litem,  Litigare,  repugnare, 
litem  inllruere.  Indrumentum  appellationis  an- 

•  ni  1 48  1 .  ex  Archivo  B.  M.  de  Bono  nuncio  Ro- 
tomag.  Litem  Conteflando  &  negando,  prout  negarunt 
eumdem  de  Paris  habere  jus  percipiendi  decimam  in 
eadem  pecia  terra  articulata.  Epiltola  Michaclis  Epi- 
fcopi  Andegav.  an.  1  244.  apud  Lobinellum  to. 
2.  Hili.  Britan.  coi.  418.  Convocatis  partibus ,  fa¬ 
cias  infra  duos  menfes  pofi  receptionem  prafentium  , 
fuper  ftngulis  articulis  in  libello  prefentibus  inferto  con¬ 
tentis  ,  litem  coram  te  legitime  Conteflari.  Fello  Con- 
teftari  litem  dicuntur  duo ,  autplures  adverfarii,  quod 
ordinato  judicio  utraque  pars  dicere  folet ,  Tcfles  efiote. 

«g  CONTESTATA.  Vide  poli  Conte  (latio  3 . 

1.  CONTESTATIO  ,  Litis  contellatio ,  in  Lege 
Longobard.  lib.  2.tit.  2  1  .§.  2.  GlolT. Graec. Lat. 

Ini  cT/ttws ,  Conteflatio. 


'  CON  .  1018 

2.  CONTESTATIO ,  Libellus,  feriptura ,  in  1.  8. 
Cod.  Theod.  de  Famolis  libell.  &  apud  Gregor. 
Magn.  lib.  5 .  Epid.  3  o-  Nocturno Jtlenfio  'm  civitatis 
loco ,  Ccnteftationem  pofuitin  ejus  crimine  loquentem . 

C  ontf.statio,  Tedatio.  Concilium  Arelat.  II. 
lub  Siricio  PP.  can.  3  2.  &  ex  eo  Capitul.  Caroli 
M.lib.  6.  cap.  1  42.  Si  expojitus  ante  Ecclejiam  cu- 
jufcumque  fuerit  miferatione  collectus  ,  Conteftationis 
ponat  epiftolam.  Id  eft  ,  qua  tedatur  fe  eum  colle- 
gide.  Anadalius  in  S.  Hormifda:  Portantes  epiflolas 
confortat  orias  fidei ,  <£*  Conteflationes  fecretas  numero 
1  9.  &c. 

3.  CONTESTATIO.  Ordo  Romanus  de  Confe- 
crationeEpifcopi  i  Pontifex  ponit  manum  fuper  ca¬ 
put  ejus ,  &  dicit  unam  orationem  in  modum  Collecta  \ 
alteram  m  eo  modulamine ,  quo  folet  Conte  (latio  canta¬ 
ri.  GregoriusTuron.  lib.  2.  deMiracul.  S.  Mar- 
tini  c.  1 4.  Cumque  nos  rite  facrofancla  folemnia  ce¬ 
lebrando  Conteflationem  de  Domini  virtutibus  narrare¬ 
mus  ,  &c.[  AdaSS.  Junii  tom.  3 .  p.  10.  deS.  Fer- 
reolo  :  Conteflatio  ,  Vere  dignum  &  judum  ed  ; 
quotiefeumque  pugnas  Sanctorum  recolimus.']  Quibus 
locis  Conteflatio  idem  Tonat  quod 

Contestada  ;  ita  enim  appellari  in  Codice  Re- 
menfi  MS.  monet  Menardus,  Prafationem,  feu  Ora¬ 
tionem  quae  Canoni  praemittitur,  qua  difponitur 
Sacerdos  Sc  populus  ad  tremendorum  myderio- 
rum  confedionem,  quod  ,  uted  in  alio  Codice 
Thuano,  Contefletur  S acerdos  fixam  ac  veram  profefi- 
Jtonem  populi  ,  id  eft ,  gratias  referre  Deo  dignum  ejje. 
Ita  etiam  in  veteri  Liturgia,  apud  Cardinal.  Bo¬ 
na  lib.  1.  Rerum Liturgicar.  cap.  1  2.  n.  5. Praefa¬ 
tio  Conteflatio  Atiffia appellatur.  Eumdem  vide  lib. 
2. cap.  io.n.  1 . Et  in  lib.  3.Sacrament.  Ecclef. 
Rom.  c.  106.  in  Milfali  Gothico  pag.  270.288. 
quo  fpeidant  ida  Gennadii  de  Scriptorib.  Ecclef. 
mMufaeo:  Compofiit  S  aeramentum  egrefmm  &  non 
parvum  volumen  ,  per  membra  quidem  pro  opportunita¬ 
te  officiorum  &  temporum,  pro  letliov.um  textu  pf almo¬ 
rum  que  ferte  &  decantatione  diferetum  :  fcd  [applican¬ 
di  Deo&  Conteflandi  beneficiorum  ejus  fodalitate  ftii 
confient aneum.  Glolde  Lat.  Graec.  Conteflatur  ,  o-vv- 
fxa^rv^tTai  ,  £777<74pay;£eT«i  }  chiajusigTupeTat.  Fedus  t 
Conteflari  ,  ejl ,  cum  uterque  reus  dicit ,  Te  fies  efiote. 
Paulinus  Natali  9. 

Jfijfid  Pafcbalejepulum  l  nam  certe  jugiter  omni 
Pafcha  die  cunilis  Ecclefia  pradicat  oris , 

Conteflans  Domini  mortem  cruce ,  de  cruce  vitam 
Cunctorum. 

Annales  Francor.  Fuld.  an.  8  8  8 .  Salubri  utens  ccn- 
Jilio,  Conteflans  fe  malle  fuum  regnum  gratia  cum  Re¬ 
gis  pacifice  habere  ,  quam  ulla  jattantia  contra  ejus  fi¬ 
delitatem  fiperbire.  Papias:  Conteflari ,  ad  judices ; 
obtefiari  vero  ad  adverfarios  pertinet.  GlolToe  Graec. 
Lat.  Conteflatio ,  tcflificatio.  Contefla- 

tari  f  aeramentum  fidelitatis ,  in  Capitulari  3«ann. 
789.  cap.  2. 

Contestata,  in  Miflali  vet.  Francor.  p.  422. 
CONTESTUS,  Lis,  altercatio  ,  Gall.  nunc  Con- 
teflation  ,debat,  alias  Contefl  ,  praefertim  Pradicis. 
Charta  compolitionis  cum  Abbate  Berdonenfi  & 
Gentili  de  Montefquivo  ann.  i  3  o  9.  ex  Archivo 
Domini  de  Montefqmou:  Cum  lis ,  qu filio ,  Conteflus, 
contentio ,  petitio  &  controverfa,  [eu  demanda  vertere¬ 
tur  ,  feu  verti  fper aretur  inter ,  &c.  fuper  quibus  qua- 
flione ,  Conte fiu ,  contentione ,  &c. 

CONTHORALIS,  Conjux, uxor, [interdum  etiam 
Maritus.  ]  TidericusLangenius  inSaxonia: 

Huic  Conthoralis  Mechtildis  erat  fpccialis. 

[  Epidola  Edwardi  III.  Regis  Angi,  ad  Reginam 


ioip  CON 

Callella:  apud  Ry merum  tom.  5 .  pag.  462.  coi. 
1.  Ad  vos  &  conf anguineum  nofirum  carijfimim  ,  illu- 
(Irem  Regem  CaftelU ,  Contboralem  veftrum.  Et  pau¬ 
lo  poli  :  Penes  dictum  Contboralem  vefirum.  Charta 
Ludovici  Regis  Hungariae  apud  Ludewig.  tom. 
5.  Reliq. MSS.  pag.  494.  Juxta  continentiam  dicti 
Domini  Regis  Conthoralis  nojin .  ]  Utuntur  Beka, 
Thwroczius ,  Sc  alii. 

CONTICINIUM,  Concubium  ,  nox  intempefta  " 
cum  eunda  filent ;  Ifid,  lib.  5 .  Orig.  c.  $  1.  GlofiT. 
Lat.  Graec.  Conticinium ,  0  fxtru^C  dhtx}pvo<pwvl*c  x%o- 
vo ;  Notiis  Conticinium  ,  apud  Ordericum  Vital.  p. 
$o8.Hifloria  Tranfiat.  S.  Seballiani  c.  1 3.  num. 
66.  Cum  jam  Conticinii  tempus  incumberet.  {  Trans¬ 
latio  S.  Audoeni  apud  Marten.  to.  3 .  Anecd.  coi. 
^1676.  Triduanum  itaque  pralib antes  jejunium  cum 
vigiliis  &  inflantia  precum ,  tertia  notiis  in  Conticinio  , 
facrorum  Cufludibus  alto  fopore  deprefjis ,  latenter  ad 
feretrum  accedunt.  ]  Primum  conticinium ,  in  Miracu¬ 
lis  S.  Adelardi  Abbat.  n.  5.  Utitur  Plautus. 

^  CONTIENS,  f.  pro  Conte  flans.  Vide  Conteflare  li¬ 
tem.  Officialis  Rotomag.  ann.  1341.  in  Bullario 
Fontanellenfi  fol.  60.  redo:  Reflor  dicebat  &  affe¬ 
rebat Jibi  ratione  fua  praditia  Ecclejia  de  jure  communi 
jus  competere  percipiendi . . .  omnes  &  Jtngulos  grojfos 
fructus  decimales ...  ditiis  Religiojis  in  contrarium  Con- 
tientibus ,  dicentibus ,  &c. 

CONTIFICIUM,  vox  Circi,  cum  belli x  contis  con¬ 
ficiuntur  ,  aut  figuntur:  unde  &  quidam  Contifigium 
legunt  apud  Vopifcum  in  Probo ,  ubi  de  leonibus 
in  Circo :  Jj)ui  omnes  Contificiis  interempti  funt.  Lam¬ 
pridius  in  Com  modo  :  Virium  ad  conficiendas  feras 
tantarum  fuit ,  ut  elephantum  Conto  transfigeret. 

%  CONTIGER,  Funambulus ,  fic  didus,  quod  ad 
librandum  corpus  gerat  contum.  S.  Paulinus  in 
Poemate  de  S.  Felice  : 

Clauferat  hic  manibus  vultus ,  &  fronte  fuptna 
Contigero  Jimilis  juveni  fpetlabat  in  altum , 

Ut  daret  immotum  librato  corpore  funem. 

HCONTIGIA  ,  pro  Corrigia  ,fi  bene  conjedo.  Mo¬ 
dus  agri.  Epiftola  Galerani  Comitis  Mellenti  ad 
Eugenium  III.  Papam,  Hili.  Harcur.  to.  3 . p.  44. 
De  claufo  fio  dimidias  Contigias  &  duas  aeras  terra. 
CONTIGNARE,  Comportare,  in  GloffarioSanger- 
man.  MS.  num.  501.  Supplendum  puto  ,  Tigna  , 
cum  Contignare  fit  Tigna  conjungere;quod  Glof- 
fator  expreilerit  per  Comportare. 
CONTIGUATUS,  pro  Contiguus,  Vicinus.  Index 
MS.  Beneficiorum  Ecclefiae  Conftantienfis :  Cujus 
Capell anus  habet  curam  leproforum  feu  parochiarum 
dici  e  Ecclejie  Contignat  arum. 

CONTIGUITAS,  Cognatio  &  amicitia,  inGlof- 
fario  Barthii  ex  Guiberti  Hili.  Palaelt. 

CONTILE  ,  Dominium ,  Comitatus  :  Italis  enim 
Conto  ,  ell  Comes.  Padum  inter  Thomam  Comi¬ 
tem  Sabaudiae  &  Abbat.  S.  Mariae  Pinarol.  ann. 
1  2  46 .  Pronuntiaverunt  quod  praditius  Comes  &  ejus 
baredes  habeant  in  perpetuum  pacem  &  guerram ,  & 
plenum  Contile  in  tota  praditia  valle  ,  &  in  omnes  ho¬ 
mines  in  ea  habitantes.  Infra :  Cum  omni  jure ,  jurtfdi- 
tiione  ,  &  Contili ,  ut  fupra,  &  dominio. 
CONTIMINATUS ,  an  non  Contaminatus ,  Cor¬ 
ruptus  ,  violatus  ?  Praeceptum  Ottonis  III.  Imp. 
pro  MonallerioS.  Maximini  circiter  ann.  1000. 
apud  Mart.  Colled.  Ajnpliffi  tom.  1 .  coi.  361. 
Jjhdcumque  autem  hujus  noflra  autioritatis  ,  conceffio- 
nis  &poteflativ&  per  donationis  contraditior  &  violator 
in  aliqua  re  exfliterit ;  fciat  fe  componere  nofirum  b an¬ 
num ,  itajicut  ille  qui  mercato  Moguntia ,  Colonia  <£• 
T reviris  contracto  &  Comminato  damnatus  fuerit. 


CON  1020 

CONTINE ,  Slavica  lingua.  Templa dida ,  utau- 
dor  ell  Andreas  Abb.  1.-2. de  Vita  S.  Othonis  cap. 
30.  apud  Gretzerum  in  Divis Bambergenfibus , 
ubi  ad  quaellionem  ,  JjEtare  illa  templa  vocabant 
Contmas  ?  refpondetur  :  Slavica  lingua  in  plerifque 
vocibus  latinitatem  attingit ,  &  ideo  puto  ab  eo  quod 
e  fi  Continere ,  Continas  effe  vocatas.  Adde  cap.  feq. 

f  CONT  IN  ARI,  Congredi  vel  coire.  Gloflar.  MS. 
Sangerman.  num.  501. 

^  CONTINENS  ,  dicitur  de  campo  plura  arpenta 
terrae  continenti  nullo  medio  feparata.  Inllru- 
ment.  anni  1248.  ex  Archivo  Portus  Regii :  Jo- 
hannes  Comes  Montis  -  fortis  ajfenfu  J oh  anna  uxoris 
mea  do  Conventui  Portus  Regii  ccxl.  arpenta  terra , 
quam  habebam  in  uno  Continenti.  Ead.  notione  Cae- 
far  dixit ,  Continentes  filvas. 

In  Continenti,  apudBaluzium  tom.  6.Mif- 
cell.  p.  2  3  9,  idem  ell  ac  Statim ,  illico ,  continuo, 
Gall.  Incontinent.  Vide  Incontinente. 

CONTINENTES,  Graecis  Exp*r «7? ,  didi  potilfi- 
nium  ,  qui  &  in  callitate  vivunt ,  &  a  faecularibus 
prorfus  abllinent :  ell  enim  continentia ;  Exparti* , 
ut  ait  Clemens  Alexandr. lib.  3.Strom.  negledus 
corporis  juxta  fadam  Deo  profelfionem  ,  quae 
non  folum  verfatur  circa  callitatem,  fed  etiam 
circa  alia  omnia,  quae  prave defideret  anima  ne- 

*  cellariis  non  contenta ,  &c.  quam  lyx polrtiuv ,  pro¬ 
fitentur  Monachi.  Flefychius ,  lyx.pa.rua  ,  atrxtio-ic. 
S.  Hieronymus  EpilT.  24.  adMarcellam  :  Nos  quia 
ferica  vefte  non  utimur ,  Monachi  judicamur  :  quia 
ebrii  non  f 'imus ,  nec  cachinno  ora  diffolvimus  ,  Conti¬ 
nentes  vocamur  &  T rifies. 

Prefertim  tamen  Continentium  vocabulo  intelli- 
guntur  viri  qui  ab  uxoribus,  &  feminae  vicilfim 
quae  a  maritis  abllinent.  Ita  S.  Epiphanius  haereli 
59.  &  in Expof.  fidei.  Tertullianus lib.de Praefer, 
cap.  40.  Habet  &  Virgines  ,  habet  &  Continentes 
diabolus  &  Marcion.  Et  S.  Gregorius  Nazianz.  O 
fXiV  aXXoTfio?  tvvHc  ,  ile- oc,  afythoig  VTrapyti  ,  o  dV  t»V 
iyxpctreiav  dtrxuv  [Atra  7rctpjivuy  rt\*?jfu>.  RuffinUS 
Aquileienfis  lib.  2.  in  S.  Hieronymum :  Nam  Por- 
phj/rius  te  docuit  de  Chrifiianis  male  loqui ,  concidere 
Virgines ,  Continentes ,  Diaconos  ,  Prefbyteros ,  &c. 
Zachaeusl.  3 .  Confultation.  cap.  3 .  ffiuidam  etiam 
velut^if  pofiremo  fetta  ifiius  gradu  parva  obfervatione 
contenti ,  tantum  calibes  vivunt ,  ut  nunquam  experti 
matrimonia  refpuentes,vel  amijforumrecor datione  com¬ 
moniti,  fecunda  ,fi prima  habuere ,  devitant,  &c.  ubi 
multa  de  hoc  vivendi  genere.  Salvianuslib.  5.  de 
Gubern.Dei :  Jfiupmodo  igitur  talis  ipfos poenitentiam 
fecgiffe  non  poenitet  l  Sicut  etiam  illos  de  converjlone 
ac  Deo  aliquid  cogitajfe  ,  qui  a  conjugibus  propriis  ab - 
ftinentes,  a  rerum  alienarum  pervajione  f e  non  abfii - 
nuerunt ,  &  cum  profiteantur  Continentiam  corporum,  in 
incontinentiam  debacchantur  animorum.  Novum  pror¬ 
fus  efl  conv er jioniis genus,  licita  non  faciunt,  illicita  com¬ 
mittunt  ,  temperant  d  concubitu  ,  &  non  temperant  k 
rapina.  Lex  20.  C.  Th.  de  Epifc . Ecclejiaflici ,  aut 
ex  E cclejiafticis ,  vel  qui  Continentium  fe  volunt  no¬ 
mine  nuncupare ,  viduarum  ac  pupillarum  domos  non 
adeant.  Similia  habentur  inConcilio  Carthag.III. 
can.  2  5 .  Horum  praeterea  meminit  Novella  Ma- 
jorani  de  T  ell.  Clericor.  ut  &  S.  Augullinus  lib.  5 . 
Contra  Faullum  cap.  9.  £)uam  multi  Continentes  in 
Ecclejia  &  Monafieriis ,  vitium  &  tegumentum  com¬ 
mune  habentes ,  &  in  his  ipjis  profeffionibus  multi  falla¬ 
ces.  Et  Serm.  5  3 .  V.  D.  cap.  8 .  Sunt  Continentes  hu¬ 
miles ,  funt  &  fuperbi,  &c.  Idem  Serm.  de  Tem¬ 
pore  248.  Continentia  &  fobrietas  non  in  fola  inte¬ 
gritate  carnis  conjiflit ,  fed  etiam  in  cultu  &  ornatu , 


ion  CON  CON  1022 


vita  pariter  &  moribus  conjtfht.  Vita  S.  Sulpitii  Pii 
Epifc.  Bituricenfis  cap.  5 .  n.  23.  Monafterium . . . 
in  quo  virginum  ac  Continentium  feminarum  inc  Infer  at 
agmen.  Mox  :  dum  fapientia  fiudio  fcmper  ve- 

fiiunt ,  non  folum  corpora ,  fed  &  animas  virginitati 
confecrant,  prapar  antes  vafa  munda  ad  fapientiam ,  ex 
quibus  divini  verbi  concubitus  fdnttos  &  immortales  ex¬ 
petunt.  Vide  S.  Cyprianum  Epift.  6z.  &  lib.  de 
Difciplina  &  habitu  virgin.  Poffidium  in  Vita 
S.  Augultini  cap.  28.  ipfum  S.  Auguftinum  de 
Urbis  excidio  cap.  2.  lib.  de  Utilitate  credendi 
cap.  1  7.S.  Ambrof.  lib.  6. Hexaemer.  cap.  5.&C. 
Veneris  Continentiam  dixit  Curius  Fortunatus  lib. 

3.  de  Arte  Rhetor.  Continentiam  Hierony¬ 

mus  ad  Marcellam,  id  eft,  Chriftianorum  ab  omni 
dltliu  continentiam  :  Continentiam  vovere ,  Arnol- 
dus  Lubec.  lib.  7. cap.  9 . 

Quos  vero  Continentes  Latini,  eynp xreTc  Graeci  vo- 
cant:iidcm  ipfisGrsecis  dmonai  appellati. Ita  t 
t Sv  ao-nnluv ,  in  Concilio  Laodiceno  can.  24.  Idem 
Concilium  C.  3  o  .  Ov  dti  uganxue,  »  dtnaflstg, 

iv  [xna.  yvvcitmv  «toXkWOsci.  Quibus  locis 

atnuflcti ,  Continentes  dicuntur  Diunyfio  Exiguo  & 
Ilidoro  Mercatori.  Joan.  Phocas  in  Defcript»T.  S. 
cap.  I  I .  Ka/  diaycpd  olfaiifxccTet  ^  keAxIcc  tic,  cutm twv 
xulufAovah;.  Gloff.  Graec.  Lat.  Catllbes,  ayx/xot,  u/ruflui. 

Continentes  didi  praeterea  Fratres  Sc  Sorores 
Tertii  Ordinis  Fratrum  Minorum  ,  inftituti  ab 
iplo  S.  Francifco,  qui  &  de  Poenitentia  nuncupa¬ 
bantur  ,  in  Bullis  Joannis  XXII.  PP. an.  1  3  1 5».  & 
*i  3  10.  apud  Waddingum. 

1 .  CONTINENTIA ,  Synopfis ,  argumentum ,  te¬ 
nor  inftrumenti,  trwo%»,  ntpic%»,  in  GlolT.  Lat.  Gr. 
Gallis  le  Contenu.  Continentia  venditionis ,  in  leg.  2  9 . 
Cod.  Theod.  dePetit.  Continentia  editti  ,in  1.  1 1 . 
eod.  Cod.  de  Liberali  caufa.  Continentia  fcriptura , 
in  1.  3  1 .  de  Teltam.  eodem  Cod.  Thomas  Cata- 
brig.  Epifc.  apud  Radulfum  deDiceto  :  Fraterni¬ 
tatis  veftra  fcriptum  fuf cepimus ,  .  cujus  Ctntinen- 

tia  plus  videtur  habere  mordacitatis  quam  folatii.  Ger- 
vafius  Dorobern.  Litteras  Regi  Fr  ancta  porrexerunt, 
quarum  Continentia  erat ,  &c.  Adde  Caefarium  de 
Mirae,  lib.  2.  cap.  10.  [&  alios  bene  multos.  ] 

2.  CONTINENTIA  ,  Continuitas,  complexus, 
annexus.  iEthicus  Colinograph.  initio  opufculi : 
De  omni  ejus  (orbis  terrarum)  Continentia  perlatum 
efi  ad  Senatum.  Sic  apud  eumdem  :  Oceani  Occiden¬ 
talis  Continentia.  Virgilianam  Continentiam  Fulgen¬ 
tius  dixit  Complexum  rerum  phylicarum  ,  quae  in 
Virgilio  continentur,in  quam  rem  peculiaris  ojus 
exftat  libellus.  Macrob.  lib.  5.  Saturn.  cap.  1  5. 
Continentia  regionum.  Idem  in  Somnium  Scipionis 
1.  2.  cap.  1  2 .  Omnem  operis  Continentiam  revolvam. 

.  CONTINENTIA  ,  pro  rebus  ad  vidum  necef- 
fariis ,  mox  infra' poli  Continere. 

4.  CONTINENTIA,  Contredatio.  Caelius  Aure¬ 
lianus  lib.  3.  Aeut.  cap.  5.  Utendum  etiam  articu¬ 
lorum  blandi  taclus  Continentia. 

5.  CONTINENTIA,  Flabitus  ,  moris  &  geltus 
conformatio  ,  Gallis  Contenance.  Anonymus  de 
Miracul.  S.  Urfmari  per  Flandriam  num.  6.  Stu¬ 
puerunt  ,  oculos  humiliter  demiferunt ,  &  quis  inter  eos 
delatus  fuerit ,  etiamji  nefeirent ,  fatis  patenter  ipfa  fua 
Continentia  oftenderunt. 

CONTINERE,  Alere,  fuinptusfuppeditare :  no- 
llris,  Entretenir.  Gregorius  M.  lib.  a.  Indid.  1. 
Epift.  28.  Et  locum  vel  attionem  provideat,  ex  qua 
cotidianis  (lipendiis  valeat  Contineri. 

CONTEN  ementum,  ^llimatio,  &  conditionis 
forma  ac  ratio  ,  qua  quis  in  republica  fubiiftit , 


Spelmanno:  feu  potius  quod  cuique  ad  fumptus 
neceffarios  fufficit,  ex  voce  Continere ,  de  qua  mox. 
Magna  Charta  Libertatum  Anglise  cap.  14.  Liber 
homo  non  amtrrcietur  pro  parvo  delicto ,  niji  fecundum 
modum  illius  delicti ,  &  pro  magno  delifto  fecundum 
magnitudinem  delicti  ,falvo  Jtbi  Contenemento  fuo  ,  & 
mercatori  dbdem  modo  falva  mercandifa  ,  &  villanus 
. . .  falvo  voainagio.  Glanvilla  lib.  9.  cap.  %.  Secun¬ 
dum  quantitatem  feodorum  fuorum  ,&  fecundum  f  'a- 
‘cultates,ne  nimis  gravari  inde  videantur ,  vel  fuum 
Contenementum  amittere.  Id  eft,  ne  Conditioni  fuae 
derogare  cogantur ,  amilfis,  vel  certe  imminutis 
fuis  facultatibus :  nam  ea  eft  vocis  notio,  quid¬ 
quid  dicat  Somnerus.  Nos  dicimus  Entretien,  feu 
Intertenementum  ,  quod  cuique  ad  fuam  conditio¬ 
nem  matnitenendamneceftariumeft,  vel  fufficit. 

Continentia,  Idem  quod  Contenementum.  G  re- 
gorius  M.  lib.  1 .  Epift.  5 .  Miror  autem  quod  in  me 
collatas  Continentias  veftras  ex  hac  moderna pajioralis 
officii  Continentia  diftraxifiis ,  in  qua  fub  colore  Epi- 
fcopatus ,  ad faculum  fumredutlus.  Idem  Epift.  43. 
De  ancilla  Dei ,  qua  cum  Theodoffo  fuit.  Extranea 
nomine ,  videtur  mihi  ut  ei  Continentiam  facias ,  Ji  utile 
confpicis ,  aut  certe  donationem  quam  fecit,  reddas.  Lib. 
4.  Epift.  3  o .  Sed  quia  vos  valde  in  Continentia  noftra 
benignos  invenimus ,  eidem  benignitati  vice  Jimili  re- 
fpondemus.  Ita  hanc  vocem  ufurpat  lib.  1.  Epift. 
18.  42.  lib.  2. Indid.  1.  Epift.  28. lib. 4.  Epift. 
50.  &  Julianus  Antec.  Conft.  5  9.  Hac  conflit utto 
. . .  jubet  ut  Ji  quis  rem  immobilem  eidem  Ecclejia  de¬ 
derit  ... .  &  adjecerit ,  ut  in  Continentia  pauperum 
reditus  adminiftretur ,  &c.  Vide  Paclimonium. 

^f  CONT1NGARE,  pro  Contingere.  Capitulare  Are- 
chis  Principis  Beneventi  apud  Murator,  tom.  2. 
pag.  336.  coi.  1 .  Omnino  prohibemus  nullo  quolibet 
argumento ,  quod  Contingaverit ,  vel  dici  humana  ver- 
futiapotefl ,  his  donationem  facere  poff e ,  qui  hoc  faci¬ 
nus  contraxit. 

CONT1N1UM ,  Gratuitae  ad  fines  muniendos  ope¬ 
rae,  &  militum  fubmiffio ,  Sambuco  in  Gloffi  ad 
Leges  Hungar.  Albertus  Molnarius  habet  Conti¬ 
nuum  ,  aitque Hungaris diciTortenethol Valodolgoc. 
CONT1NOSUS,  M»vup mtloe,  Cerritus ,  apud  Janum 
in  Supplemento  Antiquarii. 

f  CONTINUARE  ,  Difputare.  Gloffiar.  MS.  San- 
german.  num.  501. 

•[[Continuare  Ecclesiam,  In  ede  continuo 
miniftrare,  Gall.  Deffervir.  Vetus  Ceremoniale 
MS.  B.  M.  Deauratae  Tolof.  Et  primo  nota,  quod 
Prefbyteri  S.  Nicholai  &  Capellani  Dealbate  debent 
&  tenentur  inter effe  in  nojlris  projfeffiombus,  videlicet  in 
ifiis tribus  diebus  Rogationum,  ac  etiam  Capellani  Cu¬ 
rati  S.  Aiichaelis ,  &  etiam  Prefbyteri  qui  Continuant 
Ecclejiam  nofiram. 

f  CONTINUATIM,  Continue,  apud  Marten.  to. 
2.  Itiner.  Litter.  pag.  149. 

^  1 .  CONTIO  ,  pro  Concio,  Congregatio  ,  legitur 
in  Charta  Gauzlini  Epifcopi  Tullenfis  apud  Ma- 
billonium  tom.  3 .  Annal.  S.  Benedid.  pag.  70  6. 
coi.  1. 

2.  CONTIO  ,  Contemptio ,  in  doliario  MS.  San- 
german.num.  501. 

CONTIQtJA,  Imbrium  colledlio,Vnffix.  Addit  Joan. 
de  Janua,  quaji continens  aquam.  [MS.  Bituric.  ha¬ 
bet,  Contiquu ,  &  Amalthea  Laurentii  Contiguia,] 
CONTIQUAL1S  ,  Contiguus ,  vicinus.  Guiber- 
tus  lib.  3 .  de  Vita  fua  cap.  1 4.  Antequam  autem 
ad  Contiqualia  devolvamur. 

•f[  CONTIUS,  Orfis  aut  locutus.  Gloffiar,  MS.  San- 
german.  num.  501. 


1023  CGN 

«jf  i. CONTO, pro  Co»f«j.OttoMorena  inHift.Lau- 
den.  apud  Murator,  to.  6.  coi.  x  o  47-  Sic  eos  cum 
lapidibus  &  enjibus  atque  lanceis ,  ac  maxime  cum 
Centonibus  ur ferunt. 

2.  CONTO  ,  aGraeco-barb.KeVTs?,  Comes, Italis 
Conto :  apud  Cantacuz.  1. 1 .  c.  40 . 

CONTOGATUS, Socius,  fodalis  ,qui  toga  pariter 
utitur.  Sodalis  &  Contogatus ,  apud  Ammian.  1.  z  9 . 

<5J  CONTORIUM  ,  Modus  agri ,  a  Gallico  Contour  , 
Ambitus  ,  Circuitus.  Inllrumentum  venditioni* 
anni  1  276.  in  Chartulario  minoriS.  Benigni  Di- 
vion.  Item  fuper  medietatem  corvcja  fita  ad  limitem 
de  Perrigney  &  fuper  Centonum ,  quod  fuit  Btgnot  five 
liberorum  fimum. . .  &  fuper  unam  peciam  terra,  qua 
fuit  Arberti ,  qua  partitur  cum  Contorto ,  quod  fuit  V al¬ 
teri  . ..  &  fuper  medietatem  Contorii  Jiti  fuper  Forefl, 
quod  Contortum  fuit  au  Mercier.  Vide  Conturnus. 

f CONTORNATUS  Ser  m  o,  Bene  tornatus ,  Con¬ 
cinnus.  Epiltola  Decani  Ecclefiae  Cenoman.  apud 
Marten.  Colledl.  AmplilT.  tom.  1.  coi.  1056.  Sic 
priidcnti/fma  foror  nofira  P aterburnenjis  Ecclefia  fiilo 
altiloqtio  &  Cotit ornato  Sermone  matris  f  u  primitiva 
Ecclefia  flatum  feliciorem  commemorat. 

1 .  CONTRA ,  pro  Circa ,  Verfus. Leges  Edw.  Con- 
felT.  cap.  3  y.Conf neverant  animalia  in  foro  mercari 
fine  plegio  ad  occifiones  Contra  Natale  Domini  facien¬ 
das.  Monafticum  Anglic.  tom.  x.  pag.  149.  Ad 
formiclas  vero  in  Adventu  Domini  debent  habere  1  4. 
fummas  Contra  Natale  Domini ,  Contra  ffjDfadr  ageji- 
mam  tantundem ,  Contra  Pafcha  totidem,  &c. 

2.  CONTRA  ,  Erga,  verfus.  Tabularium  Vien- 
nenfls  Ecclefiae  fub  Roftanno  Archiepifcopo  fol. 
60.  Pro  amore  &  benevolentia  quam  contra  te  habeo , 
&c.  Tabularium  S.  Andrese  Viennenfis :  Ego  igi¬ 
tur  in  Dei  nomine  Rotgerius  pater  tuus  ego  in  pro  amore 
&  bona  voluntate  mea ,  quam  Contra  te  habeo ,  in  pro 
ipfa  amore  dono  tibi  vineam  unam,  &c. 

3.  CONTRA  Se,  E  regione  ,  d.7rlvavTt ,  «Vt/h^c  , 
Gall.  Contre.  Vetus  Inlcriptio  :  Item  Contra  fe por¬ 
ticus  &  ariola  cum  memoria  ad  hoc  itionimentum  per¬ 
tinet.  V ideSalmalium  ad  Solinum  p.  1094. 

4.  CONTRA,  Pro.  Lex  Alemann.  tit.  20.  Nullus 
Presbyter  . . .  poteflatem  habeat  vendendi  Ecclefiafli- 
cam  terram,  nfi  Contra  aliam  terram.  Nos  dicimus, 
Contre  une  autr  e  terre.  Capitulare  5.  an.  806.  cap. 

1 8  •  &  lib.  1 .  Capitul.  c.  125.  Sed  propter  cupidi¬ 
tatem  comparat  annonam  aut  vinum  ,  verbi  gratia  de 
duobus  denariis  comparat  modium  unum  ,  &  fervat 
ufquedum  iterum  venundari  pojft  Contra  denarios  qua¬ 
titor  aut  fex ,  aut  amplius.  Adde  cap.  1 9.  liber  Epi- 
ftolarum  S.  Bonifacii  Mogunt.Epifl.  100 .Tradidit 
cos  (  lervos )  m  Saxoniam  Contra  equum  unum.  Uli 
funt  hoc  loquendi  modo  veteres.  Varro  lib.  1 .  de 
Re  rufi.  Pomavaneunt  Contra  aurum.  Vide  Scalige- 
rum  ad  hunc  locum. 

5.  CONTRA,  Prope,  juxta  ,  Gallis  Contre.  Lactan- 
tius  lib.  de  Mortib.  Perlecutor.  num.  23.  Servi 
quique  fideliffimi  Centra  Dominos  vexabantur:  filii  ad- 
verfus  parentes fufpendebantur ,  &c.  VitaS.  Henrici 
Imperat,  c.  6.  Contra  urbem . . .  Ecclefiam  fub  Cano¬ 
nico  ordine  initiavit.  Charta  Caroli  C.  Imp.  apud 
Mabillon.  lib.  5 .  de  re  diplomat.  p.  404.  Et  om¬ 
ne  teloneum  annualis  mercati ,  cum  prato  ,-itbi  Centra 
Venittam  congregari  folet.  S.  Audoenus  deVita  S. 
Eligii  cao.  1  o.  Sedebat  fabricans  'indef effio  (  tom.  1. 
Hifl.  Franc.  pag.  628.  perperam  indef  offam)  & 
Centra  eum  Tbille  vernaculus  ejus ,  &c.  Caelari us  1. 
1.  Miracul.  c.  23 .  Venienfque  Contra  Monaflerium 
no  (irum ,  locinomen  requifivit.  Hilloria  fundat.  Mo- 
naflerii  Gladbacenlis  cap.  4.  Et  omnibus  affluenter 


CON  1024 


epulantibus,  nuntiifque  Regis  Contra  Epifcopum  hono- 
rabiliter  refidentibus ,  &c.  LeRoman  de  Garin  MS. 
Et  a  mande  par  Renant  de  Baugi , 

Jfiue  a  Dijonfufent  Contre  lui  Samedi. 

Ita  K ovtci  ,  hac  notione  dixerunt  Graeci  nuperi 
pro  Contra.  Anonymus  de  Locis  Hierofol.  cap.  6. 

K«*  KoVTct  ei  c  tov  Tct<pcv  (iveti  0  X/oc?  oms  txctwa-ev  0  K g/g-e;. 
Cap.  9.  K  ai  iiovTct  ths  P  aiQisevcii  »  epuflp ci^aXctcra-a.  Ali¬ 
bi  fope. 

6.  CONTRA ,  Capitulare  3 .  an.  811.  c.,6.  Dicunt 
ipfi  Comites  ,  quod  alii  eorum  pagenfes  non  illis  obe - 
diant,  nec  b annum  Domini  Imperatoris  adimplere  vo¬ 
lunt  ,  dicentes  quod  Contra  Miffos  Domini  Imperatoris 
pro  heribanno  debeant  rationem  reddere.  Nam  non  Con¬ 
tra  Comitem ,  &c.  Ubi  Contra  Miffos ,  pro  Mijfis  nu¬ 
de  ponitur. 

H  7. CONTRA  Aliquem,  Eo  invito.  Pafchalix 
II.  PapaEpifl.  ad  Philippum  CatalaunenfemEpi- 
fcop.  Annai.  Bened.  tom.  5 .  pag.  420 .  Prafenium 
igitur  auctoritate  dilectioni  tua  pracipimus ,  ne  profatum 
Abbatem  ad  feflivitates  tuas  ire  cogas ,  neve  Mona¬ 
chos  ejus  Contra  eum  fufeipias. 


CONTRACAM1UM.  Vide  pofl  Cambiare. 

U  CONTRACAUSARIUS,  ut  mox  Contracaufator , 
in  Placito  ann.  878.  inter  Inflruin.  tomi  1 .  novae 
Hift.  Occitan.  coi.  135. 

CON  TR  AC  AU  SATOR  ,  vox  forenfis ,  Reus ,  in 
jus  vocatus ,  in  legibus  Henrici  I.  c.  61. 

CONTRACLAV1S  ,  noftris'Co»»w/*/.  Charta  an. 
1250.  Prohibuit  hominibus  &  mulienbus  diebus  fo- 
lennibus ,  ne  offerrent ,  clavibus  fandta  Ecclefia  faciens 
quodammodo  Contraclavem.  [  Confuetudines  Brage- 
riaci  art.  9  3 .  Jjha  arebas  feu  huchas  debotaverit,  aut 
falfas  claves  qua  dicuntur  Contraclaves ,  tenuerit  & 
eis  ufus  fuerit  ...furca  fufpendatur.  J 
CONTRACTA.  Vide  Contrata. 

f  CONTRACT  ATIO  ,  Contractus ,  negotium 
cum  aliis  initum.  Capitulationes an.  148  2. apud 

Rymerum  to.  1  2.  p.  1  5  o .  Ad  hoc  quod _ poffi- 

tis  facere  veflram  Contrait  at  tonem  &  capitul  ationem 
cum  dicto  Rege  Anglia. . . .  vel  cum  Ambaxiatoribus 
fuis ,  quale [vis  Contractationes  &  capitula  . . .  quod  ul¬ 
terius  non  utamini  dtfta  Contraftatione  &  ajfenfu,  quam 
cum  dicto  Rege  Anglu.  Et  pag.  fequenti :  JfEpas  vi¬ 
derint  ejfe  convenientes  &  concedentes  (  f.  condecen- 
tes  )  quieti  &  amicabili  &  pacificata  Contr aclationi 
[abditorum  dicli  Domini  Regis. 

CONTRACTIO.  Vide  pofl  Contr  altus. 

CONTRAC  FORIUM,  Mufculus  quiaflringit  re¬ 
ctum  inteflinum,  ne  intempeflive  excrementa  ef¬ 
fluant.  Glofl.Lat.  Graec.  Contr attorium  ,  o-cptyxhla. 

CONTRACTUM,  [  Comparatum,  acquifitum.  ] 
Vide  Adtrahere ,  Adtrailum. 


f[  1 .  CONTRACTUS, Territorium, regio,  tractus. 
VitaS.  VindicianiEpifcopi  tom.  2.  Martii  p.  77. 
C um  in  Contr  actu  infigne  Monaflerium  extruxiffet.  V  i- 
de  Contrata. 


H  -.CONTRACTUS, pro  Contactus.  Concil.  Tolet. 

VIIL  to.  2.  Concil.  Hifp.  p.  542.  Optamus  nulla 
»  prophanatione  filius  <&  fumma  Divinitatis  nomen  exi- 
flere  ad  fumendum  ,  nullo  perjurii  facrilegio  indebite 
profanandum ,  nullo  ufpiam  Contr attu  fallacia  contin¬ 
gendum. 

3.  CON  TRACTUS, Mancus,  membris  captus,  At- 
tratto  &  Ratratto  Italis.  GlofTae  MSS.  ad  Canones 
Concilior.  Contraitis ,  claudis.  Tabularium  Belli— 
locenfe  in  Lemovicib.  num.  6  5.  Adolefiens  etiam 
qui  deportabatur  ad  tumulum  Contr  altus , fuit  in  ipfius 
inter  ceffione  cum  magna  felicitate  {liberatus ,)  &  ad 
altare  B.  Petri  currendo  feflintts  pervenit.  Vita  S.  W il- 

libaldi : 


1025  CON 


libaldi :  Etmantis  ejus  Contrata  funt  folutit.  Oecur- 
ritpaffim  in  VitisSS.  Robertus  Bourronus  in  Mer- 
lino  MS.  Urfms  1’emmena ,  Ji  trouvcrcnt  un  Contrait , 
quant  il  furent  ijfu  de  l’of  ;  &  li  Rots  pajfa  pardevant 
lui ,  &  li  Contrais  li  crie ,  Rois ,  &c .  [  Le  Roman  de 
la  Chantepleure  MS. 

D'une  vielle  bocue , 

Et  d’un  vilain  Contrait , 

Comment  efl  l’ amc  belle  , 

JjEiant  li  cors  ejl  Ji  lait.  ] 

Contractio,  Ipfe contradi  morbus  ,  in  Hiftoria 
Tranflat.  S.  Gorgonii  cap.  i  5 .  Gloffiae  S.  Bened. 
cap.  de  Medicina:  Contractio  ,  Trct^Xus-t;. 

CCNTRADA.  Vide  Contrata. 

%  CONTRADERE,  pro  Tradere  tDona.re.  Occurrit 
paffim. 

CONTRADICERE,  Interdicere  ,  vetare.  Conci¬ 
lium  Moguntinum  an.  847.  cap.  30.  Contradici¬ 
mus  quoque  ut  in  quarta  generatione  nullus  amplius 
conjugio  copuletur.  Synodus  Verncnfis  an.  7  5  5 .  [ Jt 
nec  Epifcopus ,  nec  Abbas ,  nec  ullus  Laicus  projtsfti- 
tia  facienda  [portulas  Contradictas  accipiat :  quia  ubi 
dona  intercurrunt ,  jufitia  evacuatur.  Capitulare  1. 
an.  802.  cap.  3  9.  Ut  inforejles  ncjtras  feramina  no- 
Jlra  nemo  furari  audeat ,  quod  jam  multis  vicibus  fie¬ 
ri  Contradiximus.  Concilium  Wormatienfe  ann. 
8  6  B .  c.  78.  Contradicimus  quoque  ut  in  quarta  gene¬ 
ratione  nullus  amplius  conjugio  copuletur.  [  Leges  Pip- 
pini  Regis  Italiae  apud  Murator,  tom.  1 .  p.  119. 
coi.  1.  Et  Ji  forfitan  Er  ancus  aut  Langobardus  ha¬ 
bens  beneficium  jujlitiam  facere  noluerit ,  ille  [Judex  in 
cujus  mini  ferio  fuerit,  Contradicat  illi  benefipium  futim , 
.tnterimdum  ipfe  aut  A/iJJus  ejus  jujlitiam /ariar.]  Oc¬ 
currit  praeterea  in  Statutis  Nicolai  II.  PP.  pro¬ 
mulgatis  in  Synodo  Romana  an.  1059. 

Contradicere,  Renuere  ,  denegare ,  «Scc.  Con- 
cil.  Francoford.  ann.  794-  Si  quis  Contradicit  eos 
(  denarios)  tn  ullo  loco  ,  in  aliquo  negotio  emptionis 
vel  venditionis ,  &c.  id  eft ,  accipere  non  vult-  R es 
fuas  et  Contradixit ,  in  formula  119.  apud  Linden- 
brogium  ,  id  eft,  denegavit,  reddere  noluit.  Ea¬ 
dem  notione  in  Lege  Alemannorum  tit.  8  5  •  Si 
Contradixerit  eum  (  fervum  )  &  redde',  e  noluerit.  Pro¬ 
prietatem  terra  alicui  Contradicere  ,  tit.  8  4.  Conte- 
jler  la  propriete  'a  quelqii  un.  Servile  opus  ancilUCon- 
tradicere  ,  tit.  i8-§.  2.  impedire.  [Charta  ann. 
3  1  20.  ex  Archivo  S.  Vidoris Mallii.  Invenerunt 
quemdam  Presbyterum  ferentem  vinum  ad  Monachos : 
tulerunt  autem  caballum  &  ajinos ,  &  Contradixerunt 
vinum  ,  id  eft  ,  ni  fallor ,  impedierunt  ne  deferre¬ 
tur.  ]  Contradicere  juJUonem  ,  in  Lege  Bajwar.  tit. 
2.  c.  8-  nolle  recipere.  Contradicere  ferutinium  ,in 
Lege  Ripuar.  tit.  47.  <*.  2.  Id  eft  ,  domum  ad 
quaerendum  intrare  cupientem  probiberc.  Contra¬ 
dicere  viam ,  in  Capit,  pro  partibus  Saxon,  c.  26. 

f  CON  T  R  A  DICT  ARU  M  A  u  d  i  e  n  t  i  a  ,  U  bi  au¬ 
ditis  partibus  contradicentibus  judicium  pro¬ 
nuntiatur.  Litterae  TohannisOftienfis  Epifcop.  ad 
Univerfitatem  Colonienfem  an.  1417.  apud  Mar- 
ten.to.  2.  Anecd.  coi.  1699.  Capitula  concordata 
&  ab  utraque  parte  [ponte  fufeepta ..  ..in  Audientia 
Contraditarum . ..  leta  &  publicata. 
CONTRADICTOR  , Oppugnator, qui  contra¬ 
dicit.  Charta  Ducis  Bohemiae  ann.  1048.  apud 
Ludewig.  Reliq.  MSS.  to.  6 .  p.  57.  Contradictores 
vero  hujus  privilegii  &  invafores  praenominata  Eccle- 
Jia  cum  Dat  an  &  Abiron . .  .accipiant  portionem. 

CONTRADICTORIA  ,  &  Contradicens  Pars  , 
Oppoftta  ,  contraria ,  apud  Alanum  de  Infulis  de 
Plandu  naturae  p.  283,  ult.  Edit. 

Tom.  II. 


CON  1026 

f  CONTRADICTUM,  Gall.  Ccntredit ,  Controver- 
fia.  Sine  Contradito  apud  Thomam  Afadox  For¬ 
midaris  Anglicani  p.  293  .  Vide  mox  Contraditus. 
CONTRADICTUS,  Cui  contradicitur,  adverfus 
quem  lis  movetur.  Conventio  inter  Andream  Do¬ 
minum  Vitreii  &  Guill.  de  Guircha  ann.  1198. 
apud  Lobinellum  Hift.  Britan.  to.  2.  coi.  324. 
Si  Curia  Dom.  Guircha  Contradita  fuerit  de  illofeo- 
do  quem  tenet  de  Domino  Vitreii ,  Contraditum  illud 
ibit  in  Curiam  Domini  Vitreii ..  .  Et  Ji  Curia  Domi¬ 
ni  de  Referiis  Contradita  fuerit ,  Contraditum  illud 
ibit  in  Curiam  Domini  Guircha ,  &  demum  in  Curiam 
Domini  Vitreii. 

CON  T  RA  DITIO,  Traditio ,  Donatio.  Oc¬ 
currit  in  EpiftolaStephani  VI.  Papte  inter Concil. 
Hifpan .  to.  3 .  p.  1  6  1 .  coi.  1 .  &  alibi  non  femel. 
CONTRADITUS  ,  Traditus  ,  donatus ,  in  Char¬ 
ta  Caroli  Regis  Franc.  &  Longobard.  apud  Dou- 
bletum  Flift.  Sandionyf.  p.  7 1  3  .  &  alibi. 

CONTRADRUd  UM  ,  quafi Contra  diretum,  dre- 
tum,  Contra  jus ,  noftris  Contredroit.  Charta  A  Ie- 
mannica  Goldafti  99.  Cum  rejideret  Unfrcdus  vir 
inlufier  Retiarum  Comes  in  mallo  publico, ...  ibique  ve¬ 
niens  homo  aliquis  nomine  Hrothelmus  proclamavit,  eo 
quod  in  Contradmtum  fuum  manfum  ei  tollutnmfuijfct. 
CONTRADU  TUS,  pro  Contr  ditus,  a  \n  vcce 
Tr  ad  avium. 

IT  CONI  RAFACERE ,  Imitari ,  effingere  imitan¬ 
do  ,  Gall.  Contrefaire.  Synodus  Mediolanenf.  an. 
128  7. apud  Murator,  to.  8  -  coi.  1061.  Item  fia- 
t  nimiis ,  ne  aliquis  Religio fu  s ,  Clericus  feu  laicus  Con- 
trafaciat ,  vel  Contrafert  faciat ,  aut  faljifcetvel  fal- 
Jtfcari  faciat  Literas  noflras  ,  &c.  Occurrit  apud 
Ry  merum  tom.  7.  pag.  383.  coi.  u  infra  in  v. 
Impiatus  &  alibi. 

H  Contrafactura,  Imitatio  ,  apud  eumdem 
Ry  merum  to.  1  5.  pag.  2  9  2.  coi.  2. 

f  Contrafactus,  Fidus ,  fuppofititius ,  Gall. 
Contrefait ,  in  Annal.  Benedid.  to.  4.  p.  7  i  8  -  coi. 
2.  &  apud Rymer.  to.  8.  p.  27. coi.  2. 

H  CONTR  AFORUS ,  Quod  contra  foros  feu  leges 
aei  tu  r.  Vide  Torus. 

II  CONTR AGAGIAMENTUM.  Littera  Caroli 
V I.  Fr.  Reg.  an.  1 3  9  2 .  Item ,  quod  venientes  ad  di¬ 
tas  nundinas  &  mercata  in  loco pr edito ,  non  pojfntpro 
aliquo  Contr  agagi amento ,  feu  aliquo  fato  gagiari  feu 
detineri ,  niji pro  debito  nofiro ,  vel  niji  pro  delito  pro¬ 
prie  perfone ,  vel  contrata  in  dito  loco  fato  vel  jntto 
tempore  nundinarum  vel  mercati / durantibus  tpjis  nun¬ 
dinis  aut  mercato.  Dubium  non  eft,  quin  Contra- 
gagiamentum  hic  idem  fit ,  quod  Contragagium  in 
loco  fubfequenti.Id  fatis  docent  vocum  affinitas 
Sc  utriufque  loci  comparatio;  fed  affirmare  non 
aufim  explicationem  Cangii  genuinam  effie.  Ve¬ 
rum  quidem  eft  Gallicum  Contr agage  olim  acce¬ 
ptum  fuifte  ea  notione,  quam  voci  Contragagium 
fubjicit  Cl.  Scriptor:  litamen  verborum  feriem 
attendes, vix  credas  Contr  a gagi  amentum  aut  Contra¬ 
gagium  aliud  effie  quam  obligationem  ,  debitum 
feu  aes  alienum.  Nulla  in  laudatis  locis  domino¬ 
rum  feudalium  fada  mentione,  omnes  indilcri- 
minatim  creditores  adoreTve  fpedari  videntur , 
qui  debita  confedarentur  a  mercatoribus  ad  nun¬ 
dinas  venientibus;  neque  enim  horum  mercato¬ 
rum  fecuritati,  quae  legis  fcopus  eft  ,  providere¬ 
tur  fatis,  fi  ipfis  folum  a  dominis  feuddibus  & 
non  a  quibufds  creditoribus  vel  adoribus  cave¬ 
retur.  Vide  Contr agagt amentum  in  v.  Vadium. 

CONTRAGAGIUM,  Jus  quod  dominis  fcudali- 
bus  competit ,  quo  poffiunt  pro  rei  fuse  ablatae  ab 


ioa7  CON 

aliis  vindicatione,  eorum  pariter  res  fibiadferere 
ac  retinere  :  Contregage.  Uiatica  Aquarum  mor¬ 
tuarum  ann.  1246.  Jguicuhique  extranei  ad  dittum 
locum  venerint  ,falvi  ibidem  cum  fuis  rebus  conjiftant > 
nec  pojfnt  occajione  guerrx  fupervenientis  y  vel  occa¬ 
jione  Contr  agagii ,  vel  aliqua  caufa  Jtmili  detineri.  Vi¬ 
de  Radium.  .  . 

CONTRAHERE  ,  Protrahere.  Charta  Henrici 
III.  Regis  Angi.  an.  1  2  6o.apudRymer.  tom.  1. 
pag.  713.  col.i.  Ibidem  moram  / 'alve  &  fecure  Con¬ 
trahendo.  Et  pag.  feq.  coi.  x.  in  altera  Charta  ejufd* 
Regis  eod.  an.  Et Ji  contingat  eamdem  ufjue  ad  tem¬ 
pus  patiendi  ibidem  moram  Contrahere.  Pluries  oc¬ 
currit  apudeumdem  Rymerum. 

«y  CONTRAJURIS  ,  Contralegis  , 

Gloff  Lat.  Gr.  Violator  legis. 

f  CONTR  AMAGISTER ,  Gall.  Contremaitre. Pro¬ 
reta,  fecundus  a  Praefe&o  turbas  nauticas.  Legitur 
apud  Rymerum  tom.  1 3 .  pag.  3  7.  coi.  1 .  &  alibi 
paffim. 

4ff  CONTRAM  AND  AMENTUM,  Gall.  Con¬ 
tr  emandement ,  Praeceptum  monitumve  polterius 
priori  praecepto  vel  monito  contrarium.  Treugae 
initas  inter  Amedaeum  Comit.  Sabaudias  &  Hum- 
bertum  Dalphinum  an.  1285.  Hili.  Daiph.  to. 
2 .  p.  2  6 .  Damus  &  concedimus  bonas  &  firmas  treu- 
gas . . .  videlicet  tamdui  duraturas ,  quoufque  Contr  a- 
mandentur  ,  &  pofi  Contramandamentum  durent  per 
dies  quindecim. 

tj  CONTR  AMANDARE ,  Gall.  Contremander.  Da¬ 
re  praeceptum  fecundum  primo  contrarium.  Con- 
tramandum  HumbertiDalphini  Viennenf.  ann. 
13  38.  Hift.  Dalphin.  tom.  2.  p.  361.  Pari  amen¬ 
tum  &  Concilium  generale ,  quod  ordinaveramus  teneri 
apud  Gratianopolim  inOttava  B.  fjoan.  Bapt.  Contra - 
mandamus ,  donec  iterum  ipfum  remandemus.  Igitur 
Vobis  pracipimus  &  mandamus  ,  quatenus  omnibus  & 
Jingulis  Nobilibus ,  Prioribus  Conventualibus  ,  &c.  Ji- 
gnificetis  prxfens  Contr amandum  ,  intimando  eis ,  quod 
parati  exifiant  venire  ,  cum  alias  nos  remandare  con¬ 
tinget. 

Contramandare,  Contr amandatu  m  ,  efl 
Excufatio  legitima ,  quam  quis  in  judicium  vo¬ 
catus  ,  coram  judice ,  per  Procuratorem ,  aut  per 
alium  proponit ,  quo  minus  juri  flare  polht.  Le¬ 
ges  Henrici  I.  Regis  Angliae  cap.  59.  Si  dies  pla¬ 
citi  Jit  Contramandatus ,  &c.  Contr  amandat  io ,  ibi¬ 
dem  ,  &  cap.  feq.  ubi  tota  materia  Contramanda- 
ti  expenditur.  Ordinationes  Parlanrenti :  Diem  ha¬ 
bens  in  Curia }  ipfa  die  veniat ,  vel  Procuratorem  con- 
fiituat  in  cajibus ,  in  quibus  confiitui  poteft  Procurator , 
vel  Contr emandet  ,Ji  Contremandatum  locum  habeat , 
alioquin  fequenti  die  infra  prandium  deficiens  repute¬ 
tur.  Chronicon  Mauriacenfe  lib.  2.  De  quo  Rai- 
naldus  Abbas  ante  Ivonem  Epifcopum  Carnotenfem 
placitum  acceperat:  &  quia  nec  interfuerat ,  nec  legi¬ 
time  Contr  amandaverat ,  deciderat  d  caufa.  Chroni- 
■  con  Befuenfe  pag.  684.  Duellum  inde  firmaverunt , 
fed  fiatuto  die  pugna ,  Roberto  convenienter  adflante , 
Humbertus  &  fui  non  advenerunt ,  neque  Contr  aman¬ 
daverunt.  In  Affifiis  Hierofol.  MSS.  cap.  44.  qui 
Contr  amandatum  feu  excufationem  proponit ,  id 
facere  tenetur  per  duos  viros  ex  lege  Romana  ,  ( de 
la  Loj  de  Rome  )  id  eft ,  Chriftianos  Romanos  , 
quique  ex  iis  non  fint ,  qui  ne  nont  vois  ne  refpons 
en  Cour ,  &  que  il  foient  d  tems ,  &  heure ,  d  jour  que 
la  Cour  li  aura  donne ,  &c.  Atque  viri  illi  facra- 
mento  fupra  Evangelia  proflito  affirmare  debent 
excubationes ,  quas  afferunt ,  effe  legitimas.  Com- 
tr  amandatorum  iohntfi^idc  pluribus  explicantUfa- 


CON  1028 

tica  MSS.  urbis  Ambianenfis :  uiconque  foit  en- 
tres  en  gages  de  loide  bataille ,  &  en  ait  jour  de  ve¬ 
nit  fouffifament  dedans  midi,  &  lui  prefenter  contre  l’a- 
verfe  partie  ■,  &  garder  fen  jour  ,  Ji  come  il  doit  ou  il 
pardroit  la  querelle  ,Ji  n  avoit  Contr emande  ,  potmant 
que  1’averfe  partie  viengne  avant  fouffifament  d  jour  > 
'&  fe  prefente  aujfi ,  &  gart  foti  jour  ,Ji  come  il  doit. 
Derechief  quiconques  foit  entret.  en  Ve  ages  de  loi  de 
bataille  >  &  ait  jour  de  venir  d  lofiel  de  chelui  &  d  la 
fjufiice ,  de  Soleil  luifant ,  le  jour  devant  puet  Contre¬ 
mander  dufques  d  quinz-aine ,  &  trois  fois  puet  aujfi  de 
quinz.aine  en  quinz~aine  Contremander  ,  pourtant  kil 
Contremant  fuffifamment  de  Soleil  levant  le  jour  de¬ 
vant  d  le  fjufiiche  &  d  lofiel  chelui  ,Ji  veut  fen  ira  t 
&  Jil  avenoit  que  lequel  des  parties  que  che  fu  fi  ait  un 
de  fes  Contremant ,  1’autre  partie  porra  de  novel  trois 
fois  enjievans  Contremander  j  &  ferotit  li  Contremant 
kil  avoit  f  ait  devant  i  nui.  Der  ekief quiconques  ait  f  ait 
fes  trois  Cor.tremans  continuelement ,  venir  ut  envoier 
neli  convenra  plus  d  court  ,Ji  ne  veut ,  dufques  d  chou 
Lui  fera  rajornes.  Derekief  quiconques  che  foit  qui  ort 
envoie  Contremander  d  le  fjufiiche  &  d  lofiel  d  chelui 
envers  qui  il  Contr  emande,  envoier  horne  pour  lui  li  con¬ 
venra  ,  &  li  Contremanderes  dira  kil  Contremande  duf¬ 
ques  d  quinz-aine ,  &  doit  nommer  chelui  pour  kil  Con¬ 
tremande  ,  &  cil  envers  qui  il  Contremande  par  non  & 
parfeurnon,  &  doit  dire  que  chil  na  nebien  ,  ne  a  droit 
na  dit  le  Contremant ,  fe  li  avoit  chil  pour  qui  il  Con¬ 
tremande  ffiien  &  fouffifament  batlle ,  &  atnjfifera  li 
Contremans  fouffifament  f  ais ,  de  ferali  Contremande¬ 
res  re  tenus ,  ou  fera  fouffifant  feurte ,  ou  prouvera  fouf- 
fifamment  que  de  par  chelui  e  fi  envoie  s  &  venus  pour  le 
jour  cie  lui  Contremander.  Dere!{ef  quiconques  Contre¬ 
mande  pardefagie,  ou  par  mal  de  fon  cors ,  ou  ilmei - 
mes  en  Contremans  foit ,  &  vient ,  li  Contremans  ne 
vaurra  riens ,  ainsperdra  le  querelle ,  fe  au  jour  kil  4 
Contremande  fouffifamment  ne  vient.  Derekief  quicon¬ 
ques  foit  en  gages  de  loi  de  bataille  ,  ja  foit  che  kil  ait 
fait  fes  trois  Contremans  continuement  de  mal  de  fon 
cors  Contremander  &  efire  en  fe  maifon  defeaus  &  fans 
braies ,  puet  efire  dufques  d  un  an ,  &  uu  kjef  de  l' an 
fera  rajourne  ,  &  venra  fouffifamment  pour  faire  che 
kil  devera ,  ou  il  perdera  le  querelle :  & Jil  avenoit  cofe 
que  chil  qui  Contr  emande  du  mal  de  fon  cors ,  &  vau - 
Jifi  dedens  l’ an  aler  avant  en  fes  gages  &  le  querelle 
il  puet  chelui  par  le  j/ttfiiche  rajourner  dedens  le  quin- 
z .aine  d’ aler  avant  en  le  querelle  ;  mais  il  ne  porra  plus 
Contremander  le  mal  de  fon  corr:  &  Jil  avenoit  que 
chil  des  parties  qui  avoient  Contremande  le  mal  de  fon 
cors ,  &  1’averfe  partie  puiftmonflrer  partefnoins  que 
chil  qui  Contremande  ,  foit  feur  pies ,  cauchies  &  vef- 
tus ,  &  le  puiffe  montrer  par  tefnoignage  ,  chil  aroit 
perdue  fa  querelle  ,Ji  rien  voloit  aler  d  nouviaus  ga¬ 
ges  ,  &  les  tefmoins  de  cel  tefnoignage  lever.  Derekief 
fe  Contremans  e  fi  f  ais  d  le  fjufiiche  &  d  lofiel  chelui 
envers  qui  on  Contremande ,  &  chil  le  note  &  nit ,  chil 
qui  a  Contremande  par  tefmoins  le  Contremant  trouvera 
kil  a  fait  en  fe  maifon  ou  ila  Contremande ,  &  pur  fon 
fair  ement  aveuc  fon  p  affer  a ,  fe  chil  ne  veut  lui  ou  fes 
tefmoins  tenir  &  revenir  de  che  d  uns  autre  nouviaus 
gages.  Derekief  quiconques  font  en  voages  de  loide  ba- 
tatlle  ,  la  fjufiiche  puet  de  s  autorite  trois  fois  de  fon 
droit  Contremander  ,  ou  le  jour  alongier  ou  continuer f 
Reliqua  vide  in  verbo  Campio.  Ex  his  emendanda 
Charta  ann.  1153.  deferipta  tom.  1 1.  Spicilegii 
Acheriani  pag.  338.  His  dittis  itum  efi  ad  judicium : 
fed  judices  de  judicio  alium  diem  qiujierunt ,  &  nos 
prtfiximus  alium  diem.  Epifcopus  venit ,  Dux  Contra- 
mandavit.  Iterum  dedimus  alium  diem.  Epifcopus  ve¬ 
nit  ,  Dux  rurfus  Contr  amandavit ,  &c.  Ubi  perperam 


1029  CQM- 

commendavit  editum.  Adde  quae  obfervamus  in 
Notis  ad  Stabilimenta  S.  Ludo.vici  lib.  i.  cap,  2. 

CONTRAPELLARE ,  Calumniare.,  repetere*  Li¬ 
ber  Mirabilis ,  feu  Tabularium  Monafterii  Con- 
chenfis  in  Ruthenis  ,  ch.  2  3 .  Guirpimus  nos  fi  ex- 
vacuamus,fi  fecuntatem  facimus  tibi  Domina  G arjitui e 
.  Conuttffa.  de  ipfum  aladem  fuprafcriptum  qua  nos  tibi 
antea  Contr  apellabamus ,  ut  nec  de  ifla  hora  inantea , 
fic.  Charta  11  3  .  Et  fi  botno  efi  qui  iflum  alodetn 
Contr  ape  l  laver  it,  fic.  Adde  ch.  16  B  - 188. 206. 315. 
CONTR  APELLATIO ,  A  dtio, calumnia ,  repeti¬ 
tio.  Venditio  fa£ta  Petro  Abbati  S.  VidtorisMaf- 
fifian.  loqS.AxnpliflT.  Colled.  to.  1.  coi.  416:  Pojfi- 
de  antfine  Contr  apellatione  nofironan  b  are  dum.  Charta 
ejufdem  anni  ex  Chartulario  magno  ejufd.  S.  Vi- 
doris  fol.  170.  Nos  audita  caufatione  fi  Contr  a- 
pellatione ,  quam  Dominus  I farnus  fi  Monachi  S.  El¬ 
bioris  fecerunt  advcrfumnos.  Chartarium  Eccleliae 
Aptenfis  fol.  123.  Ifla  hereditate  teneant . . .  fine 
ulla  Contr apellatione.  Chartarium  Eccleliae  Auxi- 
tanse:  Teneant ,  habeant ,  fi  fine  ulla  Contr apella - 
tione  cujufcumque  mortalium  poffideant. 

«[[ CON TR A PLEGI AMENTUM,  Contr  aple- 
g  1  a  r  e.  Vide  poft  Plegius. 

CONTRAPLEGII,  Sponforum  fponfores,  Plegio- 
rum  plegii :  Contrepleges  ,  in  Confuetudine  S.  Se¬ 
veri  tit.  x .  art.  9.  1 4.  1  5 . 1  8.  tioUrisCertific  ateurs . 
Vide  Raftallum  in  verbo  Counterplee. 

CONTRAPLEGIUM.  Will.  Brito  lib.  6. Philipp. 
Obligat  fi  fefe  duo  fortia  tradere  cafira 
Botavan&  Tileras,fic  affigrrando  Philippo 
In  Contr aplegium  ,  &c. 

Charta Henrici  Archiepifc.  Remenfisan.  1227. 
Hac  efi  autem  fectiritas  quam  dittus  Comes  debet  dare-, 
videlicet  ponere  Brayam  ,  fi  Caftrtm-celfum ,  cum  feti¬ 
dis  fi  appenditiis  omnibus  in  fecuritatem ,  fi  Contr aple- 
gium.  [  V  ide  in  Plegius.  ] 

CONTRAPOSITIO  ,Repofitio,  refponfio  :  Def- 
fenfes  en  droit.  Leges  Henrici  I.  Regis  Anglise  cap. 
3  4.  Si  quis  in  placito  per  jufiitiam  pofito,fm  ,  vel  fuo - 
rum  caufam  injuftis  conterminationibus  vel  Contr apofi- 
tionibus  dijforciet ,  hanc  perdat. 

CONTR  APRIS  A ,  Repetitio  rerum  fixarum  vel 
fimilium.  Confirmatio  conventionum  cum  Ja- 
nuenfibus  ab  Edwardo  III.  Angi.  Rege  an.  1 3  71. 
apudRymerum  to.  6.  pag.  681.  coi.  1.  Offenfio 
.  vel  injuria ,  petitio  vel  requifitio  ,  marcha  feu  Contr a- 
prifa,  detentio  vel  areflutio.  Et  pag.  feq.  coi.  2.  in 
Proclamatione  ejufd.  Regis  pro  iifdem  Januenfi- 
bus  eod.  an.  Abfque  impedimento ,  arefio  ,  mcleftia  , 
marcha ,  feu  Contr  aprifa  ,  feu  gravamine  per  nos ,  fic. 

fCoNTRAPRISIA,  in  Epiltola  Edwardi  II.  Re¬ 
gis  Angi,  ad  Philippum  Franc.  Regem  an.  1318. 
apud  eumdem  Rymer.  toni.  3*  pag-  73  co^*  2* 
Nfique  per  eafdem  veflras  liter  as  rogaveritis  cum  ef¬ 
fectu,  ut  'a  Contr aprifiis  hujufinodi  defifti. . .  curaremus. 
Vide  Reprefali a. 

fCONTRAPUNCTUM.  Vide  Cantus  Con¬ 
tr  apunbtus. 

CONTRARATIO  S  an  ct  orum  ,  Sortilegii  feu 
preeftigii  fpecies.  Halitgarius  Cameracenhs  Epi- 
fcopus  in  Poenitentiali  cap.  6.  Si  quis  fortes  habue¬ 
rit  ,  quas  Santtorum  Contr  arationem  vocant ,  vel  ali¬ 
quas  fortes  habuerit ,  &c. 

CONTRARATIOCINATIO  ,  Syllogifmus  ,  in 
Gloflis  Ifonis  ad  Prudentii  Apodieofin. 

CONTR ARCHA.  Annas,  Contr-arcba.  Papias  Edit. 
&  MS. 

CON T RARE  ,  pro  Contra  ire  ,  nofiris  Allcr  'a  l'en- 
contre.  VideUghellum  to.  7. Italiae faerse  p.509. 
Tom.  II. 


CON  1030 

CONTRARIA,  Pars  altera,  Gallis,  Contfepart. 
Notitia  Judicati  ari.  1028.  in  Tabulario  Cafau- 
rienfi  Et  reclamavei unt  ipfe  Abbas  fi-  Monachi  de 
ipfis  pontibus,  unde  habebant  Contrariam ,  propter  exi¬ 
tum  efi  introitum  de  ipfo  Alonajlerio.  Aliud  Judicatum 
ejufdem  anni,  ibidem:  Pro  damnietate  aut  Con¬ 
traria  de  ipfo  Mondfleria  quantumcumque  ei  pertinet 
in  Comitatu.  Marficano  ,  qui  hoc  fecerit  componat  de 
auro  libras  centum. 

^ CONTR  ARIARE ,  Contra  ire ,  Adverfari ,  Gall. 
Contr arier  ,aller  a  fencontre.  Chartularium  S.  Van- 
dregifili  to.  2.  pag.  21  10*.  fifupd  fi  qui  de  extero 
Contr  artaverit  feripto ,  fciat  fe  contra  divinam  fi  hu¬ 
manam  jufiitiam  agere  fi  ccn/uetudini  Catholicorum  vi¬ 
rorum  contradicere,  linit.  Chrilti  lib.  2.  cap.  1 .  n.  3  . 
jfim  hodie  tecum  funt cras  Contr ariaripojfunt.  Oc¬ 
currit  alibi  non  femel. 

CONTRAR1ETAS ,  Moleftia.  Diurnus  Romanus 
cap.  7.  tit.  2  2.  Neque  ullam  lx.fi.onem  aut  Contr aiie- 
tatem  malam  in  ipfo  Beati  III.  Monaflerio . . .  inferre 
audeant.  Epiltola  Eugenii  III.  PP.  ad  Narbonen- 
fem  Archiepifc.  in  Bullario  Cluniacenfi  pag.  57. 
Jfiui  quoddam  molendinum  antefati  Monafterii  fregit , 
fi  ex  eo  moleftiam  fiContrarietatem  fratribus  ipfius  loci 
contra  jufiitiam  inferre  prafumit.  [  Chron.  Farfenfe 
•apud.  Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi.  380.  Liceat 
nobis  proprias  Monafierti  terras  omni  tempore  defendere 
atque  animalia  noflra  ad  pabulandum  mittere  abfque 
cujuflibet  perfonavel  poteftatis  Contr  arietate.  Hic  in- 
telligi  pofiet  Oppofitio,  ut  apud  Macrobium  de 
Somno  Scipionis  lib.  2.  cap.  1  5 .  Nunquam  ex  du¬ 
plicatis  fimilibus  Contrarictas  emergit.  Et  cap.  16. 
Nulla  efi  Contr  arietas ,  fi’C.  Hac  notione  ufurpant 
Tertul.adv. Hermog.  cap.  3  5. Sidon,  lib. 4.  Epi- 
ftola  1  2.  &c.] 

%  CONTR ARIOSITAS,  Obftaculum  ,  oppofitio, 
apud  Ry merum  to.  15.  pag.  302.  Negligentia , 
repugnantia  feu  Contr ariofitas ,  fic.  Rurfum  occur- 
rit  pag.  324. 

<[[  CONTRARIOSUS ,  Contrarius ,  moleftus,  ca- 
lamitofus.  Contr ariofi  eventus ,  in  Ediito  Philippi 
Pulcri  Franc. Regis  23. Martii  an.  1  302.  apud 
de  Lauriere  to.  1.  Ordmat.  pag.  357. 

1.  CONTR  ARIUS,  Daemon,  Diabolus.  Gloflarium 

vetus ,  Satan,  adverfarius.  S.  Hieron.  de  Nomini¬ 
bus  Hebraicis  :  Satanas  ,  <sr«pa£aT»$ ,  Contrarius. 
Alibi  :  Satanas ,  adverfarius  ,five  tranfgreffor.  Et 
Epiit.  3  3 .  Vade  retro  Satana  ,  quod  interpretatur  , 
adverfe.  Interpres  vetus  Epiftoloe  S.  Barnabae :  Cum 
fint  ergo  dies  nequifftmi  ,  fi  Contrarius  habeat  hujus 
faculi  poteftatem.  [  Kcti  Ejo  Xuna  t«  evaflta  <pvXeocru'pcti , 
in  Euchologio  apud  Morinum  de  facris Ordinat, 
pag.  x  o  3 .  ]  Ita  apud  Paulum  Silentiarium  in  De- 
feript.  aedis  Sophianse  1.  part.  verf.  X40.  avi /Cios 
dicitur : . oo-trov  IfiCtiv 

Acti /move;  uvliCloio  fixpuThtiTCKriv 

2 .  CONTRARIUS ,  Qui  moleltiam  infert ,  qui  ali¬ 
quem  in  rei  cujufpiam  pofifeflione  turbat.  Bulla 
Benedidti  VIII.  PP.  in  Bullario  Cluniacenfi  p.  7. 
IV arulf iis  de  Branceduno  fi  frater  ejus  IV alterius 
Matifconcnfis  Prapofitus }  qui  eis  Contrarii  funt  de  pre¬ 
caria  quam  tenebat  de  fanblo  Petro  ,  fic. .  .  .  Gu ar¬ 
dus  de  Centarpenms ,  qui  eis  Contrarius  efi  de  villaFon- 
tanedo  ,  fic. 

Contrarium  Facere,  Moleltiam  inferre.  Ca¬ 
pitulare  Caroli  Mag.  an.  797.  apud Holftenium 
in  ColleiT  Rom.  §.  6.  De  Presbyteris  fiatuerunt , 
quod  fi  aliquid  eis ,  aut  eorum  hominibus  quis  Contra¬ 
rium  fac  er  e,  aut  tollere  pufump ferit  contra  jufiitiam , 
omnia  in  duplum  refiituat ,  fi  ei  componat. 

Tt t  ij 


i  o  3 1  CON 

«jf  CONTRAROTULATIO ,  Rationes  rationibus 
adverfae ,  Gall.  Controie.  Charta  Henrici  IV .  Re¬ 
gis  Angi.  an.  1406.  apud  Rymerum  to..  8.  pag. 
436.  coi.  1 .  Per  fines  &  redemptiones ,  ad  opus  m- 
firum  ,  illis ,  quos  ad  hoc  deputari  fecerimus  ,  per  Con- 
trarotulationem  dilecltnohis  ffoh annis  Bodenham ,  quem 
ad  hujufmodi  ContrarotuUiuniem  faciendam  fimiliter 
deputavimus  i  folvendos  pro  vita ,  terris ,  &c. 

«H  CONTRAROTULATOR  ,  Qui  praeeft  adverfis 
rationibus ,  'Gall.  Controleur.  Charta  Henrici  IV. 
Regis  Angi.  an.  1399.  apudRymer.  to.  8.  pag. 

1  18.  coi.  z.  Rex  de  eo,  quod  fibi  per  teftimonium 
Contrarotulatoris  Regis  ibidem  jic  Jolverit,  &c.  Vide 
Curiofus. 

fCONTRAROTULATOR  AuDIEtiTlAE  ,  apud 
Marten.  to.  1.  Anecd.  coi.  1672. 

f  Gontrarotclator  PiPiE  ,  infra  in  voce 
Ingroffatores. 

%  CONTRAROTULUM  ,  Recognitio  fcripta  , 
Gall.  Controle.  Litterae  Regis  Angliae  Vicecomiti 
Glecedr.  Ille  quem  mittes  ad  ipfos  conducendos ,  per 
vifum  &Contrarotulum praditti  Iff  illielmi  de  nominibus 
&  perfonis  &c./ 

■% CONTRASCRIPTOR,Idem  qui  Contrarotulator. 
Vetus  Infcriptio :  Contrafcriptor  rationis  fummi  Cho¬ 
ragi.  VideSalmafium  in  Hili.  Aug.  pag.  480.  • 

CONTRASIGILLUM ,  [Sigillum  figillo  ex  adver- 
fo  oppo litum  ,  Gall.  Contrefcel-.  ]  Vid q  Sigillum 
fecrcti. 

%  Con  tu  a  sigillatae  LitthR£,  Munitae  Con- 
trajtgillo.  Charta  an.  1 3 1 1 .  apud  Baluzium  Hid. 
Arvern.  to.  2.  pag.  139  -  Patentes  litteras .  .  .con¬ 
tinentes  duas  pelles  pergameni  tenaci  glutinio  congluti¬ 
natas  ,  &  ab  utraque  parte  in  principio  cujuflibet  jun- 
Eura  Contrajigillo  Curia  Riotni  Contrajigil latas. 

■^[COMTRASIGNETUM,  ut  Contrafigillum.  Intef 
Statuta  S.  Capellae  Parifienfis  an.  1098.  habetur 
Provifio  deContrafigneto  ,  in  quafic  legere  ed : 
Extitit  per  eos  concorditer  ordinatum  ,  videlicet  quod 
unum  fiet  parvum  Jignetum  ,  nuncupandum  Contrafi- 
gnetum  facra  CapelU ,  quo  in  omnibus  &Jtngulis finan- 
tiarum  litteris ,  &c . . .  deinceps  utetur ,  &  litteris  & 
contrattibus  eifdem  una  cum  profati  ditta  facra  Ca¬ 
pelU  appcnjionc  figilli  affigetur. 

CONTRASIMILIS.  Vide  Pares  >  qui  ejufdem  funt 
conditionis ,  &c. 

CONTRASTARE ,  Adverfari , fcfe  objicere :  Ita¬ 
lis  Contrajlare.  Hidoria obfidionis  J adrenfis lib.  1 . 
c.  27.  fjadertini  potenter  Cvntrafiabant.  Vox  Sido¬ 
nio  nota  1.  2.  Epill.  2.  9.  Hinc  nolitis Contrefter , 
&  Contcjler.  Mailtre  V acces  au  Roman  de  Rou  MS. 

N’i  ane  fort  nefieble  qui  a  Rou  Contrefiace- 
Chronicon  Flandriae  Vernaculum  cap.  72.  Iis  fe 
doutoientque  lesGentils  hommes  ne  peufjent  Contrefier 
a  leurs  rebellions.  Adde  c.  1 .  5  1 .  &c. 

Contrastare  Aliquem,  Accufare  ,  alicui 
crimen  objicere.  Capitula  ad  Legem  Alamannor. 
cap.  22.  Edit.  Stephani  Baluzii  :  Et  fi  ipfam 
vir  Contrafieterit  culpabilem  ,  &  ille  propter  quem  ci 
reputatur ,  mortuus  fuerit ,  ille  qui  feminam  Contrafie¬ 
terit  Wiregildum  ejus  defolvat. 

CONTRATA ,  Regio ,  vel  tradus ,  Italis  Contrada} 
Gallis  Contree,  AngYisCountry ,  quali  Conterrata  ,ut 
quibufdam  placet.  Acarilius,a  Contraho:  alii  de¬ 
nique  a Contado  ,  feu  potius  a Contea  ,  Comitatui, 
vocem  effidam  putant.  Occurrit  apud  A lbertum 

„  Argentin.  pag.  1  1  7.  Joan.  Hocfemium  in  Theo- 
baldoa  Barro  Epifc.  Leodienfi  cap.  3  2.  Sanutum 
lib.  1.  part.  1.  cap.  6.  lib.  2.part.  2.  cap.  2.  Pe¬ 
trum  de  Vineis  lib.  2.  Epill.  5  4.  lib.  3 .  Epill.  1 1 . 


CON  1031 

Fridericum  II.  lib.  z.  de  Arte  venandi  cap.  1 1. 
43.  Joan.  Carmedonium  inVita  S.  Petri  Tho- 
inafii  cap.  2.  in  Condit.  Siculis  lib.  3.  tit.  38. 
'&c.  [Contrait  a  urbis ,  Regio,  ltal.  Rione  ,Pars  ur¬ 
bis,  Gall.  fifiuartier ,  apud  Ottobonum  Scribam  in 
Annal.  Genuenfibus  ad  annum  1181.  Hac  no¬ 
tione  paffim  Annal.  Mutinenf.  Andreas  Dandu- 
lus  in  Chronico  &  alii.] 

Contracta  ,  non  femel  eadem  notione  apud 
Ericurn  Upfalienfem  in  Hidor.  Suecor.  lib.  1. 
pag.  6.  lib.  4.  pag.  1  1  5 .  &  alibi. 

CONTRATENERE.  Leges  Alfredi  &  Godrini 
Daci  Regis  Eadahgliae,  cap.  9.  apud  Brompto- 
num  :  Si  quis  decimam  Contrateneai reddat  Lashli- 
te  cum  Dacis ,  IVitam  cum  Anglis.  Saxonica  Editio 
habet  *jrojfi.healt>an  ,  quod  contra  legis  praeceptum , 
ex  contemptu  tenere ,  vel  detinere  ,  fonat. 

*([  CONTRAVADIUM ,  ut  Vadium ,  Pignus ,  Gall. 
Gage.  Charta  Alberici  Archiep.  Rem.  an.  1217. 
in  Chartulario  S.N  icadi  Rem.  InContr  avadiumpo- 
fuerunt  viginti  fextarios  frumenti *  Altera  Curiae  Ar- 
chidiaconi  Rem.  an.  12  $6.  Pro  diila  legitima  ga- 
■randia  ferenda  dedit  in  Contravadium  omnia  bona  fua. 
Alia  ejufdem  anni  &  ejufdem  Archidiaconi :  Pro 
legitima  garandia  ferenda  dederunt  in  Contravadium 
Ecclefie  memorate  bona.  Occurrunt  paldm  hujufce- 
modi  loquendi  formulae  in  Chartis  laudati  Tabu¬ 
larii  quibus  adde  Chartam  Curiae  Suefflonenfis 
anni  1 2  5  9.  ex  fecundo  Chartulario  S.  Medardi  i 
Item  afferuit  idem  Mattheus ,  quod  dittus  Adam  Mi¬ 
le  spo fuerat  eidem  Conventui  in  Contravadium  pro  dicio 
cenfu  ,  q nandam  petiam  terre.  . .  .  que  quidem  pecia 
terre  honerata  Contravadio  fupradiilo  .  .  .  Mattheus 
loco  illius  pecie  terre  pofuit  coram  nobis  dttto  Conven¬ 
tui  alias  poffeffiones  in  fiontr av aditini. 
CONTREDA  ,  Regio ,  Gall.  Contree ,  apudLobi- 
neilum  in  Glodario  ad  calcem  Hidor.  Britan.; 
Vide  Contrata. 

CONTRIBULARE  , Conterere,  affligere,  in  faJ 
eris  Bibliis  non  femel. 

CONTRIBULES  ,  Contrib  unale s  ,  Con~ 
tribuni,  Confanguinei ,  cognati.  GlolT.  Ifi- 
dori :  Contribules ,  Confanguinei ,  quafi  ex  eadem  tri¬ 
bu.  Rurfum  :  Contrib  uni  ,  Confanguinei ,  parentes . 
Leges  Edmundi  Regis  Angi.  cap.  De  affultu  in  iti¬ 
nere:  Siquifquam  cognationis  ftu  firmet  eum  pofiea , 
reus  fit  omnium  qua  habebit  erga  Regem ,  &  portet  fai- 
daw  ergaContribunales  mortui ,  qui  primitus  reproba¬ 
verat  eum.  Saxonica  apud  Lambardum  pag.  75. 
jjeje  $a  'psehpe  pi5  Same^toe  ,  id  ed,  is  jam 
cognatis  interfe&i  pro  inimico  habetor. 

Contribulitas  ,  Cognatio  ,  vel  confanguinitas , 
apud  Will.  Britonem  in  Vocabulario  MS. 

CONTRITIO.  Vide  Comiflia. 

CONTRITUS  affenfus  fideft,  impeditus ;  unde  pulfut 
Contritus ,  id  efi ,  debilis ,  ut  velox  in  principio  paro - 
xif morum.  Matth.  Silvatic. 

«f  CONTROFACTOR  ,  Imitator,  qui  exprimit 
aliquid  imitando  ,  Gall.  Contrefaifeur.  Controfattor 
mifiera  moneta ,  apud  Rymerum  to.  9.  pag.  471. 
coi.  2.  VidcContrafacere. 

CONTROMARCHA ,  Facultas  repetendi  res 
fibi  ablatas  in  ditione  Principis  alieni.  Forma  tra- 
datus  Regis  Cadellse  cum  Henrico  Rege  Angliae 
an.  1410.  apud  Rymerum  to.  8.  pag.  619.  coi.  2. 

De&fuper  omnibus  &  fingulis  robenis  pr  adiit  is ,  mar- 
ihis ,  Contromarchis  feu  aliis  captionibus  quibafcum - 
que  fallis  five  perpetratis  per  quafcurnqtie  perfonas . 
Vide  Marcha  ,  Facultas  ,  &c. 

CONTROPATIO  ,  quad  Contrapattio ,  Compea- 


1033  C0flx  ■ 

.  fatio.  Lex  Wifigoth.Iib.  /LitifcrG  §y  5.  de  Servo 
.  qui  -in  tormentis  mortuus  .eft:  Verum  ut  de  fervo¬ 
rum  meritis  omnis  ambiguitas  effiet  contentionis  ,non  pro 
.  artificii  qualitate  excufatid  videatur  haberi  ,  fed  pro 
.  fervis  quaftionandis ,  Contropatio  adhibeatur  atatt:  & 
utilitatis  ,  &c.  Lib.  10.  tit.  i  w  1  7.  Utriqtte  dv- 
mino  aquahter  fexus ,  numeri ,  vel  atatis  CoHttopdtione 
noveris  dividendum*  Lib.  4.  tit.  5  3.  Cdntxopaciis 

his  qua  tempore  nuptiarum  promeruit ;  id  eft ,  com- 
penfatis.  Apud  Butilerium  Contrepaner  ei  l  Com- 
penfare  :  ubi  forte  legendum  Cuntrepatter. 

<|f  CONTROROTJJ LATOR  ,  ut  fupra  Contraro - 
tulator  ,  apud  Rymerum  tom.  1 .  p.244.  coi.  1. 
CONTROVERSIONES ,  Controverlise  ,  in  Epift. 

Clementis  PP.  apud  Bromptonum. 
CONTUBERNIUM.  Gloff.  Lat.  Graec.  Contuber¬ 
nium,  ■c-wciy.tviov,  trwa-KMViov ,  cuvcitov  5-^x7  imtcov.  Gloff. 
Graec.  Lat.  xvdftlv  o-v^vfax ,  Contubernium.  LexSali- 
ca  tit.  16.  §.  1.  Si  quis  villam  alienam  adfalient , 
ipfe  &  omnes  qui  convicii  fuerint ,  quod  in  ejus  Con¬ 
tubernio  fuijfent ,  &c.  Tit.  44.  Si  quis  colletto  Con¬ 
tubernio  hominem  ingenuum  in  domo  fua  adfilierit ,  &c. 
Id  eft  ,  Contubernariis  >  vel  Contubernalibus ,  uti  ap¬ 
pellantur  a  Fello  :  Contubernium  dicitur  Contuber¬ 
nalium  habitatio.  Idem  Gloffarium  Contubernarius  , 
trvvoiKc;  ,  crvvcmnvc?.  Gloff.  Lat.  Gr.  i/xohxlroi; ,  Con - 
ver  fator  ,  Contubernalis.  Apud  Tadlicos,  Co«/z/kr- 
nium  dicitur  conftitifife  decem  aut  minoris  nume¬ 
ri  militibus.  Vide  Gloff.  Rigaltii. 
Contubernium  malam  in  partem  accipitur 
pro  Cohabitatione  illicita  viri  &  mulieris ,  in  Lit¬ 
teris  Clementis  Papae  proDuciffa  Yolendi ,  apud 
Lobinellum  Hiftor.  Britannic.  to.  z.  coi.  467. 
Non  ignari  quod  gradibus  confanguinitatis  &  affinitatis 
prohibitis  effent  conjuntti ,  matrimonio  invicem  de  facio, 
cum  de  jure  non  pojjent  » . .  clandefline  contraxerunt , 
&  in  bujufnodi  matrimonio ,  imo  verius  Contubernio  , 
diutius  minus  legitime  permanentes ,  ex  illo  filios  &  fi¬ 
lias  procrearunt.  Vide  Conturnus. 
Contubernales  et  Apparitores,  in  Re¬ 
latione  Symmachi  apud  Baron.  an.  41 9.  n.  6. 
CONTULATIO ,  ut  infra  Contulttio  ,  Collatio. 
Formulae  Andegav.  num.  3  z.  Stramenta c artarum 
vindicionis ,  cautionis ,  ceffionis ,  donationis ,  dotis  con- 
pofcionalis ,  Contulationis  ,  patiis ,  commutationis ,  con¬ 
venientiis  ,  fecuritatis ,  &c. 

f  CONTULERE  ,  Conferre  ,  donare.  Scriptura 
Mironis  pro  Monafterio  Biluldunanfi  in  Catalo- 
nia  inter  Concil.  Hifp.  to.  3 .  pag.  183.  coi.  z .  Et 
laudatus  glorifiicatuf que  Omnipotens  Deus  ab  omni  po¬ 
pulo  qui  talem  dignatus  eft  Contulere  patronum. 
CONTUL1TIO ,  Collatio ,  donatio.  Gloff.  Lat.  Gr. 
ContuliJJ 'e  ,  ii<naac/junivxi.  Formulae  veteres  fecund. 
legem  Romanam  cap.  1  8 .  Ego  m  Dei  nomine  ille , 
dulciffihna  conjugi  mea  illi ,  dono  tibi  per  banc  Epifto- 
lam  Contulitionis ,  donatumque  effic  volo  locellum  rem 
proprietatis  mea,  &c.  Infra;  Si  fuerit  ullus  de  bare- 
dibus  noftris ,  vel  qualibet  perfona  qua  contra  has  duas 
Contulitiones  uno  tenore  confcriptas  aliquid  agere  .  .  . 
prafump ferit.  Charta  Roberti  Comitis  &  Abbatis 
S.  Martini  T  uronenfis  apudSammarthanos  in  Ar- 
chiepifcopis  Turon.  n.  54.  fic  clauditur  :  Data 
eft  hac  Contulitionis  ,  feu  potius  r  eft  amat  ionis  auctori¬ 
tas,  &c.  [  Formulae  Andegav.  drt.  31  .Strumenta 
fua  quam  pluremas ,  vindicionis ,  dotis  compofcionalis , 
Contullitionis  ,&c.  Vide  Contulatio.~\ 
CONTUMACIO  ,  Vadimonii  detredatio ,  Gal¬ 
lis  Pradicis,  Contumace.  Appellatio  anni  1495. 
ex  Archivo  B.  M.  de  Bono-nuntio  Rotomag.  Sic 
tranjit  in  rem  judicatam  ,  dum  ad  illam  ferendam  fuit 


CON  1034 

■delite  convocatus ,  &  pluribus  Oontumadonibus  inter¬ 
mediis  . . .  qua  fuerunt  nota  tam  apud  civitatem  Roto¬ 
mag.  quam  fupra  locum  dicbt  appellantis. 
CONTUMACIUM  ,  Inquinamentum  ,  in  G lolia¬ 
rio  MS.  Sangerman.  num.  501. 

5!  CONTUMASSARE ,  Gallicis  Pradicis  y  Contum  a- 
cer.  Vadimonii  deferri  reum  prOntlnciare.  Con- 
tumajfare  &  de  Contumajji a  condemnare  \  in  Privile¬ 
giis  a  Raymundo  de  Agouto concedis  Johanni  de 
Mafalguis  an.  1  3  48.  ex  Archivo  Praefidis  de  Ala- 
•Langues. 

CONTUMAX  C  a  p  1  t  1  s ,  id  eft ,  vertex  Ita  Glofi- 
faeMSS.  ad  Alexandrum  Iatrofoph. 
CONTUMELIARE  ,  Contumelia  afficere.  Ado 
Viennenfis  in  Chron.  ann.  799.  ffuffit  eos ,  qui 
Pontificem  Leonem  tam  tnhonefte  indecenter  depo- 
nendo  C ontumeh aver  ant  Jibt  exhiberi.  Occurrit  prae¬ 
terea  in  Adis  Martyrii  S.  Didymi  &Theodone 
n.  6.  apud  Chrillianum  Grammaticum  i'n  Mat¬ 
thaeum,  in  Legib  FJenrici  I.  Reg.  Angi,  c.3  9.  &c. 

CONTUM  IA  ,  Derijio ,  in  Gloff  Araburo-Lat.  Con¬ 
tumelia  ,  Joanni  de  Janua ,  [  &  Gloffatori  Sanger¬ 
man.  MS.  num.  501.]  Marcianus  Capella  lib.  4» 
extremo : 

Populum  Cecropida? um  bene  quo  palliatarum 
Bromius  conciperet  Contundas  nojfedolore. 

Porro  Contumeliam  proprie  pro  adulteris  dici  an¬ 
notat  Jacobus  Gotofredus  cx  leg.  z .  Cod.  Th.  ad 
L.  Jul.  de  Adult. 

CONTUPICTA.  S.  Columbanus  Ep.  5. Licet  enim 
mihi  nimirum  micrologo ,  illud  cujufdam  egregium  fa- 
pientis  elogium  ,  quod  dtxiffe  fertur  ,  qu, indam  videns 
Contupiilam ,  non  admiror  artem ,  fed  admiror  frontem. 
Ubi  leg.  forte  comptam ,  vel  acu  comptam  id  eft  ca- 
pillosacu  diferiminatos  ,  vel  denique,  ut  Editor 
ccnfet ,  compte pibtam. 

CONTURBARI ,  Commorari ,  ut  explicat  Bar- 
thius  in  Gloflario  ex  Anonymi  Hili.  Palaeft.  apud 
Ludewrig.  tom.  3.  pag.  z8.  Cceperuntque omnes  Ji- 
mul  quarere ,  qualiter  S.  Sepulcri  iter  valerent  pera¬ 
gere  ;  dicentes ,  quoniam  appropinquaverat  eunui  ter¬ 
minus,  nulla  erat  hora  Conturbandum  amplius.  Nimi¬ 
rum  ,  inquit  idem  Barthius,  quia  tales  fententiae 
non  fine  tricis  turbifque  effedui  dabantur. 

CONI  URBIUM.  Capitulario  Caroli  Magni  pro 
partibus  Saxonise  cap.  z8.  apud  Holftenium  in 
Colledione  Romana  :  Si  forte  .inter  eos  aliqua  dif- 
cordia ,  aut  Conturbium  ortum  fuerit.  Annales  Franc. 
ann.  7  7  3 1  Sine  UJivie  vel  aliquo  Conturbio  clufas 
apertas  . . .  introivit.  Occurrir  praeterea  in  Capitu¬ 
lari  Pipini  Regis  Italiae  cap.  3  5 .  &  in  Diplomate 
EgicaeB.cgis,  quod  praefigitur  Concilio  Toletano 
XVI.  V ide  Difturbium. 

«U  CONTURMALIS,  Ejufdem  turmae.  Ammian. 
Marcel.  lib.  16.  cap.  30 .  Opitulatum  Conturmali¬ 
bus  fuis  venire.  Non  fcmel  occurrit  apud  eumderm 
CONTURMARE,  eidem  Ammiano  lib.  16.  cap. 
Z9.  eft  in  turmas  ordines  arde  congregare  :  Cum 
eques  in  ipfo  pralii  articulo  fe  fortiter  Conturmaret. 

CONTURNUS.  Marculfus  1.  z.Form.  16.  de  Puel¬ 
la  invita  rapta  :  Dum  &  te ,  faciente  Contur no  ,  con¬ 
tra  voluntatem  parentum  tuorum  ,  rapto  fc clere ,  in  con¬ 
jugio  fociavi.  Bignonius  reponit  Contubernio  ,  id  eft 
copiis  contradis ,  ope  fociorum  &  amicorum, 
uti  vox  Contubernium  fumitur  in  Lege  Salica  :  quo 
Cafu,erit Contubernium  ,  non  auxilium,  led illici¬ 
ta  conjundio,  uti  ufurpatur  in  1.  ult.  C.  deln- 
ceftis  nuptiis ,  qua  Anaftafiuslmp.  decernit  ea  re- 
feripta  viribus  carere ,  qua  quibufdam  perforas  permi- 
fcruntfcclefto  contubernio  nomen  matrimonii  imponere* 


1035  CON 

Ac  cum  Conturno  praeferant  Codd.  NfSS.  ea  vox 
accipi  poteft ,  quomodo  apud  noftros  Contour  , 
ita  ut  virgo  deceptam  fe  raptoris  fuafionibus  , 
ejufque  calliditate  circumventam ,  fedudfarn,  & 
follicitatam  dicat. 

$5*  Marculfi  locus ,  qui  negotium  hic  facelTit ,  vide¬ 
tur  a  Bignonio  le<ftus  male,fed  bene  interpretatus, 
contra  a  Cangio  bene  ledtus.at  interpretatus  male. 
Itaque  legendum  cum  Cangio  &  MSS.  codd.  fa¬ 
ciente  Conturno  vel  Coiurno;  nam  nihil  refert. Editio 
Bignoniana  Parif.  1613.  habet  Conturno  :  eadem 
editio  inferta  Bibliothecae  Patrum  an.  16x4.  le¬ 
git,  Coturno.  Chronie.  Befuenfe  infra  citatum  uti¬ 
tur  Coturno  pro  Conturno.  Exponimus  autem  Mar¬ 
culfi  verba  fere  ut  exponit  Bignonius.  Faciente 
Conturno  ,  idefl,  faciente  amico, amicorum , feu 
potius  amici  ope  atque  confilio.  Ea  namque  aeta¬ 
te  ,  quod  Bignonium  Cangiumque  fugit ,  ex  re¬ 
cepto  loquendi  ufu  Co furnus ,  Amicus  dicebatur. 
Res  conficitur  au&oritate  veteris  Gloflfarii  MS. 
Sangerman.  pum.  501.  quod  fic  habet :  Coturnus, 
Venaticum  &  agrefie  cakiamenttimefi ,  quia  unius  [  le¬ 
ge  unus  )  pedi  utrique  convenit  ;  unde  Ji  quis  duobus 
difeord  antibus  fuerit  amicus  ‘  Coturnus  dicitur.  Cotur- 
nus  ergo  juxta  veteres  Gloflas  eft  amicus  inter 
duos  difeordantes  :  quae  vocis  acceptio  mirum 
quam  apteMarculfo  conveniat.  Rapuerat  aliquis 
puellam  contra  puellae  ejufque  parentum  volun¬ 
tatem  :  raptam  ,  faciente  Conturno,  Cibi  matrimonio 
copulavit. Intervenit  amicus  tum  viri ,  tum  puel¬ 
lae  ,  qui  eo  puellam  adduxit,  ut  quem  raptorem 
invita  paffa  erat,  non  invita  maritum  haberet. 
Certe  primum  difeordabant  inter  fe  raptor  &  ra¬ 
pta  :  Coturnus  itaque  fuit  amicus,  qui  utrique 
conveniens  difeordanti ,  utrumque  conciliavit. 
Sed  ut  ut  eft  de  Marculfi  loco  conltat  vocem  Co¬ 
turnus  in  GloffisSangermanenfibus  lingularem  ha¬ 
bere  notionem  haud  indignam  quaeobfervaretur. 

Con turnus,  pro  Flexu  ,  deflexu ,  circuitu  acci¬ 
pitur.  in  veteri  Charta  ex  Tabulario  S.  Benigni  , 
apud  Perardum  pag.  20.  De  uno  fronte  terra  S.  Be¬ 
nigni  ,  de  alio  latere  Conturno  S.  Benigni  &  S.  Ste- 
phani ,  &c.  Alia  apud  eumd.  pag.  53  .De  uno  fronte 
JlracU  publica  pergit,  &de  alio  fronte  Conturnus.  Ad- 
de  pag.  9  5» .  [  &  vide  Contortum.  ] 

Coturnus,  pro  Conturnus.  Chronicon  Befuenfe 
pag.  531.  Habentes  terminationes  de  uno  latere  ter¬ 
ram  S.  Vincentii ,  de  alio  flratam  publicam ,  de  una 
fronte  fifcum ,  de  alia  fronte  Coturnum  vicinorum. 
CONTUS ,  f.  pro  Comtus  vel  Conditus ,  Concinna¬ 
tus.  Chronicon  Sicilice  apud  Marten.  to.  3 .  Anecd. 
coi.  2  o .  Cum  enim  magnificus  Rex  Conradus  diva  me¬ 
moria  carijjimus  pater  nofler  ,  teftamento  folterter  Con¬ 
to  ,  quondam  tempore  mortis  fua ,  nos  tenellum  &  in¬ 
fantulum  .. .  in  manibus  S.  matris  Ecciejia  reliquijfet. 

<jf  CONTUTARE,  Tutare  Plauto  ,  aliis  Tutari, 
In  tuto  collocare  ,  curare.  Vita  S.  Antonii  de  Pa¬ 
dua  tom.  2 .  J  unii  pag.  70  6.  Ibi  fe  totum  difpojitieni 
divitia  commendans ,  furfum  firmijfima  fpei  anebor am 
Contutavit.  Concil.  Gerundenfe  Hifpan.  tom.  2. 
pag.  242 .  Sivero  matrem  in  domo  habuerit  autfiro- 
rem  ,  fecundum  priorum  canonum  fiatuta  per  earum  per- 
fonas  ejus  debet  Contutari  f  ab  flanti  a ;  id  elt ,  admini- 
fttari  &  defendi. 

^  CONVADARI,  Laurentio  in  Amalthea,  Vadimo¬ 
nium  denunciare ,  Vadimonio  obfiringere. 

^  CONVADIUM  ,  ut  Contravadium ,  Pignus  ,  im- 
pignoratio,  in  Annal.  Bened.  tom.  3  .  p.  6  5  3 .  Ma¬ 
trona  quadam  ...  Dominis  Ffatribus  Gaufmaro  Sa- 
viniacenjis  Monafierii  Abbati  &  Congregationi  Mona - 


CON  1036 

chorum  fub  eo  degenti ,  manfum  unum  in  villa  Scan- 
natis,  in  Convadio  ,feu  impignoratione  dedit  pro  trigin¬ 
ta  foltdis. 

f  CONVALESCENTIA  ,Gall.  Convalefieme  ,  Re¬ 
creatio  ab  adverfa  valetudine.  Miracula  B.  Ed- 
mundi  Archiep.  apud  Marten.  tom.  3  .  Anecdot. 
coi.  1  8S  9'iLetto  incubans  &  quaji  de  Convalefientix 
jam  defperans.  Symmachus  lib.  3 .  Epift.  1 1 .  fjam 
mihi  Convalefientix  portus  aperitur. 
f.CON VALIDARE,  GloflT.  Gr.Lat.  lTif(07rci(o,  Con- 
filido  ,  Convalido. 

CONV ALLIA  ,  Convallia  loca ,  Convalles,  apud 
Agrimenfores. 

^  CONVASARE,  Furari.  JanfTonius  in  Au&ario 
adGlolTasIfidori  :  Convafaffem ,  FuraJJem  ,  figura¬ 
tum  d  Colligendis  vajis. 

CONUCULA  ,  Colus,  Gallis  Jguenouille ,  Italis  Co- 
nvcchia,  [GermanisiC«wr%f]GloflT.  Latino  Theo- 
tife.  Colus ,  Chunchla.  Lex  Ripuar.  tit.  5  9.  <§.  1  8. 
Si  ingenua  Ripuaria  fervum  Ripuarium  fecuta  fuerit , 
&  parentes  ejus  hoc  contradicere  voluerint ,  efferatur 
ei  d  Rege  ,  feu  d  Comite  ,  fpatha  &  Conuchula.  Jguod 
Ji  fpatham  acceperit ,  fervum  interficiat  ,Ji  autem  Co- 
nucul am  ,  in  fervitio perfeveret.  [Tilius  apud  Eccar- 
dum*habet  Corniculam, male.  Codex  vero  Gothan. 
Conuglam ,  &  Codex  Guelf.  Cuniculam.  Le  Roman 
de  la  Violette  WFs. 

Et  befche  &Coloigne  &fujel 
Leur  apporta  pour  l  ab  curer. 

Sermo  eft  de  Adamo  &  Eva  pul fis  eparadifo.  ] 
Vide  Steph.  Baluzi.um  ad  Capitul.Reg.  p.  996, 

^[CONVEARE,  Convehere  ,  adducere, Gall.  Con- 
duire  ,  Amener ,  apud  Rymer.  to.  1  2.  p.  471 .  Du> 
ver  fas  hernejtas  in  hoc  regnum  nefit um  Angit  a  pro  via- 
gio  nvflro  afferre  &  Conveare  poj/h.  V  ide  Ccnvtare. 

CONVENANZERIUS,  ex  Italico  ConvenentLa  ,  Pa- 
dura  ,  in  Charta  Longobardica,  apud  Ughellum 
tom.  7.  Ital.  facrae  pag.  566.  Convenam-erits  fuis 
Convcnam^am  dare  judicavit. 

^1  CONVEN  CION  ARE  ,  ut  infra  Convenire  ,  Pe» 
pa&um  promittere.  Conventio  Henrici  Regis 
Angliae  &  Willelmi  Regis  Scotiae,  in  libro  nigro 
Scaccarii  pag.  39.  Prxterea,  Epifcopi  ,  Comites  & 
Barones  Convenctonaverunt  domino  Regi  &  Henrico 
filio  fuo ,  quod  &c. 

CONVENENSA  ,  Italis  Convertenda,  ut  in  Con- 
venam-erius  jam  didtum  eft ,  Conventio ,  qua  can¬ 
didatis  fuis  Albigenfes  promittebant  fefeeis  Con - 
filamentum  prseftituros.  Erat  haec  veluti  fecunda 
initiatio  ad  profana  fe&ae  myfteria.  Prima  voca¬ 
batur  Adoratio ,  textid.Confilafnentum.  Adorationis 
ritum  habemus  Lib.  fentent.  Inquifit.  Tolofan. 
pag.  1  3  .  &  feqq.  Vidit  Hareticos  pluries  &  in  pluri¬ 
bus  locis ,  &  adoravit  eos ,  flettendo  genua  ter  ,  incli¬ 
nando  fe  profunde  coram  eis ,  &  dicendo  ter  ,  Bene¬ 
dicite.  Ifta  autem  Adoratio  iterabatur  toties 
quoties.  De  Convenenfa  ibidem  his  verbis:  Item 
fecit  pattum  Harettcis ,  quod  ipji  vocant  la  Convenen¬ 
fa,  quod  reciperetur  ab  eis  in  fine  fito  fecundum  peffi- 
mam eorum  confuetudinem.  Similia  leguntur  p.  220. 

^  CONVENENTlO,Pars  alicui  competens  ex  con¬ 
ventione.  Charta  Matthaei  de  Pariniaco  proMo- 
nachis  S.  Sulpicii  apud  Thomafterium  Confue- 
tud.  Bituric.  p.  698.  Dant  autem  Convenentiones 
in  haredibus  qui  nafctntur  &  qui  funt  in  hominibus  de 
Cellario.  Vide  Convenientia. 

CONVENGUDA  ,  Vox  Catalana.  Sacramentale 
Poncii  fa&um  Raimundo  Comiti  Barcin.  in  Ap¬ 
pendice  Marcse  Hifp.  coi.  11 2  2.  Non  retinuerit  inte- 
gritex  omnes  illas  convenientias ,  quas  habet  Convengu- 


1037  CON  ' 

das  ad  vos.  Ibid.  coi.  12 26.  in  Conventione  ejuf- 
dem  Raimundi  cumErmengado  ComiteUrgell. 
ann.  1064.  Jfiua  funt  Convengudas  ad  eum  ,  cfic.  de 
quibus  padium  eft  &  conventum. 

CONVENIA.  Tabularium  S.  Beitigni  ann.  6^9. 
apud  Perardum  pag.  8.  Si  egoipfa ,  aut  ullus  de  ka- 
redibus  meis ,  vel  qualibet  alia  cppejita  Conventa  vel 
perfona  .  . .  venire  temptaverit ,  &c.  [  An  idem  qui 
Convena  ?  ] 

1 .  CONVENIENTIA,  Padlum  ,  Conventio ,  Con- 
tradlus.  Sicul.  Flaccus  deCondjt.  agror.  Omnes  ex 
Convenientia  terminos  ponebant.  Idem  :  Terminos  au¬ 
tem  Convenientia  poffefforum  confirmabat.  Occurrit 
paflim,in  Capitul.  an.  779.  c.  1  j6.  Addit.  4.  Ca- 
pitul.  c.  13  4.  in  Capitul.  1.  an.  80  5.  c.  1  6.  in  Ca¬ 
pitul.  Caroli  C.  tit.  1.  c.  4.  tit.  6.  c.  14.  tit.  7  5 .  c. 
8.  tit.  6. c.  11.  tit.  16.  c.  12.  tit. 3  o.c.  i.inpadlo 
Caroli  &  Henrici ,  inLegeLongobardon  lib.  2. 
tit.  1  2.§.  9.  lib.  3.  tit.  19.  §.  1 . apud Fredegar» 
in  Chron.  c.  187.  Leonem  Oft.  lib.  1 .  c.  2 4.  ( al. 
26. )  lib.  2.  cap.  6.  90.  in  Chron.  Farfenii  pag. 
6  5  7.  in  Cloveshonenfi  cap.  2  9.  apud  Egbertum 
in  Dialogo  cap.  1  3.  In  Vita  Aldrici  EpifeopiCe- 
noman.  n.69.  Scc.VideConniventia* 

Convenientia,  Pars ,  quae  alicui  in  re  quapiam 
ex  padlo  competit.  Charta,  feu  Teftamentum 
Rogerii  Comitis  Carcaflonenfis  an.  1 06  2.  apud 
Catellum  pag.  6  27.  Et  dono  ad  ipfum  Raimundum 
Convenientia  de  Comitatu  Redenji •,  qua  habeo  cum 
fratre  meo  Odone  Comite ,  &  cum  filio  fuo  Arnaldo  ,Ji 
Odo  moriatur  ,  &  filio  fuo  Arnaldo  remaneat ,  ad  te 
Raimundo  ipfa  Convenientia  de  ipfo  Comitatu ,  &  alia 
Convenientia ,  qua  habeo  cum  fratre  meo  Odone  de  Ca- 
jlello  de  Corba ,  &c .  [  Charta  anni  1  o  5  8  •  ex  Archi¬ 
vo  S.  VidtorisMaflil.  Armar.  Ruten.  n.  2.  Dona¬ 
mus  etiam  . .  .  comandam  &  Convenientiam,  quam  ha¬ 
bemus  in  uno  manfo  ,  quod  nullus  potefi  dare  aut  impi- 
gnorare  niji nobis.  ] 

2.  CONVENIENTIA,proCc«wh/mM,  Confenfus, 
in  Concilio  Vermenh  an.  75  2.  c.  4-&  alibi  faepe. 

%  CONVENIENTIARIA  Charta,  Quaecom- 
pledlitur  convenientiam  feu  conventionem.  Noti¬ 
tia  quaedam  apud  Stephanotium  tom.  1  o.  Fragm. 
Hift.  MSS.  pag.  122.  Jhjfibus  ipfe  dederat  pojftden- 
dum,  partim  pro  dono  Alcherii  avunculi  fui,parttm 
quia  erit  ei  propinquior  ,  partimpro  Charta  Convenien- 
tiaria  patrum. 

CONVENIMENTUM ,  ut  Convenientia, Padlum, 
vel  etiam  res  padlo  &  conventione  data.  Charta 
Artaldi  Archiep.  Gratianop.  tom.  4.  Annal.  Be- 
ned.  pag.  732-  coi.  1.  Afferentes  quoddam  donum 
vel  Convenimentum  antiquitus  Romana  Ecclejiafattum 
ab  avo  vel  patre  prafixi  Ifmidoms  ipfo  confirmante  cfi- 
ab Ecclejia  Romana  ,Jibi  ejfe  conlatum  ,  &c.  Tranfa- 
dlio  quaedam  in  parvo  Chartulario  S.  Vidloris 
Maflil.  fol.  1  47.  Si  recuperare  potuerimus  in  ipfo  Con- 
venimento  permanebimus. 

CONVENIRE ,  Per  padlum  vel  conventionem  pro¬ 
mittere  ,  ftipulari.  Charta  Udefonfi  Regis  Ara- 
gon.  aerae  1218.  Promitto  cfi-  Convenio  ,  quod  ero  vo¬ 
bis  bonus  adjutor  &  defenfor  per  bonam  fidem  ,  cfi-c. 
Occurrit  ibi  non  femel ,  apud  Maream  inHiftor. 
Beneharn. lib.  6.c.  1.  &  5.  &  in  Chartis Hifpa- 
nicis  paftim.  Alia  Aragonenfis  anno  1250.  apud 
Diago  in  Hift.  Regni  Valentiae  lib.  7.  c.  4  5 .  De¬ 
mas  juro  &  Convengo  ,  &  otorgo  que  tendre  totas  eftas 
convenientias ,  (fic.  [  Tabularium Calenfe  p.  278. 
Concedens  eidem  Procuratori  fuo  plenariam  &  liberam 
poteftatem  . . .  Conveniendi ,  reconveniendi ,  excipienr 
di,  replicandi,  duplicandi, triplicandi  ,proponendi,effc.'] 


CS  >N*  ,<538 

CONVECTUM  ,  Conventio.  Charta  Ildefonfi  Re¬ 
gis  Aragon.  aerae  1218  .In  eodem  patio  atque  Con¬ 
venio:  in  Foris  Aragon.  lib.  3.  de  Ordine  cogniti 
[  Vetus  PoetaMS.  e  Bibi.  Coillin. 

Et  cil  repont  &Jili  jure 
Jfijfil  la  porter  a  fans  faille ,  • 

Pour  ce  qui  du  Convcnt  ne  faille.  ] 

CONVENTARE ,  Convenire  ,  conventum  agere ; 
apud  Caefarium  Eyfterbach.  lib.  $ .  c.  2  2 .  [  Et  So~ 
linum  cap.  40.  Tertulliano  Conventare  eft  Fre¬ 
quenter  venire.  In  veteri  autem  Formula  apud  Mu- 
ratorium  Scriptor.  Ital.  tom.  1 .  part.  2 .  pag.  8  7. 
coi.  1 .  A.  Conventare, idem  eft  ac  Confentire ,  pro¬ 
mittere,  Gall.  Conventr:  Petre  ,  te  appellat  Mar- 
tinus ,  quod  ipfe  vendidit  tibi  unam  fuam  cafam  ,  & 
Conventafii  Jibi  dare  centum  folidos ,  (fi  non  dedifii 
,  ni/i  quinquaginta.  ] 

f  CONVENTATUS,  Dodlor,  ab  Italico  Conven¬ 
tare,  Dodtoris  gradum  in  Academiis  obtinere; 
Laudes  Papia»  apud  Murator,  tom.  1 1.  coi.  26. 
Plures  mittuntur  ad  fcholas  Bononiam  ...  de  qua  ve¬ 
niunt  periti  (fi  dotti  in  legibus  decretalibus  (fi  medicina 
multi ,  (fi  quidam  in  iis  artibus  Conventati. 

II  CONVENTIALE  Scriptum*,  Quod  padla  conti¬ 
net  &  conventa.  Flodoard.  de  S.  Gondeberto Mar¬ 
tyre  tom.  3.  April.  pag.  620.  Unde  Conventionale 
quoque  feriptum  aigeffum  apud  nos  adhuc  re  fervatur  , 
utriufque  partis  ajfignatione  roboratum. 

IT  !•  CONVENTICULA,  Congregatio.  Ordina¬ 
tio  Teuderici  Abb.  Campirotundi  ann.  962.  in 
Appendice  Mareae  Hifpan.  coi.  882.  Conventicu¬ 
lum  AfonacborumCbrifio  Domino  ibidem  fervientium 
aggregavit. 

H  2.  CONVENTICULA,  Conventio  prava, padlum 
illicitum.  Edidlum  Johannis  I.  Reg.  Fr.  to.  3 .  Or- 
din.  p.  6  3.  Colligationes  aut  Conventtculas fattas  aut 
initas  in  cafiro  fi-  villa  predictis ,  a  viginti  annis  circa  , 
totaliter  &  imperpetuum  annullamus.  Archivum  Ca- 
ftri  Nannet.  armar.  K.  calT.  H.  n.  2  5 .  Articuli  con¬ 
tra  Epifcopum  Rbcdonenfem  mi/fi  per  illufiriff.  Ducem 
Britannia.  Novijfime  funt  inventi  aliqui  alterius  ge¬ 
neris  divinator  es ,  qui  affirmantes  Ducem  modernum 
parum  effe  vitturum  ,  induxerunt  multos  ad  faciendum 
ligas  &  Conventiculas  ,  ac  etiam  ad  tractandum  de 
capienda  (fi-  maritanda  denuo  Duciffa  in  eventum  mor¬ 
tis  Ducis ,  (fi-  habendis  fortilitiis  Britannia  ad  manus 
fuas ,  &c . 

CONVENTICULUM,  de  haereticis  proprie  dici¬ 
tur  ,  ut  in  1.  1  o.  &  20.  Cod.  Theod.  de  Haeret; 
in  1. 4.  &  5 .  eodem  Cod.  de  Flis  ,  qui  fuper  reli¬ 
gione.  Concilium  Carthaginenfe  IV.  can.  71* 
Conventicula  hareticorum  ,  non  Ecclejia  ,  fed  Conci- 
liabula  appellantur.  Ubi  alii  Cod.  habent  Concilia 
diaboli.  Hugo  Dienfis  Epifcopus  in  Ep.  ad  Gregor; 
VII.  PP.  apud Hugonem  Flaviniae  pag.  202.  Si 
pateretur  ufpiam ,  ubi  poffet ,  Conventicula  ,  &  quafi 
Concilia ,  (Jic  ea  vocans  )  celebrare  ,  &c.  Vide  in¬ 
fra  Conventus  5 . 

CONVENTIO.  Jus  feudale  Saxonum  cap.  f.  §.  3 ; 
Dominus  potefi  duobus  folum  feudum  conferre ,  uni  pof- 
feffionem ,  (fi  alteri  expettationem ,  qua  dicitur  Conven¬ 
tio  ,Ji moriatur  ab fque  harede  feudali  poffefior .  Cap.  9. 
§.  4.  Si  moriatur  poffeffor ,  quia  feudum  Domino  non 
vacavit,  niji forte  Conventio fatta  fuerit ,  (fi-c. 

f  CONVENTIONALES  Ecclesi  je,  Cdlegia- 
tae.  Secundum  Ecclejiarum  confuetudinem  Conventio¬ 
nalium  volumus  ordinari,  in  Charta  Fundationis  Ec- 
clef.  Collegiatae  B.  M.  de  Mirabello ,  inter  In- 
ftrum.  tom.  2.  novae  Gall.  Chrift. 

CONVENTIONARE ,  Padlum,  conventionem 


1039  CON 

inire, pacifcendo convenire ,  promittere,  pacifci. 
Radulfus  deDiceto  :  O  nnes  homines  Scotia  Convcn- 
tiotiaverunt  Regi ,  quod  fi ,  &c.  Matth.  Paris :  Omnia, 
qua  Conventionavit  Domino  Regi.  Brompton.  Pro 
quibus  Conventionavit  illi  Regi  de  terris  Baronum  Nort- 
bumbria  300.  manas  dare.  [  Epiflola  Henrici  Re¬ 
gis  Angi,  ad  Ludovicum  VII.  Franc.  Regem  apud 
Duchefnium  tom.  4.  pag.  584.  Ego  Hernicus  affe¬ 
cta  abo  Regi  Francorum ,  Jicut  domino  vitam  fuam& 
membra  fua  &  terrenum  honorem  ,  fi  ipfe  mihi  afecu- 
raverit  Jicut  hvnitni  &  fideli  fuo  vitam  meam  &  mem¬ 
bra  mea  &  terras  meas ,  quas  mihi  Conventionavit ,  de 
quibus  homo  fuus  fumi] 

CONVENTIONES,  f.  Qui  firnul  convenientes 
unam  <Sc  eamdem  componunt  familiam.  Charta 
an.  1  2  3  9.  pro  fundatione  Mare  iliaci  prope  Ava- 
lonem  inter  Inflrum.  tomi  4.  Gall.  ChrifL  coi. 

1  o  o .  Buretus  &  Maria  ejus  uxor  dant  circiter  quin¬ 
decim  folidos ,  &  duas  familias  hominum ,  fcilicet  Du- 
ranum  de  Marciliaco ,  Robertum  Lathonum  cum  omni¬ 
bus  Conventionibus  fuis ,  fuis  heredibus ,  fuC  ce  foribus 
eotumdem ,  &  in  po flerunt  procreandis. 

f  Conventiones  Reg  i  m  ,  Jurifdi&io  peculia¬ 
ris  Nemaufi,  ad  inftar  jurifdidionis  nundinarum 
Campaniae  &  Bria-,  ad  mercatorum  lites  dirimen¬ 
das  ,  a  Philippo  III.  Franc.  Rege  an.  1272.  infti- 
tuta :  de  ea  confule  D.  de  Laurtere  to.  i .  Ordinat, 
pag.  23  t .  &  232. 

CONVENT1U N CULUM ,  ut  Conventiculum. 
Vita  B.  Columbae  Reatinae Maii  to.  5 .  p.  3  79.  * 
Jhuem  flaiim  tota  pefiilentu  Conventiuncula  Jiniflra 
fuggeftione  prave  ner  ani. 

CON  VENTORES,  Partes,  quae  invicem  de  re  qua¬ 
piam  conveniunt,  pacifcuntur,  in  Capitulis  Ca- 
roli  Magni  lib.  5.  cap.  127. 

f  CON  VENTU  ALIS ,  Conventualitas.  Vi¬ 
de  poli  Conventus  5 . 

1.  CONVENTUS,  Mallum ,  placitum  publicum. 
GIoiT.  Lat.  Gr.  Conventus  ,  XvvoEiet ,  trwoLoc, ,  dycfi, 
cvvthvjtric, ,  tffljcitr/s.  Lex  Alemann.  tit.  3  6 .  §.  1 .  Con¬ 
ventus  fecundum  antiquam  confuetudinem  fiat  in  omni 
Centena  coram  Comite ,  aut  fuo  Miffo ,  aut  Centenario. 
Jpfutn  placitum  fiat  de  fabbato  in  fabbatum ,  aut  quali 
die  Comes  aut  Centenarius  voluerit ,  &c.Vide  Campus 
Martii. 

t.  CONVENTUS,  Graecis ,  ,  Ecclefia,  ad 

quam  conveniunt  fideles.  Concilium  Agathenfe 
an.  506.  cati.  2  1.  Si  quis  extra  parochias ,  in  qui¬ 
bus  legitimus  efl  ordinariufque  Conventus ,  oratorium  in 
agro  habere  voluerit,  reliquis  fcfiivitatibus,  ut  ibi  Aiif- 
fas  teneat  propter  fatigationem  familia,  jufla  ordina¬ 
tione  perminimus ,  &c.  Caefarius  Arelat.  Serm.  1  2. 
fihfiavos  ad  audiendas  letiiones  divinas  video  ad  Con¬ 
ventum  Fr Atrum  ,  vel  ad  Ecclefiatn  fideliter  accurrere. 

3.  CONVE.NTUS,  Diftri&us,  dioecefis  Epifcopi. 
Concilium  Toletan.  IV.  can.  3  5.  Sicut  dioecefim 
alienam  tricennalis  poffeffio  tollit ,  ita  territorii  Conven¬ 
tum  non  adimit.  I deoque  Eafilica  ,  qua  nova  con¬ 
dita  fuerint ,  ad  eum  procul  dubio  Epifcopum  perti¬ 
nebunt  ,  cujus  Conventus  effe  corfiitent.  V  ide  Gratia¬ 
num  x  <$.  q.  2.  Pofejfio.  1  6.  q.  3 .  Sicut  dioecefim,  & 
Burchardum  1.  3  .  c.  1 47.  Ubi  dioecefis  eft  Ecclefia 
parochiana ;  Conventus  vero  ,  dioecefis ,  feu  diftri- 
£tus  jurifdiclionisEpifcopalis.  Adde  can.  5  3. [Oc¬ 
currit  pafiim  in  Chronico  Idatii.] 

^4.  CONVENTUS  ,  Conventum ,  paftum.  Codex 
MS.  S.  StephaniLemovic.  inter  Stephanotii  Frag¬ 
menta  MSS.  tom.  1 .  pag.  x  2.  Petrus  de  Vernolio  in 
manu  Iterii  Epifcopi  &  Canonicorum  Lemovic.  Pra- 
pofituram  fifuadrivienjis  Ecclefia  propter  dccci  x.  fi- 


CON  1 040 

lidos  in  vadimonio  conceffit.  Pojlejus  mortem  Kat ardus 
Vicarius  filiam  fupraditii  Petri  accipiens  in  uxerern  ,fi- 
militer  fir  eamdem  Prap  fit  uram  S.  Stephani  Canonicis 
in  vadimonium  conceffit ,  &  ab  its plus  accipiens  cccxxx. 
fol.  eo  patio  ut  Conventum ,  quem  Petrus  iis  fecerat , 
idem  ipfe  &  uxor  fua  fecerunt. 

5. CONVENTUS,  Collegium  Monachorum. 
Ebrardus  in  Graecifmo  cap.  1  2. 

Efl  Monachorum  Conventus,  nec  non  Monachorum , 
Vel  diverforum  colletiio  difcipulorum. 

Sed  Conventiculum  dicas  pietate  carenttim. 
Ordericus  Vitalis  1.  5.p.  5  42.  Ut  greges  duum  Coe¬ 
nobiorum  permitterent  adunari ,  Deique  ad  laudem  fub 
uno  Abbate ,  &  fub  una  Regula  unum  Conventum  effici. 
Lib.  3.  p.  480.  Dum  U tic en fe  Coenobium  aucto  Con¬ 
ventu  40.  Monachorum gloriofe  corroboraretur. 

Conventus,  Locus,  feu  Camera,  ubi  conveniunt 
Monachi  ,  de  rebus  fuis  invicem  deliberaturi. 
Chronicon  Fontanell.  cap.  16.  gjujjit praterea  aliam 
condere  domum  juxta  abjidam  Bajilica  S.  Petri .... 
quam  Conventus ,  five  Curia ,  qua  Grace  Boleutirion 
dicitur ,  nomine  appellari  placuit ,  propter  quod  conji- 
lium  in  ea  de  qualibet  re  perquirentes  convenire  fratres 
foliti  funt.  Chronicon  Lobienfe  pag.  635.  Locum 
Conventus ,  quo  videlicet  ad  Jedendum  &  legendum  Era - 
Ves  conveniunt ,  decentiori  opere . . .  adimplevit.  Chro¬ 
nicon  Trudon.  lib.  6.  pag.  401.  40  2.  Per  eum 
locum  ,  quem  tunc  appellabamus ,  &  nunc  habemus , 
Conventum. 

f  Conventes  Claustri,  Latus  p^riflylii , 
Gall.  Cote  decloitre.  Rituale  MS.  Ecclef.  Cathedr. 
S.  Stephani  Tolof.  Et  fatim  fit  proce  flo,  ut  [equitur , 
per  clauftrum  pro  omnibus  fidelibus  defuntiiscum  Refpon - 
forio ,  Libera  me  Domine ,  eundo  ad  S.  fjacobum , 
tranfeundo  per  primum  Conventum  Clauflri . . .  Poflea 
exitur  de  Ecclefia  S.  fjacobi ,  &  tranfeundo  per  quar¬ 
tum  Conventum  Clauflri  itur  ad  Ecclefiam  magnam. 
Et  pcft  in  primo  Conventu  ....  Cantores  incipiunt . . . 
deinde  revertitur  ad  quartum  Conventum  ,  &c. 

Conventum  Tenere  dicitur ,  qui  primus  oc- 
curritinter  Monachos ,  abfente  Abbate  vel  Priore 
in  Officiis  divinis,  vel  in  Refe&orio  ,  in  libro  Or¬ 
dinis  S.V i&oris  Parifienf.  c. 2  7.  &  in  libro Ufuum 
Ord.  Ciftercienfis  c.  8  1 . 

C  on  ventuales  F  RATREs,  Monachi,  qui  col- 
iegialiter  in  Conventibus  vivunt.  Matth.  Paris  an. 
1233.  Rex  Anglia  Henricus  quamdam  ae.emem  Ec- 
clefiam  &  congregationem  Ccnventuali  fufficientcm . . . 
fabricavit.  Vide  Waddingum  in  Annalib.  Mittor» 
an.  1 3  5  2.  num.  1 8.  &  an.  1  3  7  5.  n.  44. 

f  Conveni  ualis  Ecclesia  ,  Prioratus  Ca¬ 
nonicorum  Regularium.  Inftrum.  anni  1484.  in 
Formulari  Anglic.  Thomae  Madox  p.  70.  Dilecto 
nobis  in  Chriflo  fratri  Willelmo  CokfiC  anonico  Regu¬ 
lari  Prioratus  five  Ecclefia  Conventi:  alis  de  Erdeburj, 
m  Priorem  dttii  Prioratus  five  E  ccl.  Conventu  alis ,  per 
mortem  bona  memoria  Fratris  ThomaHay  ultimi  Prio¬ 
ris  ibidem ,  vacantis,  per  Conventum  profata  Eccl.  Con¬ 
ventu  alis  ,  quafi  per  infpirationem  uivinam  canonice 
eletio ,  Salutem  in  Domino. 

fC  onventuali  s  L  o  c  u  s ,  in  Statutis  Ordinis 
Cluniae.  MSS.  Monaflerium  in  quo  funt  Monachi 
numero  fufficientesad  omnes  Ordinis  regulas  rite 
obfervandas ;  non  Conventualts  autem  ,  in  quo  prae 
minori  Monachorum  uumero  conftitutiones  om¬ 
nes  non  poliunt  oblervari  :  hem  ,  quod  in  omnibus 
Locis  Conventualibus  Ordinis  m  honore  B.  Ai.  Virginis 
cantetur  a  modo  poft  Completorium  alia  voce  &  cum 
nota  ,  Salve  Regina ,  vel  alia  Antipbona  de  eadem.  Id 
idem  Ji  bono  modo  pofllt  fieri  in  aliis  Locis  non  Conven¬ 
tualibus  , 


\ 


/  ' 


1 04 1  CON 

tualibus,  jiat.  Paulo  poft :  Item ,  quod  in  Abbatiis  & 
in  quinque  principalibus  Prioratibus ,  &  in  aliis  Locis 
Conventualibus  dicti  Ordinis ,  ubi  in  vigilia  Paficha  Ce¬ 
reus  benedicitur ,  &  tabula  Cerei  fcribitur  anni  regi¬ 
minis  cujuflibet  Abbatis,  Cluniacenfes  ponantur  de  ce¬ 
tero  &  fcribantur.  Hac  notione  etiamnum  dicimus 
Prieure  Conventuel ,  Prieure  fimple. 

Conventu  alitas  ,  Societas  religiofa,  Gall. 
Conventualite .  Occurrit  in  Bullis  Pauli  Iil.  Papae 
ro  faecularizatione  Monafteriorum  Infulse  Bai- 
arae  &  Vezeliacenfis ;  necnon  in  Bullario  Car- 
melit.  pag.  419.  coi.  1.  &c. 
f  CoNVtNTUALiTERVivHRE,  in  eodem  Bul¬ 
lario  pag.  12  0. Col.  2. 

CONVENUSTARE ,  Adornare ,  in  Gloffar.  MS. 
Sangerman.  num.  501. 

CONVERRA,  Commune  auxilium,  fubjidium.  Glof¬ 
far.  Joannis  Lidii  ad  calcem  operum  Nicolai  de 
Clemangis. 

^  CONVERSA,  Monacha.  Mortilogium  B.  M.  An- 
degav.  iv.  Non.  fjunii  obiit  Domina  Erthengardis 
Britannia  Converfa.  Nonis  Febr.  ob.  Adenor  Viceco- 
mitiffa  Conforor  nofira. . .  viii.  Idus  Dec.  ob.  Lucta  de 
Cafiro-Brientii  Deo  facrata ,  &  Agata  de  Vitreio  Con¬ 
verfa  &  Monacha. 

Conversze,  Mulieres  ,  quae  a  prava  &  diffoluta 
vita  ad  meliorem  tranfeunt ,  vulgo  noftris ,  Con¬ 
venies.  Honorius  Auguftod.  lib.  2.  Gemmae  ani¬ 
mae  cap.  242.  Converfa,  qua  eundem  habitum  (ac 
viduae)  gerunt ,  a  Maria  Magdalcna  formam fumpfe- 
runt.  Iis  vero  recludendis  binae  olim  exftitere  do¬ 
mus  Conftantinopoli,  prior  a  Juftiniano  M.  ex- 
ftrudla,  cui  M elavoiag,  o/auv tljuce;  tw  47«,  feu  Poeni¬ 
tentia  nomen  impofuit ,  ut  audior  eflProcopius 
lib.  1.  de  u^dif.  Jullin.  altera  quam  t»Y  vixv  Merd.- 
vciu v  vocat  Theophanes  anno  1 .  Heraclii ,  nollris, 
Maifon  des  Repenties.  De  utraque  pluribus  agimus 
in  noltra  Conftantinopoli  Chriftiana. 

Conversa  Uxor,  Quae  cum  mariti  confenfu 
Deo  fe  dedicavit ,  in  Concilio  Arelat.  II.  c.  3 . 
CON  VERSABILIS,  Comis,  facilis,  quocum  fa¬ 
miliariter  uti  licet.  Goclen.  in  Lexico  Philof. 
pag.  297. 

CONVERSARE,  Vitam  religiofam  feu  monachi¬ 
cam  profiteri.  Charta  Pipini  Majoris  Domusapud 
Doubletum  lib.  3.  p.  693.  Ipji Monachi  de  ipfo 
fantto  Coenobio ,  qui  in  ipfa  fanbta  cafa  Converfare,  vel 
vitam  degere  videntur.  Marculfus  lib.  2 .  form.  48 . 
Supplicaturia  pro  eo  qui  in  Alonajlerio  Converfare 
dejiderat.. 

Conversari,  Eadem  notione.  Lex  Aleman.  tit. 
1  5 .  Monachus  qui  fub  Regula  in  Monafterio  Conver- 
fatus  fuerit.  S.  Bernardus  in  Apol.  de  Vita  &  mo- 
rib.  Relig.  c.  3  .  An  forte  qui  juxta  alium  ordinem 
Convcrfari  videor ,  propter  e  a  huic  fuf pectus  habeor.  Et 
cap.  $.Sic  Patres  in  Aegypto  Converfati  funt  ? 
Conversatio,  Monachifmus,  vita  monachica. 
Rathbertus  Monachus  de  CaftbusS.  Galli  cap.  5. 
Cum  Converfatione  habitum  mutavit ,  &  tunc  demum 
monachicis  indutus  veftimentis  fufceptus . . .  Abbas  efi 
ordinatus.  Epiftola  Dagoberti  Regis  in  V ita  S.  De- 
fiderii  Cadurc.  Epifcopi  cap.  7.  Sub  habitu  facu- 
lart  Chrijli  militem  agere  ,  ac  mores  angelicos  &  facer- 
dotalem  Converfationem  habere.  S  ancta  Converfatior.is 
fundamenta  jacere ,  apudS.  Hieron.  in  Epift.  8  •  ad 
Laetam.  Santta  Converfationis  habitum  tradere,  apud 
Gregorium  Magnum  lib.  2.  Dial.  c.  1.  In  fancta 
Converfatione  permanere ,  apud  Petrum  Damian. 
deVitaS.  Romualdi  cap.  1 5 .  Habitus  fincta  Con¬ 
verfationis  ,  apud  cumdcm  lib.  de  Perfedt.  Mona- 
Torn.  II. 


CON  1042 

chor.  cap.  1  5.  Vide  Bedam  in  VitaS. Cuthberti 
c.  28.  Ordericum  Vitalem  p.  477.  518.  S.  An- 
felmum  lib.  1 .  Epift.  1 3 .  &c. 

Conversatio,  interdum  vox  generica ,  pro  quo¬ 
rumvis  vivendi  ratione.  GJolf.  Lat.  Graec.  Conver- 
fatio.  «ms-fe<pw,  hafuyit ,  filet;.  S.  Hieronymus  lib.  1  „ 
in  Ruffinum  cap.  3  .  Eo  quod  te  dicerent  cum  fodali- 
bus  tuis  indigna  nomine  Chrifiiano  de  mea  Converfatione 
jaclitare.  Adde  Epift. 4.  24.  S.  Valerianus  Ceme- 
lenenfis  lib.  de  Bono  difciplinae :  In  hoc  folum  con¬ 
flat  Converfationis  nofira  ratio ,  ut  boni  fimus.  Heitto 
Epifcop.  Bafileenfis  in  VilioneV  uettini  Monachi 
Augienlis  num.  9.  JjEiani  terribilem  vero  fententiam 
de  Converfatione  Comitum  intulerit,  quis  enarrare  fuf- 
ficiat  ?  Vide Capitul.  2.  an.  8ii.c.  i.Capitul.  5. 
Caroli  M.  incerti  anni  c.  1.2.  &c. 

Conversatio,  Conversatio  Publica, 
Ufus  publicus,  proprie  de  moneta,  Cours  de  la 
monnoie ,  in  Cod.  Theod.  1.  1.  de  Conlat.  aeris, 
1.  2.  Si  quis  pecun.  conii.  &  1.  3 .  de  Suariis. 

CON VERSIM  ,  Perperam,  praepollere.  Epiftola 
Godehardi  Abbatis  Tegernfen fis  ad  Theodulum 
Epifc.  apudMabill.  Analedl.  tom.  4.  pag.  350«. 
Neque  omnes  Chriftiani  Chriftiani  funt ,  neque  omnes 
viri  viri f  'unt ,  nec  omnes  Monachi  Monachi  f  unt.  Cbri- 
fiiani  tamen  ifti  funt  &  Monachi.  Sed  hac  Converfim 
volumus ,  fed  non  poffumus ;  nitimur ,  fed  infirmamur. 

CONVERSIO  ,  Conversus  ,  Converti,  vo¬ 
ces  de  vitae  monafticae  profeffione  ufurpatae. 

Converti,  dicitur,  qui  Monachus  fit.  Grego- 
rius  Magn.  lib.  2.  Ind.  1 1 .  Epift.  6.  In  qua  lege 
continetur ,  ut  nulli  qui  in  manu  fignatus  efi ,  Converti 
liceat.  Idem  lib.  7.  Epift.  11  .Ne  militia ,  vel  rap¬ 
tionibus  publicis  obligati  ad  Ecclefiafticum  h  abitum  ve- 
niant ,  vel  in  Monafleriis  Convertantur. 

Conversi,  Monachi.  Concilium  Aurclianenfe I. 
can.  2 .  Alonachus  in  Alonajlerio  Converfus.  Salvia- 
nuslib.  4.  ad  Ecclcfiam  Cathol.  Et  licet  deCon- 
ver forum  venerabili  choro  ejfe  videaris ,  licet  religionem 
vefiibus  fimules ,  &c.  Exftatlfid.  liber  de  Converfis 
ideft,  Monachis.  Converfi  autem  proprie  dice¬ 
bantur  qui  a  faeculari  vita ,  quam  aliquandiu  pro- 
feffi  fuerant',  vitam  monachicam  amplecteban¬ 
tur,  &  ad  morum  converfionem  veniebant :  dif- 
ferebantqufc  ii  a  Nutritis ,  qui  fcilicet  ab  infantia 
in  Monafleriis  enutriti  eamdem  vitam  amplexati 
erant.  Ita  enim  Converfi  intelligendi  apud  Anfel- 
mum  1.  Simiht.  c.  78.  non  vero  ii,  quos  Fratres 
Converfos  dicimus,  ut  vult  Haeftenus,  [&  alibi 
non  femel ,  ut  fufe  probat  Mabillonius  in  Prsefat. 
in  AdtaSS.  Benedidt.  faec.  3  .  part.  1 .  num.  2  1 .  & 
in  Notis  ad  Vitam  S.  Erminonis  Abb.  Laubienfis 
eodem  tom.  pag.  565.3 

Conversio,  Monachifmus.  Beda  lib.  4.  Hift. 
Eccl.  cap.  5  .  Monachi  in  ea  permaneant  obedientia , 
quam  rem  tempore  fu  Converfionis  promiferunt.  Capi¬ 
tula  Caroli  Magni  1.  1 .  cap.  6  3 .  in  Lemmate :  De 
Converjione  liberi  hominis.  Ad  Converfionem  venire, 
pro  Monachicam  vitam  ampledti,  in  Regula S.Be- 
ncdi&i  cap.  4.  apud  Petrum  Venerab.  lib.  1 .  de 
Miracul.  cap.  4-  inChron.  Fontanell.cap.  4.  apud 
Ordericum  Vital.  lib.  3.  pag.  477.  in  Chronico 
S.  Benigni  pag.  40  2.  41  5. 41  6.  41  9. in  Orig» 
Murenf.  Monaft.  pag.  40.48.  inVitaS.  Herme- 
landi  n.  5.  &c.  Formula promilfionismonachalis: 
Ego  promitto  (iabilitatem  &  Converfionem  morum  meo¬ 
rum.  VideFilcfacum  lib.  1 .  Sele&or.  pag.  161. 

Conversio  dicitur  praeterea  de  iis  qui  abjurandae 
vitae  faecularis  propofito  fadlo,  ad  ftridlius  vitae 
genus  pervenire  fludent.  Ita  in  Concilio  Araufi-* 

Vuu 


io43  CON  ' 

cano  I.  can.  2  2.  Arelat.II.can.  43 .  &  Agath.  can. 
16.  flatuitur ,  non  ordinandos  Diacones  conjugatos fo 
niji  pius  Converjionis  propofto  profeff  fuerint  cafiita- 
tem.  Idem  de  Prefby teris  conjugatis  flatuitur  in 
eodem  Concilio  Arelat.  II.  can.  2.  de  Epifcopis 
&  Prefbyteris  qui  de  laicali  flatu  ad  eas  dignitates 
provehuntur,  inConcilio  Arelat.  IV.  can.  i.& 
2 . in Epiftola  Felicis  IV.  PP.  ad Csefarium  Arelat. 
in  Concil.  Aurei.  III.  c.  6.  Aurei.  V.  c.  9.  &  Ca- 
bilonenfic.  5.  in  quibus  requiritur  annalis  con- 
verfio.  De  viduis  vero  &  puellis  quae  ad  propoli- 
tum  fervandte  in  poflerum  caflitatisafpirant,  vide 
Epaonenfe  c.  21.  &  Aurei.  V.  c.  19.  praeterea 
Filefacum  lib.  1 .  Seledor.  pag.  162. 

Co NVERsi,  in Monafleriis ,  dicuntur  laici  Mona¬ 
chi  ,  laicis  exercitiis  &  Monachorum  obfequiis 
addidi ,  vulgo  Freres  Convers.  Sic  autem  appellati 
quod  primitus  viri  laici  pietatis,  feu  etiam  quae¬ 
rendi  vidus  gratia  Monafleriis  totos  fe  darent, 
offerrent ,  &  addicerent ,  operam  luam  locantes 
ad  vitam  fuam  :  unde  &  Laici ,  &  Oblati ,  &  Do¬ 
nati,  faepe  didi  leguntur,  ut  fuis  locis  docemus. 
Conveiji ,  qui  Monachi  non  font ,  in  Epiftola  Inno- 
centii  II.  PP.to.  1  o.  Spicilegii  Acheriani.  Guigo 
in  Vita  S.  Hugonis  I^pifcopi  Gratianop.  n.  1 1. 
Duos  Laicos ,  quos  appellamus  Converfos.  Vide  eum- 
dem  in  Statutis  Cartuficnfib.  c.  78.  &  Statuta 
antiqua  ejufd.  Ord.  2.  part. cap.  26.  §.  3-[Ada 
S.  Hamonis  Monachi  Savigneii  MSS.  In  pradicla 
S avigneii  Abbatia  nonf olntn  Monachi,  fed  etiam  Laici 
quos  Converfos  nuncupant ,  fub  habitu  religionis  Deo 
deforviunt .  His  autem  Monachus  aliquis  proficitur  , 
qui  fopientia  dotlrina  &  religionis  prorogativa prapol- 
iere  cognofoitnr.  Eo  ipfo  tempore  quo  eis  S.  Hamo  pra- 
crat ,  accidit  plures  ex  illis  propojitum  relinquentes  ad 
foculum  redire  ,  &  fiivam,  quam  tenere  videbantur , 
dimittere.  Charta  an.  1  3  1  3  .  inter  Inftrum.  Hift. 
Eccl.  Meld.  tom.  2.  pag.  201.  Dignum  duximus 
ordinandum ,  quod  deinceps  in  Prioratu  nofi.ro  praditto 
{  S.  Fiacrii )  novem  fratres  Alonachi ,  de  gremio  ta¬ 
men  Monafierii  nofiri  (S.  Faronis)  ibidem  divinis  ob¬ 
fequiis  mancipati ;  &  una  cum  iis  unus  Converfos  & 
una  Converfo ,  qui  eorum  injifient  obfequiis ,  fub  habitu 
regulari  per  Priorem ,  qui  denarium  numerum  faciet , 
&c.  In  Tabulario  Calenfi  ab  initio  ad  pag.  92. 
plurimi  memorantur  Fratres  Converji ,  modo  ut 
teftes ,  modo  ut  procuratores  hujus  Monafterii, 
ac  fpeciatim  pag.  9 2.  in  Litteris  P.  Epifc.  Meld. 
an.  1240.  pag.  1 14.  in  Sententia  arbitrali  Johan- 
nis  Epifc.  Trecenfis  an.  1  269.  &  pag.  1 19.  in 
Charta  anni  1221.]  HeloiffaAbbatifTa  Paraclet. 
Religionis  erat  de  cultu  terrarum  &  labore  proprio  vi¬ 
vere  ;  fed  quia  ex  debilitate  non  pojfumus ,  admittimus 
Converfos  &  Converfos ,  ut  qua  per  nos  adminifirari  non 
permittit  rigor  religionis ,  per  eos  adimpleatur.  Ray- 
mund.  Ordin.  FF.  Praedicat,  in  Summula  : 

Si  fugit  ex  claitfiro  laicus  Converfus ,  &  inde 
Duxerit  uxorem ,  cum  crimen  confiat  ab  ifio  , 

Hac  eat ,  &  repetat  correctus  apofiata  claufirum , 

Si  fuerit  fu  a  nota  profejfio :  conjugium  fiet , 

Si  nullam  fecit :  tamen  illos  aqua  voluntas 
Separat ;  ut  cafle  vivant  injungitur  ifiis. 

[Statuta  Cifterc.  an.  1  2 7  5 .  apud  Marten.  to. 4. 
coi.  1446.  Ordinat  &  definit  Capitulum  gener  ale, quod 
Converji  nofiri  Ordinis  in  Provincia  &  IVafconia  & 
ultra ,  non  Converji ,  fed  Fratres  nominentur ,  eo  quod 
nomen  illud  in  dictis  provinciis  abominabile  habeatur 
propter  hareticam  pravitatem.']  Vide  Inftitutiones 
Capit.  Gener.  Ciftercenf.  diflind.  iq.&Haefte- 
num  1. 3 .  Difquifit.Monaftic.  trad.i .  difquifit,8. 


CON  1 044 

Conversus  adSuccurendum,  [Qui urgente 
mortis  periculo  Converji  veRe m  induit-]  Necrolor- 
gium  Monaft.  S.  Petri  Remenfis  :  xii.  Kl.  Febr. 
Margareta  Cbaucbons  Converfo  ad  f accurrendum. 
Vide  Monachus  ad  foccurrendum. 

Conversos  praeterea  vulgo  appellabant  qui  a  Ju¬ 
daica  vel  Mahumctana  fuperilitione  ad  religio¬ 
nem  Chriflianam  convertebantur.  Narrant  Mat¬ 
thaeus  Paris  &  Matthaeus  Weftmonafterienfis  fub 
an.  1  2  3  3 .  Hcnricum  III.  Anglorum  Regem  ex- 
ftruxiffe  Londini  D  ornum  Conv  er  forum  pro  errorem 
Judaicum  relinquentibus ,  in  qua  ii  fub  honefia  vi¬ 
vendi  regula  certum  haberent  in  tota  vita  foa  domici¬ 
lium  ,  tutum  refugium  ,  &  fufficiens  vita  fufient amen¬ 
tum.  Illius  domus  meminit  rurfum  Parif.  anno 
1  244.  pag.  436.  quam  quidem,  expulfis  poft- 
modum  Judaeis  Edwardus  III.  anno  regni  fui  51. 
in  Scriniorum  cuftodiam  commutavit,  utaudor 
eft  Spelmannus.  [Hiftoria  Bertrandi  du  Guefolin 
pag.  5 .  Entretandvz  entra  leenz  une  Converfo  qui 
fjuifve  avoit  e  fle ,  &c.  ] 

Ejufmodi  Converfis  vidum  &  veftitum  primo 
conferebant  Reges ,  verum  cum  iis  impenfis  ob 
ingruentia  bella  fufficere  minime  pollent,  eo- 
rumque  numerus  fat  magnus  effet  ,  in  Abbatias 
&  Monafteriafingulatim  illos  amandabant ,  a  qui¬ 
bus  vidus  necefiaria  perciperent  ,  quod  potifti- 
mum  exGuil.  Prynneo  inLibertatib.  Eccl.  Angi, 
tom.  3 .  pag.  8  3  5  •  &  fequentibus  docemur  ,  ubi 
nomina  Converforum ,  &  uxorum  interdum ,  ut 
&  Monafteriorum  quibus  alendi  tradebantur,  re- 
cenfentur. 

Ejufmodi  in  Gallia  Converforum ,  qui  ex  parti¬ 
bus  ultramarinis  adducebantur  ,  cum  e  Judxis, 
tum  e  Mahumetanis ,  frequens  occurrit  mentio 
in  Computis  Baillivorum  Franciae  :  verbi  gratia 
in  Computo  ann.  1233.  Pro  expenjis  Converforum 
de  partibus  tr an [marinis  108.  fol.  6.  den.  In  alio  an. 
1302.  Philippotus  Converfus  filiolus  Regis  pro  roba 
prv  medio  30  .fol.  I11  alio  1333.  Philippus  filiolus 
Regis  8.  den.  per  diem  &  pro  roba  pro  med.  30.  fol. 
I fabella  Converfo  filiola  Regina  Anglia  3 .  denar.per 
diem.  Hugueninus  Converfos  filiolus  Hugonis  Ducis 
Eurgundia  den. per  diem.  In  aliis.  Computis,  vulgo 
fub  B apricatorum  appellatione  recenfentur,ex  qui¬ 
bus  percipimus  Reges  &  Magnates  iftorum  Con¬ 
verforum  in  Baptifmo  fuiffe  patrinos ,  iifquecer- 
tos  attributos  reditus  ad  vidum  &  veftitum,  quos 
Burfam  Baptizatorum  appellat  aliud  Computum 
anni  1  2  8  5 .  De  Baptizatis  iftis  habetur  iftud  Are- 
ftum  datum  in  odavis  Nativitatis  B.  M.an.  1260. 
Placuit  Domino  Regi  quod  Majores  bonarum  villarum 
habeant  jufiitiam  de  Baptizatis  in  villis  fuis  manenti¬ 
bus  ,  quando  delinquunt ,  in  iis  tamen  in  quibus  jufiitix 
pertinet  ad  ipfos.  Vide  Matth.  Weftmonaft.  ann. 
1254.  &  Notas noftras ad  Joinvillam  p.  1 1  2. 

Conversus.  In  Tabulario  Ecclefiae  Gratianopo- 
litanae  fub  Hugone  Epifcopo ,  occurrit  crebrius 
quidam  Guigo  Converfos ,  fere  femper  primus  in 
fubfcriptionibus  Chartarum  ejufdem  Epifcopi. 
Flabentur  etiam  ejufd.  Guigonis  Iiterse  aliquot. 
At  fol.  8  6.  idem  Guigo  dicitur  Converfos  Epifcopi, 
hacce  ratione:  Inde  funt  tefies  videntes  &  audientes 
G uigo  Converfus  Epifcopi ,  in  cujus  manu  hac  donatio 
Jive  laudatio  fatta  fuit  ,  &  Petrus  Presbyter  ,  &c . 
[  In  placito  Hugonis  II.  Epifc.  Gratianop.  ann. 
11 3  o .  ex  T abulario  ejufd.  Ecclefiae  nominatur  in¬ 
ter  teftes  ,  qui  fubfcripfere ,  Thedebertus  Converfus 
Epifcopi.  Quibus  in  locis  Converfos ,  ut  fufpicor , 
fi£  didus  eft  Adminiftrator  bonorum  Epifcopi , 


1 


1045  '  CON 

ad  inftar  Converforum  Monachorum  ,  qui  ftepius 
erant  Monafterii  bonorum  Adminiftratores.  ] 
Convertere  ,  Ad  converfioncm  venire  ,  feu  vi¬ 
tam  monachicam  amplexi.  Vetus  Charta  ex  Ta¬ 
bulario  Ecclefise  Gratianop.  JjFja  ingredientibus 
Monafterium  Convertendi  gratia  ulterius  nulla  Jit  te- 
Jlaridi  licentia ,  fcd  res  eorum  ejufdem  Monafterii  ju¬ 
ris  fiant ,  aperta  legis  definitione  decretum  eft  ,  &c. 
CONVERTIBILIS,  Qui  converti  poteft  feu  mu¬ 
tari.  Concil.  Tolet.  I.  Si  quis  dixerit  vel  crediderit 
Deitatem  Chrifii  Convertibilem  ejfe  vel  pajjibilem , 
anathema  Jit. 

CON  V  E  R TlLlTAS,  Converfio.  Papias MS.  & 
Gloflar.  Sangerman.  MS.  num.  501.  necnon  Lau¬ 
rentius  in  Amalthea. 

•j[  CONVESCERE,  Unavefci,  to.  2. Concil. Hi- 
fpan.  p.  684.  Conveficens  ,  in  AdisApoft.  cap.  1. 

%  CONUGLA.  Vide  Conucula. 

CONVIARE ,  Comitari ,  ire  cum  aliquo.  Anafta- 
fius  in  S.  ZachariaPP.  Ipfa  vero  nubes  cum  eis  ufque 
ad  Bajilicam  S.  Apollinaris  . ...  tegendo  Conviavit. 
Infra :  Rex  egrejfus ....  eidem  J ancto  viro  Conviatus 
eum  deduxit.  V ide  Theodor.  Campedon.  de  S.  Ma¬ 
gno  cap.  1  6.  1 9.  2  1 .  Chronie.  Befuenfe  p.  5  74. 
Confccration.  Lamberti  Epifcopi  Atrebat.  to.  5. 
Spiciiegii  Acheriani  p.  544.  Vitam  S.  Deicoli  n. 

1  5 .  Petrum  Damianum  lib.  1 .  Epift.  1  o .  &  alibi 
non  femel ,  &c. 

Con  v  1  ator,  Comes  itineris ,  compercgrinans. 
An  aftafius  in  S.  ZachariaPP.  Cum  fuis  Sacerdotibus 
&  Clero  Conviatoribus ,  &c.  Ubi  perperam  editum, 
cum  viatoribus.  Occurrit  praeterea  in  Chronico  Au- 
guftenfi  ann.  1 1  o  1 . 

Convi  ates  ,  Eadem  notione.  Miracula  S.  Hcn- 
rici  Imp.  tom.  3 .  Julii  p.  767.  Mulier  quadam  non 
folian  incejfiu  privata  ,  fed  &  totius  corporis  miferabili 
fpecie  deformis  &  difiorta  ,  d  Conviatibus  vehiculo 
trahebatur. 

CONVICANEUS,  Ejufdem  vici  ac  paroeciae.  Orig. 
Murenfis  Monafterii  p.  42.  Populus  autem  iftic  va¬ 
dit  ad  condictura  Epifcopi ,  quo  &  c  at  eri  ejus  Convica- 
nei  vadunt. . .  ibique  Ecclejiafticumjus  audiat,  f  Con¬ 
cives  &  Convicanei ,  in  Chron.  Cornelii  Zantfiiet , 
apudMarten.  to.  5.Ampliir.  Colled.  coi. 443.] 
<5  CON  VICINALIS,  Vicinus,  Gail.  Voijln  ,in  kdds 
S.  Ifidori  Agricolae  n.  4. 

f  CON V ICINIUM  ,  Vicinia  ,  Gall.  Voifinage ,  in 
Adis  SS.  April.  to.  3 .  pag.  8  86.  9 1  5 .  &  Maii  to. 
7.  pag.  176.  #  . 

CON  VIGUIT  AS.  Gregorius  Monachus  in 
Chronico Farfenfi ,  apud  Murator,  to.  2.part.  2. 
coi.  3  78.  Et  ubicumque  per  bonorum  hominum  tefti- 
monium  rei  veritas  inventa  fuerit ,  neque  hoc  ulla  dif¬ 
ficultas  impedit  ,  ftatim  hujus  Monafterii  pars  reci¬ 
piat  juftitiam  fuam  ,  &  ea  tantum  differantur  qua  pro¬ 
pter  Conviguitatem  diffiniri  non  poftunf,  hoc  eft,  fi  re- 
de  conjedo  ,  propter  aequalem  contendentium 
vigorem  ,  feu  rationes  &  probationes  seque  verifi- 
miles,adeo  ut  a  quo  veritas  ftet,  non  cognofeatur. 
^CONVINCERE  Terram  Suam,  Apud  judices 
eam  elbe  fuam  comprobare.  Leges  Rotharis  apud 
Muratorium  to.  i.part.  2.  p.  47.  coi.  2.  Si  quis 
caffinam  aut  tettum  alienum  foris  in  curte ,  ubi  viri  non 
habitant ,  dum  intentio  eft  de  terra ,  difturbaverit  aut 
in  terramjattaverit ,  &  Terram  fuam,Jicut  Lex  habet , 
Convincere  non  potuerit ,  reftauret  ipfam  caffinam. 
CON  VINCLA.  Vide  Conjugia. 

«Jf  CONVINCULARE  ,  Vinculis  illigare,  conjun¬ 
gere.  Oratio  facra  Ratbodi  Epifc.  Noviomenfis  de 
Annunciatione  an.  1081. in  antiquo  Ledionario 
T om.  II. 


CON  1046 

Abbatiae  S.  Eligii  ejufd.  urbis  n.  3  .pag.  1 9-  Dum 
vero  eadem  die  ,  prout  in  nendo  moris  eft  mulieribus 
filum  faliva  madefaceret ,  filum  idem  lingua  ir.bajtt , 
&  utraque  quoji  Convinc ulata  diftorjit.  Vetera  Mo¬ 
numenta  Monafterii  S.  Vidoris  apud  Martem  to. 
6.  AmplilT.  Colled.  coi.  245.  Nos  ergo ,  Frater 
mi  dilecte  ,  quamvis  non  parva  cbaos  disjungat  inter¬ 
capedo,  tamen  nonfolum  carnis  affinitate ,  verum  etiam 
orationum  inChrifto  devotione  exopto  Convinculari. 

CONVINERE.  Apitius lib.  6.  deReculin.c.6.  Et 
jus  fciffuris  infundes ,  ut  Convinet;  &  ubi  Convinerit , 
affabis.  Ubi  Convinere  ,  eft  imbibere  :  at  Humel- 
bergius legit,  Combiberit. 

H  CONVINNA.  Vide  Covinus. 

IT  CONVIPERINUS,  Una  viperinus.  Vide  locum 
in  Impuderatus. 

H  CON  VIRGINALIS,  Socia  virginum.  AdaSS. 
Junii  to.  2.  p.  973.  de  SS.  Anaftafio  ,  Felice  & 
Digna  Virgine  :  Hac  autem  puella  cum  pro  fiummx 
humilitate  atque  obedientia  inter  Convirginales  ulti¬ 
mam  fe  judicaret. 

CONVI  T  ARE,  Invitare ,  unde  noftris ,  Convier. 
Gregorius  VII.  PP.  lib.q.Ep.  22.  Volumus  etiam 
ut  fratrem  noftrum  Hugonem  venerabilem  Clnniacen- 
fem  Abbatem  tecum  Synodo  interefte  ex  noftra  parte 
Convitare  rogando  &  multum  inflando  procures.  [  Oc¬ 
currit  etiam  in  Miraculis  S.  Simonis  to.  2.  April. 
pag.  825.] 

f  Convi  tatio,  Invitatio  ad  convivium.  Sta¬ 
tuta  Maflil.  lib.  2.  c.  7.  §.  1  4.  Prohibemus  ut  nullus 
Notarius . . .  recipiat . . .  xenia  vel  dona  ,  aut  remu- 
nerationem ,  vel  convivium  feu  Convitationem ,  &c. 

f  Convitatu  s,  Invitatus.  VitaS.  Zenobii  Epifc. 
Florentini  to.  7.  Maii  p.  5  1.  JjPuodam  dieConvi- 
tatus  in  Cathedrali  Ecclejia  civitatis  Florentina  ad 
pradicandum. 

^[CONVIVA  ,  Invitator.  VitaS. Canuti  Regis au- 
dore  Alnotho  Monacho  tom.  3 .  Julii  p.  1  3  7.  Et 
quibus  jam  Convivam  pium  perfecutorUus  traderes 
advocabas.  Dodiftimus  Editor  mallet  legere  Invi¬ 
tatorem  ,  quod  Conviva  dicitur  is  qui  invitatus  eft. 

CONVIViE  Regis  ,  Ex  familia  ,  ex  domo  Regia. 
Miniftri  Regis ,  noftris  vulgo ,  Ojficiers  Commenjaux 
de  la  Maifon  du  Roy.  Gl.Gr.  Lat.  lu/aCim»;  ,  Con¬ 
viva.  0/xcCtoc,Conviva.GL  Lat.  Gr.  Convicior  &  Con¬ 
vivator  ,  c-u(a£iut)ig  ,  c-t;i'sg'»aT«p.  E^lcvre^  t»V  T^olm^uv 
tu  ficto-iXiut;  ,  in  cap.  i .  Danielis  :  feu  a7 rcXatWae 
Tp emefa  t»?  €ct<rt\u~c ,  ut  vertit  Chryfoftomus 
in  hoc  cap.  Chronie.  Alexandrin.  ann.  t  3.Theo- 
dofii  Junior.  O  «fe  ©lodoFio;  UxuMvov  w?  <pl- 

Aov,^  /atersts-clvla.  tw  yd/aui,  ^  trvvccfig-uvru  ovtoic,  erroina-iv 

<T<a  rraa-nc  i a^7v.  Epitaph.  Probi  viri  illuftris: 

L&tabar  prius  menfa  regalis  honore  , 

Principis  alloquio ,  Regis  amicitia. 

Lex  Salica  tit.  43.  §.  6.  Si  quis  Romanum  hominem 
Convivam  Regis  occiderit.  Lex  Burgund.  tit-  38. 
jhuicumque  bofpiti  venienti  tettum  aut  focum  negave¬ 
rit  ,  3 .  folidorum  inlatione  multtetur  :Ji  Conviva  Re¬ 
gis  eft,  6.  fold.  multta  nomine  folvat.  Fortunatus  de 
CondaDomeftico : 

fjujft  &  egregios  inter  rejidere  penates 
Convivam  reddens  proficiente  gradu. 

Jonas  in  Vita  fandi  Columbani  cap.  24.  Tum 
unus  e  Convivis  Cbrodoaldus  nomine,  cujus  conjux  erat 
amita  Theodeberti  Regis.  Et  cap.  18.  Vir  nobilis  Ha- 
gnericus  Regis  Theudeberti  Conviva  ,  vir  fapiens  & 
conjiliis  Regis  gratus.  Adde  Vitam  S.  Agili  Abbatis. 
Vetus  Scheda  reperta  in  tumbaS.  Canuti  Regis 
Damae  an.  1  5  8  2.  apud  Ifaacum  Pontanum  1.  5. 
Idift.  Danic.  Gloriofus  Rex  Protomartyr  D  annorum 

Vuu  ij 


1 047  CON 

Canutus  pro  r~elo  Chnftiana  religionis  &  jufiitia  operi¬ 
bus  ,  ut  Chrifius ,  d  proprio  Conviva  Elaeone  traditus , 
&c.  Qui  quidem  Blaco  in  V erfibus  ibidem  reper¬ 
tis  ,  Aftnifier ,  id  eft ,  Officialis  domus  Regiae ,  Sa¬ 
xoni  Grammatico  lib.  i  x  •  primani  Regis  familiari¬ 
tatem  adeptus  dicitur.  Vide  Ordericum  Vital.  p. 
534.  Proinde  Convivae  Regis,  ii  1'unt ,  qui  honore 
menfa  regalis  aliis  anteponuntur ,  quos  participes  men¬ 
fa  fud  efficit ,  ut  eft  inConcilio  Toletano  XII.  can. 
3  .  &  quos  divinis  epulis  adhiberi ,  &  adorandi  Prin¬ 
cipis  facultatem  habuiffie  ait  1.  1  •  Codic.  :  heod.  de 
Comitib.  &  Tribun.  lcholar.  ubi  Jacobus  Goto- 
fredus  plura  congeffit  de  honore  menfae  Regiae, 
ut  &  Bignonius  ad  Legem  Salicam  ,  Savaro  ad  1. 
i.Epift.  Sidonii,  &  alii.  ChartaOttonis  M.  Imp. 
an.  96  2.  &  Henrici  III.  ann  1045.  apud  Zylie- 
lium  :  Ipji  quoque  quoties  ad  Regalem  cunam  vene¬ 
rint  ,  de  Regia  menfa  pafcantur ,  &  inter  curiales  & 
domeflicos  Regis  &  Regina  qui  regio  cibo  vefcantur  , 
non  infimi  femper  habeantur.  V  ide  Deffertat-  2.  ad 
Joinvillam,  [&  Theodorum  Marfilium  ad  Vefpa- 
fianum  Suetonii  cap.  2.] 

Conviva  Aposi  olorum ,  &  Martyrum  Consors, 
dicitur  S.  Thomas  Cantuarienfis  Archicp.  aGer- 
vafio  Dorobern.  lib.  de  Combuftione  Dorobern. 
Eccl.  pag.  1  2  9  3 . 

^CONVIVALES  De nar  11,  Qui  cibariorum  lo¬ 
co  Canonicis  diftribuebantur  certis  diebus.  Con- 
fuetudines  MSS.  Ecclefiae  Colonienfis  e  Biblio¬ 
theca  Atrcbatenfi :  In  vigilia  Ajjumphonis  B.  Alaria 
in  anniverfario  Archicp.  Rehaldi  Convivales  denarii 
d  Camerario  fit  dividuntur.  Adaj  ori  Ecclefia  dantur  xx. 
fol.  &  vi.  denar.  ad  S .  Geneonem  x.  fol.  &c. 

^ CONVIVANTES,  in  Ecclefia  Lngdunenli  dice¬ 
bantur  Canonici,  qui  pro  majoribus ,  quos  perci¬ 
piebant  ,  redditibus ,  certum  aliorum  Canonico¬ 
rum  ,  Prefbyterorum  Clericorumque  numerum 
excipiebant  hofpitio  &  menfa.  Scriptum  de  fun- 
dationeEcclefiteLugdunenfis :  In  Ecclefia  Lugdu- 
nenfi  fiunt  viginti  duo  Canonici  qui  tenent  hofpitia ,  & 
quilibet  ipforum  tres  tam  Presbyteros  quam  Clericos  , 
&  fiunt  nonnulli  qui  plures  tenent ,  fub  fpe  futuri  pra- 
mii.  Item  fiunt  quindecim  Canonici  refidentes  qui  non 
tenent  hofpitia ,  quia  non  habent  xxx.  lib.  Viennenfes 
in  redditibus ,  fed  comedunt  cum  aliis  Convivantibus. 
Nam  eft  Confuetudo  ,  quod  nullus  Canonicus  debet  te¬ 
nere  hofpitium ,  quoufque  xxx  lib.  Vienn.  in  redditibus 
fuerit  afifiecutus ;  pojlquam  vero  eas  affectatis  fuerit  de¬ 
bet  tenere  hofipitium  cum  numero  Clericorum ,  ut  Con¬ 
vivantes  proditii  ;  alias  nihil  perciperet  alterius.  Item 
funt  in  ditia  Ecclefia  quatuor  Capellani  qui  Cuftodes 
appellantur  ,  &  quilibet  ipforum  percipit  medietatem 
portionis,  quam  perci  fit  Canonicus  Convivans.  Et  quan¬ 
do  fit  divifio  terrarum,.  &  quando  quis  perfinatum  ob¬ 
tinens  percipit  feptem  libras  ,  Canonici  Convivantes 
percipiunt  quilibet  qu.ttuor  libras ,  &  fimplices  Cano¬ 
nici  quinquaginta  (olidos. 

f  CON VI VATIO  ,  Convivium  ,  ffvfjnroa-iov.  Gloffiar. 
Eat.  Grpec. 

CONV1V ATORIUM.  Vide  Convivi ariurn. 

%  CON  VIVAX,  b/a-cCioi.  Gloffi  Lat.  Graec.  Qffi  fi- 
mul  vivit.  Vide  Conviva. 

^j- CONVIVIALIS ,  Convivalis ,  Pertinens  ad  con¬ 
vivium.  M  aero  b.  lib.  2.Satur.  cap.  1.  Convivialis 
Utitia. 

CONViVIARlUM  &  Convivatorium  ,  Locus  ubi 
convivantur ,  Ugutioni  5c  Joanni  de  Janua. 

CONVIVIUM  ,  vulgo  P  a  fias,  Droit  de  pafi ,  cum  te¬ 
nens  autvaiiallustenetur ex  conditione feudi  aut 
tenementi,  domino  Convivium  femei  aut  pluries 


CON  1 048 

quotannis  exhibere.  Marculfuslib.  2.  formul.  1. 
Nullas  functiones  ,  vel  exatiiones ,  neque  exquifita  & 
lauta  Convivia ,  neque gratiofa  vel  infidiofa  munu ficula 
. . .  de  ipfa  facultate  penitus  non  requirantur.  Regula¬ 
ris  concordia  Monachorum  Anglicse  nationis  , 
apud  Seldcnum  ad  Eadmerum  p.  1  5  o.  Potentibus 
vero  non  caufa  Convivandi,  fed  proMonafierii  utilitate 
atque  definfione,  quotiens  expedierit ,  obviandi  intra  in - 
fraque  MonaficriurU  licentiam  halent.  ChartaS.  Au- 
domari  Epifcop.  7'arvanenfis  apud  Folcardum  in 
VitaS.  Bertini  cap.  6.  Neque  in  agiis  ipfius  Convivia 
ego  ,  vel  Pontifices  JucceJJores  nofiri ,  vel  Archidiaco - 
r.us  praparare  non  prafumant ,  &c.  Charta  Henrici 
Regis  Franciae  an.  1058-  exTabular.  Foffiatenli 
f .  1  5 .  Nec  ullas  molefiixs  ullus  fu  orum  fervis  Dei  in¬ 
ferre  prafum.it  ,  nec  Convivia  fibi  praparare  jubeat. 
Tabui.  Ecclefia:  Cadurcenfis :  Damus  unum  man - 
fum  qui  vocatur  Caflinel  ,  unum  Convivium  cum  10. 
Alilitibus,  unum  porcum  optum ,  &  alium  vivum.  Ibi¬ 
dem  :  Ego  Rate  lias  de  Belloforte  concedo  Convivium 
illud ,  quod  accepi  in  pignore  pro  300.  fol.  de  Viceco- 
mite  de  S.  Civico.  Charta  Beutricis  Abbatiffise  B. 
Mariae Sueffion.  an.  1  2  3  2.  pro  Communia  Aifia- 
ci :  Nos  quitavunus  ditiis  hominibus  totam  talltam , 
quam  Ecclefia  nefira  confuevit  accipere  fuper  eos  ,  & 
4.  libras  nigrorum,  quas  Ecclefia  nofira  debebant  de 
Conviviis  &  tenfamentis.  V  ide  Prandium ,  Parata. , 
Procuratio,  Fufius,  Cee  nati  cum. 

C  on  v  1  v ium  Rufum.  Confuetud.  MSS.  Eccl. 
Colonienfis  in 'Bibi.  Atrebatenfi  :  Pondus  panis  de 
rufo  Convivio.  A  cibis  diftum  videtur. 

A  ConviViis  F  ide  li  u  m  Ej  1  c  1 ,  Excommu¬ 
nicari:  neque  enim  licebat  cum  excommunicato 
communicare,  nec  cum  eo  cibum  capere  ,  ut  eft 
in  Cone.  Autifiod.  c.  3  8.  Concil.  Andegav.  can. 4. 
Non  folum  .1  communione  habeantur  alieni,  fed  nec  Con¬ 
viviorum  quidem  admittantur  e ffe  participes.  Turon.I. 
cap.  8.  A  communione  Ecclefia  ,  vel  d  Convivio  fide¬ 
lium  extraneus  habeatur.  Concil.  Veneticum  c.  3. 
Non  folum  a  communione  divinorum  Sacramentorum , 
fed  etiam  a  Conviviis  fidelium  [Amovendos.  Ita  paf- 
fim  in  Conciliis  Aurelian.  I.  can.  1 .  3 .  1  1 .  Epao- 
ncnfi  cap.  15.  Arvern.  c.  6.  Lugdunenfi  II.  c.  2. 
Parifienfi  V.  can.  13.  &c. 

Convivia  Defun torum.  Concilium  Coya- 
cenfe  an.  1050.  Clerici  &  Laici  qui  ad  Convivia 
defunctorum  venerint ,  fic  panem  deftintii  comedant , 
ut  aliquid  boni  pro  ejus  anima  faciant;  ad  qua  tantum 
Convivia  vocentur  pauperes  &  debiles  pro  anima  de¬ 
functi.  Vide  Parentalia. 

«J  CONVIVOLA.  Janffionius  in  Au&ario  Gloffiar. 
Ifidori :  Compotrix  ,  Convivola,  Coebrtofa . 
CONVOCATOR,  f.  Is  cui  cura  erat  Canonicos 
convocandi, ubi  id  erat  neceffiarium. Epitome  Con- 
ftitutionum  Ecclefiae  Valentinse  tom.4.  Concil. 
Flifpan.  p.  1  9  1.  Si  alicui  fuerit  capitulariter  tradi¬ 
ta  poffejfio  dignitatum ,  canonicatuum  ,  aut  prapofitu- 
rarum  Ecclefia  ,etiamfi  pofiea  in  juribus  fuis  fuccum- 
bat ,  amittatve  pojfeffionem ,  nihilominus  Scriba ,  Con¬ 
vocatores  &  Scholares  &  alii  Miniftri  Ecclefia  minime 
reftituere  teneantur  id  quod  ratione  fui  prafhti  officii  in 
praf.it a  poffeffione  lucrati  fuerunt  &  receperunt. 

f  CONVOLVULUS  ,  Dolor  alvi ,  colica  ,  Gallic. 
Colique.  Medicina  Salem,  edit.  1  6  2  2.  p.  3  6.  Con¬ 
volvulus  etiam  Latinis  hoc  malum  nominatur  d  circum- 
atiione  nimirum  doloris.  Eft  autem  Convolvulus  vel 
ConvolvolusVlimo ,  uti  exponit  Calepinus.  Vermi¬ 
culus  minor  eruca,  erodens  pubefeentes  uvas, 
quem  alii  Volvocem  appellant  ,a  convolvendo, 
quia  fe  involvit  in  pampino. 


i  o49  CON 

CONVOTUS ,  Conjuratus ,  eodem  voto  afl  rictus ,  sb- 
ligatui ,  Fello  ,  &  Joanni  de  Janua.  Gerardus  Ab¬ 
bas  Silvae  Majoris  in  Vita  S.  Adelardi  c.  5  . 
teaus  eam  feparent  k  lutere  Regis ,  firmantur  Co : voti , 
utjufiitiam  ulterius  non  habendo  ,  defensorem  Regnum 
nmitteret ,  &c. 

CONUMNUM.  Vide  Covinus. 
f  r.  CONUS,  vel  Conum,  Gall.  Cei»,  Angulus  feu 
cujufcumque  rei  extremitas  angulofa.  Chartula¬ 
rium  S.  Vandregifili  to.  1.  p.  684.  Afcendendo  in 
recta  linea  verfus  campum  de  quatuor  acris  a  Cono  illius 
campi  ufque  ad ,  &c.  Charta  Hugonis  de  Chalan- 
cone  an.  13x3.  inChartul.  S.  Martini  Ponti  far. 
A  Cono  feu  bouto  domus  dicti  Rectoris  ufque  a  i  aliud 
Conum  granchia  &  jardini  dc  fio  conquefin.  Charta 
Philippi  Regis  Francorum  an.  1328.  ea  eodem' 
Chartulario  :  Domus  Jita  in  Cono  vici  de  Bclio-Bur- 
go.  Vita  B.  Coletae  to.  1.  Martii  p.  588.  Cujus 
fafcix  feu  mappa  Conos  feu  terminos  dux.  m  itteres  tra¬ 
hebant  una  hinc  ,  altera  illinc.  Joannis  Iperii  Chro- 
nicon  S.  Bertini  apudMarten.  to.  3 .  Anecd.  coi. 
592.  Sepultus  fuit  m  feptemtrionali  Cono  claufiri  jux- 
tta  introitum  capituli.  Afta  SS.  Junii  to.  1.  p.  86. 
de  S.  Wiftano  :  Et  caput  Domini  fui  quaffantes ,  cum 
capulo  letale  vulnus  m  Cono  ejus  infixit,  i.  e.  vertice. 
2.  CONUS,  Cuneus  monetalis ,  Coin.  Leges  Cthelredi 
Regis  c.  3  6.  Eos  etiam  qui  Conos  faciant  in  occultis, 
&  vendunt  falfariis  pro  pecunia ,  &  incidunt  monetam 
a! tetius  mundam  ,  &c.  Vide  Cuneus. 

Conus  ,  Infrumentum  piflorium  ,  in  Vocabulario 
Suflannaei. 

^  CONUSCUS,  Prehenfus ,  in  GlolTario  MS.  San- 
german.  num.  501. 

CONVULSIO  ,  Abolitio.,  violatio,  a  Convellere , 
Abolere.  Charta  fundationis  S.  Mauritii  Agau- 
nenfis  in  Maceriis  Infulse  Barbarse  to.  1.  pag.  3  2. 
Videat  ne  quis  violare  hoc  audeat ,  &  iram  omnipoten¬ 
tis  Dei  incurrat  s  &  fi  tempus  advenerit ,  quod  Deus 
avertat ,  quod  Convulfione  aut  difeeptatione  contra  hac 
agere  tentaverit ,  &c. 

CONZATURA  Coriorum  ,  Coriorum  fuffitio, 
feu  infperfio  pulveris  quercini  cum  inficiuntur 
coria.  Ital.  Conoxare ,  Suffire,  Concia-corame ,  Co¬ 
riarius  ,  Gall.  Tanneur  ,  Corroieur.  Chronicon  Ri- 
chardi  de  S.  Germano  apud  Murator,  to.  7.  coi. 
1030.  fjus  coriorum  pro  Condatur  a  dimittitur  in  for¬ 
ma  antiqua.  Fabium  c  an  apis  omnino  remittitur. 

*Jf  COODIBILIS,  Quj  omnibus  odio  e  11.  Tertull. 
lib.  4.  adv.  Mare.  <rv/jt,lu.t<revfj.tvcv ,  id  e  fi  Coodibilem. 
COOPERATOR  ,  Quj  domos  Cooperit,  Gallice 
Couvreur.  Polyptych.  Fxfcamn.  ann.  1235.  Nico¬ 
laus  de  Aionte  tenet  unum  bordagium. .  .  &  debet  ex¬ 
cubare  grangiam  &  miniftrare  Cooperatori  &  Cemen- 
tario  '&  mmd  are  grangiam.  V  ide  Coopertor. 
f  Coop  f.r  atorEpi  sc  opi  ,  Coadjutor ,  in  Prae¬ 
fatione  Rabani  ad  libellum  de  facris  Ordinibus. 
COOPERTA  Navis,  Superius  tabulatum  , 
Ital.  C  operta ,  Gall.  Tiliae.  Pluries  occurrit  in  Sta¬ 
tutis  Malfil.  lib. 4.  cap.  20. 

COOPERTIO.  Additamenta  ad  Matthaeum  Paris : 
Inquiratur  qui  ceperint  Co  opertiones  ,  ceppagia  ,  & 
efcaetas  quercuum ,  Jive  aliarum  arborum.  Ubi  Wat- 
fius  Coopertiones  interpretatur ,  capita  jive  ramos  ar¬ 
borum  fuccifarum. 

COOPERT OR ,  ut  Cooperator.  Rymer.to.  9 .  pag. 
40.  coi.  1.  Nullus  Burgenfis . . .  aliquam  domum  .  .  . 
nifi  cum  tegulis  vel  felatis  de  novo  cooperiat  fub  poena 
foris  faciendi  nobis  domum  ifian  &  Coopertor  em  ban- 
niendi. 

COOPERTORIUM ,  Stragulum  quo  le&us  iufler- 


COO  1050 

nitur,  KccrxXedhcv  in  Chronico  Alexandrino  pag. 
902.  S.  Augultinus  in  Pfilm.  3  3.  Nolite  interro¬ 
gare  firatos  preti  jis  veftibus  lectos ,  &  carnem  multis 
divitiis obvoiutam.y egetius  1.  3 .  deRe  veterin.  Ca- 
It  dis  Coopertoriis  involutus.  S.  Bernardus  de  Vita  & 
morib.  religiofor.  cap.  x  o.  An  non pojfet  dormiri  nifi 
fr.pra  variam  fi  ratum ,  aut  fub  peregrino  Coopertorio  ? 
Vincendus  Belvac.  lib.  28.  cap.  95.  habet ,  fub 
Jilvefln  Coopertorio.  Coopertorium  matrinum ,  Sc  Coo¬ 
pertorium  de  Alf anet. ,  in  Teltam.  Arnoldi  Ep.  T o- 
lo(.  Vide  Statuta  Ordinis  de Sempringbam  p.  719. 
Petrus  Cluniae,  in  Statutis  Cluniae,  cap.  1  7.  Nil 
fe  habere  non  parva  piorum ,  eifque  adh arentium  mul¬ 
titudo  putabat ,  nifi  ex  pihjis  illis  &  condenfts  Numan¬ 
tinorum  ,  hoc  efi ,  juxta  modernos,  Amorenfium  catto¬ 
rum  pellibus  contexto  multi  pretii  Coopertorio ,  lectus 
muniretur  pariter  &  ornaretur.  Rotulus  Camerae 
Comput.  Parifi.  a  nobis  laudatus  adjoinviilam 
pag.  66.  Pro  fc allatis  radiatis  &  Tiretan.  perfia  & 
viridi  pro  Coopertorio.  Ibidem  :  Unum  Coopertorium 
foratum  de  eminis  Convertoirs Hermins ,  in  Poem. 
de  Garin  le  Liberans.  Confulc  Notas  nollras  ad 
Join villam  pag.  6  5. 

Coopertoria  inter  velles  facras,vel  minifleria 
facra  ,  reccnfentur  ab  Anatlafio  in  Sergio  PP.  Elie 
fecit  Coopertoria ,  vel  vafa  aurea  &  argentea  plura  per 
diverfas  Ecclejias  ad  ufum  &  ornatum  Ecclejiarum 
Chrifii.  Gregorius  Turon.  de  Vitis  Patrum,  c.  8. 
Dans  Coopertorium  Sarmaticum  ,  quo  altare  Domini¬ 
cum  cum  oblationibus  tegeretur.  Ex  mox  :  Cooperto¬ 
rium  vero  ,  quia  rarum  efi  ,  non  ponatur  fuper  munera 
altaris ,  quia  non  exinde  plene  tegitur  myftenum  Corpo¬ 
ris  S  anguinifque  Dominici.  Decreta  Stephani  Regis 
Hungar.  J.  2.  cap.  3  4.  Veftimenta  vero ,  corporalia , 
&  Coopertoria  Rex  (  Ecclefiis  )  provideat.  V ide  Pal¬ 
la  2.  &  Pallium  2. 

f  Coopfutorium  ,  Te£tum.  Computus  anni 
1202.  apud  D.  Bniffel  to.  2.  de  Ufu  feudorum 
ad  calcem  pag.  cuv.  coi.  1 .  Ad  faciendum  Coo¬ 
pertorium  turris  Exolduni  ,xviii.  /. 

Coopertoria  Eqjjorum  ,  Qmbus  ii  infter- 
nuntur.  Vegetius  lib.  3  .  Artis  veterinariae  c.  77. 
Animal  calidis  Coopertoriis  involutum  deambulet.  Ko- 
7rp/Top;or ,  apud  Codinum  de  Offic.  cap.  3.  n.  8. 
Vidce  Sagum,  [<5c  mox  Coopertorius,  ] 

Coopertorium,  Idem  quod  Fefium ,  Culmen, 
Monallicum Anglic. to.  2.  p.  8  3.  Conceffi  eifdem 
fragium ,  focalia  &  Coopertoria  fufficientia  in  omnibus 
marifeis  &  communibus  villx  ,  &c. 

Coopertoria.  Fridericus  II.  lib.  2.  de  Arte  ve¬ 
nandi  cap.  24.  Penna  majores  funt  recollecta  fub  dua¬ 
bus  ,  qua  dicuntur  Coopertoria.  Cap.  48 .  Pennas  cauda 
tenet  recollectas  fub  duabus  mediis  fuperioribtts,  qua  dux 
vocantur  Coopercula.  Vide  Coopertum,  &  Glolfar. 
med.  Graecit.  in 

ff  C  O  o  P  E  RTO  RIUM  &  CoOPERTOREUM  FER¬ 
REUM,  Species  armaturae  qua  corpus  vel  pars  cor¬ 
poris  tegitur,  Gall.  Cmrajfe.  Teflamentum  Bar- 
tholomsi  de  Lega  apud  Th.  Aiadox  Formularis 
Anglic.  pag.  4  2  3 .  Item  G.  nepoti  fuo  loricam  &  Coo¬ 
pertoria  ferrea  &  caligas  ferreas.  Teltam.  Hengero- 
mi  de  Budlecs  apud  eumdem  Aiadox  pag.  414. 
Item  Coopertorea  fua  ferrea  &  unam  loricam. 
COOPERTORIUS  ,  Quj  facit  equorum  Cooper¬ 
toria  feu  Itragula.  Statuta  Avenion.  Sellcrii  &  Coo¬ 
pertorii  teneantur  fideliter  facere  officium  fium ,  &  non 
apponantur  in  bardis ,  bardonibtis ,  fellis  &  Cooperto¬ 
rii <  nifi  b  oriam  &  co  tonum. 

1 .  COOPERTUM  ,  vox  foreflarum  ,  Gall.  leCott- 
vert ,  Dumetum,  locus  nempe  in  foreltis ,  arbu- 


1051  COO 

ftis  &  dumetis  confitus,  ubi  ferae  latitare  folent , 
cum  venatores  eas  infectantur.  Charta  Joannis 
Regis  Angi,  de  Foreftis  apud  Matth.  Paris  ann. 
1215.  Unufqutfque  liber  homo  de  catero  Jine  occajio- 
ne  factat  in  bofco  fuo  ,  vel  in  terra  fua  quam  habet  in 
forefta  molendinum  ,  vivarium  ,  flagnum  ,  marleram  , 
fojfatum  vel  terram  arabilem ,  extra  Coopertum  in  ter¬ 
ra  arabili.  Monaft.  Anglic.  to.  2.  p.  3  1  8.  Et  illum 
campum  adhuc  tenent  ad  voluntatem  ufque  ad  prafens 
tempus ,  qui  efl  de  propriis  dominicis  terris  ,  &  extra 
Coopertum  forefta.  Et  to.  3  .  p.  236.  Habeant.  &  te¬ 
neant  bofcos  pradictos  cum  venatione  ,  vaflo  ,  &  omni¬ 
bus  pertinendis  fuis  quibufctimque ,  tam  infra  Cooper¬ 
tum,  quam  extra  ,  de  affor  efl  at  os ,  liberos  &  quietos  de 
foref  a  &  placitis  ,  for  efl  a ,  &c.  Adde  Fletam  lib.  2. 

41  2‘  3 • 

Coopertorium,  Eadem  notione.  Leges  fore- 
ftarum  Scoticarum  cap.  i*§>  i*  Inhibitum  efl .  ..ne 
qui  coopertorium  f  harum  intrent  cum  animalibus  fuis. 

f  2.  COOPERTUM  ,  Libri  tegumentum,  Gall. 
Couverture.  Inventio  linguae  S  Cataldito.  z.Maii 
p.  576.  Invenies  quemdaih  librum  plumbeum  jubtus 
dictam  crucem  cum  Coopertis  plumbeis.  Vide  C opertum. 

f  1.  COOPERTURA  ,  Tedum  aedificii  ,  Gallic. 
Couverture.  Chartularium  S.  Vandregifili  tom.  1. 
p.  279.  Et  debent  didi  fjohanv.es  &Guillelma  ejus 
mater  managium  dictorum  Religjojorum  exiflens  apud 
Daregni  bene  ,  legitime  &  fujjicienter  retinere  tam  de 
Coopertura  quam  de  claufura  .  ■ .  Actum  an.  D.  1 2  8  r. 
Coopertura  tegularum  apud  T.  h.  Juladox  Foimul. 
Anglic.  pag.  1 45  • 

f  Coopertura  A  r  c  al  ,  OpcrculuiTi  5  G3.1l.  Cou~ 
vercle.  Miracula  S.  Eutropii  to.  3*  April.p.  J  $ 

Et  apprehenfum  tandem  militem  in  quadam  arcafor- 
tifflma  ,  cujus  Coopertura  erat  de  are  fortifjhno  ,  in- 
cluferunt. 

a. COOPERTURA  ,  Praetextus,  Italis  Covertura , 
noftris  Couverture  .  in  Statutis  V enetis  an.  1242. 
lib.  1 .  cap.  5  . 

3 .  COOPERTURA ,  vox  forenfis  apud  Anglos, 
Matrimonium ,  Couverture.  Raftallus:  Coverture , 
efl  quant  un  horne  &  un  fame  font  efpoufe  enfemble : 
ita  ut  quod  conflante  matrimonio  de  bonis  uxoris  difpo- 
nit  maritus ,  dicatur  f  altum  ejfe  durant  la  Coverture , 

le  feme  efl  appel  un  feme  Coiivert.  Statutum  Hen- 
rici  VI.  Regis  Angliae  an.  20  •  c.  9.  En  quel  Statut 
n'efl  mie  mention  fait ,  coment  femes  Dames  degiande 
eflate ,  per  caufe  de  lour  Barons  ,  Fieres  ue  la  terre  , 
Convertes ,  ou  fotiles ,  faavoir  Duchejfes ,  Countcjfes  ou 
Baroneffes ,  feront  mifes  d  refpondre ,  &c.  Vide  Lit- 

tletonem  fed.  31.  380.403.  5  5 S> • 

4.  COOPERTURA.,  Stragulum,  in  Legibus  Hen- 
ricil.  Regis  Angi.  c.  8  1.  [  &  in  Statutis  S,  Clau¬ 
dii  pag.  79.] 

Cohopertura.  Garnifiones  inventae  in  caflro 
civitatis  Carcalfon.  an.  1 194.  v.  Cohoperture  ferri 
equorum,  xxm.  Cohoperture  equorum  de  tela  puncta. 

f  Coopertura  D  i  et  a.  Vide  Dieta  4. 

Coopertus  Mansus,  qui  alias  veflitus.  Charta 
ErmengardisComitidae  Ceritanenfis an.  893.  Et 
in  altis  locis  in  rio  Ferrario  f  aperior  e  manfos  Cooper¬ 
tos ,  cum  curtes ,  ortos  &c.  Infra  :  Videlicet  omnes  fu - 
pra  nominatis  manjis ,  cajis ,  cafalibus  ,  Coopertis,  & 
difeoopertis  ( id  efl ,  abfis)  quint analibus,  curtis ,  cur¬ 
ialibus ,  hortis ,  &c. 

^[COOPPIDANUS  ,  Concivis,  Gall.  Concitoicn. 
Legitur  inTabular.  Nantolii  &  apudRymerum 
to.  8.  pag.  273-  coi.  1. 

«[  COORDiNARE  ,  Simul  ordinare ,  decernere  vel 
praTcribere ,  apud  Albertinum  Mu  datum  deGe- 


COP  1051 

flisltal.  tom.  10.  Muratorii  coi.  729.  Interdum 
cum  Spineta  Lucevji  Mar chione  in  colloquia  fecreta... 
convenire ,  res  novas  tentare  ,  Coordinarc  ,  &c. 

fCOORS.  Vide  Cortis. 

«U  COOSTRUM  ,F.ft  media  pars  fepti  tranfvcrji  vel  dia* 
phragmatis.  Rochus  LeBaillif  in  Didionario  Spa- 
gyrico. 

COPA.  Vide  Cupa. 

COPA  DIUM ,  Kcsr  dclicv.  Papias :  Copadium ,  particula 
carnis ,  quod  Graci  Copadium  dicunt.  Ita  MS.  habet 
pro  Copium  [feu  Copian,  ut  alter  MS.  Bituric.  ] 
Apicius  lib.  7.  cap.  6.  In  Copadiis  jus  album,  fjus 
inCopadiis ,  JJusinelixa.  Pelagius  in  libello  4.  num.- 
6  3  .  Et  accipiens  Archiepijcopus  unum  Copadium  ,  de¬ 
dit  juxta  fe  recumbenti.  Glodae  veteres  :  Copadia  , 
xcTrctdia..  Glod.  Graec.  Lat.  ,  Copadium  ,fru - 

fiam.  Apophtegmata  Patrum  in  Theophilo[n.  3 . 
Xeyuv  ,  Idii  t5t 0  v.x7\ov)io7rd.<Iicv  Ifa  ,  <pdye  ,  A’££a.  Ecce 
iftud  Copadium  bonum  efl,  manduca ,  Abba.  Hic  agi¬ 
tur  de  carne  vitulina.  ]  V ide  fupra  in  Cotnpadiatm. 
COP AG 11JM.  Vide  in  Cupa  3. 

IT  COPARE  ,  Alliga  re ,  adnedere  ,  Ital.  Copipare. 
Charta  Vifitationis Monaft.  Caftrenfisan.  1261. 
ex  Archivo  S.  Vidoris  Maffil.  Armar.  mixtorum 
Albienf.  num.  53.  Helemof narius  faciat  natas  in 
clauflro  &  capitulo  &  eas  Copari  &  innitari  ac  etiam 
paleari  in  feflivitatibus  Natalis  Domini,  Pafcha  &c. 

•U  COPATOR  Moneta  ,  Qui  fcindit  monetas 
prohibitas  ,  ut  nemo  deinceps  iis  utatur.  Prae¬ 
ceptum  Johannis  Franc.  Regis  an.  1353.  apud 
de  Laurierc  tom.  2.  Ordinat,  pag.  5  1  <p.Ncftr<z  in- 
fttper  intentionis  exiftit ,  quod  deinceps  pra  fati  jr  ado¬ 
res  feu  Copatores  monetarum  pradidarum  hujufmodi 
officio  noflro  non  poffint  uti,  imo  Jint  penitus  revocati , 
nifi  tn  cafu  quo  moneta  prohibita  extra  regnum  porta¬ 
rentur  ,  literis  in  contrarium  impetratis  fubrepticiis  vel 
impetrandis  non  obftantibus  quibufeumque.  Ibidem  di¬ 
cuntur  Scifores monetarum.  AliudPraeceptum  ejul- 
dem  Regis  an.  1355.  Ordinat,  tom.  3.  pag.  27. 
Item,  que  nous  avons  ofte  &  r  appelle,  oftons  &  r  appel - 
lons  totis  Coupeurs  de  monnoyes ;  mais  toutes  voyes  nous 
pourverrons  par  bon  confeil  comment  nulles  autres  mon¬ 
noyes  que  les  noflres  nayent  cours  en  nojlre  Royaume 
&  que  le  billon  ne  fcit  porte  hors  de  nojlre  Royaume. 
Ibid.  pag.  1 1  3.  Litteris  an.  1356.  Tollentur  Co¬ 
patores  monetarum  qui  pocius  dici  pojfunt  depredatores. 
De  iis  monetarum  Copatoribus ,  Sciforibus ,  vel  po- 
tiusScifforibus  fic  continuator  Chron.Guillelmi  de 
Nangisadan.  13  46.apudAcherium  to.  11.  Spicii, 
p.  8  o  3 .  Tunc  etiam  &  deinceps  &  antea  (uperfeinde - 
banturfloreni  propter  novas  monet  as, qua  novit  er  flebant; 
&  fuper quos  inveniebantur  alia  moneta  quam  illa, qua 
erant  novit  er  f  ad  a ,  fine  mifenc  ordia  findebantur ,  & 
adhuc  illi  cujus  erant ,  tradebant  [alarium  non  volun¬ 
tarium  Scindentibus  pro  labore  ,  &  tunc  oportebat  ta¬ 
les  pecunias  tradere  catnf oribus  cum  damno  non  mo¬ 
dica  quantitatis. 

COPECI A  ,  Copicia,  Silva  caadua  ,  Gall.  Bois 
taillis .  Angi.  Coppis.  ChartaHenrici  Dawbcni  Mi¬ 
litis  apud  Madox  Formul. Anglic. p.  215.  Scia¬ 
tis  me  .  . .  conceffljfe  . . .  prafato  Thoma  Arundell  om¬ 
nes  illas  quinque  Copecias  bofei  &  bofca  mea  exiflen- 
tia  in  Cr  ac  hili. .  .  quarum  una  pradidarum  Copicia- 
rum  vocatur  Overekjll  Copys  ,  fecunda  vocatur  Fey - 
roke  Copys ,  tertia  &c.  fuper  &in  quibus  pradtda  quin¬ 
que  Copicia  bofei  &  bofcum  pradidum  crefcunt  & flant. 

H  Copeiz  velCopPEiz,ut  habet  MS.  Coidin. 
Eadem  notione,  feu  filva  caedua  recens  fuccifa. 
Charta  Guidonis  Archiep.  Bituric.  ann.  1  279. 
apud  Thomaderium  in  Biturig.  pag.  1  j  3 .  i’i  in 


1053  COP  . 

illa  forefta  cjfent  Copeiz, ,  animalia  fua  in  didis  Copeiz. 
non  poffent  pafcere  .  .  .folvent  emendam ,  fcilicet  quin¬ 
que  [olidos  Parif.  pro  omnibus  animalibus  cujufiibet  bo- 
fpitii  in  didis  Copeiz,  five  arfeiz ,  inventis . 

^  COPERCHIUM  ,  Operculum  ,  Ital.  Coperchio. 
AdaSS.  Junii  to.  i.  p.  3  67.  de  B.  AndreaHifpel- 
late  :  Crucibus  tribus  laminarum  fcm  'a  parte  fupenori 
in  Coperchio  d.  capft. 

4[f  COPERT ,A ,  Tabulatum  navigii,  Ital.  Coperta. 
Informationes  Civitatis  Mallii,  de  paflagio  tranf- 
marino  e  MS.  Sangerman.  Hee  funtmenfure  navium 
de  tribus  Copertis .  . .  Prima  &  infima  Coperta  &c. 

fCoPERTA,  Operculum.  A  da  SS.  Maii  tom.  4. 
pag.  6  2  3 .  de  B.  Auguftino  Novello  ;  Fidi  duos  li- 
Iros  in  quarto  folio  ,  alterum  in  charta  pecudina  cum 
Copertis  ligneis. 

COPERT ARIA  Eq^jorum,  Quibus  equi  in- 
fternuntur,  in  Hiftor.  Dalphin.  to.  2.  pag.  280. 
Vide  Coopertoria  equorum. 

f  COPERTERIA  PRO  C  A  P  I  T  E  ,  QuibuS  Caput 
tegitur,  ibidem.  Locum  vide  in  Cappula. 
COPETIUM  ,  f.  pro  Capetium  vel  Capetum  ,  de 
quo  fupra.  Statuta  Equitum  Theuton.  art.  72. 
apud  Duellium  lib.  2.  Mifcell.  pag.  59.  Frater 
qui  gerit  vicem  Afagiftri  poteft  deferre  vexillum  &  Co- 
petiay  &  magnum  tentorium  &  alia  quibus  eum  confiat 
indigere. 

5T  COPHA',  Tegmen  capitis.  Vide  Cuphia. 

*5[COPEIANlJS  ,  Cophinus  feu  fporta major,  qu:e 
folet  terra  opplcri  ad  munimentum,  Gall.  Ga~ 
bton.  Marchilii  Annal.  Genuenf.  apud  Murator, 
tom.  6.  coi.  425.  Infuper  Cophanum  unum  plenum 
lapidibus  &  muratum  ante  faucem  Fintimilii  pro  ipfa 
claudenda  demerfit. 

COPHIA  ,  Tegmen  capitis.  Vide  Cuphia. 

COPHINUS ,  Corbis  qua  terra  portatur ,  apud  Ve¬ 
getium  lib.  2.  de  Remilit.  cap.  20.  &  ult.  &  lib. 
1 .  de  Re  veterin.  cap.  5  6.  lib.  2.  cap.  3  5 .  &  IU— 
dor.  lib.  20. cap. 9.  Monachus  Pegavienlis  p.  1 1. 
IVigberto  confuluerunt ,  ut  propriis  humeris  per  12.  an¬ 
gulos  fundamenti  totidem  Cophinos  lapidum  primus  de¬ 
ferret  ,  fcilicet ,  imitando  fidum  religiofijfnni  Principis 
Confiantini ,  qui  pt  imus  ac  poti/funus  E  c  cie  fi  arum  fun¬ 
dator  inter  Principes  extitit. 

Cophinus,  in  minifteriis  facris.  Analtaf.  inVitis 
PP.  pag.  188.  Necnon  &  fuper  columnas  ipfius  Cibo¬ 
rii  ,  propter  amplam  pulcritudinem  ex  argento  purifiimo 
fecit  Cophinos  numero  4.  penfant.  lib.  42. 

f  Cophinus,  Arca,  Gall.  Coffre,  potius  quam  cor¬ 
bi*  viminea,  qua  notione  Latinis  accipitur.  Te- 
ftamentum  Hugonis  Aycelini  Cardinalis  Epifc. 
Oftienf.  an.  1  297.  De  S amitis  etiam  &  tendatis 
nofiris  qua  invenientur  in  Cophinis  nofiris  ordinabunt 
exeeutores  noflri. 

Cophinu  s  Marmoreus,  inquocorpusB.  Ja- 
cobi  Philippi  requiefeebat  inter  Ada  SS.  Maiito. 
6.  pag.  175. 

In  Cophino  Servire.  Pfalin.  80.  Manus  ejus 
in  Cophino  fervierunt ;  id  eft ,  in  fervitute ,  uti  inter¬ 
pretantur  Eucherius  &  Senator.  Ifmaelita  cum  Co¬ 
phino ,  apud  Sidonium  1.  7.  Epili.  6.  Gregorius 
Turon.  1.  5.  Hift.  c.  48.  Sed  quia  lippis  erat  mado- 
lefcentia  oculis ,  quibus  fumi  acerbitas  non  congruebat , 
amotus  a  pifiillo  promovetur  ad  Cophinum.  Sed  dum  in¬ 
ter  fermentatas  maffas  fe  deledari  confimulat ,  fervi- 
tium  fugam  iniens  dereliquit. 

COPHTI,  a  Mahumetanis  confidum  vocabulum, 
quo  Chriftianos  ^Egyptios ,  feu  Monachos ,  aliof- 
que  religiofae  vitae  fedatores,  quali  incifos ,  per 
contemptum  appellare  folent.  Diverfos  porro  a 


COP  1054 

Coptis ,  a  quibus  lingua  Coptica,  feu  iEgyptia  an¬ 
tiqua  nomen  deduxi  t ,  pluribus  ollendit  Athana- 
fius  Kircherus  in  Prodomo  Copto  cap.  1.  De  iis 
etiam  agit  Franc.  Quarefmius  lib.  1 .  Elucidat. 
Terrse  Sandoe  c.  49.  Vetus  Scheda  continens  fe- 
riem  Regum  iEgypti  editaaDrufio  poftFIift,  Se¬ 
veri  Sulpitii :  Secundus  ( -digyptiorumRex)  Cab- 
tim ,  unde  denominati  funtCopbti.  VideScaligerum 
1.  7.  de  Emendat,  temp.  p.  70  5 . 

COPIA  ,  Exemplum  feripti ,  Chartae,  7rpco]cnv7ru,  feu 
originalis ,  d.7Tcypct<pov ,  avTtypxQov  ,  hroTVurov  ,  Gallis  Co- 
pie.  Vetus  Interpres  Concilii  Conftantinop.  fub 
Menna ,  i '<rov  urgctfyau;  a-vg-oic-n^ ,  &c.  Cepia  adionis  for¬ 
mata  contra  Petrum ,  &c.  Occurrit  apud  Joan.  Hoc- 
femium  in  Adolpho  a  Marka  Epifc.  Leod.  c.  6« 
in  Statuto  Philippi  Pulcri  pro  reformat.  Regni 
art.  1  3 .  in  Chronico  Magno  Belgico  pag.  318. 

[ in  Statut.  Eccl.  Forojul.  MSS.  an.  127 6.  ex  Ar¬ 
chivo  S.  Vidoris  Mallii.  Armar.  Forojul.  n.  163.] 
&c.  Vocem  ita  effidam  a  recentioribus  cenfet 
Reinhartus  Robigius  1.  10.  c.  1  5.  quod  inftru- 
mentis  multiplicatis  inde  eorum  Copia  emergat. 
Vide  Od.  Ferrarii  Orig.  Ital. 

Copia  Rotulorum  Cu  ri  je  ,  ell  Exemplum 
aut  antigraphon  adorum  quae  in  Curia  Baronis 
expediuntur :  quorum  hoc  unum  eft  in  plerifque, 
fi  non  praecipuum ,  fcilicet,  Fenit  talis  tali  die,  & 
ad  petitionem  fuam  admijfus  efi  ad  talem  terram,  &c. 
Qui  autem  lic  tenet ,  hujus-adi  folum  exemplum 
tituli  loco  habet.  Cowellus.  Atque  hi 
Copitenands,  Anglis  Copiholders ,  appellantur  1 
Villani fcilicet, Sokmanni, Coftuinarii,  quod,  ut 
didumeft,  nullum  aliud  tenementorum  fuorum 
habeant  inftrumentum, quam  Copias  Rotulorum  Cu- 
/  ru ,  unde  &  T enentes  par  Copte  dit  roole  de  Court , 
dicuntur.  De  iis  agit  Littletbnus  fed.  73.  75. 
Vide  praeterea  Spelmannum  in  Bocland. 
f  COPIADUM.  Vide  Copadium. 

COPIARE,  Exfcribere,  Gall. Copier.  VitaB.  To- 
rellito.  2.  Martii  pag.  504.  Suprafcnptum  exem¬ 
plum  ex  quadam  Copia. . .  tranffumpfi  &  Copiavi.  Oc¬ 
currit  to.  2.  April.  pag.  193.  to.  7.  Maii  p. 74. 
to.  3 .  Julii  p.  1 1  2 .  <5c  alibi  faepe. 

COPIATA,  Oeconomus,  f.  lic  didus,  quod  illiuS 
fit  vitae  necelfariorum  Copiam  miniftrare.  Hierat. 
Juris  Pontif.  p.  1  3  4.  Copiatas  feu  Oeconomos  Com- 
mendatarius  poffideat. 

Copiat/e  ,  Vefpillones.  GlolT.  Lat.  Gr.  Bifpellio- 
nes ,  Netfpo&xVIa»,  Ko-rtoxa/.  Epiphanius  1.  3 .  contra 
Haeretic.  Ke^/ctTa/.  KcOTiHa»,  ol  T  et  ru/Aula.  7repi$-e\- 
Kov Te?  tw  koi/jm/jlIvuv.  Clericis  videntur  accenferi 
ini.  1.  Cod.  Theod.  de  Luftrali  conlat.  quae  eft 
Conftantii,  ubi  recens  inftituti  dicuntur ,  fed& 
ini.  1  5 .  de  Epifc.  quae  eft  Juliani :  unde  eofdem, 
quos  Foffarios  vocabant,  haud  abfurde  conjedant 
viri  dodi.  De  iis  etiam ,  tacito  licet  nomine,  agit 
1.  2.  Cod.  de  Veteranis:  Dumfe  quidam  vocabulo 
Clericorum ,  &  infaufiis  defundorum  obfequiis occupa¬ 
tos  ,  non  tam  obfervaiione  cultus ,  quam  otii  &  focor- 
d’u  amore  defendunt.  Adde  Novell.  Juftin.  5  9.  Vi¬ 
de  F  offarius. 

COPIDERMUS ,  KoTrltPipfj.ct; ,  in  GlolT.  Gr.  Lat. 

«[[  COPlNA ,  Gall.  Chopine ,  Oenophori  Gallici  pars 
quarta.  Utitur  Menotus  in  Sermon.  Quadragefi-* 
mal.  fol.40.  verfo  coi.  2.  Vide  Cbeopina . 

^  COPIOSITAS,  Copia,  abundantia,  legitur  apud 
Laurent.  Byzynium  inDiariario  Belli  Fluflitici , 
&  Rymerum  to.  4.  p.  6 8  7.  coi.  1 . 

COPISTA,  Librarius,  qui  chartas  &  aliaidgenus 
tranferibit,  Gall,  Copifie,  Adyifamenta  ftyli  Cu- 


1055  COF 

riceEcdefiae  Brioc.  juramentum  Copifia.  Jffuod  lit¬ 
teras  productas  fideliter  exemplabo  feu  copiabo ,  nec 
animo  partes  vexandi  eas  copiare  differam ,  fed  me¬ 
diante  f alario  competenti,  fine  ulla  procrajlinatione 
exemplar  feu  copias  partibus  tradere  non  tardabo .  Dum 
in  litteris  exemplandis  aliquid  fufpedum  in  rafura  , 
cancellatura  ,  data  ,figillo  feu  aliis  comperero ,  fijudid 
revelabo. 

€|f  COPITE^ANDS.  Vide  pofl:  Copia. 

COPKINU S ,  Moneta  argentea ,  cujus  mentio  fit  in 
Legibus  Opflalboinicis  Friiicis  cap.  2  x . 

COPLA,  Ada  Froconfularia  fubMunacio  Felice  , 
apud  Baron.  an.  3  o  3  .  n.  1  2 .  T unica  muliebres  paria 
47.  Copia  rufii  cana  1  9. 

<jf  COPO ,  Negotiator ,  in  Gloffario  MS.  Sangerman. 
num.  501.  efl  pro  Caupo. 

COPONAGIUM.  Vide  Cupa  3. 

%  COPONXCULA  ,  KwzMhHov.  GIofL  Lat.  Graec.  Efl 
a  Caupona. 

«if  COPONUM, Species  cerei  Feu  taedae.  Obituarium 
MS.  Ecclef.  Morin.  fol.  ultimo  :  Thefaurario  pro 
vino  &t  luminaris  redemptione ,  quod  efi  duorum  cereo¬ 
rum  in  altari ,  unius  tbeda  accenfa  ab  elevatione  SS. 
corporis  D.  N-  fij.  C.ufque  Poft-  communionem ,  duo- 
rumque  Coponorum  pro  vicariis  hyemali  tempore  10. 
fol.  Etiamnumin  quibufdam  locis  Belgii  Galliae 
finitimis  Cofins  vocitantur  fila  cerata  ,  quae  nos 
Bougies  appellamus.  Sic,  ni  fallor,  dicuntur  a  Gall. 
Cotiper  ,  quod  prae  longitudine  faepius  fecentur. 
COPONUS.  Vide  in  Cupa  3 . 

COPOUS,  Affula,Recifamentum,Gall.C0/>£rf//. 
Inquilitio  MS.  pro  canonizatione  S.  Y vonis :  Vidit 
lectum  qui  fuerat  D.  Tvonis ,  qui  erat  de  frufiis  ligno¬ 
rum  ,  feu  Copous ,  fuper  terram  &  aliquantulo  de  pa¬ 
leis  defuper  ,  cum  quodam  cohopertorio  de  cannabe  mo¬ 
dici  valoris. 

« .  COPPA  ,  Caefio ,  fedio ,  Gallis  Couppe :  Coppare  , 
caedere,  fecare,  Couper. Will.  Tliorn.  in  Chronico: 
Padi  funt  homines  de  Halmoto  . . .  fruges  omnes  fttas 
Coppare  ex  tunc  &  deinceps ,  &Jic  per  Coppas  omnes , 
decimas  fuas  ipfi&  haredes  fui  amodo  &  in  aternum. 
[  Fere  maluerim  interpretari  Coppas  Cumulos,  & 
Coppare  ,  Cumulare  ,  quam  Caefiones  <5c  Caedere  : 
quod  Saxonibus  Coppe  &  Armoricis  Coppa  vel  Kop¬ 
pa,  fit  Apex,  vel  Culmen. Deinde  fruges  in  cumu¬ 
lis  difponi  folent  antequam  decimentur.]  Vide 
Cupa. 

z.  COPPA,  Cataplafma  quod  ponitur  juxta  patientem 
partem.  ItaGloffae  MSS.  ad  Alexand.  Iatroloph. 

^  COPPARE.  Vide  Coppa  1 . 

COPPEIZ.  Vide  Copeiz.  in  Copecia. 

COPPETELLA,  Parvula  coppa  ,  feu  vafculum. 
Chron.  Cafin.  1.  3 .  c.  ult.  Coppetella  de  pernis  tres , 
calices  onychinos  2. 

COPPIRE  Domxj m, Tegere,  cooperire , tedum 
imponere, Gall.  Couvrir.  Kennettus  inGloffarioad 
calcem  Antiquit.  A  mbr  o  £den.  f/ob  anni  Banbury  te- 
gulatori  capienti  in  groffo  ad  Coppiendarn  pr  ad  ictam  do¬ 
mum  iv.  lib.  l.den.  Verbum  hoc  Kennetus  deri¬ 
vat  a  Saxonico  Coppe,  Apex  ,  culmen ,  fafligium. 
Vide  Coppus. 

f  COPPIS,  Vox  Anglica,  Silva  caedua.  VideSpel- 
manni  Gloflarium  p.  44.  coi.  2.  edit.  1664.  <5c 
fupra  Copecia. 

COPPONAGIUM.  Vide  pofl  Cupa  3. 

«J[  COPPULA ,  pro  Cappula :  quod  vide.  Infuper  pro 
Parva  Cupa ,  ut  in  hac  voce. 

COPPUS,  Tegula,  Itali  Coppo  ,  in  Pado  inter  Vene¬ 
tos  5c  Tragurienfes  an.  13  2  2.  apud  Joan.  Lucium 
1.  4.  de  Regno  Dalmat.  c.  1 4.  [  Vide  Coppire.  ] 


COP  1056 

COPS,  Copia.  Gloffarium  Sangerman.  MS.  n.  jor.’ 
Amalth.  Cops ,  Coops.  Simul  opulentus,  Ops,  Opulen¬ 
tus.  V  ide  Copus. 

Copsu  s ,  Copiofus.  Ibidem. 

COPTUMUM,  Couftuma ,  Tributum,  praeflatio. 
Bulla  Honorii  III.  PP.  an.  121  7.  apud  Ughell. 
in  Epilc.  Interam  n.  Si  dominus  molendini  retinuerit 
molendinum ,  ita  quod  non  det  aliis  ad  partem,  vel  Co - 
ptumum  ,fimiliter  folvat  unum  raferium  annona  ;  &c. 
Occurrit  ibi  femel  ac  iterum.  Vide  Confuetudo  4. 

1 .  COPULA.  Charta  Communiae  Hamenfis :  Nullus 
famulus  Hamenfis  domini ,  neque  Cafiellani ,  accipiat 
Copulam ,  aut  funem  in  furo ,  nifi  tantum  bis  in  anno, 
in  Martio  videlicet  &  in  Septembri.  Eadem  Gallice  : 
Nus  Sergans  it  Seigneur ,  ne  li  Cafiellain  de  Ham  ne 
prenge  Couplel  ne  corde  au  marquie  ,fors  que  tant  feu- 
lement  deux  fois  en  l' an ,  &c.  V ide  Cupla. 

2.  COPULA.  VitaS.  Bernardini  Epifc.  Senenfis 
to.  5 .  Maii  p.  275.  *  Cum  accepiffet  quod  quadam 
devota  mulier  haberet  partem  bireti  fandi  viri ,  quam 
Copulam  appellant,  magna  devotione  confervatam:  An 
fuperior  pars  ab  Armoricano  Coppa,  Apex  i  Jo- 
hannes  in  Vita  S.  Petri  Damiani  num.  46.  Unde 
fadum  efi  inter  catera ,  ut  projicerent  Copulas  ,  quibus 
quafi  quibufdam  pileis  capita  contegebant.  Non  du¬ 
bitat  Mabillonius  faec.  6.  part.  2.  SS.  Benedid, 
pag.  264.  quin  legendum  fit  Cofulas ,  Tegmen 
capitis ,  de  quo  fule  in  Cupbia ;  erit  forte  qui  re¬ 
tineat  Copulas ,  quod  etiam  legatur  in  Vita  fandi 
Bernardini  mox  laudata.  Vide  Cappula. 

COPULARIUS,  Vinculum  in  collo  canis.  Joanni  de 
Janua. 

%  COPU S  Vini,  Cyathus  unus ,  Gall.  Un  Coup  de 
vin.  Confuetud.  FeflorumMonaflerii  Solemniac. 
MSS.  In  Dominica  Septuag ...  ad  cenam  farinam  co¬ 
dam  adipe  &  Copos  de  vino  puro.  Ibidem :  Et  ad  ce¬ 
nam  Cops  de  vino  puro. 

COQUA,  Species  navigii.  Vide  Cogo. 

C  O  QIJ  E  A  RI U  M  ,  Cochlear ,  Gall.  Cuilliere. 
Tranfadio  inter  Abbatem  &  Monachos  Craffen- 
fes  ann.  1 3  5  1 .  ex  Libro  viridi  fol.  5  3 .  Pro  fipbis , 
amphoris  ,  faleriis ,  butellis  &  Coqueariis  in  refedom 
2  5 .  fol.  Turon. 

COQUELUCA ,  Cucullus,  Gall.  Coquelucbon.  Sta¬ 
tuta  Synodal.  Eccl.  Andegav.  ann.  1 42  3 .  n.  12. 
Prohibemus  univerfis  &  fingulis  perfonis  ecclefiafiicis 
...  ne  ipfi  tunicas  &  vefiesfuperfluas ..  .in  latere  at¬ 
que  retro  Coquelucas  ac  retro  fixas ,  z~onas  auro  cum 
clavis  clavatas ,  &c.  Vide  Jfijtoqueluca. 
COQUERIA,  ut  Coque  anum ,  Cochlear.  Prova- 
lore  quarumdam  taffiarum  &  Coquertanim  &  bajfini 
de  argento ,  in  Charta  Maffil.  an.  1352.  Joan.  Sil- 
vefire  Notario. 

«H  COQUETTUM,  CooUETUM,abAnglicoOr- 
ket ,  Portorium  feu  fignum  ,  quo  Publicanus  ob- 
fignat  merces ,  quae  portorium  exfolverunt.  Char¬ 
ta  Edwardi  V.  de  Cancellario  Hiberniae  conflitu- 
to  anno  1 48  3 .apudRymerum  tom.  1  2.  p.  1  82. 
coi.  1 .  Necnon  de  Cuftumis  &  Coquettis  nofiris  ,  de 
coriis ,  pellibus  lanatis ,  &  altis  merchandiis  &  rebus 
quibufeumque  cufiumalibus . efi  aliorum  occupa¬ 

torum  eorumdem  cuftumarum  &  Coquettorum  pro  tem¬ 
pore  exifientium ,  ac  etiam  de  feodi  jbww.Dilucidatio 
articulorum  tradatus  anni  155  9. apud  eumdem 
Rymer.  to.  1  5 .  p.  5  2  5 .  coi.  1.  Jj)ui  fujficientem  ha¬ 
bent  notitiam  per  Coquet  a ,  five  alia  evidentia  &  do¬ 
cumenta..  .  dummodo  per  hujufmodi  Coquet  a  five  do¬ 
cumenta  evidenter  confiet  eifdem ,  quod  alterius  partis 
f  abditi  naves  &  bonafint.  Vide  Coket. 

^  COQUIBUS,  Species  caputii.  Statuta  ultima  Ca¬ 
pituli 


io£7  COCL  ~ 

pituli  Senon.  Omnes  Canonici  tam  majores  quam  mi¬ 
nores  poffunt  portare  caputia  officiando  in  choro  tempore 
capparum  nigrarum-,  fed  infcftis  annualibus  Ji  Pr acen¬ 
tor  tenendo  chorum  caputium  feu  Coquibus  non  habue¬ 
rit  ,  tunc  Chori  ales  non  habebunt. 
^COQUIMELLA,  Prunus ,  Gall.  Prunkr.  Ifid. 
Orig.  lib.  i  7.  cap.  7.  Coquimella  quam  Latini  ob 
colorem  Primum  vocant :  alii  d  multitudine  enixi  f  ru¬ 
dus  Nixam  appellant ,  &c. 

^  COQUINA,  Cibariaco&a.  A£laSS.  Maii  tom.  4. 
p.  42  5.  de  S.  Petro  Coeleftino  :  Faciamus  hac  no - 
fte  bonum  officium  ad  honorem  B.  fjoannis ,  &  cras  da¬ 
bo  vobis  Coquinam.  Chronicon  Mellicenfe  p.  5  3  3. 
coi.  2.  in  Regula  reformat.  ejufdemMonallerii : 
Non  tamen  fonet ,  niji  prius  fetat  a  coco ,  Ji  Coquina  Jit 
parata.  Antiqui  ufus  Fontanell.  MSS.  fol.  94.  Ca¬ 
pient  panem  &  vinum  &  Coquinam.  Chartul.  S.  Van- 
dregifili  to.  1 .  pag.  716.  in  Litteris  anni  1  2  6  2 . 
Jjhudquid  reclamare  poteram  ,  tam  in  pane  quam  in 
vmo ,  &  Coquina ,  &c. 

COQUINARE ,  vulgo  ,  Coquinam  facere.  Regula 
Magiftri  c.  1 9.  Pofl  Sextam  inchoent  Coquinare  ,  ut 
dittaNona  omnes  exeant  ad  menfam.  Regula  Cano¬ 
nicorum  Metenfium  Chrodegangi  c.  3 .  Laici  co¬ 
qui  ad  Coquinandum  tantum  ingrediantur. 

C  OQU  IN  A  R  IU  S ,  Prxfedus  coquinae.  A&um 
capitularem  pro  unione  Prioratus  de  Bifchiis  an. 
1329.  ex  Archivo  B.  Mariae  de  Charitate,  fubfcri- 
bunt  inter  alios  Guillelmus  Burfarius,ffob annes  Cra¬ 
tiet  aiius,  Stephanus  Coquinarius ,  &c.  Diploma  Ade- 
phonfi Regis Hifp.  an.  1094.  apudMarten.  tom. 

1 .  ColledL  AmplifT.col.  5  49.  S  ancius  Pincernarius 
Pegis  confirmat.  Diacus  Coquinarius  Regis  confirmat. 
Pearnus  Comes  confirmat.  Occurrit  alibi  non  femel. 
Vide  Coquus. 

COQUINATOR,  Coquus.  Sanutas  1.  2.part.  4.  c. 

1  o .  Jgu/dibet  galearum  habet  unum  Coquinatorem  , 
qui  femel  in  die  pro  gente  galea  coquinare  tenetur ,  &c. 
Utitur  &  c.  20.  [  Guidonis  Difciplina  Farfenfisl. 

2 .  c.  2  6.  Cum  viderint  Fratres  Coquinatores  opus  e[fe , 
ut  bulliantur  fcutella  propter  adipem  ,  dent  eas  Celle¬ 
rario  ....  &  faciat  eas  abluere  ,  &  iterum  reddant  eas 
Coquinariis,  j 

COQUINULA  ,  Parva  coquina.  In  quo  folario  efi 
Coquinula  cum  camerula ,  apud  Fantonum  Hiftor. 
Avenion.  p.  178. 

COQU  INU  S  ,  [  Flomo  viliffimus  nec  nili  infimis 
coquina  minifleriis  natus  ,  interdum  etiam  ,  Ne¬ 
quam  ,  Improbus ,  ut  noflrum  Gallicum  Coquin. 
Proceffus  deVitaS.  Yvonistom.  4.  Maii  p.  545. 
Et  ex  hoc  dictus  juvenis  dicebat  verba  opprobriofa  D. 
Tvoni ,  vocando  ipfum  Coquinum  &  Tru annum. Ejufd. 
B.  Yvonis  A&aMSS.  Erat  autem  pium  pulebrumque 
fpeclaculum  ,  aliquando  Tvonem  fanctum  Domini ,  li¬ 
cet  generofum  &  in  cunilis  fpectabilem  ,  fubfannatio- 
nibus  &  blafpbemiis  impugnatum ,  &  Coquinum  com- 
muniffime  vocatum ,  placido  &  hilari  vultu ,  gratis  & 
rationalibus  re fponjis  adverfarios  convincentem.']  Vide 
Cociones. 

CO  QU  U  S.  Magnus  coquus ,  Dignitas  in  Palatiis 
Principum ,  eorum  fcilicet  qui  coquinae  ac  cibis 
praefunt .Coquorum  Prapffiitus,  in  Legibus W i  figoth. 
lib.  2.  tit.  4.  §.  4.  Fortunatus  1.  6.  Poem.  i  o .  de 
Coquo  Regio : 

Venimus  ut  Mettin  ,  Cocus  illic  regius  infians 
Abfenti  nautas  abflulit ,  atque  ratem. 

De  flammis  ardente  manu  qui  diripit  efcas ,  &c. 
Apud Herimannum  de  Reflauratione  Monafterii 
S.  Martini  Tornacenfis  c.  94.  Fulcherus  Epilco- 
pus  Noviomenfis  dicitur  fuifle  fpurius  generatione, 
•  Tom.  JI. 


COCL  ;  1058 

ex  patre  fcilicet  ignobili  natus  ,  filiufque  Principis  Co¬ 
corum  Regis  Franci*.  Ita  apud  Grcgorium  Nyife- 
num  lib.  1.  contra  Eunomium ,  quidam  Demo- 
Ithcnes  dicitur  c  isti  tuv  cJkv  Ttlaf /uctvef  ,  /a xyifwv 
af^oov ,  &apud  Theodorium  lib.  4.  cap.  1  7.  TwV 
BcttrifiKUV  orpc/AtidJuivci;  ofm.  Theodulfus  Epifc.  Au- 
relian.lib.  3.Carm.  pag.  187. 

Pomiflua  folers  veniat  de  fede  Menalcas , 

Sudorem  abfiergens  frontis  ab  arce  manu. 
Jguamfape  ingrediens  piflorum  Jive  Coquorum , 
Vallatus  cuneis  jus  Synodale  gerit. 

Prudenter  qui  cuncta  gerens ,  epulafque  ,  dapefque 
Regis  honoratum  deferat  ante  thronum. 

De  eodem  Menalca ,  Alcuinus  Poem.  221. 

Ipfe  Menalca  Coquos  nigra  caftiget  in  aula  , 

Ut  calidos  habeat  Flaccus  per  fercula  pultes. 

Fleta  lib.  2.  cap.  75.  ait  officium  Coqui  effie  de  Jtngu - 
lis  ferculis  ratiocinium  reddere Jingulis  diebus.  Noflri 
eofdern  officiales  in  Palatii  sGrans  Jffiueux  vocant, 
idefl ,  Magnos  Coquos.  [Vide  Alagijler  coquina.  ]  Le 
Roman  de  Garin  : 

Not  Panetier  qui  le  deiifl  fervir  , 

JjTieu  de  cuijine  ,  ne  Efcbancon  de  vin  , 

Ne  Chamberlanc ,  qui  puifl  avoir  roncin ,  &c. 

Alibi: 

Cuet,  de  cuijine  plus  de  quarante  cinq. 

Chron.  MS.  Bertrandi  du  Guefclin  : 

Dignes  d’efire  fjdjjeux  pour  les  fouppes  manger . 
Joannes  de  Condato  MS. 

Gibiers  li  Cas  fut  en  faijine 
D’ 'efire grarud  Jfiueus  en  la  cuijine. 

Vetus  Poema  MS.  de  Vulpe  Rege  coronato  : 
Ranginer ,  mejire  Talpa , 

Furent  maiftre  de  la  cuijine. 

Idem  Poeta  du  Roman  de  Garin,  deferibens  nuptias 
Pipini  Regis : 

Vers  la  cuijine  fu  Bues  le  M  arebis 
Jj)ui  dei  tnengier  devoit  li  Rois  fervir. 

Id  autem  muneris  in  Regum  noilrorum  Palatiis 
obiilTe  leguntur 

Roef.  rtusCoquus,  fub  Henricol.  &  Philippo 
I.  an.  1060.  &  1065.  in  Martinianis  p.  6.  17. 
FIerius  Coquus,  fub  eodem  Philippo  I.  anno 
1070.  in  Martinianis  p.  19. 

Harcherius  Regis  Franci*,  Coctuus,  &  Miles 
injignis  an.  1124.  Apud Ordericum  Vitalem  lib. 

1  2.  pag.  878. 

Adam  Coquus,  fub  S.  Ludovico  ,  ann.  1243. 

Veteres  Tabulae  S.  Martini  de  Campis, 
f  R  aduephus  de  Bellomonte,  ann.  1298. 

&  feqq.  de  quo  vide  R.  Patrem  Anfelmum. 
f  Ansellus  Caprusio,  an.  1  3 02. apud  eum- 
dem  Patrem  Anfelmum. 

Guillelmus  de  Haricuria,  D.  de  Salceia  , 
Magnus  Francise  Coquus  fub  Philippo  Pulcro  an. 
1312 

f  Petrus  de  Marcheny  ,  ann.  1 3 1 1.  Vixit 
faltem  ad  ann.  1334.  Vide  Patrem  Anfelmum. 
Guiardus  de  Bellomonte,  apud  Patrem 
Anfelmum. 

^Stephanus  de  Capella,  an.  1320.  apud 
P.  Anfelmum. 

f  Adam  de  T ave rny  ,  apud eumdem. 
•RGuillelmus  Sicartus,  apud  eumdem. 
f Joannes  Bataille,  ante  annum  13  2  6.  apud 
eumdem. 

oannes  Bonnet  ,  ante  annum  1324.  apud 
eumdem. 

Joannes  de  Castellione,  Dom.  de  Gande - 
lus  M.  Francise  Coquus ,  fub  Philippo  VI.  anno 

Xxx 


1059  COO. 

1 3  44.  [  Hac  dignitate  jam  donatus  erat  an.  1 3  2  8» 
juxta  P.  Anfelmum.  ] 

f  B  ernardus,  Dominus  Morolienfis  ,  24-  Se- 
ptemb.an.  1 344.  juxta  P.  Anfelmum. 

Jo  an  nes  de  N  i  gella  ,  an.  1 345.  &  feqq.  apud 
P.  Anfelmum. 

Joannes  deDampetra,  Dom.  S.  Defiderii  & 
Vangionis  rivi  M.  Coquus ,  fub  Carolo  VI.  anno 
1360.  [  faltem  ad  annum  1567.] 

Jsf.  Castellanus  Bellovacensis  ,  M.  Co¬ 
quus  ,  fub  Carolo  VI.  an.  1  3  8  8 .  [  ad  1 3  9  o  •  quo 
obiit.  ] 

f  Carolvs  de  Castelli  one,  ab  ann.  1390. 
ad  1401.  quo  vita  fundus  eft. 

^Philippus  Dominus  de  Linario  ab  an.  1401. 
ad  an.  1412. 

f Joannes  ejus  filius  at  morte  patris.  Vixit  faltem 
ad  an.  143  2. 

Cuillflmus  de  Castellione ,  D.  Feritati* 
in  Pontivo ,  M.  Francise  Coquus ,  fub  Carolo  VI. 
an.  1418.  Vide  Duchefnium. 

Antonius  df.  Pria,  Dom.de Buzanfois,  M.Fr. 
Coquus  an.  143 1 . 

Ludo  vi  cu  s  de  Pria,  Antonii  filius ,  M.  Fran- 
ciae  Coquus',  an.  1490.  Vide  Probat.  Hiftor.  des 
Chaftaigniers  p.  1  o  3 .  SupprelTa  poftmodum  haec 
dignitas ,  uti  habet  Tillius ,  qui  obfervat  praeter¬ 
ea  Comites  Campaniae  habuilFe  fuos  Magnos  Co- 
quos  haereditarios. 

Porro  Magno  Coquo  fuberant  Officiales  ,  feu 
Minifterialesaliquot,qui  ita  recenfentur  inCom- 
puto.Hofpitii  Regis  &  Reginae  an.  1 3  8  5 .  Queus , 
Aideurs ,  Afleurs ,  Paiges ,  Souffleurs ,  Enfans,S  auf- 
Jiers  du  Commun,  Saujfier  devers  le  Roy  ,  Sommiers  , 
Poulliers ,  Huijfiers.  In  alio  Computo  fado  Lorria- 
ci  ann.  1317.  Efcuiers ,  un  Matgnen ,  Clere  faujfier  , 
Clere  de  Culjine. 

Haereditarium  olim  fuiffiein  Prioratu  B.  M.  de 
Argentolio  Coqui  officium  difeimus  ex  Charta 
ejufdem  Monafterii  an.  1200.  quam  hic  integram 
exferibere  vifum  eft,  quod  &  lingularis  fit,  &  om¬ 
nia  hujus  minifterii  jura  fufius  exponat :  In  nomi¬ 
ne  fanet <t  &  individua  Trinitatis  ,  amen.  Hitgo  Dei 
gratia  B.Dionjjii  Abbas ,  &  Hugo  Prior  de  Argento¬ 
lio  &  ejufdem  Ecelejie  conventus  omnibus  piafentem 
faginam  infpetturis  ,  in  vero  Salutari  falutem.  Nove¬ 
rit  univerjitas  vefira  quod  controverfia  erat  inter  Con¬ 
ventum  Ecelejie  de  Argentolio  &  Stefbanum  Coquum 
fuper  caritatibus  &  pitanciis  ejufdem  Conventus ,  que 
ajfenfu  nofiro  taliter  fopita  ejl.  Stephanus  Coquus  &  he¬ 
res  ejus  in  omnibus  communibus  cibis  &  pitanciis  predi- 
ite  Ecelejie  Conventus ,  quicumque  dederit,  undecumque 
venerint ,  ubicumque  diftribute  fuerint  infra  ambitum 
ejufdem  loci,  integram  portionem  percipiet,  Jic ut  unus  de 
Monachis  ibidem  commorantibus  ,Jimul que  omnia  jura 
fua  integre  percipiet  in  hifdem  cibis  &  pitanciis ,  ac  Jt 
Prior  ejufd.  Ecelejie  vel  quilibet  pro  eo  emijfet, vel  gratis 
comulijfet.  Si  autem  Conventus  pitancias  de  carne  eme¬ 
rit  vel  alius  pro  Conventu ,  feparare  non  poterunt  jura 
ejus  pojlquam  juntta  vel  coherentia  viderint  &  inve¬ 
nerint  ,  cum  venerint  ad  emendum.  Pr  ater  e  a  jus  fuum 
habebit  in  pitancia  que  fertur  ad  difeum  ejufdem  Ec- 
clejie.  Si  vero  aliquis  Monachorum  fe pe  dicti  Conven¬ 
tus  vel  Ecelejie  B.  Dionyjii  fuperveniens  aves  emerit , 
(ujufcumque  generis  Jint  aves ,  in  domum  ejufdem  Ste - 
phani  deferentur  ut  ibi  diligenter  preparentur :  Si  anfer 
fuertt  domefticus  idem  Stephanus  plumam  tantum  & 
boellos  percipiet ;  de  ceteris  avibus  nihil  habebit  preter 
plumam  ***  Si  aves  vel  quelibet  alia  que  d  prediftis 
Monachis  comparentur  ad  menfam  Prioris ,  idem  Ste - 


COR  1060 

phanus  jus  fuum  inde  percipiet,  acjl  Prior  emijfet.  Idem 
vero  Stephanus  vel  quem  voluerit  pro  eo  panem  fuum 
in  refettorio  recipiet ,  qualem  Conventus  comedit ,  &  ta¬ 
le  vinum  quale  conventus  bibit ,  ad  eandem  menfuram 
qua  menfuratur  Monachis  ibidem  commorantibus.  Pre - 
dittus  Stephanus  propter  pacem  hanc  conferendam  fpoif- 
taneus  praditto  Priori  &  Conventui  remijit  tenebias  & 
caudas  omnium  pifeium  preterquam  falmonis  quas  jine 
contradittione  percipiebat ;  f  alvis  omnibus  aliis  confue - 
tudinibus  jibi  &  heredi  ejus ,  &  duos  fol.  Parif.  capi¬ 
talis  cenfus  eis  in  perpetuum  concejfit  habituros:  fcili - 
cet  xii.  denar.  fuper  domum  que  Jita  ejl  in  Marcbeil 
xii.  denar.  fuper  duas  vineas  jimul  j unitas  in  Orge - 
mont.  Quod  ut  ratum  permaneat  prefentem  paginam 
Jtgillis  nofiris  fecimus  roborari.  Alium  Incarnati  Ver¬ 
bi  ivicc.Etiamnum  in  monallerio  Exaquienli  he¬ 
reditarium  eft  &  feodale  Coqui  officium. 

t.COR  ,  Medium  cujufvis  rei.  Ordericus Vitalis 
lib.  1  o.  pag.  767.  Tyrum  opulentam  urbem  ,  in  Cor¬ 
de  maris  jit  am ,  per  mare  obfedit.  Adde  pag.  849. 
8  ^.[Kaptflai  fctxdrrtc ,  apud Nicetam p.  292.] 

Corde,  Ex  Corde,  Cor  betenus.  Memoriter, 
noftris  Par  cceur  ,  Occitanis  Decoura. 

Corde.  Rainerus  contra  Valdenfes  cap.  3.  Ma¬ 
gnam  partem  veteris  ('Teftamenti )  fciunt  Corde. 

Corde  tenus.  Vita  MS.  S.  Magnobodi  Epifc.  p. 
5.  Corde  tenus  omnem  peragens  perlegit  libri  paginam. 
Alphanus  Archiep.  Salernitan.  Carm.  adTranf- 
mundum  : 

Fertur  corde  tenus  Jic  homilias 

Quadraginta  legens  fcire ,  &c 
Utuntur  liber  Ordinis  fandi  VidorisParifienfis , 
S.  Bonaventura in  Specui. part.  i.c.  i4.Willel- 
mus  Abbas  Andrenfis  inChron.  pag.  456.  Heri- 
mannus  de  Reftaurat.  S.  Martini  T  ornacenfis  cap. 
108.  Herbertus  lib.  de  Mirae,  c.  3  2.  Petrus  Ble- 
fenfisEpift.  1  o  1 -Petrus  Diacon,  lib  4.  Chronie. 
Cafin  cap.  41 .  &  Lib.  de  Viris  illuftr.  Cafin.  cap. 
36.  Andreas  Abbas  in  VitaOttonis  Bambergen- 
fis  Epifc.  c.  5.  Regula  Ordinis  de  Sempringham 
p.  718.  770.  Matth.  Paris  in  Vitis  Abbatum  S. 
Albani  pag.  70.  Silvefter  Giraldus  de  Topogr. 
Hibern.  c.  3  4.Thomas  de  Cantiprato ,  Radulfus 
de  Hengham  in  Summa  p.  1.  &  alii. 

Ex  Cor  d  e.  Hincmarus  Rem.  in  Capitul.  adPre- 
lbyteros  parochiae  fuae  c.  1 .  Pfalmorum  etiam  verba 
&  diftinttiones  regulariter  &  ex  Corde  cum  Canticis 
confuetudmariis  pronuntiare  fciat.  Occurrit  etiam 
non  femel  apud  Scriptor.  inReg.  S.Benedidic.9. 
1  2.  in  Vit.  Patr.  1.  5 .  Libell.  4.  n.  5  7.  Libell.  10. 
n.  9 1 .  in  Capitulari  Ahytonis  Epifcopi  Bafileen- 
fis  c.  4.  apud  Ratramnum  Monachum  Corbeien- 
fem  in  Synodica  ad  Prefbyter.  &c.  Ita  Graeci  re- 
centiores  *«  s-»9«c  ufurpant,  ut  Joannes  Ttetzes  in 
Chiliad.  pag.  6. Unde formarunt, pro 
memoriter  dicere.  Vide  Meurfium  in  hac  voce.  A-wo- 
5-0/xaT/^e/v ,  in  Synaxariis  22.  Jan.  inS.  Anaftafio 
Perfa.  Ex  fupra  laudatis  Scriptoribus  liquet ,  Pfal- 
mos  memoriter  &  ex  Corde  Clericos  ac  Monachos 
tenuifle.  Vide  praeterea  Altaferram  ad  lib,  4.  Ep. 
4  5 .  Gregorii  Magni ,  &  Stephanum  Pafchafium 
lib.  8.  Difquifit.  Francicar.  8. 

8T  2.  COR ,  Quercus.  Charta  Petri  de  Roteys  Vica¬ 
rii  Tolofae  ad  Bajulos  de  conditione  materiae  an. 

1  2 72. ex  Codice  MS.  Confuetud.  urbis  Tolofae 
fol.  2  7.  e  Bibi.  D.  de  Crocat :  Requirimus ....  qua¬ 
tenus  amodo  faciatis  fieri  per  Magifiros  &  carpenta¬ 
rios  veftros  . , .  fujlas  bonas  &  pulchras  &  de  legitimis 
peciellis  ,  videlicet  quod  peytrales  de  Ctir  &  de  abiete 
de  vi.  brachiatis ,  &  de  v.  fr  de  iv.  quod  illas  habent 'r 


io6i  COR 

infra  tr ancos  &  infra  cfich  alm  amento  s  fecundum  lenti¬ 
tudinem  cujus  delent  ejfe  ...  &  quod  fila  de  Cor  &  de 
abiete  ,  &c. 

f  CORA,  Confuetudo,  Statuta  exquibus  lites  judi¬ 
cantur  ;  item  Coetus  ipfe  Coratorum  feu  judicum 
juxta  has  leges  judicantium.  Leges  dc  Confuetu- 
dines  Furnenf.  ex  xArchivo  S.Audomari :  In  nomine 
P.  &  F.  &Sp.  S.  amen.  Anno  Domini  riccxl.  menfe 
fJu.Uo  fida  eft  hac  lex  &  Confuetudo ,  qua  Cora  voca¬ 
tur  ,  in  terra  Farncnfi  d  Tboma  Comite  &  fjobanna 
Flandru  &  Hannonia  Comitiffa.  Ordinatum  ejl  in  pri¬ 
mis  ,  quod  qui  Scabim  erunt ,  erunt  &  Coratores ,  & 
illos  jam  inflituit  Comes  &  ufque  ad  voluntatem  fuam 
fecit  eos  jurare  Scabinagwm  &  Coram.  Infra  :  Emen¬ 
dabit  Comiti  in.  libras  &  ei  cui  facta  fuerit  violentia 
quidquid  Cora  judicabit.  Rurfum  infra:  Si  tertio  ni¬ 
hil  de  eo  dicet  Cora  ,  de  eo  dominus  Comes  faciet  jujli- 
tiarn  pro  voluntate  fua.  Paflini  occurrit  ibi  tam  pro 
ipfalege  ,  quam  pro  confilio  Coratorum :  qui  j  udi— 
dices  paflim  etiam  memorantur  ibidem.  Charta 
Callica  Comitis  Flandriae ann.  1274.  cx  eodem 
Archivo  :  Nous  N.  Cuens  de  Flandre &  Marchis  de 
Namur  f  ai  fons  d  fpavoir  d  tous  que  comme  lui  Efiche- 
vin  lny  Jjfoeriers  &  Communite  de  notre  terre  de  Fur- 
nes  nous  requijfijfent ,  que  nous  aulcuns  ponits ,  qui  font 
au  brief  de  leur  Caere ,  leur  amendijfiens  &  amoienjjiens , 
Nous  d  leur  requeft  pour  Dieu  &  pour  le  paix  dc  nojlre 
terre  de  ce  les  points  &  les  articles  ,  qui  chi  deffoubs 
font  exprejfe  ,  leur  ottroions  &  amoUsns  ainji  que  chi 
deffoubs  efi  efeript.  Cefl  d  fpavoir  que  comme  en  leur 
Ceure  foit  contenti  quiconqiie  faiche  &  aultrui  trefpaf- 
fant  ;  que  on  difl  Dorghinghe  ou  afoluerc  d* oel  ou  de 
membre  qui  foit  ad  ire  paye  envers  le  Materes  &  en- 
vers  nous  en  rnercbi  de  tout fon  avoir.  Ibi  Cora  indiferi- 
minatim  redditur  Caere ,  vel  Ceure ;  Coratores  vero 
Jjheriers ,  Coriers  dc  Ceuricrs.  V ide  Chora. 

COR  A  AG IUM ,  Impofitio  quaedam  extraordina¬ 
ria,  utThomae  Blount  videtur  ,  e  frumento  perci¬ 
pienda,  atque  fic  dida  a  Corus ,  Menfura  frumen¬ 
taria.  Bradon.  1.  2 .  c.  116.  Sunt  etiam  quadam  com¬ 
munes  praflationes ,  qua  fervitia  non  dicuntur ,  nec  de 
confuetudine  veniunt ,  niji  cum  necejfitas  intervenerit , 
vel  cum  Rex  venerit ,  Jicut  funt  bidagia  ,  Coraagia  & 
caruagia  ,  &  alia  plura  de  neceffitate  ,  &ex  confenfu 
communi  totius  regni  introducta,  &c.  Vereor  ne  le¬ 
gendum  {itCornagium :  quod  vide. 

CORABELLA  ,  Corbis  ,  ex  Gallico  Corbeille.  Ka- 
lendar.  Ecclef.  Lemovicenf.  apud  Labbeum  tom. 
2.  Biblioth.  Unam  Capellam  viridis  coloris  munitam  , 
&  duas  Capellas  nigras ,  cum  ndvem  Corabellis.  [  In 
ipfo  MS.  cod<  legifle  fe  nos  admonuit  Cl.  D.  Da- 
vid  ejufdem  Ecclefiae  Canonicus  ,  CortibaJlis:  funt 
vero  CortibalU,  Dalmaticae  Diaconorum  dc  T uni¬ 
cae  Subdiaconorum  ,  quae  etiamnum  apud  Bitu- 
ricenfes  ,  Santones  ,  aliofque  Galliarum  populos 
dicuntur  Courtib aut s.  Hanc  vocem  deducit  Nicot. 
a  Curta  Tibenna,  quod  Arcadius  quidam  nomine 
Tebennus  hujufmodi  velles  curtas  adinvenerit; 
Menagius  autem  a  Curtum  tibiale.  V ide  Curcinbal- 
dus.  ] 

CORACULUM.  Statuta  Veronenfia  lib.  4.  c.  33. 
Nec  apud  ipfum  fluvium  babeo  per  tres  perticas  aliquod 
Cor  acu  lum ,  dtigale  ,  vel  foffatum ,  &c. 

CORAGIUM  ,£>jiod  ex  toto  &  intimo  corde  petitur , 
d  Cor ,  &  ago.  Ita  Joan.  de  Janua.  Ugutio  :  Cora¬ 
gium  ,fuffragium  :  &  Coragium  ejl  virginale  Jigmm  , 
vel  pompa  virginalis,  quam  folent  virgines  facere  in 
quibufdam  locis  contra  mortuum  ,  fcilicet  chorea  ,  & 
qualibet  chorea  fic  potefi  dici.  Graeci  »hov,  xogvfeTov, 
&  Xofttyt7ov  locum  vocant ,  in  quo  chori  dc  choreae 
T om.  II. 


COR  10  62 

ducuntur.  Gl.  Ailfrici :  Coragium ,  metaena  bejft- 
^en.  Voxmeben,  puellam  devirginem  fonati 
Sed  quid  hoc  loco  bejp^en  velit,  mihi  non  liquet* 

[  Vide  Coragio.J  Occurrit  vox  Choragium ,  non  om¬ 
nino  certae  notionis  ,  in  VitaS.  Wilfridi  c.  9. 

Utpote  praterita  recolens  Choragia  vita. 
CORAILLATOR  ,  Qui  vendit  Corallium  ,  vel 
facit  opufculae  Corallio.  Antonius  de  Templo  Co- 
raillator  ,  in  Charta  Maffil.  an.  1327. 

%  i.CORALE.  Privilegium  Wifridi Comitis  Bar¬ 
cinon.  pro  Monallerio  Rivipullenli  in  Catalonii 
to.  5 .  Concil.  Hifp.  p.  16  5 .  Ex  alio  vero  latere  def- 
cendit  de  ferra  fuper  Cor  ale  &  pervenit  per  ipft  grita 
ufque  in  flumine  Febreti.  Agitur  hic  de  limitibus. 
Coral  vel  Corale  vocant  Hifpan.  in  America  lo¬ 
cum  ubi  porci  nutriuntur.  An  hic  quid  limile  po- 
tell  intelligi  ? 

2.  CORALE,  Opuscorallinum,  feu  exLithoden- 
dro,  Gall.  Coral.  Epitome  Chronicorum  Cafinen- 
fium  apudMuratorium  to.  2.  p.  366.  coi.  1.  Iterrt 
tertio  tulit  in  coronis ,  b artis  ,  annulis ,  Coraitbus  &  co - 
deariis  (  vel  cocleariis )  argenti  libras  ccccc.  &  au¬ 
reos  quatuordecim  mille. 

COR  ALES  P  enn  je.  [  dicuntur  in  alis  avium  qua- 
tuor  pennae  corpori  propinquiores.]  Vide  Vani. 
CORALiS.  Gregorius  T uron.  lib.  5.  Fiift.  cap.  3  y. 
de  quadam  lue,  feu  dyfenterico  morbo  :  Ea  vero 
qua  ex  ore  projiciebantur ,  colore  croceo ,  aut  certe  viri¬ 
dia  erant ;  a  multis  autem  adferebatur  venenum  occul¬ 
tum  effe.  Rufliciores  vero  Cor  ales ,  hoc  ef ,  Rufulas  * 
nominabant.  Papiae  ,  Cor  alis ,  ell  regionarius ,  a^wpcg 
forte. 

%  CORALLITICUS  ,  Ifidoro  lib.  1  6.  Orig.  cap.  y 
de  marmoribus ,  in  AJia  repertus  menfuram  ( GlolF. 
MS.  Sangerm.  menfure  )  non  ultra  cubitos  binos ,  can¬ 
dore  proximo  eboris  ad  quandam Jimilitudineme  diverfo 
niger. 

1 .  CORALLUM ,  Interior  pars.  Glolfae  MSS.  adi.  2. 
Padion.  Alexandri  Iatrofophidae :  Coralium  abietis. 
Nos  dicimus  etiamnum  le  Coeur  d’un  arbre.  Olim 
vero  Corailles  corporis  interiora  ,  feu  intellina  ap¬ 
pellabant  nollri ,  quae  Itali  Corata  dc  Coratella.  Le 
Roman  de  Gartn  MS. 

Id  e  feu  li  tranebe  &  auberc  li  failli , 

Jj)ue  laCoraille  dei  cuer  qui  defox.  tint , 

Bien  le  fachiez. ,  li  a  trenchie  parmi. 

Robertus  Bourronus  inMerlinoMS.  Et  fe  fert  de 
Ji  tres-grand  f  orche  parmi  la  Coraille  ,  qiiil  en  f  ait  la 
pointe  paroir  parmi  le  dos  de  faittre  part. 

<1[  2.  CORALLUM, f.  Clathi-i ,  noltrisolim  Carcles . 
Computus  ann.  1  20  2.  apudD.  Bruffel  to.  2.  de 
Ufu  feudorumad  calcem  p.  clxix.  Pro  domo  Ale- 
riaci  reficienda  ,  &pro  feris  &  pro  Corallis  c  arceris , 
&  pro  prima  catena  xx<  f.  Vide  Caro! a. 

«JJ CORAMARIUS,  Coriarius ,  to.  7.  Maii  p.  37  3. 
de  S.  Eerdinando  Rege  Caitellae :  Cum  ego  infraferi- 
ptus  Notar  ius  dederim  Extremam  unttionem  in  me  a  pa¬ 
rochia  S.  Marina  cuidam  viro  ,  qui  dixit  vocari  Ga- 
briel  Perez.  Cor  amarius. 

^  CORAMEN  ,  Corium.  Litterae  Ducis  Januenfis 
ann.  1  3  S  2.  ex  Archivo  Communis  Maffil.  Fran- 
cbejinus  de  Montexoro  cordoanerius  cum  certis  merci¬ 
bus  &  Coraminibus  per  quandam  galeotam  de  portu 
Maffilia  patronifatam  extitit  captus. 
«([CORANUS,  Lapis  albus  &  duras.  Papias  MS. 
Gloffar.Sangerm.  MS.  n.  5  o  1 .  Coranus ,  lapis  albus 
e fl  durior  que  Pario  ;  ex  Ifidoro  lib.  16.  cap.  8. 

^[  1.  CORAR1US,  Puer  Clericus  addidlus  Choro , 
Gall.  Enfant  de  Chceur.  Rituale  MS.  Ecclefiae  To- 
lofanas :  Vadit  Epifcopus  vel  Sacerdos  ornatus  flola  & 

Xxx  ij 


1063  COR 

pluviali  ante  fores  Ecclejie  ,  &  cum  eo  Diaconus.. .. 
&  cum  eo  duo  Corani  portantes  candelabra  accenfa , 
&  alius  Corarius  qui  fal  &cacabum  argenteneum ple¬ 
num  aqua  deffert. 

«[[  2.  CORARIUS, Coriarius,  Gall. Corroyeur.  Leges 
Sanfeverenfes  circa  annum  1  1  04.  apud  Stepha- 
notiumto.  i.Antiq.  Bened.  MSS.  in  Vafconiap. 
4S  6.  Si  extranei  caufa  vendendi  in  animalibus  vel 
plauflris  aliquid  abflraxerint ,  in  exitu  portarum  lem- 
mampcrfolvant.  Idem  dicimus  de  Cor  artis,  quod  letn- 
mam  debeant  dare. 

^  COR  ASTUS.  Vide  Coranflus. 

f  CORATA,  Exta,  Vifcera,  Inteftina, Gall.  Corec 
vel  Couree.  Regeft.  Chartarum  Philippi  Pulchri 
an.  1310. 1311.  &  1  3  1  2 .  num.  xlvi.  tit.  203. 
/Macellarii  Matificonis  dederunt  &  concejferunt  omnes 
Cor  at  as  animalium  ,  fcilicet  boum  ,  vaccarum  ,  arie¬ 
tum  ,  &  ovium ,  infirmis  bofpitalis  A^atifconis  ,  &  le- 
projis  ejufdem  civitatis.  Le  Roman  d’ Athis  MS. 

Le  fer  quii  ot  en  fon  trenchant 
Lui  mifl  parmi  lejaferant  > 

Ou  corps  lui  trencbe  la  Couree. 
CORATERIUS,  ut  infra  Corraterius,  Proxeneta  * 
Gall.  Courtier.  Statuta  Avenion.  Statuimus  quod  Co- 
raterii  non  Jtnt  participes  emptionum  vel  aliorum  con¬ 
tractuum  quorum  fiunt  Coraterii. 

CORAT1UM ,  Thorax  ferreus :  Ital.  Corrasa,  Gal¬ 
lis  ,  Cuirace,  Ko^drfa &  K»pdT^«,Grtecis  recentio- 
ribus.  Sanutus  lib.  2.  part.  4.  c.  8.  In  maris  navigio 
tot  Coratia  debent  ejfe  cum  coljariis  &  ferreis  chirothe-, 
cis.  Joan.  Villan  1.  7.  c.  1  jyy..  Armati  di  Corace. 

Cor  raz  ari  i  ,  Thoracum  confedores,  Cuiraciers , 
apudeumd.  Sanutumc.  4.  ti.Corr alarii  &  etiam , 
qui  fetant  facere  arma  capitis. 

«I  CORATORES.  Vide  in  Cora. 

CORAULA ,  feu  Ch  oraula,  fjocularias ,  in  GIolT. 
Ifidor.  ex  Graec.  Annal.  Franc.  Metenfes 

an.  837.  Cum  Cor  aulis  &  cythariflis.  Fragmentum 
Petronii  de  CcenaTrimalcionis  pag.  3  7.  Nam& 
comoedos  emeram .  &  malui  illos  Attelam  facere  ,  & 
Choraulem  meum  jujfi  Latine  cantare.  Ordericus  lib. 
1 2 .  p.  8  8 1.  Indecentes  de  me  cantilenas  facetus  Cor  au¬ 
la  compofuit ,  ad  injuriam  mei  cantavit.  [  Guibertus  1. 
2.  de  Vita  fua  cap.  1 .  Non  in  morem  nofirorum  ordo 
difiponitur  fepulcrorum  ,  fied  circulatim  in  modum  Co¬ 
rani <e  fiepulcrum  unius  multa  ambiunt:  id  eft  choreae 
feu  coronae.  ] 

CORAULARE  ,  Conculcare  ,  concutere,  concuffare , 
complodere.  Ligurio.  [  Britonibus  noftris  Corolli  fal- 
tare  eft  ,  quod  faciunt  maxime  in  conculcandis 
novis  areis.  ] 

%  COKAXJSTXJS, Superior  linea  cujufiibet  figura(  geo¬ 
metricae.  )  Papias  in  Amalthea.  In  MS.  Bituricen- 
fi  habet  Cor  altus.  ] 

1.  CORBA,  Corbanus,  apudHibernos  idem  fo- 
nat,  quod  apud  nos  Plebanus ,  Decanus  ruralis  , 
Archiprefbyter  ,  Chorepifcopus ,  unde  &  nomen 
fortitum  videri  quidam  cenfent.IfidorusMofco- 
vius  de  Majeftate  militantis  Ecclefia:  lib.  i.c.  13. 
Corbonatus ,  Jive  plebanatus ,  dignitas  efl ... .  In  ma¬ 
trice  Ecclejia  debet  neceffario  ejfe  initiatus  fiacris  Or¬ 
dinibus  ,  omnefque  decimas  pertinentes  ad  hanc  debet 
habere ,  &  beneficia  adjuntta  huic ,  ipjius  fiunt,  eorum - 
que  conferentium  habet  &  prafentationem.  Dittum  hoc 
ttomen  quia  populo  &  plebi  Ecclejiaflica  matricis  Ec - 
clefu  prafunt.  Certum  numerum  Sacerdotum  quaji  Col- 
legialium  debet  habere  fecum.  Primum  fiallum  vacuum 
in  Ecclejia  Cathedrali ,  &  vocem  in  omni  Capitulo  tam 
publico  quam  privato.  Inficribitur  Romano  Regiflro  , 
ideoque  dignitas  efl. 


COR  1064 

Comore  ani  a  siVE  R  e  c  to  r  i  a  ,  in  Chartis  an. 
1406.  &  1473.  apud Spelmannum , Corbanatus, 
dignitas  Corba.  Colganus  ad  1  7.  Feb.  in  Vita  S. 
Lomani  ait ,  Comorbanum  luccellorem  iignificare. 
Vide  praeterea  Jacob.  Waraeum  in  antiquit.  Fli- 
bernic.  pag.  9 1 .  9  5 .  x  5  2 . 

2.  CORBA  ,  Corbis.  Vide  poli  C  orbus. 
CORBADA ut  Corvata  ,  Gall.  Corvee.  Cod  MSi 
Irminoms  Abb.  Sangerm.  fol.  24.  coi.  2.  Arat  ad 
hibernaticum  perticas  1111. ad  tramifem  perticas  11  .Cor- 
badas  Capituli  noflri  carop.  manuop.  ubi  ei  injungitur. 
Altum  locum  vide  in  Hoflilitiumfiolverepoii  Hoflis. 
CORBAN, Panis  facrificalis  Copticus.  Vide Ada 
SS.  Junii  to.  5 .  pag.  72.  deS.  Benjamino  Anacho¬ 
reta.  Hebraice  generatim  fignificat  omne 
donum  Deo  fadum  vel  hominibus  ,  ipecialius 
oblationem  feu  vidimam.  Mare.  7.  x  1 .  Cos  autem 
dicitis :  Si  dixerit  patri  aut  matri ,  Corban,  quod  ejldo- 
num ,  quodeumque ex  me ,  tibiprofuent.  Vide  Corbona. 

^[CORBANATUS  *  Corbanus.  Vide  Corba  1 . 

CORBECULA  ,  Corbula  ,  Corbis ,  Corbeille.  Er- 
mentarius  lib.  3  .  de  Vita  &  T ranllat.  S.  Philiberti 
cap.  1  9.  Advehitur  humeris  hominum  in  quodam  vaf- 
culo  ,  quod  Corbe  s  dicitur ,  quadam  femina ,  &c.  Cap. 
27.  Fideres  aliquos  carrucis  ■,  Corbeculis ,  follis geflato- 
riis ,  atque  fic  alis  advehi. 

Corbulus,  Parvus  corbis ,  apud  Joan.  de  Jan.  Gl. 
Grtec.  Lat.  Kocpivos ,  Corbis ,  hac  Corbula ,  qualus,  xaj- 
d fXTrihmm  ,  apud  Joannem  Cananum  de 
Bello  CP  .p.  x  89.  vitium  truncos  vertit  Allatius. 

CorbeliAj  Corbula ,  ex  Gallico  Corbeille.  Charta 
Guillelmi  Epifcopi  Carnotenlis  an.  1  x  6  6 .  in  Fli- 
ftor.  Perticenfi  pag.  195.  Durare  autem  forum  di¬ 
citur,  quamdiu  tres  Corbelia  fiutorum  cum  mercibus  in 
foro  invenientur. 

Corbilla,  in  Charta  proVicariis  Bituricenfib.  ex 
Tabulario  S.  Sulpicii  Bituric.  Sutores  non  mittent 
Cor  bili  as  fiuas  inforo  Jine  juffiu  Ficarii ,  &c. 

fCoRBELLA.  Index  Redituum  Monalt.Corbeienf. 
Bolengarii  debent  Corbell as  ad  vindemiandam  vineam. 
Legitur  etiam  apud  Thomam  Madox  in  Formu- 
lari  Anglic.  pag.  27. 

Corbi llarios,  feu  Corbilliers,  Canoni¬ 
cos  Semiprsebendatos  inEcclefiaAndegavenfi  vo¬ 
cari  audor  efl  Renatus  Chopinus  lib.  1.  deSacra 
politia  tit.  3 .  num.  4.  [  Macer  in  Hierolexico  me¬ 
lius  eos  appellat  Corbicularios ,  fic  didos ,  inquit , 
a  Corbula ,  quae  apud  Gallos  idem  efl  quod  Roche- 
tum  Clericorum.  Vide  Itiner.  Liturgicum  editum 
an.  1  7 1 8  •  p.  83.  ubi  de  urbe  Andegavenfi.  ] 

CORBELLI ,  Pollindores ,  libitinarii ,  vulgo  Cor- 
beaux ,  aves  mali  ominis.  Miracula  S.  Wlfranni 
Epifcopi  num.  3  2.  fluidam  ex  eorum  hominum  ge¬ 
nere  ,  quos  n«/£«r(inOximenfi  pago  Normannico) 
Corbellos  vocat ,  equum  quaji  fiuo  domino  ,  qui  ad  vil¬ 
lam  erat ,  apud  Curiam  ducendum  ,  accepit ,  &c. 

l[!  CORBEL-STONES,f.  Lapides  politi  fic  in  muro 
difpofiti ,  ut  flatuam  poflint  continere,  ab  anti¬ 
quo  Anglico  Corbel ,  vel  Corbetel ,  Statute  locula¬ 
mentum,  Gall.  Ntche.  Antiquit. Ambrofden.  pag. 
575.  Ei  in  fiolutis  fj oh  anni  Chepyn  Lat  amo  aptanti 
&  facienti  xv  ut.  Corbel-flonys  ponendis  in  praditto  mu¬ 
ro  v.  fol.  iv.  den.  &c.  Vide  Kennetti  Gloflarium 
ad  calcem  Antiq.  laudatarum. 

f  CORBESTIERUS ,  Corbefliero  Calabris ,  Pellio, 
nomine  ex  corio  &  beftia  derivato.  Vita  S.  Fran- 
cifei  de  Paula  to.  1 .  April.  pag.  187.  Erant  ma- 
giflri  Corbcflieri  &  vendebant  pelles. 

CORBICUL  ARIUS.  V.Corbtllarius  poft  Corbecula. 
IT  CORBILLA,  Corbiuarius,  Vide  poft  Corbecula^ 


10(55  COR 

^CORBINUS ,  Corda  multiplex.  Papias  MS.  Vid£ 
Corbitis. 

CORBIS ,  Menfurae  frumentari®  fpecics ,  apud  Bo- 
non  ienfes  Italos.  Rollandinus  in  Summa  Notari® 
cap.  5. 

C  O  R|B  ITA,  Navis  oneraria ,  &  dicitur  a  Corbis . 
Joan.  de  Janua. 

CORBITARIA.  Legis  Rbtharis  Regis  Longobar¬ 
dorum  Edit.  Heroidi  titulus  10.  infcribitur  de 
Unegvoorfin ,  id  eft ,  Corbitaria.  Ubi  agitur  de  iis 
qui  viam  antefiant ,  vel  in  via  fe  anteponunt ,  quod 
Lex  Frefionum  vocat  alteri  viam  contradicere,  quod 
crimen  Germani  Straetfchenderye  dicunt.  Sed  hic 
non  Corbitaria ,  fed  Cborditaria  ,  vel  cbarditare  le¬ 
gendum  cenfet  Goldaflus  in  Notis  adParcenefes 
Tyrolis  Regis  Scotorum  ,  quod  Chorda  expanfa, 
vel  vimineis  cratibus  viam  clauderent ,  ac  itaho- 
inines  exfpoliarent.  Nefcio  an  huc  pertineat  vox 
Corbiere  ,  in  Chronico  MS.  Bertrandi  Guefclini : 

Bertran  le  cboji  bien  emmi  une  Corbiere. 

f  CORBlTOR. Simpludeareis fune ribus Corbitores  ad¬ 
bibitos  x  fuifle  Feflus  ait.  Guntherus  1 .  2  i .  de 
jure  Manium  vult  hos  fuiffe  comeflores  &  hel- 
luones  ,  qui  epuli  reliquias  in  corbibus  expor¬ 
tatas  ad  rogum  &  fepulturam  pauperiorum  avi¬ 
dius  abfumerent  ;  diltentoque  ventre  convivas 
fcurrili  faltatione  oble&arent,  rejedlis  &  inverfis 
poli  tergum  manibus  ad  circuli  modum  caput 
deorfum  ad  pedes  ufque  inHe&entes ,  &c.  The- 
faurus  Fabri.  Laurentius  in  Amalthea  :  Corbitores , 
Corvi tor es ,  fimiles  corvis.  Item  ,  Funambuli ,  ad  cor¬ 
bes  in  funma  navium  [candentes  per  funes. 

CORBIUS ,  vel  Cor  binus ,  Jgui  duplex  habet  cor  :  ver • 
fi pellis ,  inconftans.  Joan.  de  Janua. 

CORBONA,  Gazophylacium.  Papias:  Corbonam , 
gazophy  lactum ,  ubi  pecunia  Sacerdotum  erat ,  &  in¬ 
terpretatur  oblatio ,  &ut  dicitur  in  hifioriis  fuper  Altus 
Apofiolortm ,  Corbonan  erat  arca  in  qua  reponebantur 
donaria  Sacerdotum.  Ugutio  :  Corban  interpretatur 
oblatio  unde  hac  Corbona  ,  & ,  vel  Corbonam ,  indecli¬ 
nabile  ,  ultima  acuta  ,  id  efi ,  gazophy  laciunt ,  ubi  di¬ 
vina  oblationes  reponuntur.  [Matth.  2  7.  6. Non  licet 
eos  mittere  in  Corbonam ,  quia  pretium  [anguinis  efi.] 
Cyprianus  lib.  de  Oper.  &eleem.  Locuples  &  di¬ 
ves  es ,  &  Dominicum  celebrare  te  credis  ,  qua  Corbo¬ 
nam  omnino  non  refpicis.  [Corbona  vernacule  dicitur 
los  Corbaranz ,  in  Inftrumento  anni  1  3  39.  to.  z. 
Hift.  Dalphin.  pag.  3  86.  coi.  2.]  Vide  Bernar- 
dum  Aldretum  in  Antiquit.  Hifpan.  lib.  z.  cap. 
z.  pag.  1 9 z. 

CORBULO  ,  Papiae  ■,  Gefiator  manualis ,  laturarius. 
ItaMS.  pro  latuarius.  In  alio  MS.  eil  Corbillo.  [  A- 
malthea :  Corbulo ,  Dojfuarius  bajulus ,  gerulus,  Gall. 
Crocheteur.  ] 

f  CORBULUS.  Vide  Corbecula. 

CORBUS,  Idem  quod  Corbis :  Menfura  frumenta¬ 
ria.  Capitulare  de  Villis  cap.  9.  Volumus  ut  unuf- 
quifque  [Judex  in  [uo  minijlerio  me n furam  modiorum , 
[extariorum .  .  .  Corborum  eo  tenore  habeat ,  Jicut  & 
in  palatio  habemus.  Adhalardus  in  Statutis  Cor- 
beienfis  Monafterii  lib.  1.  cap.  6.  Volumus  ut  Jin- 
gulis  annis  veniant  de  Jpelta  bene  ventilata  atque  mun¬ 
data  Corbi  750.  Chronie.  T rudonenfe  lib.  1 .  Ha¬ 
bent  ipji  Fratres  ad  proprium  ufum  deputatam  [peltam 
ad  panem  faciendum  ,  Corbos  centum  &  viginti ,  quod 
colligitur  ad  modios  mille [excentos :  ad  cerevijiam  fa¬ 
ciendam  ordei  Corbos  1 9 1 .  quod  colligitur  ad  modios 
1 9  z  o.  &c.  Tabularium  S.  Remigii  Remenfis:  De 
[pelta  [olvitin  Corbe  modios  1  o.  pullos  z.  ova  z  5 .  In¬ 
fra:  Donat  annisjingulis  in  Corbo  de  [pelta  modi  12, 


COR  _  i  o(5(5 

kut  inter  frumentum  &  Jigalam  modios  6.  &  debent 
unum  Corbum  inter  [e  compartire. 

Corba,  Crefcentio  in  lib.  de  Agricult.eft  etiani 
menfurae  fpecies  :  Trc  paia  di  Colombi  [anno  una 
Corba  di  columbina.  [Chronicon  Parmenfe  apud 
Murator,  to.  9.  coi.  765.  Eo  anno  (  1237 .)per 
totam  Italiam  fuit  magna  fames . . .  &  in  civitate  Bo¬ 
nonia  Corba  frumenti  valebat  xx.  [olidos  Imperiales. 
Annal.  Mutin.  apud  eumdem  Murator,  tom.  1 1. 
coi.  6  5 .  Eo  anno  (  1258.)  valuit  Corba  frumenti 
Bononia  libras  tres  Bononienfes.  Vox  etiamnum  in 
ufu  apud  Italos.  ] 

In  Glotf.  Anglof.  Corbus  exponitur  ,  pafeail- 
boja.  In  alio,  patsol-boja  ,  carpclla.  Fortaife , 
inquit  Somnerus ,  arcus  ephippii,  pars  anterior 
ephippii ,  a  Sadlebow ,  Anglis ,  Belgis  vero  Sadel- 
bogen. 

CORCHA  ,  Urna,  Gall.  Cruche.  Inventar.  ann. 
1  342.  ex  Archivo  S.  Vi&orisMaffil.  Armar.  Di- 
nienf.  num.  3  8.  Item  unum  mortehum  &unum  pe- 
flellum  ;  item  unum  grayale  ;  item  duas  Corcbas ,  &c. 
CORCIZARE  ,  Cornu  canere  ,  Gall.  Sonner  du 
cor. Statuta  General.  Ord.Cilterc.  an.  1240.  apud 
Marten.  tom.  4.  Anecd.  coi.  1372.  Statuitur ,  ut 
quicumque  [erviens  Abbatum  venientium  ad  Capitu¬ 
lum  generale  ,  maxime  apud  Divionem ,  movere  rixam, 
Corcizare ,  vel  aliquid  aliud  [acere  j,  unde  grave  fcan- 
dalam  oriatur ,  prafumpferit ,  a  fi 'a  vitio  totius  Ordinis, 
irrevocabiliter  expellatur. 

CORCUBA.  Vide  Cucurba. 

CORCULA  ,  [Joculator,  Ugutidni :  [Jaculatrix,  Joan- 

.  ni  de  Janua.  Sed  videtur  legendum  Cor  aula. 

1.  CORDA ,  Modus  agri  terr® ,  Corde  ,  in  Confue- 
tudine  Dunenfi  art.  51.  ubi  Corda  2  2.  pedibus  , 
&  aripennis  centum  cordis  conflare  dicuntur. 
Charta  an.  1167.  Ego  Guillelmus  Dominus  Mon¬ 
ti  fpejfiul  ani  filius  Sibilia. . .  concedo  Ecclejia  S.  Ma¬ 
ria  de  Cazano ,  &  tibi  f/oanni  Priori ,  & [uccejforibus 
tuis ,  [patiam  &  locale  duarum  Cordarum  terra ,  ina- 
dificatum ,  vel  adificatum ,  ubi  acquirere  poteritis  extra 
vallum  Montifpejfulani :  Ji  vero  amplius  ufque  ad  ter¬ 
tiam  Cordam  acquirere  volueritis  ,  liceat  vobis ,  &c. 
Charta  Philippi  Regis Franc.  an.  1  2 1 6.  Nos  38. 
arpennos  terra  ad  Cordam  noflram ....  concejfimus. 
[  Statuta  Civitatis  Avenion.  Statuimus  de  Corda  & 
hoc  plufquam  ad  Cordxndum  duo  boni  viri  eligantur , 
qui  jurent  fideliter  Cordare .  ] 

«U  Cordi  a,  Eacjem  notione.  Charta  anni  1236. 
e  Tabulario  Cartufi®  Relli-Larici :  Tendit  ad  quar- 
rogia  &difiat  d  qttarrogii  quatuor  Cordus ,  &  ab  ipfa 
faya  tendit  ad  planum. 

2,,  CORDA , Tributi  fpecies,  apud Occitanos  [& 
alios.  Videtur  eile  tributum  pro  rebus  menfura- 
tis  exfolutum ,  ut  [Tantale  pro  ponderatis ;  fic 
autem  didtum  puto  ,  quod  Corda  fuerit  nomen 
menfur®  ,  qua  res  illae  menfurabantur.  ]  Charta 
an.  1060.  Medietatem  Corda  &  pifcationem  Atacis , 
[cilicet  de  molendino ,  de  filo  ufque  in  fi  agnum.  I11  Ta¬ 
bui.  Epifc.  Autiliodor.  Ccfiuma  de  Cordis  &  p.  lanis, 
&  minagium  [unt  Comitis.  Charta  Raymundi  Co- 
mitisS.  ^Egidii  an.  1 1 64.  in  Bibi.  Sebufiana. lib. 
z.  cap.  5  o .  Et  in  Corda  &  in  leda  de  mercato  medie¬ 
tas  erit  mea ,  cjn  medietas  illorum.  Aliaan.  1242.  in 
Notis  ad  Concilia  Narbonenfia  :  Item  medietatem 
ponderis  ferri  &  menfura  Corda ,  &  medietatem  men¬ 
fur  avermeilh.  Ufatica  Aquarum  mortuarum :  Item 
molendina ,  qmntale ,  &  Corda  ,  &  furni  erunt  omnes 
nofiri ,  cum  lendis  (V  omnibus  ufaticis ,  &  accipietur  ad 
quintale ,  &  Cordam  tantum.  Charta  an  1066. Ha¬ 
beat  medietatem  leddarum  qua  veniunt  in  civitate  Jiv e 


1 0(5  y  COR 

per  terram, Jtve  per  aquam,  medietatem  Corda  &pifca- 
tionem  Atacis,  jufiitias  &  bathias ,  &  forcbias,  &giftos, 
&Albergas,  &  Ac  aptes ,  &c.  [  Charta  an.  i  1 6  4.  ex 
Schedis  D.  Lancelot :  In  quintalio  &  Corda  &in  Leda 
de  mercato  medietas  erit  mea  &  medietas  illorum, Con¬ 
ventio  inter  Comitem  Provinciae  &  Matrem  Bau- 
fenquorum  e  MS.  D.  Brunet :  Nec  ibi  habeant  Cor~ 
dam  &  qiiintale.^  Charta  an.  1 070.  n.  46  5 .  Re- 
geft  80.  Chartophyiacii Regii:  Molendina, quintile 
&  Corda  &  furni  omnes  erunt  noftri . . .  accipietur  ad 
quintale  &  Cordam  tantum  ab  extraneis ,  quantum 
continetur  in  libertatibus  conceflis  d  nobis  univerjttati 
mercatorum.~\  , 

«f  3.  CORDA  ,  pro  Chorda ,  Funis ,  Gallice  Corde. 
Paffim  occurrit :  hinc 

CordarumTormenta,  Quibus ,  quafi  fuper 
equuleum ,  reus  tenfus  torquetur  ,  eliciendae  ve¬ 
ritatis  caufa ,  apud  Gobelinum  Perfonam  in  Cof- 
modromio  pag.  258. 

f  C  ordjE  PAssjE.Hifl. Dalphin.  to.  2.  pag.  275. 
Pro  Cordis  paffis  quadrag.  pro  camera  Domini  ad  cur- 
fandttm ,  taren.  11. 

fCoRD^  Tortoreri£,  ejufd.  Hili.  p.  245. 
Item  ,  die  xxvii .ffulii  folvit  Petro  Cor derio  civi  Gra- 
tianopol.  pro  dimidio  quintali  &  xx.  libris  Cordarum 
tortoreriarum  mijfarum  Dom.  fjohanni  de  Auftoduno 
pro  charreyandis  ingeniis  qua  erant  in  portu  de  Moy-' 
renco  verfus  Moyrencutn  &  Pereriam  xvm.  /.  vx.  d. 

^•Cordagium,  Funis, reflisaGall.  Cordagetquod 
proprie  fignificat  Apparatum  funium  navinecef- 
fariorum  :  De  carcandis  ducentis  garbis  fagittarum  , 
&  ducendis  Cordagus  pro  arcubus,  apud  Rymerum. 

4^  CORDAPSUS,vel  ut  habet  Amalthea  Cordapfum, 
Graecis  xcpPafoc  vel  Tumor  tenuis  inte- 

ilini ,  ut  videatur  inteftinum  ad  chordae  fimilitu- 
dinem  convolutum.  In  Glolfario  Sangerm.  MS. 
n.  501.  habetur  Cordapfu-,  Cordapfum  vero  apud 
Papiam  in  MS.Bitur. 

CORD  AT  A ,  Certum  pondus, vel  certa  menfura, 
ut  videtur.  Cod.  MS.  Eccl.  Audomar.  ubi  de  one¬ 
ribus  navium:  Kerka  brejil  lv.den.  dimidia  Kerka  11. 
d.  dimidia  Cordata  iv.  d. Kerka  alim  iv.  d.  dimidia  n. 
dimidia  Cordata  iv.d.  Kerka  grani  iv.  den.  dimidiaxx. 
d.  dimidia  Cordata  iv.  d.  Semel  &  iterum  occurrit 
ibid.  ead.  conllanter  ad  Kerkam  fervata  ratione. 
CORDAT &  Tunic£  prohibentur  in  Conci¬ 
lio  Vallifoletano  an.  1323. 

CORDA  VI  A,  apud  Papiam  MS.  Interior  cella.  Edit. 
Corclavia :  fed  videtur  legendum  Conclavia. 

1 .  CORDAX.  Fragm.  Petronii :  Nemo  ,  inquit ,  ve- 
firum  rogat  Fortunatam  meam ,  ut  f altet  .-credite  mihi. 
Cordacem  nemo  melius  ducit.  KopPa-ttur/Aci;,  Graecorum. 

^  2.  CORDAX,  Alia  notione,  apud  Joannem  Lon¬ 
gini  Canonicum  Cracovienfem  in  Vita  B.  Kingae 
Virg.  to.  5  .Julii  pag.  7  3  5 .  E.  Puerilem  adhuc  ata- 
tem  agens  Nicolaus  ..  .  Cordacis ,  exifiens  etiam  tunc 
puer ,  conditionis ,  nimio  fletui  ex  levi  momento  &  cau¬ 
fa  ,  plus  quam  illi  conveniret  atati ,  indulgebat.  Rede 
dod.  Sollerius  in  notis :  Cordacem  hic  vocat  con¬ 
ditionem  pueri ,  cui  cor  tenerum  cft  &  propen- 
fum  ad  triftitiam  ac  lacrymas  ciendas. 

•If  CORDEBAN ARIUS.  Vide  poft  Cordebifus. 

CORDE  BISUS ,  Pellis  de  Corduba  ,  corium  capri¬ 
num  alutariorum  arte  praeparatum  ,  Gallis  Cor¬ 
douan  ,  Ital.  Cordouano.  GlolT.  Lat.  Gall.  MS.T hua- 
num  :  Alutarius ,  Cordoanniers.  Aluta ,  Cor  do  an.  li¬ 
gurio  :  Aluta  ,  pellis  canuta  cavata  ,  vulgo  Cordouan. 
Chronicon  Fontanellenfepag.  246.  Ad  pelles  hir¬ 
cinas  60.  compojitas  lib.  3.  ad  Cordebifos  40.  com¬ 
parandum  lib.  3.  ad  coria  l/ovina  z  0.  lib.  1 .  Tabula- 


COR  1  o<58 

rium  Cafaurienfe  anno  Caroli  Calvi  in  Italia  3 . 
Et  cenfum  vobis  do  ,  Romane  Abbas  ,  vel  fuccejjori- 
bus  tuis  reddendum  annualiter  de  menfe  Maio  bovem 
unum  bonum  ,  &  inter  pannos  &  argentum  &  Cordebiji 
valentem  ufque  ad  folidos  quinque  Francifcos. 

Cordoversus.  Charta  Ludovici  Pii  apud  Dou- 
bletum  lib.  3 .  Hilt.  Sandionyf.  cap.  7.  Ad  Cordo* 
vefos,  grin (olas  eorum  componendas,  modia  unlli  loo. 
Alia  Caroli  Calvi  in  Tabulario  cjufdemMonalte- 
f  ii  Ch.  31  .Et  pro  200.  unciis  qui  dabantur  fratribus 
per  Jingulos  annos  ad  Cordovefos  eorum ,  &  coria  com¬ 
ponenda  ,  &  diverjis  altis  fratrum  nece/Jitatibus. 

fCo  rdo  anus  ,  in  Charta  pro  Communia  de  Bal¬ 
neolo  ann.  1288.  inter  Schedas  D.  Lancelot ,  & 
in  Statutis  Mallii,  lib.  i.cap.  3  8.  §.2 .  Sotulares  de 
Cordoan, inChartul.  S.  Vincentii  Cenom.fol.  72. 
Cordu  a  nUs  ,  in  Hili.  Dalphin.  tom.  1 .  pag. 

8  7.  coi.  1  >  Grojfa  beflia  onerata  de  Covduanis.  ]  So¬ 
tulares  Corduani  apud  Ordericum  Vitalem  pag. 
591.596. 

Cordewan,  Idem  quod  Cordebifus.  Statuta  Ordi¬ 
nis  de  Sempringham  pag.  783.  Nec  fotui  ares  de  Cor - 
de-\van  ab  aliquo  accipiant.  Matthaeus  Paris  in  Vitis 
Abbatum  fandi  Albani  :  Calceamenta  qua  de  vili 
corio,  quod  vulgariter  bat,an  dicitur ,  in  alutam,  id 
eft  ,  Cordewan  civiliter  commutavit.  Rogerus  Hove- 
denus  in  Ricardo  I.  pag.  715.  Melega  civitas ,  ubi 
fit  copia  de  Cordowan  vermeil.  [  Codex  MS.  Ecclefiae 
Audomar.  De  DoEtnade  Cordewan.  11.  den.  ]  Ta¬ 
bularium  Vindocinenfe  Ch.  508.  Dedit  IVil lel- 
mus  Monachus  calceos  de  Cordovano.  Vide  Hili.  Mo- 
nalterii  S.  Nicolai  Andegav.  pag.  61.  Willelxnus 
Guiart  an.  1  20  2. 

Nus  &  de  chauces  defchaujtez. , 

Et  de  foulers  &  de  Cordouan. 

Le  Roman  de  (Jordain  MS. 

Chauces  de  paille  ,  follersde  Cordoant. 

A  Corduba  Hifpaniae  oppido  celeberrimo  dedu-1 
da  haec  vocabula  ,  vulgo  Cordoiia ,  ubi  praepara¬ 
bantur  pelles ,  & ,  ut  ait  Rebuffus  T rad:.  de  Mer¬ 
cator.  min.  vend.  Gloff.  1 1 .  Jguia  ab  urbe  deporta¬ 
ri  ad  eat  eros  folent  pretiofi  corii  fpecies.  Unde  fubdit 
quafi  Cordubones  didos  Cerdones  Cordowanniers. 
Calcei  de  Corduba  ,  apud  Guibertum  lib.  1 .  de  Vi¬ 
ta  fua  cap.  1 1 .  Theodulfus  lib.  i.Carm.  p.  1 3  8. 
I fle  tuo  dici  as  de  nomine  Corduba  pelles , 

Hic  niveas ,  alter  protrahit  inde  rubras. 

Inde  Cordubanarii ,  Sutores,  in  Diplomate  Ludo¬ 
vici  VII.  Regis  Franc.  ann.  1144.  apud  Gallan¬ 
dum  de  Franco-allodio  pag.  343.  Cordouanniers , 
Monfirelleto  1 .  vol.  pag.  319*  qui  noltris  hodie 
Cordonniers. 

•U  Cordubanasii,  in  Charta  Comitis  Nivern. 
an.  1 1  66.  e  Tabulario  B.M.  de  Charitate. 

^[Cor  ducenarius,  in  Charta  Philippi  Regis  Fr. 
ann.  1328.  e  Chartulario  S.  MartiniPontifar. 

f  Corduarius,  in  Chartulario  S.  Vincentii  Ce- 
noman.  fol.  38. 

f  Cordebanarii  &  Cor  ves  ari  i  ,  in  Charta 
Officialis  Rotomag.  an.  1267^0.  3. Hili. Har- 
cur.  pag.  1 49. 

%  Cordoanf.riu  s,  in  Litteris  Ducis  Januenfis 
ann.  1  3  8  2.  ex  Archivo  Communis  Maffil. 
CORDELATUS.  Vide  Cordellatus. 
CORDELERI^E ,  SandimonialesFrancifcanse, 
noltris  vulgo  ,  Cordelieres.  Memorabilia  Flumber- 
ti  II.  Dalphiniex  Adverfariis  D.  Lancelot :  1 344. 
item  die  xvi.  Septemb.  apud  Moirencum  ordinavit  fieri 
juxta  Fratres  Minores  Monaflerium  Dominarum  Cor- 
deleriarum  S .  Clara  7  &  fecit  cavari  &  Jignari,  &c. 


10(59  COR 

CORDELIA,  Chordula,  Cordelle.  Occtirrit  apud 
Rigordum  an.  1214. 

^  CORDELITA ,  Francifcanus,a chorda  feu  fune 
quo  cingitur,  vulgo  didu  sCordelier.  Chronicon 
Auftrale  ad  ann.  1206.  Minores  Chriftum  prodicant 
ut  Ifraelita  fub  Innocentio  ,  fed  &  Cor  delita.  Vide 
Cordiger. 

^CORDELLATUS ,  Chorda,  feu  funeligatus.  Sta¬ 
tuta  Synodal. Eccl.  Biterr.  an.  1368.  apudMar- 
ten.  tom.  4.  Anecd.  coi.  628.  Et  ut  manicis  confu- 
titiis  amplis  aut  fotularibus  Cordellatis  feu  diverjitate 
foraminum pittatis laic ali  abujione  non  utantur.  Ejufd. 
tomi  coi.  6  6 4.  in  Statutis  ej  ufd.  Eccl.  ann.  1375* 
Vefles  deferant  Cor  delatas  anterius ,  &  a  fummo  uf- 
que  deorfum.  Occurrit  iterum  in  Statutis  Eccl.  Ne- 
maufenfis ibid.  coi.  1044. 

^CORDERIA,  Gall.  Corderie,  Officina  vel  j  fu¬ 
nium  texendorum.  ChartaLugdunenf.  an.  1308. 
Item  i-2.  denar.  Fienn ■  pro  Corderia  de  1’Echerveno 
fuprr  ponthem  Rodant.  Cheveno  cannabim  appellant 
ruftici  Lugdunenfes :  Letherveno  igitur  idem  eft 
quod  Cannabinus. 

qf  CORDER1US  ,  Reftio  ,  textor  funium,  Gall. 

Cordier.V ide  locum  in  Corda  tortor eria poft  Corda$ . 
^[CORDETENUS,  Memoriter.  Vide  in  Cor. 
q[CORDETUM,  Pannus  vilior.  Vita  B.  Yvonis 
tom.  4«Maii  p.  5  3  9.  Tunicam  &  epitogium  de  pan¬ 
no  a.bro  grojfo  ,  vocato  Burello  feu  Cordeto  modici  pre - 
/«.Legitur  etiam  in  Inquifitione  MS.  procanoni- 
zatione  ejufd. B.  Yvonis. 

q  CORDEWAN,  Cordewanariu  s.  Vide  in 
Cordebifus. 

CORDEX  ,  ^ui  facit  cordam ,  Joanni  de  Janua: 
Forte  Cordifex.  [  Papias  in  MS.  Bituricenfi :  Cor- 
4ex ,  Concordatus ,  vel  qui  canit  cum  cordis  vel  qui 
facit  illas.  Laurent.  in  Amalthea:  Cordex ,  Jjhft  ca¬ 
nit  corda  vel  facit  illam.  Cordex  prae  conftantiori 
ledione  videtur  retinendum.] 

%  i.CCRDIA,  ut  Corda  1 .  Ibi  vide. 

i.CORDIA,  pro  Concordia.  Charta  Guillelmi 
Comitis  Cabilonenfis  ann.  1 174.  in  Tabulario 
Floriacenfi :  Feci  duas  c  artas  feri . . .  utjt  de  aliqui¬ 
bus  rebus  inter  nos  dif cor  di  a  furrexerit  . .  .  curtarum 
iefiimenio  ad  Cordiam  revocemus.  Rurfum  occurrit 
in  Charta  an.  1 08  5 .  ex  Archivo  S.  Vidoris  Maf- 
lil.  Armar.Forojul. 

%  CORDIACUS  ,  Cordi  a  tu  s  ,  Cardiacus, 
Morbus  nafcens  ob  nimiam  imbecillitatem  corporis  lan¬ 
guente  ftomaebo.  Amalthea.  Miracula  S.  Amalber- 
gae  tom.  3.  Julii  pag.  108.  fjfuadam  Domicella 
patiebatur  Cordiacum  ,  id  efi  morbum  cordis  gravem.. 
Cordiatus ,  *ap  fieuuc ,  Cardiacus  in  Supplemento  An¬ 
tiquarii. 

f  CORDIALE.  Bern.  Pez.  Anecdot.  tom.  1 .  pag. 
lxxix.  meminit  Codicis  Mellicenfis ,  cui  titulus  : 
Cordiale  feu  T r allatus  de  qaatuor  mvijfimis.  Quod 
cor  feu  animum  commoveat,  didum  puto  Cor¬ 
diale. 

CORDI ALISSIMUS,  intimo  cordis  aflfedu  di- 
ledus.  Exftat  Epiftola  apud  Duellium  Mifcell. 
lib.  2 .  p.  1 03 .  cujus  haec  eft  inferiptio  -.Cordialif- 
Jimo  fuo  fratri  Ofvoaldo  Tuklhaufer  illufiris  Principis 
Heinrici  Bavaria  Ducis  Cancellario. 
fC  or  di  alissime  Preces  Fundf.re,  in  Vita 
B.  Lidwinae  tom.  z.  April.  Pag-  347- 
^  CORDI  ALIT  AS,  Ital.  Cor  di  alit  a  ,  Gall.  Cordia- 
lite ,  Singulark  &  fincerus  amor ,  in  Laudibus  Pa¬ 
piae  apud  Murator,  tom.  1 1  coi.  27. 
CORD1CCA  ,  Funes  navium  ,  Gall.  Cordage.  In¬ 
formationes  Civitatis  Maflil.  pro  pajTagio  tranf- 


COR  1070 

marino,  eMS.  Sangerman.  Item  debet  habere  ipft 
navis  duas  puegas  &xi.  gratillos  &  farciam  fubtilem 
pro  faciendis  Cordiccisxi.  quintals. 

CORDICITUS,  Corde  tenus ,  Joanni  de  Janua.  Pe¬ 
nitus  ,  intime.  Sidonids  lib.  4.  Epift.  6.  Prudenti - 
bus  Cordicitus  ivjitnm  efi  vitare  fortuita. 
CORDIDICIA ,  pu77s£j/a,  Pador  ,  fqtiallor.  Sup- 
plem.  Antiquarii :  Lege  Sorditia  &  vide<SW«/f.r. 
CORDIGER,  Francifcanus ,  idem  qui  Cor  delita. 
Regulae  pro  Theologis  Parif.  apud  Acherium  Spi¬ 
cii.  tom.  6.  pag.  381.  Sermo  de  mane  &  collatio  in 
vefperis  in  Cordigeris  vel  in  Jacebitis.  Occurrit  ite¬ 
rum  inObituario  MS.  EcclefiaeMorinenfis  fol.  21. 

^1  CORD1NA  ,  Cordines.  Vide  in  Cortis  2. 
CORDlNARIUS,  Sutor,  Gall.  Conlonnier ,  in 
Charta  Officialis  Rotomag. an.  1  2  6  7 .  Hili.  Har- 
cur.  to.  3.  p.  149.  Vide  Cordebifus. 

COR DIN TIME ,  Ex  intimo  corde.  Petimus  Cor- 
dintime  ,  apud  Leibnitium  to.  2.  Scriptor.  Brunf- 
vic.  p.  895. 

CORD1NTIMUS,  Amicus  ex  animo,  in  Vita 
B.  Lid\xffnae  tom.  2 .  April.  p.  3  1  6 . 
CORDIPUNGUS  V  ersus,  vel  quodlibet cordapun- 
gens.  Papias. 

CORDISCERE.  Gloffi  Arabico-Lat.  Cordifcojio  , 
agnofeo  :  ubi  viri  dodi  emendant,  Condifco ,  fcio  : 
ego  vero  fic  puto ,  Cordtfco ,  fcio  :  eft  enim  Cordif- 
cere  ,  ex  corde ,  feu  memoriter  difcerq  ,  fcire.  Vi¬ 
de  Cor.  1 . 

•If  CORDITER  ,  Amice,  excorde,  apud  Rymerum 
to.  3  •  p.  314.  coi.  2. 

CORDIV ARIUS,  pro  Cordinarius  ,in  ChartaOf- 
ficialis  Rotomag.  in  Cordinarius  laudata. 
CORDIVOLENTIA  ,  Benevolentia.  Scriptum 
Caroli  Simplicis  an.  921.  pro  MonafterioElno- 
nenft,  apudMarten.  Colled.  Ampliff.  to.  i.col. 
278.  Ideo  Jit  notum  omnibus  fidelibus  fantta  Dei  Fc- 
clejia  .  . .  quia  adiens  noftram  Cordiv olentiam  venera¬ 
bilis  Abba  Coenobii  S.ConfeJJoris  Cbrifii  Amandi  Ro- 
bertus ,  &c. 

CORDO,  Cingulum,  vitta,  Gall.  Cordon ,  Ital. 
Cordone.  TranfiatioS.  Antonini  tom.  i.Maii  pag. 
768.  Cmgulo  Jive  Cordone cinftus.  Cerimoniale  ve¬ 
tus  MS.  B.  M.  Deauratae  Tolof.  Praditta  crux  de¬ 
bet  pendere  cum  uno  Cordone  de  cirico.  Vita  S.  Fran- 
cifci  de  Paula  tom.  1.  April.  pag.  177.  Pofuifii 
iflum  cingulum ,  quem  eorum  lingua  Cordonem  appel¬ 
lant.  Vide  Cordonus. 

CORDO  AN  ,  Cordo  anum,  Cordqane- 
riu  s.  Vide  Cordebifus. 

CORDOLENS,  Cardiacus ,  apud  veterem  Inter¬ 
pretem  Juvenalis  Sat.  5 . 

CORDONA.  Chronicon  S.  Vincentiide  Vultur¬ 
no  pag.  685.  In  Ecclejia  vero  S.  Dei  Genitricis 
Maria  ....  praceptum  obtulit  de  duodecim  Cordonis 
fervorum. 

H  CORDON  ARIUS  ,  Sutor,  Gall.  Cvrdonnier ,  in 
Enumeratione  jurium  Comitis  Biterr.  in  Civi¬ 
tate  Albienfi  ann.  12  52.de  in  Codice  obit.  S. 
Geraldi  Lemov.  ann.  1491.  Vi  de  Cordebifus. 
f  CORDONUS  ,  Vitta  ,  Gallis  &  Hifpanis ,  Cor¬ 
don.  Statuta  Petri  Epifc.  Helen.  an.  1375.,  Con- 
cil.  Hifp.  tom.  3 .  pag.  605.  Per  litteras Jtgill/o  Prx- 
fati  Domini  Legati  cera  rubea  in  cera  alba  imprejfo  , 
in  quodam  Cor  dono  ferico  viridis  coloris  impendente  jl - 
gillatas.  Littera  Cordono  ciriceo  Sigillata ,  in  Regefto 
87.  Camerae  Comput.  Parif.  Sigillatum ,  ut  prima 
facte  apparebat  ,  magno  Jigillo  Dalpbinali  rotundo  in 
cera  rubea  pendenti  in  quodam  Cordono  grojfo  &  qua¬ 
drato  cirici  virtdu ,  in  Litteris  ann.  1358.  apud  D« 


io7i  COR 

Secouffe ,  tom.  3.  Ordinat.  Reg.  pag.  271.  Vide 
Cordo. 

«H  CORDOUANUM ,  Cordovesus,  Cordo- 
wan.  Cor  do  anum.  V  ide  Cordebifus. 

CORDUBANARII,  Cordubenari  1. Vide 

Cordebifus. 

%  CORDUCTUM  ,  Sericum.  Vide  Mataxa. 

CORDUELLUM ,  Idem  forte  quod  Corduattum ,  de 
quo  fupra.  Regeftum  Caflri-Lidi  in  Andibus  fol. 
3  1 .  de  Pedagiis  :  Jjhiadriga  onerata  de  Cor  duello  , 
equus  4.  d.  ad  trabium  quadriga.  Occurrit  alibi. 

f  CODULA,  Botellus ,  Gall.  Saitffiffe.V ide  Ma- 
•Laccara. 

Cordula  Musica,  Parva  chorda  inftrumenti 
mufici.  Statuta  Canonicorum  S.  Auguftini  apud 
Duellium Mifcell. lib.  i.pag.  86. 

Non  vox ,  fed  votum ,  nonmujica  Cordula  ,  fed  cory 
Non  clamor ,  fed  amor  cantat  in  aure  Dei. 
CORDULATIO,  Quidam  futurae  modus  ad 
oftentationem  in  veflimentis.  Statutum  Capituli 
generalis  S.  Vi&oris  Mallii.  fubStephano  Abbate 
ann.  1378.  Statuimus  quod  nullus  vefies  inhoneftas , 
fcilicet  appellandas ,  vel  cocardias ,  frondeas  aut  cum 
colari  cum  manicis  largis  ultra  modum  vel  Cordulatio- 
rte  in  capflina  nec  in  manicis. 

f  CORDULUM ,  Parvus  cordo  ,  in  Inventario  Eo 
clefiae  Anicienf.  ann.  1444. 

CORDUR  A ,  a  Provinciali  Cordure ,  Gall.  Coutu - 
re ,  Sutura.  Cordura  vejlium,  in  Statutis  Arelat. 
MSS.art.  5  3.  Cordura  de  uno  vejlimento ,  in  Statu¬ 
tis  Malfil.  lib.  2.  cap.  3  9.  de  Sartoribus.  Occurrit 
etiam  cap.  3  8.  de  iifdem. 

CORDUS  ,  Serotinus  ,  dicitur  k  Cor  :  unde  &  uva  qua 
tarde  veniunt  ad  maturitatem  ,  Corda  dicuntur  ,  fe¬ 
cundum  Ugutionem  &  Papiam.  Cordum ,  ferotinum 
quod  tarde  nafeitur.  Joan.  de  Janua. 

f  COREAR1US.  Vide C*?  re  artus. 

%  COREDULUS,  Genus  quoddam  volatilis,  quaJiCor - 
edens ,  apudlfid.  lib.  1  2.  cap.  7. 

COREEDE.  V  ide  Conredium. 

«j  COREH1ZARE ,  TproChcreii.are ,  Choros  agere, 
in  Synodo  Mediolan.  an.  1287.  apud  Murator, 
tom.  8.  coi.  1056. 

^fCORELLUS,  inter  ornamenta  ecclefiadica  re- 
cenfetur,  in  Notitia  Ecclefiae  Dinienfis  per  Gaf- 
fendum  pag.  151.  Item  duo  pallia  alba  diafpreti... 
duos  Corellos  dcferico  antiquo. 

COREMEDE  ,  Corenjoda.  Vid cCurmedia. 

% COREPH,  Calvaria  vel  Campeflria.  Corepb ,  Lum¬ 
baria  vel  Tegimenta.  GI01T.  MS.  Sangerman.  num. 
501. 

COREPISCOPUS.  Vide  Chorepifcopus. 

CORETES.  Hift.  Landavenfis  Ecclefiae,  in  Mona¬ 
dico  Angiic.  tom.  3.  p.  188.  Et  cum  finibus  iftis .  .. 
ufque  ad  mare  totum  infra  Taf  &  Elei ,  cum  pifeibus 
&  Coretibus  fuis  omnibus  ,  &  cum  omni  fua  dignitate , 
&c.  Pag.  1  9  5 .  Et  cum  corporibus  fuis  ad  fepulturam 
fuam ,  in  eleemofyna ,  &  cum  fuis  pifeibus ,  &  Coreti¬ 
bus  anguillarum ,  &  cum  toto  territorio  fio ,  &c.  Et 
pag.  211.  Et  cum  libera  applicatione  navium  in  cflio 
Taroci ,  &  cum  Coretibus  fuis  omnibus  Jine  ullo  cenfu 
ulli  homini ,  terram,  &c.  InGloflario  Wall  ico  Cam- 
bro  Buxhornii  Cored  ,  cataracta  exponitur. 

CORETUS,  Menfurae  Germanicae  fpecies.  Wich- 
bild  Magdeburgenfe  art.  19.  Proconful .  .  .  potejla- 
tem  judicandi  habebit  fuper  injufias  menfiras  potabi¬ 
lium,  &  pondera  &  injufios  Coretos ,  &  cujnfiibet  ci¬ 
bi  &  potus  mercimonia. 

COREUM  ,  pro  Corium.  Statuta  Ordinis  de  Semprin- 
ghampzg.  720.  784.  Non  fiant  marfupia  .. .  nif.de 


COR  1072 

Coreo  albo  ,  &  fne  ferico  colorato.  Alibi  :  Omnium 
Canonicorum  fotui  ares ,  tam  diurni  quam  notturni ,  ru¬ 
bei  Corel  fint.  Utitur  etiam  Caeiarius  lib.  4.  cap. 
12.13. 

CORFICINA ,  Macellum.  Papiae ,  &  GlolT.  MS.  Re¬ 
gio  Cod.  1013.  pro  Carnificina. 

CORGENARIUS.  Charta  Ludovici  D.  Belijoci 
pro  Libertatib.  V illae  Bellijocenfis  an.  1  2  74. y«- 
dai  non  debent  commorari  in  franchefa  Bellijocenji  , 
nec  Corgeaarii  ludere  in  eadem  ,  nec  Corfni  debent 
commorari  in  villa  Bellijoc.  nf  voluntate  domini  & 
burgenfmn  dicta  villa. 

^1  CORGO ,  Stirps ,  truncus  -  Statuta  Civitatis  Ave- 
nion.  Si  quis  vineam  de  die  talaverit  vel  eradicave¬ 
rit ,  talari ,  vel  eradicari  fecerit ,  profngulis  Corgoni- 
bus  talatis  fcu  eradicatis  folvat  Communi  nomine  poena 
$.fol. 

CORIAGO  ,  Morbus  in  armentis,  cum  corium  ad¬ 
haeret  codis.  Vide  Vegetium  lib.  3 .  Artis  veterin. 
cap.  54.  <5c  Columellam  lib.  6.  cap.  12. 

H  CORIALINSE,  Corium.  Conftitutio  Anfegifi 
Abb.  inter  A&a  SS.  Benedidt.  faec.  4.  part.  1 .  pag. 
639.  Cera  ad  illam  Ecclejiam  libras  cc.  ad  opus  Fra¬ 
trum  c.  Sevo  libras  cc.de  Corialinfe  calcibus  xxim. 
bragal  lx.  ad  faccos  autem  faciendos'drappos  albos  11. 

t.  CORIARE,Idem  Archite&is  quod  Loricare  , 
apud  Varronem  lib.  1 .  de  Re  rufi.  cap.  5  7.  tetto- 
rio&  crulta  parietem  tegere.  Coriis  loricare  dixit 
Plinius  lib.  8-  cap.  24.  Loricare  de  faxo  ,  apud  ve¬ 
terem  Scriptorem  de  Re  archite&onica  cap.  1-9. 
Ubi  Charta  an.  12  2  3.  in  Tabulario  Ducatus  Gui- 
fiae  fol.  46 .  dixit , /effatum  Cor  iare  de  lapidibus ,  ver¬ 
bo  Gallica  habet  ibidem,  &  porra  embraidir  lefof- 
fedepierre.  Eli  autem  noflris ,  brai,  Iimus  ,  feu 
terra  humida.  VidePhilandrum  ad  Vegetium  lib. 
7-c.  1.&3. 

2.  CORIARE ,  Confucre.  Janus  in  Supplemento 
Antiquarii  :  Coriet ,  p «V?»  ,  Confuat. 

CORIATOR  ,  Coriarius,  Gall.  Coiroyeur ,  Tan* 
neur.  Fragmentum  Chartularii  Sand-Hippolyten- 
fisapud  Duellium  Mifcell.  lib.  2.  pag.  443 .  Nos 
Hainricus  Dei  gratia  Prapof  tus  S .  Hippolyti  conflitu- 
tiones  Conatorum  civitatis  ,  qu"as  inter  fe  de  communi 
confenfu  fecerunt ,  pro  parte  noflra  approbamus.  Coria- 
tores  bona  &  legitima  coria  vendent  competenter  t  an¬ 
nata  ,  in  Litteris  Philippi  VI.  Fr.  Regis  an.  13  29. 

^[CORIATUS,  Ligatus.  Magifter  Joannes  in  Vita 
S.  Petri  Parentii  tom.  5.Maii  p.  94.  D.  Hac  fa¬ 
bella  duo  ferens  in  manibus,  repens  fuper  terram  ,  ti¬ 
bias  ,  crura  &  pedes  Coriata  poft  fe  trahebat.  Lectica 
lignea  Conata  ,  in  Annal.  Benedidl.  tom.  2.  pag. 
636.  hoc  eft ,  Corio  veftita.  Vide  Conare. 
CORICILLUM ,  pro  Corculum.  Fragmentum  Pe¬ 
tronii  pag.  71.  Virtute  mea  ad  hoc  perveni,  Concilium 
efi  quod  homines  facit ,  catera  quifquilia  omnia. 

^[CORIETUM.  Leges  Normann.  apud  Ludewig. 
Reliq.MSS.  to.  7.  pag.  277.  Ad  diem  autem  duelli 
affi gnatam  debent  fe  pugilles  in  curia  fju fici  ario  offer¬ 
re  ,  antequam  hora  meridiei  ft  tranfacla  ;  apparati  in 
Corietis  vel  tunicis  confuetis ,  &  cum  fcutis  &  baculis 
cornutis  armati. 

f  CORIGARE,  Choreas  agere,  Saltare,  Gall. 

D  an  fer.  VitaS.  Francifc*  Viduae  Rom.  tom.  2. 
Martii  p.  1  70.  *  Vidit  vanorum  Corigantium  ani¬ 
mas  ,  quapropter  tale  peccatum  ab  eis  commiffum  /im¬ 
ponebantur  in  quodam  magno  palo  ferreo,  &c.  Vide 
Corii,  are. 

CORILETUS ,  f.  Curtii  e ,  Hortus  ruflicus,Ga!l. 
Courtil.  Chartular.  Gemeticenfe  tom.  1.  p.  326. 
Habebunt  ipjt  Monachi  propriam  eam  partem  territorii 

de 


1073  COII 

de Beu,  quam  via  Drocenjis  tendens  ad  Corticum  Hen - 
rici dividit  d  caflello.de  Beu.  Vide  Cortis  i . 

COR1MBATA,  Navis,  lfidoroin  Glollis. 

CORI  MEDE..  Vide  Curmedia. 

CORiNA  ,  Occitanis  Occidens  ,  Gall.  Concham. 
Venditio  Pontii  Bernardi  Catel  fadba  Templariis 
ann.  1215.  Terminatur  ab  aquilone  cum  Jylva  do¬ 
minorum  de  Portu ,  d  Conna  cum  fylva  Capituli  Ma- 
galona ,  d  vento  cum  mari ,  d  Circio  cumflagno. 

COR  IN  13  A ,  inLegeAleman.tit.  9  9.  §.1 9.  Editio¬ 
nes  Heroidi  &  Lindenbrogii  Cornicula,  Tiliana 
habet  Corinda. 

CORINEUS  ,  Acervus  lapidum.  Papias. 

CGRIOCUS.  Vide  Caragus. 

CORIOSUS,  Corio  veftitus ,  Ugutioni.  Papias  vero 
Coriofum ,  fpurna ,  corio  veftitum.  [  MS.  Bituric.  ha¬ 
bet  ,  Coriolum  ,  fpurna  ,  cono  vefltia.  ] 

CORlSCUM.  Charta  Willelmi  Archiepifc.  Roto- 
mag.  ann.  1  1  96.  apudRadulf.  de  Diceto  :  Jpnia 
vero  authenticum  non  infpexeramus ,  cujus  mentio  Li¬ 
teris  nojiris  imprimi  debuerat,  tanquam  illi  coh arenti¬ 
bus  ,  &  vigorem  ,Jt  quem  habitura  erant ,  contrahenti¬ 
bus  ,  Corifco  cooperto ,  &  fcripto  nobis  ignoto  ajf e uf. mi¬ 
nebis  prabere  ,  vel  illud  confirmare  ,  quod  deteftum  te¬ 
nebamur  abhorrere ,  deteflari  (fi  redarguere  minime  vo¬ 
luimus.  Forte  Codifco ,  parvo  codici. 

COR  ISTA,  pro  Chorifla  ,  Gall.  Chorifte.  Legitur 
apud  Rymerum  tom.  14.  p.  1  6  x.  coi.  2. 

CORiTA,  Eauus  mafculim  generis ,  Papiae.  In  MS. 
Coritha. 

CORIUM.  Apicius  lib.  4.  c.  2.  Et  inpatella  alterius 
de  trulla  refundes  cum  piperis  granis  integris  ,  (fi  nu¬ 
cleis  fpinets ,  ita  ut  per  figula  Coria  fubflernas  diploi- 
dem  in  laganum.  Ubi  Humelbergius  :  Per  coria  in- 
telligo  impenfarum  in  flruendo  ordines ,  quemadmodum 
Vitruvius  (  lib.  2.  c.  8-  lib.  7.  cap.  3.)  laterum  in 
parietibus  ftruendis  ordines  Coria  etiam  vocat ,  qua  vul¬ 
go  turba  opificum  Curfus  appellat. 

Corium  Cervi.  Vi  de  Cervicorium. 

CoriumForisfacere,  Ad  verbera  damnari,  va¬ 
pulare,  quae  erat  fervorum  poena.  Leges  Ime  Re¬ 
gis  Well-Saxon.  cap.  6.  Si  quis  Corium  fuum  foris- 
faciat ,  (fi  ad  Ecclejiam  incurrat  Jit  ei  verberatio  con¬ 
donata. 

Cori  umPerdere,  Eadem  notione.  In  Legibus 
ejufdem  Inaecap.  3.  apud  Brompton.  Si fervus fi¬ 
ne  tefltmonio  domini  fui  operetur  ,  Corium  perdat.  Le¬ 
ges  AIfredi  &  Goduini  cap.  1 1 .  Si  liber feftis  die¬ 
bus  operetur  ,  perdat  libertatem  . . .  fervus  Corium  per¬ 
dat ,  vel higildum.  Eadem  habentur  in  Legibus  Ka- 
nuticap.  68.  &  in  Legibus  Prelbyterorum  Nor- 
thumbrenfium  cap.  40.  Lex  familiae  Burchardi 
Epifcopi  Wormacienfis  :  Conflituimus  ut  ei  tollan¬ 
tur  Conum  &  capilli.  Infra  :  Corium  &  capillos  amit¬ 
tant  ,  perdant ,  &c. 

Corio  Carere  ,  Eodem  etiam  fignificatu.  Leges 
Kanuti  c.  7 1 .  Si  fervus  tale  quid  egerit ,  careat  Co¬ 
rio  ,  vel  redimat  folutionem  Corii  pro  facti  qualitate. 
Adde  ejufdem  Kanuti  Leges  de  Foreltis  cap.  2  2  . 
&  infra  in  voce  Crinis. 

Corium  Redimere,  Virgas  redimere,  vel  com¬ 
ponere  de  flagello.  Lex  Fullonum  tit.  3.G  q.  Ser¬ 
vus  vapulet ,  niji  dominus  ejus  4.  foliais  Corium  ejus 
Redimere  voluerit.  Leges  Kanuti  c.  7  i .  fupra  lau¬ 
dato  :  Redimat  folutionem  Corii. 

Corio  Componere,  Virgis  caedi.  Leg. Ethel- 
redi  c.  2  .Si  quis  jejunium  fuum  infringat ,  fervus  Co¬ 
rio  fuo  componat,  (fic.  In  Lege  Salica  tit.  42.  §.  2. 
Solidos  pro  dorfo  fuo  reddere. 

Pretium  Corii  fui  domino  reddere  infignum  ma- 
Tom.  11. 


numijjionis  ,  in  Legibus  Hernici  I.  Regis  Angliae 
c.  78.  V ide Hidgiide ,  &  Decorticare. 

Corium  Tollere  et  Capillos.  Charta  Hen- 
rici  Claudi  Imperat,  in  Chronico  Laurishamend 
pag.  75.  &  apud  Browcrum  lib.  3.  Antiquit. 
Fuld.  cap.  1  5 .  67  quis  ....  aliquem  fervorum  S.  Bo- 
nifacti . . .  vel  ejus  curtem  ,  Jive  domum  infregerit , . . . 
illi  qui  hujus  f alti  Dux  cfi  Princeps  fuerit ,  tollatur 
Corium  &  Capilli,  &  utraque  maxilla  ferro  candenti 
comburatur  ,  reli.jui  ejus  Jequaces  cute  (fi  capillis  pri¬ 
ventur.  Vide  Capilli,  <Sc  Decorticare. 

CORIUS,  pro  Corium,  habetur  in  ErondevclapoR. 
Fundabulum. 

*[[  CORIZA ,  cum  inconcttffio  capitis  in  os  venerit  (fi  pra- 
focationem  narium  fecerit  cum  fterntitatione.  Papias 
MS.  Bituric.  Haud  multo  clarius  apud  Ifidorum 
lib.  4.  Orig.  c.  7 .Conza  efl  quoties  infufi  capiiis  in 
offa  venerit  narium  &  prafocationem fecerit  cum  fler  na¬ 
tatione  ,  unde  (fi  Coriza  nomen  accepit.  Efl  pro  Ks'pu£«, 
Morbus  cerebri ,  cum  crudus  humor  e  capite  in 
nares  diflillat.  Itali  etiamnum  dicunt  Corirua. 
CORIZARE  ,  ut  Chorizare ,  Choreas  agere ,  Sal¬ 
tare.  Breydenbach  Itiner.  Hierofol.  p.  21 6.  Omnis 
hofpitis  noftri  familia  infanir e  coepit  &  cantare  &  Co- 
nzare  ,  &  cum  inftr unientis  linificis  ludere. 

CORLINUS,  feu  potius  Corlivus ,  Avis, qusenoflris 
Corlieu.  Fridericus  II.  Imperator  de  Venat.  lib.  1 . 
cap.  12 .Ut funt genera Corlinorum ,  v anelli ,  plueiii ± 
&  fpeciei  fu  a  Jimiles ,  habentes  rcftrum  longum  ad  mo¬ 
dum  Cor  linorum  ,  quorum  major  p  ars  vita  efl  cavare  fub 
terra.  Adde  cap.  13.  14.18. 

CORMEDE.  Vide  Curmedia. 

^[CORMETA.  lnquifltio  Jurium  Dalphinalium  in 
loco  Argentariae  an.  1220.  Hift.  Dalphin.  to.  n 
pag.  9  3  .coi.  1 .  Et  capit  in  quibvjlibet  fexdecim  m  ar¬ 
ebis  provenientibus  de  argenteria >  fex  uncias  &  unum 
quartayronem ,  &  hoc  non  afiirnabitur  ,  &  in  qualibet 
Cormeta  dellis  qua  venditur  ibi ,  fex  denarios  pro  do¬ 
minio  fuo. 

*jl  CORMIUM.  In  antiquis  Regulis  Offlciariorunt 
S.  Martialis  Lemovic.  dicitur  deThelaurario,  ip- 
fius  efle ,  Cultodire  cafulas ,  &  cortiballos  &  Cor- 
mia:  pro  qua  polleriori  voce  forte  legendum  eft 
Cornua,  hoc  elt  vafa  ;  Cornu  namque  inter  vafa 
ecclefiallica  rccenferi  fuo  loco  dicitur. 

CORNAGIUM  ,  Pradlationis  aut  tributi  fpccies. 
Fleta  lib.  3.  cap.  14.G  9.  Sunt  etiam  aha  prafia - 
tiones ,  ut  auxilia  in  Comitatu  Vice  comitum . . .  hyda- 
gia ,  Contagia ,  cariagia ,  fecla  ,  &c.  ChartaHenrici 
III.  Regis  Angi.  tom.  z.Monalt.  Angi.  p.  1  o  3  2. 
Et  Jtnt  quieti  (fi  homines  feivientesfui ....  de  gei  do , 
fcuagio,  &  hidagio ,  c  arti  agi  0 ,  &  Cornagio ,  (fi  fu  m- 
magio ,  &c.  v 

Cornagium  pariter  apud  noftros,  praedationi¬ 
bus  aceenfetur.  Charta Thcobaldi  Comitis Fran- 
ciae  Senefcallidc  Aalidis  uxoris  inHiftor.  Blefenfl. 
pag.  301.  Nec  Cornagium  ultra  capient.  T eftamen- 
tum  MS.  Humberti  D.BellijociConeltabilis  Fran- 
ciae,  menf.  Julii  an.  1248.  Et  conceffi  hominibus  (fi 
burgenjibus  meis  &  hominibus  Ecclejiarum  pro  Cornat- 
gio  Jicuti  continentur  in  libertate  quam  dedi  hominibus 
meis  (fi  hominibus  Ecclejiarum :  (fi  hujufmodi  Cortna- 
gium  juravi  pro  me  &  haredibtts  meis  ,  quod  de  catcro 
in  terra  meanon  Jit  facium.  Libertates  Villae  de  Mo¬ 
neto  ann.  1269.  in  Biturigib.  apud  Thomafle- 
rium  lib.  1 .  cap.  6  5 .  67  Milites  mei  Cofnagium  vel 
aliud  donum  mihi  dederint  in  befliis  terra  mea ,  &c.  Li¬ 
bertates  Sacri  Caefaris  an.  1327.  apud  eumdem 
lib.  3 ,  c.  16.  Videlicet  Cornagium  ,  hoc  efl,  pro  cornu 
ctijuflibet  animalis  certam  pecuniam ,  &c.  In  Com- 

Yyy 


1075  COR 

puto  de  Bladis  Comitatus  Campaniae  aii.  i  348. 
ed  titulus  :  De  la  recepte  cie  frement  &  d’ avoine  de 
D  Ferte- fur-  Aule  ,  des  Corruges  de  Villers ,  de  lavifle 
d'  Effoy ,  &c.  tam  de  boijfcls  de  bled  &  d’ avotne.  Ali¬ 
bi  :  Des  Cornages  de  befies  tr albens  de  Montigny  1  o. 
rar-eaux,  z.bicbots. Inita*.  DeComaiges &de<  efcbiez. 
des  befies  traibens  de  Montigny.  Ubi  Befies  traibens  , 
funt  animalia  aratoria  ,  vel  quae  carris  aptantur: 
prxfertim  vero  ea  quae  cornibus  indructa  funt,  ut 
boves*  unde  prxdationi  nomen  inditum.  Inde 
Callimacho  hymno  in  Dianam  v.  179.  boves  di¬ 
cuntur  jtepaeXKee?  ,  ef»a  t o  tcT?  Kspofc rt  iKttuv  to  «porpev  * 
inquitScholiades.  Recte  enim  Raguellus  ait,  Cor- 
nagium  e  flfe  praedationem  bladi,  quae  pro  quovis 
bove  arante' domino  exfolvitur  [  ab  iis,  inquit 
D.  Brujfelde  Feudorum ufu  tom.  1 .  pag.  3  96 .  qui 
in  illius  Domini  filvis  jus  habent  pafcendi  anima¬ 
lia  cornibus  indructa.  ]  Tabular.  Montifmorilio- 
nis  in  Pictonibus  fol.  5  9.  Ipji  agricola  ex  unaqua¬ 
que  domo ,  ubi  boves  arabiles  erunt ,  reddent  nobis  unum 
[extarium  avena ,  de  fojfore  vero  eminam.  Id  praeterea 
docet  Confuetudo  localis  de  Troi  in  Biturigib. 
art.  5.  Et  aujft  (aclroit  de  prendre )  fur  chafcun  ayant 
beufs  4,  P arijis pour  couple  de  beufs  ,  &fe  appelle  le- 
ditdroit  de  Cornage.  Vide  Hornegeld. 

Cornagium,  &  Tenere  per  Cornagium ,  quid  fuerit 
apud  Angios ,  docet  pariter  Littleton  fect.  156. 
Item ,  il  e  fi  dit  que  en  le  mare  Ites  de  Scoti  and  ,  afeuns 
teignent  de  Roy  per  Cornage ,  c’efi  d  fcavoir  purventier 
un  Cornu  ,  pour  gar ner  bomes  de  pais ,  quam  iis  oyent 
que  le  Scottes ,  ou  autres  enemies  veignont ,  ou  votlent 
entrer  en  Engleterre ,  quel  fervice  efi  graund  ferjaunty , 
&c.  Camdentis  in  Muro  Pictico  :  Sed  cum  murus 
nuncjace-at  &  tubulus Jit  nullus  multi  hic  circumquaque 
pradia  &  fundos  in  Cornage  (ut  [Juridici  noftri  loquun¬ 
tur  )  d  Regibus  nofiris  tenent ,  videlicet  ut  Cornu  ir¬ 
ruptiones  hofiium  vicinis  Jignificent ,  quod  d  veteri  Ro¬ 
manorum  inftituto  deducium  nonnulli  exiflimant.  Vide 
IVdule  corne. 

CORNALE,  Vicus,  pagus,  diftrictus;  Cornau,  apud 
Vafcones,  &  in  Confuetudine  Aquenli  tit.  1 1. 
art.  1  9.  vel  vici,  feu  pagi  regiones,  Jfijgartiers. 
Regedum  Conflabulariae  Burdegalenfis  fol.  91. 
Prapofiturade  Vafato  ,  &  primo  de  parochia  di  E flon , 
&  dicta  parochia  dividitur  in  pluribus  partibus ,  qua 
nominantur  Carnalia. 

CORNALIA.  Concilium  Avenionenfe  an.  132 6. 
can.  5  7.  ubi  Judaei  jubentur  deferre  Jlgnum  rota  in 
vefie  circa  pettus.  Mox  additur:  Mulieres  autem  f/u- 
daa  4i2.  annis  &fupra ,  Cornalia  deferant  extra  do¬ 
mum:  admarg.  al.  cornu. 

CORNAMUSA,  Vox  ab  Italis  &  Hifpanis  ufur- 
pata,  Gall.  Cornemufe ,  Uter  fymphoniacus.  Cor- 
namufam  pulfantitaren.  1 .  in  Hid.  Dalphin.  to.  a. 
pag.  274. 

<11  CORNARDI.  Vide  Abbas  Conardorum. 

CORNARE,  Cornu  inflare,  Gall.  Comer.  Charta 
Foredarum  apud  Matth.  Paris  pag.  1  8  t .  Faciat 
Comari ,  ne  videatur  furtive  facere.Vroiffartes  1  .vol. 
c.  19.  Et  faifoient gr andbruit  de  Comer  &  de  huier. 
Cornu  fufflare  venatores  dicuntur  in  Speculo  Sa¬ 
xon.  lib.  2.  art.  6 1 .  §.  2.  Robertus  Gaguinus  in 
Poemat.  vernaculo: 

Par  ce  moyen  il  efi  permis 
Aler  gayement  par  les  bois 
Comer ,  chaffer  dains  &  conins . 

[  Chartularium  S.  Vandregefili  tom.  2.p.  199Q. 
in  lndrumento  Gallico  anni  1  307.  A  tous  ceux 
qui  ces  prefentes  lettres  verront  ou  orront  Symen  dit 
Moleit  Eaillif  de  Rooni  falu  &  bonne  amor .  Comme 


COR  1076 

■difeort  f i  fi  mcu  entre  noble  bomme  Monfeigncr  de  Roo¬ 
ni  d’  une  part ,  &  hommes  religieux  &  bone  fies  l’  Abbe 
&  le  Convent  de  S.  Vandrille  d’ autre  ,  fur  cen  que  le- 
dit  Seignor  avoit  fait  arrefier  le  bac  defdis  Religieux 
por  le  travers  de  por  vins  qui  pajfoient  d  Mante  par  le 
travers  dudit  Seignor ,  l  e  filis  Religieux  difans  &mava- 
tenans  ,  que  il  devoent  pajfer  quite  s  panni  IcAit  travers 
por  Comer  en  pajfant  par  mi  ledit  travers.  Ex  hoc  privi¬ 
legio  manavit  Normannicum  proverbium :  Crois- 
tuen  etre  quite  comme  les  Motnes  de  S.  Vandrille  en 
Jifflant* ]  De  cornibus  vice  buccinarum  ,  plura 
Olaus  Wormius  lib.  de  Cornu  aureo  p.  2  5 .  &c. 

Cornare,  Cornu  inflato  rem  quampiam  promul¬ 
gare  :  voce  praeconia  nuntiate ,  Publier  d  fon  de 
trompe.  Ufatici  Barcinonenfes  MSS.  cap.  1 1  2.  Fa¬ 
cerent  Cornare  ,  ut  nobiles  &  ignobiles  venirent ,  &c. 
CuriaGeneralis  Barcinon,  an.  1291.  Et  quod  nos 
pojjimus  ibi  Cornare  &  eligere  Officiales.  Guibertus 
lib.  i.de  Vita  fuacap.  1 1.  Sacrofantta  verecundia 
pallio  tegebantur  indigna  ,  ac  idonea  Comabantur ,  id 
efl,  difleminabantur.  Ubi  frudra coronabantur  re- 
flituit  vir  doctus.  Vide  Cornagium. 

CORN ARIUS,  Ksp ac^cee,  in  GloflT.  S.  Benedicti  cap. 
de  Artificibus,  [Poliens  cornua.  Vide  leg.  fin. 
de  Ture  immun.  Liber  niger  Scaccarii  pag.  256. 
Unufquifque  de  mi.  Cornariis  nx.  d.  in  die.  Ubi 
Hearnius  :  Qui  non  tantum  cornua  inflare  fole- 
bant ,  fed  &  iifdem  itidem  ita  praefuerunt ,  ut  ad 
ipfos  eorumdem  pertineret  cuftodia:  nihil  obdat, 
quo  minus  Cornarios  lingua  vernacula  (  Anglica ) 
Cornets  appelles.  ] 

CORNATGIUM.  Vide  Cornagium. 

«[  CORNEA.  Gloflar.  Sangerman.  MS.  nura.  501. 
Cava ,  Cornea  ,  buccina. 

^[CORNELIANA,  Genus  carte  d  Cornelio  G alia  Pra - 
fello  E gypti  primum  confefta.  IdemGloflatiurri.  Pa- 
piasfolum  habet:  Corneliana,  G  enus  c  arta  d  Cornelio . 
An  Leges  intelligunt  a  Cornelio  latas,  quas  alii 
Comelias appellant  ?Plures  funt  hujus  nominis  le¬ 
ges  a  variis  Corneliis  datae ;  fed  nullam  novi  latam 
a  Cornelio  Gallo  ^Egypti  Praepofito* 
CORNEMANNUS ,  pro  Choremannus ,  de  quo  di¬ 
ctum  efl:  in  voce  Cbora.  Charta  Eduardi  III.  ann. 

1  3  76.proBurgenfibus  villae Calefii apud Ryme- 
rum  tom.  7.  pag.  116.  coi.  1 .  Concefiimus  infuper 
vobis  quod,  loco  Baillivi ,  Scabinorum  &  Corneman- 
norum ,  ibidem  antiquitus  ordinatorum,  habeatis  in  ea¬ 
dem  villa  unum  Majorem,  &  duodecim  Aldermannos* 
Vide  Cbora  5c  Cora. 

CORNEO  LU  S.  Fragm.  Petronii :  Sed  Corneolus  fuit,  . 
atatem  bene  ferebat ,  niger  tanquam  corvus. 

CORNERIA,  Angulus, Corniere ,  Vafconibus  :  no- 
Ilris  Comet.  Vetus  Charta  inMonaftico  Anglica- 
notom.  1.  pag.  874.  Verfus  Hamb uri  ufque  ad  Cor - 
neriam  prati  deAdgaref.  Infra  :  Ufque  ad  Corneriam 
hau  iValteriKarles.  Alia  an.  1  303.  in  Regeftb 
49.  Chartophylacii  Regii  num.  3  2.  fjufques  d  la 
Corniere  de  ladite  maifon ,  laquelle  Corniere  efi  parde- 
Vers  laporte  du  Seigneurde  ladite  Ville.  V ide  Leges 
Maris  Oleronenfes  cap.  2  6. 

1 .  CORNERIUM ,  ut  Comeria.  Charta  an.  14 i 4. 
Debet  fol.  de  fervitio  fuper  quodam  Cornerio  nemoris 
Jitoin  nemore  d’Allieu.  Charta  Domini  Barbarelll 
in  Dumbis  an.  140  7.  Illud  Cornenum  vinea  conti - 
nens  operaturam  unius  hominis  vinea  fub  fervitio  9 :  den. 
ex  una  parte  &  unum  denarium  de  cremento ,  adeo  quia 
ipfum  Cornerium  vinea  erat  de  manfo  taillabili  ditti  do* 
mini,  qui  remittit  ad  fervitium  recognofcibile. 

a.  CORNERIUM.  Monadicum  Anglic.  to.  3.  pag. 
107.  Sciendum  efi  quod  ifii  fuprammmati  tenent  d * 


I 


io77  COR 


illo  burgagio  ad  Cornerium ,  de  quo  burgagio  pr&dida 
domus  Hofpitalis  debet  folvere  domino  Regi  per  annum 
i  2.  denar. . . .  Item  de  Cornerio  quod  Actam  Pelhpa- 
rius  tenet ...  ad  Orientalem  partem  fandi  Nicolai  ul¬ 
tra  pontem  per  annum  z.folid. 

CORNESAG1UM.  Charta Guillelmi  Epifcopi  Car- 
notenfisan.  i 166.  apud  ^Egidium  Ery  in  Hid.Per- 
ticenli  p.  195-  Botagium  &  C orne fagium  Vice  comitis 
efi  (Cadriduni.)  Idem  forte  quod  Cornagiutn.  V ide 
in  hac  voce. 

CORNET A ,  Bireti  fpecies  in  cornu  formam  defi- 
nens,  quomodo  hodie  Ducum  Venetorum ,  ex 
Gall .Cornette ,  quae  voxetiamnumufurpatur  pro 
tegumentis  capitis  no&urnalibus  mulierum  no- 
dratium.  Concilium  Rotomagenfe  ann.  1343. 
can.  3  2.  Item  inhibet  ne  Clerici  prafertim  in  j 'acris 
Ordinibus  conjhiuti  longas  &  amplas  Cometas  in  fius 
Capuciis  deferant ,  fcd  breves  &  decentes.  [Similia 
habes  apud  Marten.tom.  4.  Anecdot.  coi.  517. 

&  5  2  8 .  in  Statutis  Ecclefiae  Andegav,  an.  1413. 

&  coi.  3  9  5 .  in  Concilio  Avenion.  ann.  1  5  09. 
apudAcherium  tom.  5 .  Spicii,  pag.  626.  in  Con¬ 
cilio  Senonenfi.  Nullus  h Wonachus  riofiri  Adonafieni 
pr  e  fumat  portare  caputium  cum  longiori  Corneta,  in 
Statutis  Lirinenfibus  an.  1  4  5  3  •  Synodal.  Condi- 
tut.  Ludovicide  Carnoffalipifc.  Bajoc.  an.  1515. 
Jfiuolidieque  caputium  feu  domino  panni  nigri  deferant. 
Et  pileo  atque  Corneta ,  pracipue  in  Ecclejia  ojjiciando 
dcpojjtis ,  utantur  a  cetero  caputio  vulgariter ,  ung  Do¬ 
mino.  Le  Roman  de  Partonopex  MS. 

II 5' en  vont  droit  fuiant  a  Chars, 

Et  ont  gite  lor  Corniars.  ] 

qc  ornetarii  ,  Canonici,  Capellani,  a  Corneta 
fic  difti.  In  Chartulario  SS.  Trinitatis  Cadom. 
fol.  18.  ubi  deferibitur  Charta  Willelmi  Artgl. 
Regis  paulo  recentiori  manu  adje&um  legitur  ad 
marginem  Cometam  ,  1'cilicet  e  regione  lequentis 
articuli :  Conflituerunt  quoque  in  eodem  cenobio  qua¬ 
titor  Canonicos ,  quibus  domos  dederunt  ante  Ecclejiam 
&  quadraginta  aeros  terra.  Ex  quo  colligitur  hu- 
jufmodi  Capellanos  feu  Canonicos  aliquando  vo¬ 
citatos  fui  Ile  Comet  arios. 

CORNETUM,  Angulus,  idem  quod  Corneria  , 
Gallis  ,  Comet.  Monadicum  Anglic.  tom.  2.  pag. 
318.  Item  alius  locus  vocatus .  . . juxta  Cornetum  de 
Haydale.  Alias  Cornetum  eft  locus  ubi  corni  cre- 
fcunt.  [Vetus  Glolfar.  Cornetum,  Kgctnm.  ] 
CORN-GAVEL.  Vetus  Charta  Cantabrigienfis 
apudSomnerum  inTra&atu  de  Gavelkind  p.  16. 
Et  quod  4.  fwillingarejidua  tenebantur  &  tenentur  de 
pradidis  Abbate  &  Conventu  per  fidelitatem  &  rele- 
vium ,  &  per  redditum  &  fervidum  vocatum  Corn- 
Cavel ,  videlicet  reddendo  eifdcm  Abbati  &  Conven¬ 
tui  &  fuc  ce  /foribus  fuis  annuatim  in  feflo  S .  Alie  bae  lis 
Arch angeli  de  qualibet  fvoallinga  earumdem  4 .fwal- 
lingarum  quindecim  qitarteria ,  &  5*  bufchellos  ordei 
palmalis,(^c.lt\  alia  Charta  [hid-.&tcitxxvG avel-Corn. 
CORNICARE,  Cornu  inflare,  cornare.  Matth. 
Wcdmonad.  an.  870.  Receffit  venator  . ...  &ca- 
nes  Cornicando  ad  fe  vocavit.  Will.  Brito  lib.i.  P  hi— 
lipp^pag.  90. 

Nec  jam  venantum  voces ,  nec  Cornua  pojfet , 

Latratufvc  audire  canum. 

Silveflcr  Giraldus  lib.  1.  Itinerarii  Cambrisecap. 
2.  ubi  de  Cornu  S.  Patricii :  Cujus  virtus  ex  fama 
&  inepta  Eernardi  Prefbyteri  Cornicatione ,  &c. 
Cornicare,  In  aurem  alicujus  aliquid  infufnrare , 
quod  laciunt  qui  furdis  per  corniculos  ad  aurem 
appofitos  fua  inlinuant.  Marius  Mercator  libro 
Subnotationum  ad  Pientium  Prefby  ter.  ea 
Tom.  II. 


/ 

COPv  1078 

(quneftio)  palam  profertur ,  fed  ab  ipjis ,  qui  de  ea 
Cornicantur ,  velut  Catholicis  intra  Ecclejtas  interim 
relinetur.  S.  Hieronymus  Epid.  4.  Alii  fublatis  in 
altum  humeris ,  &  intra  fe  nefeio  quid  Cornic antes , 
flupentibus  in  terram  oculis ,  tumentia  verba  trutinantur. 
Joan.  Monachus  lib.  1 .  Vitae  Odonis  Abbatis  Clu¬ 
niae.  Coeperunt  interea  rabido  latratu  omnes  Canonici 
Cornicari  contra  eum.  J^uid  agere  vis ,  inquiunt ,  &c. 
Galli  dicunt,  Corner  aux  oreilles  de  quelquun.Vex- 
do  Sat.  5 .  Cornicari ,  ed  vocem  cornicis  imitari : 

Nefeio  quid  tecum  grave  Cornicaris  inepte. 
Gozechinus  Scholadicus  in  Epid.  ad  Difcipulum: 
Profecto  non  ut  Cornicaris ,  dedi  ei  libellum  repudii,  non 
elogii  notam ,  fed  honoris  coronam. 

Corn  1  cul  ar  f.  ,  Eadem  notione.  Matth,  Wedm. 
an.  940.  In  Jtlva  Corniculantium  firepitus  refonabat 
venatorum.  Ch affer  d  cor  &  d  cry ,  in  Confuetudine 
Meldenfi  locali. 

CORNICATiO  ,  Clamor  cornicis.  Vide  Corni- 
cuari. 

CORN  ICIT  ARE  ,  ut  Cornicare.  De  excidio  ur¬ 
bis  Acconis  apud  Marten.  to.  5 .  AmpliiT.  Colled. 

coi.  784 .Aln - pcft  firas  injiflendo  cum  canibus , 

tota  die  Cornicit antes ,  &c. 

CORNI  CIUS,  Apertura  fluminis ,  per  quam  deri- 
vantur  aquae  in  agros,  in  Statutis  Mediolan.c.  329. 

^ICORNICUARi  dicuntur  cornices  in  Chronico 
Novalicienfi  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi. 
74  3 .  Detulit  autem  eum  verfa  vice  ad  abjidam  A.  Dei 
genitricis  ad  crucem  ,  &  ibi  eum  fepelivit  fub  quercu 
quadam.  Cornice svero  que.  ibi  Cornic uabantur  ,  viden¬ 
tes  puerum  non  integre  coopertum,  nitebantur  comedere 
cum  . ...  A  Cornicatione  harum  excitati  genitores  co- 
gnofeunt  illorum  fuiffe  filium.  Vide  Cornicare. 

CORNICULA  ,  Cornix ,  Gallis  Corneille ,  Ital.  Cor- 
nacchia.  Glodbe  veteres  :  Cornicula,  Kcpw».  Vita 
S.  Sori  Eremitae  apud  Petragorios  n.  19.  Aliaf- 
que  domefiicas  aves ,  quas  vulgo  Corniculas  dicimus , 
tranfmifit. 

<5[CORNlCULAPvE.  Vide  Cornicare. 

CORNICULARIUS,  Officium  ac  munus,  cujus  fre¬ 
quens  mentio  in  Notitia  Jmperii ,  &  apud  alios 
Scriptores.  Cornicularius  Prafecli  Pratorio  ,  in  In- 
feriptionibus  apud  Gruterum  350.  1.  475.  1. 
&  in  1.  8.  Cod.  Theod.  de  Diverf.  offic.  Cornicu¬ 
lam  Prafectura,  in  1.  8.  Cod.  Theod.  de  Diverf. 
offic.  Vide  AdtaSS.  Valeriani,  Tiburtii,  &c.  n.  14. 
Corniculanus  Secretarii  Pratoriani,  apud  Senatorem 
lib.  1 1 .  Epid.  3  6.  Cornicularii  cujufcumque  provin¬ 
cialis  officii ,  in  leg.  32.  Cod.  Theod.  de  Erogat, 
milit.  annon .Cornicularius  Confulis,  in  veteri  ln- 
feript.  Vide  in  Adjutores.  Cornicularii  legionum,  in 
Infcript.  apud  Joffrcdum  in  Nicia  pag.  19.  & 
Gruter.  17.  num.  9.  545.  5.  Cornicularius  Sub- 
prafeclt  Vigilum ,  Gruter.  523.4. 

Salmafius  ad  Solinum  Cornicularios  diidos  ait  a 
Corniculo ,  feu  apice  galea.' ,  qui  Mgala.  Graecis  nun¬ 
cupatur,  eofdemque  ede  qui  ,  Hefychio : 

quali  vero  Corniculanorum  munus  fuerit  militia. 
Qffin  potius  condat  Corniculanos  fuide  Excepto  - 
res  &  Commentarienfes  :  iis  enim  accenfentur  a 
Firmico  lib.  3  .  cap.  6.  Erunt . . .  Exceptores  earum 
fententiarum  qua  de  hominum  capitibus  proferuntur , 
aut  Corniculani ,  aut  Commentarienfes.  Unde  refte  a 
Corniculis  appellatos  cenfent  viri  do<di  ,  id  ed, 
atramentariis :  quam  appellationis  rationem  atti¬ 
git  Senator  lib.  1 1.  Epitt.  3  6 .  ubi  de  Corniculario: 
Pr afuit  enim  Cornibus  Secretarii  Pratoriani,  unde  ei 
nomen  derivatum.  Eorum  autem  munus  fuit  ad 
Cornua  Secretarii  dare, &  minidrare  judici  agenti, 

Y  yy  ij 


1079  COR 

loquenti ,  fcribenti ,  refcribenti  ,  cujufmodi  Fait 
Caudinorum  apud  Byzantinos.  Horum  munus 
annuum  erat ,  ut  colligitur  ex  1.  8.  Cod.  Theod. 
de  Diverf.  offic.  De  eorum  dignitate  vide  qute 
annotant  Jacobus  Gotofredus  ad  leg.  i  o .  Cod. 
Theod.  de  Cohortalibus,  ex  Symmacho  lib.  i  o- 
Epid.  5  6.  eodem  Senatore  lib.  1 1 .  Epid.  18.19. 
&  Juretus  ad  eumdem  Symmachum. 

Corniculo  Mlrere,  apud  Suetonium.  Pojl 
tranfados  Cornkulos ,  id  ed,  podexa&um  Cornicu¬ 
lani  munus ,  in  1.  8 .  Cod.  Theod.  de  Diverf  offic. 
Vide  In  feri  pt.  Gruteri  431.  9.  &  Eckeardum 
Junior,  de  Calibus  S.  Galli  cap.  10.  pag.  8  1 . 
CORNICULI.  Vide  Cernicuh. 
CORNIFICATUS  ,  Curvatus  ad  inllar  cornu. 
Mantuanus  in  Thelauro  Fabri : 

Sidera  in  obliquos  Cornificata  Jinus. 

CORNIFICIUM  Opus,  Ex  cornibus  confedtum. 
Vita  S.  Sori  Eremitas  cap.  4.  Atque  in  adjutorium 
adificii  ofttum  ei  opere  Cornificio  aptatum  mijit. 

«SJ  CORNIOLA  ,  vox  Italica,  Cornum  ,  Gall.  Cor- 
nouille.  A  da  S.  Francifcae  viduae  Roim  to.  z .  Mar¬ 
tii  p.  1  1  2.  *  Nonus  vero  lapis  erat  flmilis  CornioU  , 
qui  denotabat  virginis  virilitatem.  Vide  Cornelium. 
CORNIPETA  ,  Bos  ferus.  Ccrnipeta,  Jfiui  cornu 
petit  quemquam.  Gloflar.  MS.  Sangerman.n.  501. 
Vide  Cornupeta. 

1.  CORNIX,  Gallina.  Joannes  Italus  in  V  ita  S.Odo- 
nis  Cluniacenfis  lib.  3.  Ibat  autem  circa  pedes  grex 
Cornicum  quas  nos  G allinas  vocamus, 
z.  CORNIX ,  Limbus.  Onomallicon  ad  calcem 
tomi  5.  Ad.  SS.  Junii. 

CORNOL1UM,  Cornus,  arbor,  Corno  Italis,  Cor- 
Ko/i^r  Gallis.  Vetus  Scheda  apud  Ughellum  in  Epi- 
fcopis  Anglonenfib.  Caflaneis, fagis,  quer cubus ,  Cor- 
noliis ,  &  reliquis  bujufmodi  arboribus. 

i .  CORNU ,  Vas  quo  bibitur.  Cornibu!  ufos  Vete¬ 
res  ante  pocula  obfervat  Scholiades  Homeri  ad 
Uiad.  ©.  vpe  t S  yap  wpef7va.i  t fiV  t m  7rclnpiav  fydtrtv,  ti; 
»tep ac  tvivov.  Vide  audorem  Etymologici  in  )t£paVot(. 
Corneus  fiyphus ,  apud  Saxonem  lib.  7.  &  Orderi- 
cum  Vitalem  lib.  5 .  Scyphus  cum  Cornu  &  argento , 
in  Tellamento  S.  Everardi  apud  Mineum  in  Cod. 
Donat.  Belgic.  cap.  21.  Charta  Witlalii  Regis 
Mcrciorum,  apud  Ingulfum  :  Et  Cornu  menfie  mea, 
ut  fenes  Alonafterii  bibant  inde  in  fefiis  Sanctorum  , 
&c.  Vetus  Chronicon  laudatum  abCamdeno  in 
Brigantibus  ,  &  Olao  Wormio  ad  Fados  Dani- 
cos :  [Jlphus  T oraldt  filius  Eboracum  divertit ,  dr  Cor¬ 
nu  quo  bibere  confuevit ,  vino  replevit ,  &  coram  al¬ 
tari  DEO  &  Petro  Ape  fidorum  Pi  incipi  omnes  terras 
&  reditus  flexis  genibus  propinavit.  Eadmerus  de 
Similitudinibus  S.  Anfelmi  cap.  18.  Aliquando  de¬ 
lectat  domum  iryterius  ornatam  confpicere ,  ebriofos  in 
ea  decantantes  audire ,  ibidem  &  vinum  Cornibus  deau¬ 
ratis  potare,  &  flores  per  domum  difperfos  olfacere,  ip- 
fofqtte  ,  vel  Cornua  aurea,  vel  alia  tactu  delectabilia 
contrectare.  Tenere  per  Cornu  terram  aliquam,  apud 
Malmeffiur.  In  Concilio  Calchutenli  an.  787. 
can.  1  o.  vetatur  ne  de  Cornu  bovis  calix  aut  patena 
fleret  ad  facrificandum ,  quod  de  f  'anguine  funt. 

JfCoRNUA,  Vinum  cornu  contentum.  Charta  Ar- 
noldi  Pnepofiti  B.  M.  ad  Gradus  in  Moguntia ,  de 
Praebendis  ann.  1222.  Rer.  Moguntiac.  tom.  2. 
p.  6  6  8*  Item  d  principio  Adventus  Domini  ufque  ad 
diem  Innocentum ,  vinum  quod  Cornua  nuncupatur. 

Obfervat  idem  Wormius  in  veteribus  Fallis 
Danicis  felium  Nativitatis  Domini  cornu  indica¬ 
ri,  quod  inquit,  id  temporis  laetitiae  &  exhau¬ 
riendis  poculis  idoneum  habitum  lit.  Vide  eum- 


COR  1 080 

dem  in  DilTertatione  de  Cornu  aureo  ,  pag.  23. 
ubi  inultis  probat,  ut  &  Stephanius  ad  Saxonem 
Grammaticum  p.  127.  jam  olim  poculorum  vi¬ 
cem  obtinuilfe  cornua,  &  Janum  Dolmerum ad 
Jus  aulicum  Norvegicum  vetus  p.  46  1 .  &  5  3  3 . 

2.  CORNU  Pastorum,  in  Lege  Alemann.  tit. 
79.  §.  1 . 

Cornu  M etallinUm ,  pro  Tuba,  apud  Joan. 
Bekam  inHereberto  EpifcopoUltrajedlenft. 

Cum  Cornu  Clamorem  Levare.  Charta  Rai_ 
mundi  Comitis  Forenfis  ann.  1262.  Jbuttam * 
fr  ancam ,  liberam  &  immunem  ab  omni  toulta ,  t  allia, 
cavalgata  ,  Cornu,  crito ,  mejfe  Pr&pofiti,  Chaflani  re¬ 
cognitionibus  &  compleintia ,  &  ab  omnibus  aliis  exa¬ 
ctionibus,  &  fervili  conditione ,  &c.  ubi  Critus ,  idem 
valet  ac  clamor ,  ex  Gallico  Cri.  V  idc  Huejtum  ,  & 
Judicia  Withredi  Regis  Cantuarior.  cap.  28. 

Cornu  Su  ffl are  dicuntur  venatores,  in  Spe¬ 
culo  Saxonico  lib.  2.art.  61.  §.2.  Cornea  tuba ,  in 
Chronico  Novalicenli ,  [&  Pfalmo97.  J 

3.  CORNU,  Atramentarium.  Ugutio  t  Calama¬ 
rium  ,  Cornu  quo  tenetur  incauftum.  Willel.  Brito  in 
Vocab.  Atramentarium  dicitur  vas  in  quo  reponitur 
atramentum  ,  Cornu  etiam  fcnptoris.  Nollris  Comet. 
Charta  Hervei  D.de  Stajford  to.  1.  Monadici  Angi, 
pag.  559.  Teftibus  his ...  &  Uberto  Vicecomite ,  & 
ip/o  domino  Radulfo  teflante  ,  qui  tenuit  Cornu  dum 
feriptor  notavit  . .  .fupraditta.  [Charta  anni  1053. 
e  Chartulario  Eccl.  Biterr.  JJtmbertus  Canonicus  S. 
Navant  tenuit  Cornu  cum  tincta  ,  de  quo  fuit  fcriptnm 
teflamentum.  ]  Statuta  antiqua  Cartufianorum  2. 
part. c.  1  6.  §.  8.  de  fuppelledtile  feriptoria  :  Pen¬ 
nas  ,  cretam ,  pumices  duos  ,  Cornua  duo  ,  fcapellum 
unum  ,  ad  radenda  pergamena  novaculas  Jive  r a foria 
z.  & punctcrium  1.  fabulam  1.  plumbum ,  regulam, 
poflem  ad  regulandum ,  tabulas , graphium.  V ide  Cor¬ 
niculanus. 

%  4.  CORNU  ,  pro  Charta  feu  Scriptura  accipi  vi¬ 
detur  apud  Kennettum  Antiquit.  Ambrolden.  p. 
7  3 .  ad  an.  1091.  IVillianteceffbres  ante  conqucfttm 
Anglia  tenuerunt  jure  hareditarto  terram  ,  bofcum  & 
ballivam  p  radici  as  de  Domino  Rege  per  unum  Cornu  , 
quod  eft  Charta  pradteta  for  e  fla  ,  &  per  fer  vitium  red¬ 
dendi  Domino  Regi  pro  terra  pr  adi  lia  x.f  &  pro  for  e- 
fta  pradicla  xl Vide  Outhorn. 

5 .  CORNU ,  Vas  Ecclefiadicum.  Chronicon  Fon- 
tanellenfe  cap.  1 4.  Urceos  Alexandrinos  cum  aqua- 
m  anilibus  duos  ,  Cornu  fabricatum  unum,  &c.  Hugo 
Flaviniacenfis  in  Chronico  pag.  167.  Cap  fani  au¬ 
ream  injignitam  reliquiis  1  2.  Apcftolorum,  &  Cornua 
z.  eburnea  identidem  reliquiis  conferta.  ChartaEthel- 
dani  Regis  in  Monadico  Anglic.  tom.  1 .  pag.  40. 
Jfiuatuor  magnas  campanas ,  &  3 .  Cornua  auro  &  ar¬ 
gento  fabricata,  &  2.  vexilla  ,  &c.  Vide  to.  3.  p. 
3  1 3 .  1 .  Samuelis  c.  1  6.  v.  1.  <Sc  Canifium  tom.  5 . 
Antiq.  ledi.  pag.  786. 

«g  6.CORNU,  Extremitas  vedis  in  acumen  defi- 
nens.  Statu taEcclefice  Andegav. num.  16.  Prohi¬ 
bemus...  .  ne  quis  feu  aliqua  m  ve  (liment  is  caudas  & 
Cornua ,  ederat  as  reverfas  manicas  . . .  habere  &  de¬ 
ferre  . . .  prafumat. 

7.  CORNU  ,  Indrumentum  ,  quo  o?gris  jumentis 
medicina  feu  potio  in  os  infunditur.  S.  Gregor, 
in  Vita  S.  Benedidti  cap.  3  o.  Duadam  die  dum  ad 
B.fjoh  annis  Oratoriam  ,  quod  in  ipj 'a  montis  celfitudine 
Jititm  cfl  ,  pergeret ,  ei  antiquus  hoflis  in  mulo-medici 
fpecie  obviam  f  alius  eft ,  Cornu  &  tripe  dicam  ferens. 

8.  CORNU  ,  Vox  in  hac  notione  nota.  Carmen 
de  Curia  Romana,  v. 

Femina  Ji  qua  fuo  quafivit  Cornua  fponfe. 


/ 


108 1  COR 

[Occurrit  eadem  notione  apud  Joan.  Berberium 
in  Viatoriis  utriufque  Juris  part.  i .  Rubrica  de 
adulteris.  Vide  Etymolog.  D.  de  Cafeneuv e  ad  V. 
Cornard.  ] 

Cornu  Altaris.  Honorius  Augudod. lib.  i.  c. 

6  o.  de  templi  dedicatione  agens :  Pcfi  hac  quatitor 
Cornua  altaris fignavit ,  dum  quatitor  mundi  partes  cni¬ 
ce  falvavit.  Ante  Cornu  altaris  ad  E cclejiafiic os  ordi¬ 
nes  promovere  ,  in  Capital.  Caroli  Magni  c.  8  8.  & 
Formul.  i  o  i .  ex  Lindenbrogianis.  Ante  Cornua 
altaris  manumittere  ,  in  Formula  9  1.  9-7.  apud 
eurnd.  Lindcnbrogium  ,  in  Capitulari  Aquifgran. 
an.  816.  c.  6.  &c.  Theophyladtus  Simocatta  iib. 
8.  Cap.  8.  H ttmeet  Mctufitiics  tuv  tttpuTWv  Tufuricicr »p/s 
kxtoXov  tov  Tsp/uavcv  yvycvevui.  Occurrit  pallim  apud 
Moylem  &  alios. 

f  Cornu  Cervi  Spagyrice  efl  Rcflrum  alambici  , 
apudRochum  leEaillif  inDiclion.  Spagyr. 

Cornua  Ensis,  apud  Gregorium  Turonenfem 
lib.  4.  Hiffc.  cap.  3  8 .  Evaginat  gladium ,  Cornuaque 
enfis  pedibus  calcans ,  acumen  ad  pectus  evexit  ,  &c. 
Capulum  qua  parte  refle&itur ,  ut  manum  tegat. 

f  Cornu  Epistola,  Cornu  Evangelii  , 
Latus  altaris ,  ubi  Epidola  vel  Evangelium  legi¬ 
tur.  Occurrit  in  Synodo  Valentina  anni  1590.  & 
apud  Scriptores  Eccleliafticos  recentiores  pallim. 

C  ornu  in  maleficiis.  Indiculus  fuperllitionum  & 
paganiarum  an.  743 .  cap.  2  z.  De  tempejlatibus  & 
Cornibus ,  &  cochleis. 

Cornu  sub  Cornu.  Hidofia  fundationis  Ab¬ 
batiae  Saltreen  fis  in  agro  Huntindonenii ,  tom.  1 . 
Monadici  Angi.  p.  8  5  3  ■  Convenerunt . . .  ut  pajiura 
eis  effet  omnibus  communis ,  id  eji ,  Cornu  fub  Cornu  , 
pro  pace  &  concordia  inter  fe  tuenda  ,  per  [e  fine  fittu 
&  permiffu  aliorum  Dominorum  cone  efferunt. 

Cornibus  Ventilare.  Joann.  Sarifber.  lib.  7. 
Policrat.  cap.  21.  Etquafi  Cornibus  gemina  poteftatis 
Ecclefiam  in  cujus  fimi  quiefeunt ,  &  proteguntur  um¬ 
bra  ,  ventilare  non  cejjant.  Chronicon  S.  Vincentii 
de  Vulturno  :  Pofitoque  prafidio  pugnatorum  in  Ca- 
nufia  ,  pracipue  eos  Cornibus  ventilabat.  U  titur  etiam 
Stephan.  Tornac.Epid.  1  5  a.exPfalmo  44.  Ma- 
chab.  lib.  1 .  c.  7.  v.  46.  Zachar.  c.  2.  v.  2 1 . 

^  1.  CORNUA  ,  Mitra.  AilaSS.  Junii  tom.  4.  pag. 
264.  B.  deS.  Eberharda :  Etexofa  Cornua  Metro¬ 
politani  frontem  infigniunt. 

^  2.  CORNUA  ,  Malfilienfibus  Cornude ,  Italis  Cor¬ 
nuta,  Species  fitillae  vel  cadi  cum  anfis ,  cornuum 
formam  quodammodo  referentibus  ,  unde  no¬ 
men/  Inventar.  an.  1  3  4  2 .  ex  Archivo  S.  V iidoris 
Mallii.  Armar.  Dinienfi  n.  38.  Item  tres  Comitas ; 
item  unum  andelum  pigram  (  fic  ; )  item  unam  mapam 
pifle ,  &c.  V  ide  alia  notione  in  Cornu  1 . 

%  CORNU AG1UM  ,  Praedatio  eadem  quae  Corna- 
giurn.  Charta  Guillelmi  Abbatis  Floriacenfis  ann. 
1296.  Burgenfes  de  Cadellione  remanebunt  & 
erunt  quitti  &  immunes ...  de  omni  hofpitagio  *  de  fer¬ 
culis  nuptiarum  vocatis  Efpaules ,  de  agrentio  ....  de 
Cornu  avio ,  cbarruagio  ,  &c. 

f  CORNUARE  ,  ut  fupra Comare ,  Cornu  canere  , 
Gall.  Comer.  Ceremoniale  vetus  MS.  B.  M.  Deau¬ 
ratae  Tolof.  Quibus  candelis  extinttis  tubiciaatur  , 
Comitatur  ,  pulfatur five  majfatur  ab  omnibus  cum  cor¬ 
nibus  ,  tubicinis ,  &  fufiibus.  Vide  Menetum. 
CORNU BI A.  Jacobus  Cardinalis  de  Coronatio¬ 
ne  Bonifacii  VIII.  inter  Ada SS.Maii  to.  4.  p.470. 
At  litui  fti  idere  vices  &  cjmbala  firident  : 
Tympana  congeminant  finitum ,  nec  verbere  tttnfii 
Di  fiunt  ferre  gradum  ,  tibi  fid  Cornubia  fubfuut 
JjEna  digitis  commota  canis. 


COR  1082 

Hic  Continuator  Bollandi :  Cornubia  quidem  no¬ 
men  elt  civitatis  in  Angi  ia ,  fed  Audor  per  quam¬ 
dam  allufionem  eo  ell  ufus ,  aut  quia  Cornubio- 
rum  inventum  ede  credidit,  tympanorum  puR 
fum  ad  fidulam  regere  ,  aut  quia  fignificatam  vo¬ 
luit  fidulam  ,  non  illam  redam  indar  tubi,  quali 
utuntur  Germani,  fed  cornu  indar  reflexam,  quae 
vulgo  Cornetta  appellatur.  Hanc  expolitionem 
exferibit Murator.  Scriptor. Ital. tom.  3.p.  653. 
coi.  1. 

H  CORNU GALLI  A,  Cornubia,  Regio  Britaftniac 
minoris, Gallis  Cornouatlle. Annal.  Benedid.  to.  4. 
pag.  203.  Erat  &ipfi  Bhto  Armortcanus  exCornu- 
gallia.  Guill.  Mahnelbur.  de  Gedis  Regum  Angi. 

1.  2.  p.  50.  Inde  digreffas  in  Occidentales  Britones  fe 
convertit  ■,  qui  CorneVoallenfes  vocantur  quod  in  Occi¬ 
dente  Britannia  fiti, Cornu  Gallia  ex  obliquo  refpiciunt. 

H  CORNUM  ,  xepa? ,  Cornu ,  in  Supplemento  Anti¬ 
quarii.  Balifla  de  Cornu  vel  de  Como  ,  in  Statutis 
Mallii,  editis  p.  1  5  3 .  &  1  54.  fed  perperam  pro 
de  cornu  vel  de  torno  ,  ut  in  Balifla  jam  obferva- 
tum. 

^CORNUPET  A,  Cornu  appetens  bos.  Papias  ex  Au4 
gudino.  Labbaei  Glodar.  ex  veteri  Onomadico  : 
Cornupeta ,  Kopu7r1iXcs.  Gloflar.  Cyrilli :  Cornu  petit , 
Kopwrlsii;  Cornupeto  ,  Kepati^w.  Legitur  Ex od.  21, 
29.  &  3  <5. 

1.  CORNUTA.  2$ineas  Sylvius  in  Oratione  ad 
Fredericum  III.  Regem  Rora.  ann.  1  447-  apud 
Baluz.  Mifcell.  tom.  ■j.Cibariain Cornuta  feruntur 
claufa.  Et  paulo  pod :  Cornutarum  nomine  nihil  aliud 
intelligas  3quam  cijlas  ligneas  depictas  &  armis  cujuf- 
lib et  Cardinalis  ornatas.  Iis  utuntur  tempore  Con¬ 
clavis  ad  cibaria  Cardinalibus  deferenda.  Hujuf- 
modi  eidae  Cornuta  dicuntur  a  binis  cornibus  feu 
anfis  in  extremitatibus  politis  ,  per  quas  hada 
tranfagitur  ,  ut  commodius  ferri  polfint.  Idem 
.ZEneas  lib.  2.  Hid.  Concilii  Bafileenfis :  Cibaria 
comparabant  qua  horis  indiltis  in  lignea  capfa  depilia, 
quam  Cornutam  appellant ,  ufque  ad  Conclavis  ofliam 
deferebant.  Cerem. Rom.  1.  4.  Pralati  cuftodes  Cor¬ 
nutam  aperiant ;  fercula  &  omnia  qua  intus  funt,  di¬ 
ligenter  perferutentur ,  ne  quid  litterarum  infit. 

H  2.  CORNUTA,  Species  placentae  cornutae  ,  Le¬ 
movicibus  de  la  Cornuda.  Vetus  Necrolog.  S.  Mar¬ 
tialis  Lemovic.  Die  ipfo  omnibus  Fratribus  manentibus 
in  clauftro  &  f  % pervenientibus  Cornutas  dabit  &  nihil 
amplius.  Ex  alia  parte  acceptis  ab  Helerncfinario  Cor¬ 
nutis  viginti  [excies ,  qua  fient  de  fex  fextariis  frumen¬ 
ti  emptis  a  D.  Abbate.  Liber  MS.  Confuetud.  S.  Au- 
gudini  ejufd.  urbis  fol.  3.  Miffa  finita  pauperes  re¬ 
vertantur  ad  parvum  clauflrum ,  &  dentur  eis  una  Cor¬ 
nuta  &  fiutella  plena  de  fabis  coelis  mediocriter.  Oc¬ 
currit  etiam  pluries  in  Confuetudin.  MSS.  Mo- 
naderii  Solemniacenfis. 

CORNUTLRIUS ,  Fabricator  opufculorutn  cor¬ 
neorum  ,Ouvner  enxorne.  Recenfetur  inter  varios 
artifices  &  fodales  Confratriae  Nativitatis  B.  M. 
Virginis  inditutae  in  Ecclefia  B.  M.  Deauratae. 

f  CORNUTUS,  Curruca.  Concil.  Mexican  ann. 
1585.  inter  Hifpanica  to.  4.  pag.  3 1 1 .  Idemque 
fervetur  cum  quis  hac  convicia  &  opprobria  ■,  qua  ma¬ 
jora  funt  conjecerit ,  illum  Sodomitam ,  Proditorem  , 
Hareticum ,  aut  eo  convicii  genere  ,  quod  vulgus  Cor¬ 
nutum  ,  appellando. 

^CornutUs,  haud  Teio  qua  ratione,  pluries  ap¬ 
pellatur  Theodoricus  de  PerVoeis  Pfeudo-Epifco- 
pus  Leodienfis  ann.  1 40  5 .  eleftus :  cujus  etiam 
fautores  fere  Cornutos  vocat  Cornelius  Zantfliet  in 
Chronico,  apudMajrten.  to.  5 .  AmplilT.  Colle/t 


1083  COR 

coi.  369.  380. 386. 387.  389.  &  397.  _ 

<|J  Cornutus  Parvus  Argenteus,  fub  Philippo 
IV.  Vide  Moneta  argentea. 

«[  CORNUZULA,  Cicindela  ,  fampiris  ,  vermis  lu¬ 
cens.  Bertramnus  in  VitaS.  Francae  Abb.  tom.  3  . 
April.p.  3  91.  Statim  Jic  loquenti  apparuerunt  l limi¬ 
naria  inulta  &  innumerabilia  quaji  Cornux.uU  vel  Pa- 
digaroU.  ^ 

CORO  AT  A  ,  Corroata,  Idem  quod  Corvata  , 
G ali.  Corvecs ,  in  Statutis  Delphinalibus  pag.  38. 
Correata  ,  apud  Dionylium  Salvagnium  in  Tra- 
.  datu  de  Juribus  dominicis  p.  395.  3  97»Tabula- 
rium  Monallerii  fandi  Andreae  Viennenfis :  Simi¬ 
liter  de  pafcuis ■  de  Liars  non  confringam  homines  de 
Crifinciaco,  neque  per  confuetudinem  requiram  eis  Co¬ 
ro  at am  ,  aut  aliquod  beneficium ,  niji  gratis  mihi  fece¬ 
rint.  [Occurrit  alibi  non  femel.  J 

fC  orohata,  Eadem  notione. Inltrum.  an.  1390. 
in  Hili:  Dalphin.  to.  1 .  p.  34.  coi.  1 .  Solvere  de¬ 
beant  anno  quolibet  dicto  Domino  Geria  unam  Cor  oh  a- 
tam  cum  bobus  fuis  ,  &c.  Semel  &  iterum  ibidem 
occurrit. 

CoRROAPA,Eodem  intelledu.  Tranfadio  anni 
circiter  1  18  5 .  in  parvo  Chartul.  S.  Vidoris  Maf- 
fil.  f.  146.  Duas  tantum  f olas  Corroadas  de  bobus  , 
unam  in  annona  ,  alteram  in  ordeo.  Occurrit  rurfus 
in  Charta  an.  1177.  ex  Archivo  ejufd.S.  Vidoris. 
COROLLARIA ,  Furta ,  Preda.  Glollar.  Sangcr- 
man.  MS.  n.  501. 

CORONA  Clericalis,  Tonfura  Clericorum , 
&  eorum  qui  facris  Ordinibus  initiati  funt  in  mo¬ 
dum  coronce  ,  rBa.7ra.\vnya  Graecis  recentioribus  , 
cujus  audorem  S.  Petrum  Apodolum  fuilFe  fcri- 
bit  Gregorius  Turon.  lib.  i.deMiraculis  cap.  28. 
&  quam  intlar  Coronae  fpinex  Domini  nollri  effi- 
dam  docet  Beda  lib.  5 .  Hili.  c.  2  2 .  [  Vide  Dom¬ 
num  Conflant  to.  i.Epill.  Rom.  Pontific.  inAni- 
cetoPapa,  &c.  ]  Stephan.  Eddius  in  VitaS. Wil- 
fridi  Epifcopi  Eborac.  cap.  6.  Etenim  fetvus  Dei 
IVtlfridus  dejiderio  concupifcens  tonfura  Petri  Apojloh 
formulam  ,  in  modum  Corona  fpinea  caput  Chriflo  cin¬ 
gentis  d  functo  Dalfino  Archiepifcopo  libenter  fufcepit. 
Idem  cap.  44.  Adverumque  Pafcha  ,  &  ad  totifuram 
in  modum  corona ,  qua  antea  poflenori  capitis  abrafa 
vertice  ,  fecundum  Apofiolica  Sedis  rationem  totam  Ul- 
traumbrenjium  gentem  permutando  converterent.  Ubi 
coronam  Scotorum  primaevam  indigitat.  Videja- 
cob.  Waraeum  in  Antiq.  Hibernic.  cap.  2  1 . 

Ita  autem  Clericorum  erant  olim  coronae,  ut 
fu  perior  omnis  capitis  pars  nudaretur ,  circulus  in 
infima  capillitii  parte  coronam  formaret,  ut  colli¬ 
gitur  ex Gregorio  Turon.  in  Vitis  Patrum  c.  1  7. 
Joannc  Diacon,  in  VitaGregor.  Mag.  PP.  lib.  4. 
cap.  48.  Concilio  Aquifgran.  c.  1 .  Toletano  IV. 
c.  40.  ZEncaParilienliEpilc.  adv.Grascos  c.  194. 
Concilio  Albienfi  fub  Zoeno  Avenionenli  Epi- 
fcop.  Legato  S.  A.  c.  1  5 .  <Scc.  Corona  aperta  appel¬ 
lantur  in  Concilio  Vercellenfi  an.  1050.  cap.  7. 
Patentes ,  apud  Ailredum  Abb.  Rievall.  apud  Sel- 
den.  adEadmer.  p.  1  6  1 .  in  Concilio  Londinienli 
an.  1  1  o  2.  <Sc  in  Vita  S.Giileberti  de  Scmpringi 'tam 
p.  6  7  2 .  Patula  ,  in  Cone.  Rotomagenli  an.  1189. 
can.  5.  Liber  Ordinis  fandi  Vidoris  Parifienlis 
MS.  cap'.  6  2 .  Ifie  eftordo  tonfura  :  Comam  defubtus  in 
rotundum  attondeant ,  ufqtte  ad  f  immuni  auricularum , 
fronte  libera  apparente  ,  &  collo  prorfis  deletio :  Coro¬ 
na  defuper  lata  &  fimiliter  rotunda  formetur,  fcilicet 
ut  ambitus  capillorum  inter  medium  caput  cingens  latum 
modicus  &  aqu aliter  rotundus  appareat.  At  pollerio- 
ribus  faeculis  coronulam  fub  frontem  detuliffe 


COR  1084 

Clericos,  audor  ell  Ethelvredus  lib.  4. cap.  9. 
Advenit  &  populus  pariter  Jtne  nomine  turma , 
fhiflm  etiam  ferro  jincipite  rafi  Corona ,  &c. 
GuillelmusdePodio-Laurentii  in Praefat.ad Chro¬ 
nie.  Clerici  quoque  Ji prodirent  in  publicum  ,  Coronas 
modicas  prope  frontem  pilis  occipitis  occultabant.  At¬ 
que  id  oblervare  ell  in  veteribus  Tabellis.  Vide 
Concil.Toletan.  IV.  can.  41.  Quid  autem  in  Cle¬ 
ricis  denotet  corona  ,  pluribus  docent ,  Ifidorus 
lib.  2.  de  Offic.  Ecclef.  cap.  2.  -Alneas  Parifienlis 
loco  laudato  Joanncs  Abrincenfis  Epilc.  de  Offic. 
Ecclef.  pag.  2.3.  Hugo  Archiep.  Rotomag.  1.  3. 
de  Haeretic.  cap.  2.  Hucbaldus  Monachus  Elno- 
nenlis  in  Vita  S.  Ridrudis  cap.  1  5.  Joannes  de 
Janua  in  verbo  Clericus,  Durandus  in  Rationali 
lib.  2 .  cap.  1 .  Francifc.  T urrianus  1.  5 .  pro  Epill. 
Pontific.  cap.  1  9.  Haeftenus  lib.  5 .  trad.  9.  difq. 

4.  &  alii.  Vide  Baron.  an.  58.  n.  117.&  fcqq. 
&  Menardum  ad  Concord-  regular.  &  in  Sacra- 
mentar.  Gregor.  Magn.  Haeftenum.  lib.  5.  Dif- 
quilit.  Monaft.  trad.  9.  difq.  1.  &c. 

Coronas  Facere, Dare,  id  ell,  Tonfuras , 
primas  nempe  :  Donner  laTonfure.  Liber  S.  Petri 
Carnotenfis ,  qui  Apothecarius  inferibitur  :  Die 
Luna  D.  Epifcoptts  in  dicta  Ecclefia  fecit  Coronas  mul¬ 
tas  'tonfuravit. Joannes  Epifc.  Signiertfis  inVita 

5.  BerardiEpifcopi  Marforum:  Hujus  viri  conflan¬ 
tium  cernens, Corona ,  &  cateris  Ecclejiaflicisor dinibus , 
cenis  temporibus  rite  datis  . . .  Acolythum  ordinavit. 

Benedictio  Coronae  ,  Prima  tonfura.  Conci¬ 
lium  Pidavenfe  an.  1109.  can.  1  'Ut nullus  prater 
Epifcopum  Clericis  Coronas  benedicere  prafumat  ,  ex¬ 
ceptis  Abbatibus ,  qui  illis  tantummodo  Coronas  faciant, 
quos  fub  Regula  B.  Benedicti  militaturos  fufeeperint. 
Exdat  inT abulario  S.  Bertini  Bulla  Alexandri  IV. 
PP.  qua  Abbati  ejufdem  Monallerii  &  luccelfo- 
ribus facultatem  concedit  benedicendi  pallas  alta¬ 
ris  ,  corporalia  quoque  ,  ac  alia  indumenta  facerdota- 
lia  ,  dandique  benedictionem  prima  tonfura ,  feu  Coro¬ 
na.  Statuta  Ord.Prsemonllr.  dift.  1.  cap.  1 5 .  JAullus 
vefliatur ,  antequam  totifuram  habeat  Clericalem ,  niji 
in  Ecclejiis  ,ubi  Abbates  habent  d  Domino  Papa  indul¬ 
gentiam  fpecialem  fuis  Monachis  faciendi  Coronas.  Be- 
nedidionis  vero  corona:  Monachorum  ,  quas  ad 
Abbates  pertinent,  mentio  ell  in  Ulibus  antiquis 
Ordinis  Cillercienfis  cap.  102.110.111.  inSta- 
tut.  Ordinis  Prcemonllr.  diil.  1.  cap.  1  5.  dill.  2. 
c.  i .  &  apud  Bernardum  Monachum  in  Confuet. 
Cluniacenfib.  MSS.  c.  1  6.  6  1 .  de  qua  etiam  Vita 
B.Bernardi  Abbatis  Tironenfisc.  5  9.  Ad  extrema 
veniens ,  quod  hactenus  celaverat ,  innotuit ,  benedictio¬ 
nem  Corona ,  quam  necdum  acceperat ,  cum  viatico  ac¬ 
cepit  ,  &  obiit. 

Coronas  Benedictas  habere  dicuntur  Clerici 
in  Concilio  Rotomagenli  an.  1 07  2.  can.  11 .  J9ui 
Coronas  benedictas  habuerunt ,  &  reliquerunt ,  ujque 
ad  dignam  fatis faClionem  excommunicentur.  Id  ell , 
qui  clericatum  dimilerunt. 

Coronam  Capitis  Amittere,  Clcricatura 
excidere, in  Regula  S.  Fruduoficap.  16. 

Corona,  Clericus ,  Coronatus  ,  tonfuratus.  Magi- 
fter  Robertus  deFlamefbura,in  PcenitentialiMS. 
laudato  a  Jaeobo  Petito  in  Notis  ad  Poenitentiale 
Theodori  pag.  155.  Inflituuntur  autem  minifiri  Ec- 
clejtanona  quolibet  ,fed  ab  Epifcopo  fuo  vel  Sacerdote, 
ut  ordo  Pfalmifta  ,Jive  ille  qui  dicitur  Corona  apud  nos, 
d  Lombardis  Clerico ,  id  eft ,  Clericio  ,  nili  ita  legen¬ 
dum  fit.  Vide  in  hac  voce. 

Mala-Corona.  Sic  appellati  olim  quidam  Cle¬ 
rici,  qui  Clericatus  charadere  abutebantur.  Wil- 


i 


io8;  COR 

lelmusGcmcticenfis  1.  7.  c.  10.  Rodulphus  Autem 
frater  ejus  cognomento  Clericus  ,  quia  copiofe  liter atus 
erat ;  &  Mala-corona  quia  militaribus  exercitiis  infer- 
viens ,  Clericatus  gravitatem  male  fervabat.  Orderi- 
cusVitalisl.3.  de  eodem  Rodulfopag.  464.  Cle¬ 
ricus  cognominatus  ejl ,  quia  peritia  liter  arum.  .  .ap¬ 
prime  imbutus  ejl.  Hic  &  Mala-corona  vocabatur  ,  eo 
quod  in  juventute  fua  militaribus  exercitiis  &  levitati¬ 
bus  detinebatur. Adde  p.  477.  Arnoldo  Patriarchce 
Hicrofolymitano  id  nominis  etiam,  eamd.  forte 
ob  caulam,  adfcribit  WillelinusTyrius  1. 12.  c.  6. 

Corona,  Dignitas  Ciericalis ,  Sacerdotalis ,  Epi- 
fcopalis ,  Pontificalis :  quia  corona  eft  infigne  prae¬ 
cipuum  Clericatus  &  Sacerdotii.  S.  Auguft.  Ep. 

1  47.  ad  Proculianum  :  Per  Coronam  nojlram  nos  ad¬ 
jurant  vejh  i  ,  per  Coronam  vejlram  vos  adjurant  noftrt. 
Lex  unicaCod.  Theod.  deEpifc.  ordin.  Cum  igi¬ 
tur  Sedis  Apoft  Aica  Primatum  S.  Petri  meritum ,  qui 
Princeps  ejl  Epifc  opalis  Corona  ,  &  Romana  dignitas 
civitatis  ,  &c. 

Hac  etiam  voce  *  ut  illuftri  honoris  titulo, 
compellabantur  Summi  Pontifices  &  Epifcopi; 
Enhodius  lib.  4.  Epift.  22.  adSymmachum  PP. 
Erigat  parvulos  implorata  Corcn&vejtra  nujeratio.T  ar- 
raconenfes  Epifcopi  Epiftol.  2.  ad  Hilarium  PP. 
Provinciali  liter  ano  jermone  debita  CoronAveJlra  olfc- 
quia  deferentes.  Anaftafius  in  S.  Cornelio  PP.  Cor¬ 
nelius  refpondit  >  Ego  de  Corona  Domini  (Cypriani 
Epifcopi)  liter  as  accepi  non  contra  rempubhcam.  Mar- 
culfus  lib.  1 .  form.  2 6.  quae  infcribitur ,  Indicu¬ 
lus  commonitorius  ad  Epifcopum:  Pr&fentem  indiculum 
ad  Coronam  beatitudinis  vejlra  direximus.  Epillolce 
Francicse  ex  Edit.  Freheri  Epift.17.  Non  tamen  cre¬ 
dit  Corona  vejlca  magnitudo  fffjicere ,  &c.  Epift.  24. 
Humilitati  mea  Corona  vcjlri  Apojlolatus  veniam  dare 
dignaretur.  Adde  Epift.  3  o.  44.  Ita  patlim  utuntur 

5.  Hieronymus  Epift.  8  1 .  Pafchafinus  Lilybit.  in 
Epift.  ad  Leon.  Florianus  in  Epift.  adNicetium, 
Qiipdvultdeus Diae.  inEpift.  ad fandum  Augu- 
jftinum  to.6.  Oper.  ejufdem  Auguft.Sidonius  lib. 

6.  Epift.  4-Paulinus  iri  Ep.  18.45.  BraulioCae- 
farauguft.  in  Epift.  ad  Ifidorum  Hifpaienf.  An- 
dreas  Epifcopus  Prevalitanus  in  Relat.  poftEp. 
39.  Hormifdae  PP.  Fortunatus  in  Epift.  praefixa 
libris  deVitaS.  Martini  ,  &  lib.  5.  in  Epift.  ad 
Martinum  Gallic.  Epifcopum,  Beda  in  Praefat. 
ad  Vitam  S.  Cuthberti  Epifc.  n.  2.  S.  Bernardus 
Ep.  20  5.  ad  Epifc.  Roffenf.  [Petrus  Cluniae.  Ab¬ 
bas  Epift.  adS.  Bernardum  inter  hujus  Opera  to. 
1 .  coi.  2  1 1 .  Edit.  1-690.  Non  multum  temporis  ejl, 
ex  quo  feribens  ad  vos  Coronam  vejlram  debita  vene¬ 
ratione  falutavi,  &non  refpondiflis  mihi  verbum.]  &c. 

Bad.  notione  Graeci  Patres  ~Erffoivev  ufurparuntj 

oUTU/XiV  T OV  \JfA STSpOV  iTeQotVOV  ,  tl  ,  &C. 

•Coronati  ,  Clerici ,  Tonfura,l'eu  coronaCleri- 
cali  donati,  Hifpanis  Clengos  de  Corona  quibus 
opponuntur  Clericos  de  Orden  facro  ,  in  lib.  38.. 
Cod.  Theod.  de  Epifcop.  &  Cleric.  Afferus  de 
Rebus  geftis  ^Elfredi  pag.  1 4.  Injujlum  mihi  vide¬ 
batur  illa  tam  fancla  loca  ,  in  quibus  nutritus ,  &  do- 
Itus  &  Coronatus  fueram  ,  atque  ad  ultimum  ordina¬ 
tus,  pro  aliquo  terreno  honore  &  potejlate  relinquere. 
Eckeardus  Junior  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  6.  Eidi 
egomet  ipfe  Conrado  Imperatore  Ingilenheim  Pafcba 
agente  S.  Galli  Monacho  Scholas  Moguntu  curante, 
cjficium  ut  folitum  ejl ,  in  medio  chori  crebro  Coronati 
infpettu  agere.  Ordericus  Vitalis  lib.  4.  pag.  523. 
Sicut  tyronibus  fua  Principibus  erogabantur  jlipendia 
militia,  Jic  quibufdam  coronatis  pro  famulatu  fuo  da¬ 
bantur  d  Laicis  Epifcopatus  &  Abbatia ,  Ecclejiarum 


prapofitura  ,  &c.  Ita  lib.  1  2.  &  1  3 .  p.  8  6  7.  904. 
Le  Roman  du  Renard  MS. 

Nui  ne  doit  ejlre  Chapeleins , 

Se  cil  neft  Couronne  au  matus'. 

Infra : 

Se  je  puis  un  rafoir  trouver  , 

fje  vous  voudroi  jaCouronner 
Le  Roman  de  Vacce  MS. 

fjehan  fu  clers  &  CoronncL. 

ApudPetrum  Cellenfem  lib.  7.  Epift.  1  6.  Popu¬ 
lat  ut  de  manu  veftra  primitias  Clericatus  ,  id  ejl ,  Co¬ 
ronam  accipiat. 

Coronati,  appellati  etiam  gentilium  Sacerdo¬ 
tes.  Innocentius  PP.  in  Epift.  ad  Epifcopos  iri 
Synodo  Tolofana  conftitutos :  Neque  de  curialibus 
aliquos  ad  Ecclefiajlicum  ordinem  venire  pefe  ,  qui 
poft  baptifmum  Coronati  fuerint ,  vel  S  acerdotium,q:iod 
dicitur  ,  fuflinuennt ,  &  editiones  publicas  celebrant. 
Firmicus  1. 3 .  Math.  cap.  4.  Alios  per  totam  viant 
(nam  facit  Coronatos.  Cap.  7.  Faciet  etiam  Coronari 
infulis  &  coronis.  Et  cap.  1  4.  Erunt  autem  aut  Co¬ 
ronati  ,  aut  Sacerdotibus  prapojiti ,  aut  facrorura  ba¬ 
juli  Jmulacrorum.  Vide  Carolum  Pafchalium  lib; 
4.  de  Coron.  cap.  13.19. 

Corona  Imperialis,  feu  Imperatorum  Occi- 
dentis,  (ic  deferibitur  abHonorio  Auguftod.  iii 
Gemma  animae  lib.  i.cap.  224.  Corona  Imperato¬ 
ris  ejl  circulus  orbis.  Portat  ergo  Augujlus  Coronam  , 
quia  declarat  fe  regere  mundi  Monarchiam . . .  Arcus 
ftiper  Coronam  curvatur  ,  eo  quod  Oceanus  mundum 
dividere  narratur .  Et  in  CeremonialiRomano  lib. 
i  .  fcd.  5  .  cap.  ult.  Differt  forma  Corona  Imperialis 
ab  aliis :  nam  ea  fub  fe  tiaram  quamdam  habet  in  mo¬ 
dum  fere  Epifcopalis  mitra  ,  humiliorem  tamen ,  magis 
apertam  &  minus  acutam :  ejl  que  ejus  apertura  d  fron¬ 
te  ,  non  ab  aure  ,  &  femicirculum  alium  habet  per  ip- 
fatn  aperturam  aureum  ,  in  cujus  fummitate  crux  par¬ 
vula  eminet.  Porro  corona  aurea  illa  eft  qua  Ro¬ 
mae  a  Summo  Pontifice  donatur  ,  tanquam  Im- 
rator  :  quippe  triplici  corona  coronatur  Impe¬ 
rator  Germanicus  ,  argentea  ,  ferrea  ,  &  aurea  : 
argentea,  tanquam  Germaniae  Rex  Aquifgrani : 
Modoetiae  ferrea ,  ut  Rex  Longobardis  i  demum 
aurea  Roms  ,  ut  Imperator.  Albericus  in  Indice , 
verbo  Corona  :  Imperator  triplicem  Coronam  recipit , 
primam  argenteam  pro  Alemannia  ,  ferream  in  Mo- 
doetia  Comitatus  Mediolani ,  &  auream  in  dtverjts  lo¬ 
cis.  Tradit  Otto  Frifingenfis  Fridericum  I.  coro¬ 
nis  quinque  aureis  fuifle  decoratum  :  primam  de 
Regno  Francorum  apud  Aquifgranum  ,  fecun¬ 
dam  Ratifponae  de  Regno  Germanniae,  tertiani 
Papiae-de  Regno  Lombardico, quartam  Romae  pro 
Romano  Imperio  ab  Hadriano  IV.  quintam  vero 
Modoeciae  pro  Regno  Italico  fufcepifte.  Ita  legi¬ 
mus  in  Annalibus  Francor.  Fuldenftbus  an.  869. 
Carolum  Calvum  Regem  ,  comperta  Hludovici 
fratris  fui  infirmitate  ,  Regnum  Hlotarii  inva¬ 
lide,  &  in  urbeMetenfi  diadema  capiti  fuo  ab  il¬ 
lius  civitatis  Epifcopo  imponi ,  &  fe  Imperato¬ 
rem  &  Auguftum,  qua  fi  duo  Regna  poftefturum , 
appellari  praecepilTe.  Vide  Hieronym.  Balbum  1. 
de  Coronatione  c.  3  . 

Corona  Argentea  illa  eft  qua  Imperatores  ad¬ 
ornantur  ,  cum  Aquifgrani  inaugurantur  ,Regef- 
que  Alemanniae  renuntiantur.  Beka  de  Corona- 
tioneW  illelmi  Regis:  Rex  Bohemu  Regis  Pincerna  de 
confenfu  Colonienjis  Archiepijcopi  Coronam  argenteam 
capiti  fuo  fuperimprejfit.  Similia  habent  de  Adul- 
phoFerretus  lib.  2.  Hift.  fui  temporis  ,  dcHen- 
rico  VII.  idem  Ferretus  &  Georgius  Merula  1.  7; 


io87  COR 

Vicecomit.  antiquit.  deCaroloIV.Marius^qiu- 
cola  in  Commentar,  ltalic.  rerum  Mantuanar.Ex 
quo  errare  audtorem  V  itae  Clementis  Vi.  PP.  col¬ 
ligitur  ,  qui  tradit  Archiepifcopum  Colonienfem 
in  oppido  fuo  Bunnenli  fupra  Rhenum  Adol- 
phum  coronaffe  corona  ferrea  quod  Aquifgra- 
num  tunc  Bavari  partes  fellaretur. 

Corona  Ferrea  Modoeciae  ,  quae  Radevieo 
Modoicum  ,G unthero  lib.  8.  Modiorum  ,  (  nili  re- 
flituenduin  fit  Modoicum ,  quod  puto  )  Italis  Mon- 
%^a  dicitur,  donatur  Imperator,  poliquam  argen¬ 
team  Aquifgrani  excepit  ,  tanquam  Longobar- 
dici  Regni  &  Italiae  Rex.  Landulfus  de  S.  Paulo 
in  Chronico  Mediolanenli  c.  3  9.  Jltifelnius  (Ar- 
chiepifcopusMediolanenfis)  m  Cafiellis  habitans , 
intellexit  quod  Clerus  &  populus  Alediolanenjis  nobi¬ 
lem  Principem  Conradum  cum  Ecclejiaftica  pompa  & 
civili  triumpho  conveniente  Regi  naturali  fu/cepit ,  Cum 
autem  Clerus  &  populus ,  idem  Anfelmus  d  Leuco  de- 
fcendit  ad  Modoetiam,qui  efi  primus  locus  Corona  Re¬ 
gis  ,  ibique  pernottavit ,  &c.  Infra  :  De  catero  tpfe  , 
quaji  confentiente  communi  omnium  gentium  voto,  in 
Ecclejia  S.  Micbaelis,  qua  efi  Modoetia ,  benedixit , 
O1  unxit ,  &  Coronam  eletto  Conrado  infefio  S.  Petri 
pofuit ,  altero  Epifcopo  afiante  Regi  coronando.  Dein¬ 
de:  Eandem  quoque  folennitatem  Coronationis  in  Ec¬ 
clejia  S.  Ambrojii . . .  celebravit.  Radevicus  de  Fri- 
derico  I.  Princeps  Romanus  d  Mediolano  cafira  mo¬ 
vens  apud  Modoicum  fedem  Regni  Itali  Coronatur. 
Guntherus  : 

Tunc  demum  vitta  Fridericus  ab  urbe  rec effit, 

AAodoinumque  petens ,  prifico  dignatus  honore 

Iliufirare  locum,  facro  diademate  crines 

Induit,  &  dextr a geftavit Jceptra potenti. 

Interdum  tamen  alios  Imperatores  non  Modoe¬ 
ciae,  led  Mediolani  in  Ambroliana  Bafilica  Coro¬ 
na  Ferrea  coronatos  legimus  ,  ut  Henricum  VII. 
apud  Albertinum  Muffatum  lib.  1 .  Hiftor.  Rubr. 
1  2.  Levoldum  Northovium  in  Chron.  Markano 
an.  i  3  i  o.  in  Hifloria  Cortufiorum  lib.  1  -  c.  12. 
apud  Continuatorem  Nangii  an.  1 3  io.Ughel- 
lum  to.  4.  p,  1  1  o  9.  1  i  1  o.  &  Corium  in  Hili. 
Mediolan.  part.  2.  qui  obfervat  Henricum  Mo- 
doecenlibus  conceffilTe  diploma,  quo  eorum  ju¬ 
ribus  cautum  decrevit.  Idem  deLudovicoBavaro 
lcribunt  Albertus  Argentin.  pag.  124.  &  Conti¬ 
nuator  Nangii an.  1  3  27.De  CaroloIV.  tellantur 
illius  Tabulae,  quas  defcripfit  Audior  Bohemioe 
facrae  pag.  5  9 .  &  Marius  iEquicola  in  Commeat, 
rer.  Mantuan.  praeterea  Albertus  Argentin.  pag. 
163.  ItaFridericus  III.  Romae  corona  ferrea  do¬ 
natus  eft  a  Nicolao  PP.  ob  pellem  quae  Modoetia; 
gralfabatur.  Ceremoniale  Romanum  lib.  1 .  fedl. 
4.  Et  Corona  Regni  Longobar dici  Jive  Italici ,  quam 
fuperioresImperatoresModoecix  fufeipere  confueverunt, 
cum  Fridericus  pe [iis  timore  illuc  accedere  non  potuijfet , 
Pontificis  manibus  coronatus  efi  in  Bajilica  Petri  apud 
altare  majus ,  qua  Corona  Ferrea ,  licet  area  Jit ,  nun¬ 
cupatur.  Infra  de  eadem  Corona  fedl.  5 .  Jfihu  qui¬ 
dem  Corona  ideo  appellatur  ferrea,  quod  laminam  quan- 
dam  habeat  ferream  in  fimmitate ,  alioquin  aurea  & 
pretifijfima.  VitaBalduini  Lutzemb.  Archiepifc. 
Trevir.  lib.  2.  c.  1  o .  Et  ibidem  dittus  D.  Hernicus 
Rex  fequenti  die  Epiphania  Domini  in  S.  Ambrojto  d 
Mediolanenji Arcbiepifcopo  und  cum  fua  Regina  Corona 
Ferrea  ad  infiar  lauri  margaritis  pretiojis  ornata ,  de 
calibe  tamen  per  ipfimi  Henricum  Regem  cunttis  fuccef- 
foribns  fatta ,  eo  quod  Corona  Regum  antiqua  ex  negli- 
gentia  ejfet  amijfa ;  nam  d  nullo  Regum  de  tempore  Fre- 
derki  Imperatoris  fuerat  requijita ,  gloripjijfime  extitit 


COR  1088 

coronatus,  &c.  Lauream  aModoecenfibus  peculiari 
vocabulo  appellatatam  coronam  illam  ferream 
audior  eft  Rollandinus  in  Chron.  ut&  Albertinus 
Muilatuslib.  1 .  Rubr.  12.  Vide  Conliitut. Imper. 
Goldalli  to.  1.  pag.  3  2o.Zucchum  in  Hilloria 
Ferreae  coronae ,  Puricellum  in  An  brohana  Bafi¬ 
lica,  ex  Galvaneo  Flamma,  &  aliis,  pag.  177. 
178.  175).  277.  278.  580.  583.  1091.  &c. 
Sed  an  ea  corona  a  temporibus  Caroli  Magni  ob¬ 
tinuerit,  quod  tradidit  Sigonius  lib.  4.  de  Regno 
Italiae ,  pluribus  dilquirit  vir  dodtilfimus  Carolus 
le  Comte ,  inAnnalib.  Eccleliaft.  Franc.  an.  774. 
num.  3  o. 

CoRoNiE  Ducum,  Comitum.  Continuator 'Ai- 
moini  cap.  3  2.  de  Carolo  Calvo  :  Romam  exiens , 
Papiam  venit ,  ubi  &  placitum  fuum  habuit,  &  Bofone 
uxoris  fua  fratre  Duce  ipjius  terra  confiituto ,  &  Corona 
Ducali  ornato  . ..  .ad  Monafterium  S.  DionjJii  perve¬ 
nit.  Rogerus  Hovedenus  de  Joanne  Comite  Mo- 
ritaniae ,  poRmodum  Rege  Angi.  Accinttus  efi  gla¬ 
dio  Ducatus  Normannia ,  m  matrici  Ecclejia  per  ma¬ 
num  W alteri  Rotomagenjis  Arcihepifcopi :  &pradittus 
Archiepifc  opus  pofuit  in  capite  Ducis  circulum  aureum 
habentem  in  fummitate  per  circuitum  rofas  aureas.  Or¬ 
do  ad  benedicendum  Ducem  Aquitaniae  :  Pofi  hac 
imponit  Epifcopus  capiti  Ducis  circulum  aureum ,  cum 
oratione  ifia  ,  &c.  Le  Roman  de  Garin  ,  cujus  au¬ 
dior  vixit  fub  Ludovico  VII.  circulum  aureuia 
Ducibus  tribuit : 

Prans  cette  Dame ,  gentis  Dus  Segnoris  , 

Ains  de  ces  eis  plus  biele  ne  vis , 

She  feras  de  trefiot  cefi  pais , 

Le  cercie  d’or  tenrez.  el  cbief  ajjis. 

^3gidius  de  Roya  an.  1  3  1  3 .  Rex  Erancia  folennem 
Curiam  Panjiis  tenuit ,  in  qua  omnes  Principes  fub  Co¬ 
rona  fuerunt ,  dempto  Ruberto  Comite  Flandria ,  unde 
Rex  mirabatur,  &c.  Vide  Obfervata  ad  Joinvillam. 

Coronam  de  racemis ,  quam  annuatim  debebant 
Abbas  &  Conventus  Humolarienfis,  remittit  Lu- 
dovicus  Rex  Charta  an.  1223.  quae  habeturapud 
Hemereum  in  Aug.  Virom.  p.  5  2.Nefcioan  hue 
fpedlet  quod  habet  Capitulare  de  Villis  cap.  22. 
Coronas  de  racemis  qui  vineas  habuerunt ,  non  minus 
tres  utut  quatuor  habeant  (judices.  ) 

Corona  Oblationis,  Panis  benedidlus  in  mo¬ 
dum  coronae,  feu  forma  rotunda confedlus.  Gre- 
gorius  M.  lib.  4.  Dialog.  cap.  5  5  .  Tunc  duas  fecum 
oblationum  Coronas  detulit.  Et  mox:  I fle  panis  fanttm 
eft ,  ego  hunc  manducare  nonpojfum.  Graeca  Zachariae 
habent,  Suo  fv  jueQ’  cuvtS  TJgeo-Qcfcis  XaCwV  ,  &c.  Vi¬ 
de  Oblata. 

Corona  ,  Nimbus,  circulus  qui  circa  Sandlorum 
capita  depingitur.  Honorius  Augull.  lib.  i.cap. 
133.  quod  de  Corona  tn  Ecclejia  inferibitur  :  Lu¬ 
mina  qua  circa  capita  S  anctorum  in  Ecclejia  in  modum 
circuli  depinguntur  ,  dejignant  quod  lumine  Aterni  fplen- 
doris  coronati  fruuntur.  Idcirco  vero  fecundum  formant 
rotundi  [cuti  pinguntur ,  qi.ia  divina  protettione ,  ut 
fcuto  nunc  muniuntur ,  &c. 

CoronjE  ,vox  Agrimenforum  :  Loca circumpolita 
quibus  fcilicet  oppida  circumdudla  funt.  Vide 
Frontinum  pag.  96.115. 

Corona,  Nummus  aureus  Francicus.  In  .veteri 
Regello  7.  Febr.  an.  1339.  Fiebant Corom  ponde¬ 
ris  .  Vide  Moneta. 

Corona.  Rabanus  Maurus  in  Glolfis  Latino-Bar- 
baricis  :  Circulus ,  quo  d  pupilla  alba  partes  oculi  fe- 
parantur  ,  dif  'creta  nigredine  Corona  dicitur. 

Corona,  Candelabrum  in  modum  coronae  ac  cir¬ 
culi  ,  variis  lucernis  inftru&um  ,  ab  Ecclefiarum 

laquearibus 


io8p .  COR 

laquearibus  dependens.  Anaftafius  in  $.  Silveltro 
PP.  Coronam  ex  auro  puriffimo ,  qua  efi  Pharus  can¬ 
tharus  ,  &c.  Vita  S.  Defiderii  Epifcopi  Cadurcenf. 
c.  9.  Micant  Corona,  candelabra  refplendent.  Joan- 
nes  Diaconus  in  Epifcopis  Neapolitan.  Multas 
ibidem  fecit  areas  Coronas ,  e  quibus  feiiteet  lucerna 
feriatm  difpojiu  dependerent .  Gervafius  Dorober- 
nenfis  in  Defcriptione  Ecclefite  Cantuarieniis  ; 
Jn  medio  Chori  dependebat  Corona  deaurata  viginti 
quatuor  fufiinens  cereos.  iEgidius  Aureae  VallisMo- 
naehus  cap.  5  3.  Augufta  operojitatis  Corona  ,  qua 
pendebat  in medio  Monafterio.  Vita  B.  Joannis  Abba¬ 
tis  Gorzieniis  cap.  1  o.  Taceo  Coronas  tam  lumino fo 
fulgore  d  laquearibus  dependentes.  Verfus  inferipei 
aTheodorico  Epifc.  Metenfi  Corona  quae  etiam- 
numin  aede  Iaera  Metenfi  confpicitur  apud  Meu- 
riflium : 

Cujus  in  ade  f  aera  rutilans  micat  ifta  Corona , 

Ad  lumen  turba  ,  vel  decus  Ecclejia. 
Continuator  Hiltorise  Epifcoporum  Virdunen- 
fium  n.  4.  Templum  S.  Maria  ita  Coronis  ornavit ,  ut 
Ji  manu  primam  tangeres ,  uf pte  ad  noviffmam  omnes 
moverentur. 

Corona  Pharales,  apud  Anaftafium  In  Vitis 
PP.  pag.  25.  26.  Vide  Phara. 

fCoRONA  E  cclesi  je,  f.  Pars  Templi  choro  po- 
Itica,  quod  ea  pars  fere  delinat  in  circulum.  Char¬ 
ta  anni  1  1  70. in  Tabulario  B.  Mariae  de  Charita- 
te  -.Duo  altaria  inCorona  Ecclejia. 

Coronae  cum  Delphinis  et  Liliis,  apud 
Gregorium  Magnum  lib.  1 .  Epilt.  6  6.  Sc  Analta- 
fium in  Vitis  PP.  pag.  1  7.  1  8.  Vide  Defcriptio- 
nem  nollram  fandte  Sophiae  n.  qS.Ejufmodi  co¬ 
ronas  recenfent  pafiim  Scriptores ,  Honorius  Au- 
gullod.  in  Gemma  animae  lib.  1.  cap.  141.  Ha- 
riulfuslib.  2.  Chron.  Centul.  c.  10.  Anaftaf. in  S. 
Silveltro  ,  in  S.Caelellino ,  in  S.  Marco,  in  Sergio 

р.  1  3.  1 6.  1  7. 1  9.  60.  Ardo  Mon.  in  Vita  fan¬ 
di  Benedidi  Anian.  c.  5»n.  2  3 .  Vita  S. Silvini 
Epifcopic.  2.  n.  21.  Continuator  Hili.  Epifcop. 
Virdunenfium  n.  3 .  Ratbertus  de  Cafib.  S.  Galli 

с.  9.IfoMagifter  de  Mirae.  S.  Galli  c.  8.  Udalri- 
cusin Statutis  Cluniae,  lib.  2.  c.  1 1.  Petrus  Ve- 
nerab.  in  Statutis  Cluniae,  c.  5  2.  Flodoardus  lib. 
3 .  Hili.  Rem.  c.  5 .  lib.  4.  c.  1 3 .  Chronicon  Cafi- 
nenfelib.  3.  cap.  ult.  Milo  Monachus  Elnonenfis 
in  Praefat.  ad  Vitam  S.  Amandi ,  S.  Bernardus  de 
Vita&  morib. Cleric.  c.  1  i.Fulcardus  de  Mira¬ 
culis  S.  Bertini  c.  2.  Chron.Atinenfe  p.  501.  &e. 

Coronae,  inter  cimelia&  minilteria  facra,  non  fe- 
nael  occurrunt  in  Chartis  Hifp.  Charta  Chriltinae 
filiae  Bermundi  II.  Regis  apud  Anton.  deYepez.  in 
Chron.  Ord.  S.  Bened.  to.  5 .  Ad  minifieria  Ecclejia , 
cruces  duas  argenteas ,  calices  duos  argenteos ,  cum  fuis 
patenis ,  Coronas  duas  argenteas ,  cum  candelabro  uno 
argenteo, jignos  de  met  alos ,  &c.  Alia  aerae  1016.  ibid. 
Cruces  ,  &  calices ,  &  Coronas  pro  in  Ecclejia  ,  &c. 
Alia  aerae  mi.  tom.  6.  Capfa  argentea  ex  aurata 
penfante  folid.  cm.  dictatos  penfante  fol.  1  o.  Corona 
argentea  penfante  fol.  30.  &c.  AliaFerdinandi  M. 
Regis  serae  1 1  o  1 .  apud  eumdem  tom.  6.  Alios  Ji- 
militer  tres  frontales  argenteos  Jingulis  altaribus  Coro¬ 
nas  tres  aureas ,  una  ex  his  cum  fex  alphas  (  unioni- 
nibus )  in  gyro ,  &Coronas  de.-.intus  in  eapendens  , 
alia  efi  de. ‘.cum  olivitreo  aurea ,  tertia  vero  efi  diade¬ 
ma  capitis  mei  aureum  ,  &  arcellynam  de  cry fallo  au¬ 
ro  coopertam ,  &c. 

Corona  Consecrata,  apud  Anaftaf.  Bibi,  in 
fando  Zephyrino. 

Corona  Linea.  Conllitutiones  Petri  Epifcopi 
Tom.  II. 


COR  1090 

Ruthenenfis  Legati  Apoftol.  in  infula  Cypro  ann. 
1313.  Nec  Coronam  lineam  ut  Miles  laicus  ,feu  vay- 
letus  deferant  Clerici. 

Coronae  in  N u  ptiis.  Tertullianus  de  Corona 
Militis  c.  1  3  .  Coronant  &  nuptia  Jponfos.  Sidonius 
lib.  1 .  Ep.  5 .  fjam  quidem  virgo  tradita  efi  ,jamCo-> 
rona  fponfus  ,  jam  palmata  confidatis,  jam  cyclade 
pronuba  ,  jam  tega  Senator  honoratur.  Nicolaus  I. 
PP.  in  Refponfis  ad  ConfultaBuIgaror.  c.  3  .  Pofi 
hac  (  poltperadam  benedidionem  nuptialem  jde 
Ecclejia  egrejf  Coronas ge fi ant ,  qua  femper  in  Eccle -* 
Jia  ipfa  folit a funt  refervari.  Anonymus  in  feminam 
loquacem  pag  6.  flfie  pev  plfu;  tov  ^ecpuvov 
tx  /xecruv  tw  yu/xonv.  Au/jiQdveiv  yu/uu  <^etpuvx^  apud 
Theophanem  in  Chronico  pag.  374.  307.409. 

[  Anonymus  Combcfifianus  in  Romano  Lacape- 
no  num.  23.  K u/  efaoyr.crev  UiTpov  xul  Mupluv  ,  xcti 
Tov;  vu/xcptKov;  ^tcpdvco;  tui;  abruv  eVefiwe  xepaAui;. 
Theophanes  Cerameus  Homil.  6.  Kul  tov  i <puvcv 
6veipo7vcXu  ,  itui  t »V  7ru^u<Iu  tov  vfjtivuiov.  Adde  Leo¬ 
nem  Grammaticum  pag.  449.458.  479.  Hinc 
'Xtiquvu/jlu  pro  nuptiis,  in  Euchologio,  &  ^T«pu- 
v7tui  ,  conjugio  nexi ,  apud  Theophanem  in  Chro¬ 
nico  pag.  368.  &  ejus Cuntinuatorem pag.  441. 
Bigami  autem  non  coronantur,  ut  elt  inNice- 
phori  Confelforis  canone  i  o.  Vide  Chronicon 
Orientale  abEcchellenfii  ditum  p.  1 3  7.Goarum 
adEucholog.  [  &  GloIT.  med.  Graecit.  in  $-i<puvoi.') 

Coron  m  in  mundo  muliebri.  Vetus  Statutum  an. 
1283.  Nui  Bourgeois  ne  Bourgeotfe  ne  porter  a  verd  ne 
gris,  ne  ermine ,  &  fie  delivreront  de  ceux  qu  ils  ont  de 
Pafique  prochainen  un  an  ,  &  ne  porter  ont  &  uepour - 
ront  porter  or ,  ne  pienesprecicufies ,  ne  ceinture  dloy  ne 
a  perles ,  ne  Couronnes  d’or  ne  d’ urgent. 

CORONAMENTUM,  Felium  Regium,  Curia  Re¬ 
galis,  in  qua  Reges  coronari folenni  ritu  folebant. 
Hugo  de  Cleriisde  Senefcallia  Francite  :  Sivero ad^ 
CoronamentaRegts  Comes  ire  voluerit,  Sene fc alius  pr re¬ 
parare  &  liberare  faciet  hofipitium ,  &c.  Occurrit  ibi 
non  femel  hac  notione  ,  ubi  &  Dies  corona  Regis 
dicitur .  [^ Rege  Anglia propter  Coronamentum  fiuum  in 
Anglia  commorante ,  in  Chronico  Turon. apud Mar- 
ten.  tom.  5 .  Amplilf.  Colled.  coi.  1038.]  Vide 
Curta  coronata. 

CORONARI  dicitur  civitas,  cum  fella  gaudia  con¬ 
celebrat.  Luithprandus  lib.  3 .  cap.  7.  Tota  mox  ci¬ 
vitas  Coronatur  ,  &  Romanus  Pater  Bajileos  appel¬ 
latur.  Otto  de  S.  Blalio  cap.  3  9.  Tcra  Coronatur  ci¬ 
vitas  ,  tapetibus  fenifque  div  er ji  generis  &  pretii  com - 
pitailluftr antibus ,  thure,  myrrha  ,  aliifique  fipeciebus 
odoriferis ,  intus  &  extra  civitatem  redolentibus  pla¬ 
teis.  Et  cap.  5  1.  Ottonemque  Regem  regali  ambitione 
Coronata  civitate  cum  maximo  triumpho  fiufeperunt. 
Theophanes  in  Conllantino Magno  deConllan- 
tinopolitanis  :  T»r  7ToXiv  $-tq>uvd<ruvlt;  eicr(cPe%uVT0  /xiTob 
%ugu;  tov  mwTwV  Km^-ui  rivcv  ,  &C.  TheophyladllS 
Simocatta  lib.  1.  cap.  10.  de  Nuptiarum  Mauri- 
cii  folemnitate  :  h‘  7rcht;  f7ruvnyvjUtrsv  \v  Ii/xepuit 
e7TTu ,  upyupeci;  Te  e^-ecpuvuTo  trxtvttn  ,  &c.Ex  Tertul¬ 
liano  in  Apol.  c.  3  5.  ad  Uxor.  lib.  2.  c.  6.  &  de 
Idol.  cap.  1  5.  docemur  in  hifce  occafionibus. 
sedium  polles  corollis  exornari  folitos-VideGlol- 
far.  med.  Graecit. in STe^aiaV. 

CORONARIUM ,  in G loffis  Gr.Lat, 

Vide  Aurum. 

Coronarium  Opus,  apud  Vitruvium  lib.  7. 
c.  6.  &  Anonymum  de  re  architedon.  cap.  23. 
de  quoPhilanderad  eumdem  Vitruvium. 
CORONANAR1US  ,  lTtyuvo7rAoKc; ,  inGl.Gr.  Lat. 

Coronarii,  Iidem  qui  Coronatores  ,  de  quibus 

Zz? 


j  09 1  COR 

infra,  apud Radulphum  in  Miraculis  S.  Richar- 
di  Lpifc.  Ciftercenf.  n.  1  1 . 

CORONATOR,  Angiis  ,  dicitur  Judex  placito¬ 
rum  Corona  ,  fcu  quorum  cognitio  ad  Coronam  Ipe- 
ciatim  pertinet ;  verbi  gratia  de  homicidiis  ,  mur- 
dris ,  &  aliis  hujufmodi  criminibus  Coronam  Re¬ 
gis  fpedantibus.  Spelmannus  :  Coronator  ,  apud  nos 
Corona  Officialis  pervetufius  cfl  ,  ad  tuendam  pacem 
&  dignitatem  Regiam  in  quovis  Comitatu  populi  f affra¬ 
ctis  confiiiutus.  Olim  non  minor  equite  aurato ,  fed  di¬ 
minuta  hodie  foteftate ,  quatitor  plerumque  eliguntur  , 
qui  in  exquirendis  homicidiis,  operamprafertim  navant. 
Univerfts  prae  fi  Capitalis  jufiuiarius  Lanci  Regis ,  qui 
ideo  f unimus  Anglia  Coronator  babiius  efi.  Dc  ejus 
officio  &  audoritate  multa  habent  L  eges  Malcol- 
mi  II.  Scotor.  Regis  c.  1  5.  1 6.  Statutum  1.  Welt- 
monafterienfe  c.  \  o.Bradon.  Iib.  3  •  tradi,  de  Co¬ 
rona  c.  5.  Fleta  lib.  1.  cap.  1  8.  20.  Joannes  Bri- 
to  Kerefordienfis  cap.  1.  Guillelmus  StanfFord. 
lib.  de  Placitis  Coronae  cap.  51.  52.  Raftallus  in 
Expofit.  vocum  Juris  Anglici ,  &  Skeneuslib.  de 
Verbor. fignificat.  verbo.  Coroner. 

Addit  idem  Stanffordius  lib.  2.  c.  3  1 .  Majorem 
Londincnfcm  Coronatoris  officio  femper  fungi ,  id 
eft,  illius  jurifdidionem  ac  cognitionem  eamdem 
efTe  ac  Coronatorum  ,  ex  induito  1'cilicetHenrici  I, 
quod  habetur  in  Legibus  ejufdem  Regis  poft  ca¬ 
put  fecundum.  Id  etiam  privilegii  concedam 
Sandwico  Sc  S  tonores  tradit  Willelmus  Thorn.  an, 
1367.  Nec  efi  in  pradicta  villa  de  S  andwco  &  S  to¬ 
nor  es  aliquis  fjadex  Corona ,  qui  vulgo  dicitur  Coroner , 
nijl  ipfie  Major  cum  fuis  juratis.  Ljufmodi  Corona¬ 
torum  paffim  mentio  occurrit  apud  Scriptores  & 
Hiftorlcos  Anglicos.  Vide  Placita  Corona. 

%  Coronat  ori  a,  Dignitas  Coronatoris  ,  apud 
Rymerum  to.  1  2.  part.  78.  c.  2.  Vide  Raglorium. 
CORONATORIUS  ,  Coronarius  ,  Pertinens  ad 
Coronam  regiam.  Sallas  Malafpinx  Rerum  Sicula¬ 
rum  lib.  4.  n.  9.  apud  Baluz.  Mifcell.  to.  6.  pag. 
299.  Aciei  prima  praerat  fjacobus  de  Gaucelino  , 
fecunda  regius  Marefcallus ,  qui  regis  Car  oli  verifimi- 
liter Jimulabat perfonam,  pro  eo  quod  ejus  receperat  Co- 
ronatoria  munimenta ,  &  injignem  f 'edebat  fonipedem 
phaleris  more  regio  &  cooperturis  ornatum. 
CORONATUS,  Clericus,  vel  Gentilium  facer- 
dos.  Vide  Coronati  poft  Corona  clericalis. 

2.  CORONATUS  ,  Nummus  aureus  Ducum  Bur- 
gundiae  &  Comitum  Flandrioe.  Vide  FroifTartem 
4.  vol.  cap.  6  7.  extremo. 

Non  femel  etiam  memorantur  Coronati  in  Char¬ 
tis  Provincialibus  xiu.  fxculi  &  feqq.Corowad  Re¬ 
gales  ,  in  Statutis  Maffil.  lib.  1 .  c.  40.  69.  &c.  ut 
&  in  Litteris  Johannse  Reginae  pro  Maffilienfibus 
an.  1364.  exSchedis  D.  Le  Fournier.  Provinciales 
Coronativeteres  cjrnovi,  inChartaGuillermiEftan- 
dardi  Senafcalli  Provinciae  ann.  1267.  e  MS.  D. 
Bninet  fol.  70.  Coronati  parvi ,  in  Homagio  Hu- 
goniEpifc.  Aptenfiprxfiito  an.  1  3 1  o. cujus  lo¬ 
cus  refertur  in  voce  Casbovis.  Vide  Moneta. 

3.  CORONATUS.  Coronatorum.  Cohors, 
cujus  Tribunus  exflitit  Valentinianus,  poftmo- 
dum  Imperator ,  ut  feribit  Theophanes  pag.  a.  3 . 

TgiTc rore  m  Tctyualog  Kw^mctrm  },tyc[MYCov 

Sed  KcpvfaTwr  reflituunt  viri  dodbi. 

^  CORONELLUS,  Hifp.  Coronei  ,  Gall.  Colonei , 
Chiliarcus  ,  Tribunus.  Gomerius  lib.  6.  de  Ge- 
ftisFrancifci  Ximenii  pag.  108.  Erat  in  hac  fen- 
tentia  ut  militones  tribunos ,  quos  Coronellos  appellari 
diximus ,  &c. 

£fj  C  O  R  O  N I X ,  T abellse  margo  quadrata ,  G  all. 


COR  1092 

Jfiuadre  ,  ab  Italo  Cornice ,  Gall.  Corniche ,  Por du¬ 
re  de  tableau.  Joan.  Ant.  Gabutius  in  Vita  B.  Pii 
V.  PP.  to.  1 .  Maii  p.  7  5  8-  Alterius  pontificis  imagi¬ 
nem  cum  lignea  Corunice  combufta. 

CORONULA  ,  Parva  corona  feu  parvum  cande¬ 
labrum  in  modum  coronae.  Tranllatio  S.  Gorgo- 
nii  Martyris  inter  AdaSS.  Benedid.  fxc.  3 .  part. 
2.  p.  213.  Pervenit  demum  ad  fiationem  Abbatis , 
ubi  ex  more  dependebat  Coronula  argentea  cum  cande¬ 
la.  Vi  de  Corona,  Candelabrum. 
COROPLASTES ,  Kq>o^A«V»c ,  Effidor  puparum, 
quibus  virgines  in  prima  pueritia  lufitare  folent. 
COROVATA  ,  pro  Corvata  ,  Operarum  prxbi- 
tio ,  Ga.ll.  Cr/vee.  V ide  locum  in  Cigmnus. 
CORPALASIUS,  Corpalatius.  Vide  in  Cnra^. 

CORPOD1C1NA ,  in  GlofE  f  at.  Grxc. 

Vide  Coffeina.  [  Lege  &  vide  Crporicida.  ] 

COR.  ORALE,  Palla,  qua  Sacrificium  contegitur 
in  akari-  Leges  Alphonlt  IX.Reg.  Caffellx  part.  1. 
tit.  4.  lege  57 .  Corporales ,  fim  dichos  aquellos par.- 
nos  blancos  ,  que  ponen  fobre  el  calic.>  con  que  lo  cu - 
bun  ,  quando  faz.e  el  clcrigo  el  facr amento  dei  Corpus 
Domini ,  e  efios  non  de  ven  fer  de  Jhgo ,  nin  de  panno 
tinto,  mas' de  panno  de  lino  puro  e  blanco.  Sindone,  quam 
fidemus  Corporale  nominare ,  apud  Amalarium  lib. 
1 .  de  Ecclef.  offic.  cap.  1 9.  Chnjmale ,  quod  d  qui - 
bu. fidam  Corporalis  appellatur  ,  apud  Glabrum  Ro- 
dulfum  lib-  5  •  cap.  i .  Corporalis  palla ,  in  Ordine 
Romano  ,  Sc  in  Libro Sacramentor.Gregorii  Ma¬ 
gni  ,  inMiffali  Francor.  vet. p.  400.  in  Capitul. 
Caroli  Magni  lib.  7.  c.  234.  inVita  S.  Theoto- 
nii  Canonici  Regular.  c.  1.  n.  5.  apud  Innocent. 
III.  PP.  lib.  2.Myfler. c.  56.  &  Durandum.  1.  4. 
cap.  29.  Corporale  pallium ,  in  Epifl.  1 1 .  S.  Boni- 
facii  Archicpifcopi  Moguntini :  Pallium  altari 4 , 
Pallium  quo  fiacra  munera  conteguntur  ,  apud  Gre- 
goriumTuron.  lib.  7.  cap.  2.  Coopertorium  ,  quo 
altare  dominicum  cum  oblationibus  tegitur  :  quod  poni¬ 
tur  fuper  munera  altaris ,  apud  eumd.  de  Vitis  Pa¬ 
trum  cap.  8.  Kcthv/jLfxciTiev ,  in  VitaS.  Lucae  junioris 
cap.  6.  n.  42.  Bernardus  Monachus  in  Confuetu- 
dinibusCluniacenfibus  MSS.  cap.  3  7.  de  Corpo¬ 
rali:  Nam  &  alterum  Jimplum  femper  fervatur  in  fcri- 
tiiolo  fuper  Jinifirum  cornu  altaris ,  Jicut  ego  accepi , 
propter  hoc  maxime  ,  ut  ad  manum  poffiit  effie  contra  pe¬ 
riculum  ignis ,  contra  quod ,  fit  forte  contigerit ,  credi¬ 
tur  d  multis  quod  multum  valet  expanfum.  Atqui  Cor¬ 
porale  Dominico  corpore  confecratum  ad  extinguendum 
incendium  projici  vetat  ConciL  Salegunfladienfe 
ann.  10  1  2.can.  6  .Corporalia  autem  linea  effie  ju¬ 
bentur.  Alcuinus  lib.  de  Divin.  offic.  &exeo  Re- 
migius  Autifiodor.  lib.  de  Celebrat.  Milfoe :  Cor¬ 
porale ,  cui  fuper  ponitur  Dominicum  corpus ,  non  aliud 
quam  lineum  oportet  effe  ,  quoniam  fijofieph  linteum 
mundum  emit ,  unde  Corpus  Dominicum  involvit .  Ho¬ 
norius  Auguftod.  lib.  i.c.  8  9.  Silvefler  P  P.  Lineo 
Corporali  offerri  fiatuit.  Vide  eumdem  cap.  46.  Li¬ 
ber  Ordinis  S.  Vidoris  ParifienfisMS  c.  20.  Cor¬ 
poralia  autem  de  purijftmo  &  nitidififimo  panno  pr repa¬ 
rari  oportet ,  &  in  capfiulis  mundis  vel  lineis  faeculis 
diligenter  complicata  reponi.  [  Similia  leguntur  in 
Statutis  Ecclefiae  Biterrenfis  an.  1 3  6  8 .  apud  Mar- 
ten.  to.  4.  Anecd.  coi.  634.  J  Quomodo  autem 
ca  abluantur ,  habes  in  Libro  Sacram.  Gregorii  M. 
pag.  2  3  5.apudUdaIricum  inConfuet.  Cluniae, 
lib.  3  c.  1  4.  &  Lanfrancum  in  Decretis  pro  Or¬ 
dine  S.  Benedidi  cap.  6.  VideDitmarum  p.  108. 
Petrum  Diacon. lib.  4.  Chron.  Cafin.  c.  7  2.  Ri- 
gordum  an.  1183.  Durandum  lib.  4.  R atiou.  c. 
29.  nura.  2.  &c. 


1095  COR 

CORPORALE  Crimen  , Lapfus  carnis,  tapfus cor¬ 
poralis ,  &  carnale  deliftum,  apud  Eidorum  Ifpa- 
Jenfem  in  Epift.  adMeflenum  Epifcopum.  Gre- 
goriusM.  lib.  i .  Epift.  3  4.  Paulum  Diaclyna  civi¬ 
tatis  Epifcopum  inter  alia  mala  in  Corporale  crimen 
lapfum.  Corporale  peccatum  ,  apud  Ferrandum  Dia¬ 
con.  inBrev.  c.  117.  exConc.  Neocaef.  c.  8.  al.  9. 
CORPORALIS.  Epift.  Johanude  Monfteriolo  ad 
Nicolaum  de  Clemengis  apud  Marten.  to.  2 .  Ara- 
pliff.  Colled.col.  1341.  Jj)uorum  tamen  Capit aneus , 

&  ,  ut  ipfi  vocant ,  Corporalis ,  permodico  ante  tempo¬ 
re  ,  ad  Regem  legatum  cum  aliis  civitatibus  Venetis , 
fuerant  me  [ciente  quam  multipliciter  honorati. 

9 CORPOR  alis  Fides,  Idem  quod  Corporale  Ju¬ 
ramentum  in  Chartulario  S.  Vincentii  Cenoman. 
fol.  74. 

’5I  Corporale  Juram  en  tum.  Quod  praeftatur 
protenfa  manu  ,  ta&is  live  infpe&is  facrofandis 
Evangeliis ,  Cruce  Dominica ,  vel  Sandorum  re¬ 
liquiis  admotis.  Charta  Stephani  Dom.  de  Vili  ars 
pro  Ecclefia  Infulae  Barbarae  an.  122  6.  in  Mace¬ 
riis  ejufdem  Monafterii  to.  1 .  p.  1 40.  Jguittavi, 
&  pro  me  &  fuccejjoribus  meis  promifi  Corporali  pra- 
ftito  Juramento.  Similia  occurrunt  apud  Ludewig. 
to.  5 .  Reliq.  MSS.  pag.  46  o.  &  46  5 .  &  plura  in 
voce  Juramentum. 

In  Corporalem  Possessionem  Aliquem 
mittere ,  Aliquem  verum  rei  alicujus  polFelTorem 
folemni  ritu  declarare  ,  apud  Ludewig.  Reliq. 
MSS. to.  i.p.  266.  &to.  5.  p.  558. 

jV CORPORA LIT AS ,  Res  corporea.  Utuntur  T er- 
tull.  de  Anima  cap.  7.  &  9.  Guibertus  lib.  4.  de 
Pigneribus  Sandorum  cap.  1.  §.  i.Scc.  2.§.  2. 

£ORPOR  ALITER ,  &  legitimo  jure  pradia  poffidere , 

'  in  Edido  Theoderici  Regis  c.  142.  [  Corporaliter 
jurare  pro  Corporale  Juramentum  praeftare  apudRy- 
merum  to.  1 .  pag.  353.  coi.  1 .  Altare  Corporaliter 
tangere ,  fimili  notione ,  in  Hift.  Dalphin.  tom.  2 . 
pag.  130.  coi.  2.] 

CORPORARE,  Sauciare ,  ferire  ,in  Gloff.  MS.  Reg. 
Cod.  1013.  Apud  Joann.  de  Janua  eft  Corporeum 
facere  ,  vel  impinguare ,  vel  in  corpus  immittere  ,  vel 
ad  fuflent amentum  &  augmentum  corporis  [umere.  Gl. 
Ifonis:  Indidit ,  Corporavit :  ubi  Prudentius  Hymfn. 

1 1 .  v.  51. 

Hic  ille  natalis  dies  , 

JjEjp  te  Creator  arduus 
Spiravit ,  &  limo  Indidit  y 
Sermone  Carnem  glutinans. 

Vide  Incorporare. 

«tf  CORPORASCERE ,  Corpus  fieri ,  apud  Clau¬ 
dium  Mamertum  I.  1 .  c.  14. 

CORPORATI ,  Urbium  incolae ,  qui  ex  certis  Cor¬ 
poribus  erant ,  praefertim  artificum  :  quippe,  ut 
eft  apud  Lampridium  ,  Alexander  Severus  Romae 
Corpora  conftituit,  pene  omnium  omnino  artium. 
In  provinciis  etiam  extitere.  Corporatos  civitatis 
Alexandrinae  memorat  lex  unica  Cod.  de  Alexan- 
drin.  pleb.  primat.  Idetiam  patet  ex  Cod.  Theod. 
non  uno  loco.  Liberatus  Diae.  c.  20.  Habens  autem 
confentaneos  aliquantos  ex  Clero, &  poffeffiores  civitatis , 
&  Corporatos, & milites,  &  «oAi/rr.Erant  autem  Cor¬ 
pora  publicis  obfequiis  deputata ,  ut  eft  in  NovellaSe- 
veri  2.  cujus  meminit  Papianus  tit.  4 6.  Relatio 
Symmachi  P.  V.  apudBaroniuman.  41 8*  n.  73. 
Corporatos  Officii  quoque  interminatus  fum.  Infra,  an. 
419.  n.  32.  Ego  autem  tam  Corporatis  direttis, quam 
omni  Officio  ,  ideo  illuc  ire  non  potui,  &c.  Vide  titu¬ 
lum  Codicis  Theod.  de Privileg.  Corporat.  &  ibi 
Gotofredum. 

T»m.  II* 


COR  1 094. 

1.  CORPORATIO  ,  Chrifti  incarnatio,  in  Mifta 
Mozarabum:  [  ubi  etiain  Corporatio  vocatur  prima 
novem  partium  confradae  Idoftiae  ,  ut  in  voce  Ho- 
jlwdicetur.S.  Ambrofius  in  altera  ApologiaDavid 
n.  3  3  .  Dicit  aliquis :  J^ua  ratione  &  adulterium  & 
homicidium  commiferit  Dominici  generis  Auttor  elettus 
4  Deo\  Aliud  dico  -.Talis  Auctor  Dominici  fuit  corpo¬ 
ris  eligendus.  Jguid  ejl  enim  Corporatio  ,  nifi  remijfio 
peccatorum  ?  ]  Vide  Corporare,  [  &  Corporatus.  ] 

2.  CORPORATIO  ,  Vox  Leguleiorum  Anglico- 
rum  ,  qua  denotant  rem  permanentem  quae  po- 
teft  habere  fucceffionem.  Eft  vero  Corporatio  com- 
pofita  ex  diverfis  partibus  ,  &  in  unum  corpus 
coada ,  quarum  aliae  caput  funt ,  aliae  membra , 
totum  vero  fimul  jundum  Corporationem  faciunt. 
Multiplex  autem  eft  Corporatio :  alia  enim  fpiri- 
tualis ,  qu:e  conftat  ex  perfonis  religiofis  &  ma- 
numortuis  in  Lege ,  ut  funt  Abbas  &  Conventus: 
alia fpiritualis  &  perfonarum  quae  in  Lege  funt, 
ut  funt  Decani ,  <Sc  Capitula  ,  &  Magiftri  Colle¬ 
giorum  ,  vel  Hofpitalium  :  alia  eft  praeterea  Cor¬ 
poratio  temporalis  ex  Legis  audoritate ,  ut  funt  Ma¬ 
jores  &  Communitates:  denique  eft  Corporatio  tem¬ 
poralis  ex  ufu  recepto  &  communi  Lege ,  uti  fune 
Parlamentales  Conventus.  Ita  Raftallus. 

CORPORATURA  ,  ^u/uarxia ,  in  GlolT.  Gr.  Lat. 
Exercitatio  corporis.  In  MS.  habetur  Corporatum. 
Occurrit  vox  Corporatura  in  Notis  Tyronis. 
CORPORATUS, Incarnatus.  Verbum  Corporatum, 
in  Concilio  Toletano  XVI. 

CORPOREITAS,  Statura.  Vito  Carnotenfis  in 
VitaB.  Humilianae  to.  4.  Maii  p.  3  91.  Occurrit  ad 
propriam  [ui  formam ,  [cilicet  [erpentinam  ,  quam  ab¬ 
horrere  confueverunt  maxime  mulieres;  &  ipfaforma 
magna  Corporeitatis  fufeepta  [ubito fibi  apparuit. 
CORPORICIDA  , Lanio, macellarius,  juewttAAm 
in  veteribus  Gloflis. 

CORPOROSU S  ,  Corpulentus ,  tv<ruy,ac .  in  GlolT.  Gr. 
Lat. 

%  CORPORUPTUS ,  Herniofus ,  ramicofus,  Gall. 
Hernieux.  Miracula  B.  Simonis  Eremitas  tom.  2. 
Aprilis  p.  8  2  2.  Erat  impedita  & [anchata  ab  utra- 
que  parte  &  Corporupta  ante. 

CORPUS.  Homode  Corpore.  Vide  H». 
Corpus  Domini,  Hoftia facra. Joann. Villaneus 
lib.  8 .  c.  8  o .  Promife  tutto  per  [aeramento  in  [ul  Cor¬ 
pus  Domini.  Idem  lib.  1  2.  c.  2.  durato  fopra  il  Cor¬ 
pus  Domini.  Adde  cap.  1  5. 

Corpus  Politicum  ,  dicuntur  Epifcopi ,  Ab¬ 
bates,  Priores,  Decani,  Ecclefiarum  participes,  & 
ej  ufmodfqui  fuccedunt  perfonaliter  tantum.  Ra¬ 
ftallus. 

Corpus  Castri.  Caftrum  ipfum  ,  abfque adja¬ 
centi  Burgo.  Conftitutio  Petri  I.  Reg.  Aragon.  an. 
1228.  MS.  Item  manjiones  aliquis  non  incendat ,  vel 
alius  ignem [ubponat  ad  nocendum.  Sivero  Barones  no - 
flri  vel  Milites  guerram  inter  [e  habuerint ,  &  ad  ex» 
pugnandum  caftrum  vel  fortitudinem  inimicorum  fuo- 
rum  venient ,  &  in  expugnando  ipfo  Corpore  caftrivel 
fortitudinis  ,  fi  ignem  ftuppofuerint  ,  non  teneantur  pro 
pacefratta.  Villharduinus  n.  2©  3 .  D' autre part  le 
bras  de  S.  George  ne  tenoient  que  le  Cors  de  1’Efpigal, 
&  tote  la  terre  fi  tenoitToldres  Lafcres.  Adde  Sta¬ 
bilimenta  S. Ludovici  lib.  1 .  c.  3  8.  59. 

Corpus  Corporatum, Collegium, fodalitium, 
apud  Rymerum  to.  1  5 .  p.  108.  coi.  1 .  &  alibi, 
f  Corpus  Ecclesia  ,  pro  Navi  Ecclefiae  feu  pro 
priori  ejus  parte ,  Gall.  Nef ,  accipitur  in  Conci¬ 
lio  Mexicano  an.  1  585. 

Corpus  Juris,  ita  vulgo  Codices  Juris  civili? 


1095  COR 

appellamus.  Formula  16.  ex  Baluzianis :  Ut  lex 
mundana  Tbeodojiano  Corpore  arbitratus  difcernit. 

^  Corpus  Pr£bend£  ,  Praebenda  ipfa,  feu  Por¬ 
tio  bonorum  Ecclefix  ad  unum  pertinens  Cano¬ 
nicum.  Charta  anni  1367.  apud Mirxumto.  2. 
Diplom.  Belg.  p.  8  9  3 .  edit.  17  2  3 .  Item  quod  qui¬ 
libet  Canonicus ,  qui  nunc  eft  ,Jit  contentus  de  Corpore 
feu  groffo  fu  prabenda,quod  habuit  ante  eredionem  di¬ 
do,  Ecclejia  Collegiato..  Vide  Prabenda. 
f Corpus  Signaturae.  Bleynianus  Inftitut.  1. 

1 .  p.  8  9.  Caterum  quod  ex  fubfcriptionibus  &  anno¬ 
tationibus  hujiifmodi  f  u  junctis  fuppltcationt  emergit , 
Signatura  . . .  appellatur  . . .  ipfaqtte  fupplicatio  in  fine 
fubfcripta  ,  Corpus  fignaturs... .  dicitur. 

CORR.  Capitulare Ludovici  II.  Imp.  tit.  3  .  c.  16. 
Edit.  Baluzianae.  Porcellum  unum ,  annonam  ad  ca¬ 
ballos  modios  fex  ,  f  oenum  Corr.  tres ,  mei ,  &c.  Vide 
Come  dium. 

CORR  AT  A.  Charta  Guidonis  Fulcodii  apud  Co¬ 
lumbum  lib.  3  .  de  Epifcop.  Valion.  Conatas  infu- 
per  &  ligna  in  vigilia  Natalis  Domini  in  omnibus  ho¬ 
minibus  totius  civitatis  eidem  Domino  Epifcopo  adju¬ 
dico  ,  exceptis  Clericis  &  militibus.  Legendum  forte 
Corvatas.  Vide  Coroata.  [Crediderim  potius  effe 
Prxftationis  genus.  Recogn.  de  Vouta  apud  Vi- 
varienfes  tom.  a.  fol.  3  5  6.  v°.  Sex  denarii  Turon. 
pro  Corratis  unius  Caponis  cum  dimidio.  Et  fol.  feq. 
De  frumento  1 .  carter.  cum  dimidia  pro  una  Conata .] 
f  CORRATARIUS ,  ut  mox  Corr  atrius.  Padum 
inter  Jacobum  Aragonix  Regem  Montifque  Pef- 
fullani  Dominum  &  Berengarium  Magalonx 
Epifcop.  an.  1  278.  JguiaCorratarios  &  proxenetas 
habitantes ,  pariem  fiam  voluit  recipere  ad  f  aeramen¬ 
tum  ,  &c. 

1 .  CORRATERIA,  Officium  Corraterii  feu  pro¬ 
xenetae.  V  ide  in  Corraterius. 
f  2.  CORRATERIA,  Officina  ubi  coria  fubigun- 
tur.  Statuta  Avenion.  Rectores  duas  perfonas  eligant 
fufpicione  carentes ,  qua  curam  habeant  Corrateria  & 
blancaria  ,  &  operatores  coriorum  aptent  coria  prout 
melius  potuerint.  Vide  Corrateria  de  peilba  in  Corra¬ 
terius. 

CORRATERIUS,  Proxeneta,  pararius,  Courtier , 
feu  Cuuretier  ,  noftris :  Couratier  ,  in  Confuetud. 
Burbonenfi  art.  1  3  1.  Nivern.  cap.  3  2.  art.  21. 
Aurelian.  art.  3  3  8.  429.  &  aliis,  fic  didus  ab  in¬ 
tercurrendo  ,  ut  ait  Salmafius.  Verdala  in  Epifco- 
pis  Magalonenfibus  fuban.  1278.  Item  quod  ho¬ 
mines  partis  Epifcopalis  recipiantur  per  Curiam  Regis 
in  Corraterios  vel  Proxenetas.  [  Statuta  Maffil.  lib.  1. 
cap.  40.  de  Gorratertis :  Conjiituimus  ut  omnes  Cor¬ 
raterii  rerum  mobilium  vel  immobilium  teneantur  an- 
nuatm  in  fefto  S.  M.  Candelarta  innovare  ,  &  de 
novo  facere  f  aeramentum  curia  Aiajfilu  eo  modo  quod 
conftitatum  eft ;  &  nullus  niji  civis  Maffilia  pojfit  ejfe 
Corraterius ,  nec  fe  audeat  intromittere  de  Corrateria 
exercenda . . .  Jjfupt  in  officio  Corrateria  effe  debeant , 
Jit  in  provijione  Curia ,  &  nullus  Corraterius ,  &  quod 
fetent  er  non  faciet  vel  fuftinebit  damnum  civium  Afaf- 
Jiiu  in  emendo  vel  vendendo.  Plura  ibi ,  quae  potes 
confulere.  Rurfus  memorantur  Corraterii  apud 
Limborch.  Inquifit.  Tolof.  p.  .1  52.  in  Catalogo 
MS.  fodalium  confratriae  B.  Marix  in  Ecclena 
ejufdem B.  M.  Deaur. Tolof.  an.  1328.  &c.  Vi¬ 
de  Corretarius.']  Joannesde  Condatoin  Poemate 
contra  Dominicanos  MS. 

De  maint  tnarcie  fvnt  Couratier , 

Encore  plus  il  font  Curatier 
De  mariages-. 

Corrateri iPEiLH^e,feu  pellium,[Qui  fubi- 


COR  1 096 

git  &  vendit  pelles.  ]  in  Confuetudine  Tolofx 
part.  2.  rubrica  de  debitis. 

Corrater  1  a  de  Pf.ilha,  ibid.  Uxor  Corra¬ 
terii  peilba.  qux vendit  pelles. 

CORRAZARIUS,  Thoracum  confedor.  Vide 
Coratium. 

<jfCORRE,  Pifcandi  modus,  quo  e  navicula  rete, 
jacitur  fecundum  aquxcurfum,fadoque  longio¬ 
ri  circuitu  eo  retrahitur,  ubi jadum fuerat.  Sta¬ 
tuta  Pifcatorum  Maffil.  De  non  pifcando  a  fefto  Re - 
furredionis  Domini  ufque  adfejlum  S.  fj oh  annis  ad  to- 
nairas  dictas  vulgariter  de  Corre.  Infra  :  Non  audere 
pifcari  ad  tonair as  vulgariter  de  Corre  fub  grandi  poe-. 
na.  Prxceptum  vernacule  feriptum  Vicarii  Maffil'. 
an.  1479*  Sous  la  peine  per  cafcun  que  correra  ny 
far  a  fiart  de  la  tonaire  de  Corre  per  cafcuna  vengude 
cinquanta  mares  d’argent  fin  &  confifcation  de  las  bar- 
quas ,  engiens  ,  ambeque  correran  &  f aran  l’ art  de 
Corre  de  las  teuaires.  Pluries  memoratur  ars  illa  pi¬ 
fcandi  in  laudatis  Statutis  aliifve  Chartis  Archivi 
Proborum  hominum  feu  Pifcatorum  quarterii  S.  fjo- 
hannis  Maffil. 

CORREARIUS.  Charta  Guilielmi  Epifcopi  Gra- 
tianopolit.  an.  1279.  Coreario ,  feu  Procuratori  no - 
ftro ,  &c.  Bulla  Gregorii  X.PP.  an.  V274.  apud 
Paradinum  lib.  2 .  Hift.  Lugd.  cap.  5  2 .  &  Petrum 
Mariam  Campum  in  Hillor.  Eccl.  Placentinx  in 
Regelto  2.  part.  num.]i88.  Curiam  vero  fupradt- 
dam  infraferipto  modo  decernimus  ordinandam :  vide¬ 
licet  ut  ipfe  Archiepifcopus  redorem  &  diredorem  Cu¬ 
na  ,  Corre  artum  ,Jive  Prapojitum  ,  vel  aliter ,  prout 
ipfe  voluerit ,  nominandum  ,  ac  judicem  ,five  judices , 
necnon  & Jtgilliferum  injlituat.  [  Proceffus  inter  Ar- 
chiepifcopum  Vienn.  &  Humbertum  Dalphin. 
coram  Domino  Papaann.  1339.  Hiff.  Dalphin. 
to.  1  .pag.  128.  Ad  officium  Correarii  fpeclat  facere 
exequi  fententias  ,  &  facere  exeeutiones  damnatorum 
per  fententias  ad  mortem,  feu  alias  corporaliter  ,  vel 
ad  poenam  fanguinis ,  &  omnes  alias  fententias ,  con¬ 
demnationes  &  mulli  as  pecuniarias  &  reales  pro  di¬ 
do  Archiepifcopo.  Item  didus  Correarius  eft  in  poffief- 
Jtone  inquirendi  &  perquirendi  malef adores  &  de¬ 
linquentes  in  civitate  Fiennenji,  &  hujufmodi  male - 
f  ador  es  &  delinquentes  capere  &  captos  ducere  & 
duci  facere  ad  carcerem  Archiepifcopi ,  &  ipfos  ca¬ 
ptos  tenere  in  c  arcere  profato ,  quoufque  de  ipjisfada 
fuerit  juflitia  ac  condemnati  fuerint.  Ac  etiam  facere 
excubias  die  ac  node  in  civitate  &  territorio  pradidispro 
dido  Archiepifcopo ,  &  hujufmodi  malef  adores  &  de¬ 
linquentes  in  civitate  &  territorio  pradidis  capere ,  & 
captos  ducere  &  duci  facere  ad  carcerem  prafati  D. 
Archiepifcopi.  Ibidem  pag.  124.  coi.  1.  in  Senten¬ 
tia  Raymundi  de  Baucio  Principis  Auriacx  inter 
Joannem  Epifc.  Dienfem  ex  una  parte  ,  Capitu¬ 
lum  Dienfe  &  Univerfitates  Clericorum  &  Lai- 
corum  ex  altera  an.  1292.  Dominus  Epifc.  inflituat 
Correarium  fuum  bonum ,  &  legalem  &  fufficientem, 
&  Officialem  ffurifperitum  bonum  ,  &  legalem  &  fuffi¬ 
cientem ,  qui  jurent  in  praf entia  civitatis  Dienjis ,  fe¬ 
cundum  formam  libertatum  Civium  Dienjtum ,  reddere 
&  facere  jus  unicuique  tam  extraneis ,  quam  privatis 
&  qui  jurent  punire  delinquentes  in  civitate  pradida, 
cr  ejus  territorio  &  dflridu  ,  &  qui  jurent  fpecialiter 
inquirere  veritatem  fuperdelidis  commijfts  erga  ipfum 
Dom.  Epifcopum ,  &c.  Et  coi.  feq.  Capitulum  Eccle - 
Jia  Dienjis  feu  Correarii  didi  Capituli  contra  eos  in¬ 
quirant  feu  inquiri  faciant  ,  &  Ji  aliquos  culpabiles 
invenerint ,  quod  corrigant  &  cafiigent ,  &c.  Infra  : 
Pracepit  Dom.  Princeps  pr&didus  fieri  per  Capitulum 
memoratum ,  feu  Correarium  &  Officialem  ejufdem  in- 


iop7  COR 

fra  duos  menfes ,  numerandus  a  tempore  denuntiationis 
per  dictum  Dom.  Epifc.  vel  ejus  Officiales  facienda, 
alioquin  patefias  inquirendi ,  puniendi  &  emendam  fieri 
faciendi  fuper  pr  ad  icta  ,  pofi  dtttum  terminum  ,  devol - 
vetur  apud  Dom,  Epifcopum.  £x  his  non  folum  li¬ 
quet  quodnam  fuerit  Correarii  munus ,  fed  etiam 
alium  fuilfe  Epifcopi  ,  alium  Capituli  Correa- 
rium.  Illius  amplior  jurifdidio  ad  omnes  cives, 
hujus  minor  ad  folos  Capituli  Clericos  &  dome- 
fticos  extendebatur.  Hunc  e  gremio  Capituli 
fuilfe  docent  iequentia  :  D.  fjor dani  Canonicus  & 
Procurator  &  Correarius  dilti  Dienjts  Capituli .  Ille 
Lai'cusfuit&  Locum-tenens  Epifcopi  in  temporali¬ 
bus.  Ejufdem  tomi  pag.  105.  legimus  :  Nobilis  & 
potens  vir  Dom.  de  C  rufie  a  Miles ,  Correarius  Fienna , 
Locum-tenens  Dom.  Archiepifcopi  in  temporalibus.  VE 
de  pag.  24.  coi.  1 .  p.  26.  coi.  1.  to.  2.  pag.  1  3  4. 
coi.  1 .  &  ]  Petrum  Columbum  in  Hiftor.  Epifc. 
Valentin.  pag.  212.  2  28.  Correanos ,  feuCourriers, 
etiamnum  hodie  judices  ordinarios  &  Matricu¬ 
larios  Confraternicatum  vocant  Lugdunenfes. 

[  V ide  Chore aruis  &  Corregidor.  ] 

fCoNREARius,  Idem.  Proteftatio  Bernardi  de 
Valle-Bona  Vicarii  Archiepifcopi  Ebredun.  an. 
1297.  Hili.  Dalphin.  to.  2.  p.  80.  coi.  1.  Tan¬ 
dem  dictus  Dom.  Ficarius  una  cum  dif creto  viro  Dom. 
Petro  Duranti  Conreario  &  fjudice  terra  didi  Dom. 
Archiepifcopi.  Occurrit  iterum  in  Inftrum.  to.  3  . 
novae  Gall.  Chriil.  coi.  80. 

SCorrerius,  Eadem  notione.  Correrius  aut  alius 
Ojficiarius  Dom.  Archiepifcopi,  in Hiltor. Dalphin. 
tom.  2.  pag.  1  5  .  coi.  2.  Capitulum  Generale  S. 
Vidoris  Maflil.  ann.  1  3  42.  ex  Archivo  ejufdem 
Monafterii :  Cum  Commiffarii ,  Notarii ,  Correrti  Epi¬ 
fc  oporum  fupervenerint  ad  Prioratus  dicti  Monafterii 
pro  tenendis  ajjijiis ,  aprijiis ,  inqueftis  feu  executioni- 
bus  faciendis  contra  Clericos  feculares ,  &c. 

f  Courrerius,  in  Hift. Dalphin. to.  1.  p.  106. 
Publicaverat  ex  parte  dicti  D.  Epifcopi  &  ejus  Cor¬ 
rearii  feu  Courrerii  quod  omnes  &  Jinguli  habitantes 
&  incola  civitatis  pradicta  parati  Jint  &fe  parent  fe- 
qui  vexillum  &  cavalcatas  dicti  Dom.  Epifcopi  quan- 
documque  tubicinabitur  ad  cornu  vel  ad  fonum  cornu. 
Ibidem  pag.  128.  coi.  2. 

%  CORRECTIONAL1S  Juri  sdi  cti  o  ,  in  Ma¬ 
ceriis  Infulae  Barbarae  tom.  1.  pag.  2  74.  dicitur 
JusMonachos  delinquentes  corrigendi  &  ftatuen- 
di  quidquid  monallicam  fpedat  difciplinam.  De- 
fenfiones  Monachorum  adverfus Cardinalem  Fer¬ 
rariae  A rchiep.  Lugdun.  Et  primum  de  juhfdiltione , 
certe  in  ea  nihil  cavetur  in  Bullis  in  fui  prajudicium , 
&  non  impediunt  Impetrantes ,  quin  habeat  jurifdiflsio- 
nem  contentiofam ,  quam  habuit  antea  ;  fed  de  Corre- 
etionali  &  ea  qua  concernit  fiatuta  ,  mores  &  ritus  & 
Ecclefia&  aliarum  rerum,  &  quam  r  effective  femper 
habuerunt  dictus  Abbas ;  &  etiam  Prior  &  Capitulum 
illam  femper  habere  debent. 

CORRECTOR  Litterarum  Apostolica- 
rum  ,  apud  Innocent.  III.  lib.  1  5.  Epift.  166. 
Vide  V ordium. 

f  Correctores  Capellanorum  &  Clerico¬ 
rum  liter  arum  Curia  Ecclejia  Lugdun.  lupra  in  Ba- 
titores. 

Correctores  In  dorum,  dicuntur  Proefcdi 
feu  Judices  a  Regibus  Hifpaniarum  in  Indiam 
milfi ,  ut  ibi  praefint ,  lites  dirimant  ,  corrigant 
delinquentes,  &c.  Saepius  memorantur  in  recen- 
tioribus  Conciliis  Hifpanioe. 

f  Correctores  alias  dicebantur  Grandimon- 
tenlium  Superiores,  ut  hodie  Minimorum*  Ta- 


COR  1098 

bularium  Monafterii  de  Crifenonead  ann.  1258» 
Cum  inter  Curatum  deChaciaco  ,  nomine  Ecclejia  fua 
ex  una  parte ,  &  Correptorem  domus  de  Feteri-pedicule 
Ordinis  Grandimontenjis  nomine  domus  fua  ...  conten - 
tio  verteretur, &c.  Ibid.  decies  occurrit  &  in  Anec- 
dotis  Martenii. 

f  CORRECTUM  efl  Acetum  diflillatum ,  Rocho  U 
Baillif  in  Didionario  Spagyrico. 

5JCORREDA,  Corredium.  Vide  Conredium. 

f  CORREDOR.  Vide  Curfor  4. 

CORREDtJM.  Vide  Conredium. 

CORREGIA  ,  pro  Corrigia  ,  Gall.  Cottrroie ,  id 
Concilio  Avenion.  an.  1 509.  apud  Marten.  to. 
4.  Anecdot.  coi.  393. 

f  CORREGIDOR,  VoxHifpana.  Concil.  Limam 
anni  1591.  Pr  at  ores  locales ,  vulgo  Corregidor  es ,  & 
alii  Miniftri  juflitia  faculares ,  c ire.  Vide  Correarius „ 

CORREGIONALIS  ,  Ex  una  regione ,  Joanni  de 
Janua.  Utitur  S.  Auguftinus Epift.  76. [&  alii.  1 
CORREGIUM.  Videpoft  Conredium. 

CORRELAGIUM,  Praedationis  fpecies.  Compo- 
tus  Baillivorum  Franciaean.  1295.  Partes  doma - 
morum  Cajlelianu  de  Loches.  DeCorrelagio  de  Laches, 
pro  toto  29.  folid.  [Vide  Corretagium.~\ 

COR  RELIGIOSUS ,  Ejufdem  Ordinis  vel  Coe¬ 
nobii  Religiofus ,  Monachus,  in  Adis  S.  Francifcl 
de  Paula  to.  1 .  ApriI  pag.  152. 

%  CORREPTITIUS,  Numine  c  aptus  JU^cg.Gloff. 
Lat.  Graec. 

f  CORRERIUS,  Curfor, tabellarius,Gall.  Courrier, 
Ital.  Corriere ,  in  Chronico.  Parmen  fi  ad  an.  1 2  8  3 . 
apud  Murator,  to.  9.  coi.  802.  Vide  alia  notione 

in  Correarius. 

CORRESPONDENTER ,  Eadem  teinpeftate.  E- 
ric^s  Upfalienfis  lib.  2.  Hiftor.  Suecor.  Circa  hac 
tempora  Romanum  Imperium  regebat  Otto  Ruffus ,  feu 
Rubeus  ,  Correfpondenter  huic  Hacquim. 

^  CORRETAGIUM ,  Jus  vel  munus  proxeneta¬ 
rum  ,  Gall.  Coartage  apud  Lobinellum  Hift.  Bri- 
tan.  to.  2.  pag.  410.  xxvii.  lib.  xiv.  fol.xi.  den . 
in  c  operturis  equorum  &  Corretagio.  Vide  Corretarius , 
Correttaria  &  Courtagium. 

^  CORRETARIUS  ,  Proxeneta  ,  Gall.  Courtier . 
Archivum  Ecclefiae  Maclovienfis  :  Anno  1423. 
I  3 .  Sept.  fuit  creatus  in  Capitulo  fjohannes  Fortin 
in  Profenetam  feuCorretarium  villa  civitatis  Mac lo- 
vienjis ,  per  duos  diPla  Ecclejia  Canonicos',  qui  juravit 
in  dicto  officio  fideliter  fe  habere ,  contrattufque  merca¬ 
torum  damnum  evitare  ,  jura  dominii  in  venditioni¬ 
bus  &  revenditionibus  Receptori  gener  ali  Ecclejie  dili¬ 
genter  reportare.  Vide  Corraterius. 

«[[  CORRETER1US  ,  ut  Corretarius,  in  Statutis 
Maftil.  lib.  4.  cap.  25. 

^  CORRETT  ARI  A ,  Idem  quod  Corretagium.  Or¬ 
dinatio  Humberti II.  Dalphini  Vienn.  an.  1 340. 
in  Hift.  Dalphin.  p.  3  9  5 .  coi.  2 .  Item  ,  quod  ipfe 
Magifter  Sartor  ...  a  mercatoribus  vendentibus  pro 
nobis  folraturas  vel  ve  fles  ,  nullamCorret  artam  in  pe- 
cia  vel  rebus  prafumat  recipere  publice  vel  occulte , 
fed  totum  noflris  commodis  applicari. 

CORREUM.  Vide  Conredium. 

^CORREUS ,  Simul  reus ,  inHieratio  juris  Ponti  J 
ficii  pag.  107.  Vide  Conreus. 

f  CORRICULA,  Initia  infantium.  Papias  MS.  E 
pro  Curricula. 

^[CORRIDIUM,  Cibus, alimonium.  Corridium  duo¬ 
rum  hominum ,  &  quatuor  fervtentescapellaunufquif- 
que duplicem  cibum ,  in  libro  nigro Scaccariip.  34». 
Vide  Conredium. 

f  COKRIDQB.UM,  Vda  terreo  aggere  teda,  Itat 


1099  COR 

Corridore  ,  Gall.  Corridor  >  Chernin  couvert.  Chron. 
AndreoeDanduli  apud  Murator,  to.  12.  coi.  447. 
Murus  quoque  fortijjimus  er  ut  a  mari  ufque  ad  mare 
claudens  Monafteritun  babenfque  tres  foveas ,  fuccejfl- 
ve  bitifreda  &  Corridor  a  cum  bomb  ardis  abunde,  ita  ut 
omni  ex  parte  opponeretur  adventui  hoflium galearum. 

1.  CORRIGIA,  Modus  agri.  Diploma  Roberti 
Regis  Neapol.  ann.  1321.  apud  Waddingum: 
Item  alia  petia  de  terra  arbujlata  ,  qua  eft  quaji  du<e 
Corrigia  de  terra,  una  juxta  aliam  conjuncta.  [Char¬ 
ta  anni  105)8.  e  Tabulario  B.  M.  deCharitate  : 
Dalmatius  de  Sinemur 0  donat  Monachis  Charitatis 
terram  de  Magobrio  .  .  .  ufque  ad  viam  qua  venit 
ex  certa  Corrigia  ,  qua  d  dextra  parte  ejufdem  mon¬ 
tis  ,  &c.  ] 

Corrigia  Jugalis,  apud  Innocentium  Agri- 
menforem :  Montem  in  medio  ufque  in  jugalem  Cor¬ 
rigiam  permittit.  Id  eft,  qua  parte  mons  vel  collis 
in  j ligem  fefe  erigit. 

2.  CORRIGIA,  [  Fafciola  chartis appenfa.] Char¬ 
ta  an.  1122.  ex  Tabulario  Fontevraldenli  fol. 
102.  Ego  Aimerictis Prior  de Erajerac  propria  mam 
fubflripfi,  &  in  Corrigia ,  qua  in  charta  dependet ,  no¬ 
dum  feci.  Infra:  Ego  IVille  Imus  de  S  cannis  propria 
manu  mea  prafenti  charta  Jignum  Crucis  imprefft  ,  & 
nodum  in  Corrigia  qua  de  +  pendet ,  feci. 

Corrigiam  sibi  in  Collo  Ponere,  in  li¬ 
gnum  fervitutis.  Chronicon  Mofomenfe  p.  641. 
Corrigiam jibi  in  collo  pofiiit ,  ancillatuife  fubdidit ,  ca¬ 
pit  aticum  fuum  repromifit.  Anonymus  de  Miraculis 
S.  Vedafti  num.  6.  Surrexit  ire  ad  capitium,  quaji 
per  Corrigiam  fui  veftimenti  Sanblo  feipfum  dediturus. 
Hift.  Tranllat.  S.  Gorgonii  cap.  1  7.  Corrigia  dif- 
cinblus  collum  fuum  circumdedit ,  atque  per  eumdem  fe 
(anclo  G orgonio  famulum  contradidit' ,  &c.  Joan.  Vil- 
laneus  lib.  6 .  cap.  6  5 .  Fenne  a  Firen^e  coi  le  Cor- 
regge  in  collo  ,  chiedendo  merce. 

Corrigia  Boum,  inter  malas  confuetudines  re- 
cenfctur  in  vet.  Charta  ex  Tabui.  Cellinianenli: 
Et  agnos ,  &  civadam  ,  quam  apprehendebat ,  &  Cor¬ 
rigia  boum  ,  &  f oenum  &  paleas  ,&c.  Corrigiae  fci- 
licet ,  quae  bobus  aratoribus  miniftrare  teneban¬ 
tur  tenentes. 

f  3 .  CORRIGIA ,  Zona ,  cingulum ,  Gall.  Ceinture. 
Hift.  Dalphin.  to.  2.  pag.  274.  in  Computo  an¬ 
norum  1  3  3  3  .  &  feqq.  Pro  una  Corrigia  pro  Comi- 
tiffa  redimenda  ,  qua  erat  in  pignore  de  mandato  Do¬ 
mini  ,  &c.  unc.  11.  taren.  xv.  Pag.  27 6. Pro  una  Cor¬ 
rigia  de  auro  &  argento  pro  Domino  ,  taren.  xxvn. 
Et  pag.  281.  Item ,  pro  una  Corrigia  de  feta  empta 
pro  Domino  munita  de  argento  albo  ,  v.  flor.  Miracula 
S. Simonis,  to.  2.  April.p.819.  Jjhtadam  mulier.. . 
facr amento  affirmavit ,  quod  erat  impedita  &  contra¬ 
ria  d  Corrigia  infra.  Eo  quod  cingi  foleant ,  hic 
renes  funt  intelligendi.  Quandoque  Corrigia  re- 
cenfentur  inter  ornamenta  facra  :  Nonis  Augufti 
Corrigiam  de  ferico.  v.  Idus  Septembris  duas  Corrigias 
argenteas ,  in  quodam  Necrologio  MS.  Ecclefiae 
Remenfis. 

Corrigiam  Super  Tumulum  Projicere, 
id  eft,  bonis  defundi  renunciare.  Vide  tom.  8. 
Spicilegii  Acheriani  pag.  264.  &  Pithoeum  in 
Confuetud.Trecenf.  tit.  2.  art.  12. 

*J[  CORRIGIAMEN,  Corrigia,  lorum.  Engelber- 
tusde  Longaevitate  ante  diluvium  cap.  xiv.  apud 
Bern.  Pe z.  Anecdot.  tom.  1.  coi.  460.  Jjlualiter 
exempliflcat  Philof  jphus  ibidem  in  catulis  nobilium  mu¬ 
lierum ,  quibus  circumligantur  panni,  &  Corrigi  amni¬ 
bus  involvuntur  &  colligantur ,  &  cibus  eis  flubtrahitur , 
ut  parvi  rem  areant  non  crefcendo  amplius. 


COR  1100 

CORRIGIUNCULA  ,  "Nola ,  feu  campanula  quae 
percutitur  in  Monafteriis  ,  cum  Difciplina  dari  de¬ 
bent  :  a  correctione  dida.  Liber  Revelationum  Ano- 
nymi  cap.  6.  Jftuo  perveniens  audivi  mox  fomtum 
Corrigiuncula  pofl  me  f  altum  d  fratre  illo  d  quo  difei- 
plinas  expeblabam  fufctpere.  Reliblis  itaque  his  qua  ibi 
videram ,  nefeio  quali  modo  in  capitulum  confeflim  de¬ 
veni  ;  &  pofl  ,  difciplinas ,  ut  prius  feceram ,  accepi 
fex  vicibus  ,  &c. 

U  CORRITORIUM,  Opertum  iter  in  aedificiis, 
Gall.  Corridor ,  Ital.  Corridore.  Chronicon  Parmen- 
fe  ad  an.  1302.  apud  Murator,  to.  9.  coi.  844. 
Incoeptum  fuit  fieri  Corritorium  fuper  baptifterio  de  co¬ 
lumellis  lapideis. 

CORROATA  ,  Corroada.  Vide  Coroata. 

^CORROBORAMENTUM,  Scriptum  quo  ali¬ 
quid  corroboratur  feu  confirmatur.  Charta  Gau- 
dini  de  Bruifmo  pro  fundatione  Ungiaci  inter. 
Inltrum.  to.  4.  novae  Gal.  Chrift.  coi.  8  5 .  Fabium 
eft  hoc  Corroboramentum  anno  ab  Incarnatione  Domini 
mcvi. 

^CORROBUCUM,  Idem  q\iodCordebiflus,Corium. 
caprinum  alutariorum  arte  praeparatum  ,  fic  di- 
dum  ,  quali  Corium  Buci  feu  Capri ,  Gall.  Bouc. 
Charta  Fidimus  Offic.  Rotomagenfis  an.  1267. 
Hift.  Harcur.  to.  3.  p.  149.  Sciatis  quia  concefli 
Pf/illelmo  Carnuto .  . .  &  fociis  cordebanariis  &  cor- 
vefariis  Rotomagenfibus  ,  ut  habeant  gildam  fuam . . . 
&  nullus  faciat  minifterium  de  Corrobuco  ,  defit  illam 
gildam  habuerunt  tempore  Fullelmi  Regis  avi  mei.  In 
confirmatione  habetur :  Et  nullus  faciat  minifterium 
eorum  niji per  cos.  Ex  quo  liquet  hic  agi  de  arte  fu- 
toria  ,  quam  nulli  liceat  praeterquam  Cordeba¬ 
nariis  gilda  inftitutae. 

CORRODIUM,  Corrod arius.  Vide  Conredium. 

CORROGATA.  Tabularium  S.  Remigii  Remen¬ 
fis  :  Ad  hibernaticam  fationem  map.  1 .  continentem  in 
longitudine  perticas  40.  m  later  e  perticas  4.  ad  eftiva - 
ticamjimul  facit  Corrog.  9.  donat  annis  Jingulis  in  bo - 
ftelina  denar.  &c.  Infra  :  Facit  in  anno  Corrog.  9. 
Rurfum  :  Ailoldus  tenet  manfum  ingenuilem  1.  facit 
in  anno  map.  2.  habens  in  unaquaque  in  long.  perticas 
40.1«  lat.  4.  &  Corrogat.  3 .  donat  pullos  3 .  ova  1 5 . 
Occurrit  ibi  pluries.  Tabularium  Deiparae  Santo- 
nenfis  :  Tres  dies  plena  Corrogata.  Idem  videtur , 
quod  Corvata  ,  quod  ejufmodi  operae  a  lingulis 
corrogentur.  Gloflae  veteres :  Corrogatio ,  Iguvir/aos, 
V  idc  Corvata. 

CORROGIUM.  Vide  Conredium. 

CORRORARE  ,  pro  Corroborare  ,  Confirmare. 
Charta  Caroli  Calvi  pro  Monafterio  Vedaftino  : 
Ad  Conor andum  etiam  amplius  quam  ad  fulciendum 
noftra  Celjitudinis  praceptum.  Moretus  Antiquit. 
Navarrae  pag.  1  3  1 .  Fabia  Carta  &  Conor ata  Era 
1170.  in  menfe  Marci ,  in  illa  populatione  deCan- 
tabrica. 

CORROSIT AS ,  Caries  qua  aliquid  corroditur  & 
confumitur.  VitaB.  UrfulinaeParm. to.  i.April. 
pag.  738.  Nulla  penitus  putredine  aut  Corrofitate  vi¬ 
tiatum.  Tranfadio  inter  Abbatem  &  Monachos 
Craftenfes  ann.  1351.  ex  Libro  viridi  fol.  5  3. 
Et  in  caflu  quo  figilla  ipfa  Corrofitate  aut  alio  cafu 
rumperentur, 

CORROSOR  ,  Qui  aliorum  bona  Corrodere  8c 
invadere  nititur.  Donatio  Monachis  S.  Salvato¬ 
ris  de  Thyrone  apud  Stephanotium  in  Antiquit. 
Aurelian.’  MSS.  pag.  554.  Concejflt . . .  tali  fiqui- 
dem  conditione ,  ut  deinceps  contra  omnes  Corroflores  Jivt 
quoftibet  calumniatores  terram  illam  Monachis  tue¬ 
retur. 


1 1  o  i  COR 

CORROX ,  Idem  quod  Cvnredium ,  Quod  datur 
ad  cibum.  Confuetudines  MSS.  urbis  Tolofx  fol. 
19.  ex  Bibi.  D.  Abbatis  de  Crocat :  Habitantes  vero 
extra  diclos  terminos  vicaria  Tholo fx  folvunt .  .  .  fro- 
maginm  ,  &cvagium  ,  &  Corrox  &  gallinas ,  &c. 
f CORRUA  ,  ut  Corvea  ,  Gall.  Corvce.  Chartular. 

S.  Vincentii  Cenoman.  fol.  116.  Ab  biennio  ,  equi¬ 
tatu  ,  caneto  &  omni  Comia  liberi  &  abfoluti.  Vide 
Corvatt t. 

f  Corruea,Corruf  ya, Ead.  notione.  Charta 
Joannis  Lotharing.  &  Brabant.  Ducis  in  Chron. 
Eonx  Spei  pag.  264.  Tenebuntur  exhibere  jingulis 
annis  mille  &  fexcentas  illas  Corrasas  tantummodo  , 
de  curribus  munitis  &  efoffatis  rationabiliter  fine  dolo 
. . .  fervitium  unius  carrus  ftoffati  per  unum  diem  pro 
una  Corrueya  reputantes. 

f.CoRRUWEi  a  pluries  occurrit  eadem  notione  , 
ibidem  pag.  264.  510.  $11.  312.  &c. 
CORRUPT 1COL  A? ,  Haeretici ,  qui  Corpus  Chri- 
fti  perinde  ac  no Rfum  detrimenta  pati ,  propter 
quae  reparanda efuriret ,  opufque  haberer  cibo,  & 
fatigaretur,  ac  egeret  requie  ad  reficiendas  vires 
afferebant.  De  his  Liberatus  Diaconus  in  Brevia¬ 
rio  c.  9.  19.  20.  ubi  confulendus  vir  eruditiifi- 
mus  JoannesGarnerius  ad  idem  cap.  1  9. 

%  CORRUPTIO  ,  Adus  quilibet  venereus  five  li¬ 
citus  fit  five  illicitus.  Papias  iri  MS.  Bituric.  Con¬ 
tinentia  cfi  pofl  Corruptionem  fextts  renuntiatio. . .  Con¬ 
tinens  non  folum  in  caf  itate  pcft  Corruptionem ,  fed  ab 
omni  vitio.  Eidem  Papiae,  Corumpere  ,  Devirginare. 
Corruptio  Sanguinis,  apud Leguleios An- 
glos ,  dicitur ,  cum  quis  fi-loniae  vel  Majellatis 
criminis  convidus  elt :  tunc  enim  illius  f anguis 
corruptus  dicitur,  quia  neque  liberi ,  neque  ullus 
ex  illius  fanguine,  five  confanguineus ,  illius  hx- 
reditatem  percipere  poteft.  Praeterea  fi  nobilis  fit, 
ejus  liberi  ignobiles  fiunt ,  ita  ut  paterna  nobili¬ 
tate  frui  non  poffint,  nifi  audoritate  Regia.  Ra- 
flallus. 

<([  CORRUWEIA.  Vide  in  Comia. 

<|f  CORS.  Vide  Cortis  1. 

f  CORSARE,  proprie  Piraticam  exercere  ,  ab  Ita¬ 
lico  Corfare,  quod  idem  fignificat;  generalius  quaf- 
vis  praedas  agere.  Profper  Sandacrucius  de  civili¬ 
bus  Galliae  diffentionibus ,  apud  Marten.  to.  5. 
Colled.  Ampliff.  coi.  1446.  Ita  &  ad  vindilU 
ftudtum  ,  ad  cupiditatem  rapiendi ,  quod  in  his  tumul¬ 
tibus  femper  aliquid  Cor  fari  folet . . .  animos  confirmant. 
H  CORSAR1US,  Pirata,  praedo  maritimus  y  Gallice 
Corfaire  ,  Ifal.  Corfare,  Cor  fano  &  Corfiaro.  Etymon 
Ital.  Corfo ,  Curfus.  Chronicon  Richardi  dc  S.  Ger¬ 
mano,  apud  Murator,  tom.  7.  coi.  960.  Excom¬ 
municationis  vinculo  innodat  Grfarios  &  Piratas ,  qui 
capiunt  tranfettntes. Eadem  notione Kugo-ec^iei  dicunt 
Graeci  recentiores.  Vide  Gloffar.  medix  Grxcit. 
in  K«p Ttvuv. 

CORSERiA,  Via  in  moeniis  ad  hortes  propul- 
fandos  accommoda,  per  quam  tuto  curritur  ab 
una  turri  ad  aliam ;  unde  nomen.  Charta  Thoffia- 
cenfis  ann.  1449.  Licentia  datur  faciendi  aponfam 
fupra  Cor  ferias  villa  apponfatam  muris  tali  modo ,  quod 
deffubtus  poffit  tranfire  una  charrata  feni.  Altera  an. 
1404 .fjuxta  matam  vocatam  Les Co fieres  de  laviile. 
Tertia  anni  1462.  fjuxta  muros  ditt&vilU,  Cor  fe¬ 
riis  dictorum  murorum  intermediis  ex  mer  idie  ,  &  jux¬ 
ta  dictas  Cor  ferias  ex  occidente.  Vide  Cur  ferta. 
flT.CORSERiUS,  Equus  bellator,  GnU.Courftcr. 
Comput.  Johannis  Humberti  fub Guigone  Dul- 
phinoan.  1328.  Item  pro  uno  Cor  feno  more  lio  affol- 
lato  in  Flandms ,  quem  reddit  apud  Montem  f  saritum 


COR  nox 

! Aymarono  de  Pello  vi  fu  mare  f  callo  Domini  Dalpbini, 
xxxv.  flor.  Regeft.  Dalphin.de  Grayfivod.  ann. 

1  3  3  6.  fol.  149.  PnCbr feriis, palafredis  &  runcinis 
habitis  ab  eodem.  Vide  Cur  for  equus. 

2.  CORSER1US ,  Ratis  amnicx  fpecies ,  apud  Oc- 
citanos.  Charta  anni  1  2  3 1 .  in  Regcrto  Comitum 
Tolofx  pag.  39.  Pojfunt  pifcare  quando  cum  nue  1  - 
luerint  per  Gammam ,  &  per  Arigiam  ,  &  navigate , 
&  arripare  cum  eorum  Cor  feriis  libere.  Et  infra :  In 
ifiis  duabus  aquis  pradictis  ubi  pojfunt  ingredi  cum  eorum 
Cor  fenis.  Vide  Cur  foria. 

CORSETU  S,  T  unica,  thorax,  Gall.  Corfet.  Com¬ 
potum  anni  1  324.  in  Hiih  Dalphin.  to.  1 .  pag. 
133.  coi.  1.  Item  pro  duobus  Cor  fetis  Domini  Dal- 
phint  &  Humberti  de  Vilars  &  pro  duobus  paribus  ca¬ 
ligarum  ,  videlicet  pro  feptem  ulnis  de  virido  ,  compt  - 
tata  qualibet  ulna  xxxti.  fol.  valent,  xi.  lib.  iv.  fol. 
Vita  S. Philippi  Archiep.  Biturig.  apud  Marten. 
tom.  3 .  Anecdot.  coi.  1931.  Et  quadam  die  dum 
obviaret  pauperi  trementi  frigore . . .  Cor  fetum  foder  a- 
tum  quo  erat  fub  cuppa  indutus  exuit  &  pauperi-  tradi 
fecit.  Ordinatio  Humberti  II.  Hift.  Dalphin.  to. 
2.  p.  3  1  5  .  coi.  2.  Item ,  quod  in  f  e  fo  Pafcba  Cor  feti 
pradiclarum  Domina  Dalphin*  &  aliarum  Dominarum 
ac  Domicellarum  fint  longa  cum  caudis.  Corfiti  mu¬ 
liebres  rurfus  memorantur  ejufd.  tomi  p.  2^5. 
334.  coi.  1  .  &  406.  eoi.  2.  Corfeti  ferri  rccen- 
lentur  inter  Garnifiones  feu  munitiones  inventas 
in  caftro  civitatis  Carcaif.  an.  1294.  Vide  C.ir- 
f eius. 

CQRS1NI.  Vide  Caorcir.i. 

CORSNED.  Gloff.  Sax.  tempore  Euw.  III.  exara¬ 
tum  :  Cojnpnet» ,  panis  conjuratus.  Anglo-  Saxoni- 
bus ,  ait  Lambardus  ,  erat  in  more  politum  ,  pa¬ 
nem  certis  quibufdam  deftinatifque  fententiis 
confecratum  reo  guftandum  offerre  :  habebant 
enim  penitus  infitam  opinionem,  non  poffequem- 
quam  mali  confcium  panem  hoc  modo  dedica¬ 
tum  dcglutire.  Offam  judiciariam  dixerunt.  Copip 
autem,  Saxonibus,  exeeratum  fonat :  yneZ  ,  vel 
pni1©,  eft  offa ,  bolus,  vel  net> ,  aut  neot> ,  id 
eft,  necefjitate  ductum.  Unde  Net>b]fieat>  iifdem 
coa<fius  panis.  Reus  enim  ,  feu  acculatus ,  crimen 
objectum  qui  negabat,  panem  vel  offam  illam 
fumere  <5c  comedere  cogebatur  in  purgationem. 
Leges  Kanuti  Regis  cap.  6.  apud  Bromptonum  s 
Si  quis  altari  mini jir antium  accufetur ,  eP  amicis  de¬ 
finitus  fit ,  cum  fur  ament  ales  non  habeat ,  vadat  ad 
judicium  ,  quod  Anglice  dicitur  Corfned  ,  &  f at ,  fient 
Deus  velit ,  nifi  fuper  fanet um  Corpus  Domini  permit¬ 
tatur  ut  fe  purget.  Cap.  feq.  Si  quis  Ordinatus  homi¬ 
cidii  particeps ,  vel  auxilio  fuijfe  compellatur ,  purget' fe 
cum  parentibus ,  quorum  inter  e  f  ocefionis  fatiionem  to¬ 
lerare ,  vel  emendare.  Si  parentes  non  habet ,  cum  fo¬ 
dis  fe  purget ,  vel  jejunium  ineat ,  fi  opus  fit ,  &  ap¬ 
plicetur  ad  Corfned,  &  fiat  voluntas  Dei. 

Exrtat  hujufce  purgationis  exemplum  apud  In- 
gulfum  pag.  898.  Cum  Godtcinus  Cornee  inmenfa 
Jiegis  de  nece  fui  fratris  impeteretur ,  ille  pcfi  multa 
f  aeramenta  tandem  per  buccellam  deglmiendam  abju¬ 
ravit,  &  buccella  git  flat  a  continuo  fuffocatus  interriit. 
Id  ipfum  lic  enarrat  Philippus  Motiskes  in  Hirt. 
Francorum  MS. 

En  dementiers  que  il  mangoient , 

E  de  mult  de  cofes  parloient , 

Li  'fluens  feoit  devant  le  Roi, 

Sire  ,  dit-tl ,  entendes  moi , 

Bien  fai  que  vous  me  meferees , 

De  vo  frere  kifu  tues , 

Mais  treflout  aujfi  voirmtnt , 


iio3  COR 

Puijfe  jou  manger  fainement 
Cejt  morfel  de  paiti  que  je  tieng , 

Jfije  par  efort ,  ne  par  engien , 

N’eue  coupe  en  la  mort  vofrere. 

Ne  adonques  de  ralt  bien  nere , 

Ne  dent  ne  or  ne  menfu  biel. 

Lors  fama  h  Rois  le  morjiel 
De  cuer  &  de  projiete  dotice , 

Et  'li  Jduens  le  mift  en  f a  bouce, 

Lifu  ejranment  efiranles. 

Vdiant  le  Roi  qui  fu  E  ales  , 

Jjhti  Cefgarda  mult  volentiers , 

Confu  li  mir acies  premiers 
Jfijte  Dieu  fifi  pour  le  Roi  Euvart 
Ki  pour  fu  fains  en  fon  efvoart . 
y acces  au  Romani  Rou  MS.  de  eodem  Godwino: 
Godwne  puis  remaint  iffi , 

Le  Rois  tn  paii  le  confenti , 
fje  ne  fai  combten  il  dura , 

Ades  je  fai  bien  qu  ii  s’eflrangla , 

D'un  morfel  que  le  Roi  feigna , 

A  Odihan  oii  il  manja. 

Ubi  obfervandum  buccellam  panis  cum  aliquot 

precibus  ligno  Crucis  a  Rege  lignatam. 

Huc  etiam  referri  potefl  quod  habet  Hiftori» 
Trevirenfis  pag.  2  3  5 .  Pofl  multum  vero  temporis  cum 
idem  Dux  (Limburgenfis  Henricus  )  inflictum  Jibi 
anathema  parvipenderet-,  &  in  malis  fupr  adittis  & fi- 
milibus  perfeveraret ,  accidit  ut  quidam  de  Adilttibus 
ejus  dic  quadam  in  domum  ejus  aavenijfet ,  &  facta 
hora  prandii ,  appofita  menfa  coram  ipfo ,  panem  come¬ 
dere  debuiffet ,  &  Dux  illi  illudens ,  S urge ,  ait ,  (fi 
foras  egredere ,  coram  me  comejhtrus  non  es ,  excommu- 
nicatus  enim  es.  Et  ille ,  Ubi  ,  inquit,  &  quis  rtiepra- 
ter  eum  qui  (fi  te  ex  communicavit  ?  Cui  Dux  ait :  Ecce 
nunc  vide ,  &  jam  parebit  ,Ji  ita  fumus  excommunica- 
ti ,  ut  aliquid  nobis  exinde  molefiu  pojfit  accidere  :Jt 
hic  canis ,  (qui  forte  illis  edentibus  aderat)  buccellam 
quam  illi  dedero,  comederit ,  non  pertimefeo.  Sin  au¬ 
tem,  timenda  eft  nobis  excommunicatio.  Et  hoc  ditio  , 
mi/it  buccellam ,  quam  canis  ut  naribus  adhibuit ,  ultra 
.contingere  non  curavit :  &  ne  quis  hoc  faturitati  canis 
poffet  imputare ,  cum  alius  illi  buccellam  mitteret ,  fe- 
Jtinus  arripuit.  Unde  omnes  qui  aderant  fmma  admi¬ 
ratione  dubii,  una  voce  dixerunt :  Oportet  eos  ad  fatis - 
fatlionem  venire ;  (fi  ita  fecerunt. 

Exftatapud  Lindenbrogium  poli  veteres  For¬ 
mulas  Exorcifnus  panis  hordeacei ,  vel  cafei  ad  pro¬ 
bationem  veri ,  pag.  107.  Orationes  vero  quae  in 
hocce  judicio  recitabantur,  ejus  effe&um  fatis 
declarant *,  ac  prima  quidem  ex  iis :  Fac  eum ,  Do¬ 
mine  ,  invifeeribus  angufliari ,  ejufque guttur  conclude . 
ut  panem  vel  cafeum  iflum  in  tuo  nomine  fanttificatum 
devorare  non  pofflt  hic  qui  injufle  juravit  ac  negavit 
illud  furtum  vel  homicidium ,  aut  adulterium  ,feu  ma¬ 
leficium  quod  quarebatur  ,  &  jusjurandum  pro  nihilo 
habuit,  &  nomen  tuum  nominavit ,  efic.  Altera  :  Pra- 
fta  quafumus  per  fanttum  ac  mirabile  nomen  tuum ,  ut 
qui  reus  erit  hujus  furti  vel  homicidii ,  aut  adulterii 
feu  maleficii',  de  quo  hic  requiritur ,  velinfatto  vel  in 
confcientia,  ad  adpojitam  ei  pro  oftenjione  veritatis  crea¬ 
turam  panis  fanttificati  vel  cafei  faux  ejus  claudatur , 
guttur  ejus  flranguletur ,  &  tn  nomine  tuo  ante  illud 
reficiatur ,  quam  devoretur.  Hinc  noltris  loquendi 
formula  manavit,  Jfiue  ce  morceau  de  painm  etran- 
gle,  fi  ce  que  je  dis,  rieflvray.  Sed  cur  panis  hor¬ 
deaceus  potius  adhibitus  fuerit  quam  alius ,  non 
comperi.  Hanc  porro  divinationis  aut  fortis  fpe- 
ciem  videtur  intellexifle  Concilium  Autifiodo- 
renfe  an.  5  78.  can.  4.  ubi  fortes  de  pane  &  ligno 


COR  1104 

Vetantur.  Huc  etiam  referri  potefl:  «pTc?  t »?  ptyd.- 
W//.77T»? ,  de  quo  Matthaeus  B lallares  Litu. 
M.  cap.  1  .VideEucharijlia. 

H  CORSORIUM ,  Agri  portio.  Vide  Curforium. 

f  CORSOYRUM,  Parvus  agger  quo  praeterfluens 
aqua  coercetur.  Confuetudo  Lemovic.  art.  40. 
Item  quia  quacumque  adificat  in  dicio  caftro ,  debet  ita 
adificare ,  quia  non  dimittat  aliquam  terram  ad  facien¬ 
dum  Corfoyra  infra  domum  fuam.  Verfio  Gallica: 
Item ,  celui  qui  bdtira  audit  chateau ,  doit  tellement 
batir ,  qu’il  ne  laijfe  croupir  en  rue  fes  terres  ou  ciments 
devant  fa  m  ai  fon  pour  arrefter  les  eaux  cour  antes  (fi 
empecher  la  liberte  du  pajfage. 

H  CORSURA,  Species  praeflationis  e  bladis,  f.  ea d. 
quae  Coffa  1 .  Charta  an.  1  3  1  2.  ex  Archivo  S.  Vi- 
dtoris  Malfil.  Salva  (fi  retenta  ditiis  dominis  xfi  co¬ 
lonis  tresLeno ,  Cor  fur  a  &  balagio  bladonm  &  culitia 
olivarum  de  decimis  interminio  degarriga  habitantium. 

*HCORTAL,  CoRtAL  is.  Vide  in  Cortis  1. 
CORTALINI.  Vide  Cohortales  fuo  loco,  &  Cor-t 
tinarii  polt  Cortis  3 . 

^fCORTANEUM,  Cortariom.  Vide  in  Cortis  z. 
CORTELZNI.  Vide  Cortir.arii  in  Cortis  3. 

11  CORTESANI.  Vide  inComr  4. 

%  CORTHECA ,  An  Chirotheca  ?  Chartularium 
S,  V andregifili  tom.  2 .  pag.  1 3  9  7.  Ef  etiam quaf- 
darn  Cor  thecas  &  unam  farpam,  quas  mihi  perfolvere 
debebant. 

CORTI BALDU S,  Cortiballus,  &c.  Yid® 

Curcinbaldus. 

1f  CORTICANUS  ,  Corticella,  Cortifer, 
CoRTiGixm,  Cortile,  &c.  Vide  in  Cortis  1. 

H  CORI  IN  A,  Cortinale,  &e.  Vide  in  Cortis  zl 

II CORTINARII.  Vide  in  Conis  3 . 

1. CORTIS,  Curtis.  Palladio lib.  1. deRerulh 
cap.  22.  Cors,  V arroni  lib.  1 .  c.  1  3 .  lib.  3 .  c.  3 . 
Cohors,  ell  atrium rufticum ftabulis  &  aliis  aedi-i 
liciis  circumdatum.  Velius  Longus  de  Orthogra¬ 
phia  :  Talis  quaflio  eft  circa  cohortes  &  coortes :  ubi 
diverfam  efle  ftgnificationem  voluerunt  Grammatici ; 
ut  Coortes  jint  villarum,  unde  homines  cooriuntur, . . . 
at  Cohortes  militum ,  a  mutua  cohortatione.  Nam  Cor¬ 
tes  quidem  audimus  vulgo ,  fed  barbare  dici.  At  Scri¬ 
ptoribus  inferioris  aevi ,  ell  villa ,  habitatio  rulti- 
ca  aediliciis ,  colonis ,  fervis ,  agris ,  perfonis,  &c. 
ad  rem  agreftem  neceflariis  inhruda ,  alias  Colonia 
di&a.  Lindw-odo  ad  Provinciale  Cantuaricnfi» 
Eccleliae  lib.  3 .  tit.  1 6.  Curiis  ell  manlio  vel  ma- 
nerium  ad  inhabitandum ,  cum  terris,  poflelllo- 
nibus,  &  aliis  emolumentis  ad  tale  manerium 
pertinentibus.  Herimannus  de  Rellaurat.  S.Mai» 
tini  Tornacenfis  c.  71.  Deinde 4.  domos fiveman- 
Jiones ,  quas  abufive  Curtes  vocamus ,  in  pago  T orna- 
cenji . .  •  conltruxit.  Cap.  7 9.  /c  his  itaque  domibus , 
Jiye  ut  ujitatius  dicamus ,  Curtibus ,  qua  in  diverjis lo¬ 
cis,  confiruxit,  plufquam  6  o .  carucas  pofuit.  Canones 
Concilii  Tricaflini  an.  878. can.  z.  Manfa, Cortes, 
villas ,  patrimonia  ,  &c.  Petrus  Damianus  lib.  4» 
Epill.  7.  In  tantum  dives  erat  ac  prapotens ,  ut  glo¬ 
riaretur  fe  plures  habere  Curtes  atque  caflella ,  quam 
dies  Jint ,  qui  numerantur  in  anno.  Domnizo  lib.  2. 
de  Vita  Mathild.  cap.  2  1 . 

Ejus  quocirca  tribuit  fubjure  Filinam , 

Egregiam  Curtem  dantem  fruges  f  at  abunde. 
Conradus  Ufperg.  in  Frider.  I.  Pracepit  muros  & 
fojfata  dejicere  ...  (fi  quatenus  in  una  Cone  non  con- 
Jiflat  plus  adificiorum  quam  una  domus.  Charta  Hlo- 
tarii  Regis  Franc.  ex  Tabui.  S.  Trinitatis  Pi&av. 
Curtes  duas  cum  fuis  appenditiis  nefiro  daremus  pra- 
cepto,  &c.  Infra:  Alter  a  vero  Cors  vocatur  Secundi- 

niaca , 


i  105  COR 

niaca,  &c.  Charta  alia  apud  Gallandum  :  fiiona- 

chi  S.  Albini  &  Canonici  S.  Licinii  habebant . 

2 .  Ecclefias  ,&  2.  Curtes  ad  illas  pertinentes ,  in  om¬ 
nibus  earum  redditibus  inter  fe  fine  divifione  communes. 
Auguftinus  Muflatus  lib.  2.  Rubr.  11.  In  Co¬ 
lonia  Patavii ,  quam  Curte  vocant.  Vetus  Formula : 
In  Curtibus  vel  villis.  Sic  palfim  ufurpant,  Lex  W i- 
figoth.  lib.  8 .  tit.  1 .  C  4.  Lex  Burgund.  tit.  2  3  . 

§.  i.tit.  54.  §.  4.  Addit.  1.  ad  eamdem  Legem 
tit.  5 .  Lex  Salica  tit.  6 .  §.  3 .  tit.  3  6 .  Lex  Aleman. 
tit.  10.  11.  31. 81.  §.  2.  tit.  8  2.  §.  6.  Lex.  Lon- 
gobard.  lib.  1.  tit.  8.  §.  29.  tit.  23.  24.  Lex 
Baj war.  tit.  8 .  cap.  2 .  §.  1 .  tit.  2  o .  §.  6.  Capi¬ 
tula  Caroli  Magni  lib.  3 .  c.  19.  Flodoardus  lib.  1 . 
Hili.  Rem  cap.  1  7.  Adam  Bremenfis  cap.  86. 
Capitula  Ludov.  II.  tit.  2.  c.  2.  Goffridus  Vin- 
doc.  lib.  4.  Epill.  44.  LeoOlt.  lib.  1.  Chronie. 
Cafin.  cap.  6.  1 1 .  20.  &  alibi  palfim ,  Liber  de 
Feud.  2.  tit.  5  2.  §.  1 .  &c. 

Cortis  vel  Curtis  nomen  pro  toto  vico ,  qui  villae 
alicui  magnificae  accelTerat  accreveratque ,  a  Scri¬ 
ptoribus  nollris  acceptum  fuiffe  ,  docet  Valefius 
ex  plurimis  vicorum  nominibus  in  Court  deli¬ 
nentibus ,  qualia  fiunt  prae  ceteris  Bettonis  Cortis 
non  una,  Betancourt ,  Hunuifi  Curtis,  Houncourt, 
Alamannorum  Curtis  Aumencourt  ,  Harecortis 
Plarcourt,  &  aliae  quas  indicat  in  Notitia  Gall. 

р.  416.  418.  419.  &  inPraefiat.  p.  xix.  &  xx. 

C  u  r  s ,  in  Diplomate  Henrici  i .  Imp.  apud  Baron. 
an.  1014.  num.  9. 

Cohortis,  in  Traditionib.  Fuld.  pag.  250. 

Curtis  Indominic  ata.  Tabularium  Bellilo- 
cenfie  n.  176.  Tradimus  villam  feu  Curtem  noftram 
Indominic  atam  Bellomontcm. 

Cortes  D ominicai.es, apud LambertumSchaf- 
nab.  an.  1  o  7  3  .  &  Adamum  Brem.  cap.  1  6  1 . 

Curtis  Dominica,  in Pancharta  nigra  S.Mar- 
tini T uron.  apud  Beflium  in  Comit.  Pi&av.  pag. 
209.  2io.[&  in  Hilloria  Novientenfis  Mona- 
llerii ,  apud  Marten.  tom.  3  .  Anecd.  coi.  1  1  3  1 .] 

Curtis  Regia,  ut  Filia  Regia,  Qux  Regis  pro¬ 
pria  elt.  Chartae  Alamannicae  Goldalli  Ch.  18. 
Altum  in  Curte  Regia  Z urici).  Annales  Francor. 
Fuldenfes  an. 8  8  9 .  Placitum  Curte  Regia  Francono- 
furt  haberi  cum  Francis  Regi  complacuit.  [  V ide  infra 
poli  Cortis  4.  ] 

Curtis  Public  a  ,  Quae  ad  Regem  «ScRempu- 
blicam  fpe&at.ChartaBalduini  Comitis  Flandriae 
an.  1038.  apud  Buzelinum  lib.  3 .  Gallo-FJandr. 

с.  20.  lic  clauditur;  Hoc  placitum  fecerunt  4.  MilF 
tes  advocati.  Udo ,  Urfio,  Garderus ,  A/ambodo.  Altum 
Atrebati,  Curte  Publica ,  inCapella  S.  Benedicti ,  &c. 

Curtes  Dominica,  Qute  domini  fiunt,  in  Ca¬ 
pitulari  de  Villis  c.  27. 

Curtes  Villicales,  Quae  a  fuis  villicis  regun¬ 
tur  ,  in  Chronico  Reicherfipcrg.  pag.  132.  &  in 
Metropoli  Salifburgenfi  tom.  1 .  pag.  373.  Curtes 
villicana,  tom.  3.  pag-  494. 

Curtes  Stabulari  ai.  Charta  anni  1 1 3  6.  in 
Metropoli  Salifburgenfi  tom.  3 .  pag.  371-  Arcam 
ubi  curia  quondam ,  modo  novella  vinea  plantata  ejl , 
cum  Curte  fabularia  ,  &c.  Adde  tom.  2.  pag.  531. 
5  3  2.  549.  5  56.  tom.  3  •  p*  3  8  3 . 

Curta,  pro  Curtis.  Charta  Ludov  ici  VII.  Regis 
Franc.  in  Tabui.  Maurigniacenli  Ch.  9.  Dederunt 
etiam  eis  Curtam ,  qua  ibi  erat  fofiis  limitata ,  &c. 
Occurrit  pluries  :  (Temel  vero  apud  Eccardum  in 
Hili,  gcneal.  MarchionumMifinenlium  coi. 2  53.] 

Certus,  pro  Curtis.  Tabular.  Brivatenfie.  Ch.  118. 
Cafam  dominicam  cum  Curto  &  orto ,  cum  campis ,  &c. 

Tom .  II. 


COR  no6 

Item  Regius  Comitatus,  aula  Regia.  Afferus  de 
^Elfredi  reb.  gell.Cww  . ..  ab  omnibus  nimium  dilige¬ 
retur  ,  &  in  Regio  femper  Curto  infeparabiliter  nutrire¬ 
tur .  &c.  Infra  :  FauVoerd  gr  sElftbrytb  femper  in  Cur¬ 
to  Regio  nutriti  cum  magna  nutritorum  &  nutricum  di¬ 
ligentia.  Rurlum  :  Cum  igitur  ad  eum  veniffem  in  ‘villa 
Regia .  . .  cum  eo  illa  vice  8 .  menfibtts  in  Curto  manfi 
Occurrit  adhuc  fiemel.  Ita  ubi  de  eodem  AElfredo, 
Florentinus  Wigorn.p.  5  8  7.  Curtum  habet.  [Vide 
Cortis  4.  ] 

Cortem  Bonam  Recipere,  dicitur,  qui  con¬ 
vivio  lauto  excipitur.  Ita  Itali  vocem  far  buona 
Corte  ufurpant.  Vide  Joannem  Villaneum  lib.  7. 
cap.  8  8 .  Caefarius  lib.  1 .  Mirae,  c.  3  4.  Tale  dictum 
propofuit  :  Si  aliquis  effiet,  inquit,  qui  veris  indiciis 
vera  mihi  de  anima  patris  mei  dicere pojfct,  bonam  Cor¬ 
tem  d  me  reciperet.  Et  infra  :  Domine ,  Cortis  vefira 
vobis  maneat ,  ego  cogitabo  quid  anima  mea  expediat. 

Curti  cula,  Minor  Curtis.  Canicula  Abbatis ,  in 
Statutis  antiquis  Corbeicnfis  Monaflcrii.f  Archi¬ 
vum  Majoris  Monallerii :  Corioccs  Hervei  filius  de¬ 
dit  S.  Murtino  Curticulas  qua  fiunt  inter  aquas  juxta 
Lambaulum.j 

Curticlus.  Charta  Odonis  Epificopi  Belvacen- 
fis  an.  8  7  5 .  apud  Louvetum :  In  fuburbio  nofira. ci¬ 
vitatis  molendina  2.  &cambas  1  1.  &  hortos  cultos  2  . 
&  Curticlos  10.  pratum  1 .  &c-  Idem  videtur  cuni 
Curtillus ,  de  quo  infra. 

f  Curticlis  &  Curti  clU  S-.  Charta  aEngel- 
berti  pro  Monalterio  Epternaccnfi  an.  709.  Am- 
plilf.  Collebl.  to.  1 .  coi.  16.  E.  Cafatas  xi.  cum  fala 
&Curticle  meo . .  .  cum  mancipiis . . .  cajis ,  Curticlis , 
filvis.  Similiaiterum  habentur  coi.  2  2;  E.  in  Char¬ 
ta  anni  721.  Hincque  corrigenda  Hedeni  Ducis 
Charta  anni  704.  laudatae  Colled.  to.  i.  coi.  13 
Curtem  noftram  in  loco  nuncupante  Arne  fi  ah  faper  flu¬ 
vio  Huitieio,  cum  omni  integritate  fu  a,  id  ejl  cafis ,  Cur¬ 
ti  dis,  campis ,  pratis ,  &c.  Legendum  enim  Curticlis-. 

Corti  cella,  Curti  cella.  Curtis  minor.  Ru- 
ricius ,  feu  Rauracius  Epill.  ad  Defider.  Cadurc. 
Epifc.  tom.  5 .  Antiq.  leCfc.  Canifii :  Simulque  fiug- 
gerimus,  ut  de  ipfa  Curticella ,  vel  hominibus  inibi  con- 
Ji flentibus  Jub  vefira  defenfione . . .  dignetis  habere  Cor - 
ticella.  Notitia  an.  1041.  apud  Augullinum  deht 
Cbier-a  in  Chron.  Pedem,  cap.  1  9.  Addidit  quoque 
prafato  Monafterio  Corticellam  unam  inter  Cercina- 
fchum  &  Schalengium,  qua  ab  incolis  Gorreta  dicitur. 
Infra  :  Curticellam  unam  in  territorio  Suavis.  Adde 
Miracula  S.  Columbani  Abbat.  cap.  2 9.  [Chroni- 
con  Farfenfe  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2.  coK 
423.]  &  Chartas  Longobardicas  apudUghellum 
palfim. 

C  ortifer,  C urtifer ,  Idem  quod  Curtis ,  [vel 
Curtile.  Praeceptum  Ludovici  Imperat,  ann.  836. 
AmplifT.  Colled.  tom.  1  .coi.  96.  C.  Cum  domibus 
caterifque  adificiis ,  Cuniferis  ,  vineis  ,  terris ,  filvis  , 
pratis ,  pafcuts ,  aquis,  &c.  Praeceptum  Caroli  Cal¬ 
vi  an.  869.  inter  Concilia  Hifpan.  to.  3.  p.  151; 
coi.  1.  &  in  Appendice  Mareae  Hifp.  coi.  792. 
Cum  domibus ,  adificiis ,  Curtiferis ,  vindigariis,  hortis , 
vineis ,  &c.]  Donationes  fa£he  Ecclefiae  Salifbur¬ 
genfi  cap.  8.  Tradidit  quoque  ad  Chuchil  cafam  cum 
Curti  fero  fuo  &  territorio ,  &  manentes  novem  cum  co¬ 
loniis  &  aliis  appendiciis  fttis.  Occurrit  iterum  c.  4. 
&  alibi.  Traditiones  Fuldenfes  lib.  2.  cap.  148. 
Trado  S .  Bonifacio  ....  unum  integrum  Curtifemm. 
Chronicon  Befuenfe  :  Manfium  cum  fiuprapofisis . 
campis,  pratis,  Curtiferis  , filvis  ,  &c.  Alibi :  Manfi, 
fervos,  ancillas ,  Curtiferos,  terras,  filvas,  &c.  [Ciiro- 
nicon  Novalienfe  apud  Murator,  to.  2.  part.  i-. 

Aaaa 


iio7  COR 

coi.  747-  Cum  nidificus,  Coniferis ,  exdvis,  ortis ,  vi¬ 
neis  ,  campis.  ]  Adde  Perardum  pag.  44.  &  For¬ 
mulas  veteres  18.15».  50.  58.  79  -  &  Metropo¬ 
lim  Salifburgenfem  palfim  ,  ubi  Wiguleius  Hon- 
dius  to.  3  .  p.  2 .  Curiam  &  Curtiferum  confundit, 
f  Cultxfer,  in  Chartulario  S.  Sulpitii  Bituric. 
fol.  xi.  verfo :  Domibus  adificits  cum  appenditiis  ea¬ 
rum  ,  urti feris  &  Cultiferis ,  viridigariis ,  &c. 
f  Cu  RTiFi ciu  m.  Hili.  Novientenlis  Monallerii, 
inter  Anecd.  Marten.  to.  3.  coi.  1131.  InSulz.a 
curtis  dominica  cum  omnibus  appendttiis  fuis ,  Ecclejia 
videlicet  matrice  cum  decimis  fuis ,  matifus  cenfuales 
atque  ferviles ,  agri  cum  vineis  ac  pratis ,  curtes  cum 
Curtificiis ,  familia  minifierialis  fervilis  &  cenfualis. 
f  Cortal,  Cortalis,  Eadem  fignificatione. 
Litterae  an.  1 3  5  8 .  ex  Chartophylacio  regio  Re- 
gell.  89.  Ch.  521.  Ipfe accedens  ad  quamdam  hor¬ 
dam  five  Cortal  Petri  Couvilli  ditii  loci ,  ubi  praditii 
inimici  fe  poterant  retrahere.  Charta  Guifredi  Co¬ 
mitis  Ceritaniae  an.  1  o  3  5 .  Dono . . .  domos ,  cortes , 
Cortales  ,  hortos ,  hortales ,  areas  &  palumbarios,  ter¬ 
ras  cultas  &  eremas ,  Jilvas ,  prata . . .  molendina  & 
molendinaria  cum  caput  aquis ,  &c. 

Cortarium,  Idem  quod  Cortis ,  Curtis ,  Curti! is, 
Charta  Hugonis  de  Feritate  in  Hili.  Monallerii 
S.  Audoeni  Rotomag.  pag.  460.  46  2 .  E t  in  ipfa 
villa  terram  unius  carruca,  &  unum  manfum ,  &  10. 
Cortaria.  In  alia  Flugonis,  prioris  filii  :  In  eadem 
villa  ocio  Cortes ,  &c. 

f  CoRtorium,  vel  Cortoria.  Donatio  anni  1054. 
in  Appendice  Mareae.  Hifp.  coi.  1 100.  Cum  Cor - 
tortis  &  matrocibus  &  planitiis  &  cum  omnibus  adja¬ 
centiis  earum. 

Cur  t arii ,  Curtium  polTeflores ,  vel  tenentes. 
Charta  Anfelmi  Abb.  Lauresham.  apud  Frehe- 
rura  in  Origin.  Palatin.  Aream  &  vineas  in  Serie - 
z^efeim ,  cum  bobariis  atque  Curtariis  ,  prater  ea  qua 
in  fervitio  habuerunt ,  fub  annua  penfione  jure  h  are  di¬ 
tari  0  contradidi.  Infra:  De  1  2.  bobariis  pro  fervitio  & 
reditu  folvuntur  8.  libra:  de  dimidiis  vero  bobariis  & 
molendinariis  &  aliis  Curtariis  8 .  talenta  [olidi. 
f  Cortigium,  Idem  quod  Cortis.  Diploma Fer- 
randi  Caftella?  Regis  an.  1224.  pro  Militia  Fra¬ 
trum  Silvae-Majoris,  apud  Marten.  to.  1.  Anecd. 
coi.  916.  Ad  faciendum  infuper  vobis  Cortigium  in 
Altalaya  de  Fenus  me  obligo ,  in  quopojftis  competen¬ 
ter  habitare ad  dandum  vobis  viginti  paria  boum 
cum  necejfariis  eorum  ad  populandum  agriculturam  uf- 
que  ad  annum ,  &  vitalia  ad  cnfiodiendum  caflrum  & 
cave  as  memor  at  as  duobus  primis  annis,  prout  aliis  fpe- 
culatoribus  eorum  tradidi  ufque  modo. 

Curtile,  Curtillum,  Spelmanno ,  Locus  vel  fe- 
des  curtis  :  Vadiano,  villula  aliqua  paucis  aedifi- 
ficiis  conftru&a ,  domus  rullicana  praediolo  con- 
jun&a:  re&ius,  cui  adjun&us  elt  hortus,  nam 
Curtile  proprie  hortum  rullicum  ,  feu  curtis  fo- 
nat.  GIolT.  Lat.  Gall .Ortus ,  Courtil.  Charta  Caroli 
Calvi  :  Cellulam  S.  Clementis  una  cum  Curtili  in  quo 
Monachi  ibidemDeo  famulantes  labores  manuum  exer¬ 
cere  videntur,  vel  m  quo  res  illorum  conjiflunt,  efic.  Ita 
Charta;  Alamann. Goldafii  num.28.6  2.  Tradit. 
Fuld.  lib.  2.  c.  2  1  o.  Chronica  S.  Benigni  &Be- 
fuenfe  pag.  419.  451.  512.  544.  Gella  Abbatum 
Gemblacenf.  pag.  533.  534.  &  Scriptores  alii 
palTun.  Le  Reclus  de  Moliens  in  Alifer  er  e  MS. 

II  convoita  par  grant  fotblece  , 

La  ptour  pome  de  Courtil. 

Le  Roman  du  Renard  MS, 

La  bonne  femme  du  Alaifnil 
A  ouvert  Ionis  de  fon  Courtil . 


COR  1108 

<£Curti;lis.  Johan.  Iperii  Chronlcon  S.  Bertini 
an.  871.  inter  Anecd.  Marten.  tom.  3 .  coi.  5  24.' 
Curtiles  duos  cum  cafticiis ,  terram  arabilem  &  pratum 
bimariorum  quadraginta  obdo,  &c.  Atium  an.ij.  Ca¬ 
roli  Regis. 

f  Cortile,  in  Teflamento  Guillelmi  Comitis 
Arverniae  an.  9  1  o  •  de  Fundatione  Cluniaci  inter 
Inllrum.  tomi  4.  novae  Gall.  Chrill.  coi.  272. 

f  Curtile,  apud  Fantonum  in  Hilloria  Ave- 
nion.  pag.  167. 

C  o  rti  l  1  s ,  in  Obituario  S.  Gerardi  Lemovic. 
fol.  34. 

Cortilium,  in  Chronico  Gemblacenfi  p.  533. 
534.  [in  Inllrumento  1 .  tomi  4.  novae  Gall. 
Chrill.  coi.  1 .  &  etiam  alibi.] 

Cu  rti  lx  o  ,  Eodem  fignificatu  ,  in  Charta  R-ai- 
noldi  Archiepifcopi  Remenfis  apud  Locrium  ia 

^Chronico  Belgico  an.  1129. 

^1  Cortillum,  in  Charta  Johannis  Michael  an. 
1258.  ex  Archivo  B.  Mariae  de  Bono-Nuntio 
Rotomag. 

f  Cortillus,  in  Inllrumento  jurium  Capituli 
Ambian.  in  villa  de  Camons ,  ex  Archivis  ejufd. 
Capituli :  Item  in  veteri  villa  funt  xxxn.  Cor  t  illi , 
quorum  unufquifqtie  . . .  perfolvit . . .  tres  denarios,  &c . 

^  Courtillum,  Index  MS.  Beneficiorum  Eccle- 
fise  &  Dioec.  Conllantienf.fol.  1  8.  eMufeo  Do¬ 
mini  de  Cange :  Habet  manerium  cum  CourtilU. 

Cur  t  ilus.  Charta  an.  circiter  looo.ex  Char¬ 
tulario  Saviniaci  fol.  1  o  1 .  Dat  Curtilum ,  ortum  & 
vercheriam  feu  dimidiam  manfum.  Charta  Praepofiti 
Burgenlium  Cuciaci  an.  1375.  apud  Baluzium 
Hili.  Arvern.  to.  2 .  pag.  208.  Manjis ,  maifagiis , 
&  Cunilis  ad  ditium  terram  fpetiantibus.  Iterum  le¬ 
gitur  pag.  feq. 

Curtillum,  Idem  cpciod.  Curtile.  Leges  Inae  Re¬ 
gis  Wellfaxiae  cap.  42.  Ruftici  Curtillum  debet  effit 
cl aufum  aflatefimul  &  hieme ,  &c.  [  Decimam  herba¬ 
rum  &  Curtillorum ,  in  Hili.  MS.  Monallerii  Beo 
cenlis  fol.  465.] 

Corti lagium  ,  Curtilagium,  Idem  quod[ 
Curtile.  Lindwodo  ad  lib.  3 .  Provincialis  Cantuar. 
tit.  1  6.  Locus  adjundtus  curti,  ubi  leguntur  her¬ 
bae  vel  olera.  Ordericus  Vitalis  lib.  3  .  pag.  466. 
Tertiam  partem  decima ,  &  quinque  Cor tilagta.  [Po- 
lyptych.  Fifcamn.  an.  1235.  Tenet  unum  vilana- 
gium  de  xxiv.  acris  ad  decimam  &  campanurn ,  (y 
reddit  fex  denarios  de  Cortilagio  ad  feflum  S.  Petri  ai 
Vincula.  Venditio  an.  1  344.  Vendidit . . .  domum , 
pratum  &  Cortilagium  Jitum  m  loto  ditio  Apud  T u~ 
ficharn.  ]  Monallicum  Anglican.  to.  1.  pag.  256. 
Et  etiam  fi  in  Curtilagio  alicujus  bladum  feminaretur , 
decimam gerbam  illius  bladi ,  jicut  in  campis  ,pefctpiet. 
Tom.  2.  p.  89.  De  una  vijgata  terra ,  m  Stodleya 
...  cum  duabus- Cur  tilagiis  adeam  pertinentibus.  Pag/ 
306.  De  unomefuagio  cumCurtilagio invilla  de  Alel- 
lyng.  Will.  Thorn.  pag.  2098 .  Adimit  as  decimas , 
cum  decimis  fecni  &  Curtii agiorum.  Pag.  2101.  Su¬ 
per  decimis  quibuf cumque  garb arum  &  bl adorum  de  or¬ 
tis  feu  Curtilagiis  aut  alus  terris ,  &  locis  plantatis , 
&c.  Courtil  age  i,in  ConfuetudineMontenfi  c.50. 
Will.  Guiartusan.  1296. 

Et  s’ejpcndirent  fols  &  finges 
Cd  &  Id  par  les  Courttllages. 

Charta  Stephani  Comitis  Burgundiae&  Joannis 
Comitis  Cabilonenfis  an.  1229.  pro  Libertatibus 
oppidi  AulTonenlis :  Lt  Courtilagie  de  la  Ville  Jeront 
fehur  en  telle  maniere  que  l’on  ny  peut  riens prendre  de 
par  nous , fi  par  achat  non:  iceux  deux  chofes  de  foin  & 
de  Courtilaige  font  fans  creance ,  c ’rc.  Infra :  Gtls  qui 


iio9  COR 

fera  dommatge  de  la  clofon  de  la  ville ,  effi  de  la  clofon 
des  Comiils  ,  &  des  Courtillaiges ,  &  desfruits  &  des 
arbres ,  sil  le  fatt  a  atciant ,  tl  doit  amender  Ic  dom- 
maige ,  &c.  Vide  Innocent.  III.  PP.  lib.  1 3^  E  pili. 
76.  Statutum  2.  V^eftmonaft.  cap.  50.  Fletam 
lib.  2. cap.  71 .  §.  3  .  Britonem  pag.  109.  v.  &c. 
Vetus  Charta:  Courtillage efi toute mamere de poiree, 
poix  nouveaux,  feves  nouvelles ,  en  coffe  •,  &c.  [Edi¬ 
ctum  Johannis  Fr.  Regis  an.  1350.  apud  de  Lati¬ 
ner  e  tom.  2.  Ordinat,  pag.  368.  Nuis  laboureurs 
de  houe  ne  pourront  labourerde  hotte  ou  de  befcbe  quen 
vigne ,  excepte  es  terres  ou  les  cbevaux  ne  pourroient 
labourer ,  &  aufii  les  terres  dguefdes  &  Cortillages.  ] 

fC  urtiliarium.  Vetus Confuetudo Corbeien- 
fis  in  Tabulario  ejus  Abbatiae  :  Omnes  generaliter 
frater  liberos  debent  fex  diebus  pro Jingulis  manjts  ad 
opus  manuale ,  ad  fo fatum ,  &  debent fubmoneri  d  por¬ 
tariis  in  Templo :  J2ui  non  folv erit ,  emendat.  Et  hoc 
debent  annuatim  ad  foffatum,  ad  Curtiliarium  &  ad 
ortiliarium. 

^  Corticanus  ,  Curticanus.  Praeceptum 
Carlomanni  Regis  an.  884.  apud  Mabill.  de  Re 
Diplom.  p.  5  5  o.  D.  Omnes  claujl  indominicati ,  fel¬ 
litet  ille  qui  adharet  Monafierio,  &  campania,  planta, 
b abundantia ,  Curticanus  .,  &  claufellus  tum  aliis  vi¬ 
neolis  de  Parriniaco.  Legitur  Cortic anus  in  Annal. 
Bened.  tom.  3 .  pag.  6  1 . 

C  ortaneu  m.  Chronicon  Cafinenfelib.  1 .  cap. 
19.  an.  636.  Dachopertus  quidam  Capuanus  genere 
obtulit  B.  Benedido  cafalem  fuum  in  loco  ,  qui  Colim- 
niana  vocatur ,  cum  cajis  &  Cortaneis ,  &  omnibus  ex 
integro  pertinentiis  ejus . 

Curtii,  arius,  Officium  monaftrcum,  cujus  cu¬ 
rae  potiffimum  incumbebat,  ex  curtil i  Monafte- 
rii,  aut  aliunde  olera  &  pulmentaria  Monachis 
fubminiftrare,  quodpoftea  in  beneficium  «Scieu- 
dum  Ecclefiafticum  Summo  Pontifici  obnoxium 
tranfiit,  ut  docemur  a  Doublcto  in  Hili.  Sandio- 
nyfiani  Monallerii  lib.  1.  cap.  5  9.  quem  lingua 
vernacula  Courtillier  appellari  annotat.  Catholi¬ 
cum  parvum  :  Ortilio,  Ortelain  ,  Courtilleur.  Gloffi 
Eat.  Gall  .Olitor ,  Courtiller.  Alibi :  Ceparia ,  Cour- 
tilliere.  Rurfum  :  Orticcla,  Courtiller. 

fCuRTicULARiDs,  in  Epitaphio  Fratris  Jacobi 
Pou/femotte,  apud  Felibianum  in  Hili.  San-Dio- 
<nyf.  pag.  586. 

Alia  interdum  notione  videntur  nuncupari  Cur- 
tilarii,  feu  Curtiliers :  didi  enim  qui  domini  fui 
principalis  feu  capitalis  Curiam  fequi  tenentur, 
&  ejus  placitis  interelfe.  Charta  ann.  1  244.  in 
Tabui.  Corbeienfi  :  Apres  en  autel  fuit  il  tort  de  le 
terre  le  Vifconte ,  ki  ejl  Courtillier s  de  l’  Eghfe.  In  al¬ 
tera  Joan.  de  Mxinieres  Militis  an.  1283.  ibidem  : 
Cbefi  dffavoir  que  come  liAbes  dejtfi  que  je  fuijfe  leur 
Courtilliers ,  &  vouloit  que  je  alajfe  d  fes  pluis ,  &  ju- 
jaijfe  aujfi  come  autre  Curtillier  ,  il  efi  enji  ordene  que 
je  &  mi  boir  irons  d  trois  plais  gener aux  cbafcun  an,  & 
jugerons  &  ferons  aujfi  come  li  autre  Courtillier. [Come 
il  deijfent  &  propofaijfent  contre  mi ,  que  je  ne  peujfe  ne 
ne  deujfe  lever ,  tnener ,  ne  carier  nus  des  fruits  de  mes 
teres ,  keje  tteng  d’aus  en  Courtillage  ,  ne  ble  ne  mar- 
cb amnes ,  dufques  adont  qu  ii  ou  leur  Serjant  enfient 
tercbie  ,  &  que  je  ou  mes  Serjxns  eujjfent  mene  leur  te- 
rage  en  leur  grange  d  Mainieres.  Similia  habes  in 
altera  ejufdem  anni  Charta  Domini  Altermi  de 
Maineriis  fratris  fupradidi  Joannis  :  Li  dis  Abbe 
&  Convens  difoient  ke  h  dis  mejire  iVillames  mes  pe¬ 
tes  ni avoit  donne  une  partte  de  le  terre  ,  que  il  tenoit 
d’ dus  d  Mainieres  enCourtilage  ,  par  lequel  cofe  il  vo- 
loient  que  je  fuijfe  leur  Courtilliers ,  &  fefiffe  en  t otites 
Tom .  II» 


'  COR  i  1 10 

'cofes  aujfi  comme  li  autre  Courtillier ,  tant  de  venir  d 
leur  plais,  de  faire  refeandife ,  de  carier  les  terages ,  & 
du  tertier ,  &  de  toutes  au  tres  redevanebes ,  ke  leur 
Courtillier  leur  doivent.  In  hifcc  Chartis  Courtilliers 
ii  funt  qui  poffident  terram  terragto  obnoxiam  , 
Courtilage  vero  aliud  nihil  efi: ,  quam  terragmn ,  & 
Courtis  vel,  ut  interdum  habetur  ,  Courticx  eil 
ipfa  terra  obnoxia  terragio.] 

Cortis  a  ni,  Cortisiani,  Qui  Cortes  curant , 
vel  colunt  aut  incolunt.  Charta  Lonrrobardica 
ann.  774.  apudUghellum  in  Archiepifc.  Bene- 
vent.  Necnon  in  Gaflaldxto  Biferncnfi  conce ffmi  u  s  C  or¬ 
ti  fano  s  ,  hi  fmt  cum  uxoribus  fuis  &  omnibus  Jibi  per¬ 
tinentibus.  Alia  ibid.  Sed  &  fubjlantiam  Calendini 
Corti  fani  noftri  qui  habitare  vifus  fuit  in  Urini  ano. 
Chronicon  Monafterii  S.  Sophia.'  Benevent.  Sub- 
ftantiam  qua  Auroaldi  fuit  Curtifani  nofiri.  Charta 
Ludovici  Pii  in  Chronico  S.  Vincentii  de  Vul¬ 
turno  :  Statuimus  quoque  ut  nullus  ex  fervis ,  aut  ex 
familia  ejufdem  Monafierii ,  vel  eos  ,  quos  Corti fanos 
vocant ,  audeat  inquietare  ,  aut  quodlibet  penfum  ejus 
exaltor  tollere ,  vel  exigere prafumat.  Adde  eumdem 
tom.  6.  pag.  297. 

Servatur  ejufce  appellationis  memoria  in  foe- 
cialium  libris,  uti  appellant.  Provincialibus ,  in 
quibus  inter  Flandrenfium  nobiles  familias,  men¬ 
tio  fit  Contjiani  Flandru ,  ex  Curtriaca  gente,  cui 
pro  infignibus  tres  cantherios  miniato  in  campo 
aureo  adferibunt.  Idem  videtur  cum  eo  qui  le  Si¬ 
re  deCorteJiex  dicitur  non  1’emel  Guillelmo  Guiar- 
to.  Chronicon  Flandr.  vernaculum  cap.  72.  Si 
feit  prendre  un  Cbevalier  de  Flandres ,  quou  appelloit 
Courtoijien.  Adde  cap.  46. 

2 .  CORTIS ,  Cu  r  t  1  s ,  Atrium ,  impluvium  aedi¬ 
ficiis  cin&um  ,  noftris ,  Court.  Monachus  Sangal- 
lenfislib.  2.  de  Carolo  M.  cap.  31.  Pauperes  pan¬ 
nos  jucundifiime  dealbati  Kyrie  eleifon  Ludovico  bea¬ 
to  per  latiffimam  Curtent, vel  C  articulas  Aquarum  Gra¬ 
ni  ,  quas  Latini  ujitatiuSdPorticuum  nomine  vocant ,  uf- 
que  ad  coelum  voces  efferrent ,  &c.  Hariulfus  lib.  3. 
Chronici  Centul.  cap.  1.  gjufjit portari  in  fn&  domus 
atrium  ,  quod  vulgas  Curtem  dicit ,  &  ut  fieri  affolet  , 
ante  januam  j  ait  ari.  S.  Eulogius  lib.  2.  Memoriali 
Sandor.  cap.  Jfinadam  node  per  contiguum  infra 
Cortem  domus  barens  tugurium ,  celfian  parietem  ,  Deo 
juvante  ,  fcandens ,  <&c.  Eckeardus  junior  de  Ca- 
fib.  S.  Galli  cap.  10  .At  equus  exaltanter  eum  ge- 
fians ,  in  pofiem  valvarum  Curtis  hominem  .  . .  impegit. 
Curtis  Monasterii  ,  apud  Joannem  Diae, 
lib.  4.  de  VitaS.  Gregorii  Magni  cap.  9  7.  id  efi: , 
claufura ,  uti  Cortis  appellatur  in  LegeSalica  tit. 
8.§.  1.  ubi  Padus  Legis  Salicae  habet  cl  au  furam. 
Vide  Curia. 

fCoRTts  Coe  no  b  11.  Miracula  S.  Bercharii  Abb. 
inter  AdaSS.  Benedid.  faec.  2.  pag.  853.  Fide- 
liffimus  Dei  Abbas  Bcrengerius  audiens  quofdam  d 
partibus  Tullenjium  volentes  cupiditate  prada  &  fpo- 
liorum  effringere  iflud  Monaflerium  ,  in  iixit  ut  ipfa 
Cortis  Coenobii  valide  muniretur ,  &  vigiles  ipfam  cir¬ 
cumeuntes  omni  node  injifierent.  Rurfum  occurrit 
ibi  pag;  857. 

Curtis  Cl  ausa. Charta  Alaman.  Goldafti  60. 
Hoc  efi  ,cafa  cum  cafalibus ,  Curte  claufa  cum  omnibus 
officinis  ejus.  Ch.  6  4.  Curte  claufa  ,  aliifque  adificiis  , 
&c.  VitaBurchardi  Wormacienlis  Epifcopi :  Cur- 
tim  fuam  muro  ,  civitatem  inftar  cafielli  circumdedit. 
Cortina,  Curtina,  Minor  Cortis  ,  feu  rufli- 
ca  area  ,  quae  inuris  cingitur :  Conis  claufa  ,  in  lau¬ 
datis  Chartis  Alamannicis  Goldafti  60.  &64* 
Vetus  Notitia  apud  Ughellum  tom.  5.  p.  1538. 

Aaaaij 


1 1 1 1  COR 

Domuncula  minor  cum  Cortina ,  vinea,  &c.  Paulus 
in  Vita  S.  Hilarii  Abbatis  Gaieatenfis  n.  8.  Ante¬ 
quam  ad  Cortinam  ipjius  Monaflerii  ingrederetur  ,&c. 
Alia  ann.  1210.  apud  Guichenonum  in  Bibi.  Se- 
bufiana  cent.  1 .  c.  78.  Cum  terris ,  Cortina ,  juflU 
tiis ,  pedagiis ,  albergiis ,  &c.  Tabularium  Cafau- 
rienfe  :  Concambiavi  Curtinam  meam  de  terra  &  vi¬ 
nea  fub  ipfa  curtina  cum  fifcariis  fuger  fe  habentem. 
Thwrocziusin  Salomone  cap.  5  2.  Alilites  autem 
Ladijlai  agmina  Salomonis  t  anquam  in  Cor  tinis  Cctulu- 
ferunt.  Paulus  inVita  S.  Hilarii  Abbat.  n.  8.  Ante¬ 
quam  ad  Cortinam  hujus  Templi  accederet  ,  &c. 

Inde  murorum  loricae,  feu  prominentes  ur¬ 
bium  muri ,  Cortina  appellari  videntur  noilris  , 
quod  iis  veluti  Cortes  incingantur;C ortes  enim  ro¬ 
tunda  funt ,  ut  ait  Varro  in  Origin.  Unde  Cortina  , 
feu  Tripodis  Apollinis ,  etymon  accerfit  Jof.  Sca- 
liger ,  etii  Varro  &  Servius  aliter  cenfeant.  Anna 
Comnenalib.  1  i.Alexiad.  pag.  3  09.  Kcp-ma?  vo¬ 
cat  muros  urbis ,  feu  loricas  ,  inter  binas  turres  : 

T ov(  nrupyou;  ,  toc;  /xiTafy  y.cprlvac  <rQi<riv  uvtcic 

vufxafro.  Synod.  Romana  fub  SilveflroPP.  cap.  1. 
Jjhioniam  bonum  efl  ut  fixas  Cortinas  habeat  Ecclejia , 
ut  regia  Ecclejia  non  vacillet ,  fed  Jit  firma  ,  &  clau¬ 
dat  ofiium propterper [Hift.Dalphin.  to.  2. 
p.  104.  coi.  1.  in  Inflrum.an.  13  00.  Dominus  R. 
infra  Cortinas  fort alii  dicti  Caflri  conflttutus  in  pr a f en¬ 
tia  nobilis  Dcmicelli ,  &c.~]Neque  aliunde  petenda 
origo  Cortinarum,  feu  velorum,  vel  aulaeorum, 
quibus  altaria  clauduntur  apud  Chriilianos ,  at¬ 
que  adeolediipfi  noflrates.EbrardusBethunien- 
fis  inGraecifmo: 

Velum  Cortina,  velum  T eftura  vocatur , 

Alibi : 

Aula  dicuntur  Aulaa :  Petafmata  Templi : 

Cortina  Thalami :  Velaria,  vela  Theatri. 

Ifo  Magi  fler  in  Gloff.  Aulea,  proprieUmbhang  ,  ab 
aula  Attali  Regis  ditta  ,  proprie  Cortina.  Au&or  Bre- 
viloqui :  Cortina  ejl  ornamentum  Ecclejiarum,  vel  ta¬ 
bernaculorum  ,Jicut  vela  depilia  ,  qua  in  lateribus  al¬ 
tarium  fufpenduntur ,  ne  Sacerdos  afpettu  circumflan¬ 
tium  confundatur.  S.  Auguftinus  lib.  2.  Quaefl.  fu- 
perExod.  cap.  1  74.  AuXa/a? ,  quas  Graci  appellant, 
Latini  Aulaa  perhibent,  quas  Cortinas  vulgo  vocant. 
S.  Hieronymus  lib.  1 .  in  Lamentat.  Hierem.  cap. 
2.  In  tentorii  nomine  &  tabernaculi ,  quamvis  unum 
videatur  fonare ,  eo  quod  tabernacula  inde  Jint  dicta  : 
quod  Cortina  diflenta  funibus  tabernaculis  infra  flanti¬ 
bus  appenderentur ,  qua  tentoria  fuflinerent.  Mona¬ 
chus  Sangallenlis  lib.  1 .  cap.  2.  ex  emendatione 
Codicis  Caefarei  apud  Lambecium  :  Tunc  adolef- 
cens  ille,  quem  pofl  Cortinam  ,  juxta  quam  confede- 
rat  Rex  ,  flare  prae  ep  er  at  ,  ut  audiret  quomodo  Jingtili 
fupplicarent ,  cum  ipfa  Cortina  ipfttm  circumplexus ,  in 
bos  quaflus  erupit ,  Domine,  &c.  Anaflafius  in  Leo¬ 
ne  III.  PP.  Fecit  Cortinam  feneam  albam  habentem 
periclyjim  &  crucem  de  fundato.  Occurrit  apud  eum- 
dem  non  femel,  Continuatorem  Florilegi  pag. 
672.  in  Gellis  Regum  Francorum  cap.  14.  & 
alios.  Vide  Durandum  lib.  1 .  Ration.  c.  3.  n.  3  9. 

CortiNjeRegis,  Signa ,  vela  regia  ,  quae  bonis 
debitorum Fifco  addi&is  appendebantur,  tituli. 
S.  AmbrofiusEpifl.  3  3  .  Dum  hac  tratto  fuggeflum 
efl  mihi  Cortinas  Regias  effe  collettas ,  refertam  autem 
populo  B afilicampr afentiam  mei  pofcere.  Infra :  Pofl- 
ea  vero  quod  cognoverim  Cortinas  Regias  inde  effe  fub- 
latas.  Vide  Titulus ,  Velum. 

Cortina,  Panni  vel  ferici  fpecies ,  fie  didla  ,  ut 
pallium  ,  pro  pallii  materia.  Liber  Anniverlario- 
rumBafilicae  Vaticanae  fol.  144.  ubi  de  Bonifa- 


COR  1 1 1 2 

cio  VIII .  PP.  Item  4.  cami  fas  de  Cortina  cum  pecto¬ 
ralibus  &  < n  amictis  de  opere  Cyprer.fi.  . . .  Item  tria 
fuperpellicta  de  vinipa  &  Cortina. 

Cordina  ,  pro  Cortina,  Velum  ,  aulaeum.  Sta¬ 
tuta  MSS.  Augerii  11.  Epifc.  Conferan.  an.  1 2  80. 
Sub  poena  fujperjionis  ab  officio  prohibemus  necapuella 
b aptiz,atorum  ponantur  in  alus  quam  in  ecclejtaflicis 
ujtbus )  videlicet  inde  faciant  fupercapellitia  vclCor - 
dinas.  Altera  manus  habet  Cordines , minus  re£le. 

f  Courtina  ,  Eadem  notione. Charta  an.  1458. 
ex  Archivo  B.  Mariae  de  BonoNuncio  Rotomag. 
A  nonnullis  Chrifli  fidelibus  dati  fuerunt  &  erogari  the- 
fauro  dilta  Ecclejia  . . .  tres  folidi  Turon.  convertendi 
...  pro  manutentione  cujufdam  Courtina  fuper  altare 
B.  Alaria. 

■H  Curtina.  Charta  an.  8  5  5 .  in  Appendice  Mar¬ 
eae  Hifp.  coi.  788.  Septelanios  tapitesn.cupertorio 
Jiricio  1.  &  vellatas  xi.  &  quadincos  xl.  &  vadelin- 
cosv ni.  Curtinas  n.  pellicas  vi.  &c. 

In  c  ort  1  n  a  r  e, Tapetibus  &  aulads  ornare.  Matth. 
Paris  ann.  1249.  fjujfit  autem  Rex  ut  avitas  mun¬ 
data  flipitibtts ,  truncis ,  luto  &  fimo ,  Incortmarttur. 
Boccacius :  Un  belliffimo  letto  Incortinato.  Curtiner  , 
Includere ,  apud  Brittonem  p.  144. 

Cortinum  ,  Idem  quod  Cortina ,  Cortis  feu  ru- 
ftica  area.  Charta  3  3.  inter  Alamannicas  Golda- 
fli :  Vendiderunt  Cortinum  arum  ale  ,  quem  habuerunt 
de  fui  patris  ,  &c.  Occurritubi  pluries. 

^  Curtinu  m  ,  Teflamentum  TellonisEpifcopi , 
in  Annal.  Bened.  to.  2.  p.  708.  coi.  1.  Item  Cur- 
tinum  .  .  .  cum  pomiferis  fuis.  Miracula 'B.  Henrici 
Baucenenfis ,  tom.  2.  Junii  pag.  376.  Aloratur 
cum  fjacobo  inCurtino  S.  Alartini. 

Cortinale,  Atrium  ,  La  court  d’une  maifon.  V  er- 
dalain  EpifcopisMagaion,  apud  Gariellum  pag. 
105.  Lavatorium  clauflri  fuperioris  Jinnliier  feat , 
Cortinale  &  portalia  &  murum  quo  clauditur . 

Curticula,  Atrium  Ecclefiae ,  vel  Palatii ,  por¬ 
ticibus  circumdatum ,  atque  adeo  ipfa  Porticus. 
Monachus  Sangall.  lib.  1.  cap.  33.  In  Ecclejia , 
vel  in  porticu  ,  qua  tunc  Curticula  dicebatur,  &c.  Lib. 
2.  cap.  3 1.  Per  latiffimam  Curtem,  vel  Caniculas 
Aquarum  Grani,  quas  Latini  ujitatius  Porticuum  no¬ 
mine  vocant ,  &c. 

3.  CORTIS,  Curtis  ,  Tentorium  Principis,  vel 
Ducis  exercitus.  Jornandes  de  rebus  Geticis ,  ubi 
defcribit  Attilae  tentoria  :  Videres  Triclinia  ambitu 
prolixiore  diflenta ,  porticus  in  omni  decore  difpojitas. 
Area  vero  Curtis  ingenti  ambitu  cingebatur ,  ut  am¬ 
plitudo  ipfvn  regiam  auleam  ofienderet.  Anaflafius  in 
Hiftor.  Eccl.  Aulam  incendit  qua  dicebatur  Cortis 
Crummi.  Ubi  Theophanes :  L7rjwcrt  to  tZxIcv  , 

^phfXOLTCt  T  t  Kj  <77- 77«;  ,  JtopTW  ,  ^W6T«77«!T»;|3a(r/Xl- 

wt;  u7rnoyicit;.  Eadem  habet  Cedrenus.  Ita  hanc  vo¬ 
cem  ufurpant  ex  Graecis ,  Leo  in  Ta&icis  cap.  1 1 . 
§.  2  1 .  Conflantinus  Porphyrogen.  in  Bafilio  cap. 
1  5 .  (  ubi  vim  vocis  non  percepit  Interpres  Alla- 
tius  ; )  Codinus  de  Offic.  cap.  5 .  n.  5  2 .  &  in  Orig. 
Conflantinop.  ubi  de  Columna  Fori,  pag.  23. 
Edit.  Regiae.  Hinc 

Cortinarii,  qui&CoRTELiNi,  Qui  Cortem 
feu  tentorium  Principis  obfervabant  &  fervabant, 
qui  inter  «T/ywsi; ,  &  eVrfXsT;  reponuntur  a  Conftan- 
tio  lib.  i.de  Themat.  cap.  5.  &inGloflis  Bafilic. 
Kc^tiXivuv  ,  ruv  (UTtXw.  KqmX»Vo* ,  stmXe?;  ,  Jv^ol  tk 
7rpa<T«p/«.  Nam  his  locis  eoldem  elfe  cum  Com«4- 
riis  (  quidquid  dicat  Meurfius )  exCodinodeOf- 
fic.  cap.  j.num.  5  2.  fatis  conflat:  fi  quidem,  uC 
Cortinarii ,  miniftrabant  ad  tabernaculum  Impe¬ 
ratoris,  &  in  fymbolum  viliffimse  conditionis, 


x 1 1 3  COR 

gx  veteribus  tabernaculi  pannis  velles  confe&as 
habebant.  Carinariorum  meminit  Pachymeres  lib. 
4.  cap.  29.  Cortalini  autem  videntur  difti  primi¬ 
tus  Cohortales ,  de  quibus  fupra.  [  Liber  niger 
Scaccarii  pag.  35  6.  Cortinarius  in  domo  comedet ,  & 
quando  faciebat  cortinas  -portare  ,  habebat  liberationem 
ad  1 .  hominem  ad  1.  fumar.  Hic  Cortinarius  Flear- 
nio  non  magis  videtur  lignare  cuftodem  cortis  , 
quam  curatorem  cortinarum  feu  aulaeorum  ipfi  cer¬ 
ti  ledoque  regio  nccelTarioriim.] 

4- CORTIS,  Cu rtis,  Regia  ,  Aula,  Palatium 
ipfum ,  incindus  Palatii.  Ugutio  :  A  Cur  a  hac  Cur¬ 
ris  ,  tis,  pro  dijhiclu  alicujus  cajlri  vel  villa.  Lamber- 
tus  Schafnaburg.  ann.  1066.  JOuiflatim  raptis  ar¬ 
mis  Curtem  regiam  circumdederunt .  Mox  :  Ejcclus  e(l 
de  Curte  Regia  cum  omnibus  tyrannidis  fusi,  fautoribus. 
WarneriusMS.  in  MacrumScottum  Poetam : 

Rer  totam  Cortem  verfus  ruclabat  oberrans , 
Dignos  confertis  fer  cor  e  paginulis. 

Vide  Legem  Bajwar.  tit.  z.  cap.  n.§.i.  cap. 
1  3.  §.  1.  Monachum  Sangal.  lib.  1.  c.  1  2.  3  3. 
&Eckeardum  juniorem  de  Cafib.  S.  Galli  c.  10. 
[  Vide  Curtus  in  Cortis  1 .] 

Curtisani  Regis  vel  alterius  Principis  aulici  , 
Courtifans, qui  inRegisCVn?  verfantur,  apudGo- 
belinum  Perfonam  in  Cofmodromio  aetate  7. 
cap.  77.88.  in  Chronico  Montis  S.  Agnetisapud 
Gerlonum  in  Serm.  de  fando  Antonio,  [  in  Chro¬ 
nico  Marienrod.  apud  Leibnitium  tom.  2.  Scri¬ 
ptor.  Brunfvic.  in  Chronico  Epifcoporum  Mer- 
fcburg.  apud  Ludewig  .  tom.  4.  Reliq.  MSS.  pag. 
437.  &  in  Chronico  Cornelii  Zantfliet  ,  apud 
Marten.  to.  5.  Amplilf.  Colled.  coi.  480.  &c.] 
Cortesani  ,  Eadem  notione,  in  Vita  Eugenii 
IV.  Papae ,  apud  Baluzium  Mifcell.  tom.  7.  pag. 
507.  Bulla  Benedidi  XIII.  Pleudo  Papae,  ex  Ar¬ 
chivo  Civitatis  Mallii.  Marefc alius  nofler  habet  ju- 
rifdiclioncm  civilem  &  criminalem  in  Cortefanos  feu 
nos  &  Curiam  noflram  fequentes. 

Cortis,  Curtis  ,  Comitatus  :  noltris  ,  LaCour 
dit  Prince.  Hincmarus  Remcnlis  Opule.  1  7.  Cum 
valde  vefperi  a  Corte  Regis  noflri  ad  manjiones  rnfras 
. . .  fef  inarem.  Mox  :  Cui  refpondi ,  ut  teneret  ipfum 
hominem  fecum ,  .-  . .  donec  ad  Cortem  redirem.  Capit. 
Caroli  Magni  tit.  1 1.  Jjhialiter  honefie  &fine  indi¬ 
gentia  in  Curtenofra  ,Jtcut  antecejfores  noflri  fecerunt, 
vivere  pojflmus.  Tit.  26.  &  27.  In  boftem,  vel  ad 
placitum  Jive  ad  Curtem  veniens.  Tit.  39.  cap.  1. 
Si  adCortem  ncflram  venerit.  Capitul.  Carlomanni 
tit.  2.  §.  6.  Dum  ad  Curtem  pergunt.  Vide  Syno¬ 
dum  Confluentinam  fub  finem  ,  &  Capitula  Ca- 
foli  Calvi  non  uno  loco  ,  Ditmarum  pag.  8  8.  &c. 
Idem  :  Interrogati  fuit  qui  in  Corte  degebant.  Rathe- 
tius  Veronenlis  in  Qualit.  Conjed.  In  exercitum 
.  nunquam  ,  ad  Cortem  rarijfme,  &c.  Ratbertus  de 
Calibus  S.  Galli  c.  9.  Harmotus  . . .  omnes  labores 
&  itinera  ,  Jive  ad  Curtem ,  Jive  in  expeditionem ,  & 
ad  omnes  alias  necefftates  vice  illius  ftrenue  accepit. 
Agio  Narbonenfis  Epifcopus  apud  Catellum  in 
Comitibus  Tolofanis  pag.  83.  Audivimus ,  quod 
vos  Curtim  pergere  his  diebus  debetis.  Ita  apud  Bru- 
nonemde  Bello  Saxon.  &  alios  non  femel. 

Cortis, Curtis  ,  Familia  &  domus  Principis. 
Epiltola  Epifcoporum  provinciarum  Remenfis 
&  Rotomagenfis  ad  Ludovicum  Regem  :  Jfljrin 
potius  habeatis  unde  fujflcienter  &  honefte  cum  dome- 
flica  Corte  veflr a  poffitis  vivere.  Vide  Capitula  Ca¬ 
roli  Calvi  tit.  1 1 .  c.  5 .  tit.  2  3  .  c.  14. 

Curtis  Regia,  Fifcus  Regius.  Lex  Longobard. 
iib.  1.  tit.  2.  $.  9.  Compojittonem  duplicem  exigere 


COR  1114 

videtur.-.. .  Jient  Cortis  Regia  exigere  videtur.  Tit. 
9.  §.  I  2.  Tunc  ipfacompojitio  ....  ad  Curtem  Regis 
perveniat.  Tit.  1  o.  §.  i.  &  2.  Tunc  illi  Curtis  Regia 
ficccdat.  Lib.  2.  tit.  14.  §.  1  .Et  Ji  intentio  fuerit  con¬ 
tra  Curtem  Regis ,  &c.  §.  6.  Tunc  Curtis  Regia  flif- 
cipiat  ipfas  4.  uncias.  Lib.  3 .  tit.  1.  §.  17.  Et  tam 
Curtis  Regia ,  quam  Longobardi ,  tales  ibi  habeant  do¬ 
minationes  ,  &c.  Adde  §.  13.18.19.25.tic.  35. 
C  1.  &  c.  Quae  vero  his  locis  compofitiones  ad 
Curtim  Regiam ,  alibi  ,ad  Palatium  pertinere  dicun¬ 
tur,  lib.  1.  tit.  2.  §.  10.  tit.  25.  §.  5  o.  &  alibi  paf- 
fim.  [Vide  alia  notione  in  Cortis  i.J 
CO  RTIS  ANI,  Cor  t  i  s  i  an  i.  Vide  poli  Cortis  1. 

f  CORTIVIA  dicitur  Ador  fis  frani ,  vel  fecundum 
alios,  illud  quod  coma  equi  imponitur ,  ut  curvetur.  Vo- 
cabul.  Juris  utriufque. 

^[CORTGRIUM.  Vide  in  Cortis  1 . 

CORVA,  Corvis,  Praedium,  vel  modus  agri. 
Charta  Longobardica  an.  774.  apud  Ughellum 
in  Archiepiic.  Benevcntan.  Concejfimus  &  praditlo 
ALonaflerio  S.  Sophia  Corvam  qua  videtur  effe  in  cam¬ 
po  S  ener  cunis ,  . . .  integram  finita  Sophia  Advnafte- 
rio  concefjimuspo fidendam. .  .  .fed  &  Corvam  ad  Pon¬ 
tem  Bajanum  ,  quam  comparavimus  d  Joanne  ,  &c. 
Infra  ,  femel  ac  iterum  Coruwfcribitur  ,  ut  &  cre¬ 
bro  in  Chronico  S.  Sophiae Benevent.  pag.  585. 
58 6.  587.  589.  &c.  [Vide Corv  at  a  i] 

COR  VADA  ,  Corv  agium.  Vide  in  Corvau. 

COR  VANA.  Charta  Lufitanica  apud  Brandaonum 
in  Hillor.  Lufitanica  tom.  3.  pag.  382.  Homines 
de  Bolondent  vobis  quartam  partem  ,  &  nos  Corv  ana. 
CORV  AT  A,  Ager ,  non  unius  quantitatis.  In- 
quilitio  ann.  1220.  Hid. Dalphin.  tom.  i.pag. 
129.  cgJ.  i  .  Item  dominus  Cernes  habet  apud  Ava - 
Ionem  in  dominico  1.  Corv  at  am  ad  Capellam  Albam 
continentem  18 .  jornalia  terra,  in  quibus  mi flr  ales  ca¬ 
piunt  4.  gerbas  &  crientas  &  fulagium  . . .  &  pro  iis 
qua  miftrales  capiunt  in  diclii  Cervariis ,  debent  facere 
arare ,  feminare  &  herciar  e  eas  quando  feminantur 
bladum  recolligere  &  facere  apportare  ad  granarium 
Comitis ,  &  alias  operas  circa  culturam  earum  necef- 
farias ,  e^r.Vide  Croada  2. 

Cor v f.  1  a, Eadem  notione.  Inltrumentum  con¬ 
cordiae  inter  Capitulum  Aiduenfe  &  Dominum 
de  Perreria  ann.  1257.  Pr  ater  ea  habent  Decanus 
&  Capitulum  in  finagio  dilta  villa  tres  Corveias ,  qua 
continent  undecim  jornalia  terra. 

Corv  atis,  f.  eodem  intelle&u.  Charta  Gode- 
fridi  magni  Lotharingiae  Ducis  pro  Monachis 
Gorzienfibus  ann.  1  069.  apud Miraeum  tom.  1. 
pag.  353.  coi.  1 .  Donamus  etiam  eis  vineam  apud 
villam  vocabulo  Columbarum  ,  &  pratum  quod  dici¬ 
tur  ad  Canirol. .  .  fed  &  Corv  at  em  in  loco  qui  voca¬ 
tur  Blatiris- fontana.  Vide  Corv  a. 

CORV  AT  Ad,  Corvf.  i/e,  CourbijE,  Cur- 
Vat/e,  Operae  quas  fubditi  ac  rultici  dominis 
fuis  praedare  ex  Lege  tenentur  :  Cotvees ,  noltris  , 
quas  Cujaciusad  1.  un.  C.  Ne  opera:  a  collatonb. 
exig.  lib.  1  o.  ait  operas  elfe  d  noflrisfic ditius quafi 
Corpees  ,  fcilicet  opera  corporalia  :  quomodo  dicun¬ 
tur  corporales  moleftia,  in  lcg.  126.  Cod.  Theod. 
deDecurionib.Nam  &  Lugdunenfibus  Vee  ,  ope¬ 
ram  fignificare  addit.  Alii  a  curvando  deducunt, 
quia  praedando  hujufmodi  operas  homines  cur¬ 
vantur:  undeC«n/4rfie ,  Curvata  &  Courbia  ,  inter¬ 
dum  appellantur.  Alii  quafi  Corrogatas  didlas  pu¬ 
tant.  V ide  in  hac  voce.  Rigaltius  in  Glolf.  ab  An¬ 
gariis  deducit.  Sed  potior  videtur  Cujacii  lenten¬ 
tia  ,  non  quod  fint  opera  cor  oralia ,  fed  quod  prae¬ 
darentur  ab  iis  quos  homines  de  corpore  appellabant, 


iii5  COR 

qui  ejufmodi  operis  foli  obnoxii  erant.  [Vide 
Corrua.  j 

CoRvAf  a.  Chronicon  Befuenfe  :  Tali  fervitio ,  ut 
in  omnibus  annts  in  Curvata  Monachorum  ,  jornalem 
unum  de  tritico ,  &  alium  de  avena  perfolvercnt.  Ali¬ 
bi  :  In  villa  noftra ..  .voluerunt  aliquando  Corvdtam 
Confuctudinaliicr  facere.  Tabularium  Burgulienfe 
Ch.  97-.  Curtis  vero  ipfa  libera  cfi  ab  omni  hominum 
extraneorum  confuctttdine  ,  Corvata  ,  biduanno  , 
Adde  Libertates  villae  Montis  Regal.  an.  1287. 
apud  Guichenonum  in  Hift.  Breffcnli  pag.  206. 

Curvata,  &Curvada.  Epiftola  Abbatis S. Ger¬ 
mani  tom.  4.  Fliftor.  Franc.  pag.  737*  Curvadas 
fuas  in  melioribus  terris  noftris  ponih  [Curvadn  legitur 
pallim  in  Codice  MS.  Irminonis  Abb.  San-Ger- 
man.  ut  fol.  20.  coi.  2.  fol.  40.  coi.  2.  fol.  41. 
coi.  2.  fol.  5  9.  coi.  3  .  <$cc.  Curvata  vero  fol.  28. 
coi.  2.  &  fol.  79. coi.  2.  ]  Charta  anni  1 1  01.  to. 
1. Spicilegii  Acheriani  pag.  238.  Curvata  nidico¬ 
rum. Droit  de  Courv age,  in  Confuet.Pertic.  art.  3  9. 

Cor  vada.  Capitulare  de  Villis  cap.  3.  Non  Cor- 
vadas ,  non  materiam  cedere,  (Jc.  Charta  an.  1058. 
apud  Duchefnium  inHift.  Cafirovillana  :  Neque 
lannum  neque  Corvadam ,  neque  ullam  ibi  accipiet 
(onfuetudinem.  [Codex Mb.  Irminonis  Abbatis  San- 
german.  fol.  2.  coi.  1.  Gautfelmus  colonus. . .  habet 
de  terra  arabili  bunaria  xn  .facit  inde  perticas  vi.  Cor- 
vadas  donat.  J 

Corveda  ,  in  Chartulario  Parthenonis SS. T ri- 
nit.  Cadom.  fol.  22.  v°.  in  Charta  Hugonis  de 
Villers  an.  1 1  9  3 .  ex  Archivo  Monafterii  S.  U rba- 
'ni  ,  &  apudMiraeum  to.  2.  p.  115  2.  coi.  2. 

fCoRWHDA,  in  Litteris  GeraldiEpifc.  Tornac. 
pro  Monafterio  Elnonenfi ,  apud  Marten.  tom. 
1.  Anecd.col.  432. 

fC  u  rb  a  d  a  ,  Eadem  notione.  Codex  MS.  Irmi¬ 
nonis  Abb.  Sangerman.  fol.  21.  vJ.  coi.  1.  Inge- 
nulfus  colonus  S.  Germani  debet  pullos  xv.  ova  xv.  ca- 
rop.  manuop.  Curbadas ,  ubi  ei  tn jungitur. 

Croada,  Croata,  Idem  quod  Corvada.  Charta 
ann.  950.  apud  Meuriflium  in  Epifcopis  Meten- 
fib  . . . .  For  eft  am  qua  dicitur  Heis ,  cum  integro  b an¬ 
no  ,  eidem  loco  concedimus,  inomnes  ufus ,  cum  reddi¬ 
tibus  fuis,  id  eft ,  Croada  &  fuffufa,quas  debent  folve- 
re  quicumque  de  adjacentibus  exinde  voluerit  focariam 
de  mortua  Jilva  habere  ,  &  plaujlra  ad  aratra  fua  , 
ftabnla  etiam  facere.  Chronicon  Senonienfe  c.  9. 
Adveniente  tempore  veris ,  quo  agricola  ad  colenda  ar¬ 
va  '&  hortos  procedere  folent,  ille  malorum  adinventor 
Renaldus  prohibuit ,  ne  homines  Ecclejia  Senonienjts 
Croadas  debitas  per  folverent, nec  agros  nec  hortos,  prout 
folebant,  excolerent.  Cap.  10 .  Pracepit  ut  homines  Ec¬ 
clejia  noftra  Croadas  &  hortos ,  Jictit  antea  folebant , 
excolerent.  Tabularium  S.  Vitoni  Virdunenfis :  In 
Aferaldi  curte  habebamus  antiquitus  Croatam  unam 
indominicatam ,  quam  quidem  Prapojttus  nofter Jtne  con- 
fenfu  &  confilio  Capituli  cuidam  homini  ejufdem  villa 
Duranno  nomine  vendidit ,  &c.  Ibidem  :  Solum  man- 
fa  1 .  carratam  de  virgis ,  &  40.  noctes  ,&n.  Croa¬ 
das,  unam  herba  ,  alteram  f oeni,  idem  tres  canat  as  her¬ 
ba,  alteram  feni.  Rurfum  :  Duos  dies  ad  Croadam  ho¬ 
mo  de  poteflate  facit  cum  beftiis  fuis  ,  quibus  Ji  caret , 
cum  fofforio  totidem  dies.  [  Seherus  de  Primordiis 
Monafterii  Calmoliac.  inter  Anecd. Marten.  tom. 
3 .  coi.  1197  .In  fe(lo  S.  Remigii  duos  nummos  de¬ 
bet,  etiam  fuo  tempore  Croatam  ,  bruillium  &  furcam. 
Cenfus  brolii  &  Croata  in  Hift.  Mediani  Monafterii 
pag.  3  1  6 .  V ide  alia  notione  fuo  loco.  ]  Hinc ,  ni 
fallor,  emendanda  vetus  Charta Luxovienfis, edi¬ 
ta  in  operibus  S.  Columbani  pag.  355.  Similiter  & 


COR  1 1 1 6 

decimas  proprii  laboris  omnium  dominiorum  quoqu  0  mo¬ 
do  laborantium  ,  &  Cr  0  ac  arum  bovariarum ,  jugerum , 
coloniarum ,  nemorum,  &c. 

«yCoRVEA,  Chartular.  S.  Vandregefili  to.  1 .  pag. 
670.  in  Charta  anni  1265.  Pro  molta  &  Ccrvets  t 
'quas  dicti  Reltgioji  petebant  a  me  ratione  fecdi  mei. 
Charta  anni  1282.  inter  Inftrum.  tom.  4.  nov» 
Gall.  Chrift.  coi.  191.  Salvis  Corvea  &  falce  & 
furca  &  aliis  confuetudinibus .  Vide  alia  notione  i» 
Corvata. 

Coa  v  ei  a.  Charta  ann.  960.  apudHemereum  ia 
Augufta  Viromand.  Quod  eandem  terram  tenentes 
...  ei  bis  in  anno  carrucam  Corveiam  facerent.  Id  eft , 
agrum  domini  gratis  ararent.  Corveias  fttbmonere . 
Regeftum  Philippi  Aug.  f.  115.  Singulis  annis  it» 
Natali  Domini  fubmonebat  Corveias  fuas. Corvcia  van¬ 
ni  ,  facci ,  baleii ,  carrugarum,  in  Charta  an.  123  o. 
exTabular. Foflat. f.  5 O. 

Coorbia  ,  in  Confuetudinibus  de  Boifdecene  ia 
Pi6tonibus  an.  1265.  HabentCour  biam  in  terra  ,fed 
fciendum  quale :  tale  eft  enim  ad  domos  faciendas  in 
cftagiis  fuis  &  in  illis  eftagiis  claudendum  &  *  emani 
(  f.  eundum  )  cum  tot  bobus  cum  quibus  terram  fuam 
unufquifque  coluerit ,  vel  cum  corpore  fuo  ,Jt  dominus 
fttbmonere  ipfum  fecerit.  Habent  etiam  Courbiam  ai 
ligna  adportandum ,  &c, 

fCo  rveamentum.  Tabularium  Compendienfe: 
DiUi  homines  ibunt  de  catero  ad  Corve  amenta  &  equi¬ 
tationes  Domini  fjohannts  ,Jicut  ire  folent. 

f  Corveria.  Charta  Philippi  III.  Fr.  Regis  ann. 
127  5  .AmplilT.  Colletft.  Marten.  to.'i .  coi.  1379. 
Eidem  Petro  damus . . .  manerium  noftrum  &  villam 
de  Fontibus  Cadoci,  cum  eorum  pertinentiis  &  juribus , 
fcilicet  campip artibus ,  cenjtbus ,  pratis ,  Corveriis  car¬ 
rucarum  ,  caponibus ,  gallinis  &  ovis  redituahbus. 

f  Corviata.  Chartular.  Prioratus  S.  Petri  de  Do¬ 
mina  :  Debet  taf chiam  demanfo  Tot  ani. . .  procura¬ 
tionem  unam  Miniftrallo  cum  uno  focio  cum  duobus  & 
Corviatam  unam. 

f  Corveabilis,  Homo  Corveis  obnoxius.  Charta 
Villae  novse  in  Dumbis  ann.  1426.  fjoannes  Buro 
recognofcit  fe  ejfe  homo  taillabilis ,  Corveabilis  ,  jufti- 
ciabilis ,  explettabilis ,  manus  mortua  &  f  erva  condi¬ 
tionis  atque  burgenjts  Domini  Ducis  Borbonii. 

U  Corvagium,  Idem  quod  Corvata  ;  Jus  etiam 
exigendarum  Corvatarutn.  Statuta  Andegav.  pag 
1 47.  Prohibetur  diftritte  ne  aliqua  perfona  ecclejia - 
ftica  Domino  terra  Corvagium  aut  aliquid  tale  facere 
prafumat ,  donec  habeat  fuper  hoc  Epifcopi  fui  conji- 
lium ,  ut  ejus  auctoritate  fiat  quod  fuerit  faciendum. 
Charta  Johannis  Epifc.  Carnot.  ann.  1180.  apud 
Mart.  Anecd.  to.  1 .  coi.  596.  Findicabat  enim  in 
illis  fbijus  hoftntandi,  talliam,  Corvagium  ,  avena- 
gium ,  juftitiam  cruoris  &  latronis. 

^  C  orv  eagujm,  Idem  in  Statutis  EcclefiaeNan- 
netenfis  apud  Marten.  Anecdot.  to.  4.  coi.  954» 

CORVESARII,  Sutores  veterinarii ,  qui  Corio  ve~ 
teri  utuntur:  Gall.  Sueurs  de  vieil ,  Savetiers.  Char¬ 
ta  Ranulfi  Comitis  Ceftriae  inMonaftico  Anglic. 
to.  1 .  pag.  987.  Quapropter  prohibeo  fuper  amorem 
meum  ,  ut  nec  mercator  ,  nec  inftitor ,  nec  permentarius, 
nec  Corve farius ,  nec  ullus  minifter  volens  vendere  vel 
emere ,  non  vendat ,  c jrc.  Diploma  Henrici  I.  Regis 
Angi,  in Regefto  Chartarum  Normanniae :  Sciatis 
nos  conceffffe  IVillelmo  Canuto  &  Osberto  filio  Huar- 
di ,  &  fociis  Cordevpanariis  &  Corve fariis  Rotomag.ut 
habeant gildam  fuam  bene  &  honorifice  &  plenarie  dt 
minifterio  fuo ,  ficut  eam  habuerunt.  In  Regefto  Feo- 
dor .  Carnoti  pag.  1 6 .  Les  Corvoifers  qui  vtndent  ftu- 
lers  ou  marcbie  ,  doivent  chafcun  obole.. 


ii  i7  COR 

f  CORUGIO  ,  Puer.  Efi  ludus,  quando  proverbia  di¬ 
cunt.  Alibi  igitur :  Coragium  ,  p.trs  ejl  in  ludis  quando 
p roverbia  dicuntur.  Gloff. IficL  V ide  Caragium. 

<([  CORVIATA.  Vide  poft  Curvata. 

COR  VILLA,  Corbula ,  Corbeille.  Clodie  Bibi.  MSS. 
Cartallum ,  Corvilla. 

<|f  CORV1NHJM.  Vide  Covinus. 

CORVIS.  Vid eCorva. 

CORUS,  Choru  s,  Menfurae  annonariae  fpecies 
apud  Anglos  &  Germanos.  Brad.lib.  2.  cap.  16. 

7.  Decem  Coros  tritici ,  Jive  decem  quartena.  Ni- 
col.  Trivettus  an.  1194.  Coros  frugum  ,  vel  modios 
rerum  venalium ,  five  quafcumque  menfuras ....  fieri 
ftatuit  uniformes.  Apud  Ifidorum  lib.  1 4.  Orig.  cap. 
2 6.  Corus  3  o.  modii  impletur.  Hic  ab  Hebraico  fer- 
mone  defcendit ,  qui  vocatur  Cura  'a  Jimilitudine  col¬ 
lis  :  Cora  enim  Hebraice  colles  appellantur.  Coacervati 
enim  modii  3  o.  inflar  collis  videntur ,  &  onus  cameli 
efficiunt.  [  Papias  MS.  Corus  qui  efi  triginta  modiorum.  ] 

Choru  s,  Eadem  notione.  Chronicon  Montis  Sere¬ 
ni  ann.  1217.  In  Sv.obenz,  quidem  2  5 .  Chori ,  hoc 
efi ,  iVifchepele  triticum ,  reliquis  vero  duabus  6 .  Cho¬ 
ri  Jiligtnis  ,&  1  9.  mare  a ,  fer  tone  minus.  Porro  manji 
de  Nienborch  in  foribus  E cclefia  pofiti  folvebant  80. 
Choros  de  4.  generibus  frumenti,  &  fervttium  ruftico- 
rum. 

CORUSCUS,  Fulgetrum,  As-pa7 n' ;  Efclair ,  noftris. 
Plinius  :  Fulgetrum  prius  cernitur  ,  quam  tonitrum 
auditur.  Corufcare  ,  apud  Apuleium  de  Mundo  , 
Efclairer ,  dcrfinoluv .  Gloff.  Lat.  Gr.  Fulget ,  aVp«- 
nr\ u.  Corufcatio apud  Solinum,  &  Matth.  Weftino- 
naft. ann.  1198. 1218.  1230.1246.  Ebrardus 
Bethunienfisin  Graacifmo : 

Sol  radiat ,  mucroque  micat ,  fulgorque  Corufc at. 

Jfijttan  fulgor  fttpra  nos  paret,  tunc  fulgurat  ather. 
Vetus  Interpres  Juvenalis  Sat.  15.V.  223.  Nam 
ex  nimio  flatu  vel  certamine  ventorum  nubes  inter  fe 
conlifx,  tonitrua  &  Corufcos  faciunt ,  v  eluti  fax  a  inter 
Je  collifa  ignem  faciunt.  Gregor.  Magn.  lib.  2.  Dia- 
log.  cap.  1  5.  Roma  d  gentibus  non  exterminabitur , 
fed  tempefiatibus ,  Corufcis ,  turbinibus  ,  ac  terret  mo¬ 
tu  fatigata ,  marce  fiet  in  femetipfa.  Cap.  23.  Tunc 
vir  Dei  inter  Corufcos  &  tonitruos  atque  ingentis  pia¬ 
vit  inundationem ,  &c.  Gregorius  Turon.  lib.  de 
Mirae.  S.Martini  c.  29.  Fadus  efi  fuper  illos  fplen- 
dorCorufco  fimilis.  Fortunatus  1.  3.Poem.  in  Epi- 
ftola  ad  Felicem  Epifc.  Et  foporantes  oculos ,  quos 
mihi  aperuifiis  tonitruo  ,  claufifiis  Corufc 0.  Hugo  Fla¬ 
viniae.  in  Chron.  pag.  245.  Inter  Corufcos  &  tur¬ 
bines  tempcftatis  imminentis.  Occurrit  pra;terea  apud 
Bedam  lib.  4.  Hili.  Angi.  c.  3 .  Petrum  Damian. 
lib.  6 .  Epift.  2  5 .  extrema ,  Caefarium  lib.  2 .  Mi- 
racul.  cap.  2  7.  &c.  [Corufciferi laquearia  coeli ,  apud 
Martian.  Capellam.  ] 

Coruscus.  Ugutio:  Corufius ,  fplcndidus ,  ctifpus  , 
tremulus.  Gloff.  Graec  Lat.  A$-p a^ctiFik  ,  Corufcns. 
[  Haud  ab  fimili  notione  V irgilius  iEneid.  2 .  Stat 
ferri  acies  mucrone  Corufio.  U nde  Servius  :  Cor uf cum 
alias  fulgens ,  alias  tremulum  efi.  ] 

CORYNffTUS,  Petrus  Damian.  lib.  1.  Epift.  20. 
Si  a  Corynetis  fuis  matrona  potens  neghgtt  arcere  pe¬ 
tulcum  ,  quid  mirum  fi  m  eam  quoque  ille  pefimodum 
ve  fani  a  fua  porrigit  appetitum.  Ubi  Editor  ad  mar- 
.ginem ,  famulabas.  Sed  legendum  videtur  ex  cceto- 
tiitis ,  ex  Graec.  KoiWtws,  cubicularius,  eunuchus. 

COS ,  Ocularis  ,  id  efi,  qui  oculis  valet ,  &  efi  viridis  co¬ 
loris.  Sic  interpretantur  Gloffae  MSS.  ad  lib.  1. 
Paflion.  Alexandri  latrofophiftae. [Medicina  Sa- 
lernit.  p.  1  04.  edit.  1622.  Cos  vulgari  joco  appel¬ 
lari  f  olet  Vinum  ob  Colorem  ,  odorem  &  fi.porem.  ] 


COSA ,  pr\j  Caufii ,  Res ,  in  veteri  Charta  apud  Ug« 
hellum  to.  3 .  Ital.  facr.  pag.  40.  4 1  .[Hinc  Galli¬ 
cum  Chofe.) 

f  GOSAM  ATTA  .Species  munitionis ,  Italis,  Cafa 
armata  ,  Hilpams ,  Cafamata ,  Noffris  Cafemate': 
Ima  crypta eft  ad  latera  propugnaculorum.  Uti¬ 
tur  Melchior  de  Redern  deOblidione  Varadinenfi. 
apud LudeMrig. Reliq. MSS.  to.  6.p.  329-. 

f  COSCA.  V ide  Cojfa  1. 

COSCEZ  &  C  o  s  c  £  t.  Domefdei  tit.  Jdfiiltshire,  Rc - 
gerius  Comes :  Ocio  villam  ,  ejr  odo  Cofcez ,  cum  quin¬ 
que  carucis.V ox,  inquit  Spelmannus,.  in  luffratio- 
ne  hujus  Comitatus  frequens ,  uti& -Cofcet .  quae 
bordarmum  loco  villanos  plerumque  feqtiitur.  In. 
burgo  autem  Malmelburia  cum  bordariis  faepe 
jungitur.  Agardus  opinatus  eft  operarios  paupe¬ 
res  iignificare  :  nos,  ait  idem  Spelmannus,  id  quod 
Cotmanni  &  Cotarii ,  id  eft  ,  Catorum  habitatores  : 
nam  Coshe  idem  apud  veteres  Anglos  quod  Cote  , 
id  eft  ,  tugurium.  lidem  videntur  qui  Cojhfeti ,  in 
Legibus  Hernici  I.  cap.  3  o .  &  3  1 .  Vide  Coi  a  2» 
[  Le  Roman  de  Partonopex  MS. 

fifuar  donc  efi  li  termes  pleniers , 
fihie  porrois  cfire  ckevahers , 

A  donc  d  primes  a  henor 
Vos  porrai  eflire  d  feignor  s 
fUfiiar  ne  lor  feroit  bonne  bel 
Jfiue  mofifrijfe  a  prendre  un  Cofel.  ] 

COSCIA  ,  vox  Italica ,  Coxa  Gali.  Cuijfe.  A&aSS-. 
April.  to.  2.  pag.  954.  de  S.  Joagnolo :  Pateretur 
anguinem  in  tibia  feu  Cufcia  ex  parte  finifira  :  Junii 
to.  1 .  p.  333.  de  S.  Davino  Peregrino :  Cofiia,  ge¬ 
nua  ,  crura  cum  pede  fintftro  ,  &c. 

COSCINUS ,  Coscina  ,  Menfurae  frumentariae  fpe¬ 
cies  apud  Italos.  Bulla  Alexandri  III. PP.  an.  1179. 
apud  Ughellum  in  Archiepifcopis  Benevent.  De 
quo  fex  Cofanos  f  ramenti  unoquoque  menfe  &  aha  qua¬ 
dam  proveniunt,  &c.  VideChartam  Alexandri  IV. 
Pontif.  apud  Petrum  Mariam  Campum  in  Hiftor. 
Eccl.Placentinse  ,  in  Regello  Privileg.  pag.  3  64. 

COSDUNA  ,  Cosdupkna  ,  Cosdupna,  &c. 
Vide  Confuetudo  4. 

COSIA.  Otto  Morena  in Hift. Rerum  Laudenfium 
p.  3  o.  Nullo  etiam  fojfato  ,  autCofia ,  nullis  arboribus 
inter  utramque  partem  exifieniibus.  Ubi  legendum 
Cefia ,  ex  Cod.MS.  monetFelixCfius ,  qux  vox, 
vel  Cefa  ,  Italis  fepem  fonat.  Vide  Concifa . 

COS1MENTUM,  Protedio.  Homagium  Mariae  Vi- 
cecomitiffte  Beneharnenfis  aerae  1  loS.fadumll- 
defonfo  Regi  Aragon.  apud  Maream  lib.  6.  Hift- 
Beneharn.  c.  1.  §.  2 .  Ego  recipio  vos  in  Dei  Cofimcnto 
&  meo  ,  &  promitto  vobis ,  &C. 

CO SINUS.  V ide Cujfinus. 

COSMAR1US,  Dominus  mundi ,  Joan.  de  Janua.  Ex 

KOr[JLC$. 

COSMETA  ,  Ornator  ,  exornator  ,  cujus  circa  CU- 
tim  occupatur  induftria:  interdum  vefpillo,  pol- 
lindor.Hefy chius :  Kco-gsP.no,  Gl. 

Graec.  Lat.  Kcrjuuiroict ,  ornatrix.  Erotianus  in  i.exi- 
CO  HippoCrat.KciTiu/as  Hyo/atv  Tts?  ebraEliSf  ,  7oi> 
iu-rcIfioLc,  TrgcnxvTocc.  Papias:  Cofmcta ,  dicun¬ 
tur  ornatrices  crinium  ,  d  comando.  Petrus  Damian. 
lib.  7.  Epift.ult.  p.  680.  de  nobili Conftantino- 
politana  Ducis  Venetiarum  uxore:  Corpus  ejus  om¬ 
ne  computruit ,  ut  nec  quifpiam  tantam  perferre  narium 
injuriam  potuit ,  non  Cofmeta ,  non  fervulus ,  vix  una 
dant  ax  at  ancilla ,  non  fine  fpeciei  redole  uris  auxilio,  in 
ejus  oOfequii  fedulitate  permanfit .Koo g-Plfi  exor¬ 

nator  adolefcenpim  ,  in  veteri  Infcript.  79.  o.  3 17» 
3.  dignitas  apud  Graecos,  qua  qui  infign  itus  erat. 


1 1 19  COS 

KOPfJWTtUiiy  dicitur  ead.  p.  3  17.  I .  Vide  Cafaubo- 
num  ad  Spartianum  in  Adriano. 

f  COSMICUS,  Mundanus.  Gloff.  Grasc.Lat.  K ot/xi- 
Koi ,  Secularis.  Addit  Laurentius  in  Amalthea,  Ex¬ 
tra  clerum.  Vide  Cofmus. 

«jf  COSMITES  3  iEdis  facrae  navis  in  formam  crucis 
fada,  quod  quatuor  mundi ,  Kof/xh  ,  plagas  reprae- 
fentet  ,  dida  a  S.  Germano.  Sed  &  Cofnodin  no¬ 
men  aliquot  Templorum  Romce  alibique  ab  ea¬ 
dem  origine  arceflendum.  Sic  Romae  hodieque 
exftat  in  regione  Ripae  iEdes  Diaconiae ,  quae  di¬ 
citur  ,  S.  M.m&  in  Cofnodin ,  vel  Cofmedin ,  ut  in 
Chron.  Cafin.Vide  Hieron.  Fabrum  Memor,  facr. 
Ravennae  antiqq.  Carol.  Macrum  in  Hierolexico. 

«J[  COSMOPEIA ,  Graec.  k oo-fxorroilct ,  Mundi  fabri¬ 
catio.  Utitur  Chriftoph.  Mullerus  in  Introdud. 
ad  Hift.CanonicaeSand-Hyppolit.apud  Duellium 
Mifcell.  lib.  1 .  p.  312. 

COSMUS ,  KoffyAos,  Mundus.  Turpinusde  Vita  Ca- 
roli  M.  c.  1 1 .  Cofmi  potentiores ,  fortiores ,  &c.  Alius 
Codex  MS.  habet  mundi.  Lib.  Miracul.  S.  Bertae 
Abbatilfaa  parte  1 .  c.  1 .  Sciatis  vos  ipfos  non  hujus 
Cofmi  cum  honore  ejfe  rejiduos.  Fridegodus  in  S.  W il- 
frido  cap.  4. 

Cofnica Jl  fpreto  repetam  contagia  Cbriflo. 

[  Charta MS.Hugonis  Archiepifc.  Bifuntini  ann. 
1033.  lic  incipit :  Cum  Cofmi  decidentis  variante 
procella  ,  &c.  ]  Adde  Itinerar.  S.  Willibaldi  n.  7. 
Edgarum  Regem  Angi,  in  Legibus  Monachorum 
Heydenfium  cap.  2.  Epitaphium  Ifidori  Hifpal. 
in  ejus  Vita  n.  39.  &c. 

COSPATICUM, pro  Cefpatictm.  ChartaPippini 
Regis  apudStephanotium  in  Antiq.  Pidav.  MSS. 
to.  2.  pag.  406.  Nullus  ab  eis  Cofpaticum  ,  repati- 
cum ,  pulveraticum . . .  aut  ullam  exactionem  temptet 
inquirere. 

i.  COSSA  ,[Cosca,  JCossia,  Penlitationis  fpe- 
cies  Provincialibus  nollris  nota.  Coiffe  ,  ou  droit  de 
me  fur  age,  exponitur  in  Hiftor.  Monaft.  S.  Barbarae 
Lugdun.  cap.  40.  n.  4.  [  Charta  pro  Communia 
de  Balneolis  an.  1208-  inter  Schedas  D.  Lancelot: 
De  omnibus  illis  qus  ad  men furam  venduntur  vel  etnun- 
tur  datur  de  fextario  una  Cojfa ,  quarum  xxx n.  com¬ 
plent  eminam.  ]  Charta  Beatricis  Comitiflae  Provin¬ 
ciae  an.  1245.  Salvis . .  .  lefdis ,  &  Cojfis ,  &  peda- 
giis  ,  &  boagiis  confietis.  [  Sententia  anni  1  2  1 6.  in 
parvo  Chartulario  S.  VidorisMaflil.  fol.  1  57.V0. 
Item  homines  Ecclejis  immanes  funt  a  lefdis ,  Cofcis ,  a 
t alliis  &  quiflis  &  exactionibus  quibit fcmnque.~\  Char¬ 
ta  Willeh, ni  Comitis  Folcalcarii  ann.  1  206.  pro 
Manofcenlibus ,  apud  Columbum  p.  470 .Nec 
teneantur folvere  ....  bladagium ,  Jive  albergam,  nec 
contalagium  ,Jive  civatam  ,  nec  Coffias ,  Jive  medias 
Cojfas  de  eorum  bladis ,  &  rebus  qua  ad  menfuram  fe- 
ftarii  venduntur  &  menfurantur.  [  Donatio  Reg.  Lu- 
dovici  Comitis  Provinciae  ann.  1  3  49.  ex  Schedis 
Praelidis  de  Masvaugues :  Cojfas  bladorum  &  partem 
quam  percipit  curia  Regia  in  lefdis  Jocagiis  caftri ,  &c. 
Statuta Avenion.  lib.  i.rubr.  2  5.  art.  1.  Alolen - 
darius  habere  teneatur  duas  menfuras ,  vulgo  vocatas 
Cojfas  Jignatas  Jigno  Curia.  Exiguam  hanc  menfu¬ 
ram  Provinciales  etiamnum  appellant  Cuejfo :  qua 
menfura  cum  uterentur  in  percipiendis  penfita- 
tionibus  frumentariis ,  hujufcemodi  penfitatio- 
nes  Cojfas  vel  Cojfas  vocavere.  Vide  Copanagium  in 
Cupa  3 .  ] 

Coci  a.  Eadem  notione.  Tabularium  Ecclef.  Di- 
gnenfis :  Ir.  Cedis  bladorum ,  leguminum,  nucum ,  &c. 
Quo  loco  Galfendus ,  jus  codarum,  menfuraejus  in 
divendendis  frumentis,  leguminibus ,  &  nucibus 


COS  1120 

interpretatur  p.  21.  Notitiaeejufd.  Ecclefice.  Vide 
Claudium  Expiliium  orat.  1  5 .  p.  169. 

£CF  Interdum  accipitur  pro  menfura  vinaria.  Statu¬ 
ta  Civitatis  Avenion..  JJui  vendiderit  vinum  minu - 
tatvn  teneatur  habere  ad  minus  mediam  C  ociam ,  quar - 
tonem  &  pogefale  ,  quibus  teneatur  menjurare Jinefu - 
perverfo. 

2 .  C  O  S  S  A ,  pro  Coxa  ,  Coxendix  ,  Gall.  Cuijfe  , 
Hanche,  Ital.  Cofcia.  Miracula  B.  Hcnrici  Bauce- 
nenfis ,  tom.  2.  Junii  p.  3  77.  Antonia  . . .  fratta  in 
Cojfa  dextra  a  quatuordecim  annis  circiter  ,  &  non 
poterat  ire  Jins  baculo. 

COSSiE  ,  Siliquae  ,  Gallis  Cojfes ,  utfiliquae  fabarum 
&c.  Flift.  Tranllat.  S.  Guthlaci  num.  1 7.  Porcum 
quaji  bimum  fpe  f 'utura  utilitatis  nutriverat ,  &  Jili- 
quis ,  &  Coffs ,  &  migmate  depaftutn  impinguaverat. 
f  COSSALUM,  Ferreum  feminis  feu  coxa  tegu¬ 
mentum  ,  Gall.  Cuijfart.  Hilt.  Dalph.  tom.  2.  p. 
278.  Item  ,  folvit  pro  gamberiis ,  Cojfalis ,  bracheriis 
pro  ante  &  retro  ,  &  quantis  latt unatis  ,  unc.  11.  f4-> 
ren.  xn.  Vide  Cojferium  &  Cojfa  2. 

COSSATUM  ,  Penfitationis  fpecies ,  eadem  forte 
quae  Cojfa  1 .  Vide  Esbonagium  [  poft  Bonna.  ] 
^[COSSATU  S,  vel  eft  pro  Cafatus,  vel  pro  Ob¬ 
noxius  praeftationi  Cojfatum  didx.Diplomatarium 
Ludovici  Ducis  Brandenburgici num.  142.  apud 
Ludewig.  to.  7.  Reliq.  MSS.  pag.  1  19.  Volumus 
quoque  pradictarum  incolas ,  agricultores  &  Cojfetos 
ultra  penfam ,  ut  pr amittitur ,  per  ipfos  non  aggravari ~ 
Si  COSSERIUM,  uzCoJfalum,  Armatura coxaa.Hift. 
Dalphin.  tom.  z.p.  274.  Pro  gamberiis  ,CoJferiis , 
guantilettis,  &  aliud  arnenfe  pro  perfona  Domini ,  unc, 
iv.  Et  p.  2  76.  Pro  uno  paro  de  piatis  cum  Cofferiis  & 
gamberiis,  unc.  11.  t ar en. xn.  V ide  Cojfgnerium. 
COSSI ,  Vermes  qui  in  equis  nafcuntur.  Vegetius  I. 
1 .  de  Arte  veterinaria  cap.  5  2.  Ita  omnes  vermes , 
quos  Coffos  appellamus  ,  &  tineolas  purgabis.  Feflus 
Coffos ,  vermes  ligno  editos  appellari  audor  eft  ,t 
nos  Coffons  vocamus.  [  Papias  in  MS.  Bituric.  Cojf , 
Vermes  in  ligno  qui  &  Ter  edones  dicuntur.  Armori- 
canis  etiamnum  Cojfetf  nfedorum  genus  eft, quod 
triticum  &  pifa  corrodit.  ] 
f  COSSIA.  VideCo/4  1. 

<j[  COSS1GNERIUM,  An  non  idem  quod  Cojferium^ 
Hift.  Dalphin.  to.  2.  pag.  307  coi.  1 .  Item ,  apud 
Avinionem  pro  duobus  Cojfgneriis  &  una  enfe  &  uno 
pari  caligarum  pro  Domino  ,  in.f  iv.  d.gr. 

%  COSSIM.  Vide  Cojfus. 

COSSINUS,  Pulvinus  ,  Gall.  Couffn.  Inventar.' 
Ecclefix  Noviom.  an.  1419-  Cojfnus  ad  ponendum 
fubtus  librum.  Occurrit  etiam  in  Legibus  Palatinis 
Jacobi  II.  Regis  Majoric  inter  Ada  SS.  Junii  to. 
3  .  p.  lvi.  Vide  Cujfnus. 

COSSIO  ,  Porcellus ,  ex  Gallico  Cochon  ,  in  Charta 
Arcembaldi  D.  Borbonii  an.  1217.  pro  libertati¬ 
bus  Villae  franchse.  [Vide  Coujio.  ] 
COSSORIUM.  Vide  Cur  forium. 

COSSU S ,  [  Rugofus  &  Contr altus  &  curvus ,  in  GlolT. 
Sangerman.  MS.  n.  501.  Papias  in  MS.  Bituric. 
Cojjum ,  Rugofum  ,  contr  altum  ,  curvum.  ]  Fridego¬ 
dus  in  S.  Wilfrido  cap.  1  2. 

Pr  at  er  e  a  A  nare  a  germana  diauli  a  f  anili 
Ingrejfus  dictu  mirabile  1  poplite  Cojfo 
Ingentes  animos  labiis  patefecit  apertis. 

Id  eft  ,  genibus  flexis.  Pomp.  Porcaria  ,  apud  No¬ 
nium  :  Sciunt  omnes ,  quantum  efl,  qui  Cojflm  cacant . 
[  Apuleius  lib.  3 .  Milef.  Complicitis  denique  pedibus 
ac  palmulis  inter  alternas  digitorum  viciflitudines  fu- 
per  genua  connexis,  Jic  grabatum  Cojflm  infidens ,  uber- 
tim  flebam.  ] 

1.  COSTA, 


II2I  COS  COS  1122 


1 .  COSTA  ,  Clivus  ,  latus  montis ,  Italis  Cofia ,  no- 
fttis  Cofte.  Charta  Hugonis  ,  &  Lotharii  Regum 
Ital.  apud  Joan.  a  Bofco  in  Vienna:  Donamus  at¬ 
que  largimur  Cojlam  unam  juris  noftrt,  qua  Caji  aneto 
inferiore  nuncupatur . . .  una  cum  manjis  ,  cajis ,  terris , 
vineis ,  . ..  ad  ipfam  Cojlam  afpicientibus.  [  In  Coftis 
2.  Cangius  ipfelegitCo/?<?;«pro  Cojlam.  ]  Alia  ann. 

I  196.  in  Probat.  Hift.  Sabaudicoe  :  Cojlam  totam 
qua  ejl  d  muro  inferius  ex  parte  Abbatia  ,  &  domum 
confraru  retinuimus  nobis.  [Regeftum  87.  Charto- 
phy lacii  Regii :  Item  tenet  ....  quadam  nemora  & 
quofdam  e jf artos  Jit.  in  Coftis  montis  Allodii.  Ibidem: 
Item  unam  peciam  nemoris . .  .Jit.  in  Coftis  fuper  mon¬ 
tem  Alodium.  Cojlagium  montis  Alodii ,  ibid. ]  Cref- 
centius  de  Agricultura  :  Nella  quale  affai  preffo  d 
Salerno  i  una  Cojlafupra  il  mare  riguardante ,  la  qua¬ 
le  gli  habitanti  chiam  ano  la  Cofta  d' Amalft.  Dantes  in 
Inferno  eant.  19  .Vidi  per  le  Cofte  &  per  lofondo. 
Adde  Ottonem  Morenam  in  Hift.  Rer.  Laudenf. 
p.  5  o .  3  4.  to.  5 .  Ughelli  p.  1 5  5  3 .  &c. 

^[Costeria  Montis,  in  Chronico  Dominici  de 
Gravina,  apud  Murator,  to.  12.  coi.  611.  &  617. 

Costa  Mari  sapud  Matth.  Paris  pag.  179. Gall. 
Cofle  de  la  mer  ,  Ora  maritima.  Ital.  Ccfla. 

2.  COSTA ,  Alia  ,  fed  incerta  mihi  notione.  Ana- 
ftafiusin  S.  SilveftroPP.  Fecit  ...A  ngelos  4.  ex  ar¬ 
gento  ,  qui  funt  in  pedibus  quinis ,  Coftas  cum  crucibus 
tenentes.  Hinc 

Costu  la.  Capitolinus  in  Maximino  juniore :  Re¬ 
ticulum  de  prajinis  undecim  ,  dextrocherium  cum  Co- 
ftula  de  hyacinthis  quatuor.W ide  ibi  Salmafium  pag. 
255.  [An  ejufdem  e  flet  notionis,  cujus  eft  in  fe- 
quentibus  exemplis,  ubi 

f  Costa,  Latus ,  Gallis  Cofte.  Anonymus  apud 
Acherium  to.  5 .  Spicii,  pag.  1 46.  de  Craticula  S. 
Laurentii  :  Hac  vero  fuerunt  capita  virgarum  r  qua 
per  tranfverftm  jacuerant  Cojlis  exterioribus  infixa. 
Rymer.  tom.  7.  p.  160.  coi.  1 .  Ad  dexteram  vero 
Cojlam  diria  auD  tenebant  principalem  menfam  Baro¬ 
nes  quinque  portuum  ...&  ad  alias  menfas  inferiores , 

in  eadem  Cojla . &  ad  menfas  in Jlnijlra  parte 

ejufdem  aula ,  Vice  comites ,  &c.  V  ide  Coftis  &  Otto¬ 
nem  Frifingenfcm  Epifc.  lib.  1.  de  Geftis  Fride- 
rici  I.  Imp.  in  Prologo. 

SI  3 .  COST  A  ,  Hifp.  Cojla  ,  Gall.  Coitft ,  Expenfe  , 
fumtus. Charta.  Johann  is  Abbatis  Compendienfis 
an.  1  264.  in  Tabulario  ejufd.  Monafterii :  Ipjis 
negantibus  ejfe  homines  nojlros ,  immo  fe  ejfe  liberos  ex 
omni  Cofta.  Charta  an,  1243.  ex  Archivo  Commu¬ 
nis  Maflil.  Conqueri  occajione/ lefdarum ,  ufaticorum  , 
Cojlarum  ,  ribagiorum  feugabelarum  &  aliarum  da- 
citarum.  Sententia  compromifforia  anni  1339. 
jnenfe  Febr.  ex  Schedis  Proefidis  de  AIaz,augues : 
Fofftnt  immittere  infra  pr  adi  fiam  fylvam  agnos  &  hae¬ 
dos  ,  qui  nondum  annum  compleverint  abfque  praftatio- 
ne  pecunia  ,  feu  rei  alterius  cujufcumque ,  quod  alias 
vulgo  dicitur Jlne Cojla.  Vid eCuftus  i. 

Cost£  Ci  rcu  lorum.  Tabularium  Prioratus  de 
Domina  in  Delphinatu  fol.  1 10.  Et  5.  fextarios 
avena  ,  &  1.  de  fabis ,  &  tafcham ,  &  dimidium  de¬ 
cimum  ,  &  2.  boxias ,  &  3 .  Cojlas  circulorum ,  &  4. 
pullinos  ,  &c.  Fol.  1 1  4.  Fa  50.  efjendolas ,  obra  & 
tnanobra  ,  &  per  vindemias  z.Coftas.  Ch.  171.  Pra- 
terea  praedidi  fratres  promiferunt  fe  reddituros  omni 
anno  pradiriis  Monachis  menfe  Scptembrio  30.  Cofias 
circulorum ,  &  in  Nativitate  D.  2.  fol.  &  dimidium. 

%  COSTAGIUM  ,  ut  Cojla  3.  Vide  Cujtns.  Occur¬ 
rit  etiam  ead.  notione  qua  Cofta  1 .  ut  ibi  didum. 

<51 COSTALAR1US,  Acinaces,  Gall .Coutelas,  Hilp. 
Alfange.  Concil.  Hifp.  to.  3  .p.  5 1 9,  coi.  z.  Arma 
Tom.  II. 


portant  diver forum  generum  &Jignanter  Cofta! artos  & 
gladios  . . .  Statuimus  quod  de  catcro  non  portent  de  die 
neque  dc  nolle  Cojl  ilarios  neque  coltcllos.  Statuta  Ec- 
cleftse  Cadurcenfls  apudMarten.  tom.  4-Anecd. 
coi.  72  6.  Ealiflas  &  arcus ,  lanceas ,  faljbncs ,  Co - 
f  alarios  feu  alia  arma  non  deferant.  De  Coftalario 
puto  intelligendam  efle  veteris  Poetae  Gallici  vo¬ 
cem  Coterel  apud  Borellum  in  Didionario,  ubi  de 
homine  fordido : 

Si  le  convient  armer  ,  . 

Pour  la  tene  <rarder : 

O  * 

Coterel  &  haunet , 

Etmapue  &  guilet , 

A  rc  &  lance  enfumee , 

JFfil  n’ ait  foin  de  melee. 

Jfjdavec  lui  ait  coucbiee 
L’efpee  enrouillee  , 

Pitis  ait  fon  viel  e  feu. 

f  COST  AMENTUM ,  Impenfte.  Vide  Cuflus  u 

<J[  COST  ARE,  Conflare,  Gall.  Couter ,  Hifp.  Ccfar , 
Ital.Co/Lw.Tcftament.  Johan.  de  Seliniaco  D.  de 
Bellomonte  prope  Autiff.  an.  1268.  Item  pro  fa¬ 
brica fepultura  mea  ,  uno  milite  fuperfculpto  quindecim 
libras ,  vel  quantum  Collare  poterit  ad  r  effectum  exc- 
c  ut  orum  meorum.  Pluries  occurrit  in  Informationi¬ 
bus  Civitatis  Maflil.  depaflagio  tranfmarino  e  MS. 
San-German. 

COSTAREZ.  ChartaRicardi  Regis  Anglioe,  apud 
Sammarthanos  in  Archiepifc.  T uronenfib.  Etfoa- 
gium  de  Alaumine ,  &  unam  faumam  mellis ,  cum  va- 
Jis ,  qua  dicuntur  Co  farci. ,  &c.  In  alia  Henrici  Re¬ 
gis  Angi.  an.  1  2  77.inRegefto  Caftri  Lidiin  An¬ 
dibus  ,  fol.  3 .  v.  feribitur  CofleretL.  V ide  Cofrclli. 

1.  COSTARIUM,  Locus  Cofarum,  Ugutioni. 

f  2.  COSTARIUM  ,  Costerium  ,  ut  Cofirellus,  Po¬ 
culum  vinarium.  Chartularium  S.  Vincentii  Ce- 
noman.  fol.  1.  De  quittatione  quinque  Coflariorum  vi¬ 
ni  a  Willelmo  Clerico  Lanc  elini  fari  a  an.  1208 . 

JVillelmus  Clericus  filius  Simonis  L  ane  elini  dedit  & 
concejfit  in  puram  &  perpetuam  eleemofynam  Mona¬ 
chis  B.  Vincentii  Cenoman.  quinque  Coferia  vini ,  qua 
Guiternus  de  Piace  ei  dederat  charitative  ,  &  qua  ei 
Monachi  debebant  de  vinea  apud  Marefchc Jit  a.  V  ide 
Cofirelli  <Sc  Ccfar  ei.. 

<|[  COST DUM  A.  V  ide  Confiet  udo  4. 

<5f  COSTELLUS  ,  Inftrumentum  fupplicii ,  idem  , 
ut  videtur,  quod  Collaria  ,  Gall.  Carcan  ;  fed  un¬ 
de  didum  !  Padum  anni  1 3  o  o.  in  Hift.  Dalphiia. 
to.  2-pag.  54 .  Coflellus  etiam  qui Jimiliter  pertinere 
olim  ad  dictos  Confules  dicebatur ,  Jit  ipjius  D.  Epifco- 
pi  ,  &  ad  ipfitrn  folum  pertineat  &  pertinere  debeat 
in  futurum,  hoc  f  alvo  quod  ubi  propter  b  annum frarimn 
aliquis  non  habens  unde  folvat ,  ponendus ,  ut  moris  efi, 
fuerit  in  ipfo  ,  ponatur  in  tpjo  communiter  nomine  Do¬ 
minorum  Epifcopi  &  Comitis  praediriorum ,  &  quantum 
ad  cafiim  iflum  duntaxat  Coflellus  ipfe  d  telis  Dominis 
Epifcopo  &  Comiti  Jit  communis.  Libertates  Regni 
Majoricarum  MSS.  Elecaria,Ji  vendiderit  panem  de 
minus  penfo,  vel  ponatur  in  Coflello  ,  vel  donet  quinque 
folidos.  Charta  pro  Communia  de  Balneolo  ann. 

1  3  oo .  Jfljdfqite  macellarius  teneatur  fagnare  anima¬ 
lia  Jua  in  uie  mercari  fub  Coflello  &  recipere  fangui- 
nem ,  vel  tempore  pluviofo  Ji  fagnare  voluerint  in  ma¬ 
cello  ,  teneantur  recipere  fanguinein  in  aliquo  vafculo. 
StatutaMaflil.  lib.  5.  cap.  1  9. <5.  4.  Si  hocbanmtm 
folvere  non  poterit  fu  fligetur  per  civitatem  vel  ponatur 
en  lo  Coflell.  Eadem  repetuntur  ibi  §.  7.  Statuta 
Avenionenfia  :  Si  autem  aliquis  poenam  &  b  annum 
Jolvere  &  reftitutionem  damnum  pajjo  facere  nequive¬ 
rit  ,  ponatur  in  Coflello  d  pudibundis  fuperius  nudus  vel 

Bbbb 


ii23  COS 

nuda ,  (fi  ifttid  Mannum  duret  pofi  vindemiis  in  omnibus 
pradiis-  tt f que  ad  f e  (Ium  omnium  Sanctorum.  Privile¬ 
gia  J  oh  an  ni  de  Mafalgis  ann.  1348.  24-  Aprilis 
con cella ,  ex  Archivo  Praefidis  de  Ma%augues :  Pof- 
Jit  habere  carcerem.. .  Cojiellttm  . . .  adcathenare 
(fi-  citra  fanguinem  fuftigare.X ide  Cruftellum. 

COSTER.  Inventar.  facrae  Capellae  Wedmonader. 
in  Monad.  Angi.  tom.  3 .  parte  2.  pag.  8  1 .  Panni . 
In  primis  duo  C oft er s  panni  magni  de  velveto  ypro  prin¬ 
cipalibus  fejlis ,  &c. [Species  edveli  feu  aulaei.  Ma - 
dox  Formul.  Anglic.  pag.  432.  Item  do  &  lego  Ri- 
cardo  de  Nevill  filio  meo. . .  unum  lectum  de  arvas , 
cum  Cufterispaled  de  colore  rubeo ,  qui  [olebant  pendere 
in  magna  camera .] 

COSTERA ,  Ora  maritima,  Gallis  Cofiiere.  Magna 
Charta  libertaturfi  Angliae:  Omnes  bedelli  deponan¬ 
tur  per  Tamifiam ,  Medelvoeiam ,  &  per  totam  An- 
gli.im ,  niji per  Co (Ieram  maris.  [  Apud  D.  Bruffel.  de 
U lii  Feudorum  tom.  2 .  ad  calcem  pag.  v.  habetur 
Cofteria.  ]  Bromptonus  :  Jfiui  voluerit  tranjire  a  ca¬ 
pite  T 'urkia  per  Cofieram  Romania ,  tranfibit ,  &c.  Hi- 
ftoria  Bellorum  Hierofol.  vernacula ;  Ala  conqtter- 
re  un  Royaunie  kieftoit . .  .par  deld  'T ab  arte  en  la  Co¬ 
fiiere  de  la  mer.  Crefcentius  de  Agricultura :  Nella 
Cofieria  dei  monte.  Alibi:  Intorno  alie  fue  Cofiiere. 
Vide  Leges  Maris  Oleronenies  pag.  1 01.  <Sc  iupra 
Cofta  r. 

Costf.ra  Montis,  ut  C.fta  1 .  Latus  montis 
apud  Thomam  Aladox  inFormulari  Anglic.  pag. 
4 6.  &  2  5  1. 

«jy  COSTEREZ,  Genus  menfuraz  vini  apud  Lobi- 
ncllum  inGlolFario  ad  calcem  Hidorise  Britann. 
Vide  Cofiarez.. 

f  COSTERIA.  VideinCofta  1. 

4f  COSTERIUM ,  Pars  alicujus  loci.  Limborch.  Sen- 
tent.  Inquilit.  Tolof.  p.  107.  Fidit  pr  ad  telum  Pe¬ 
trum  ...in  eadem  domo  in  quodam  Cofierio  dicte  domus. 
Pag.  190.  Infirma  fuit  mutata  ad  quoddam  Cofterium 
domas.  Et  alio  in  loco  :  Steterunt  ibi  jacendo  in  quo¬ 
dam  Cofierio  dontus.  Vide  alia  notione  in  Coft  artum. 

CONSTILATUS  ,  feu  potius  Coftulatus ,  Codulis 
didin&us ,  vel  in  cofiularum  fpeciem  difpertitus: 
Gall.  Coftelle.  VifitatioThefaurariseS.  PauliLon- 
dinenfisanno  1295.  in  Monadico  Anglic.  to.  3. 
pag.  310.  Diu  phiala  argentea  Cofiilata  &  deaura¬ 
ta  cum  alternis  vineis ,  quarum  una  deaurata ,  &c.  Sal- 
mafius  ad  Pollionis  locum  inGalieno,  His  aura¬ 
tos  Confiellatofquc  baltheos  rapuiffe  perhibetur ,  monet 
in  Codice  Palatino  legi  Cofitlatos,  ubi  nefeio  an  be¬ 
ne  redituat  pufiulatos.  Hunc  vide  &  expende. 

1 .  COSTIS.  Lex  Ripuarior.  tit.  3  2.  §.  4.  ffiuod  Ji 
ipfe  (Irudem  contradicere  voluerit ,  &  ad  januam  fuam 
cum  fpatha  tracta  accefferit ,  &  eam  . in  porta  ,  Jive  in 
Cofie  pofi  erit ,  tunc  judex  fidejuffores  ei  exigat ,  &c. 
Ided,  ad  latus ,  Gallice,  d  cofie. 

2.  COSTIS,  Praedii  rudici  fpecies ,  forte  pro  Cor¬ 
tis.  Charta  Hugonis  &  Lotharii  Regum  Italiae  an. 
945.  in  Tabulario  Ecclefiae  Viennenlis  fol.  12. 
Donamus  atque  largimur  Cofiem  unam  juns  nofiri ,  qua 
Cafieneto  inferiore  nuncupatur ,  &c.  Infra :  Cum .... 
fervis  quoque  &  ancillis ,  aldiontbus  (fi-  aldiabus  ad  ip- 
fam  Cofiem  &  res  afficientibus.  [Vide  Cofia  1.  ] 
COSTOR ARIUS,  Sartor ,  Gall.  Couturier.  Mirae. 
S.  Angeli  Mart. tom.  2  .  Maiipag.  84.  Jjhialiter  ab 
ottavo  fua  atatis  anno  manferit  apud  quemdam  Mag. 
Gregorium  Cofiorarium  artis  difeenda  caufa. 

COSTRELLI,  Pocula  vinaria  ,  Cbaucero.  Lexicon 
Cambro  Britannicum  :  Cofirel,  Lagena  ,  uter  ,  ob¬ 
ba.  Matth.  Paris  an.  1258.  Vafa  quadam  qua  Co- 
firelli  vocantur ,  veneno  reper erunt  plena.  Monadicum 


COS  1 1 24 

Anglii,  tom.  2.  pag.  550.  Habebit  de  Celer ario  5 . 
albos  panes ,  &  Cofirellos  fuos  plenos  cervijia.  Vide 
Cofiarez.. 

f  COSTRUS.  Vide  Chofdrus. 
f  COSTUCIA.  Charta  Philippi  Augufli  de  Privi¬ 
legiis  S.  Martini  T uron.  an.  1  2  1 1 .  AmpliiT.  Col- 
led.  Marten.  to.  1 .  coi.  x  x  o  1 .  T antum  capit  Eccle- 
Jia  S.  Alartini ,  quantum  Ccmes :  &  qui  ea  recipiunt 
debent  ejfe  per  fidem  conftritli  fervientibus  B.  Martini , 
(fi-  qualibet  feptimana  eadem  Ecclefia  debet  habere  con- 
fuetudinem  muiblorum  &  Coftucia  carnificum.  An  pro 
Cofiuma ,  T ributum  ex  confuetudine  debitum ’. 
f  COSTULA.  Vide  Cofta  2. 

COSTUM.  Charta  Aldrici  Epifcopi  Cenoman.  in 
illius  Vita  num.  3  1 .  De  vino  autem  optimo  modios 
4.  infuper  &  de  Cofio  optimo  modium  unum. 
COSTUMA.  Vide  Confuetudo  4. 

C-OSTURA.  Vide  Cultura  1. 

COSTUS.  Vide  Cnfius  1. 
f  COSUERE.  Vi deCufire. 

1 .  COTA  ,  Cotta,  C  ottu  s  ,■  Tunica  Clericis 
propria ,  Gall.  Cotte ,  Germ.  Cutt.  Concilium  Mo- 
guntiacenfe  apud  Reginonem  lib.  1 .  cap.  335. 
&  Burchard.  lib.  2.  cap.  208.  Ut  laicalibus  ve  fi¬ 
nientis  Clerici  non  utantur ,  id  cfi ,  mantellum ,  vel  Cot¬ 
tam  fine  cappa  ,  &c.  Alexander  IV.  PP.  lib.  6.  Ep. 
156.  Clerici  induti  veftimentis  fer  icis ,  aut  fuperpel  li¬ 
ciis  ,  Jive  Cotis  vadant  proceffionaliter.  Idem  Epid. 
24.  an.  7.  ex  Regula  Canonicorum  S.  Marci  de 
Mantua :  Canonicis  non  liceat  uti  Cottis ,  nifi  tantum 
in  Capitulo  &  in  Choro ,  divinis  officiis ,  &  obfequiis 
circa  altaria  exhibendis ,  &cum  ad  opus  Dei  vadunt , 
&  inde  redeunt ,  &  in  afferendo  ignem  &  aquam  ,  & 
alia  qua  neceffana  funt  divinis  officiis.  Infra:  Cottas 
minus  fubtiles  vel  etiam  fumptuof  as  nullus  faiiat.Ch. 
an.  1428.  in  Hid.Ecclef.  Placent,  lib.  17.  Itemy 
dicit ,  quod  fratres  bene  inter  funt  divinis  officiis ,  &  in 
decenti  habitu  ,  cum  cappis  &  Cottis  &c.  Statuta 
Synodalia  Alberi ci  Epifcopi  Placentini  an.  1298. 
In  decenti  habitu ,  fcilicet  in  cappa  claufa  ,  vel  Cotta 
&c.  Bulla  Nicolai  III.  PP.  apud  Bzovium  ann. 
1280.  n.  5.  Lineis  togis  fuperpelliceis  Jive  Cottis. 
Charta  Petri  Epifc.  Anagnini  apud  Odor.  Ray- 
nald.  an.  1  299.  n.  30.  Diaconus  fiet  cum  Cotta  & 
fiola  .  (fi-  Subdiaconus  &  Acolythus  cum  Cotta.  Con¬ 
cilium  Budenfe  cap.  29.  Rectores  & Jimplices Sa¬ 
cerdotes  cum  Cottis ,  feufuperpelliciis  (fi-  ftolis  tantum , 
inferioris  vero  flatus  vel  ordinis  Clerici  cumCottis  Syn¬ 
odum  intrent.  Condit.  Joannis  Archiep.  Nicofien- 
ds  an.  1  3  2  o .  c.  3 .  In  hieme  Canonici  capis ,  &A(fi- 
Jii  (fi-  alii  Bencficiati  capis  in  aftate  fuperpellicio  Jine 
Cotta  ,  &  Canonici  cum  almutiis.  Eadem  notione 
ulurpat  Michas  Madius  inHidor.  Spalatenfi  cap. 

2  5 .  Apud  Ughellum  tom.  3 .  pag.  633.  Cotta  feu 
camifia  fuperanea ,  ubi  perperam  bis  editum  Cocca. 

[  Armoricis  hodie  Cod  vel  God  ed  Vedimentum 
tegens  pe&us.  Vide  O&av.  Ferrarium  lib.  3*.dc 
Re  vediaria.] 

Cotta  Candens,  Superpellicium,  quo  utun¬ 
tur  Canonici  Regulares  S.  Augudini-  Statuta  eo-  • 
rumdemart.  66.  apud  Duellium  Mifcell.  lib.  1. 
pag.  98. 

Interulas ,  bracas ,  caligas ,  foccofqiie  coturnos , 
Pelles ,  pellicia ,  tunicas ,  pedibufque  diurnos 
Feftitus ,  Cottas  candentes ,  omnia  bina 
Ad  minus  (  habeant.) 

Cotti  s.  Vita  S.  Meinxrerci  Epifc.  tom.  1 .  Junii 
pag.  523.  Cum  una  camifia ,  una  braca ,  uno  Cotte, 
una  tunica ,  duabus  caligis. 

CottUs.  Conciliuna  Metenfe  ann.  888.c{yi.<5. 


1 1 2  5  COT 

Nemo  Clericorum  arma  portet,  vel  indumenta  laica- 
lia  induat ,  id  eft ,  Cottos  vel  mant  silos  fine  cappa  non 
portet. 

Cocta,  in  Concilio  Ravennenfi  an.  1314.  can.  6. 
Et  in  Miffa  parati  Coctis  ,  amictis  ,  pluvialibus  ,  eW'. 
Sapra :  Cum  Coctis  &  pluvialibus. 
f  Cot^e  ad  Armandum,  rccenfentur  inter (7*rr- 
nfiones  feu  munitionesCaftri  Carcaffon.  an.  129  7. 
Gall.]  Cor/e  <*  ,  Paludamentum  ,  chlamys 

militaris ,  tunica  quae  armis  fuperinduitur.  Vide 
in  Zatouin.  Cotte  a  plates :  Computum  Stephani  de 
\  la  Fontaine  Argentarii  Regii  an  1  3  5  1 .  Pour  deux 
annes  de  camocas  de  Lufques  a  or  d  faire  autresCottes 
d  plates. 

Vocem  Cotta  JofephusScaligcr  in  Append.  ad 
Virgil.  &  alii  a  Crocota  derivant,  decurtata  parte 
anteriori.  Vide  Cottum. 

C  o  t  a  ,  Tunica  laici.  Computa  Grayfivod.  ann. 
1332.  fol.  5  6 .  Item  pro  duabus  Cotis  &  duobus  man¬ 
tellis  emptis  a  dido  Giraudo  ad  opus  Domini  Guidonis 
de  Grolea  &  Domini  fi  oh  annis  Humberti  ,  mandato 
Domini  xxmi.  f.grojforum. 

Cotella,  Parva  tunica.  Notitia  de  Concor¬ 
dia  Ernaudi  fol.  3 .  verlo  Chartularii  S.  Vincen¬ 
di  Cenoman.  Notum  autem  fiat ,  quod  xxx.  fol.  Er- 
naudus  pro  hoc  fallo  habuit ,  &  filius  ejus  Htigo  Co - 
tellam  de  Brttgedio  &  caligas  &  fandalia. 

2.  COT  A ,  Tugurium ,  latibulum ,  a  Saxon.  Cote, 
fpelunca  ,  latibulum.  [Cambro-Brit.  ex  Johanne 
Davies  ,  Crot.~]  Hinc  rufticorum  manfiunculte , 
quae  nollris  Bordaria  ,  ita  appellata;  funt ,  a  qua 
voce  fequentes  deducuntur. 

Co  t  a c  1  u  m  ,  Tenementum  villanum  ,  rufticum , 
villenagium,  Borderie.  Tabui.  S.  Dionyfii  an.  12  3  6. 
Super  quodam  cenfu  ,  quem  ipfi  dicebant  e  fle  Cotagtumy 
&c.  Ingulphus  &  Charta  Witlafii  Regis  Mercior. 
tom.  1 .  Monaftici  Anglic.  pag.  167.  Tres  bovatas 
terra ,  unam  manfionem,  &  tria  Cotagia.  V etus  Char¬ 
ta  to.  i.ejufdem  Monaftici  pag.  306.  IJlos  fervos 
meos  &  omnia  bona  &  catalla  eorum  ,  cum  omnibus 
Cotagiis  meis  finiatis  in  Orientali  parte  fluminis ,  &c. 
Charta  alia  pag.  427.  Et  dicunt  quod  pradifta  3  4. 
meffuagia  valent  per  annum  ultra  reditum  refolutum 
1  x  .  fol.  3  .  den.  &  non  plus ,  quia  non  funt  nifi  Cota¬ 
gia.  Vide  to.  2.  pag.  196.279.  293.  401.  461. 
Edw.  Cokum  adLittlet.  fe£t.  69.  <Sc  Dugdalum 
in  Antiquitat.  Warsxdc.  pag.  6  6  5  .  [  Lobinellum 
in  Hift.  Britan.  to.  2.  pag.  162.  Codicem  MS. 
reddituum  Epifcopatus  Autilliod.  Teftamentum 
Rotherami  Epilc.  Eborac.  ann.  1498-  in  Libro 
nigro  Scaccarii  p.  672.]  Cotage ,  in  Charta  Gal¬ 
lica  tom.  1 .  Monaft.  Anglic.  pag.  903. 
Cotagius  Census,  in  Charta  an.  1233.  apud 
Gallandum  deFranco  alodio  pag.  8  p.Cens  cottier, 
apud  Philippum  de  Bellorrianerio  cap.  2  3.  Idem 
qui  Sur  cetis ,  nempe  cenfus  qui  p  ree  ter  rectum  cen - 
fum  praedio  imponitur.  [Vide  Cenfus  crefcens .] 
CoTARIUS,  CotT  ARIUS,  COTERlU  S  ,  Goto. 
habitator,  Bor darius jnanfionarius ,  nollris. Domef- 
dei  tit.  Midlefex.  S .  Petrus.  Unus  Cetarius  de  5 . 
acris  qui  reddunt  per  annum  40.  fol.  pro  hortis  fuis. 
Alibi,  ex  Monaft.  Anglic.  to.  3.  p.  305.  Ibidem 
1 2 .  brodi  ,&i6.  Cottarii  ,11.  fervi ,  &c.  Apud  Sel- 
denum  in  Proefat.  ad  Eadmeri  Hiftor.  pag.  1  5. 
Hic  fubfcribitur  tnquifitio  terrarum ,  &c.  Deinde  quo¬ 
modo  vocatur  manjio  ,  quis  tenuit  eam  tempore  Reg. 
Edvoardt  fquis  modo  tenet ,  quot  bida ,  quot  c  anne  at  a 
in  dominio ,  quot  hominum  ,  quot  villam  ,  quot  Cona¬ 
rii  ,quct  fervi ,  quot  liberi  homines ,  quot  focheinani , 
&c.  Charta  Alexandri  Conventrcnfis  Epilc.  to.  2 . 

Tom.  II. 


Mortaftici  Anglic.  pag.  266.  Decimam  8 .  aerarum , 
quas  Corarii  elidi  Prioris  tenebant.  Charta  Aiiciir 
Comitiffte  Augi ,  ibidem  pag.  976.  Ipfos  nativos 
cum  omni  fequela  fua  ...  &  6.  Coterios  in  Hoton ,  vi- 

,  delicet  Rogerutn  qui  tenet  2.  Coterios  ,  pVillelmum , 
d°r.[ConluetudinesBrageraciart.  99.  Item  fi  Ce¬ 
tarius  dc  didis  fructibus  accipiat ,  five  fint  de  vineis , 
five  de  hortis ,  five  de  die  five  de  nolle ,  eo  quia  tene¬ 
tur  eos  cuftodire ,  ut  fupra  dictum  eft  ,  puniatur  .  .  . 
De  inventione  vero  &  perceptione  dictorum  fruduum 
contra  dictum  Cot  (trium ,  flabitur  &  credetur  Domino 
feu  D  ominis  fundorum  per  fuum  juramentum,  &  nuncio 
fuo  cum  una  aha  pcrfona.jVidc  to.  2.  Monaft.  Angi, 
pag.  48  o .  &  Knyghton.  an.  1  3  40.  [  Kennettum 
in  Gloftar.  ad  calcem  Antiquitat.  Ambrolden. 
Teftamentum  J.  de  Nevill  ,apud  Madox  Formul. 
Anglic- pag.  428.  Omnibus  tenentibus  meis ,  videli¬ 
cet  Husbandis ,  Coliers  &  Bond.  ]  Tenans  Cottier  s , 
in  Confuetud.  Ambianenfi  art.  42.  43.  Pontia 
venfi  art.  72.  93.  Monftrolienfi  art.  5.8.  Ful- 
lienli  art.  1.  Audomarenfi  art.  18  •  Homines  Cottier  s, 
in  Artefienfi  art.  x .  Bononienfi  art.  46.  5  2.  55. 
Cameracenfi  tit.  5 .  art.  2 .  &c. 

Cotlanda,  Cotlandum,  Idem  quod  Cota- 
gium ,  Terra  cotalis ,  ex  Cot,  &  Lant» ,  terra.  Ch. 
Roberti  de  Albineio  tom.  1 .  Monaftici  Anglic. 
pag.  525.  Item  una  virgata  terra ,  cum  dimidia  unius 
Cotlandi  tota  ,  ficut  fuerat  IV 'alteri.  Alia  to.  2.  pag. 
128.  Vendiderunt  ,fcilicet  unam  vo  arant,  &  2.  Col¬ 
laudas  cum  dominio  &  prato  quod  ei  in  matrimonio  de¬ 
deramus.  Infra  feribitur  Cotclanda. 

Cothlanda,  apud  Thomam  Madox  Formu- 
laris  Anglicani  pag.  277.  Pro  una  virgata  terra  & 
una  Cothlanda,  quas  idem  Rad alphus  &  Robertus  te¬ 
nuerunt  de  prafito  IV ille  i,  no  de  Buckjngham. 

f  Cotselda.  Chartular.  SS.  Trinir.  Cadom.  fol. 
49.  Semer  pro  unaCotfelda  quaque  hebdomada  duo¬ 
bus  diebus  debet  operari  ,  Robertus  pro  una  Colfelda 
ejufilem  fervitii  eft.  Et  fol.  50.  Hern.dd.us  pro  una 
Cotfelda  ,  ficut  alius  Cot fe Idus. 

Cotsethlanda.  Liber  Ramefienfis  fe6t.  265. 
Dedit  prodictus  Abbas  prodifto  Hugoni ....  unam 
Cotfethlaudam  cum  libero  fervitio.  Et  mox  :  Et  in- 
fuper  60 .  fterlingorum  folid.  Cotfstblandam. 

C  o  t  s  f.  t  1 ,  Cotarii.  Leges  Hernici  I.  Regis  Angi, 
cap.  3  o .  IVdlani  vero  vel  Cot  feti ,  vel  Pcrdingi ,  vel 
qui  funt  hujufmodi  viles  vel  inopes  perfotu ,  non  funt 
inter  Legum  judices  numerandi.  Adde  cap.  18.  Vide 
Cofcez. .. 

Cotmanni,  Cotarum  polTeftbres  ,  qui  alias  Cota¬ 
rii ,  Gens  de  cote.  Domcfdei  apudSpelman.  8.  bor - 
darii  &  Cotmanni  cum  2.  c  anteis.  Vid  eCoterelli. 

aj[  3 .  COT  A ,  Rata  pars ,  Gall.  Cotte  vel  ftfiuote.  Con¬ 
cilium  apud  S-  Tiberium  an.  1389.  inter  Anec- 
dota  Marten.  tom.  4.  coi.  5  44.  Jjfiod  indicatur  in 
tota  provincia  Narbonenfi  unum  t  allium  de  mille  fr  an¬ 
cis  incontinenti  levandum  x& in fingulis  dicecefibus  le¬ 
vandum  pro  Cot  a  fua.  Teftamentum  Guidonis  dc 
Turre  an.  1 3  7  5 .  apud  Baluz.  Hift.  Arvern.  to.  2. 
pag.  616.  Volo  &  ordino ,  quod  dicta  Ludovica  & 
alia  filia  mea  ,  qua  tunc  vivent ,  refiduum  terra  &  bo¬ 
norum  meorum  inter  fe  aquis  portionibus  dividam  ,  & 
ipfarum  quamlibet ,  videlicet  didam  Ludovicam  in  di¬ 
dis  Caftellania&terrA  AeTurrc  cum  mille  libratis  terra 
pradidis,  &  ipfarn  &  quamlibet  aliarum  filiarum  mea¬ 
rum  in  Coi  a  feu  fer v a  fua  refiduorum  terra  &  bonorum 
meorum  mihi  &  didis  Bertrando  &  poftamo  heredibus 
inftituto  &  fubftituto  heredes  fubftituo.  V  i deJjHbta. 
4.  COTA  ,  Navis  fpecies.  JohannisXXII.  Papae 
Proccftus  in  Ludovicum  Bavarum  apud  Marten. 

Bbbb  ij 


ii27  COT 

tom.  2 .  Anecd.  coi.  751.  Arreflatus ,  ad  penum  fu- 
pradictum  deveniens ,  feque  reddens  cum  dictis  compli¬ 
cibus  fugitivum ,  primo  quamdam  navem  feti  Cotam ,  ac 
deinde  galeam  fupradittam  confcendit.  Sed  legendum 
eft  Coca  feu  Cocca.  Vide  Cogo. 

COTACELLI,  Militum  genus ,  de  quo  in  Mai- 
nada  poli  Maifnada. 

«HCOTAG1UM.  Vide  Cota  2. 

COT  ALAT  A.  Charta  Guidonis  Fulcodii,apud  Co¬ 
lumbum  in  Epifcopis  Vafion.  lib.  3 .  p.  3  96.  Hoc 
[alvo  ,  quod  Dominus  Comes  in  civitate  &  cafris  fu- 
pradtchs  Cot alatam  ,  feu  albergam  habeat ,  quantum 
h alienus  Comites  habere  confueverunt,  &  cavalcatam, 
&c.  In  aliaGuilelmi  Comitis  Forcalcarii  pro  Ma- 
nofcenlibus.apud  eumdem,fcribitur  Contalagium, 
nefeio  an  prave  :  Nec  bladagium  ,Jive  albergam  nec 
Contalagium  Jtve  civatam ,  &c. 

COTANUM, Cydonium  malum, Gall.  Coin. Lau- 
rent.  in  Amalthea :  Cotana ,  Mala  cotonia ,  Ital.  Co- 
togni.  S.  Wilhelmi  Conftitut.  Hirfaug.  cap.  10. 
Pro  Jigno  Cotam ,  generali  Jigno  pramiflo  lignum  lapi¬ 
dis  adde.  Rolandinus  Patavinus  de  Fadlis  inMar- 
chia  Tarvilina  lib.  1.  cap.  13.  Tortellis  ,  pyris  & 
Cotanis ,  rojts ,  /iliis.  V  ide  Coci  anum. 

ICOT  anus  .  Cydonia  malus  ,  Gall.  Coignaff.er. 
Vide  AdlaS. Francifcoe  viduae Rom.  to.  2.  Mar¬ 
tii  pag.  92*.  cum  adjun&a  nota. 

COTARDIA >  Cotoe ,  fagi  vel  tunicae  fpedes ,  viris 
erinde  ac  feminis  familiaris.  Statuta  Madilienha 
1SS.  ann.  1  27 6.  Sc  1293-  Item  de  Cotardia  Jine 
penna  cum  collario ,  &  iz.  betonis  pojitis  in  utraque 
manica  20.  denar.  Homagium  Gerardi  de  Vcn- 
tadorio  an.  1362.  Amotis  caputiis  &  jupileis,& re¬ 
motis  7~oms ,  &  cultellis ,  &  in  Cotardia  ,  cum  defubtus 
Cotardiam ,  ut  dixerunt ,  tunicam  aliam  decentem  non 
haberent ,  genibus  flexis ,  &c.  [  Concilium  Mallii. 
Eeculi  xm.  vel  xiv.  Nullus  homo  cujufcumque  con¬ 
ditionis  exiftatin  civitate  Majfilia  de  cetero  portare  au¬ 
deat  fupertitnicale ,  tunicam  JSotardiam  ,jaquctum,gi- 
ponem :  quando  defuper  portabitur  veftis  illa,  fuperior Jit 
Cr  ejfe  debeat  longitudinis  ufque  genu  ,  nifi  Jit  marina- 
rius  navigando  ,  cur  for ,  leno  vel  latro ,  aut  altus  bre¬ 
vis  conditionis',  qtuveflis  fuperior  Jit  in  rotunditate  fex 
palmorum  ad  minus. ]  Cottardtta  ,  apud  Matthaeum 
Villaneum  lib.  3  .  cap.  79.  Cotte  hardie ,  in  Com¬ 
puto  Stephani  de  la  Fontaine  anno  1351.  Defdits 
garnifons  pour  2.  mabres  bruns  des  Cours  de  Broijfclles 
baillez-  d  Huiflace  du  Brullc  ,  pour  faire  Cottes  hardies 
fourrees  d’ aigneaux  ,  &  houces  d  cbevaucher  en  cflat 
d’  Efcuirie  ,  pour  noffeigneurs  qui  furent  faits  Chcva- 
liers  d  la  fefle  de  /’ Efioile  ,  c’efl  d  favoir  Meffeigneurs 
fje an  &  Philippe  de  France  ,  Lojs  de  Bottrbon ,  Phi¬ 
lippe  &  Lojs  de  Navarre,&  Charles  d'  Artois.  Neant. 
In  Capitulo  des  pennes  &fourrures:  Pour  fourrer  une 
Cote  hardie  que  ledit  Seigneur  ot  ou  mois  de  ffiiillet , 
&c.  Alibi  :  II  eft  d  favoir  que  des  draps  dcffufdits 
pour  la  Chtvalerie  des  Seigneur  s  deffus  nommez,,  Ven 
a  delivre  d  chafcunpotir  Cote  hardie  &bouce  jix  annes 
Cjdemie,  &c.  Pour  fourrer  une  Cote  hardie  de  camelin 
a  bois ,  que  ledit  Seignor  ot  aprez.  lafefle  de  S.  Michiel , 
cJc.  Pour  fourrer  une  Cote  hardie  d'un  blanc  caignet , 
&c.  Pour  fourrer  d  chafcun  une  Cotte  hardie  d’un  brun 
tanne  qu  ii  orent  de  livree  enfemble ,  &  avec  eux  ccux 
qui  f arent  faits  Chevaliers  en  leur  coinpagnie ,  pour  chaf- 
pme  Cote  une  penne  d’  aigneaux  noirs,  &  un  chapperon 
foiirny  de  femblables  aigneaux  d’ An  agon  ,  pour  chevau- 
cher  en  efiat  d’ Efcurie.  Alibi :  Pour  un  fm  camelin  de 
Cbafteaulandon  d  faire  pour  ledit  Seigneur  Cotes  har¬ 
dies  fourrees  de  menu  ver ,  &  houces  fengle  pour  aller 
en  foti  deduit.  In  Computo  ejufdem  aiiui  1349. 


n  COX  1128 

2  o .  aunes  de  draps  t annet,  de  Louvatn ,  pour  faire  6 . 
Cotes  hardies  d  relever  de  nuit,  pour  les  Damcifelles 
&  Femmes  de  chambre  de  ladite  Duchejfe.  Alibi: 
Cotte  hardie  d’hjver.  Litterae  Toannis  Regis  Franc. 
de  inftitutione  Ord.  militaris  Stella  ,  6 .  Novemb. 
1331.  Porteront  une  Cote  blanche  ,un  fercot ,  &  un 
chaperonvermeifquandils  feront  fans  mantel,& quand 
iis  veftiront  mantel ,  qui  fera  f  ait  d  guife  de  Chevalier 
nouvel  d  entrer  &  demourer  en  l’ E glife  de  la  nolle  mai- 
fon,  il fera  vermeil  &fourre  de  vair,  &  non  pas  ddermi- 
nes ,  de  fendail  oufamit  blanc }  &faudra  qttils  aient 
deffons  ledit  mantel  fercot  blanc  ,  ou  Cote  hardie  blati - 
cbe ,  chauces  noires,& fouliers  dorex, ,  &  portent  conti- 
rmellement  un  annel ,  entour  la  verge  duquel  fera  e  ferit 
leter  nom  &  furnom,  auquel  annel ,  &c.  Balduinusde 
Condato  vetus  Poeta  MS.  de  Joculatoribus : 

Jis  ont  mis  jus  les  her audies , 

Et  ve  flent  les  Cotes  hardies , 

Et  les  rcbes  as  Chevaliers. 

Continuator  Gallicus  Nangii ann.  1  378.de  Re¬ 
ge  Carolo  V.  Etefloit  veftu  d’une  Cote  hardie  d’une 
efcarlatevermeille ,  &  a  un  m  ante  au  a  fonds  de  cuve 
fourre.  Guillelmus  Guiart  fub  anno  1  248.ejuf- 
modi  faga  intellexit : 

Li  Rois  &  fon  Confeil  prive  , 

Ou  gens  d  hardies  &  d  ofes  , 

Parient  entf  eux  de  maitftes  chofes. 

Denique  Chriftina  Pifana  auTrefor  de  lacite  des 
Dames,  2.  part.  cap.  1 1.  Comptoit  fautre  jour  ung 
Taillandier  de  robes  de  Paris ,  quii  aveit  f  ait  pour 
une  Dante  Jimpte ,  qui  demeare  en  Gaflinois ,  une  Cote 
hardie  ,  ou  il  j  a  mis  cinq  aunes  d  la  me  fure  de  Paris 
de  drap  de  Bruxelles  d  la  gr and  moifon  ,  &  trainebien 
par  terre  trois  quartiers  de  queue,  &  auxrnanches  d 
bonbardes  qui  vontjufqttes  auxpieds. 
f  COTARIUS.  Vide  in  Cota  2. 

COTE-ARMURS, Sagum  militare,  Gall.  Cotte- 
d’ armes ,  apud  Rymer.  tom.  4.  p.  3  7 1 .  in  Char¬ 
ta  Edwardi  III.  Angi.  Regis  ann.  1328.  Manda¬ 
mus  vobis ,  quod  omnes  armaturas ,  tam  Cote^armurs , 
quam  altas  . . .  liberetis.  V ide  Cota  ad  armandum  in 
Cota  1. 

COTECIS  pro  Codices.  Formulae  Andcgav.  art.  1 , 
Defenfor  principalis Jimul  &  omnis  Curia  puplica  dixe¬ 
runt  :  Patet  tibi  Cotecis  puplici ,  profequere  qua  optas, 
COTELANDA.  Vide  Cotlanda  poli  Cota  2. 
f  COTE  LEA.  Vide  Cota  1 . 

COTERELLI.  Iidem  qui  Cotarii.  [Eos  diftinguen- 
dos  effe  putat  Kennetus  in  Gloflario  ad  calcem 
Antiquit.  Ambrofden.  aitque  fe  in  MSS.  codi¬ 
cibus  obfervalle  ,  Cotarios  liberos  fuilfe  bono¬ 
rum  fuorum  polfeflores  ea  conditione  ,  ut  cer¬ 
tam  pecuniae  fummam  vel  frumenti  quantitatem, 
corvatas  quafdam  Dominis  fuis  proeliarent ;  Cote- 
rellos  vero  neque  juris  fui  fuilfe,  neque  liberos 
bonorum  ,  quae  tenebant ,  polTeflores  ,  fed  ut  bo¬ 
na  ita  Sc  perfonasad  Dominos abfoluto  jure per- 
tinuilTe.  Vellem  hujus  difcriminis  probationes  at- 
tulilfet.]  Domefdei ,  in  Monall.  Anglic.  tom.  3. 
p.  305.  Septem  vili  ani  auifque  de  una  virgata  ,  & 

1  6.Coterelli ,  &  2.  fervi  Charta  Edwardi III.  Re¬ 
gis  Angi.  tom.  2.  ejufdem  Monadici  p.  94.  Cum 
Wardts,  releviis  &  efcaetis ,  nativis  &  Coterellis  fuis , 
&  eorum  Catellis  &  fequelis.  Charta  alia  tom.  3. 
p.  69.  Una  cum  omnibus  vili  anis ,  Coterellis  &  eorum 
catallis,  fervitiis,fettis ,  &c.  Extenta  maneriiapud 
Spelman.  Inquirendum  efl  de  Coterellis ,  quacotagia 
&  curtilagia  tenent  &per  qua  fervitia.  Hinc 
CoTF.RF.LLi  ,  Praedones  militares,  qui  alias  Ru- 
ptarii ,  quos  a  Philippo  An^ullo  anno  1183.  de- 


ii29  COT 

Ictos  narrant Rigordus  pag.  1 1.  Willelmus Brito 
lib.  i.  Philipp.  pag.  10B.  &  de  Geflis  ejufdem 
Regis  pag.  72.  Guillelmus  Gttiart  ,  Nangius  in 
Chron.  ann-  1 1  8  3 . &  alii  Francorum  Hiilorici, 
Albericus  anno  1  1  8  3 .  &  Guillelmus  Armoricus 
in  Philippo  A uguflo  ann.  1182.  Cotcrelli ,  qui  vul¬ 
go  dicuntur  Ruptarii.  Hoveden.  p.  585.  Bafcli  & 
Cotcrelli.  HiUoria  FranciaeMS.  vernacula  ex  Bibi. 
Memmiana  fol.  199.  En  celle  annee  furent  occis  en 
la  contree  deBourges  en  Berj  fept  mille  bommes  &plus , 
appelles  Cofiereaux ,  que  aucuns  gens  appellent  Bri- 
gans.  Teis  gens  comme  Cofiereaux  ,  Brigands  ,  gens  de 
compagnies  ,pillars  ,  robeurs ,  larrons ,  c’eft  tout  un  *, 
&  font  gens  infames  &  dijfolus  &  excommuniez..  /Is 
ardoient  les  Monaficres  &  les  Eglifes  ,  ou  le  peuple  fe 
retraioit  ,  &  tourmenioient  les  Prefires  &  les  Beli - 
gieux  ,  les  appellcient  Cantatours  ,  par  defrifion ,  & 
leur  difoient  quatid  iis  les  battoient ,  Cantatours  can¬ 
tet -  Agunt  deCoterellis  praeterea  Concilium  La- 
teran.  an.  1 1  79.  c.  27.  Chron.  Vofienfe  c.  7  3. 
ChroniconMarcianenfe  pag.  894.  Chronicon M. 
Belgic.  p.  1  90.  Rad.  de  Diceto  ann.  1199.  Gal- 
bertus  in  Vita  Caroli  Comit.  Flandr.  num.  1  1  7. 
141.  Stephanus  Tornac.  Epill.  90.  &c. 

Cenfet  Marea  lib.  6.  Hili.  Beneharn.  cap.  1 4. 
Corctellos  nuncupatos  ejufmodi  praedones,  quod 
majoribus  cultellis  armati  &  inllruili  effient ,  quos 
Toloftni  vulgo  Cotterels  vocant ,  eofdemque  effe 
qui  Clitellarii  dicuntur  in  Statutis  Raymundi  Co¬ 
mitis  Tolofani  ann.  1 1  5  2.  apud  Catellum  lib. 
2.  Hili.  Tolofan.  p.  218.  209.  Certe  ita  gladios 
illos  vocari  docet  le  Roman  de  la  frife  de  gferufa- 
iem  par  Tuus  MS. 

Ve  fu  ont  les  clavains  ,  &  les  bons  Coteriaus. 

In  Regeflo  Ducis  Andegavenus  fol.  9  3  •  fit  men¬ 
tio  de  Cotellerie ,  &  de  ceux  qui  vendent  &  ac  betent 
ferremens  efmolus.  KYnCotarellos  ,  a.  Cotis,  &  Cota¬ 
nis,  Sc  Cotarellis  didtos  volunt ,  ita  ut  colledtitia 
illa  praedonum  manus  conflatafuerit  ex  agricolis 
6c  rullicis ,  qui  bellorum  abufi  licentia  praeda¬ 
tioni  1'ei'e  addixerant. 

f  COTERIUS.  Vide  in  Cota  1. 

COTEROTCJS  ,  Menfura  liquidorum  ,  forte  pro 
Jfuarter  aturn.  Tabular.  Follatenfe  :  Percipit  Eccle- 
Jia  Eojfatenjis  in  prejfono  .  .  .  unum  Coteroium  vini 
albi. 

«j[  Cotetu  s ,  Ead.  notione.  Charta  Officialis  Au- 
tilfiod.  ann.  1277.  ffoh annes  Clericus  filius  defuntti 
Guillelmi  Talnerii  de  Sello-vidcre  recognovit  fe  rece- 
pijfe  a  Vener.  viris  Decano  &  Capitulo  Autijf.  clau- 
fumipfum  de  Bello-videre ,  &  xvm.  bichetos  avena  , 
&  duos  medios  &  tres  Cotetos  vini  annui  reditus.  Sta¬ 
tuta  reformationis  S.  Claudii  ann.  1448.  p.  8  1. 
In  die  Nativitatis  Domini  debet  Pitantiarius  m  unum 
receptum  ,  fecundum  confuetudineni  .Mona feni  ,  in 
quo  pigmentum ,  videlicet  cuilibet  Religiofo  unumCo- 

•  tetum  &  quatitor  pintas  vini ,  quinque  roffolas  &  unum 
magnum  panem. 

COTEUS  ,  Iracundus ,  in  Gloffiario  Sangerman. 
MS.  n.  5  o  1.  Eli  a  Graeco  Kotoc  ,  Ira  vetusmanens 
alta  mente  repofita. 

^[COTFIIDIE,  pro  ffuoiidie ,  in  Capitulis  gene- 
ral.  MSS.  S.  Vi&oris  Malfi lien  fis. 

^[COTHLANDA.  Videin  Cota  2. 

COTHOFLE ,  MalfilienfibusOvMt/oK/fcr ,  Scyphus 
vel  lagena.  Statuta  Maffil.  lib.  1 .  cap.  39.  De  do¬ 
lio  vim  (  praeco  habebit )  unum  denarium  &  unum 
Cothofle  vini. 

COTHON,  Portus  artificialis.  Servius  ad  iljud 
Virgilii  yEn.  1-431.  Hinc  portus  alii  effodiunt ,  id 


COT  1130 

elt  Cotbona  faciunt.  Cotbona  funt  portus  m  mari  non 
naturales ,  fed  arte  &  manu  f diti.  Efi  autem  &  maf- 
culirn  &  neutri  generis.  Nam  &  Cothon  hujus  Cothonis 
facit ,  &  Cothonum  hujus  Cothoni.  Feftus  :  Catones 
appellamur  portus  in  mari  interiores  arte  &  mantifa- 
tti.  Lege  Cothones.  Gloffi  Lat.  Gr.  Cotones ,  Ai/xsVe?. 
K«0«  Graecis  poculi  genus  ell  Laconici  &  milita¬ 
ris  ,  aliquando  fumtum  pro  Compotatione  ipfa  ; 
quod  maximus  Cothoni  in  compotationibus  ufus 
effiet. 

H  COTHURNOSUS ,  Superbus  ,  fallofus ,  quafi  Co¬ 
thurno  gradiens ,  feu  fubere  altius  elevato.  Vita 
S.  Medardi  tom.  2.  Junii  p.  86.  Perfitvir fangm- 
tiarius  Cothurno fo  gre/fu  ante  S  ancti  tumulum  ,  cruen¬ 
tis  manibus  oraturus.  Cothurnatum  dixere  Seneca  , 
&  Ovidius  eum  ,  qui  Cothurnis  utitur  feu  cal¬ 
ceis  altius  elevatis ,  Martialis  vero  eum ,  qui  fu- 
blime  dicendi  genus  adhibet : 

Grande  Cothurnati  pene  Maronis  opus. 

Alcimus  denique  Avitus  Cothurnatum  intelligic 
hominem  illuhremdc  fplendidum ,  quoniam  qui 
in  tragoediis  utebantur  cothurnis  ,  nonnifi  perfonas 
agebant  illultriores.  Sic  igitur  hic  Scriptor  homi¬ 
nem  divitem  ex  Evangelica  parabola  deferibit : 

Ip  fe  Cothurnatus  gemmis ,  &  fulgidus  amo , 
Serica  bis  cobiis  mutabat  tegmina  blattis. 

COTI  A  ,  Ora  maritima,  Gall.  Cote.  Charta  an¬ 
ni  1  2  1  3  .  ex  Archivo  Civitatis  Maffil.  Injuflitits  > 
terris ,  vel  portu  ,  feu  ribagto ,  vel  Cotiis ,  vel  cenji- 
bus  ,  cire.  Vide  Cota  1 . 

COTI ARlUS,  Quj  acuit  CGte.  Gloffar.  Sanger¬ 
man.  MS.  Samiantis ,  Cotiarius ,  Acutiator ,  Axovmv';. 
Gloffi.  Gr  Lat.  A Cotiarius ,  Acutiator. 
COTIDIANARIUS  ,  Quo  lingulis  diebus  uti¬ 
mur.  Gelta  Hildeberti  Epifcopi  Cenoman.  apud 
Mabill.  Analecl.  to.  3  .  pag.  3  1  1 .  Dedit  ad  compo¬ 
nendum  tburibulum  Cotidianarium  it.  mare  as  argenti. 

H  COTIDIARE ,  Ajfduumejfe.  Gloffar.  Sangerman. 
MS.  n.  501. 

COTIDiL,  ut  .ffuotidic, Affidue,  unoqdoque  die. 
Legitur  in  Barthii  Gloffiario  exEIillor.Palaell.  & 
alibi. 

f  COTIDINI ANIT AS  ,  Aff  duitas.  Gloffar.  San¬ 
german.  MS.n.  501. 

COTIERS.  Vide  Cotarius  in  Cota  2. 

COTILE ,  idef,  datus.  Gloffar.  Sangerman.  MS. 
n.  501.  Eli  pro  Cotula  vel  Cotyla ,  Menfuraquae 
medium  fextarium  continet.  V ox  Cotyla  nota  eft 
Martiali. 

COTIO,  ad  ac  ominandum.  Idem  Gloffar.  Eli  Cor. 
In  Papiae  MS.  Bituric.  habetur  :  Cotis  limacii ,  Co¬ 
cio  ad  Comminandum. 

f  1 .  COTIS,  aKtv»  ,  Cos.  Item,  t?yn  ,  Ira,  in  Supple¬ 
mento  Antiquarii.  Pollerior  notio  ell  Graeci  Korcc, 
vel  Kot/?  Hefychio  ,  Ira  vetus. 

2.  COTIS,  Dignitas  corporis.  Papias.  An  Do/er  ?[  Vi¬ 
de  Cotio.  ] 

COTIS  ARE,  Tributum  imponere ,  Gall.  Cotifer . 
Chronicon  Bonae  Spei  :  His  temporibus  Jfuafor  fe - 
minarii  Namur cenjis  condemnatus  efi. 

^[COTLANDA  ,  Coi  mannus  ,  &c.  Vide  Cota  2. 

*!f  COTO  ,  Goffipium^  Gall.  Coton.  Inventar.  Ec- 
clefiae  Anicienfis  ann.  1444.  Item  aliud  terfonum 
(terforidm  )  de  lino  habens  in  quolibet  capite  duas 
barras  de  Cotone  albo. 

fC  o  tonum,  Eadem  notione.  Praeceptum  Phi¬ 
lippi  Pulcri  Franc.  Regis  ann.  1304.  Cendala , 
telas ,  fericum  feu  Cotonum,  &c.  Boriavel  Cotonum, 
in  Statutis  Avenionenfibus. 

^  CotonumPomum,  ut  Cydonium,  Gall.  Coing , 


V 


1 1 3  I  COT 

Ital.  Cotogno.  AdaS.  Francifcae  viduas  Rom.  Mar¬ 
tii  to.  2, .  p.  9  2.  *F  .Et  in  horto  fpeluncam  Jibi  quan¬ 
ti  mu  fub  arbore  cujufdampomi  Cotoni  conftituit.  Amal¬ 
thea  habet,  Cotoneum  ,  Cjdomum  ,  Pomi  genus. 
f  COTSELAND A  ,  Cotselda  ,  Cotsetus. 
Vide  Cota  z . 

i.  COTTA,  Tunica.  Vide  Cota  i. 

2.  COTTA  ,  Tugurium ,  Cottarius.  Vide  Cota  z. 

3 .  COTT  A  ,  f.  pro  Cocca ,  Species  navis ,  de  qua 
in  Co([o.  Litterae  Senefcalli  Provinciae  ad  Maffilien- 
fes  an.  132  6.  ex  Schedis  D.  Le  Fournier :  Se  mu¬ 
niant  debifeotto  cum  Cotta ,  quam  exped  annis  de  Na- 
poh  venturam. 

'<5J  COTTIS  ,  Tunicae  Species.  Vide  in  Cota  1 . 

^  COTTONUS,'  Ital.  Cottone  ,  Gall.  Coton.  Gofli- 
pium,  Tela  e  filo  xilino  texta,  apud  Jacobum 
Auriamlib.  i  o .  Annal.  Genuenf.  ad  ann.  1282. 
COTTUM,  Calcitra,  ex  Gallico  Coite.  Statuta  an¬ 
tiqua  Monaflerii  Corbeienfis  lib.  1 .  c.  3  .Cappam 
vero  de  fago  &  pelliciam ,  Cottum  aut  Icci  artum  ,Jive 
fagum  in  tertio  anno  accipiant.  Statuta  antiq.  Cartu- 
fienf.  2 .  part.  c.  1 6 .  §.  1 .  Accipit  incola  cella  ad  le¬ 
ctum  paleam ,  filtrum  ,  fi  pojjit  haberi  ,Jin  autem  pro 
eo  pannum  grojfum  Jirnplicem  ,  non  duplicatum ,  pul¬ 
vinar  ,  Cotum  ,  vel  coopertorium  de  grojjis  ovium  pelli¬ 
bus^  panno grojfo  coopertum.  Udalricus  lib. 3 .  Con- 
fuetud.  Cluniae,  c.  n .  Ad  ledutn  ,  capitale  ,  cooper¬ 
torium,  Cottum ,  Jlragulatum ,  brachiolineum  quo  fe¬ 
moralia  fuc cinguntur,  &c.  Ufus  antiqui  Ordinis  Ci- 
Itercienfis  cap.  7  2 .  Nec  jaceant  fuper  Cotos ,  pr&ter 
minutos  &  injirmos  qui  extra  chorum  funt.  Cap.  90. 
Super  Cotos  in  ledo  quiefeere.  [Capitulum  genera¬ 
le  ejufdem  Ordinis  an.  1186.  apudMarten.  tom. 

4.  Anecd.  coi.  1261.  De  Cottis  &  omnibus  cooper¬ 
toriis  Conver forum  ubique  generaliter  teneatur Jient  te¬ 
netur  apud  Ciftercium,  &  in  quatitor  primis  domibus  , 
nifi  forte  in  frigidiffimis  regionibus  aliquid  a  Capitulo 
difpenfeturf]  Bernardus  Prior  Portarum  in  Epift. 
ad  Inclufum  :  Ad  lectum  habeto  flramen  ,  filtrum  , 
coopertorium  de  groffis  ovium  pellibus ,  rufii co  panno 
coopertum,  vel  Cotum ,  &  pulvinar. Petrus Damian. 
lib.  2.Epill.  1  5.  de  Monacho:  ftJVa  fejfa  in  lettu- 
lum  membra  projiciens ,  jacendo  Cano  meas  Horas  com¬ 
plebat.  Tunc ,  ait  (Daemon  )  ille  es,  qui  fub  Cotto 
quotidie  Completorium  infufurras  ?  Male  V ollius  Cot - 
fwwpro  cala  feu  tuguriolo  ufurpari  hic  putat. [Le 
Roman  de  Narcijje  MS. 

Gem  en  fuis  bien  aperceue  , 

La  Conte  nefttt  pas  meue  , 

La  plume  neft  pasremuee  , 

Aincois  eft  toute  amoncelee.  ] 

Cottus.,  Cotus.  Statuta  Ordinis  de  Semprin- 
gham:  Non  jaceant  fuper  Cotos,  prater  minutos  & 
infirmos.  [  Bernardi  Ordo  Cluniae,  part.  1 .  cap. 
1  7.  ProJignoCoiti,  trahe  manum  per  brachium  eodem 
modo  quo  trahitur  pro  coopertorii ,  &  hoc  adde ,  ut  cum 
digitis  teneas  manicam  frocci ,  quia  utrumque  &  fr oe¬ 
cus  ,  &  Cottus  eft  de  lanaj  V  ide  Cota  1 . 
COTUCA.ThomasWaHinghamusinEdw.IL  pag. 
1  14.  Ad  arma  prnjiliunt ,  &  Aiilites  quidam  fuper 
armatura  Cotucas  induerunt  vocatas  Jftuxrteloys :  ar¬ 
migeri  vero  indumenta  benclas  habuerunt.  Legendum 
forte  Cottas  ,  noltris  Cottes  d’ armes  ,  quattilatas , 
quadrifido  colore  diffindas.  Vide  Guartilatus 
*[  COTULA,  Coxa.  Papias  in  MS.  Biturrcenfi. 
COTULOSUS  Campus,  in  Provincia  ad  Rhoda¬ 
num  ,  qui  vulgo  la  Crati  dicitur ,  quod  infperga— 
'  tur  lapidibus  Cotulojis ,  efl ,  qui  quaquaverfum  la¬ 
tera  habent  acuminata,  forte  in  modum  Cofta  , 
uti  vocem  Cotu  noftri  ufurpant.  Vetus  Charta  de 


COT  1132. 

juribus  Ecclefiae  Arelatcnfisapud  Guefnaium  in 
Annalib.  Maliilienlib.  ann.  1  266.  n.  40.  Pofftde - 
bat  infuper  eadem  Ecclejia  pleno  jure  Campum  Cotu- 
lofum ,  qui  Craniis  ( leg.  Cravus )  dicitur  ,  plenam  ibi 
jurifi 'dictionem  privatam  &  publicam  exercendo. 
COTUM,  Tributum  pro  mercimoniis  venditis 
exfolvendum.  Statuta  Ecclefiae  Leodienfis  ann. 

1  2  8  7.  inter  Anecdota  Martenii  to.  4.  coi.  879. 
Praterea  omnes  Bcghinas  negotiatrices  &  mercatrices 
rnanifeftas  amplius  quam  decem  mare  harum  in  negotia¬ 
tionibus  habentes ,  a  privilegiis  Beghinarum  excludi¬ 
mus  ,  nec  d  fol titione  Colorum  feu  exactionum  volumus 
e ffe  liberas.  Vide  Cota  3.  Sc  Cotus  z. 

COTUNUM,  Goffipium,  Gall.  Coton.  Inter  fa- 
cras  Ecclefiae  S.  Luciani  Belvacenfis  Reliquias  vi- 
fitur  theca  cum  plurimis  inferiptionibus  Gothice 
exaratis ,  quarum  una  efl ;  De  Cotuno  unde  terfa 
funt  vulnera  Domini.  V ide  Coto. 
f  COTURA.  V id<?  Cultura. 
f  COTURNUS.  Vid eConturnus. 

1 .  COTUS ,  [Cuflos  hortorum  ,  agrorum  &  vinea¬ 
rum.  Charta  Philippi  Franc.  Regis  ann.  1287. 
Voluit  etiam  didas  Bertrandus ,  quod  Cetus  &  garclx 
dicti  caftri  &  ejus  honores . . .  nobis  &  Jibi  Jint  commu¬ 
nes .]  P  a  itum  inter  Dom.  &  Confules  Brageract 
ann.  1372.  MS.  [  in  Confuetudinibus  editis  art. 
13.]  Item  quod  in  Caftro  &  Caftellania  Brageracev.fi 
Jit  Cotus  Jive  gardiagiutn :  videlicet  m  terra  dicti  Do¬ 
mini  &  diftriftu  qui  nunc  eft  vel  erit  in  futurum ,  inter 
flumen  vocatum  La  Tla ,  &c.  cujus  quidem  Coti  feu 
gardiagii  erit  guagium  4.  folidorum ,  &  infra  fecundum 
confuetudinem  villa  pradicta  ,  in  quibus  damnum  dare 
£  Edit,  dans  melius.  ]  tenebitur  ratione guatgii  ,  &  ul¬ 
tra  hoc  emendare  damnum pajfo.  Itaque  [vel  potius 
ita  quod ,  ut  in  Edito.  ]  pro  dicto  Coto  de  catero  infra, 
dictos  terminos  gagium  novem ,  nec  fex  folidorum ,  quod 
confievit  exigi  feu  levari ,  de  catero  non  levetur.  Ad 
marginem  feriptum  Droit de  f)uot.  [  Eaedem  Con- 
fuetud.  editse  art.  97.  Itemji  quis  intraverit  hortos 
claufos  vel  non  claufos  de  nocte ,  &  coeperit  inde  furtive 
de  fructibus  excre flentibus  inde  ad  v  alor  em  duodecim 
denariorum ,  curret  villam ,  &  ponetur  inifpillorio  ,vel 
folvet  fexaginta  folidos  Domino ,  necnon  &  folvet  du¬ 
plex  gatgium  Coti ,  &  ultra  hoc  damnum  pajfo  emenda¬ 
bit.  Art.  9  8 .  de  eo  qui  furatus  fuerit  de  frudibus 
vinearum  dicitur  :  Solvet ,  Ji Jit  de  nocte  ,  duplex 
gatgium  Coti ;  Ji  vero  de  die  ,  gatgium Jimplex.  Et  art. 

I  o  1  •  de  animalibus  terras ,  hortos,  &c.  vallanti- 
bus :  Dominus  animalis  tenditur  de  damno  dato  ,  & 
folvet  pro  dido  damno  pro  quolibet  bove  &  vaca  decem 
&  edo  denarios  pro  gaigio  Coti ,  &  ultra  hoc  emenda¬ 
bit  damnum  pajfo  ;  pro  quolibet  roncino ....  folvet  pro 
gatgio  Coti  duodecim  denarios.  Eadem  notione  fumi- 
tur  voxCotarius  in  iifdem  Confuetud.  Brager.  art. 
99.  cujus  locus  cxflat  in  hac  voce  poli  Cota  2.] 
Vide  JVvota 

z .  COTUS,  pro  fftuota ,  feu  quantitas  pecunix.  Fori 
Caefar-auguflx  an.  1301.  fub  Jacobo  II.  Rege 
Aragon.  Cura  per  cattam  feu  ftatutum  u fur  arum .... 
Jit  ftatutum  quod  omnes  Chriftiani  teneantur  jurare  in 
contradibus  ufurariis ,  quod  in  illo  contradu  non  erat 

II  fur  a ,  nec  machinatio  ultra  Cotum  in  dicta  carta  ufu- 
raria  contentum ,  &c.  [Edidum  Jacobi  I.  Regis 
Aragon. an.  1  242.  in  Appendice  Mareae  Hifp. coi. 
1457.  Chriftiani  qui  pignera  tenent  vel  tenebunt  in 
pcfterum ,  [altem  poftquam  eis  fecundum  formam  Coti 
fJud&orum<  fuerit  fatisfadum ,  pignora  &  in ftr ument x 
debiti  libere ,  Jimpliciter  &  abfolute  reftituere  compel¬ 
lantur.  ]  Vide  Obfervantias  Regni  Aragon.  lib.  6. 
tit.  Interpretat.  <5.  7.  Sc  infra  in  fftuotx. 


/ 


1133  CCXV 

4(f  3 .  COTUS  ,  Locus  dcfenfus.  VideinC*4«r«/w  21 

<Jf  4.  COTUS,  Equus  bimus.  Magnum  Chartularium 
S.  Vi&orisMaffil.  fol.  1  3  .  Comparaverunt  unam  fe- 
modi at am  terra  &  dederunt  pro  ea  unum  optimum  Co¬ 
tum  &  viii.  alitas  de  c annabas.  Ibidem  fol.  9  1  .  Pro 
ipfa  quartcirada  dedi  unum  Cotum. 

5.  COTUS,  Culcitra.  Vide  Conum. 

COTZIA.  Chronicon  Cafauricnfe  lib.  3 . Stans inipfo 
potite  ante  portam  infula  in  habitu  peregrini  cum  Cottia 
Cr  palma  ei  apparuit. 

COTZUMBER.  Vide  Coct.umber. 

COVA ,  Cavea,  locus  cavus.  LucasTudenlis  p.72. 
Ecce  iniJlaCova  inclufa  eft  maxima  pars  militia  Go¬ 
thorum,  &c.  Infra  fpelunca  dicitur.  Leg.  f.  Cava. 

COVALUM.Hifl.  Cortufiorum lib.  7.  c.12.  Etca- 
pitur  Covalutn  de  Caftoz.a,quod  multis  deliciis  [poliatur. 

f  COVALUS,  gid  lufu  ajfimulato  fallit ,  vel  para- 
Jttus ,  vel  blatero ,  ballucinatorquevel  prado ,  vel  fica¬ 
rius.  Vocabularium  Suffiannaei. 

COUCA.  Confuetudines  Eccleliae  de  Regula  apud 
Labbeum  p.  745.  Molendinarius  de  unoquoque  mi- 
lendino  unam  Coneam  unoquoque  die ,  f  voluerit ,  acci¬ 
piet  ad  molendum.  Sed  legendum  Concham. 
COUDERCUM,  apud  Anicienfes ,  C  cudere,  Ager 
compafcuus ,  Gall.  Communal.  Legitur  in  Charta 
S.  Crucis  Savigniacenfis. 

COUDRA,  Corylus,  Gallice  Coudre ,  Coudrier. 
Charta  Petri  de  Roteys  V icarii  T olof.  An.  1272. 
in  Codice  MS.  Confuetud.  ejufd.  urbis  fol.  2  7.  e 
Bibi.  D.  Abbatis  de  Crocat :  Nullus  fufler ior um  Tho¬ 
lo  feft  aufus  emere  aliquas  fufas  feu  trabes  vel  perticas 
de  podio . . .  nif  Coudram  &  mair annum  &  maflt.  & 
virgas. 

coudurerius  ,  Sartor,  Sarcinator,  Gall.  Cou- 
turier  ■  Tailleur.  Galterius  Coudurerius  inter  telies 
recenfetur  in  Inflrumento  an.  1  309.  Hili.  Dal- 
phin.  to.  2.  p.  1  44.  coi.  2.  Vide  Codur  erins. 

%  COVENTIO  ,  pro  Conventio  ,  apud  Thomam 
Madox  Formul.  Anglic.  pag.  74. 

COVENUM,  Indige  fio ,  Papiae.  Idem  :  Covium ,  inane 
vel  vacuum. 

^1 COVERELIUM ,  Angi.  Coverlet,  Gall.  Couver- 
ture ,  Stragulum  ,  apud  Rymerum  tom.  1  o .  pag. 
470.  coi.  1. 

COV1NA.  Liber  Anglicus  infcriptus^Af/Zice  ofpeace, 
pag.  69.  v.  Si  aliqua  perfona  ex  earum  corfpiratione 
&Covina  aliqua  falfa  facta  &  munimenta  imaginati 
fuerint,  feu  fabricaverint,  &c.  [Pluries  occurrit  apud 
Rymerum  eadem  notione  ,  ut  tomo  6.  p.  642. 
coi.  2.  tom.  7.  pag.  5  3  9.  coi.  I.  tom.  5.  p.  774* 
coi.  1 .  &c.  ]  Vox  Anglica  Covin ,  ex  vetere  Fran- 
cico  Convine,  quae  vox  agendi  rationem  fignificat» 
interdum  rerum  flatum.  Vide  Gloffarium  no- 
flrum  ad  V  illharduinum,[&  fupra  vocem  Coniva.] 
COVINARIUS.  Vide  mox  in  Covinus. 

COVINU S ,  Gallorum  &  Britannorum  veterum 
currus.  GlolT.  Lat.  Graec.  Covinnus ,  Ketffvxxft- 
/?6)ToV ,  id  eft ,  currus  cathedra  inflru&us.  Papias : 
Covinumgenus  vehiculi  quo  Belvacenfes  utuntur.  Bel¬ 
gas  enim  Bellovacos  alibi  interpretatur  :  Belga,ejl 
Belvacum civitas.  [Hinc  corrige  Codicem  Bituric. 
ubi  male  Conumnum  ,  Genus  vehiculi ,  &c.  Glof- 
,far.  MS.  Sangerman.  ubi  Convina,  Genus  vehiculi , 
&  alterum  MS.  ubi  Corvinium. ]  Pomponius  Mela 
de  Britannis :  Dimicant  non  equitatu  modo  aut  pedite, 
verum  bigis  curribus  Gallice  armati.  Covinos  vo¬ 
cant,  quorum  falcatis  axibus  utuntur.  Martial.  lib.i  2* 
Epigramm.  24. 

O  jucunda  ,  Covine  ,  folitudo , 

Carruca  magis  ejfedoque  gratum 


CGU .  1 1 3  4 

Facundi  mihi  munus  Hcliani  : 

Hic  mecum  licet  hic ,  fjuvence ,  quicquid 

In  buccam  tibi  venerit ,  loquaris ,  &c. 

Lucanus  lib.  i . ' 

Et  docilis  rettor  monflrati  Belga  Covini. 

Ubi  quidam  legunt  conftrati.  Willelm.  Brito  lib. 
9-Philipp. 

Belga  Covinorum  Lucano  tefe  repertor. 

Inde  Covinarius,  apud  Tacitum ,  pro  auriga.  Mo¬ 
net  Cambdenus  hodieque  A  nglis ,  Covajn  vehi¬ 
culo  vehi  fignificari.  • 

*j[  COULEVR1NA,  Gall.  Coulevrine  ,  Torrpentum 
bellicum  a  Colubro  fic  diCtum.  V ide  Lobinelluni 
in  Onomafticoad  calcemRift.  Britan. 

COUPA  ,  Cuppa,  Gall.  Coepe  ,  Calix  ,  Patera, 
crater.  InventariunfEcclefioe  Noviom.  an.  14191 
Item  caput  B.Acharii  in  quadam  Cottpa  argentca.V ide 
'Cupa  2 . 

COUPIATOR,  a  Gallico  Coupcr ,  Cadere;  Li¬ 
gnator,  Qui  caedit  ligna,  GnU.Bucheron.  Litterae 
Regis  Anglise  apud  Rymerum  tom.  2.  pag.  207. 
&  208.  Rex  Vicecomiti  Gloucef.  falutem.  fhfia  ad 
pafus  amputandos  in  partibus  IV alita  Coupiatoribus 
multum  indigemus ,  quod ....  provideri  facias  de  cen¬ 
tum  Coupiatoribus ...  ita  quod  quilibet  eorum  habeat 
unam  bonam ,  magnam  &  fortem  hacbiam  vel  fecurim 
ad gro/fas  &  parvas  arbores  [accidendas.  Occurrit  ite- 
rum  ejufdem  tomi  pag.  345. 

COUQUAClUM  ,  Cubatio,  pernoctatio  ,  Gallice' 
Coucbage  ,  feu  ut  Picardi  efferunt ,  Couquage :  nam 
&  Couquer  ,  pro  Coucher  dicunt.  1 .  Regeft.  Parla- 
menti  Parif.  in  Arefio  ann.  1257.  fol.  8.  Petunt 
cofmaminforefta  de  Leonibus . . .  herbagium  &  Cou- 
quagtum  ad  oves ,  vaccas ,  boves ,  porcos ,  &  alia  ani¬ 
malia,  exceptis  capris ,  hoc  eft,  facultatem  immit¬ 
tendi  oves ,  &c.  in  foreflam  ad  pernodlandum. 
COURANTIA ,  pro  Cobrantia,  Acquifitio.  Char¬ 
ta  Audeberti  Abb. Nobiliac.  an.i  510.  apudSte- 
phanot.  to.  3 .  Antiquit.  MSS.  PiClav.  pag.  953. 
Necnon  omnes  donationes  quafcumque  eidem  Priori  fa¬ 
llas  a  Reverendo  inChriftoP  atreDomnoHelia  Epifcopo 
Eduenf  praditto ,  tam  de  Cour antiis fuis fallis  tempore 
quo  nojlro  Monafierio  pr  fidebat ,  quam  de  Cour  antiis 
per  pradeceffiores  didi  Prioris  hactenus  fattis,  &  fpecia- 
liter  de  domo  de  Brioco...  quam  dittus  Dominus  Eduen- 
fis  acquifvit  five  Couravit ,  ratip camus. 
f  COURARE. ,  pro  Cobrare ,  Acquirere.  Vide  Cou- 
rantia,  St  Curantia. 

COURATAGIUM.  Vide  Courtagmn. 
COURBIA.  Vide  Curvata. 

•!  COURE1UM.  Vide  in  Conredium. 

COURR.  ATAGiUM.  Vide  Courtagium. 

1 .  COURRER1US ,  Officialis,  Vicarius  feu  Ju¬ 
dex  Epifcopi.  Vide  Cone  artus . 

2.  COURRERIUS ,  Curfor,  Gall.  Courrier. Epi- 
ftolaRuperti  Regis  Romanorum  an.  1 40 1 .  apud 
Marten.  Anecd.  to.  1 .  coi.  1  6  8  3 .  F.  Def der  antes 
vos  litteram  eamdetn  per  velocem  Courrerium  veftrum 
prafato  Duci  Venetorum  diu  nocluque  abfque  medio 
prafentare. 

f  COURTAGIUM,  Munus  proxenetae,  Gall.  Cour- 
tage ,  vel  Courretage.  In  Memoriali  Camerae  Com- 
put. Parif.  fol.  5  7.  v°.  inter  officia  domanii  Re¬ 
gis  in  urbe  Lauduno  recenfentur,  Officium  Cour- 
tagti  vinorum ,  Officium  Courratagii  &  alnagii  panno¬ 
rum  ,  Officium  Courratagii  v  ac  arum ,  Officium  Coura- 
tagii  equorum  &  exdrigarum.  Haec  anno  1 3  6  o .  Vi¬ 
de  Corretagium. 

«H  COURTILLUM.  Vide  in  Cortis  1. 
OOURTINA.  Vide  in  Certis  2. 


H35  COU 

«J[CGUS,  Proximus ,  in  Gloflario  Sangerman.  MS. 
num.  501. 

COUSIO,Porcus,Gall.  Cochon_.  Privilegium  Ar- 
chembaldiTktrhonii  pro  Villa-Franca  apud  Tho- 
maflerium  in  Biturig.  pag.  226.  Jftuifque  pellifex 
dabit  duos  denarios ,  quifque  panifex  duos  denarios .. . 
de  fex  Coujiombus  unum  obolum.  V  ide  Cojfio. 

^  COUSSLNUS  ,  Gall.  CouJJin ,  Pulvinus.  Inventar. 
EccIefneNoviom.  an.  1415».  Una  toja  operata  de 
fierico  ad faciendum  Coujfmum.  Vide  Cujfinus. 
COUSTAMENTUM  ,  Coustangia.  Vide  in 
Cuftus  1 . 

f  COUSTORIA.  Vide  Cufioria. 

f  COUSTUM.  Vide  Cuftus  1 . 

COUSTUM  A,  Coustumia,  Coustumagii, 
Coustumatio.  Vide  Confuctudo  4. 

1 .  COUSTURA  ,  Ager  cultus.  Vide  Cultura  1 . 

a.  COUSTURA.  Charta  Burchardi  D.  Marliaci  an. 
1  240.  apud  Duchefnium  in  Hift.Monmorencia- 
ca  pag.  410.  Abfiquc  alio  fervitio  ,  confiuetudine ,  vel 
Coaftura.  Sed  legendum  Couftuma. 

1. COUTA,  Culcitra,  Gall.  Coite.  Hift.  Dalphin. 
tom.  2.  p.  2  74.  in  Computo  an.  1 3  3  3 .  &  feqq. 
Colino  de  Camera  pro  emenda  una  fartagine ,  uno  pul- 
unetto  &  una  Coutapro  Domina  taren.  vi.gr an.  xvri. 

2. COUTA,  pro Colta,  Colleda,  tributum.  Con¬ 
ventiones  Ludqvici  Regis  Sicilice  cum  Arelatenli- 
bus  an.  1  3  8  5-eMS.  D.Brunet  fol.  7.  Item  quod 
ditti  domini  Regina  &  Rex  . . .  aut  aliquis  eorum  no¬ 
mine  }  non  pojftt  facere  talliam ,  queftamvel  Coutam , 
exaltionem  novam  fen  indictionem.  Vide  Colta. 

•d  COUTERINUS ,  Uterinus ,  Gall.  Uterin,  Ex  ea¬ 
dem  matre  natus.  Bufchiusde  Reformatione  Mo- 
nafteriorum  apudLeibnit.  to.  2.  Scriptor.  Brunf- 
vicNpag.  8x0.  Et  habuit  Fr  atremfj oh  annem  Bodiker , 
quaji Couterinum  funm  ,  in  omnibus  co adjutorem. 

COUTHUTLAUGHE  ,  Qui  exlegem  fcienter  re¬ 
cipit  :  voxSaxonica,  exCou$,  fciens,  utlau  jh  , 
exlex.  ItaBradlonuslib.  3.tr.  2.cap.  1  3-§.  2. 
COU  TURA ,  Ager  cultus.  Vide  Cultura  1 . 
COWELE ,  Vas  anfatum ,  quod  a  duobus  baculo 
tranfverfo  portari  poteft ,  apud  Kennettum  in 
Gloflario  ad  calcem  Antiquit.  Ambrofden.  Pro 
novo  Covoele  empto  ix.  dcn.  Vid t  Crocea  Covpellet. 

^  COUVERTUM,  Simulatio,  caufa,  praetextus, 
Gall.  Couverture ,  pretexte.  Litteras  Philippi  III. 
Franc.  Regis  an.  1275.  infertae  Litteris  Johannis 
Regis  an.  1  3  5  6.  tom.  3 .  Ordinat,  pag.  6  2 .  Illam 
vero  exactionem  obolorum. . .  de  cetero  non  levabunt , 
nec  eis  de  cetero  aliquam  exactionem  fub  Couvertovel 
figmento  mutui  vel  alterius  fraudis  imponent. 
COWIR  ANNUS  Caballus  ,  f.  Scabiofus  equus , 
Elephantiacus ,  ab  Aremorico  CoVcin,  Peftilentia , 
lues.  Tabularium  Rothonenfe  :  Emptor  dat  pro 
pretio  caballum  unum  earinum ,  non  Ccvmr annum ,  con¬ 
tra  f  olidos  xx.  &  x.  in  argento. 

^COUVIVA,  pro  Covina.  Charta  Henrici  IV. 
Angi.  Regis  apud  Rymcr.  to.  8.  p.  5  2  5.  coi.  2. 
Dimijit  pradiltum  hofipitaleiti  dicta  terra  noftra  Hiber¬ 
nia  per  abbett amentum ,  fraudem  ,  Convivam ,  &c. 

^ICOVUS,  Ital.  Covo ,  Merges,  manualis  fafcicu- 
lus,  Gall  .f) avelle.  Memoriale  Poteftatum  Regien- 
fium  ad  an.  1218.  apud  Murator,  tom.  8.  coi. 
1093.  Sicut  campum  eft  plenum  de  Covis  cum  meti¬ 
tur  ,  it  a  campum  &  fojfatum  erat  plenum  de  Saracenis 
mortuis. 

COWYLL,  vox  Wallica,  Veftimenti  muliebris  fpe¬ 
cies  ,  in  Legibus  Hoeli  Boni  RegitfW allice  c.  1  3 . 

COXiE, Cubiti, verfurae:  vox  Agrimenforum.  Sicu- 
lusFlaccu s: T ertnini  in  omnibus  angulisCoxifque  pojiti. 


COX  1136 

COXALE,  Lumbatorium ,  in  GlolT.  Lat.  MS.  Reg. 
Cod.  1013.  [  Hinc  corrigendum  Ifidori  Glofla- 
rium  ,  ubi  male,  Libatorium ,  Coxale.  Papias :  Fe¬ 
mina  fiunt  mulierum ,  femora  virorum.  Dicuntur  enim 
femora  proprie  inter  Coxalia  ,  quibus  equis  infitdemus.  ] 
Italis  Cofciali  eft  armatura  dagambe.  Boccacius  in 
Philocal.  Primier amente  gli  fece  calcare  due  bellijji- 
tne  caHe  di  maglia:  fopra  le  calice  gli  mifie  le  gam- 
biere ,  &  un  paio  di  Cofciali.  Chronicon  Bertrandi 
Guefclini  MS. 

Leurs  Cui  fieres  ofterent  treftout  communement , 

Pourquoi  aler  puiffent  trop  plus  legierement. 

Coxale,  Os,  quod  ad  coxam  extenditur ,  apud 
A.damannum  in  S.  Columbano. 

H  COXI  A,  proCoxa,  Italis  Coficia,  Gallis  Cutffe.  Le¬ 
gitur  in  Adis  SS.  Aprilis  to.  3  .  pag.  5  26.de  Maii 
tom.  7.  pag.  158. 

COXIGARE  ,  Claudicare.  GlolT.  Lat.  Grsec.Co- 

xigat ,  %uhalm. 

COXUS,  Claudus.  GlolT. Lat.  Gr.  Coxus, 

Vide  Catax. 

^COYFFIA,  Covsia.  Vide Cuphia. 

^COYRARIUS,  Coriarius,  Qui  parat  corium. 
Gall.  Corroyeur ,  Tanneur.  Charta  Bernardi  de  T ur- 
re  an.  1308.  apud  Baluz.  Flift.  Arvern.  tom.  2. 
pag.  783.  Dr apparii ,  Ferrarii .  &  Coyrarii ,  Sutores 
fotui  arum,  Pelliparii,  &c. 

% COYRATER1US,  Eadem  notione,  apudMar- 
ten.  Anecd.  to.  4.  coi.  191.  Anno  Domini  mcclxxx. 
menfie  April.  ordinatum  fuit  in  Concilio  Bituricenji , 
quod  Clerici  exercentes  vilia  officia  moneantur  in  caji- 
bus  infra  ficriptis.  Inprimis  Fabri  fenarii  &  Parcole- 
rii...  Item \  Coyrateriijive Balnearii  corioruyri. 

%  COYS1NUS,  Pulvinus.  "Vide  Cujfinus, 

CO YZIUM,  Species  menfurae  frumentario?, f.  ea¬ 
dem  notione  qu  ae  ali  is  Coket.  Charta  an.  1  29  5.  ex 
Chartulario  S.  Vandregefili  tom.  2.  pag.  1333. 
Concejft  viris  Religiofiis . . .  duas  minas  ordei  duobus  de¬ 
nariis  minus  Coquo  ,  Jitas  fupra  totum  bereditagium 
meum  ubicumque  Jit. 

COZAMBER.  Vide  Cocicumber. 

COZARDUS,  Aviculae  fpecies,  apud  Fridericum 
II.  Imperat,  in  lib.  1 .  de  Arte  venandi  eap.  46. 

COZUMBER,  C  ozumbri  s.  Vide  Cocicumber, 

COZZO ,  V eftis  fpecies.  Hiftoria  de  Fratribus  con- 
feriptis  tom.  2.  Alamannicorum  Goldafti  :  Aut 
camifile  fiubtile  ac  grande ,  fieu  Cowconem  ,jive  lenam 
[  f.  lanam  ]  opere  plumario  contextam . . .  perceperunt. 
[Opinor  Coutconem  hic  idem  efle  quod  Cotonem , 
GolTypium  ,  Gall.  Cotton.  ] 

CRAANTARE  ,  C  r.  a  an  tum.  Vide  Creantare. 

^fCRACARE,  Crocitare.  GlolT.  Ifid.  Cracat ,  Cra- 
cerrat.  Pithceus  :  Cracat ,  Cr  acer  at.  Alter  addit. 
Acerbat.  Saxon.  Cpiacettan,  Crocitare.  Ital.  Cra 
cra ,  Crocitus. 

f  CRACENTES,  Graciles ,  GlolT.  Ifid.  Feftus ad¬ 
dit  ex  Ennio  : 

Succenti  gladiis  media  regione  Cracentes. 

Vide  Cr  agentes. 

«j[  CRACERARE,  Cr  ac  errare.  Vide  Cracare. 

«jfCRAFI,  Crafones.  Vide  Cratones. 

CRACENTES,  Graciles.  Papias.  Infra,  [  ut  &  in 
Gloflario  Sangerman.  MS.  n.  5  o  1 .]  Creantes ,  Gra¬ 
ciles.  [Vide  Cracentes.'] 

CRAIERA,  Navigii  genus  apud  Septentrionales. 
Charta  Edwardi  III.  Regis  Angi.  an.  1  3  6  o .  apud 
Rymer.  tom.  6.  pag.  174.  coi.  1  .  Dominis  fiive 
ALagiftris  navis  vocata  La  Berthelemeu  de  Plummuth 
... .  &  f/ oh  anni  Sely  Domino  fiive  Alagiftro  Cratera 
vocata  La  Berthelemeu  de  Plumuth  ,fialutem . . .  Vobis 

mandamus 


i 


H37  CRA 

mandamus  quod  ditias  tres  naves  &  Crateram ,  duplici 
eskippamento  &  aliis  necejfarits ,  pro  periculis  &  ag- 
grejjibtis  inimicorum  nojlrorum  fupra  mare  eminentibus , 
evitandis ,  &  eafdem  naves  &  Crateram  Conflantia, 
pro  pajfagio  fluo  &  hominum  fluorum  pradictorum ,  ad 
dictas  partes  Britannia ,  Uberari  faciatis.  Charta  Hen- 
rici  IV.  Regis  Angi.  ann.  1465.  apud  eumdem 
Rymer.  tom.  8.pag.  404.  coi.  2.  Mercatorem  de 
regno  Dacia ,  Magiflrorum  & pojfejforum  duarum  Crate¬ 
rarum  ,  &c.  Pluries  occurritibidem.  Vide  Crepera. 

«IjCraiera  Calsattata.  Charta  Richardi  II. 
Angi.  Regis  an.  1  386.  de  navibus  &  marinariis 
areftandis  propaffagio  ad  partes  Hifpanice.-dYw- 
tis  quod  affignavimus  te  (  alloquitur  Servientem  ad 
arma)  ad  viginti  naves  &CraierasCalfattatas ,  depor- 
tagio  fexaginta  &  decem  doliorum  &  ultra  ,  pro  pajfa¬ 
gio  fjohannts  Regis  Caflella. 

«[[CRALLEN,  Germanis  per  fyncopen  pro  Coral- 
len ,  Corallium,  Gall  .Corail.  Bufchius  de  Refor¬ 
matione  Monafterioruirt  apud  Leibnitium  Scri¬ 
ptor.  Brunfvic.  to.  2.  pag.  885).  Summa  argenti 
&  Crallen ,  qua  in  pondere  valent ,  Jicut  totum  puri  & 
argenti ,  triginta  tres  mare  a  puri  argenti.  Et  p.  8  9  1 . 
Summa  in  auro ,  argento  &  Crallen ,  &c. 

CRAMACULUS.  Capitulare  de  Villis  c.  42.  inter 
utenlilia  ruftica  villarum  recenfet  andedas ,  cate - 
nas ,  Cramaculos ,  delaturas ,  fecures ,  &c.  U  bi  ande- 
da ,  videntur  efle  andena ,  (landiers )  &  Ctdmaculi , 
cremafteres  focarii ,  Cramaillieres.  Pro  delaturas , 
leg.  dolaturas. 

CRAMES1NUM ,  a  voce  Kermes  Arabica,  Coccus : 
unde  Kermejinus  color  pro  purpureo  lucidiore.  Ita 
Gorop.  Bekanuslib.  5.  Gallic.  pag.  139.  noflris 
Cramoiji.  Laonicus  lib.  3  .  extremo :  de  uot/xl- 

%IV  <r» paV  Vtu>  >ta.Xitfxevov  7rcyq>v%oiv ,  hrl  tu.  i/auTtu,  rure 
auro  tfluv  ^  cr, flev  ,  Cuphv  evdtixvv/atvu  u^luv  Xoya.  [Vi¬ 
de  Carmcjinus. } 

«U  CRAMPA,  Spafmus,  feu  manuum  pedum  ve  doh- 
tradio  vel  extenfio.  Gall.  Crampe  a  Germanico 
Krampff.  Vide  Goclenii  Lcxicon  Philofophicum. 

f  CRANAG1UM.  Vide  in  Cranohari. 

% CRANLA,  pro  Cranium ,  Calva,  Gall.  le  Crane , 
in  VitaB.  Kingae,  to.  5.  Julii  p.  74  3 . 

«gCRANEUM.  Papias  in  MS.  Bituric.  Colores ,  Can¬ 
didum  ,  pallidum  ,  rubeum  ,  Cf  ancum  ,  nigrum ,  &c. 
f.  legendum  efl  Croceum. 

CRANIHARI.  Vide  Cranohari. 

^[CRANNA  ,  Tributum  e  porcis  faginatis.  Ana- 
ledaNorbertina  inter  AdaSS.  Junii  tom.  1.  pag. 
869.  Dum  poft  paftionem glandium  porci  taxantur , 
quod  Cr  ann  am  vocant ,  Officialis  fratrum  decimam  om¬ 
nium  porcorum  vel  denarios  pro  porcis  accipiat. 

«5  CRANNOCA ,  Menfurae  genus  apud  Hibernos. 
Litterae  Communitatis  de  Gragfergus  an.  1275. 
apud  Rymerum  tom.  2.  pag.  1061.  Cui  quinque 
villas ,  cum  duobus  milibus  Crannocis  bladi ,  tribus  mo¬ 
lendinis  combujferunt. 

^[Crannocus.  Centum  Crannocos  frumenti ,  apud 
eumdem  Rymerum  to.  1 .  pag.  3  4 1 .  &  342. 

CRANOHARI ,  feu  Commorfus  gruarius.  Lex  Baj- 
wariorum  tit.  20 .  cap.  1 .  §.  1 .  Aciipiter  qui  Cra¬ 
nohari  diciturMS.  Cranihari ,  fed  legendum  cenfet 
Lindenbrogius  Cranichapicb : Germanisenim  Cra- 
nich  &  Cranen,  e&grus-,  hapicb,  accipiter  :  atque  is 
ipfus  eft  qui  in  Lege  Alemannorum  tit.  99.  vo¬ 
catur  Accipiter  qui  gruem  mordet :  de  qua  accipi¬ 
trum  fpecie  ,  Heildebertus  Rex  Cantiaein  Lpift. 
adS.  Bonifacium  Epifcop.  Moguntin.  Unam  rem 
praterea  d  vobis  de  fidero  mihi  exhiberi ,  quam  vobis  ac¬ 
quirere  valde  difficile  effe  ,  juxta  quod  mihi  indicatum 
Tom.  II. 


efl,  nullatenus  reor ,  hoc  efl ,  duos  falcones ,  qUorum  ars 
&  artis  audacia  Jit  grues  velle  libenter  captando  arri¬ 
pere  ,  &  arripiendo  cortfiernere  folar.  \ ..  quia  videlicet 
perpauci  hujus  generis  accipitres  in  noflris  regionibus , 
hoc  eft,  in  Cantiit,  repenuritur  ,  &c.  Vide  Baron. 
an.  7 1  5 .  n.  1  8 . 

Anglo-Saxonibus  Cjpaen  /Cambro-  Britannis 
^ajian ,  gruem  ,  &  machinam  elevatoriam  figni- 
ficat  :  unde  Cranagium ,  tributum  pendi  folitum 
pro  ufu  gruis  feu  tollenonis ,  machina?  ad  trahen¬ 
das  e  nave  merces.  Skinnerus  in  Etymol.  Anglic. 

«(ICRANTANEUS,  Cr  ant  are.  Vide  Creant  are. 

CRAP ALDUS  ,  Bufo,  ex  Gallico  Crapaud.  Lucas 
Tudenfislib.  3  .  contra  Vald.  cap.  1  5.  Mira  ma¬ 
gnitudinis  bufo ,  qui  alio  nomine  CrUpatdus  vocatur. 
[Vide  Crapollus.  J 

CRAP1NUM  ,  f.  Palea  minutior  ficdida  a  Bel¬ 
gico  Krappen  ,  Excidere  ,  quodhujufmodi  palea, 
minor  k  c  ralli  ori  excidatur  &  feparetur.  Charta 
Theodorici  Comitis Flundria?  ann.  1  163.  in  Ta¬ 
bulario  S.  Nicafii  Remenlis :  Stramen  &  Crapinum 
&  paleam  pradittis  monachis  in  eleemofpnam  contulit. 
Vid  eCrappa. 

«[f  CRAPOLLUS  ,  Bufo.  AdaSS.  Maii  toni.  4.  pag-. 
42  3 .  de  S.  Petro  Cseledino  :  Item  in  loco  illo  repii- 
lia  erant ,  ferpenfes  ,fcorpimes ,  ftellliones,  &  hujufl 
modi :  unde  aliqftando  cum  dormiret ,  qui  vulgo  dicun¬ 
tur  Crapolli,  intrabant  in  pectus  ejus.  Vide  Crapaldus. 

CRAPPA.  Fleta  lib.  2.  cap.  82.  §.  2 .  Abiedio  verd 
bladi ,  utCrappa  httjufmodi  qua  in  anno  remanfermt , 
recolligatur ,  ac  potius’  trituretur.  Etiamnum  Galli 
Crappe  ,  faeces  appellant.  [Vide  Crapinum.  ] 
CRAPULARI,  Inebriari.  Pfalm.  77.  6  5.  T un¬ 
quam  potens  Crapulatus  d  vino.  Hieratium  Juris 
Pontificii  p.  1 46 .  Nunc  funt  Ut  plurimum  convivarum 
feu  potius  convitiorum  hoflpitia ,  non  ara  Sacerdotum , 
fed  hara  Crapulantium.  Improbat  hoc  verbum  V of- 
fius  de  Vitiis  Latinitatis.  Crapulatus  cibo  nimio  ,  iri 
Vitis  Patrum  Emerit,  tom.  2.  Concil.  Hiip.pag. 
641.  coi.  2 .  Crapulatus  pinguedine  imperii ,  in  Chro¬ 
nico  Siciliae  apud  Marten.  to.  3.  Anecd.col.  6  5. 

%  Crapulatio,  Crapula  ,  apud  Leibnitium  to. 
t  .  Scriptof.  Brunfvic.  p.  994. 

^[Crapulentus,  Crapula ,  gravatus ,  apud  Am¬ 
mianum  Valefii. 

^[Cr  apulo  sus  .Gula  Crapulojts  libidinibus  ferviens , 
apud  Firmicum  lib.  8.  cap.  20. 

CRASPISCIS  ,  Qui  alias  Pifcis  craffus  noftris  &  An- 
glis  dicitur ,  ficut  Balaena  ,  &  ad  Regem  peculia¬ 
ri  ac  Regio  jure  pertinet:  unde  Pifcis  Regius  vul¬ 
go  didus,  ut  in  hac  voce  docemus  :  SpelmannO 
Grampois  ,  quafi  grand  poiflun  dicitur  ,  BradomJ 
Craffus  pifcis ,  lib.  2.  cap.  5 .  §.  7.  c.  24.  §.  1 .  lib. 
3.  trad.  2.  c.  2.  §.  4.  Poiffon  d  lard  ,  in  Legibus 
Maris Oleronenfib.  art.  37.38.44.  Leges  iEthel- 
redi  Regis  c.  2  3 .  £)ui  ad  pontem  veniebat  cum  bato , 
ubi  pifcis  ineft ,  1.  obolus  dabatur  in  tehniiim ,  &  de 
majori  navi  1 .  denar.  Homines  de  Rothomago  qui  ve¬ 
niunt  cum  vino  vel  Crafpifce  .. .  monftrabantres  fuas 
&  extolneabant. 

Neque  tamen  fem  per  Regis  erat  Craffus  pileis , 
fed  interdum  dominorum  feudaliuin,  fi  hoc  jus 
alias  iis  per  chartam  indultum  effet.  Charta Gu il¬ 
ici  mi  Nothi  Regis  Anglis  in  Monaftico  Anglic. 
tom.  1 .  pag.  3  i  7.  &  apud  Prynneum  in  Liberta- 
tib.  Angi.  tom.  i-pag.  1192.  Etji  pifcis ,  qui  Cr  a f- 
peife  vocatur ,  illic  advenerit ,  Abbatis  &  Monacho- 
rumjit  totus.  ChartaHenrici  III.  Reg.  Angi,  aptrd 
eumdem  Prynneum  to.  2.  pag.  739-  Cum  nullus  in 
regno  noftro  jus  habeat  hujufmodiregium  ptfcem  vendi- 

C  ccc 


1139  CRA 

candi ,  ubicunque  applicuerit  ,mfi  de  jure  fpeciali  a  vo¬ 
bis  velpradecefforibus  noftris  ei  fuerit  indultum.  Adde 
pag.  982.  Monadicum  Anglican.  tom.  2.  pag. 
961.  Totam  terram  quam  A  ce  tinus  Clericus  ibi  inSo- 
t  avi  lia  tenuit ,  &  duas  naves  ad  Crafjmn  pifcem,  & 
2.  faltnas,  &  dexteram  alam  de  CraJJopi/ce  ,  &  fru- 
ftum  unum  de  Craffo  ejufdem  pifcis ,  &  aliud  de  macro. 
'Charta  Roberti  Comitis  Angi  anp.  1  o  5  9.  ex  Ta¬ 
bulario  S.  Michaelis  de  Ulterioriportu  ;  Si  homi¬ 
nes  Abbatis  pifcem  qui  dicitur  Sturjon ,  capiunt ,  totus 
erit  S.  Michaelis.  Craffus pifcis ,  fi  captus  fuerit ,  ala 
una  &  &  medietas  cauda  erit  Monachis.  Idem  habe¬ 
tur  in  Charta  Philippi  Regis  Franc.  ann.  1 3  ol . 
Radulfus  de  Diceto  ann.  1194-  ^irca  dies  iftos 
pifcis  quidam  vocatus  vulgo  Craffus  pifcis ,  vi  vento¬ 
rum  &  impitlfu  maris  appulfus  efi  apud . . .  villam  Ca¬ 
nonicorum  S.  Pauli  Londonia :  cum  quafiio  moveretur 
utrum  ad  Regem ,  an  ad  Canonicos  pifcis  pertinere  de¬ 
beret  ,  fententiatum  efi ,  pifcem  non  ad  Regem  ,  fed  tam 
Ad  Decanum  ,  quam  ad  Capitulum  (petlare  debere. 
Arefta  Pentec.  ann.  1  2  7 1 .  in  Regefl.  Pariam,  fol. 
7  3 .  Super  eo  quod  D.  Guillelmus  Crifpini  intendebat 
probare  fe  effe  inpoffeffone  &  ufti  habendi  groffum  pif¬ 
cem  quocumque  nomine  vocetur  >  qui  valeat  5  o.  libras, 
vel  plus  aut  minus,  quando  contingit  quod  idem  pifcis 
arreflatur  ad  littus  maris  apud  Popevillam ,  &c.  Bal- 
livo  contradicente  pro  Rege ,  quod  Confiet  udo  gener  alis 
efi  in  Normannia ,  quod  quando  talis  pifcis  invenitur 
in  littore  maris ,  quod  Raro ,  nec  Miles ,  nec  altus ,  qui 
a  Rege  teneat ,  talem  pifcem  habet  ,fi  valeat  ultra  5  o . 
libras  ,  nifi  per  c artam  eum  habeat ,  . . .  Pronuntiatum 
fuis  quod  ditius  Guillelmus  ipfam  balenam  non  debebat 
habere ,  nec  erat  futer  hoc  audiendus.  Vide  Argen- 
traeum  1.  1 .  Hift.  Britan.  c.  9.  &  Aquaria. 

Campartura  CrassiPiscis,  in  ChartaRi- 
chardi  de  Haya  ,  apud  Columbum  in  Blancalan- 
da  p.  5  5  o .  V ide  Geafpecia. 

^  1.  CRASSA,  Species  exa&ionis.  Litterae  Johan- 
nis  Franc.  Regis  ann.  1351.  quibus  confirmat 
Statuta  Sartorum  Monfpellienfium  ,  tom.  2.  Or¬ 
dinat.  pag.  469.  Sartores  infra  fcripti  dixerunt  & 
protefati  fuerunt  ibidem ,  quod  per  infra  fcriptas  ordina¬ 
tiones  conventiones ,  non  intendunt  facere  Crajfam , 
raffam ,  feu  monopolium ,  nec  eafdem  facere  in  prejudi- 
cium  juris ,  fed  tantummodo  ad  honorem  Dei.. .  &  ad 
utilitatem  caritatis  ,  artificii ,  feu  miflerii  f art  orte.  Sed 
legendum  Traffa.  Vide  in  hac  voce. 

H  2.  CRASSA  ,  Adeps,  Gall.  Graiffe.  Canones  Hi- 
bern.  apud  Marten.  Anecd.  tom.  4.  coi.  1 9.  Car¬ 
nes  fuilla  fi  morticinum  comedent ,  Crajfa  vel  pinguis , 
ut  morticinum  quo  pinguefiunt  fues ,  refundenda  funt. 

CRASSANTIA.  Albertinus  Muflatus  lib.  2.  de  Ge- 
ftis  Italicor.  pag.  84.  Viro  fapienti ,  nobilique expedi¬ 
re  ,  inquiens ,  non  ob  juvenis  Ubertini  impetum ,  Craf- 
fantiaque  unius  excejfum  ,  (latum  hunc  periculofum  ur¬ 
bis  concutere.  Utitur  alibi  :  ipro  grajfattone  di&um 
quidam  putant. 

CRASSANTUS,  Pifcis  fpecies.  Eucherialib.  4.  ve¬ 
terum  Poemat.  pag.  1 88.  &  tom.  1.  Anale&or. 
Mabillon.p.  368. 

Auratam  Crajfantus  amet  faxatilis  Anguem , 
Limacem  pariter  nunc  fibi  Trucia  petat. 

1.  CRASSARI,  Turgefcere,  tumefcere , ' Gall. 
Enfler ,  Grofflr.  Sebaflian.  Perufxn.  in  Vita  B.  Co¬ 
lumbae  Reatinae  to.  5 .  Maii  pag.  3  3  5.  *  Cumad- 
vertiffet  Cr affatos  admodum  pedes  <fir  horribiles  vifu. 
Tranflatio  S.  Athanafii  Epifc.  Neapolitani  apud 
Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi.  1074.  aidolefcens 
quidam  oppleto  capite  morbo  oculorum  lumen  amiferat, 
cujus  palpebra  CraJJ antes  fupragenua ♦  Apul.  lib.  3 .  de 


CRA  1140 

Alino.  Pili  Cr  affantur  in  fetas ,  id  efi,  Craffiores 
fiunt  inftar  fetarum. 

2.  CRASSARI,  pro  Grajfari,  &  Crassatura  pro 
Gr  affatur  a.  Vocabular.  utriufque  Juris :  Cr  affatura 
dicuntur  qua  fiunt  d  latronibus  in  itinere  ,  dum  crude¬ 
liter  contra  tranfeuntes  Cr  affantur.  Annal.  Mutinenf. 
apudMufator.  to.  11.  coi.  6  3.  Eodemanno  T247.) 
Mutinenfes  caftrametati  funt .  .  .  prope  Bajanum  .. . 
&  de  notte  die  23.  fjulii  Bononienfes  Cr  affati  funt 
eos,  &  Bononienfes  conflitti  fuerunt ,  &  mortui  funt 
multi  ex  utraque  parte. 

CRASSATUS  &  Incr affatus  porcus ,  Gallis ,  Un  porc 
misen  graiffe.  Speculum Saxonicum lib.  1.  art.  24. 
§.  1 .  Cr  affati  autem  porci  non  his ,  fed  domeflicis  ciba¬ 
riis  applicantur.  Lib.  3 .  art.  5  1.^.3  .Porci  Incr  affati. 
CRASSEDO.  Apud  Fulgentium  Placiadem  de  Vir- 
giliana  continentia :  Adipata  Craffedo  ingenii. 
CRASTERIUS,  an  Operarius,  Gall.  Manceu- 
vre  ,  Homine  de  journee  ,  a  voce  Cras  lic  didtus  , 
quafiqui  diurno  quaeflu  propulfat  famem,  nihil- 
que  fervat  in  Craftinum  ,  ut  Galli  dicimus ,  ffiui 
vit  aujour  lajoumeel  Saifimentum Comitatus  To- 
lofse  n.  xxiii.  inter  Inftrumenta  probantia  Annal. 
Tolof.  tom.  1.  pag.  16.  Item  de  quolibet  Craflerio 
unum  jornale  ad  fodiendam  vineam  Domini ,  &  aliud 
jornale  ad  faciendum  ligna ,  falvo  victu  ipforum  adfe- 
fium  Natalis  Domini.  Laurentius  in  Amalthea  : 
Craflerium ,  Ligna  quatitor  funt  colligata  ad  pabulum 
jumentis  ferendum.  Quid  hinc  elici  queat  ad  expofi- 
tionem  vocis  Crajierius  non  video. 
CRASTINUM  Crastinii,  Dies  perendinus 
Gall.  Apres  detnain.  Robertus  Goulet  in  Compen¬ 
dio  Jurium  Univerfit.  Parif.  fol.  5«verfo :  Eorum 
examen  in  Craftino  Craflinii  poflfeflum  Regum  aperi¬ 
tur  ,  &  infeflo  Purificationis  clauditur. 

CRATA ,  pro  Crates,  Gall.  Grille  ,  Baluflre.  Mi¬ 
racula  B.  Simonis  de  Lipnica  tom.  4.  Julii  pag. 
5  41 .  Et  d  Grata  chori  Ecclefia  Fratrum  ufque  ad  fe- 
pulchrum . . .  geniclinavit. 

CRATARE,  ex  Gallico  Grater  ,  Scabere ,  vel  fcal- 
pere.  Addit.  Legis  Frilion.  tit.  3.  §.  44 .Si quis 
alium  unguibus  Crataverit,&c.  Sicama  vocem  a  Grae¬ 
co  Xaparlfiv ,  feu  Latino  Caraxare  deducit. 
CRATENA.  Monaft.  Anglic.  to.  2.  p.  43  2.  Quan¬ 
tum  vero  ad  refiagnationem  aqua  vivarii ....  &  ejuf¬ 
dem  Cratena  moderationem,  ac  divfiunem prati , 

<[[  1 .  CRATER  ,  Catena ,  filiola ,  vel  vas  habens  tres 
urnas.  Papias  in  MS.  Bituricenfi. 

2.  CRATER,  Lampas,  feu  difcus  lampadis.  Iti¬ 
nerarium  S.  Willibaldi  n.  1  8.  Et  ibi  fiant  m  letto 

1  5 .  Crateres  aurei  cum  oleo  ,  ardentes  diu  nottuque . 
A^yv^toi  «par^pe; ,  eadem  notione  apud  Paulum  Si¬ 
lentiarium.  V  ide  Defcriptionem  aedis  Sophianae  a 
nobis  editam  cumCinnamo  n.  58. 
CRATERA,  Corbis,  ut  videtur,  Sporta,  qua¬ 
lus ,  Gall.  Panier.  Vita  S.  Gregorii  Papae  tom. 
2 .  Martii  pag.  132.  Obtinet  is  d  negotiatoribus ,  ut  in 
Cratera  occultatus  educeretur  ab  urbe.  Ifid.  Orig.  lib. 

2  o .  c.  5 .  Fiebant  autem  primum  (  Craterae )  d  con¬ 
nexionibus  virgularum  :  unde  &  dicta  Cratera  dL-nb  t* 
n-tuTUv ,  id  efi  quod  invicem  fe  teneant. 

CRATICEA ,  Crates ,  Gall.  Grille  „  Treille ,  Balu - 
firade.  AdaSS.  Junii  to.  1.  p.  5  7.  de  S.  Secundo  : 
Prope  altare  majus ,  arca  marmorea  &  Craticea  fer¬ 
rea  are  publico  conftruttis. 

CRATICULAE.  Vita  S.  Pardulphi  :  Et  rurfumfe  eri¬ 
gens  ad  Craticulas ,  ubi  fratres  ad  pfallendumfe  fup- 
ponere  foliti  funt.  Polycandeli  fpecies  in  formam 
cratis  effi&a. 

CRATICULATUS,  DeS. Laurentio incraticula 


1 141  CRA 

-  tofto  dicitur  apud  Marten.  AmplifT.  Colled.  to. 
i.col.  95.9.  &  in  Vita  S.  Heriberti  tom.  2.  Mar¬ 
tii  pag.  475* 

CRATIS,  Repagulum  ferreum  in  modum  cratis , 
quo  Sandimonialium  locutoria  clauduntur  ,  no* 
liris,  la  Grille.  RegulaMonialium  Damianitarum 
eap.  5  •  Non  licet  S or oribus  loqui  ad  locutorium ,  vel  ad 
Cratem,  Jine  licentia  Abbatijjd,  &c.  Mox  :  Ad  Cra¬ 
tem  vero  pannus  interius  apponatur  ,  qui  non  removea¬ 
tur  ,niji  cum  proponitur  verbum  Vei ,  vel  aliqua  alicui 
loqueretur.  Crates  ferrea  per  quas  Communio  acci¬ 
pitur  ,  in  Regula  Clariffarum  ,  quibus  apponitur 
pannus  interius ,  ita  ut  nulla  inde  valeat  exterius  in 
Capella  aliquid  intueri. 

CRATONES,  Cibi  genus.  Udalricus  lib.  2.  Con- 
fuetud.  Cluniae,  cap.  4.  Projigno  rufeolarum ,  vel 
ut  Theutonici  loquuntur  Cratonum  ( 'al.Crafonum )  pra- 
inijfo  Jtgno  generali  panis ,  Jtmula  cum  duobus  digit  is  il¬ 
las  minutas  involutiones  qua  in  cis  funt  fatta  ,  ex  ea 
parte  qua  funt  complicata  ,  &  quoji  rotunda.  Forte  le- 
gendum/rfrowww.  Vide  in  hacvoce.  [  Apud  Ber- 
nardumin  Ordine  Cluniae,  part.  1.  cap.  1  7.  ubi 
eadem  habentur,  pro  Cratonum  legitur  Craforum. 
His  rede  fubflitueretur  Crapforum  vel  Grapforum 
feu  Grapfonum  ,  a  Theutonico  Grapfen  ,  Species 
placentulae  in  altum  eredae  ex  farina  &  butyro 
confedse.  ] 

CR  AV  ARE,  Poflulare,  impetere,  in  judicium 
mittere  ;  vox  Anglo-Saxon.  Cpayrian,  quae  idem 
fonat.  Leges  Henrici  I.  Regis  Angi.  cap.  80.  Si 
homicida  div  odietur  ibi,  vel  Cravetur ,  fitwitam  reci¬ 
piat.  Cap.  94.  Si  homines  unius  hominis  ( al.  domini ) 
pugnent  cum  fanguinem  faciente,  vel  non  faciente  ,Jive 
in  prafenti  ,Jive  poflea  ,  quoniam  Cr avetur ,  non  rema¬ 
net  veita  domini.  Si  Jint  duorum  dominorum  ,  &  alius 
alium  verberet  cacis  ittibus  &  non  cruentis  ,Jive  Cra- 
vatusibi  Jit ,  vel  non  convittus  noxa,  voltam  emenda¬ 
bit  domino  cujus  hominem  verberavit.  Si  fanguinem  ei 
faciat,  &  recedat  Jine  Cr  ovatione  &  div  adi  atione  bi¬ 
tant  domini  retulit ,  &  non  habebit  eam  dominus ,  cujus 
hominem  vulneravit.  Hinc 

Miscravatio,  in  iifdem  Legibus  cap.  22.  pro 
injuita  poflulatione. 

Crebro  etiam  in  iifdem  Legibus  Curvare,  6c  Cur¬ 
vatus  ,  pro  Cr  avare  &  Cravatus ,  legitur  ,  cap.  41. 
81.  8  2. 88. &  94.ubitamenpleriqueC0dd.MSS. 
Cr  avare  praeferunt.  Interdum 

Gra  vATiofcribitur  ,  ut  in  Legibus  Ethelredi  Re¬ 
gis  cap.  1  9.  Et  qui  permanet  Jine  Gravatione  &  ca¬ 
lumnia,  &c. 

Ingravare,  Impetere,  poflulare  ,  inLegibus  Ed- 
mundi  Regis  apud  Culintonam  editis ,  §.  7.  Om¬ 
nes  infamati ,  &  accufationibus  Ingravati  fub  plegio 
redigantur. 

CRAVLR  ,  St >%ov  Kovjcc ,  in  Gloff.  Grsec.  Lat.  MSS. 
Editum  habet  Traver. 

CRAXARE ,  pro  Charaxare ,  de  quo  fupra ,  Scri¬ 
bere.  Adamnanus  de  Locis  fandis  ,  inter  AdaSS. 
Benedid.  Lee.  3.  part.  2.  pag.  502 .  MibiAdam- 
nano  hac  univerfa ,  qua  infra  Exaranda  funt ,  expe¬ 
rimenta  diligentius  perferutanti ,  &c.  ubi  Mabill.  pro 
Exaranda  legendum  monet  Craxanda  vel  Caraxan- 
da ,  ut  infra  pag.  50  6 .  Hanc  quam  nunc  Craxamus 
narrationem,  &c.  Rurfum  p.  513.  Huc  ufque  de  fe - 
pulcris  Patriarcharum  fufficiat  Craxaffe. 

1 .  CREA  ,  Stercus ,  fpurettia  ,  unde  Excreare  dici¬ 
mus  ,  Spurcitias  ejicere.  Gloff.  Ifid.  Vide  Screa. 

2.  CREA,  Agreftis  capra  ,  in  Gloffario  MS.  San- 
german.  n.  501.  Vide  Creas. 

<5  CREACRiE ,  (  melius  Creagra  )  Tridentes  fufeinu - 
Tom.  II. 


CRE  1142 

la  ad  carnes  cie  caldaria  proferendas.  Papias.  Efl  a 
Graeco  pa.  V ulg.  Interpres  2.  Paralip.  a.  ii. 
Fecit  autem  Hiram  lebetes, &  Creagras  &  phialas. Le¬ 
gitur  iterum  jerem.  5  2. 18.  Gloff.  Ifid.  Creagras , 
Tridentes.  Audorium  Janffonii:  Creagra,  Ftifcina 
ad  carnes  de  caldariis  proferendas.  Martian.  Capella 
lib.  9.  p.  ult.  Artes  Creagris  vix  amicas  Atticis. 
CREALIS ,  Vitreis.  Papias  MS. 

CREANTARE,  ex  Gallico  Creanter ,  Fide  aut  fa- 
cramento  interpofitis  promittere,  cavere,  ltipu- 
lari.  Catholicon  Armoricum  :  Cret ,  Gall.  Plege, 
Fidejuffor.  Cretat,  Pleiger ,  Fidejubere.  [ChartaPetri 
Epifcopi  Tarvanenfis  ann.  1  244.  inter  Inflrum. 
tom.  4.  novae  Gall.  Chrifl.  coi.  1  z6.  Promifernnt- 
que  &  Creant av erunt  f  de  interpojita.  CharraPhilip- 
pi  Augufli  Colled.  Ampliff.  tom.  1.  coi.  1041. 
E.  jjg.tndo  nos  illud  caftrum  dedimus  eidem  Vuecorni- 
ti ,  &  falvis  confuetudinibus  cjufdem  cafiri ,  quas  nos 
eitenereCreantavimus.  Charta  Galcheri  Comitis  S. 
Pauli  ann.  1  2  1  6.  inter  Anecd.  Marteniito.  1.  coi. 
853.  E.  Ego  &  filius  meus  Hugo  ei  Creantavimus  , 
quod  ipfam  redderemus  immitnem.  ]  Charta  Roberti 
Epifcopi  Claromont.  an.  1  2  1  2.  apud  Juflellum: 
Nos  autem  Creantavimus  quocl  caftrum  illud  bona  fide 
cuftodiemus.  Alia  apudeumdem:  Ego  Rainaldus & 
Ida  Comitiffa  uxor  mea  Creantavimus  'D.  ncfi.ro  Phi¬ 
lippo  Regi  Franci &,  quod  nos  Adathildem  filiam  noftram 
dabimus  in  uxorem  Philippo  cjufdem  Regis  filio ,  &c. 
Tabularium  Abbatiae  S.Joan.  Ainbian.  an.  12  2  6. 
Cum  autem  Beatrix  filia  mea  non  haberet  at  at  em  Crean- 
tandi  ,  recepit  denarios  qui  dari  flent  pueris  in  conji- 
tnili  venditione  fecundum  confuetudinem  patria  appro¬ 
batam.  Alia  ann.  1225.  Alii  vero  cum  necdum  ha¬ 
berent  atatem,  quoad  jurare  poffent",  habuerunt  dena¬ 
rios  pro  conccfftone  qua  flent  dari  pueris  fecundum  ter¬ 
ra,  confuetudinem  approbatam.  Ibidem  f.  290 .  ffo an¬ 
nes  etiam  filius  meus  habuit  denarios  quifolent  dari  pue¬ 
ris  pro  conceftjone  venditionis  fecundum  terra  confuetu¬ 
dinem  approbatam.  Fol,  338.  Cum  autem  ElHabetb 
furor  Ingerrami  nondum  atatem  haberet  jurandi ,  ha¬ 
buit  denarios  conceffionis  quafolent  dari  juxta  confue - 
tudinem  terra  approbatam.  Adde  fol.  458.  Le  Ro- 
man  de  Garin : 

Eft  Craantez.,  &  li  jors  eft  affis. 

[  Vetus  Poeta  MS.  in  Bibi.  Coillin. 

O  lui  doige  faire  danger  , 

Ou  Creanter  fans  atarger.  1 

La  Bataille  du  Carcme  &  du  Charnage  MS. 

Ainsque  le  pajs  foitCreantee  ,/ 

£hie  fa  gent  foit  abandonnee  , 

En  totes  faifons  fans  danger 
A  ceux  qui  en  verront  manger. 
Bellomanerius  cap.  59.  Cii  qui  eft  en  antri  poofte 
ne  puet  mie  me  Creanter  convcnant  que  une  cofe  fi  foit 
apres  la  morta  celui  en  cui  poofte  il  eft.  Tradit,  des 
Inftitut.  Marchies  eft  fesji-tot  comme  il  eft  Creantez. 
d  tenir.  ]  Chronicon  Flandr.  cap.  71.  Et  leur  fit 
Creanter  par  la  fi  du  corps ,  comme  fis  d  pere  ,  quii 
tiendroit  celle  alliance  jufques  d  la  fin.  Ubi  perpe¬ 
ram  editum  Creanccr.  Vide  Gloflar.  ad  Villhar- 
duinum. 

Craantare,  Eadem  notione.  Charta  Adami 
Porci  an.  119  7.  e  Chartulario Montis-Martyrum  : 
Ab  ipjis  &  omni  eorum  genere  imperpetuum gar antliam 
ferre  Craantaverunt . 

Cr  an t  are.  Charta  Nicolai  Abb. Mediani  Mo- 
naflerii  ann.  1  2  3  8 .  in  Hifl.  cjufdem  Monaflerii 
p.  316.  Villicus  Ji  r.ecejfe  fuerit,  debet  Cr  amare  pro 
expenjts  Abbatis  ufque  ad  xx-  folidos  Tullenfes  ,  & 
pro  Advocatis  ufque  ad  decem. 

Cccc  ij 


1 1 43  CRE 

Creantum,  Cautio  de  re  quapiam  facienda,  Creant. 
Statut.  Philip.  AuguftiReg.  Fr.  apud  RigorduiA 
an.  118  8.  Faciant  creditoribus  per  fidejuffiores ,  vel  per 
vadia ,  Creantum  fuum  folvendi  debita  ad  pradittos  ter¬ 
minos.  Crant  011  fetirete ,  in  Confuetudine  Hanno- 
nienfi  c.  8  8. 8  9.90.  [  Litterae  Matthaei  Ducis  Lo- 
tharingiae  ann.  12  20.  inter  Anecd.  Marten.  to.  1. 
coi.  881.  Videlicet  de  tribus  millibus  libris  Metenji- 
bus ,  de  quibus  tenentur  facere  Creantum  ipjius  Comi¬ 
tis  Barri-Ducis.  Concil.Trevir.  an.  13  1  o.  n.  1 5  z. 
inter  ead.  Anecd.  tom.  4.  coi.  282,.  Statuimus  ut 
Udem  Tabelliones  non  occulte  in  privatis  domibus  ,  fed 
publice  &  in  loco  publico  hujufmodiprothotolla  cJCrean- 
ta  fuper  conficiendis  ab  eis  inftrumentis  recipiant ,  ad¬ 
bibitis  ad  minus  duobus  teftibus  fide  dignis  ,niji  contra¬ 
rius  talis  Jit ,  qui  de  confenfu  partium  contrahentium 
ufque  ad  certum  tempus  ,  vel  ad  voluntatem  eorumdem 
contrahentium  teneri  debeat  in  fecreto.  ]  Promejfies  , 
Grct,,  in Confuetudine Britanniae  art.  686. 

Grantum,  Eadem  notione.  Forma  pacis  inter  Re¬ 
ges  Franciae  &  Angliae  apud  Rogerum  Hovede- 
num  p.  729.  Si  autem  Hugo  noluerit  obedire  ad  Re¬ 
gem  Anglia  cum  terra  ,  quam  de  Rege  Fr  ancta  tenet. . . 
oportebit  Regem  Anglia  facere  Grantum  Hugoni  ratio¬ 
nabiliter.  Infra  p.  7  3  o.  DeDriencurt ,  &  de  Arebis , 
S enefc alius  Normannia  faciet  pro  vidualibus  &  cufio- 
dia  ad  Grantum  &  voluntatem  Arclnepifcopi  Remenjis. 
Faire  grant ,  apud  Littletonem  fed.  2  5  9.  &  in  ve¬ 
teri  Confuetudine  Brismniae  art.  177. 

G  rantare.  Idem  quod  Creantur  e.  Hiftor.  Funda¬ 
tionis  Prioratus Wigmorenlis  in  Angi.  to.  2.M0- 
naft.  Angi.  pag.  214.  Etl' Abbe  Granta  lourrequejl, 
■&  envoya  illecques  4.  f  eres  nees  &  norris  en  Engle- 
terre  ,  &c.  Ibidem  pag.  21  j.Si  jeo  tiffe  ,  (  dit-il  un 
Abbe  )  tutz,  tes  biens  que  Olyver  lor  donna  ,  lor  Gran- 
teray ,  &  plus  k  ceo  lordorray.  Ita  vocem  hanc  ufur- 
pant  Chartae  aliquot  Gallicae  apudKnyghtonem 
pag.  2558.2689. 

Gratus,  Gratum  ,  Idem  quod  Creantum  Sc  Cran- 
tum:  unde  nata  vox  noftris  ufitata,  Gre ,  pro  alfcn- 
fu  ,  voluntate,  quod  qui  creant  at,  feu  cavet  alicui, 
ultro  fidem  praeftet. Capitula  Caroli  Calvi  tit.  24. 
Ipfe  autem  de  fuo  Gradu  refpondit ,  quod  in  illud  fen- 
ptum  non  intraret.  Ubi  Sirmondus ,  forte  de  fuo  Gra¬ 
tti  ,  fua  fponte  ,  ultra.  At  Itali  grado  ,  p>to  grato , 
eadem  notione  dicunt.  Vetus  Charta  apud  Bef- 
Jium  pag.  392.  Tu  qui  meus  es ,  quomodo  teneas  hoc 
quod  ego  non  dedi  tibi  extra  meo  Gratu  ?  Ratherius 
Veronenfis  de  Qualitat.  conjedura  :  Sufficeret  ei 
quod  ipfe  dederat  cafirum ,  &ille  remandajfet  et ,  quod 
Jic  vellet  eum  tenere  pro  fuo  Gratu  ,  Jient  pro  uno  f e l- 
lone.  Infra:  Numquid  vero  non  fatis  haberem  ad  meum 
vivere  terram ,  Ji  eam  f  altem  quam  parochiam  mei  Ji- 
ne  Gratu  meo  tenent ,  tenerem  ?  Charta  an.  1 1 9  7.  in 
Probat.  Hift.  Vergiac. p.  122.  Idemfeodumd  ma¬ 
nu  Alonachorum  alienare  non  po (fumus ,  niji  Grato  & 
voluntate  Ducis  Burgundia.  Adde  aliam  an.  1243. 
in  Probat.  Hift.  Ducum  Burgundiae  p.  1 3  8  •  Faire 
gre,  Creantare ,  inUfaticis  MSS.  civitatis  Ambia- 
nenfis  :  Seil  avient  queuns  homfejifi  femonrre  un  atl- 
tre  pardevant  le  fjuftiche  por  dete ,  &  cil  de  qui  on  fe 
clameroit  ,  ne  feroit  mie  de  le  quemugne  ,Ji  conniffoit 
le  dete ,  il  feroit  tantoft  d  2.  fols  &  demi ,  &  fe  li  con- 
varroit  faire  fon  Gre  s’il  avoit  de  coi ;  &  s^tldefconnoif- 
foit  le  dete  ,  il  en  demoueroit  quites. 

Malo-grato,  Gallicum  Alalgre ,  Maugre  ,  Invi¬ 
tus  ,  nolens.  Mattii.  Paris  ann.  1245.  Libertatem 
Ecclefta ,  quam  ipfe  nunquam  auxit,  fed  magnifici  an- 
tecejfores  ejus  Malo-grato  ftabilierunt.  Id  eft,  Galli¬ 
ce  ,  Alalgre  lui.  Idem  fub  ann.  1252.  Malo-grato 


CRE  1144 

Dei, id  eft ,  Aialgre  Dieu ,  invito  Deo.  Le  Roma* 
de  Rou  MS. 

Guert  oitt Ji  te  Confeil  trouble, 

Jgue  puis  ni  out  homme  efeoute  , 
jfjui  de  faire  pais  ait  parle , 

JJhd  des  plus  riches  n  ait  Malgre. 
Hemricurtius  de  Bellis  Leodienfibus  cap.  3  8.  Cai 
ilh  s'efloient  tos  biti  wardeis  ,  fans  avotr  Mal-greit  de 
nulle  des  parteis. 

CrantaneIjs  ,  Spontaneus ,  gratus.  Sententia 
Gilonis  de  Verfaliis &  Sigefberti  de  Lauduno  Do¬ 
mini  Regis  Bailliviorum  ann.  1219.  ex  Tabula¬ 
rio  Corbeienfi -.Notum facimus,  quod  Radulfus  Deca¬ 
nus  deColomellis  &  homo  venerabilis  viri  domini  Abba¬ 
tis  Corbcia  in  affijia  Montis  Dejiderii  coram  nobis  con- 
Jlitutus  Crant  ane  a  voluntate  Creantavit ,  quod  Ji  ipfe 
aliquo  modo  ,  quod  abjit ,  interciperet  de  pace  fatta  in¬ 
ter  Abbatem  Corbeia  &  ipfum  ,Ji tamen  monfir ari  po¬ 
terit  vel  probari , quod  hoc  fecerit ,  quod  ipfe  erit  in  fu¬ 
ga  Domini  Regis  &  de  hoc  faciendo  fe  abandonavit.  Si¬ 
milia  leguntur  in  altera  ejufdem  Gilonis  fenten- 
tia  de  eadem  re  ,  eodem  anno. 

G  r  at  Ait  e  ,  Idem  quodCreantare.  Charta  Joan.  Du¬ 
cis  Britan.  ann.  1239.  apud  Argentreum  lib.  5. 
Infuper  Gratamus  &  concedimus ,  quod  haredes  nojlri , 
&c.  Noftris  olim  Greer.  Hinc. in  Chartis  Gallicis 
ann.  1292.  1  307  .Greer ,  Loer ,  Approuver ,  apud 
Duchefnium  in  Probat.  Hift.  Drocenf.  pag.  288* 
&  Aggreer ,  ratum  habere. 

CREANTES.  Vide  Cr agentes. 

1 .  CREARE.  Gloftae  MSS.  ex  Cod.  Regio  1013.’ 
Gnatus ,  natus ,  generatus ,  filius ,  Creatus  ,  vel  nexus , 
vox  G  alite  a.  Paulo  aliter  Gloflie  Ifid.  Gnabat  >  na¬ 
tus ,  generatus,  filius ,  Creatus ,  vel  enixus ,  lingua  Gal¬ 
lica.  U  bi  Pithoeus,  f .gnatatus.  Sed  haec  aliter  emen¬ 
danda  cenfuerim  ,  ut  gnatus ,  vel  gnabat ,  Gallis , 
fuerit  idem  quod  netus ,  filatus ,  creatus ,  vel  nexus , 
ficque  omnino  legendum  fit.  Vocem  creare  ufur- 
pat  Joannes  Guillemannus  de  SS.  Hcrlinde  &  Re- 
nilde  Virgg.  num.  5.  Simili  etiam  modo  in  univerjt 
operis  arte ,  quod  manibus  feminarum  diverjis  modis  as 
varia  compojitione  fieri  folet ,  honefiijjime  fuerant  in- 
ftrutta,  videlicet  nendo,  ac  texendo ,  Creando ,  ac  fuen- 
do ,  c 'rc. 

tCF  Quacumque  fit  vocis  Creare  notio  in  hocce  Gil- 
lemanni  contextu  ,  quam  vocem  Mabillonius  ge¬ 
nerarim  reddit,  Aliquod  muliebre  opus  facere,  pro¬ 
bare  non  polium  longius  arceflltam  GlolTarum 
Codicis  Regii  <Sc  Ifidori  emendationem.  Simpli¬ 
cius  reftitui  poteft  ex  utroque  loco  fimui  collato : 
Gnatus, natus, generatus, filius, Creatus  vel  enixus.  Syn¬ 
onyma  funt  hae  voces  omnes.  Gnatus  pro  Natus 
Terentium  &  alios  uti, notum  eft  omnibus.  Gene¬ 
ratus, Filius,  Creatus,  eadem  elfequi^dubitet?  Ne¬ 
que  alia  eft  vocis  Enixus  fignificatio.  Ut  Eniti  pro 
Parere  Livius ,  Suetonius ,  Qujntilianus ,  &c.  fic 
Enixus  palfive  pro  Partus  dixere  noftri  Glolfato- 
res,  ut  &Patres  Concilii  T oletani  XVI.  ubi  aiunt: 
Jtfgi  eft  ante  facula  ex  Dei  Patris  fubftantia  genitus , 
infine  faculorum  de  virgine  Maria  Evangelio  tefte  Eni¬ 
xus.  Huc  referri  poteft  vox  Creatus ,  quam  Moret- 
tus  Alumnus  vertit  in  Antiquit.  Navarrsep.  272. 
Fatta  Carta  fub  Era  dcccclxvi.  regnante  Scemeno 
Garfeanes  ,  &  fuo  Creato  Domno  Garfea  in  Pampt - 
lona.  Vide  Graevium  ad  Gloffas  Ifidor.  in  voce 
Gnabat. 

2. CREARE,  Acquirere.  Fori  Alcafonenfes  :  De 
omnibus ,  .qua  feminaverint  &  plantaverint ,  &  aequi - 
Jiverint  &  Creaverint. 

CREAS ,  Agrefles.  Papias  MS.  Vide  Crea, 


1 145  CRE 


^  CREATIO,  Res  acquifita,  in  Annalibus  Ben^d. 
to.  2.  p.  2  7  3  .  Vide  Creare  2.  &  Creatores. 

<f  CREATIuM,  An  pro  z^atiov  ,  Species  numini , 
de  qua  in  Gloflario  mediae  Graecit.  Chartarium 
Ecclefiae  Auxitanac  cap.  3  6.  in  Charta  Bernardi 
Comitis  Wafconum  :  Duo  modia  frumenti  ,  &  tres 
for  cos  ,  Prunum  Cr  catium,  &  duodecim  f 'e  xt  artos  vini. 

1  CREATORES,  Qui  ad  publica  munera  alios  no¬ 
minant,  inleg.  ult.Cod.  Thcod.  deDecurion.  & 
lib.  1.  de  Curator.  Kalend.  Creare  magijlratum,  vox 
frequens  apud  Jurifconfult.  ut  Creer ,  apud  no- 
llros  in  cjufmodi  nominationibus. Glolfae  Graec. 
Lat.  XiipolcvnTiii ,  Creator ,  XtigcTovla..  Creatio ,  procrea¬ 
tio  ,  creatura.  Adde  Gloflas  Lat.  Graec. 

CREATURA,Res  quaevis.  Vetus  Poenitentiale  MS. 
Si  aliquis  Creaturam  perdiderit ,  hoc  ejl ,  thus ,  thuri- 
bitla ,  tabulas ,  aut  fcedulam ,  &c. 

f  Creatura  Bellxj  arum,  Belluae,  apudMar- 
ten.  tom.  2 .  Itinerkrii  pag.  3  6  5  .  ex  Indico  Itiner. 
Balthafaris  Spinger :  Ammirabimur  illic  pr aciam  ope¬ 
ra  &  mirabilia ,  varia  bejli arum  genera ,  &  Creaturas 
belluarum. 

CREB ANT ARE.  Fori  Alcagonenfes  aeraa  1267.  Et 
qui  Crebantav erit  Jinal  cumfua  muliere  ,  pettet  ad  ju- 
dic. . . .  &  mulier ,  qua  leixaver  it  maritum  furni  de  be- 
vedittione  pettet  300 .fol.  d palatio  Epifcopi :  Et  qui 
Crebantaverit  brachium ,  aut  oculum  aut  dentem  ,  pro 
utroque  membro  pettet  100 .  fol.  alijiado. 

CREBARE.  Formula  barbare  fcripta  ,  quae  elt  1 4* 
exBaluzianis :  Non  ejl  homo,  hic  inifer  talis  latrat , 
fed  non  ut  canis ,  pfallat  de  trapa  ut  Unguaris  dilator 
major ,  nullis  talis  fal fator  grunnit  ,poft  talone  buccas 
inflat ,  in  rotore  Crebat ,  &  currit  in  fudore ,  fleumas 
j attat  in  pudore ,  &c. 

CREBE.  Ilidorus  Pacenfis  in  Chronico  ,  de  Hera- 
clio  Irtip.  Seduttus  d  laudibus  populi  ,  non  Deo  ,  fed 
Jlbi,  ut  ferunt ,.  honorem  victoria  exaggerando  increpa¬ 
tionum  per  vifurn  non  modicum  graviter  prafagando 
Crebem  expavit ,  ( lege  expiravit. ) 

CREBRARE.  Fori  Alca$onenfes  :  Jjjui  linde  alieno 
Crebraverit ,  pettet  5  ,fi.  &q.  d  palatio  Epifcopi.  bi 
forte  leg.  Linde.  Vide  Leudis. 

CREBRO ,  nis ,  Porca  ,  terra  inter  duos  falcos  emi¬ 
nens.  GlolT.  ifid. 

CREBROSITAS,  Frequentia  ,  in  Vita  Burchardi 
Epifcopi  Wormacienfis :  Regalis  Crebrojitate  fervi- 
minis . . .  impeditus ,  &c. 

*j\  CRECA ,  Crrcca,  AnglisCn?*?^,  Parvus  finus 
vel  portus,  littus,  crepido  ,  Nautis  GdWis  Crique  , 
petite  Baye,  petit  Port\  apud Rymerum  tom.  i2.p. 
796.  coi.  2.  Si  per  terram  vel  portus  &  ip  furum  Cre- 
cas  ac  villas  &  villagia  ,  fuper  littoribus  ip  forum  por¬ 
tuum  &  Crecanm  exiflentia.  Et  pag.  809.  coi.  i. 
Portus  &ip forum  Crecas  ac  villas ,  &c.  T om.  1  5  •  P* 
129.  coi.  x .  Vifuque  corporum  mortuorum  in  mari  vel 
Crecis  maris ,  aut  aliis  rivis ,  &.c.  Iterum  pag.  158. 
coi.  1.  Per  mare  Ut  toraque  Creccafque  autcofieras  ma¬ 
ris  rivos  feuCrecc as  quafcumque ,  &c. 

CRECHE  ,  Hydria ,  fitula  ,  crater  :  Gallis  Cruche. 
Monadicum  Anglic.  tom.  1 .  pag.  104.  In  ajlate 
vero  conjlituit  ad  ccenam  fratrum  lac  acidum  in  vajis 
pulcherrifflis ,  qua  Creches  vulgari  onomate  dicuntur. 

•  Mox :  Vas  vero  quod  Creche  nuncupatur ,  7.  pollices 
continet ,  videlicet  ad  profunditatem  d  fummitate  unius , 
ufque  ad  profundum  lateris  alterius .  * 

«fiCREDA.  V idc  Crida. 

4  CREDEMICA.  Chartular.  S.  Vedalti  Atrebat. 
fol.  264.  Ad  pontem  dc  iVendin  debet  Cellerarius 
xii.  aliena  &  Credemicas. 


% 


CREDENDARIUS,  Fidus*,  cui  fecfeta  crcdun- 


CRE  1 146 

'tu'r.  A&a  SS.  Maii  to.  7.  pag.  £4.  de  S. Maximi¬ 
no  Epilcopo  :  Carolus  Credendarum  vocans  fu um-. 
Vide  Credentia  7.  &  Credit  artus. 

CREDENS  A.  Vide  Credentia  6.  Iift.  Denique 
adeo  ,  &'c. 

f  CREDENSERIUS,  Vedigalium  &  tributorum 
exadtor.  Tabularium  S.  Vidoris Malli!,  an.  1389, 
Armar.  Forojul.  num.  38.  Alaria  Regina  fjeruja- 
lem  &  Sicilia ,  &c.  Officialibus  regiis  necnon  G abel* 
lotis  ,  Arrendatoribus  &  Credenfenis  regia  gabella , 

&c.  V ide  Cred e nz.crii  poli  Credentia  7. 

•f  CREDENTERIUS ,  Eadem  notione  legitur  iit 
G abelloti  pod  Gablum. 

1  *  CREDENTES  ,  Fide  digni ,  Hommes de  Creance. 
Lex  Longobard.  lib.  2.  tit.  5  2.  §.  15.  Ut  judex  & 
unufquif que  faciat  jurare  ad  Dei  judicia  per  civitates 
homines  Credentes }  &c.  Infra  :  Et  Ji  Credentes  ho¬ 
mines  fuerint ,  in  maryt  Comitis  fui  dextram  dent.  Char¬ 
ta  Ludovici  II.  Imp.  pro  Ecclefia  Volaterrana  : 

De  rebus  feu  familiis  Epifcopi  ipjius ,  tanquam  Domi - 
nicatis  nojlris ,  per  idoneos  &  Credentes  homines  inqui- 
fitionem  fieri  jubemus.  Charta  U donis  Epifc.  T ul- 
lenfis  ann.  1069.  Utrorumque  decernant  res  facra- 
mento  7.  hominum  bene^Credentitlm.  Tefmoins  de  cre- 
dence  i  Fide  digni ,  in  Stylo Normannico  ,quifim- 
pliciter  ac  nude  deponunt  fe  ita  credere. 

2.  CREDENTES,  Qui  haerefes  fedantur,  aut  hae¬ 
reticis  opinionibus  imbuti  funt.  S.  Aug.  1,  deUti- 
litate  credendi  cap.  1.  diferimen  flatuit  inter 
Hareticos ,  &  Credentes.  Hareticos  enim  ede  ait ,  qui 
alicujus  temporalis  commodi ,  cjr  maxime  gloria ,  princi- 
patufque gratia  ,falf  as  ac  novas  opiniones  vel  gignunt , 
vel  fequuntur :  illos  autem  qui  hujufmodi  hominibus 
credunt,  homines  ejfe  imaginatione  quadam  ventatis  & 
pietatis  illufos.  In  eamdem  lentendam  Salvianus 
libro  quinto  de  Gubernatione  Dei ,  deHaereticis: 

V eritas  apud  nos  ejl ,  jed  illi  apud  fe  ejfe  prafumunt. 
Honor  Dei  apud  nos  ejl ,  fed  illi  arbitrantur  honorem  . 
divinitatis  effe  quod  credunt . . .  Errant  ergo ,  fed  bono 
animo  errant ,  non  odio  ,  fed  affectu  Dei ,  honorare  ji 
Dennt  atque  amare  credentes.  Ouamvis  non  habeant 
rettam  fidem ,  illi  tamen  hoc  perjettam  Dei  exifiimant 
charitatem.  aliter  pro  hoc  ipfo  fal fa opinionis  errore 
in  die  judicii  puniendi  Jint ,  nullus  potejl  fcire,  nifi judex. 

Quos  porro  Credentes  appellarunt  noftri ,  cum 
in  haereticos  Albigenfes  gravius  animadverterent, 
docet  Concilium  Narbonenfe  an.  12  9  5 .  can.  29. 
Sane  inter  culpas  ex  quibus  Credentes  po (fiunt  judicari, 
ne  ulterius  dubites ,  has  ejfe  firmiter  arbitramur  $ fi  re¬ 
verentiam  fecerunt  hareticis ,  ubi  Credentes,  orationes 
ip  forum  implorantes ,  &  Bonos  homines  profitentes,quaJi 
adorant  illos :  Ji  Confolationes  eorum ,  ubi  eum ,  quem 
confolantur  ,  in  kareticum  recipientes ,  per  impojitio- 
nem  manuum  fe  falvare  proditionaliter  mentiuntur :  aut 
fervido  eorumdem ,  ubi  AiajoYc  ipforum  librum  tenente 
apertum  ,  per  ipfum  ,  quafi  fib  generali  Confefjione , 
remifioHem  intelligunt  fieri  peccatorum :  aut  Coetu  Val- 
denjt  ...nos  caufa  prodendi  vel  reprehendendi  eos  ,  vel 
alia  commendabili  feu  excufubili  afuerunt:  Ji  eifdent 
V aldenjibus  peccata  fua  confeffi  funt ,  &c.  Infra :  Jfiji* 
et/i  quidam  ex  his  Jimiliter  negent  fe  iliorum  errores  au- 
divi(fe,vel  auditis  credidife ,  a  participatione  tamen  cre¬ 
dendi  eifdem  erroribus ,  faltem  implicite  ,  immunes  effe 
nonfinunt.  Jacobus  I.  Rex  Aragori.  in  Conftitut. 
Catalaniae  MSS.  ann.  1x33.  Statuimus  ne  aliquis 
Credens  vel  hareticus  puniatur ,  niji per  Epifcopum  loci j 
vel  perfonam  Ecclcfiaflicam ,  qua  habeat  potcflatem  co- 
gnofeendi  ,jive  Credens  vel  hareucus  habeatur.  Infra- j 
contra  hareticos  &  eorum  Credentes. .  .  Eligantur  qmi 
hareticos  vel  Credentes  &  receptores  eorum  in  fuis  pa* 


1 147  CRE 

r ocinis  perquirere  teneantur.  Gefta  Innocentii  III. 
PP.  p.  i  3  5  .  i  3  6.  Receptatores ,  fautores ,  defcufores , 
cb  Credentes  eorum  ( Patarenorum.  )  Guillelm.  de 
Podio-Laurentii  in  Prologo  ad  Chron.  Domos  la- 
tijfmas  in  quibus  harefes  publice  publicarent  fuis  Cre¬ 
dentibus  ,  venditantes.  Adde  Concilium  T olofanum 
an.  1119.  cap.  1  7.  Arelatenfe  an.  1  2  3  4.  cap.  4. 
21.  &  alia  palfim  Concilia  ada  contra  Albigenfes. 

1.  CREDENTIA  ,  Fides,  opinio,  haerefis ,  Gall. 
Crojance.  Liber  Sentent.  Inquilit.  Tliolof.  p.  10. 
Interrogatus  de  Credentia  haereticorum  ,  refpondit  quod 
non  credidit  eis .  PalTim  ibidem  occurrit.  Miracula 
Si  Zitae  to.  3 .  April.  p.  5  2  3 .  Hac  ei  fecerunt  fecun¬ 
dum  fuam  veram  Credentium.  Concil.Tarraconenfe 
inter  Hifpan.  tom.  3.  pag.  499.  Dubitatio  etiam 
oritur  apud  quo fdam  y  utrum  relapjiin  Credendam ,  & 
h  Getici  dogmatizantes  Jipoftquam  fuerint  deprehenfi , 
voluerint  poenitere  ,  relinqui  debeant  judicio  feculan. 
Vide  Credentes  2. 

2.  CREDENTIA  ,  Abacus,  Tabula  feu  menla  > 
in  qua  vafa  ad  convivia  reponuntur  ,  vel  etiam 
menfula  quae  vafa  altaris  continet :  Italis  Creden¬ 
za  ,  Credendaria ,  [Gallis  Credence.]  Ceremoniale 
Romanum  1.  i.fed.  3.  Credendam  appellant  men- 
fam  fupraquam  vafa  argentea  ,Jive  aurea  ad  convi¬ 
vium  opportuna  praparantur  :  &  Jimiliter  m  divinis , 
fupra  quam  ad  facrificandum  necejfaria  continentur. 
Dicitur  &  Credentia  attus  ipfe  perguftationis  cibario¬ 
rum  ,  &  aliarum  rerum.  Defcribitur  pluribus  in 
Ceremoniali  Epifcopor.  lib.  1.  cap.  12.  Creden¬ 
tia  Ecclefiae.- 

3  •  CREDENTIA ,  Locatio ,  condudio ,  Bail.  Con- 
flitutiones  Siculae  lib.  1.  tit.  5  9 .  §.  1.  Sancimus , 
ut  omnes  Camerarii  &  Bajuli ,  priufquam  ingabellam 
vel  Credendam  bajuladones  nofiras  adminifirandas  fif- 
ceperint , . .  .corporalia fubeant  f aeramenta,  &c. Tit. 
61.  Locorum  Bajuli.  .  .  quamquam  in  Credendam, 
vel  in  extalium  bajuladonem  recipiuntur ,  &c.  Tit. 
68.  de  iifdem  Bajulis:  Sive  in  extalium  }Jive  ad 
Credendam  collocentur. 

4.  CREDENTIA ,  Fides  data,  i nterpofita,  Creance 
Gallis ,  Credenza  Italis ,  quibus  etiam  Farla  Cre- 
denza  ,  eft  fecuritatis  gratia  cibos  praegudare ,  ut 
obferVat  Scipio  Ammiratus  in  Stemmatibus  Nea¬ 
politanis  to.  1.  pag.  5  3 .  Annales  Francorum  an. 
785.  Petentibus  iliis  ut  Credendas  haberent ,  quod 
inDJi  fuijfent.  Charta  divifionis  Imperii  Caroli  M. 
cap.  8  •  De  objtdibus  autem  qui  propter  Credendas  dati 
funt ,  dnr.[Inftrumentum  an.  1 3  94.  apudAche- 
riuin  Spicii,  to.  6.  p.  74.  Supponatur  etiam  Creden- 
dend.i  expojita  menfa  Octobri  per  Nuntios  apofiolicos 
Domino  Regi  miffa  ,  &  refponjio  tunc  eis  facta.  Litte- 
raeDucis Andriae  ad  Maffilienfes  ex  Schedis  D .  Le 
Fournier  :  Ferba  Credentia  commifimus  venerabili  viro 
Abbati  fj oh  anni  de  Caramanno  Abbati  S.  Marttni 
ad  Plebem.  .  .  cui  placeat ,  ut  nobis  ,  dare  Credenda 
plenamfidem.  Vita B.  Deicolae ,  apudEccardum  in 
Probat.  Originum  Habiburgo-Audriacarum  coi. 
167.  Si  divina  providentia  placet ,  ut  moveam  de 
loco  iflo,  &veftro  cedam  hortamento ,  talem  facite  Cre¬ 
dendam  mihi  in  confpeftu  fratrum  noflrorum  ceterorum - 
que  fidelium  ,  ut  omnia  divini  officii  ornamenta ,  qua 
penes  me  habeo  ,falva  atque  intacta  illuc  deferatis.  ] 

Litterae  de  Credentia,  apudMatth,  Paris 
an.  1252.  LitteraCredentu  &  favoris ,  apud  eum- 
dem  ann.  1259.  Litterae  fcilicet,  per  quas  quis 
petit ,  ut  Legato  aut  MilTo  fuo  plene  credatur, 
ac  fides  habeatur  in  iis  negotiis  pro  quibus  mit¬ 
titur.  Credenti  ales  litera  ,  apud  Ericum  Upfalien- 
•  lem  lib.  2.  Hift.  Succorum  pag.  3  7.  [  Acherium 


CRE  1 148 

Spicii,  to.  7-p.  301. Murator,  to.  12.  coi. 709.  & 
Marten.  Anecd.  to.  1 .  coi.  1665.  &  1  6  7  5 .  J  No- 
Rns,  Lettres  de  Creance.  [Bulla  Credendalis  inEpid. 
Petri  de  Luna.  Concil.  Hifp.  to.  3 .  p.  6  3  5 .  J 

Credenti  am  Tenere  ,  Italis  Tener  Credenza , 
Secretum  fervare.  Charta  an.  1179.  Item  jura¬ 
verunt  quod  Credendam  tenebunt  Confulibus  Papia  3 
dn  illi  qui  regimen  Papia  habuerit. 

5.  CREDENTIA.  Fridericus  II.  Imp.  lib.  2.  de 
Arte  venandi  in  Prologo :  Jjhiadam  (»indrumenta) 
funt  in  infiruendo,  ipfas  (  aves  rapaces )  exire  de  manu 
&  ad  manum  redire  ,  ut  id  quod  Fileria ,  feu  Creden¬ 
da  dicitur ,  lojrum  cum  carnibus  &  fine  carnibus ,  & 
aha  cum  quibus  revocantur  ad  homines. 

6.  CREDENTIA ,  Creditum,  Italis  Credenza,  Gal- 
lis Credit,  &  Creance ,  ut  in Confuetudine  Pida- 
venfi  art.  79.  Matthaeus  Paris  an.  1  247.  Et  cum 
facros  apices  Papalis  mandati  eminus  dejurantes  pra- 
cipue  de  Credenda  pecunia  ,  nam .  .  .  fex  millia  vide¬ 
licet  mare  arum  ex  Epifcopatu  fuo  exigebant. 

Credendam ,  vel  Creditionem  habere  dicebantur 
domini  Jure  quodam  peculiari, in  rebus  praeler- 
tim  ad  vidum  neceilariis ,  quas  emebant  a  fub- 
ditis ,  qualve  ab  illis  mutuo  fumere  iis  fas  erat, 
quae  Creditio  rationabilis  appellatur  in  Charta  Com¬ 
munia?  Mellentenfis ,  quod  ea  certis  finibus  coar- 
daretur,  nec  obvia  ac  indefinita  elfet.  Quippe 'in 
tabulis  ,  feu  potius  padis  initis  inter  dominos  & 
fubditos ,  plerumque  definiebantur  pecuniarum 
fummae,adquas  creditio  ifta  extenderetur.  Char¬ 
ta  an.  1  2  43.deLegeLandoufiarum  in  Tabulario 
Foifniacenfi :  Ditior  nihil  Credet  communibus  domi¬ 
nis  ,  nifi  panem ,  vinum  aut  carnes ,  &  hac  ufque  ai 
5 .  fol.  mediocriter  dives  ufque  ad  3  .fol.  pauper  ufque 
ad  1  2.  denarios -  Du  Pas  in  Familiis  Britann.  pag. 
3  9  8 .  &  5  o  o .  Guigueneus  Archiepifcopus  dedit  Ruel- 
lano  fratri  fuo  .  .  .  fi  uda  1  2.  Alilitum,  &  mafuras 
quas  habet  in  bur^o  S.  Alaria ,  &  Cr  e  ditiones  mille 
filidorum  in  Dolo.  [  Charta  Balduini  Comitis  Flan- 
driae  pro  Abbatia  S.  Amandi  an.  1 1 1  6 .  apud  Mi- 
raeum  to.  2.  pag.  1346.  Neque  Cf editionem  ullam 
unde  damnum  aliquod  homines  S  anili  fufi  ineant ,  ha¬ 
beat  ,  neque  exattionem  ,  quam  vulgo  Tolpri  vocant. 
Occurrit  inaltera  Charta  an.  1 1  2  3 .  apud  eumd. 
Miraeum  to.  1- p. 3  73 .  in  alia  an.  1 1 5  8.  exTabu- 
lar.  Majoris-monallerii,  in  Charta  Philippi  Franc. 
Regis  an.  1 1  8  7.  de  Confuetudinibus  Lorriaci  ex 
Archivis  ArchiepifcopiSenon.  in  ChartaComitis 
Mellenti  to.  4.  Hili.  Harcur.  p.  2 1  7  3 .  &c.  ] 

Interdum  etiam  res  ipfae  defignabantur ,  quas 
dominis  mutuo  fumere  jus  erat,  quae  fere  fem- 
per  eae  fuere  quae  ad  vidum  funt  neceflarise,  ut 
panis  ,  vinum ,  &  carnes.  Nam  mutui  datio  con¬ 
fidit  in  his  rebus, quae  pondere,  numero  & men- 
fura  confidunt,  ut  ed  in  1.  2.  D.  de  Rebus  cre¬ 
ditis.  Tabularium  S.  Dionyfii  de  Capella,  Charta 
1  7.  «5c  23.  Habebit  quoque  Creditionem  in  villa  in 
pane  &in  carnibus ,  &  in  omnibus  aliis  rebus  venali¬ 
bus  ufque  ad  1 4.  dies.  In  vino  autem  quod  venditum 
fuerit ,  habebit  Creditionem  pcfl  1 4.  dies  venditionis 
vini.  Lex  Vervini  an.  1233.  art.  26.  Ditior  nihil 
Credet  domino  nifi  aut  panem ,  aut  vinum ,  aut  carnes  y 
&  hac  ufque  ad  5.  folidos :  mediocris  dives  ufque  ai 

3 .  folidos ,  pauper  ufque  ad  12.  den.  nec  plura  ,  donefr 
dominus  ea  folverit.  [Bulla  Innocentii  Papae  ann. 
1249.  in  Archivo  Cadri  Nannet.  Aluit  a  etiam 
idem  Comes  fub  Credentia  recepit  ad  hominibus  Eccle- 
fia  Nannetenfis ,  videlicet  in  pane ,.  vino ,  carnibus ,  & 
aliis  comefiibihbus  &  pannis .  ]  VideThomaderiuna 
Pg-23<?- 


n49  CRE 

Rerum  creditarum  pretii  exfolvendi  tempus 
ipfis  interdum  tabulis  praefinitum  erat.  Charta 
anni  1 1  4  5  •  in  T abul.  Epifcop.  Autiftiod.  Creden¬ 
tium  habet  Epifcopus  in  omnibus  vidualibus  40.  die¬ 
bus  ,  &  inde  donec  reddiderit  ,  ab  eis  quibus  debetur , 
nihil  ei  Credetur.  Confuetudo  Lorriaci  an.  1187. 
Lorriaci  autem  habebimus  Creditionem  in  cibis  ad  no- 
firutn  &  Regina  opus  ad  dies  1  5 .  completos  perfolven- 
dam.  ChartaLibertatum  Rellevillae  an.  12  3  3 .  Bel¬ 
li  jocenjis  Dominus  debet  habere  Credentium  in  villa 
BellevilU  per  14.  dies.  ChartaLibertatum  villae 
S.  Laurentii  fuper  Barenjonem  an.  1  2  3  4.  art.  1 1 . 

In  villa  autem  fandi  Laurentii  habebimus  Creditionem 
in  cibis  ad  noflrum  &  uxoris  noftra  opus  ad  dies  2  5 ; 
completos  perfolvendum.  AliaLudovici Comitis  Ble- 
fenfis  &  Clarimontis  pro  villa  Credulienfi  ann. 
1197.  Creditionem  in  cibis  meis  &  Comitiffa  Credulti 
emendis  ad  tres  rnenfes  habeo  perfolvendum.  Ita  etiam 
in  Charta  Communiae  Sueffionenfis ,  [in  Compen- 
dienfi ,  ]  &  in  alia  an.  1 3 1  o.  apud Duchefnium 
in  Hift.  Monmorenc.  pag.  3  3  9.  [  in  Charta  Gui- 
donis  Comitis  Nivern.  an.  123  1.  apud  D.SecouJfe 
to.  3  •  Ordinat.  Reg.  pag.  116.]  Adde  Perardum 
in  Burgundicis  pag.  274.  3  33.  5  29.  Thomaf- 
ferium  in Confuetud.  Bituric.lib.  i.cap.  58.  61. 

6  5.  66.  lib.  3.cap.  6.  [Hiftoriam  Dalphin.  to.  1. 
pag.  123.  coi.  2.  &  pag.  1  26. coi.  i.&  Hift.  Ec- 
cleliae  Meld.  to.  2.  pag.  6  5  7-]&c. 

Interdum  praeterea  dominis  res  ad  vi&um  ne- 
ceflarias  mutuo  a  fubditis  fumere  licuit,  fed  da¬ 
to  pignore  ,  vel  vadimonio  praeftito,  Charta  Joan- 
nis  II.  Comitis  Pontivi  an.  1184.  pro  Commu¬ 
nia  Abbatifvillae  cap.  16.  Nec  Credent  mihi,  neque 
alicui  dominorum  ,  fine  vadimonio ,  nifi  ex  propria  vo¬ 
luntate  ,  nifi  tale  fuerit  tenementum ,  cujus  pojfeffor  cer¬ 
tam  fummam  domine  fio  ex  debito  Credere  teneatur. 
ChartaLibertatum  urbis  Auftonae  an.  1  2  2  9.  apud 
Claudium  ffurain  inHiftor.  urbis  iftius ,  &  Chifi- 
fletium  in  Beatrice  Cabilon.  Li  Courtilaige  de  Ia 
ville  feront  fehur  en  telle  maniere  que  Ion  nj  peut 
riens  prendre  de  par  vous ,  fi  par  achat  non  ,  iceux 
deulx  chofes  de  foin  &  de  courtilaige  font  fans  Creance, 
mais  que  par  le  gaige  rendant ,  tant  que  ais  qui  le  vent , 
en  ait  fon  gr  antey ,  &quife  bnfera  ,  tl  lui  confler  a  6  o. 
fols.  A  ceux  qui  vendent  a  derraul ,  comme  cil  qui  ache- 
tent  pour  revendre  ,  avons  notis  ^.o.jours  de  Creance , 
»n  tel  maniere  que  ce  qui  vendront  les  danrees ,  doi- 
vent  avoir  bon  gaige  en  bonne  fcurrete  :  &  apres  les 
40  .jours  cil  qui  auront  les  gaige  s ,  les  pourront  ven¬ 
ire  fans  toutes  accufons ,  fe  il  ne  font  paje. 

Rei  creditae  &  mutuo  datae  pretium  impone¬ 
bant  ,  ex  condi&o ,  viri  feledi.  Libertates  MSS. 
villae  S.  Defiderii  in  Campania  an.  1  2  2  8 .  In  ea¬ 
dem  villa  habebit  dominus  appretiationes  efcarum  fu¬ 
rum  ,five  eodem  modo  quo  Comes  Flandrenfis  habet  in 
villa  Tpra  ,  &  expeClabitur  de  debito  ,ficut  experiatur 
ditius  Comes  in  ditia  villa.  Charta  Henrici  D.  Sol- 
liaci  ann.  1  3  o  1 .  pro  Libertatibus  oppidi  des  Ais 
in  Biturigibus :  Credentiam  meam  habebo  ,  &  cibos 
meos  &  uxoris  mea  ,  ita  quod  tenebor  pagare  de  tribus 
menfibus  in  tribus  menfibus ,  &  duos  legitimos  homines, 
ficut  credam  ,  in  ditia  villa  bona  fide  eligam  ,  qui  per 
facramentum  fuum  cibos  meos  appreciabunt. 

#j-  Seligebantur  etiam  aliquando  viri ,  qui  nomine 
Dominorum  peterent  Credentiam  ,  (aeramento 
prius  praeftito  fefe  in  illa  poftulatione  bona  fide 
aduros  efle.  Ordinatio  Gregorii  X.  Papae  ann. 
1  274.  Hift.  Dalphin.  tom.  i.pag.  126.  coi.  1. 
Arcbiepifcopus  (  Viennenfis  )  amodo  ceitos  deputet 
ad  petendam  dittam  Credentiam ,  qui  ad  fanita  Dei 


CRE  1150 

Ev  angeli  a  jurent,  quod  bona  fide,  fine  dolo  &  exatlionc 
aliqua ,  juxta  facultates  hominum ,  petent  Credentiam 
fleri  de  iis  qtu  exponuntur  venalia ,  qua  ne  ce /fana fue¬ 
rint  ad  ufum  didi  Dom.  Archiepifcopi  &  fluorum ,  & 
quod  elapfo  flatuto  tempore  ad  folvendum  ,fi  non  fol- 
verit  ditius  Dom.  Archiep.  non  petent  ab  illis  ,  quibus 
per folutum  non  fluent  ,  Credentiam  ,  nec  illi  tenebun¬ 
tur  Credere  ;  fi  vero  certo  flatuto  tempore  non  foivehnt 
eifdem ,  non  petent  etiam  ab  altis  ejufdem  negotiatio¬ 
nis  ,  feti  qui  vendunt  merces  confimifes ,  Credentiam \ 

{ id  quoque  notandum  )  neque  ipjt  tenebuntur  fa¬ 
cere  ,  donec  ditio  Creditori  fuerit  fatisfatlum.  Ordinan¬ 
tes  &  pr diripientes ,  quod  occafione  feti  timore  hujus 
Credentia  ditio  Dom.  Arcbiepifcopo  facienda ,  ditli  ho¬ 
mines  ,  nec  aliquis  eorum  expefita  venalia  ,  vel  qua 
altas  efflent  vendituri  non  occultent ,  nec  ob  hoc  vendere 
feu  exponere  ad  vendendum  pr  diter  mittant  s  &  hoc  vo¬ 
lumus  &  pracipimus  ,  quod  jurent  etiam  ,  cum  fuper 
iis  fuerint  requifiti  d  petentibus  Credentiam  juratis. 

Quod  fi  dominus  jure  credentia  abuteretur, 
nec  pretium  rerum  creditarum  exfolveret ,  eo 
excidebat ,  donec  fatisfeciflet.  Tabularium  Mo- 
nafterii  S.  Sergii  Andegav.  fol.  143.  Tali  conve¬ 
nientia  ,  ut  Credentiam  habeat  in  burgo ,  ficut  prius  ha¬ 
buerat  cum  omnibus  hominibus  illius  burgi  ,  uf/tiequo 
injuriam  illis  faciat :  &  fi  injuriam  illis  fecerit ,  per¬ 
dat  Credentiam ,  donec  reddat ;  &  poflquam  reddide¬ 
rit^  fluam  habeat  ficuti  prius  Credentiam.  Padum  in¬ 
ter  Clericos  Ecclefiae  Lugdunenfis  &  Guigonem 
Comitem Forenfem  an.  1167.  Arcbiepifcopus  & 
Comes  communiter  habent  per  totam  civitatem ,  excepto 
clauflro  ,  Credentiam  in  cibo  &  pota  tantum  ,  eo  excepto 
quod  ab  extraneis  vendendi  caufa  defertur ,  ita  tamen 
ut  quater  in  anno  Credenttas  perfolvant.  Si  vero  per- 
folvere  noluerint ,  Credentiam  amittant ,  quoufque  fol- 
verint.  Charta  Communiae Melden fis  an.  1170. 
in  Tabulario  Campaniae  Thuano  fol.  290.  Ho¬ 
mines  mihi  de  pane  &  vino  &  carnibus ,  &  aliis  victua¬ 
libus  die  quo  Meldis  venero  ,  &  in  craftino  ,fi  tamen 
ibi  fuero ,  Creditionem  facient :  &  fi  infra  1 5  .  dies  Cre¬ 
dita  non  reddidero  ,  nihil  amplius  mihi  Credent ,  quoufi 
que  iis  debita  perfolvantur.  Charta  Petri  filii  Regis 
Ludo  vici  VI.  an.  1170.  pro  Montargiaco  :  Ho¬ 
mines  de  Monteargo  domino  fluo  de  rebus  fuis  pro  vi- 
itu  Creditionem  per  unum  menfem  facient.  Et  fi  Prapo- 
fitus  Monti fargi  debitum  domini  non  perfolverit ,  domi¬ 
nus  fatta  conqueftione  a  Creditoribus  illud  infra  menfem 
alium  perfolvi  faciet . 

Denique  adeo  invaluerat  jus  iftud  Creditionis, 
ut  pro  ordinario  &  ab  omnibus  recepto  habere¬ 
tur  :  ita  ut  cum  domini  fubditis  fuis  immunita¬ 
tes  ab  confuetis  oneribus  impertiebant ,  fere  fem- 
per  Creditionis  immunitatem  adjungerent.  Charta 
Radulfi  de  Balgenciaco  in  Tabulario  Vindoci- 
nenfi  fol.  193.  Et  in  dicio  burgo  ,  vel  in  omnibus  re¬ 
bus  ad  jus  Monachorum  pertinentibus  ipfe  per  vim 
nihil  faciet ,  nec  quenquam  fluorum  facere  jubebit ,  aut 
confentiet ,  fed  d  nullo  burgenfium  Creditionem  quaret^ 
aut  mutuum  &  hofpitalitatem  in  domibus  eorum ,  vel 
fuorum^vel  extraneorum.  Charta  Libertatum  Villoe- 
francae  apud  Gallandum  :  Non  bofpitabitur  ibiAr- 
chembaldus ,  nec  habebit  ibi  Credew-am  ,  [  feu  Creden- 
fam,  ut  legit  ThomafTerius  in  Confuetudinibus 
Bituric.  pag.  227.]  Charta  Communiae  Medun- 
tenfis  in  Regefto  Rerum  Normanni-carum  ligna¬ 
to  P.  ex  Camera  Computor.  Parif.  Ut  qui  in  ea¬ 
dem  permanebunt  Communitate ,  ab  omni  talliata  ,  in- 
jufta  captione ,  Creditione ,  &  univerfa  rationabili  exa¬ 
ctione  fint  liberi  &  immunes.  Vide  Miraeum  in  Di- 
plomat.  Belgic.  lib.  2.  cap.qq.&Thomafterium 


1 15 1  CRE 

inConfuetudinrib.  localib.  Bituricenfib.cap.  2  9. 
[HiftoriamDalphin.  to.  2.p.  -5  9  3.  initio.  J 
C  red  1  tensi  a  ,  Eadem  notione»  Tabularium 
Morigniacenfe  :  Creditenjiam  facere  non  cogantur. 

•7.  CREDENTIA  s  diSus  in  Italia  publicus  civium 
conventus  de  rebus  publicis  deliberandi  caufaco- 
adtus.  Quippe  cum  in  civitatibus  Conlules  effent 
qui  curam  Reipablic.e  gererent ,  litefque  ac  con- 
troverfias  civium  dirimerent ,  liquando  res  ma¬ 
joris  momenti  agenda  incumberet  >  ex  lingulis 
artificum  corporibus  feligebantur  ,  qui  confiliis 
illis  publicis  interelfent ,  fuafque  in  iis  fenten- 
tias  rogati  expromerent ,  quos  inde  Credentiarios 
appellabant ,  quod  in  Secretorum  Reipublicse  par¬ 
tem  adhiberentur,  cum  eorum  fidei prudentix- 
que  publica  negotia  a  contribulibus  crederentur. 
Atque  inde  Sigonius  lib.  7.  de  Regno  Italice  an. 
995.  Credentia  nomine  apellatos  dixit  reliquos  ci¬ 
ves  ,  qui  artes  opificiave  tr  altabant.  Charta  Fride- 
rici  I.  Imp.  an.  1  1  8  5.  apud  Puricellum  in  Am- 
brofiana  Bafilica  pag.  1031.  1032.  Idem  etiam 
facr amentum  faciemus  praftare  Regem  Hernicum  fi¬ 
lium  noftrum  in  anima  fiua  ,  &  parabola  fiua  facien¬ 
dum  ,  ad  terminum  quem  Confules  Mediolani  cum  con¬ 
jilio  Credentia  nobis  dixerint.  OttoMorena  in  Hili. 
Rerum  Laudcnfium  pag.  5.  £)up  Jic  peracto, pra- 
dicti  Laudenfies  d  Curia  difcedentes  ,  Laudamque  re¬ 
deuntes  ,  ac  convocato  Confulum  conjilio  aliorumque 
Sapientum  de  Laude,  qui  Credentium  Confulum  para¬ 
rent  omnia  qua  ad  Regem  fecerint ,  per  ordinem  eis  pa¬ 
tefecerunt.  Infra  :  Omnes  Confules  aliofque  de  Laude 
Sapientes  qui  de  Credentia  fuerant ,  ad  fie  injimul  ve¬ 
nire  pracepit.  Eadem  Hili.  pag.  109.  £>ui  cum  ve- 
nijfent  Laudam ,  &  totam  injimul  Laudenjium  Creden¬ 
tium!)  abuiffent  ,  &c.  [  Jacobus  Auria  lib.  1  o .  An- 
nal.  Genuenf.  an.  128  2.  Creatum  fuit  de  novo  quod¬ 
dam  Conjilium  in  fjanua  de  hominibus  xv.  quod  Creden¬ 
tia  vocabatur .  .  .  Ordinatum  fuit  etiam  per  S apientes 
Credentia  ,  quod  &c.  Idem  ann.  1290.  Ipfio  etiam 
anno  &  menfe  fuit  fjanua  Conjilium  celebratum  .  . . 
in  quo  ordinata  eft  Credentia  de  novo  ,  in  qua  homines 
xiv.  tantum  erant,  quibus  circa  pr  adiit  a  data  eft  in 
omnibus poteftas  plenaria :  quaCredentia  ftatim  armare 
fecit . ..  unum  galeonum.  Sapientes  a  Credentia  eli¬ 
gebantur  ,  in  Regiminibus  Paduae  ad  an.  1293. 
Concilium  Credentia  populi,  in  Chronico  Parmenfi 
ad  an.  1292.  Florentiae  odoginta  erant Creden- 
tiae  Senatores,  qui  duodecim  viris  urbem  admi- 
niftrantibus  confilium  conferebant.  Vide  Jacob. 
Wilhel.  dmhoff.  in  Genealogiis  viginti  illultrium 
in  Italia  familiarum  ,]  &  Felicem  Olium  in  Notis 
ad  Hiftoriam  Laudenf.  Otton.  Morenae. 

CREDEntiarii,  Italis ,  Credenz.eri :  de  quibus  fu- 
pra.  Regeftum  Privilegiorum  civitatis  Vercella¬ 
rum  an.  1 3  5  8  •  Convocato  &  congregato  generali  con¬ 
jilio  Credentia  communis  Vercellarum, .. .  ad  quam  Cre¬ 
dentium  interfuerunt  centum  Credentiarii  &  ultra  in 
ditio  conjilio.  Alia  Charta :  Pradtcli omnes  Credentiarii 
feti  Conjiliarii. 

Credendarii,  inConcilio  Ravennenfi an.  1  3 it. 
can.  26. Conjiliarios  vero ,  Credendarios  &  Prajiden- 
tes  ipji  civitati ,  &c. 

Credenzeri  1 ,  in  Charta  Joannae  Reginae  Siciliae 
an.  13  78.  apudUghellum  to.  9.  p.  2  1 1 .  213. 
CREDENTiERii,in Chronico Cremonenli apud 
Murator,  to.  7.  001.644. 

«U  CREDENTIARIUS,  Praguftator ,  qui  Principis 
cibos  prseguftat,  apud  Goclenium  inLexico  Phi- 
lofoph.  V ide  Credentia  4. 

CREDERE  ,  finepraefenti pecunia  vendere,  Gal. 


CRE  1  i  52, 

Vendre  d  erredit.  Charta  W ilboldi  Abb.  de  Tranf» 
■latione  villae LongiSe  ann.  1 1  $  8.  to.  2.  AmplilT. 
Colled.  Marten.  coi.  1  oQ.Jfift  vero  carnes  aut  pa¬ 
nem  feu  cervijiam  vendent,  Credent  nobis  xii.  denarios, 
&  venditor  vini  v.  fiol.  ultra  quos  nobis  Credere  ex  ju,- 
ftiiia  non  habebunt.  Vid e  Credentia  6. 

•[CREDIBILES  V  iri,  Viri  probi  &  fide  digni  .Char¬ 
tularium  Monafterii  Aquicindenfis  fol.  38.  Co¬ 
ram  duobus  Scabinis  ,Ji  in  villa  prafto  fiunt  ,Jia  autem 
coram  duobus  Credibilibus  viris.  Vid eCredentes  1. 
CREDICIO  ,  ut  Creditio  fuperiusin  Credentia  6 . 
Legitur  in  Charta  Communiae  Divion.  MS.  &  ap. 
Perardum  in  Burgundicis  :  Credicio  de  pane  &  vi¬ 
no  &  aliis  vittualibus  ,  &c. 

CREDIT ANTIA.  Vide  Credentia  6. 

CREDITARIUS ,  Fidus,  Joanni  de  Janua ,  Conji- 
liarius,  vel  Camerarius,  cui  fecreta  committuntur.  Fre- 
degarius  Scholallicus  in  Hiftoria  Francorum  epi¬ 
tomata  cap.  1  1 .  Mijit  puerum  Creditarum Jibi  cum 
media  parte  aurei,  &c.  Fortunatus  Pidavenfis  in 
Vita  S.  Radegundis  cap.  %  .Curam  domus  committens 
Creditariis ,  &c.  Vita  Ludovici  Pii  ann.  8  14.  Per 
univerfas  regni  fui  partes  fideles  ac  Creditarios  d  late¬ 
re  fuo  mijit.  Vide  Baronium  an.  259.  num.  2  5. 
7ncr1y.de  vocant  Graeci.  A&a  SS.  Sadothi  Epi fcopi  & 
focior.  20.  Febr.  Ap^svTf?  ^  7u<^iv.ol  :  ubi  de  vocis 
notione  nefeio  an  refte  conjicit  vir  do&ilfimus. 

Cr  edi  tari  a,  in  Glolfis  Ifidori ,  &apudJoann. 
dejanua  ,  Cameraria.  [  Sed  apud  S.  Bernardum  in 
Charta  mox  laudanda  Creditaria  idem  eft  quod 
Creditio  feu  jus  Creditionis  ,  de  quo  fufius  in  Cre¬ 
dentia  6.  Credit  artam  habet  Epi fc  opus  in  omnibus  vi¬ 
dualibus  quadraginta  diebus ;  donec  reddiderit ,  ab  iis 
quibus  debetur ,  nihil  ei  credetur.  ] 

Creditarius,  Alia ,  ut  videtur, notione.  Char¬ 
ta  S.  Bernardi  Abbatis  Clarevallenfis  ann.  1145. 
in  T abulario  Ecclefiae  Autifiodor.  De  illis  qui  pifi- 
ces  vendunt ,  Comes  habebit  quatuor  Creditarios  ,  in 
quibus  Epificopus  nihil  accipiet.  Ubi  creditarii  funt, 
aut  viri  fidi&  amici ,  aut  pifcarii  propolae  ,  qui 
Comiti  foli,  non  vero  Epifcopopifceslub  crediti 
fide  dare  tenebantur. 

CREDITIO.  Vide  Credentia  6.  ' 
CREDIT1VUS,  Qui  credit.  Epiftolaan.  1401. 
inter  Anecdota  Martenii  to.  1 .  coi.  1  6  7  5 .  Cui  in 
dicendis  fiupplicamus  fidem  dignetur  adhibere  Crediti * 
vani.  Sic  etiam  alibi ,  pro  quo  legitur  in  Epifiola 
feq.  Jfijgatenus  in  referendis  hac  vice  parte  noftra  fi¬ 
dem  Credulam  velitis  adbibere. 

CREDITOR  ,  Curator,  Cui  creditur  res  aliqua 
adminiftranda.  Vita  S.  Germerii  to.  3  Maii.  pag. 
592.  Ex  quibus  unum  S  antius  d  fiacris  fontibus  afi- 
JumpJit,  alium  fiua  rei  Creditorem  prafecit.  Notum  eft 
Creditorem  Jurifconlultis  eum  elfe  qui  dat  mu¬ 
tuo  ,  Gall.  Creancier :  quo  fenfu  pluries  occurrit 
fuprain  Credentia  6. 

•tf  CREDITURUS,  pro  Credendus.  Concil.  Pampir 
lonenfe  ann.  1023.  Concedo  illa  dominatui  S.  Sal¬ 
vatoris  pofth ac  Creditura  pertinere. 

CREDITUS ,  Idem  qui  Creditarius ,  Fidus,  cui  cre¬ 
ditur,  &  fides  adhibetur:  Gallis :  Accredite.  Gloflf. 
Graec.  Lat.  ^/5-*“?  ,  credibilis ,  fidelis.  Grego- 

rius  Turon.  1.  7.  c.  40.  Statimque  mijit  Rex  viros 
qui  hac  deferre  deberent ,  cum  uno  puero  ,  quem  valde 
Creditum  Mummolus  habens ,  hac  ei  commendaverat. 
Lib.  9.  c.  10.  Tranfinitte  Abbates ,  (J  Creditos  tuos , 
ut  hac  qua  loquor ,  exponant.  VitaS.  Eligiilib.  2.  c. 
74.  Multos  ex  publica  moneta  mijit  fiohdos  per  Credi¬ 
tam  perfonam. Occurrit  ibi  fupra  femel.Capitulare 
d-e  V  illis  c.  5.  Mijfum  bonum  de  familia  noftra,  aut 

alium 


1153  CRE 

alium  hominem  lene  Creditum .  ..dirigat.  [  Ada  S$. 
Jiinii  to.  i  •  p.  77 1 . cie  B.  Gerardo  :  fidu&dam bo¬ 
ne  fla  vita  ,  Credita  &  nobilis  matrona.  ] 

CREDRA.  Fragmentum  Petronii:  Lana  ,  Credra, 
piper,  lac  gallinaceum , fi  qiufieris  ,  invenies. 
CREDULITAS,  Profeffio  fidei  Chriftiancc,  vel  po¬ 
tius  fides  ipfa :  Gall.  Croyance.  S.  Cyprianus  Epiil. 
78.  j Dum  non  definis  tr abbatibus  tuis  [aeramenta  oc¬ 
culta  nudare  ,fic  nos  infide  facis  crcfcere  ,  &  de  fac  it¬ 
io  homines  ad  Credulitatem  accedere.  Sedulius  lib.  x. 
Pafchalis  operis  cap.  22.  Hac  efi vera  fides  &  firma 
Credulitas.  Ratherius  Veron.  inSynodica  udPre- 
fbyteros  :  Fides  aurem,  id  efi ,  Credulitas  Dei ,  &c. 
Adde  eumdem  in  Itinerario  p.  271.  Anallalius  in 
S.  Urbano  PP.  Hic  fua  traditione  multos  convertit  ad 
baptifinum  &  Credulitatem.  Idem  in  fando  Vidore: 
Cbrifliana  confejfione  Credulitatis  clarificata.Y ita  MS. 

S.  Arnulphi  Archiep.  Turon.  Diflcedens  enim  con¬ 
fundebatur  iniquitas ,  &  gaudens  augebatur  in  Ciniflo 
Credulitas.  Occurrit  in  Concilio  Eliberitano  can. 
42.  44.  apud  Salvianum lib.  3 .  deGubern.  Dei. 
Nicolaum  I.  PP.  inRefp.  ad  Bulgaros  c.  1  .  Gcn- 
nadium  de  Script.  Eccl.  in  PadoreEpifcopo,  Pe¬ 
trum  Chryfologura  ferm.  159.  Valerianum  Ce- 
inelicnfem  Epiil.  ad  Monachos,  Gregor.  Turon. 
lib.  5.  Hili.  c.  45.  lib.  9. c.  1  5 .  Theodulfum  dc‘ 
Ordine  Baptifmi  cap.  7.  &  8.  Odoti.  Cluniae,  in 
Credulitate ,  Othlonum  lib.  2.  Vitee  S.  Bonifacii 
Mog  cap.  1  o .  in  Capitulari  Gregorii  Magni  PP. 
apudCanifium  to.  i.Antiq.  led.  inConfi.it.  Si- 
cul.l.  1 .  tit.  1.  apud  Aimoinum  lib.  1.  Hili.  Fr.c. 

1  6.  lib.  3  .  cap.  41.  Saxonem  Grammat.  lib.  1  4. 
Alanum  lib.  6.  Anticlaud.  c.  1.  Stephanum  Ed- 
dium  in  S.  Wilfrido  c.  17.  &  c. 

Credulitas.  Apud  Leidradum  Epifcop.  Lugd. 
lib.  deBaptifino ,  cap.  5.  inferibitur  de  Credulita¬ 
te  ;  [&  in  veteri  Expolitione  Ofliciorum  divino¬ 
rum  ,  ad  calcem  libri  Joan.  Abrincenfis  de  Offic. 
Eccl.  pag.  397.  idem  efi:  quod  Symbolui}»  ApO- 
flolorum  :  Oratio  Dominica  &  Credulitas  &  preces 
qua  fequuntur  promintms  dicuntur  peccatis.'] 

^ CREENT AT A  Palea,  JanfTonius  in  Audario 
GlofiTarum  lfid.  Jjhfiflquilu  ,  Frumentorum  purga¬ 
menta  ,  vel  palea  Creentata. 

Creen tu  m  ,  Eadem  ,  opinor ,  notione.  Charta 
Guillelmi  de  JociacoEpifc.  Autifiiod.de  Arraudi 
Abb.  Floriae,  de  Concordia  quam  {latuerunt  in¬ 
ter  Ecclefias  S  Laurentii  de  Abbatia  in  Dioecefi 
AutilT.  &  S.  Hilarii  Pidav.  an.  1178.  Controverfia 
erat  fuper  quibufdam  confuetudinibus  ,  quas  Tetricus 
ferviens  S.  Hilarii  dicebat  fe  habere  debere  in  quibnf- 
dam  villis  pudicla  Ecclefia  S.  Laurentii.. .  afferens , 
quod  homines  pr  adiit  arum  villarum  non  habebant  in  ne¬ 
more  mortuo  de  Lonna  ufuarium ,  nifi  mejfionem  an - 
nuatim  ei  darent ,  &  Creentum  fuum  facerent ,  id  eft 
fortafiis ,  Frumentum  detererent  &  purgarent  , 
Creentum  a  frumento  feparando,  vel  forte  darent 
ei Creenta  feu  frumentorum  purgamenta.  Nota  ed 
haec  praedationis  fpecies.  V.  Crapinum  cc  Crienta. 
CREISAMENTUM  ,  C r  e  1  s k ndarius.  Vide  Cref- 
fementum. 

<[f  CRELHAT.Necrologium  ParthenonisS.  Petri  de 
Calis,  iv.  Augufti  ob.  I).  Petrus  Eflelatz.  ,  qui  dedit. 
Conventui  unum  librum  mixtum  &  unam  Crelbat  apres 
lo  mas  pro  pitancia. 

GRELIACA.  Hid.  Trevirenfis  tom.  1  a.  Spicilegii 
Acheriani  pag.  245.  Ventris  fluxu  ,  quod  Crcliacam 
nuncupant  ,  vexabatur.  Sed  legendum  Coeliacam  , 
ftcfoicvttlv ,  nemo  non  videt. 

CREMA.  Papias :  Opium  ,  Crema  vitium  appellatur  , 
Tom.  II. 


CRE  1 1 

quoniam  apiid  fenas  nafeitur :  cfl  a  Utera  fuccas  laffAr  j 
herba. 

ITCr  em  a  Lactis,  Cremor ,  GalL  Creme.  Vita  B. 
Lidwinae  to.  2.  April.  p.  2  7  *> .  Mifcebatur  quoque 
fupradictis  in  emplajhi  confectione  Crema  laciis  \  vel 
arvina  de  albis  anguillis.  V  ide  Cremura. 
f CREMALLERIA,  Catena  uncinata  vel  lami¬ 
na  denticulata  fufpendCndis  in  foco  lebetibus  s 
Gall.  Cremailliere  vel  Cremillere .  Recenfio  muni¬ 
tionum  callri  Sommerisean.  1260.  Item  50. for¬ 
cipes  ,  item  quoddam  englunien  item  1.  Cremalleriam. 
f  C  REM  ATESCERTES  ,  Diffinientes.  Papias  MS. 
Forfitan  eft  a  Graeco  rl^Ev ,  Rebus  explicari- 
dis  condituendifque  vacare. 

CREMATIOSUS  ,  Pecuiiiofus.  Glofiar.  Sanger~ 
man.  MS.  num.  5  o  1.  a  Graeco  x^/aaru ,  Pecuniae , 
facultates. 

CREMATIUM  j  pro  Cermatium,  ex  Gr.  Ksp^db-Or; 
Excerpta  Pithoeana,  Cremantium  ,  colibum  , 
t tov.  Perperam  apud  Ifidorum,  Crematum >  collybunn 
51  CREMENSINUS.  Vide  Carmefinus. 

%  CREMENTUM  ,  Incrementum.  GlofiT.  veteres : 
Crementa  ,  avtye-uc,  Supplem.  Antiquarii :  Cremen- 
tum ,  ‘urpoo-Qmii ,  Aultus.  Occurrit  in  Adis  SS.  Jam 
to.  1 .  p.  1  1  1 .  Martii  to.  3 .  p.  564.  in  Computo 
an.  1261.  apud  D.  Brujfel ,  deUfu  feudorum  tb.  1 ; 
pag.  475.  fed  &  apud  Varronem  referente  No¬ 
nio  2.  76  7. Tertullianum  deRefurr.  carnis  cap. 
58.  &c.  Verum  alia  notione  fumitur ,  pro  Fun¬ 
do  inBerntemi  Chronico  Marienrod.  apud  Leib- 
nitium  Scriptor.  Brunfwic.  to.  2.  p.  4 5 1 .  Mini- 
flrabant  de  dtverfis  ferculis  $  cerev  fiis  &  de  vino  no- 
flh Crementi,  Gallice  du  vin  de  notre  Cru.  Chartu¬ 
larium  S.  Vandreg.  to.  1.  p.  214.  In  quodam  Cre¬ 
mento  terra  fito  in  parrochia  de  Betteville . . .  Altum 
an .  D.  mcclxvi.  Ifidoro  lib.  9.  Orig.  cap.  5.  Cre¬ 
mentum  eft  Semen  maf culi ,  unde  animalium  &  homi¬ 
num  corpora  concipiuntur .  Hinc  Creatores  parentes  di¬ 
cuntur. 

Crementum,  Secundarium vedigal ,  Gall.Tvr- 
cens.  Locus  exdat  in  Cornerium.V ide  Cenfus  crcfcens. 
CREMES1NUS.  Vide  Carmefinus. 

CREMIA.  Ogerii  Panis  Annal.  Geriuenfes  lib.  4. 
ad  annum  1  21 1.  Et  ut  ftrata  fecurior  iret ,  fecit 
fieri  Poteflas  viam  levatam  d  Gavi  ufque  Cremiam 
Alontifcucelli.  An  locus  pendens  feu  praeruptus  a 
Graeco  Kp nyvoc '.  Sed  legendum  eiTet  Cremna ,  non 
Cremia. 

*[[  CREMISTA ,  f.  Pofleflio  ,  a  Graeco  riycatu ,  Bo¬ 
na /facultates.  Litterae  Praepofiti  de  Caldenborn 
pro  Ecclefia Novioperis  an.  1 2  5 1.  apud  Ludewig. 
tom.  5  .-Reliq.  MSS.  p.  7 1 .  Noverint  univerfi,  quod 
cum  Ecclefia  noftra  debitis  augeretur ,  quandam  cafam 
inter  antiquas  Cremiftas  Hallis  fitam ...  pro  quatuor 
marcis  &  dimidia  vendidimus  &  contulimus  Ecclefia 
Novioperis. 

CREMIUM,  d  Crentare :  ficc amentum  lignorum  vel 
frixorum  in  patella :  &  etiam  quod  remanet  in  patella 
aridum  de  carnibus  poft  pinguedinem  liquefaciam ,  dici¬ 
tur  Cremium ,  unde  Propheta ,  Offa  me afieut  Cremium 
aruerunt.  Joan.  de  Janua.  Paffio  Sandarum  Hila- 
riae ,  Dignae,  &c.  apud  Velferum  in  Auguda  Vin¬ 
delicorum  :  Implete  memoriam  Cremiis ,  ^  ficcis [pi¬ 
nis  ,  &  claudite  [uper  eas  ipfam  memoriam ,  &  ita  de¬ 
mum  ignem  [upponite:  ut  nulla  ex  eis  evadat.  [  Odo  de 
varia  fortuna  Ernedi  Ducis  Bavariae  inter  Anec- 
dot.Marten.  to.  3.  coi.  356. 

Dux  protinus  ignem 
Excutit  [cilice  ex  dura ,  quem  vivere  ficco 
Efficiunt  Cremio . 


Dddd 


1155  CREX 

Sed&  ipfe  Columella  12.  15?.  Levi  primum  igne , 
&  tenuibus  admodum  lignis ,  qua  Cremia  ruftici  appel¬ 
lant ,  fornacem  incendemus.  GloT.  Graec.  Lat.  qffjya,- 
Vav ,  Cremium.  Papias  MS.  Cremium ,  Frixorium .] 

«H  CR.EMNAR.IL  Vide  Crenkjnarii. 

CREMUM ,  Cremor  ,  noftris ,  Creme.  Fortunatus 
lib.  1  1 .  Poem.  1  3 . 

Afpexi  digitos  per  lactea  munera  preffos  , 

Et  flat  picta  manus  heic  ubi  Crema  rapis. 
CREMUTIUM  ,  Holocauftum ,  in  GloT.  Ifid.  Joan- 
nes  de  Janua  Cremium  habet.  [Martinius  vult  legi, 
Cremutium ,  Hypocauftum.  ] 

^[CRENELLUS,  Pinna,  Gall.  Creneau.  Locum  vi* 
de  in  B allium. 

CRENKINARII ,  ut  fcribitChapeavillus  inErne- 
Ilo  EpifcopoLeodienficap.  14.  dicuntur  gjuftitia 
miniftri ,  apud  Leodienfes  :  Crenqueniers ,  in  Stylo 
Leodienfi  cap.  1  2.  art.  5  .  fic  nuncupati  ab  arcu- 
balifta  quam  deferebant^quae  Kraenckc  Kiliano  di¬ 
citur.  Apud  FroiTartem  4.  vol.  c.  77.  Monftrel- 
letum  3.  vol.  pag.  44.  5  9.  &  Comineum  in  Lu- 
dovico  XI.  c.  1 1.  Crannequiniers  funt  milites  ar- 
cubalifta  inllrudi ,  ut  plurimum  equites.  De  vo¬ 
cis  origine  egit  Fauchetus  lib,  de  Militia  Franci- 
ca  ,  [  &  Menagius  in  Etymol.  Gall.  ] 

^  Cremnarii,  Iidem.  Charta  Hugonis  Ducis  Bur- 
gundise  ann.  1 1  04.  inter  Inllrum.  tomi  4.  novae 
Gall.  Chrifl.  coi.  236.  Praecepit  etiam  &  interdi¬ 
xit  ,  ne  quis  venatorum  fuorum  ,  vel  Cremnarii  fui  , 
nec  aliquis  ferviens  ejus  in  Floriaco  quafhm ,  nec  vio¬ 
lentiam  faceret. 

CRENTER  vel  CRF.NDtR,Armorice  Rotunditas 
feu  Res  corrotundata.  Necrologium  Abbatiae  de 
DaoulasDioecefisKemperleg.  Dedit  nobis  Claitftra- 
libus  typhum  argenteum  ponderis  unius  mare  ha  ,  vel 
Crenter  ,  quod  nullo  modo  potefl  alienari.  Germanis 
CreiifereU l  libella  argenti :  quod  melius  huic  loco 
convenit ,  quam  notio  Armoricana.  Adarcba  feu 
bes  ell  felibra  Francica. 

CREOPENSORIUM  ,  vox  ibrida  a  Graeco  Kp<-V, 
Caro  ,  &  Latino  Penforium  a  Pendere  effido,  Un¬ 
cus  ad  fufpendendum  aptus.  Bufchius  de  Refor¬ 
mat.  Monalt.  lib.  3 .  cap.  2  2 .  Ubi  omnes  illi  Fratres 
inobedientes  ,  funibus  per  colla  eorum  conftrittis  ,  in 
Creopenforio  ad  trabem  pendebant ,  quidam  mortui ,  alii 
extremum  fpiritum  jam  trahentes. 

CREPA  ,  [  pro  Crypta  ,  ut  videtur ,  Fofnix  ,  Gall. 
Verate  vel  Cave  au.  Chronicon  Erfordienfe  inter 
Vindemias Litter.  Freder-  Sch annat  pag.  92.  Hoc 
etiam  anno  (  1226.)  Norimberc  in  nuptiis  Heinrici 
Regis  rupta  Crepa  xxx.  milites  &  xx.  fervi  cadentes  in¬ 
terierunt.  ]Vide  Repa. 

CREPARE  Oculum  ,  Phrafis  Gallica ,  Crever  Vceil. 
Oculum  ita  a  capite  avellere ,  ut  exeundo  erepet. 
Excutere  oculos  dixit  Plautus,  &  Suetonius  in  Ju¬ 
lio  :  Oculos  exculpere  ,  Terentius  ;  eruere.  Valerius 
Max.  1.  3.  c.  2.  Effundere,  Ulpianus. Leges  Hen- 
rici  I.  cap.  93.  Siquis  alii  Crepet  oculum ,  folv  at  ei 
60.  fol.  Vide  Abacinare.  Italis  Crepare  ,  romperji , 
fenderji.  Virgll.  lib.  5.  -Aineid. 

.. . .  Et  acuto  murice  remi. 

Obnixi  Crepuere. 

[Papiae  ad  vocem  Decrepitus ,  Crepare  loqui  eft:.] 
CREPATITB ,  Morbus  equinus,  inter  j  unit  uram  cru¬ 
ris  &  ungulam ,  ubi  corium  rumpitur  &  caro  ad fimili- 
tudinem  fcabiei ,  (jrc.  apud  Petrum  de  Crefcentiis  1. 
9.  de  Agricult.  cap.  45.  ubi  vetus  ejus  Gallicus 
Interpres  vertit  Crevace. 

CREPATURA,Italis  Crepatur  a ,  FilTura,  rima.  Cre- 
paturd  apoft  ematis,  apud  Conftantinum  Afr*ic.  lib. 


CRE  n5<S 

5.d<e  Morborum  curat,  cap.  4.  Creveure  d’ apojle- 
me.  Magifler  .Algidius  de  Urinis : 

MhUtioftt  pura  vena  c  hilis  ex  Crepatur  a. 

Charta  an.  1320.  apud  Julianum  Saracenum  in 
Hillor.  Anconit.  pag.  1 6  2.  Vifa  etiam  Crepatur  a  , 
Jive  fcijfura  aliorum  murorum ,  &c.  Hinc  forte  emen¬ 
dandus  Michael  Schotus  lib.  de  Phyfionomia  cap, 
20.  Animalium  quadam  habent  dentes  in  ore  ,  ut. ho¬ 
mo  ,  canis  ,  &c.  quadam  S cripaturam ,  &  non  derttes  , 
ut  anfer.  Legendum  enim  Crepatur am  ,  idefl,  fif- 
furam.  [  Miracula  B.Gerlandi,  tom.  3.  Junii  pag. 
660.  Pajfusefl  in  genitalibus  Crepatur  am;  hoc  ell» 
Herniam.  Legitur  iterum  hoc  fenfu  to.  3.  Apri!* 
pag.  987.]  Vide  Crip atura  [&  Crepido.] 

H  CREPATUS  ,  Ruptus  hernia.  Miracula  B.  Si¬ 
monis  Erem.  Auguft.  April.  to.  2.p.  819.  Fran- 
cifcus  erat  Crepatus ,  &  virtute  B.  Simonis  &  meri¬ 
tis  ejus  liberatus  eft.  Legitur  iterum  P.820.&822. 

CREPECTATOR.  Vitalis  Epifcopus  Ofcenfis , 
apudHieron.  Blancam  in  Comment.  Rerum  Ara- 
gon .Crepeclatorum  officium,  quod  Cambium  appellatur « 

11  CREPEDA  ,  f.  Crepida  ,  Genus  calceamenti. 
Chartularium  S.  Vigoris  de  Cerafio :  Remittimus 
unam  minam  de  brajio  &  Crepedas  quas  antecejfores 
mei  habere  confuev erant. 

CREPEDO,  Rima.  Kecellus  in  Miracul.  S.  Joan. 
Beverlac.  num.  8  •  Unde  penitus  defettis  humoribus  ri¬ 
marum  Crepedine  circumquaque  debifeens,  &c.  [Vide 
Crepatur  a  &  Crepido.  ] 

^1  CREPERE.  Vide  Creperus. 

CREPEREGICUS.  Fortunatus  1.  3*  Poem.  in  Ep. 
ad  Felicem.  Epifcop.  Et  Ji  res  exigeret ,  plaufuni 
CreperegicoOetan  Thirynthiam ,  cum  Pindaro  fpirante, 
pulfaffem. 

CREPERUS,  voxantiqua,  pro  dubius.  Papias  ‘.Cre¬ 
perum’,  afpertm ,  dubium ,  incertum  ,  inde  &  crepufc il¬ 
lum.  Crepere  ,  fpijfare ,  dubitare.  Utuntur  Aufonius, 
Martianus  Capella  lib.  1 .  Symmachus  Epill.  1. 
Ennodius  lib.  2.  Epill.  20.  Hepidannus  lib.  1. 
de  Vita  S.  Wiboradae  cap.  3  3.  Gerardus  in  Vita 
S.  Adelardi  cap.  9.  Ratherius  Veron  in  Vita  S. 
Urmari  cap.  i.Conradus  de  Fabaria  de  Calibus 
fandi  Galli  capite  19.  Scc. 

CREPIDES  ,  Papiae,  Pavimenta  ,  vel  ut  quidam 
dicunt  Calciamenta . .  .  Eft  autem  nominativus  Jingu- 
laris  Crepis  ;  a  Graeco  videlicet  ,  pro  quo 

Latini  dixere  Crepida.  Idem  Papias  inMS.  Bitu- 
ricenfi  :  Coturni ,  Tragica  calciamenta ,  quibus  calcia- 
bantur  dicturi  in  theatro  alta  voce,  Jimiles  Crepidibus. 
Hii  Calones  dicuntur.  Vide  Ifid.  1. 19.  Orig.  c.  3  4. 
CREPIDO  ,  FilTura.  Vita  S.  Alferii  tora.  2.  SS. 
April.  p.  101.  Cutis  gingiva  dolentis  crepuit ,  atque 
per  illius  vulnus  Crepidinis  emijfa  putredine  ,  &  faciei 
tumorem  perdidit  &  dentium  dolorem.  V ide  Crepedo. 

CREPITUDO  ,  [Eadem  notione.  Vita  S.  Drogo- 
nisto.  2.  April.  pag.  444.  Sepulcrum  viri  Dei  adeo 
eft  elevatum ,  quod  fontium  fundamenta  corruerunt ,  & 
per  quafdam  Crepitudines  interiora  fepulcri  patuerunt.'] 
Gariopontus  lib.  3  .  Paffionarii  cap.  3  4.  Emana¬ 
tio  fanguinis ,  &  venarum ,  &  renum  Crepitudo  &  loco 
dolenti  deducitur.  Cum  crepant. 

CREPIUS ,  pro  Crebrius,  in  Teftamento  annicir- 
citer  690.  apud  Felibianum  pag.  xi.  Probat.  Hi- 
ftorioe  San-Dionyfianae. 

CREPOLUS ,  Madidus  ,  Papi2e. 

H  CREPOR ,  a  Crepo.  GloT.  Ifid.  Creporem  ferri ,  fo¬ 
nti  w  catena. 

U  CR.EPULUM  ,  Imi  er  cum  fono  gravi  ruens.  Pa¬ 
pias  M  S 

5[  CREPUNDIA  ,  Monimenta  ,  i>wp/oyxa]a  T«  i7Tp,d- 


.1157  CRE 

4« v.  GlolT.  Lat.  Graec.  Proprie  Crepundia  dicun¬ 
tur  Dele&amenta  puerorum  &  etiam  ligna ,  qu:e 
cum  infantibus  olim  exponi  folebant ,  unde  pof- 
fent  agnofci ,  ut  erant  litterae ,  annuli ,  &c.  unde 
Plautus  Rud.  4.  4.  125.  Sunt  Crepundia  ,  enjicu - 
lus  aureolus  ,'fecuncula  aurea  ,  ficula  argenteola,  & 
dua  connexa  manicula ,  &  fucula ,  &  porculi ,  &  bulla 
aurea.  ArnulphusSagienf.  Archidiac.  contra  Gi- 
rardum  Bngolifm.  Epifc,  apudAcherium  Spicii, 
to.  2.  pag.  341 .  Jffiuod  dum  pater  infolentiam  cri¬ 
minis  ditiinitatifque  contemptum  civibus  incredibile  vi¬ 
detur  ,  parturientis  Abbatijfa  gemitus ,  &  novi  partus 
Crepundia  fidem  fecerunt. 

T CREPUSCULASCERE, Ulucefcere.  Sidon,  lib. 

8 .  Epift.  3 .  Cum  me  defatigatum  ab  excubiis  ad  diver- 
forium  Crepufculafcens  hora  revocavit. 

%  CREPUSUM  ,o/u<pet^.  GlolT.  Lat.  Gr.Uva  acerba. 

CRES  AMENTUM ,  Augmentum:  Gallis,  Accroif- 
fement.  Placitum  Childeberti  III.  Reg.  Fr.  apud 
Mabillonium  deRe  diplomat.  pag.  477.  Interro¬ 
gatum  fuit  ei,  fe  ipfi genitur  fuos  Ibbo  quondam  ipfa 
portione  fua  in  fupra  fcripto  loco  ordinio  ipjius  Hainoni 
Abbati  per  fuo  Crefamentum  delegajfet  vel  firmaffet. 
Supra:  JQuicquid  ibidem fua fuit  pojfejfiopro  fuo  Cre¬ 
famentum  delegajfe  velfirmajfe. 

CRESCENTIA,  Fru&us  in  aliquo  fundo  cref- 
centes ,  necnoii  etiam  locus  ubi  crefcunt ,  &  unde 
advehuntur ;  quem  locum  Galli  dicimus ,  Cru.  Si¬ 
gillum  Ludo  vici  VI.  Regis  Franc.  an.  1124.  to. 

1.  ColledL  AmplilT.  coi.  684-  Dono fimiliter  &  de¬ 
cimam  annona  mea ,  &  avena ,  (fi  leguminum  de  Aqui¬ 
lina  ,  &  omnium  Crefcentiarum  mearum  ,fi  qua  in  ea 
fuerint  f alia.  Pluries  occurrit  apudRymer.  ut  to. 

1  2.  p.  7.  coi.  2.  Mercandifas  quafcumque ,  de  qua¬ 
cumque  Crefcentia  ,  tam  de  bonis  fuis  propriis ,  quam 
alterius  cujufcumque.  Pag.  81.  coi.  2.  Pro  aliis 
novis  ejufdem  Crefcentia  &  patria  cujus  funt  veteres 
( lanas. )  Et  pag.  166.  coi.  1 .  De  triginta  (fi  tribus 
doliis'' vini  annuatim  de  Crefcentiis  partium  Fr  ancta, 
G af conia  &  Burdegalia  in  regnum  Angli a  adducendis. 

CRESCERE.  Prima  Curia  Generalis  Catalanise  fub 
Jacobo  Rege  Arag.  an.  1291.  MS.  Jj^uod fi  aliquis 
fuerit  reptatus  de  baudia,  quod  ille  qui  reptabit ,  non 
poffit  Crefcere  de  divitiis  parem ,  quem  fibi  voluerit  da¬ 
re :  quod  fi  ipfi  fecerint ,  quod  divitia  fint  fui  &  flo¬ 
rum  in  perpetuum  ,fic  quod  non  poffint  renunctare  ipfe 
ante  dominationem  ,  vel  poftea.  Capitis  lemma  fic 
concipitur:  qualiter  ille  qui  reptat  ,  poteft Crefcere 
parem  ,  quem  voluerit  dare  batayam. 

Crescere  se  super  Aliquem  ,  apudLobi- 
nellum  inHiftoria  Britan.  tom.  2.  pag.  3  24.  eft 
Invadere  res  alienas  ,Gall.  Empieter  fur  quelqu  tm  : 
Alter  eorum  fuper  alterum  fe  Crefcere  non  poterit. 

«[  CRESC1T1VUS,  Celeriter  crcfcens.  Onomafticon 
ad  calcem  tomi  i.SS.  Junii, 
f  CRESERE.  Vi deCroifare. 

CRESPELLi®  ,  Ex  herba,  farina  &  oleo.  Ono- 
maft.  ad  calcem  to.  7.  SS.  Maii.  Vide  Crifpella. 
CRESPULUS.  GlolT.  Graec.  Lat.  opfpivcc ,  Matuti¬ 
nus,  Crefpulus.  Melius  legeretur  Crepufculus. 
CRESSA.  Inftrum.  novae  Galli  Chrift.  to.  2.  coi. 
433.  Sciant  eundi  quod  anno  Incarnat.  Donum  m. 
ccc.  lxiv.  die  xiv.  menfis  Sept.  apud  Abbatiam  de 
Alojfiac.  Caturc.  diotcefis ,  in  exitum  magna  Crejfa 
IIP..  inChrifto  Pater  (fi  Dominus  Remundus  de  Salg, 
Dei  gratia  Patriarcha  Antiochenus  ,  &c.  In  hanc 
vocem  Editores :  Crefta, Nomen  proprium  loci, 
forfan  defumtum  a  Creta,  quae  ibi  abundaret, 
aut  ex  qua  iocus  elfet  conditus.  A  creta  derivata 
eft  Crejfa  nota  :  Crejfa  ni  careat  pulcra  dies  nota, 
Tom.  II. 


CRE  1158 

apud  Horatium.  Si  legeretur  Crifta  ,  explicatio 
eftet  facilis  1  nam  cenferetur  hoc  juramentum, 
vel  haec  recognitio  data  in  exitum  magnae  Creffae 
feu  Crifta? ,  id  eft  circa  exitum  loci  fubiimis ;  nam 
Crefta  &  Crifta  lignificant  verticem  montis  vei 
collis.  Facilis  fuit  Ie<ftio  Crejfa  pro  Crefta  :  quare 
ad  hanc  conjedluram  lubens  accedo. 
CRESSEMENTUM  ,Creisamentum,  Crei- 
sendari  1  Porci.  Rainardus  Abbas  Cifter- 
cienfis  in  Inftitut.  Ciftercienf.  cap.  2  6.  Nullam 
cum  facularibus  foctetatern  in  pecoribus  nutriendis  feu 
terris  excolendis  habere  permittimus :  videlicet  danda 
vel  accipiendo  mediet ariam  vel  Crejfementum.  Tabu¬ 
larium  Monafterii  S.  Gemmae  in  dioeceli  Santo- 
nenli :  Cum  Signinus  Beraldi  charnagium  peteret  de 
porcis  Creifendanis ,  quos  Monachi  S.  Gemma  fufee- 
perunt  ad  Creif amentum.  Ubi  Creif  amentum  ,  eft  id 
quod  Bail  d  croift  &  a  chaptel  noftri  vocant ,  cum 
fcilicet  pecus  datur,  fed  aeftimatum,  ita  ut  id  in 
frudtu  &  augmento  habeatur  quod  pretium  pe¬ 
coris  excedit,  utaitRaguellus.  Proinde  Porci  Crei- 
fendariihic  dicuntur, qui  locati  funt  fub  hac  aug¬ 
menti  conditione.  Vide  veterem  Confuetudi- 
nem  Bituricenfem  editam  a  Thomafferio  c.  87. 
^CRESSIMENTUM,  Accelfio,  appendix  ,  Gall. 
Dependance.  Fundatio  Monafterii  de  Altaripa  an. 
1137.  apud  Marten.  to.  6 .  AmplilT.  Colletft.  coi. 

3  1  1 .  Primo  dedit . . .  grangiam  de  Combis  &  Crefii - 
mentum  circumquaque  m  campis,  in  nemore;  item  24. 
jugera  culta  terra  apud  Efcuvillens ,  juratum  quoque 
Dofiel ,  &c.  Italis  Crefcimento  eft  Accretio  ,  aug¬ 
mentum,  Gallis  Accroijfement. 

CRESSO ,  Nafturtium ,  Crejfon.  Matth.  Silvaticus : 
Olus  aqua  ,id  eft ,  fenationes ,  velCre/fones.  [S.  Wil- 
helmi  Conftitut.  Hirfaug.  lib.  i.cap.  1  2.  Pro figno 
nafiurtii ,  quod  vulgariter  Crejfo  dicitur,  &c.~] 
Crisonium,  Eadem  notione. VitaS.  Amalbergae: 
Herbam  ,  quam  vulgo  Crifonium  vocant ,  circa  irrigua 
Senna  fluminis ,  &c. 

Cresso  nar  ia  ,  Gall .Creffoniere  ,  Locus  ubi cref- 
cit  Creflo.  Charta  Johannis  Hamenfium  Domi¬ 
ni  an.  1  248.  ex  Tabulario  Corbeienli:  Ortos  pra¬ 
ta  &  Crejfonarias  faciendo. 

CRESTA.  Vifitatio  Thefauraria?  S.  Pauli  London. 
an.  1  29  5.  in  Monaftico  Angi.  to.  3.  pag.  309. 
Morfus  JVillelmi  de  Ely  argenteus ,  &c.  Crefta  ejuf¬ 
dem  argentea  cum  triphorio  exterius  aureo  ,  (fi  lapillis 
infitis ,  &c.  Habetur  ibi  pluries.  Vide  Crifta. 

%  CRESTAT  A.  Vide  in  Crifta. 

«j[  CRESTEGNUS  ,  Caftaneus.  ArcbaCreftegna ,  in 
Inventario  ann.  1341.  ex  Archivo  S.  Vi&oris 
Maffil.  num.  38.  Dioecef.  Din.  Gall.  Coffre  de 
Chataigner. 

CRESTO  ,  Caper  >  Gall.  Bouc.  Confuetud.  Bra- 
geriaci  art.  9  3  .  Boves ,  vaccas ,  oves ,  porcos ,  fues 
five  trogas ,  mutones ,  Creftones ,  capras ,  hedulos ,  &c. 
Gallica  verfio  :  Boeufs ,  vaebes ,  brebis ,  pourceaux  , 
truyes ,  moutens ,  Boucs ,  cbevraux  ,  &c. 
CRETELLvT  ,  Cleiella  ,  vel  Clitella,  in  GlolT.  MS. 

Regio  Cod.  1013.&  llidori. 

1 .  CRETICARE,  In  criTin  ,  ut  vocant  Medici ,  in¬ 
cidere  ,  quam  fcite  pajfoms  atque  natura  conflittum 
vocat  Caelius  Aurelianus  lib.  2.  Acut.  cap.  19. 
Philippus  Eyftatenlis  Epifcop.  inVita  S.  Willi- 
baldi  cap.  3  3.  Eadem  die  Creticavmus ,  &  brevi 
poftm  tempore  ,fanitati  omnimode  reftituti  fumus.  Tho- 
mas  Cantipr.  lib.  de  Apib.  cap.  5  4.  num.  1  4. 
Tertia  igitur  die ,  digefta  materia  ,  Creticavit,  &  ad 
fe  rediit  compos  mentis.  Alexander  Iatrofophifta 
lib.  2.  Pallion.  cap.  6  6 .  Cretica  ,id  eft  ,  determina - 

Dddd  ij 


1 1 59  CRE 

tiva  febrium.  Creticos  dies ,  ait  Ifidorus  lib.  4.  Orig.' 
cap.  9.  Medici  vocant ,  quibus  ut  credo  ,  ex  judicio 
infirmitatis  illud  nomen  mpofitum  eft  ,  quod  judicent  ho¬ 
minem ,  &  fententia  fua  aut  puniant  aut  liberent. 

2.CRETICARE,CV0«n*re.  Vetus  Gloff  Lat.Gall. 
Creticare  ,  Grailler  a  la  muniere  de  corncille. 

«J[  CRETIFODINA  ,  Locus  ,  ubi  effoditur  creta. 
Donatio  anni  1294.  HiiE  Dalphin.  to.  2.pag. 
74.  coi.  1.  Cretifodinis  ,  lapidi  cinis ,  argentifodinis 
auri  fodinis ,  &c. 

«51 CRETIVA  Aqu  Abundatio  aquarum  ,  elu¬ 
vio  ,  Gall.  Creue  d’eau,  apudRymer.  tp.  1  o .  pag. 
244.  coi.  2.  Volumus  etiam  quod  ,  fi  contingeret  quod 
ditti  molendini  feriar ent ,  Jive  jacerent  propter  Creti - 
vam  aqua  ,  vel  propter  defeHum  aqua ,  &c. 
CRETURA,  Quod  cribrando  rejicitur.  Pallad. 
1. 1.  de  Re  Ruftica  tit.  24.  inter  columbarum  pa¬ 
bula  refert  Triginta  columbis  volantibus  diurni  tres 
fextarii  tticici  fufficient ,  aut  Cretura. 

CREVEDELLA ,  Mali  feu  pomi  fpecies ,  in  Capi¬ 
tulari  de  Villis ,  cap.  70. 

CREVENTIA,  [Societas,  Gall.  Aftbciation.']  Capi¬ 
tulare  Radelchifi  Principis  Beneventani  cap.  27. 
Sivero  populus  portionis  mea  cum  populo  veftr a  partis 
ierint  perCreventiam  in  exercitu  ,  quocumque  ,  &  quo¬ 
libet  modo  occiderint  vel  apprehenderint  vefiros  hono¬ 
ratos  ac  vaff alios  ,  &c. 

CREVESCERE,  pro  Crebrefcere  ,  vel  Crefcere. 
Capitulare  Arechis  Principis  Beneventi  apud 
Murator,  tom.  2.  pag.  336.  coi.  1.  Nonnulla  fla- 
gitiorum  veteres  f/urif periti ,  dum  fieri  pojfe  non  crede¬ 
rent  ,  decernere  prae  aventes ,  pofteritati  erronea  relin¬ 
quere  veftigia  :  at  nunc  Crevefc entibus  malis  ,&  fieri 
poffe  creduntur ,  &  quod  dictum  nephas  eft  ,  falla  vi¬ 
dentur. 

CREUT A ,  Accretio ,  acceffio ,  Gall.  Creue.  Prae¬ 
ceptum  Johannis  Franc.  Regis  ann.  1350.  pro 
Magiftris  monetarum,  to.  2.  Ordinat,  pag.  336. 
Mandamus  vobis  ex  caufa  ,  quatenus ,  vifis  prafenti- 
b us  literis ,  faciatis  dare  &  fo Ivi  in  omnibus  &  fingu- 
lis  monetagiis ,  ultra  pretium  quod  datur  ad  prafens , 
feptem  folidosTuronenfes  de  Creuta,pro  qualibet  mar- 
chabilloni ,  &c. 

CREWET ,  Anglis ,  U rceolus ,  Gall.  Burette.  T e- 
ftamentum  Rotherami  Eborac.  Epifc.  an.  1498. 
in  Libro  nigro  Scaccarii  pag.  673.  Item  dedi  colle¬ 
gio  meo  pr adulo  unum  par  Cmvetts  deauratum,  &  feri- 
bitur  fuper  eifdem  Ihefus  Chriftus. 

CREYERX  vel  C  r  e  y  e  r  i  s,  Navis  fpecies, eadem 
quae  Cratera.  Charta  Edwardi  III.  Regis  Angi, 
apud  Rytner.  to.  5«p.  243.  Volumus  quod  centum 
naves  vocata  Pejfonfera  &  Creperis  &  alia  minuta  na¬ 
ves  ...  ad  opus  noftrum  provideantur  &  areftentur. 

CRIACIO  ,  Creatio,  voxHifpanica.  At  in  Charta 
Aldegaftri ,  filii  Sylonis  Regis  Ovetenfis  an.  781. 
apudSandovallium,  videtur  fumi  pro  fervis ,  quo¬ 
modo  Creatures  appellamus  ,  quos  enutrivimus  : 
Nutritii.  Damus  fiquidem  noftras  Criaciones ,  nomi¬ 
natas  Saderno  cum  filiis  &  filiabus  fuis ,  Thomiro  cum 
filiis  &  filiabus  fuis  , .  .  .  &  ifii  ferviant  Monafterio 
de  f anci  a  Maria ,  de  Obona ,  in  quantum  (V  quale  fer- 
vitium  ab  Abbate  vel  Vicario  hujus  Monafterii  eos  vo¬ 
caverint  vel  injungerint. 

^[CRIAFORA  ,  Clamor  excitans  ad  irruendum  in 
aliquem  ,  Gall.  d  courir  fus  vel  d  fe  jetter  fur  quel- 
quun ,  ad  injiciendas  manus  in  aliquem.  Senten¬ 
tia  lata  contra  Francifcum  de  Bardonefchia  per 
Dom.  Dalphinum  an.  1  3  3  4.  Si  quis  eum  viderit 
vel  fciverit  infra  junfdictionem  &  terram  noftram  , 
ipfim  debeat  capere  vivum  vel  mortuum  &  Cuna  no- 


CRI  1160 

J Ira  prafentare  ,  &  fi  capere  non  poterit,  vel  ad  eum 
capiendum  fe  imbecillem  vel  non  fortem  reputaverit, 
raydam  feu  Criafor as  faciat  &  moveat  patriam  contra 
eum  pro  eo  ,  ut  fupra  diclum  eft  ,  capiendo. 

CRIAGIUM.  Charta  Philippi  Regis  Franciae  ann. 
1 1  8  2.  in  Tabui.  S.Dionyfii :  Noverint univ er fi  . . 
quoniam  Guido  Buticularius  nofier  SilvaneRenfis ,  & 
Guido  filius  ejus  fideli  fervienti  noftro  Rogero  PicaCria- 
gium  fuum  de  Stampis  dederunt ,  &  ipfi  &  baredibus 
fuis  libere, &  quiete  in  perpetuum  pojfidendum  concejfe- 
runt.  Jfiuia  vere  res  hac  de  feodo  noftro  eft  ,  &  ad  Bu- 
ticulariam  pertinet ,  nos  ad  petitionem  utriufque  partis 
pr  an  ominata  donum  flabile  ejfe  volumus,  &  praciphnus. 
Sed  in  Chartte  lemmate  habetur  griagium.  Vide  in 
hac  voce  [poli  Gruariusfi 

CRIARE,  ex  Gallico  Cner:  Per  praeconem  publi¬ 
care.  Charta  an.  1221.  apud  Sammarthanos  in 
Epifcopis  Cabilonenf.  n.  39.  SiCrietur  pro  com¬ 
munitate  villa  ,  Criari  debet  a  [f en  fu  Epifc  opi.  [  Charta 
Caroli  M.  an.  779.  inter  Inftrum.  tomi  4.  novae 
Gall.  Chrill.  coi.  225.  Nullus  judex  publicus ,  nec 
ullapoteftas  ad  caufas  audiendum,  vel  frida  Crian - 
dum  ,  aut  fidejufforem  tollendum  ,  .  .  ibidem  ingredi 
non  deberent  fi 

CRIARIA ,  Officium  eorum  quos  hodie  Lutetiae 
Pariliorum  les  Crieurs  de  corps  &  de  vin  dicunt. 
Charta  Philippi  Augufli  Regis,  in  Regelto  He- 
rouvalliano :  Pbil. .  .  Notum. . .  quod  nos  mercatori¬ 
bus  noftris  hanfatis  aqua  Parifius  concedimus  Criarias 
Panfius  in  perpetuum  tenendas ,  in  eo  punito  quo  Si- 
monde  Pifftaco  eas  tenebat ,  &  in  eo  punito  in  quo  eas 
poftmodum  tenebamus ,  &  terram  ditti  Simonis  qua 
erat  infirma  Criariarum  Parifi  Mercatores  autem  po¬ 
terunt  clamatores  ponere  &  amovere  pro  voluntate  fuat 
&  menfuras  ponere  ,  &c.  anno  1220. 

f  CRIBELLATUS,  Cribratus. Gall.  Crible.  Vide 
locum  in  Plagella. 

CRIBLUS,  [Cribrum.  Gall.  Crible  fi  Charta  Ed- 
wardi  II.  Regis  Angi.  tom.  2  .  Monaftici  Anglic. 
pag.  424.  Viginti  folidis  annuatim  percipiendis  de. 
molendino. .  .  &  4.  Criblis  farina  avenarum  de  mo¬ 
lendino  bladonico ,  &c. 

f  CRIBRARIUS ,  Quj  cribra  conficit.  Gloff.  Grsec. 
Lat.  YLoa-aivorroioc ,  Cribrarius. 

CRIBRIONES,  In  Zala  exeeutores ,  ac  miniffri ju¬ 
ridici  ,  juxta  Sambucum.  Decreta  Andrese  Regis 
Hung.  cap.  24.  Comites  jure  Comitatus  fui  tantum 
f  ruantur,  cateraad  Regem  pertinentia  ,  fcilicet  Cribrto- 
nes  ,  tributa ,  boves  &  duas  partes  caftrorum  Rex  ob¬ 
tineat.  Idem  Decretum  apud  Raynaldum  ann.‘ 
1232.  num.  1  8.  habet  Ibriones. 

f  CRICA  ,  ut  Creca  ,  Parvus  portus.  In  portubus  & 

_ Cricis ,  apud  Rymerumto.  1 1.  pag.  5  1 1 .  coi.  2. 

CRICELLA ,  Avis  fpecies.  GloffoeMSS,  ad  Alexan¬ 
drum  Iatrofophillam  Cod.  Reg.  1486.  Attagi-. 
nes  ,  i.Cricella,  quadam  aves  qua  vadunt  juxta  fla¬ 
men.  Nos  Crecerelles  appellamus  hos  accipitres , 
quos  Latini  Tinnunculos  vocant.  Vide  Julium  Sca- 
Iigerum  in  Arift.  de  Animal,  pag.  2  5  o .  &  Salma- 
fium  ad  Solinum  pag.  340. 

CRIDA ,  Bannurn,  proclamatio  quae  per  praeconem 
fit ;  Grida  Italis ,  Gallis  Crypublic  :  [  Cnda  qua  fiet, 
&c.  in  Conventionibus  Caroli  I.  Andegav.  Co¬ 
mitis  Provinciae  cum  Maffilienf.  an.  12  5  7.  Praco- 
nifationesffive  Cride  ,  in  Charta  Philippi  de  Sangi- 
neto  an. 13 17.  eMS.  D .Br unet. Vendere  ad  Cudam, 
in  Litteris  an.  1  3  1  9«apu dde  Lauriere  to.  2.  Or¬ 
dinat.  p.  259.  Injungere  Cridas,  in  Proceffu  anni 
1339.  Hilt.  Dalphin.  tom.  x«pag.  128.  coi.  2. 
Creda,  inConfuetud.  Mediolan.  c.  42  8  Crieria, 


n6i  CRI 

in  Praecepto  Philippi  Franc.  Regis  ann.  i  274. 
to.  2.  Ordinat,  p.  4  3  5  ,]Crie'e ,  in  Charta  1314. 
apud  Guichenonum  in  Hift.  Sabaudica  p.  147. 
Cride ,  in  Conluetudine  Solcnfi  t it.  29.  art.  1  3. 
19.  &  Baionenfi  tit.  1  5.  art.  1.  6.  [Criage,  in 
Edido  Caroli  VI.  Francorum  Regis  ann.  1413. 
art.  2  2.  J  Cridar Itali ,  Nos  Crier.  A  Quiritare  de¬ 
ducit  Scaliger  adPriap. 

%Ck  ida  Pignorum,  Tributum  a  Dominis  lo¬ 
corum  perceptum  pro  rebus  hafta  pofita  vendi¬ 
tis.  Vide  Hift.  Dalphin.  to.  2 .  p.  5  74.  notaK. 

H  Cridagium,  Simili  notione,  feu  tributum  pro 
proclamatione  vini  venalis  exfolutum.  Extenta 
jurium  quae  levantur  a  Comite  Sabaudiae  apud 
S.  Simphorianum  de  Auzone  ann.  1309.  Hift. 
Dalphin.  to.  1 .  pag.  9  7.  coi.  1 .  Item  habet  Domi¬ 
nus  in  villa  S.  Andre  £  menfuras  vini  &  Cridagium,  & 
pedagium  befiiarum  portantium  vinum  venale  per  ter¬ 
ram  ,  &c.  Et  pag.  feq.  coi.  1 .  Item  de  qualibet  veyf- 
fellata  vini  expojita  venditioni  in  villa  pro,  diti  a  ,  le¬ 
vantur  quatuor  denarii ;  videlicet  unus  denarius  pro  Cri- 
dagio ,  &  tres  denarii  pro  menfi  ris ,  &c.  Vide  ejuf- 
dem  tomi  pag.  77.  fub  finem.  Jus  illud  appella¬ 
tur  Criage  in ^intiquo  Inftrumento  Gallico  Tabu¬ 
larii  Calenfis  pag.  1  7 1 .  Item  les  me  fur  es  d  blc  &  a 
vin  funt  de  l’  Egit fe,  &  le  Criage  dtt  vin,  &  le'minage 
du  ble  &  des  maarx . ,  &c. 

<0  Cridare,  Clamare,  proclamare ,•  de  iis  didum, 
qui  vendunt  hafta  pofita.  Regeftum  Parlamenti 
an.  1  49  1 .  apud  Baluzium  Hift.  Arvern.  tom.  2. 
pag.  642.  Pro  eadem  bona  Cridando&  fubhaflando  , 
ac  plus  offerenti  &  ultimo  incariatori  vendendo ,  &c. 
Rurfus  occurrit  apud  Muratorium  tom.  8.  coi. 
43  2.  &  434.  ... 

f  Cridere,  Eadem  notione  legitur  in  Statutis 
Maffil.  lib.  i.cap.  3 9. 

^1  Cridia,  Proclamatio,  ut  Crida.  Arreftum  Par¬ 
lamenti  Tolofani  pro  Epilcopo  Albienfian.1498, 
die  2. Martii :  Officiarii fieri  facient  Cridias  & praco- 
ntf xtiones  in  ipfa  Civitate  Albia. 

«flCRIENTA.  Inquifitio  anni  1220.  Fiift.  Dal¬ 
phin.  tom.  1 .  pag.  129.  coi.  1 .  hem  Dom.  Comes 
habet  apud  Avalonem  in  dominico  1 .  Corvatam  ad  Ca¬ 
pellam  Albam  continentem  1  ft.jornalia  terra ,  in  qui¬ 
bas  A/iftrales  capiunt  4.  gerbas ,  &  Crientas  &  fola- 
gium.  Adnotat  eruditis  Audor  Crientas  dici  pro 
Carrientas ;  fed  quid  funt  Carrienu  ?  Retinerem 
Crientas ,  quas  idem  puto ,  quod  fupra  Creentum. 

^  CRIERIA.  Vide  Crida . 

CRIFIA.  Vide  Cryphia. 

CRIGNUM  ,  Panis  vel  cibus  qui  fit  ex  tribus  parti¬ 
bus  farinae  ,  hordei  grofii ,  &  una  parte  fubdli. 
Matthaeus  Silvatic. 

%  CRIMiNALITAS,  Crimen  capitale.  Vide  Civili¬ 
tas ,  Mulda  pecuniaria. 

CRIMINARE,  Crimen  alicui  impingere,  de  cri¬ 
mine  accufare,  apud  Matthaeum  Paris  an.  1251, 
Adites  fuper  hoc  Criminatus  ait  ac  hiabatur.  [  Concil. 
Legion.  an.  101  2.  can.  15  .Et  ji jurar  e  noluerit  ex 
parte  Regis ,  Criminatus  habeat  licentiam  jurandi.  ] 

CRIMINOSUS ,  Reus.  Auxilius  de  caufa  Formofi. 
Jjh^idam  itaque  Prefbyter  ,  ut  puta  heri  baptiz,avit , 
&ipfe  Criminofus,  &c.  [Occurrit  alibi  nonfemel.J 
Cri  minosu.m  Crimen,  Gravius  delidum  , 
in  Statutis Augerii  II. Ep. Confer. MSS. an. i  280. 

CRINALE,  Cereus  inftar  plicae  feu  Crinium  com¬ 
plicatorum  ,  cujus  palfim  ufus  inCracovienh  Ec- 
clefia  in  Procelfionibus  publicis.  Occurrit  in  Vita 
S.  Stanifiai  Canonici  Regularis  Lateranenfis. 
Crinale,  Difccrniculum  feu  Acus  comatoria. 


CRI  1162 

Odo  de  varia  fortuna  Ernefti  Bavariae  Ducis  in^ 
ter  Anecdota  Martenii  tom.  3 .  coi.  345. 

. Subcitrinos  Crinale  capillos 

Crifpat ,  &  inferto  nexus  cafiigai  in  auro. 
Agitur  de  virgine.  Apuleius  dixit ,  Crinalis  acus ; 
Ovidius  vero ,  Curvum  Crinale. 

CRIN  ARIUM  ,  f.  Idem  quod  Crinile  ,  Sertum. 
Narrat  Anonymus  in  Libello  deVita  S.  Beregifi, 
apud  Mabillonium  in  Adis  SS.  Benedid.  faec.  4. 
part.  1.  pag.  2 94.  fandum  Abbatem  Pippini  in¬ 
dignationem  incurrifte,  eo  quod ,  cum  quondam 
in  Ecclefia  folus  Crinarii  ornamentum  geftaret ,  nec 
deponere  vellet Pippinus,  ipfum  ad  ofculum  ad¬ 
mittere  noluit. 

CRINES.  Punire  in  cute  &  Crinibus ,  in  Speculo  Sa¬ 
xon,  lib.  2.  art.  13.  §.  1 .  Crinis  &  cutis  tormentis 
fubjici,  art.  28.$.  3  •  Ad  cutem  &  Crines  condemna¬ 
ri  ,  lib.  3 .  art.  3  .§.  1 .  Demereri  cutim  &  Crines ,  in 
Wichbild  Magdeburgenfi  art.  i9-§.  1.  art.  44. 
§.  1.  art.  96.  Cute  &  capillis  privari ,  in  Chron. 
Laurisham.  p.  74.  7  5 .  Cutem  &  capillos  amittere . 
in  Lege  familiae  Burchardi  Epifc.  Wormacienfis. 
Vide  Decalvatio ,  &  Culis.  •' 

Crines  Libidinose  Virgini  Detrahere, 
in  Lege  Bajwar.  tit.  7.  §.  5 .  Quibus  ad  amoris  in¬ 
citamentum  malis  artibus  uti  folent. 

Crines  Mulieri  Ingenua  Capulare, in 
Lege  Burgund.  addit.  1 .  tit.  5.  Vide  Capilli. 

f  CRiNEUM,  f.  pro  Scrinium,  Arca  in  quares  afler- 
vantur  pretiofiores.  Chronicon  Comodoliac.  in¬ 
ter  Fragm.  Fiift.  Stephanotii  MSS.  to.  2.  Hic  jacet 
in  ipfo  vafe  corpus  S.  fj uni  ani ,  in  quo  fepelivit  eum 
Roridus  Epifcopus ;  Rainaldus  vero  Petragoric.  Epi¬ 
fc  opus ,  qui  meruit  Martyr  fieri ,  collegit  eum  in  Cri- 
neis  ligneis  infra  vas  repofftis. 

CRINILE ,  Sertum.  Albertus  Argentinenfis  in  Chr. 
pag.  1  1  4.  Prandentibus  autem  illis  cum  Rege  ejufque 
filiis ,  Rex  cuilibet  filiorum  &  fjoanni  Duci  unum  Cri¬ 
nile  rofarum  pofuit  fuper  caput  f  Proceftus  de  SS.Virg. 
Eichfellen.  to.  3 .  Junii  pag.  136.  fphipddam  Cri¬ 
nile' Jiv  e  fertum  ,  quod  S.C/mJliana  in  capite  fuo  fan- 
fto ,  dum  vixit ,  tuliffe  &  habuijfe  dicitur.  ] 

Crinile  nuptarum  virginum,  pro  quo  eis  refor¬ 
mationem  dotis  non  habentibus  folvuntur  mar- 
cae  30.  (marito  mortuo)  aut  polfeftio,  ubi  3. 
marcarum  fit  proventus:  nam  indotatae  mulieri 
30.  marcae  folvuntur ,  ex  Confuetud.  terrae  Cra- 
covienfis. 

H  CRINiOSUS,  Crinitus.  Vita  S.  Columbae  Abb. 
to.  2.  Junii  pag.  2  3  2 .  Jjhtemdam  Crinio fum  igneum 
globum  &  valde  luminoftm  de  vertice  S.  Columba . . . 
fur  fum  afeendentem  vidit. 

CRINISATUS,  Ex  crinibus  fadus  vel  natus.  Sidon. 
Carmine  22. 

Hic  Crintfat  as  jungebat  Pegafus  alas. 

V  ide  Sirmondi  Notas. 

CRINITI,  Crinosi,  E<b tXoko.ij.oi,  in  Gloffis  Gr. 
Lat-  apud  Francos  Reges  didi ,  &  praecipui  ex  no¬ 
bilitate  ,  quod  iis  folis  crines  promittere  liceret. 
Aderovingi ,  feu  Criniti ,  in  Chron.  Andrcnfip.3  3  8. 
LexSalica  tit.  26.  §.  1.  Si  quis  puerum  infra  11. 
annos  Crinitum  }Jive  incrinitum  occiderit.  §.  2  .Si  quis 
puerum  Crinitum ,  Jine  voluntate  parentum  totonderit. 
Decretio  Childeberti  Regis  §.  2.  Ut  nullus  de  Cn- 
nojis  incefium  ufum  fibi  fociet  conjugio.  Vide  Ste- 
phanum  Baluzium  ad  hunc  locum.  Chronicon 
Moiftiacenie  :  Ille  dedit  eis  conjilium  ,  ut  eligerent 
Faramundum , . ..  &  levarent  eum  in  Regem  fuper  fe 
ex  genere  Priami  Crinitum.  Ado  Viennenfis  in  Chro¬ 
nico  ,  ubi  de  Chlodioue :  Abhinc  Franci  in  finibus 


1163  CRI 

Thoringorum  habitantes ,  Crinitos  Reges  habere  coepe¬ 
runt.  Avitus  Viennenfis  Lpift.  ad  Clodovechum 
Regem:  Cum  fub  cajjide  Crines  nutritos  falutaris  ga¬ 
lea  facra  unitionis  indueret.  Gregorius  Turon.  lib. 
6 .  cap.  2 4.  Hic  cum  natus  ejfet  in  Gallia ,  &  diligenti 
cura  nutritus ,  (  ut  Regum  ifiorum  mos  eft)  Crinium  fla¬ 
gellis  per  terga  demijjis ,  &c.  Vide  Aimoinum  lib.  3  - 
cap.  6  1 .  Idem  Gregorius  lib.  8 .  cap.  1  o.  Sed  cum 
ignorarem  quifnam  efjet,a  Cafarie prolixa  cognovi  Chlo- 
doveum  ejfe.  Et  mox  :  Una  tantum  pars  capillorum 
qua  fubter  fuerat ,  jam  defluxerat;  alit  vero  cum  ipjis 
Crinium  flagellis  intacta  durabat.  Idem  de  V  itis  Pfr*r. 
cap.  ult.  Nec  ille  ut  quidam  dimijjis  capillorum  fla¬ 
gellis  aut  barbarum  dimifftone  plaudebat,  fed  certo  tem¬ 
pore  capillum  tondebat  &  barbam.  Gefta  Dagoberti 

1.  cap.  1 4.  Rex  autem  fuper  ripam  fluminis  flans ,  ga¬ 
lea  induto  capite ,  Crine  [que  cum  canitie  obvolutos  ha¬ 
bens  ,  &  hac  audiens ,  galeam  celerrime  d  fluo  capite 
depofuit :  cum  nudatum  d  galea  apparuiffet  caput  Re¬ 
gis,  agnovit  eum  Berthoaldus  Regem  ejfe,  &c.  Erchan- 
bertus  deMajorib.  domus :  Danielem  quondamCle- 
ricum  cafarie  capitis  crefcente  Regem  Franci  confli- 
tuunt ,  quem  Chilpericum  nuncupant : . . .  quia  Mero- 
'vai  ,  ut  aiunt ,  Jicut  antiquitus  Navarei ,  nullo  capitis 
crine  incifo  erant.  Eginhardus  in  Carolo  Magno  : 
Neque  Regi  aliud  relinquebatur  ,  quam  ut  regio  tan¬ 
tum  nomine  contentus  ,  Crine profufo  ,  barba  fubmiffa , 
folio  refideret.  Sidonius  lib.  i.Epift.  2.  Theodori¬ 
cum  Gothorum  Regem  defcribens ,  ait ,  aurium 
legulas  ( Jicut  mos  genus  eft )  Crinium  fuper  jacentium 
flagellis  operiri.  Carm.  5.  de  Francis: 

.....  Rutili  quibus  arce  Cerebri 

Ad  frontem  Coma  tracta  jacet ,  nudataque  Cervix 

Sciarum  per  damna  latet. 

Ubi  Savaro  &  Sirmondus.  Scribit  Scylitzes  pag. 
522.  apud  Armenios  praecipuam  fume  rw  k^w r- 
rut>  familiam  ,  utpote  Regiam.  Manilius  lib.  5 . 
delicatorum  fuilTe  feribit : 

. Tortos  in  plexum  ponere  Crines , 

Aut  nodis  revocare  ;  &  rurfns  vertice  denfo 
Fingere ,  &  appojitis  caput  emutare  capillis. 

Ut&  Martialis  lib.  4.  Epigram.  42. 

. Molle f que  flagellent 

Colla  coma :  tortas  non  amo ,  Flacce  ,  comas. 

Hinc  Starchaterus  apud  Saxonem  Grammaticum 
lib.  6.  Vigilibus  comis  muliebre  redimiculum  injici  non 
oportere  monet.  Idem  Saxo  : 

Splendida  nexuerant  tortum  redimicula  Crinem. 
Ejufmodi  in  Regibus  prioris  ftirpis  crinium  fla¬ 
gella  intueri  licuit  in  Portali  EccIefiseS.  Germa¬ 
ni  Pratenfls  Lutetiae.  Vide  Annulum  Childerici 
apud  Chiffletium. 

Caeteri  e  plebe  tonfi  erant,  ut  audior  eft  Aga- 
thias  lib.  1 .  Gregor.  Turon. lib.  3.1-lift.cap.  18. 
Debes  velociter  adefje  Parijius ,  &  habito  conftiio  per- 
tr  affari  oportet ,  quid  de  his  jieri  debeat:  utrum  incift 
cafarie  ,  ut  reliqua  plebs  habeantur ,  &c.  Vide  Sava- 
ronem  &  Sirmondum  ad  Sidonium  lib.  i.Epift. 

2.  Bignonium  ad  Legem  Salicamtit.  26.  Hoto- 
manum  &  Matharellum  inFranco-Gall.  cap.  7. 

At  heee  quidem  obtinuere  fub  prima  Regum 
Francicorum  ftirpe  :  nam  fub  altera  Reges  no,n 
promiflos  ac  in  flagella  digeftos  ,  fed  decurtatos 
crines,  atque  adeo  caeteri  e  plebe  geflere  :  quod 
potiflimum  colligi  datur  ex  Caroli  Magni  &  Lu- 
dovici  Pii  figillis ,  &  Lotharii  &  Caroli  Calvi  ima¬ 
ginibus,  quas  delineari  curavit  Stephanus  Balu- 
zius  in  Notis  ad  Capitularia  Regum  Francorum 
pag.  1276. 1278.  1279.1284.1305.  1307. 

*f  CRINON,  y.flvov ,  Lilium.  Locum  vide  in  Rofum. 


CRI  1164 

CRINONES,  [Barba  infra  nares.]  Vide  Grani. 

f  CRINOSI.  Vide  Criniti. 

^1  CRIOBOLIU  M  ,  Kp loQb^iov ,  Sacrificium  Matri 
Deum  vulgo  oblatum ,  fic  didtum  ab  arietibus 
caefis,  ut  Taurobolium  a  bobus.  Memorantur  Crio- 
boliain  InfcriptionibusGruteri  27.  3 .  &  4.  apud 
Muratorium  to.  5 .  pag.  74.  Vide  Salmafium  in 
Notis  ad  Lamprid.  inHeliogabalo  cap.  7. 

CRI  OLLA.  Tiburtius  Navarrus  in  Miraculis 
S.  Francifci  Solani ,  Julii  to.  5.  p.  894.  Florianx 
nigra  Criolla  ab  artuum  debilitate  (  fanata  fuit.)  In 
hunc  locum  Sollerius:  Hilpani  vulgo  appellant 
Criollos  ,  qui  ex  patre  Hifpano  &  matre  Inda 
nalcuntur.  Hin cCriolla  vocatur  mulier ,  quae  hoc 
modo  nata  eft.  * 

^i  CRIPA,  pi oCrjpta.  Vide  in  Cumba  z. 

11  CRIPHIA.  Vide  Crjpbia. 

*if  CRIPHICUS,  Fraus.  Papias  MS. 

f  CRIPIDO.  Vide  Crifpido. 

CR1PPA ,  Panni  genus ,  f.  idem  quod  Galli  dici¬ 
mus  Crepe ,  Itali  Crefpo ,  Bombycinus  pannus  cri- 
fpus  tenuifque.  Vita  S.  Moduennae  tom.  2.  Julii 
pag.  303.  Frater  veftes  noftras  communes  nihil  por¬ 
tabimus  de  ommCrippa. 

SCRIPTA,  Criptella.  Vide  Crypta. 

CRIPTURA,  Ruptura  ,  fratftura.  Italis  Crepatura, 
noftris  Creveure.  S.  Audoenusin  Vita  S.  Eligiilib. 
2 .  cap.  3  2 .  Vidit  ex  fronte  Bajilica ....  parietem  ex 
parte  diffipatum ,  Cripturamque  imminentem  ac  ruinam 
minitantem  inflare.  Et  cap.  4  5 .  Apparuit  fubito  in  pa¬ 
riete  . . .  veluti  arcus  in  rotundo  prarupta  ingens  Cripta - 
ra ,  ut  liquido  cunffis  patefeeret,  Dei  id  nutu  fieri  quod, 
difponerent ,  ac  per  eum  locum  materiam  debere  ever¬ 
tere  ,  quo  nimirum  viderent  hoc  opus  Cripturampraire. 
Vide  Crepatura . . 

CRISEUS,  Canus  ,  noftris  Gris.  Durandus  lib.  7.' 
Rat.  cap.  2  5  .  Capilli  ejus  nigri  &  Crifei ,  caro  candi¬ 
da  ,  &c.  Cheveux  gris.  Vide  Gnfeus. 

CRISIBE,  in  Propheta  ,  Erugo  vel  rubigo  mefftum. 
Papias  MS.  Bituricenfis. 

CRISIS.  Gloflographus  ad  cap.  Significafti.  De 
eleft.  Apocrijiarii  dicuntur  Nuntii  Dom.  Papa ,  q.  Se¬ 
cretarii  ,  nam  Crijts  quandoque  dicitur  Secretum. 

CRISMA,  pro  Chrifma ,  in  Indice  MS.  Beneficio¬ 
rum  Ecclefiae  &  Dioec.  Conftantienf.  fol.  4.  Dicti 
Reffores  folvunt  . . .  pro  Crifmate  xx.  den. 
CRISMON,  Nota  qua  in  libro  ex  voluntate  uniuf- 
cujufque  ad  aliquid  notandum  ponitur.  Papias  in  MS. 
Bituric.  Crifmon  vel  Cbrifmon  proprie  eft  Mono¬ 
gramma  Chrifti  ficexprelfum  |? .  Vide  Benevalete 
&  Chrijifmus. 

CR1SOBOLUM.  Vide  Chrjfobolum. 

«([  CR1SONIUM ,  Nafturtium.  Vide  Creffo. 

CRISPA ,  Plica,  Gail.  Pii.  TranfiatioS.  Antonini 
to.  1 .  Maii  p.  767.  Recognovit . . .  piegasfeu  Crifpas 
veftis  ipfius ,  juxta  Regulam  &  Ordinem  S.  Dominici, 
Jimiliter  inibi  depiffas.  Jftuod  depojitum,  imaginem ,  ve- 
flem  &  Crifpas,  &c. 

CRISPATIO,  in  Mufica  forfan  eft  Sonus  inflexo 
crebrius  fpiritu  variatus,  Gall.  Fredon.  Notker 
apud  Mabill.  Annal.Bened.  to.  4.  pag.  68  8.de 
fignificatione  litterarum  in  fupericriptione  can¬ 
tilenae  :  R  reffitudinem  velrafuram  non  abolitionis , 
fed  Crifpationis  rogitat. 

CRISPELL-dB.  Liber  Ordinis  S.  Viifloris  Parienfis 
MS.  c.  2  5.  &  Udalricus  lib.  2.  Confuetud.  Clu¬ 
niae.  c.  4.  ubi  de  fignis :  Projigno  Crifpellarum , 
(addit  Udalricus  [cum  Bernardo Ord. Cluniae, 
part.  1 .  c.  17.]  vel  ut  alii dicunt ,  frigdolarum )  cum 
pugno  accipe  crines ,  quaji  cupias  eos  facere  crifpos. 


ii  65  CR1 


Ruftici  apud  Normannos  vocant  Crefpes  ,  ova 
pauca  mixta  cum  farina ,  &  in  fartagine  frixa.] 

H  CRISPICAPILLUS  ,  ofaoftf.  Gloil.  Lat.  Grac. 
JJui  Crifpos  habet  Capillos . 

CRiSPIDO,  Propiciatorium  ,  vel  4.  anguli  altaris.  Ita 
Papias :  fed  Crepido  legitur  in  Levit,  cap.  1 . 1  5 .  & 
apud  Ezechiel.  45.  19.  ubi  de  Crepidine  &  angu¬ 
lis  Crepidinis  altans.  [  Gloflar.  Sangerman .  n.  5  o  1 . 
habet  Cripido.'] 

f  CRISPIRE,  de  clamore  gallinarum  dicitur  in 
voce  Baulare. 

1f  CRISSARE,  Cevere  ,  Clunem  movere.  Papias  MS. 
Codex  Bituric.  habet :  Cevens ,Cri(fans ,  Clunem  agi¬ 
tans.  Apud  Juvenalem  &  Martialem  ,  Cevere  eft 
canum  more  caudam  clunefque  movere ;  &  tranf- 
late  apud  Perfium  eft  adulari ,  quia  dum  canes 
adulantur  ,  caudam  &  clunes  movent.  Remig. 
Autiffiod.  Commentar,  in  librum  de  Mufica  Mar- 
tiani  Capellae  MS.  in  Bibi.  Reg.  Hoc  tamen  in  cor¬ 
dis  non  poteft  reperiri ,  niji  in  humana  voce  quando 
Crijfatur  vox  in  afeendendo  &  def  endendo  :  id  eft  , 
quando  movetur  vox  &  varie  fleditur.  Verbo 
Criffare  etiam  utitur  Lucilius  apud  Nonium;  Me¬ 
dullina  fri£tus  Criff antis  ,  apud  Juvenalem. 

CRISSARIUS.  Conradus  Fabarienfis  de  Cafib.  S. 
Galli  cap.  S9.  Hujus  auxilio  protenus,  non fo  Ium  * 
fed  &  optime ,  prout  decuit  Principem  ,  Regis ,  ut  ita 
dicam  )  Criffarium ,  fufeeptus  eft  ,  ac  aliquanto  tem¬ 
pore  honorifice  habitus.  Ubi  Criffarius  perperam  pro 
Apocrifiarius ,  editum  videtur  :  [  a  Crijfave  con¬ 
gruenter  derivatus,  erit  idem  qui  adulator,  feu 
Regi  gratiofus ,  Gall.  Favori :  quae  notio  rede  co¬ 
haeret.  ] 

CRISTA,  Mons,  collis,  montis  apex.  Charta Ro- 
berti Principis Capuani an.  mi. EccleJiaS.  An¬ 
geli  Jit  a  inCrifta  montis  ditionis  Jua.  Leo  Oft.  lib.  3. 
cap.  28.  Statuit  . . .  ejufdem  montis faxeam  Criftam 
igni  ferroque  exc  indere.  Wi  11.  Britolib.  7.  Philipp. 

Nec  rupis  Criftam  ,  qua  turris  pes  erat  imus-. 
Charta  ann.  1157.  apudGuichenonum  in  Bibi. 
Sebuf.  cent.  1 .  cap.  81  .Et  inde  per  Criftam  collis 
ufque  ad  fummit  at  em  montis  Orfelli  pervenit.  Occurrit 
etiam  in  Chartis  Ital.apudUghell.  to.  7-p.  199. 

Crestata,  Eadem  notione.  Charta  Amedei  Co¬ 
mitis  Sabaudiae  ann.  1  3  60.  apudGuichenon.  in 
Epifcop.Bellicenfib.  Et  d  ditto  loco  rette  protenden¬ 
do  inferius  femperper  fummit  at  em ,  feu  Creftatam  mon¬ 
tis  de  Myeimout. 

Crista  ,Apex  feretri  operculo  imminens. S.  Au- 
doenuslib.  1.  Vitae  S.  Eligii  cap.  3  z.  Fabricavit 
etiam  Eligius  maufoleum  fanet  1  Martyris  Dionyjii  in 
Parijienji  civitate ,  &  fuper  illud  tectum  (  al.  tugu¬ 
rium  ,  f.  tegurium  , )  marmoreum  mirifico  opere ,  au¬ 
ro  &  gemmis  ornatum  i  Criftam  quoque  &  fpecies  de 
fronte  magnifice  compo fuit.  Sugerius  lib.  de  Admini- 
ftratione  fua  cap.  3  2.  Dum  illam  ammirabilem  S. 
Eligii  cum  minoribus  crucem ,  dum  incomparabile  or¬ 
namentum  ,  quod  vulgo  Crifta  vocatur ,  aurea  ara  fu- 
perponi  intueremur ,  &c.  Rigordus  ,  deCarolo  Cal¬ 
vo:  Hic  attulit  ad  Ecclejiam  f  audii  Dionyjii  clavum 

&  fpineam  coronam  . &  Criftam  auream  cum 

gemmis  pretio  fi ffimis ,  & preciabilem  ,  &c.  Vitae  Ab¬ 
batum  fandi  Albani  ,  ubi  de  feretro  S.  Albani  : 
Criftam  tunc  temporis  minime  perfecit ,  expeclans  ai 
hoc  tempora  commodiora  ,  quibus  ad  hoc  auro  &  argen¬ 
to  ac  gemmis  uberius  abundaret.  Et  mox  :  Propofue- 
rant  tamen  illam  Criftam  adeo  nobilem  &  fumptuofarn 
procul  dubio  facere  ,  ut  ex  ea  totius  operis  feries  venu- 
ftatem  finiretur ,  &  pluris  foret  quam  totius  feretri  coo¬ 
pertura  rejidtta.  Vide  Repa> 


166 

CRISTATICUM  ,  Genus  humi,  Papiae  :  fed  legen¬ 
dum  numi ,  licet  MS.  praeferat  vini.  Intel liguntuf 
enim  numi  Imperatorum  Conftantinopolitano- 
rum ,  in  quibus  Augufti  cum  camelaucio  criftato 
effinguntur :  de  quibus  copiofc  egimus  in  Differ- 
tat.  ad  Joinvillam  24. 

CRISTATUS.  Gloif.  Lat.  Graec.  Cr: flatus 

Ifidor.  Gloif.  Criftatus ,  honeftus ,  decens.  Item  ga¬ 
leatus.  Abbolib.  i.de  Bell.  Parif. 

Criftatofqiie  vident  cundtos ,  &c. 

[Hac  voce  utuntur  Latini  pro  Crifta '6 'matus ^ 
Criftatus  Achilles ,  apud  Virgilium,  Galea  Criftata, 
apud  Livium ,  &c.J 

,CRISTEGUM,  Cryftallus  ,  vitrum  cryftaHinUfth 
Diploma  Lothar ii  Imp.  apud  Browerum  litf.  8. 
Annal.  Trevir.  pag.  504.  1.  Edit.  Et  aliam  item 
cap fulam  modicam  altari  fuperpojitam ,  nccnon  &  cru¬ 
cem  auream  altari  affixam  ium  diverfis  Criftcgis  hinc 
inde  connexis  optimi  generis ,  gemmis  undique  deco¬ 
ratam. 

11  CRlSTEUS  A  l  e  s ,  £riftatus  Ales, Gallus.  Jaco- 
bus  Cardinalis  in  VitaS.  Coeleflini  PP.  apud  Mu¬ 
rator.  to.  3.  pag.  6  37.  coi.  2. 

. dum  terrea  virtus 

Suficipitur  ficijfura  horas ,  &Crifteus  ales. 
Martialis  dixit,  Chftata  aves. 

1f  CRISTILIA,  Cufpis  haftae ,  ut  interpretatur  Col- 
ganus.  Vita  S.  Columbae  Abb.  tom.  2.  Junii  pag. 
2  1 1 .  Sub  navi  rejidens ,  cultello  proprio  Criftiliam  de 
kaftili  eradebat. 

H CR1THOPHAGUS,  Hordeo  vefcens  in  Onoma- 
ftico  ad  calcem  to.  2.  SS.  Januarii.  Vox  Graeca  eft. 

CR1TI  tu  Bilu.  Anonymus  Barenfis  in  Chron. 
ann.  103  2 .Deficendit  Michail  Protofpata  Criti  tu 
bilu ,  ke  tu  ypodromu.  Id  eft  ,  KpmV  t  S  /2»Afe  ,  ^  tb 
\7r7r fxu .  De  dignitate  fjudicis  veli ,  quaedam  ad- 
notavimusad  Cinnamum  pag.  48  5. 

1f  ClllTlCARE, Reditus  febriles  pati. Vita  S.  Fran- 
cifci  de  Paula  tom.  i.April.  pag.  126.  Conclufe - 
runt ,  quod  permitteretur  natura  Cntic are ,  &  non  da¬ 
rent  plure  s  medicinas.  AdaS.  Lutgardis  tom.  3  .  SS. 
Junii  pag.  240.  Unde  aliquando  accidit ,  ut  acutifi- 
Jhna  febre  laborans ,  ftatim  ubi  die  debito  Criticavit , 
de  lecto  f  urgens  ,Jtne  omni  difficultate  ,  Conventum  & 
chorum  ad  cantandum  intraret.  V ide  Creticare, 

H  CRITICI  Dies,  Medicis  dicuntur  ii,  quibus 
&  morbus  magis  patefit ,  &  aegri  majori  funt  in 
periculo  moriendi  ,  Gall.  fjours  critiques.  Memo¬ 
rantur  in  Miraculis  S.  Alexii  to.  4.  Julii  p.  160. 

H  CRITUM, Septum  , inquit Hcnfchenius in Ono- 
mafticoad  calcem  to.  1.  SS.  Aprilis.  AdaS.Fran- 
cifci  de  Paula  tomi  citati  p.  1  6  6 .  Item  cum  nonnulli 
venatores  caprum  adinvenijfent ,  &  eum  cum  canibus 
infequerentur ,  is  vero  fugeret ,  &  intra  Cyita  B.  Fran¬ 
ci  fi  i  pro  fui  tutela  fi  reciperet.  Legerem  l  ubens,  in¬ 
tra  Cryptam , ^Antrum  ,  Cavernam  ,  fpeluncam. 

H  CRITUS,  Clamor,  Gall.  Cri.  Vide  Cornu ,  lirt; 
Cum  cornu  clamorem  levare. 

H  CRI  Z  ARE ,  Ksx#t/£sH\  Glofll  Lat.  Graec.  Equitare * 
Celete  equo  vehi. 

i.CRO,  Croo,  Crot,  Scotis,  eft  Compofitio 
vel  fatisfadio  pro  delido  ,  pretium  hominis  oc- 
cifi  ,  capitis  acftimatio  ,  IVeregildus.  Regiam  Ma- 
jeftatem  lib.  4.  cap.  2  4.  §.  t .  Ita  quod  mortem  mdd 
fubierit ,  . .  .  reddat  pro  homine  mortuo  &  taliter  occt- 
fo  Croo  &  Galnes,quajieum  propriis  manibus  occidiffet. 
Diverfa  porro  fuit  iftinsmodi  capitum  acftimatio 
pro.dignitatis  ratione  ,  uti  ftatuitur  cap.  3  6 .  Nam 
Comitis  Cro  fuit  140.  vacca,  3.  ora  pro  vacca  :  filii 
Comitis  100.  vacca  :  filii  Thani  6 6 .  vacca ,  &c.  Vi- 


1167  CRO 

detur  autem  fpedtalTe  compofitio  illa  parentes 
interfedli.  Ibid.cap.  3  8.  §.  5  .Si  uxor  liberi  hominis 
Jit  occifa  ,  vir  futis  habebit  le  Kelchin ,  &  parentes  ejus 
habebunt  le  Cro  &le  Galncs.  Adde  §.  6.  Statuta  Ja- 
cobil.  Pari.  6.  cap.  89.  Homicida  pendere  jubetur 
Regi  40.  lib.  le  Cray  vero  proximis  interfecit. 

2 .  CRO  ,  Crov  Anglis ,  eli  Coenola  Sc  cruda  terra  > 
vel  palullris.  Ingulfus  pag.  853.  Et  quia  palujtns 
hujus  Croylar.d ,  ut  ipfum  nomen  indicat ,  nam  crudam 
terram  &  coenofamjigmficat ,  &c.  Eadem  habet  Or- 
dcricuspag.  541.  ex  VitaS.  Guthlaci  cap.  41 . 

Croia,  Eadem  notione.  Prima  Statuta  Roberti 
1.  Scotorum  Regis  cap.  1  2.  Omnes  illi  qui  habent 
Croias  vel  pifcanas ,  fcu  fi  agna  ,  aut  molendina  in 
aquis  ubi  mare  afcendit ,  &  fe  retrahit,  &  ubifal- 
munculi ,  vel  fmolti ,  vel  fria  cujufcumque  generis  ptf- 
ciunt  maris ,  vel  aqua  dulcis ,  afcendunt ,  vel  defen¬ 
dunt,  tales  Croia  &  pifcaria  machina  interpojita  Jint 
ad  minus  2.  pollicum  in  latitudine.  Vide  Sk  en  Deunx 
lib.  de  Verbor.  fignificat. 

^  CROACA.  Vid eCroada  in  Corvata. 

1.  CROADA  ,  Operarum  f>nebitio.  Vide  Corvata. 

%  2.  CROADA.  Ager  non  unius  quantitatis.  Pri¬ 
vilegium  Pibonis  pro  AbbatiaS.  Leonis  apud  P. 
Benotc  Hili.  Tulleniis  pag.  lxxxv.  Repofuimus  etiam 
fuper  ipfum  altare  B.  Leonis  in  banno&  potejlate  ma- 
feriorum  Croadam  quamdam  de  fuper  tpfam  villam  in¬ 
ter  vineas  (E  prata  jacentem  ,  omni  decimatione  &  cen- 
fu  liberam.  Littera:  Innocentii  II.  PP.  ann.  1140. 
in  Hili.  Mediani  Monallerii  pag.  286.  Apud  Ma- 
nierias  decimas  de  avenigis  &  Croadis ,  quod  fuit  de 
beneficio  ipjius  Mediani  Monafierii.  Excerpta  Johan- 
nis  a  Bayono  de  Abbatibus  ejufd.  Monall.  ibid. 
pag.  271.  Hic  autem  Hugo  circa  finem  vita  fua  con¬ 
tulit  ex  indominicatura  in  allodio  fuo  duas  Croadascum 
parte  prati  in  territorio  Purenjt  pro  anniverfario  fuo. 
Eadem  notione  accipienda  videtur  Gallica  vox 
Crovee  in  Inllrumento  Gallico  cui  titulus  De- 
clar  attondes  heritages  dei’  Eglife  notre  Dame  de  Som- 
miere  de  l'an\^<yy.  par  Colin  la  Hejre  Notaire  , 
in  Codice  MS.  Commerciaco  pag.  205.  Item  fau- 
tre  Crovee  cfien  fjoucheryvers  le  ban  de  Saulx  conte- 
nant  environ  cinquante  jours.  Vid eCorvataSc  Cur- 
valis. 

CRO  AT  A.  Vide  Croada  in  Corvata. 

CROCA,  Sullen^taculum ,  baculus  incurvus,  vul¬ 
go  Croce.  Miracula  S.  Petri  ArchiepifcopiTaren- 
tal.  n.  20.  Adducunt  ei  mulierem  ,  qua  .. .  junftu- 
ra  femoris  offibus  difiocatis ,  niji  cum  Crocis  ,  &  aliquo 
fuftentante  non  valebat  incedere.  [Vita  S.  Arnulphi 
inter  A  dia  5S.  Bened.  faec.  2.  pag.  1  5  7.  Per  idem 
namque  tempus  homunculus  fuit  noniine  Cicero  nequi¬ 
ter  pedibus  contraditis  .  . .  Hic  cum  Crocis  fuis  &c.  Vi¬ 
de  Croceus.  ] 

CROCARDUS,  Reprobum  nummi  genus.  Pem- 
brigius  anno  1300.  Numifma  Poli  ardorum  prohibe¬ 
tur  tn  Anglia  &  Hibernia.  Matthaeus  Wefimona- 
Rer.  ann.  1299.  Hoc  anno  corrupta  infui  a  Anglia  de 
falfamoneta ,  qua  dicitur  Crokard  &  Poliar d  ,  in  Na¬ 
tali  S.  S teph ani  fundebatur ,  &  pro  obolo  habebatur. 
Adde  eumdemann.  1  3  o  o.  initio.  H.  Knyghton: 
Rex  Edvoardus  damnavit  fiibito  monetam  fubreptitiam 
&  illegitimam ,  quam  Poliar  dos  ,Croc  ardos ,  Rofarios 
nominabant ,  qui  paulatim  &  latenter  loco  fterlingo- 
rum  irrepferant.  Et  primo  cos  valere  obolum  fecit , 
deinde  eos  omnino  exterminavit.  Thomas  Walfingha- 
musinEdw.  I.  an.  1300.  p-  77.  78 .Cocodones  vo¬ 
cat.  Vide  in  hac  voce.  Pollardos  vero valuilTe me¬ 
dietate  nummorum  Iterlingorum  obfervat  Jacob. 
Waraeus. 


CRO  ii(S8 

^  CROCATA  Charta.  Vide  in  Charta. 

CROCCA  Cowellet.  Leges  Henrici  I.  Regis 
Angi.  cap.  78.  Et Ji  plure  s  aliqui  faciant  homicidium 
quorum  Crocea  coivellet ,  Ji  velint,  Jimul  componant. 
Id  eft,  quorum  olla  fimul  bullit :  a Saxon.  Cpocca, 
olla,  &  -yraellen ,  bullire ,  Coprcepofito  ,  quod  ut 
Con  ,  in  compofitis^/zww/  notat. 

CROCCIA.  Vide  Croceus ,  &  Crucca. 
CROCCUS,  Gall.  Croc  ,  Uncus.  Vide  locum  in 
Branca.  Crocei  ad  opus  balifiarum  ,  in  Recenfione 
munitionum caftri  Sommeriaeann.  1260.  Croci 
inaltera  caltri  CarcafTon.  ann.  1  2,94. 

1.  CROCEA  ,  Genus  chlamydis  longe  ad  terram  ufque 
a  parte  anteriori  aperta ,  dfummo  ad  imumrugofa ,  in 
formam  capparam  Pr  alatorum  ,  Ji  demas  cuculum.  Ita 
audior  Ceremonialis  Romani  lib.  i.fedt.  1.  qui 
Cardinalium  vellem  clTe  ait ,  ut  &  lib.  3  .  ledi.  3. 
fed  nefeio  an  non  legendum  Clccca  :  nam  Cloccas 
1  eu  Cloches  noltri  vocabant ,  ut  in  voce  Clocca  do¬ 
cuimus. 

C KF  Recinendum  Crocea  conficitur  ex  Commenta¬ 
riis  Jacobi  CardinalisPapienfis,  ubific  -.Mane  Pa¬ 
tres  indutis  palliis  d  fummo  deorfum  ,  quos  Croceas  vo¬ 
cant ,  in  cellam  B.  Nicolai  qua  ad  dexteram  prima 
aula  eftjjilesuio  convenire,  &c.  Loquitur  de  Concla* 
vi  in  quo  creatus  ell  Ponti fexPaulusII.  Vide  Hie- 
rolexicon  Macrorum  fratrum  ,  ubi  Cardinalem 
repraefentant  hujufmodi  clamyde  decoratum. 

2. CROCEA,  Baculus  palloralis.  Ordinarium 
Ecclelise  Lexov.  MS.  Cufiodes  cinerem  mtniftrant , 
qui  benedicitur  ,  &  capas  purpureas  Epifcopo  &  heb¬ 
domadario  ,  &  Crocea  eburnea  Epifcopo  traditur.  Vi¬ 
de  Croci  a  2 . 

fCaoctA  Charta.  Vide  in  Charta. 

^[CROCEOLUS.  VideCroceus. 

^CROCEUM,  Idem  quod  infra  Cr ocium.  Charta 
Edwardi  II.  Angi.  Regis  ann.  1  319.  pro  Johan- 
nede  Bermyngeham  apud  Rymerum  to.  3.  pag. 
768.  coi.  2.  Salvis  etiam  &  refervatis  nobis  &  hare- 
dibus  ncftris  Croceis  in  dttto  Comitatu  de  Loveth  , Jient 
in  aliis  Comitatibus  libertatum  in  terra  noftr a  Hibernia 
nobis  re  fervantur. 

CROCEUS  ,  Croc  e  olus  ,  Fulcrum  fubalare  in 
modum  Crucis  lupcrne  elfidlum,  vulgo  Potence* 
HilloriaTranllationisS.  Gorgonii  num.  9.  Virtu¬ 
te  renum  carens ,  curva  fuper  Croceos  quodam  vefpere 
ac  c  effit ,  &  recuperata  virtute  dimiffis  Croceolis  .... 
rediit.  [Stepelinus  in  Miraculis  S.  Trudonis  lib. 

1 .  num.  x  o.  Dum  quidam  Croceis  hinc  inde  fu  flent  a- 
tus  ibidem  d  Domino  medelam  JofpitatisJimiliter  expe¬ 
teret  ,  continuo  fe  ferjit  calefit  medicina  falvatum  ,  & 
baculis . . .  fuper  fores  Monafierii  fufpenjis ,  &c.  ] 

Croccia,  Eadem  notione.  Geminianus  in  Vita 
B.  Finae  Virg.  num.  1 4.  JjEd  fine  baculorum  fufien- 
taculo ,  qui  Croccia  dicuntur  vulgariter ,  ambulare  non 
poterat.  [  Miracula  S.  Zitaeto.  3 .  April.  pag.  515. 
Vidit  eum  bene  fanum  &  fine  Crocciis  ire  &  recte.  Le¬ 
gitur  iterum  p.  4  5  5 .  ubi  de  S.  Raynerio.  ] 
CROCHA,  f.  Uncinus ,  hamus,  Gall.  Crocbet. 
Locum  vide  in  S  aurarium. 

CR.OCHETUM , Contus  uncatus,  uncus,  har¬ 
pago, Gall.  Croc, Crocbet.  Procelfus  deVita  S.Yvo- 
nis,Maii  to.  4.  p.  577.  Nauta  civitatis  Trecorenjis 
Crochetum  ligneum  quod  perdidit  in  Sequana  . . .  inve¬ 
nit  ad  invocationem  dUtiTvonis.  Litterae  de  Vidimus 
Ludbvici  Regis  Franc.  ann.  1236.  menfe  Decem¬ 
bri  e  Chartulario  Montis  Martyrum  :  Difti  vero 
homines  de  Maifnilio  in  dttto  nemore  noftro  de  Roberto 
habent  mortuum  ramum  ad  acrochandum  cumCrocbeto 
permortuum  nemus . 


CrgehetV.^ 


1 1 69  CRO 

fCROGHfiTBM  ,  Cro<2U  h  TUM,  Uncinus  5  fi¬ 
bula,  Gall.  Crocbet ,  Agrafe.  Concil.  Aptenfeann. 
1365.  inter  Anecd.  Marten.  tom.  4.  coi.  334. 
Ut  mjlrttm  quilibet  vefles  fuis  Donfjcellis  Scutifens , 
fieri  faciat  longitudinis  competentis  ..  .  cum  bot  otiis  vel 
Croquetis.  Ejufd.  tomi  coi.  3  9  3  .  in  Concilio  Ave- 
nion.  A  cetero  veflis  a  parte  pofierion  altiores  ,  quod 
colla  eorum  (  Clericorum  )  non  ita  pateant ,  &  ita  a 
parte  anteriori  cum  Crochetis  claufas  deferant.  Ibidem 
coi.  feq.  Non  ultra  accedant  capuciati  cum  botonisvel 
Croquetis. 

^fi.CROCHlA,  Excubatio.  Charta  AgnetisComi- 
tidae  Nivern.  ann.  1  1 9 1 .  ex  Chartulario  Ecclefi x 
Autifliod.  Ab  omni  exercitu  &  chevalchia  &  excu¬ 
batione  ,  qua  v ulio  Crocina  dicitur ,  quittavimus. 
f  2.CROCHIA\p  ed  um.  V  ide  Croci  a  2 . 
CROCHUM,  Uncus,  quo  arcubalidae  tenduntur. 
Sanutus  lib.  2.  part.  4.  c.  2  2.  Expedit  etiam  dari 
tendentibus  laliflas  validas  Crocborum  bonorum  auxi¬ 
lium  ,  &  largorum  :  prafertim  quod  'a  pane  pofieriori 
fint  ampla  Crocba  prafata  ,  &  quod  pradiftas  balijids 
tendentes  utantur  pradiclirCrocbis  tam  tendendo ,  quam 
etiam  baliftando ,  &c. 

i.  CROCIA  ,  Fulcrum  fubalare  ,  in  Miraculis  S. 
Richarii  lib.  2.cap.  6.  Coepit  jam  fuftentaculo  iter 
futim  agere  ,  quod  vulgari  nomine  Crocia  vocatur.  V  i- 
de  Cruce  a,  \_Croceus  &  Croffa.  ] 

%. CROCIA,  Pedum,  baculus  padoralis ,  Epifco- 
palis.  Papias  :  Crocia  ,  dicta  a fimilitudine  crucis.  Ha- 
riulfuslib.  4.  Chron.  Centul.  c.  28.  Virga  pafio- 
ralis  quam  vulgus  Crociam  vocat.  £  Charta  an.  1086. 
in  Tabulario  S.  Florentii:  JjEyd  cum  ipfo  baculo 
Abbatis ,  qui  Crocia  dicitur ,  facium  eft.  Concil.  Lug- 
dun.  anni  1527.  inter  Anecd.  Marten.  tom.  4. 
coi.  599-  Baculo  pajtoraliCncia  nuncupato.  Occur¬ 
rit  rurfus  in  Hidoria  Trandationis  S.  Wandrege- 
fili ,  inter  Ada  SS.  Benedid.  faec.  5.  pag.  206.] 
Vide  Ca  nbuta  ,  Invejlitura  per  Crociam. 

Croch  1  a.  Charta  Joannis  Arehiepifc.  Capuanian. 
1301.  Item  Crocinam  unam  cum  baculo  de  ebure.  T a- 
bularium Prioratus  de  Domina  in  Delphinatu  Ch. 
197  .Et  Dominus  Epifcopus-laudavit  &  confirmavit  per 
Crochiam  fuam  in  manu  Dom.  Hugonis  Prioris.  Phi¬ 
lippus  Mouskes  in  Hili.  Franc.  MS. 

En  cel  tans  fi  fu  afoles , 

L' arceveskes  du  Ruen  Maugers , 

Jgjii  Dieu  fervi  mult  volentiers , 

Et  il  a  fa  Croce  rendue  : 

Mais  li  Dus  fatis  longue  attendite 
Donna  la  Croce  d  Amaurri , 

Moine  de  Fefcans ,  ne  de  Berri. 

Crocia.  Charta  Anglica apud Gul.  Prynneum  in 
Libertatib.  Angi.  to.  2.  pag.  254.  Mandatum  efl 
etiam  eidem  quod  faciat  habere  . .  •  Rogero  omnes  re¬ 
ditus  &  res  Clericorum  habentium  reditus  de  feudo  j ito  , 
. . . .  &  res  Abbatum  de  feudo  fuo  ,  fi  alicujus  Crocia 
habent  de  dono  fuo  &  Priorum ,  feu  cujufcunque  domus 
religio  fit  ,fi  fit  de  dono  fuo ,  quia  ipfe  Domino  Regi  in¬ 
de  refpondebit. 

f  CROCIO  ,  Bos  vetulus.  Statuta  General.  Ordin. 
Cillere,  an.  1 1 56.  vel  1158.  n.  38.  inter  Anecd. 
Marten.  to.  4.  coi.  1  z^y.Crociones  ,  id  efl  vetulos 
boves  emere  conceditur ,  ne  longius  coria  perquiramus. 
CROCIUM.  DiplomaHenrici  II.  Regis  Angi,  pro 
Hibernis:  Exceptis forefialhs ,  thefauro  invento ,  Cro¬ 
cus  ,  Ubi  Spelmannus  Crocium  idem  valere  quod 
Cro  1 .  de  quo  fupra ,  fufpicatur.  [  V  ide  Croceum  & 
'  Crocbia  1 .  ] 

%  CROCOMAGINA.  Vide  Cbrocomagina. 

4 CROCOTI A, Crocotula.  Vide  Crocuphantia. 
Tom.  II. 


./ii  70 

§  CROCUS  ,  Harpago  ,  Gali.  Croc.  ProcelTus  de  B. 
Petro  deLuxemburgo,to.  1.  Julii  p.  593.  Ipfum 
loqtientem  cum  quodam  hamo  five  Croco  de  aqua  ex- 
traxerunt.  Vide  Croceus. 

Crocus,  Cincinnus  ,  Capillus  in  uncuiti ,  quem 
Croc  dicimus,  retortus.  ChartaHenrici  III. Regis 
Angi.  apudGuil.  Prynneum  in  Libertatib.  Angi, 
to.  2.  pag*  479.  Sciatis  quod  concejjimus  &  plenam 
poteftatem  vobis  dedimus  ,  capillos  Clericorum  nojlro- 
rum ,  qui  funt  de  bofpitio  nofiro ,  &  familia  noflra ,  lon¬ 
gos  crines  habentium  ,  &  ad  Crocos  capillorum  fuoriim 
deponendos ,  &c. 

«f  CROCYPHANTIA,  vel ,  ut  malunt  aliqui,  Cro¬ 
cotta,  Crocotulavc  ,apudUipian,  leg.  2  5.  §.  10.  ff. 
de  auro  argento  legat,  funt,  ut  quibufdam  pla-^ 
cet,  muliebria  ornamenta  villofa  rcticulata.GlofT. 
vet.  Philoxeni ,  Kgoju/cpavTc? ,  Reticulus. T urneb.  lib. 

2  8.Adverf.  c.  2 3 . interpretatur  ornamenta  fine 
ullo  ftamine  contexta.  Glofiar.  Graco-Lat,  Kpojtd- 
«paiHo? ,  Peplus  feu  velum  ex  trama  textum ,  Vide  Cal¬ 
vini  Lexicon  Juridic. 

CROEROLA.  LexAlamannor.  c.  99.  §.  19.  Corni¬ 
cula  ,  columba ,  &  cobua ,  &  Croerola ,  &c.  Ubi  Edi¬ 
tio  Heroidi ,  barocralti ,  Lindenbrogii  querola.  For¬ 
te  avis  nodurna ,  quam  nodri  Crecerelle  dicunt  , 
proinde  legendum  Crecerola. 

CROFFERA,  Hara  porcorum.  Vide  Skenxum  de 
Verbor.  lignificat. 

CROFTUM ,  Croptus,  Crofta.  Saxonibus , 
Cjioyt  &  Cjpu^t  ,  locus  fecretus.  Eli  autem 
Croftum  ,  inquit  Spelmannus  ,  praediolum  prope 
habitaculum  rullicum  a  latioribus  campis  ideo  di- 
dindum  ,  ut  animalia  rudica  fubitis  ulibus  exhi¬ 
beat  :  agellus  inclufus  ,  apud  Somnerum  :  noflris 
C/or.ChartaEadredi  Reg.  Angi,  apud  Ingulfum,& 
to.  1 .  Monadici  Angi.  pag.  j  6%.Poffunt  etiam  di¬ 
cti  Monachi  de  eifdem  manfeis  verfus  Occidentem  ad¬ 
jacentibus  pro  fe  &  hominibus  five  tenentibus  fuis  in¬ 
cludere  Croftos ,  five  pratum  feperariter  ,  quantum  illis 
placuerit.  Charta  Edw.  II.  tom.  2.  pag.  256.  De 
quodam  mefuagio  &  Crofto  adjacente.  Infra :  Cum  adi- 
jiciis  &  curtilagio ,  &  Crofto  inclufo.  Ibidem  :  De  uno 
mefuagio  cum  orto  &  Crofto  ,  &  cum  medietate  Crofti 
palmcrii.  Willelm.  Thorn  :  Cum  gardino  &  Crofto. 
Tofta  &  Crofta  in  Monadico  Angi,  toiii.  2 .  p.  55. 
99.  1 1  6.  &  tom.  3 .  p.  1  39.  Ingulfus  pag.  875» 
Poffunt  etiam  includere  Croftos  five  pratum  circa  pon¬ 
tem  fepar  aliter,  quantum  illis  placuerit.  \_Madox  For- 
mul.  Anglic.  p*  43.  Unam  Croftam  qua  jacet  inter 
pomerium  ipfius  Roierti  &  magnam  viam.  Hid.  Har- 
cur.  to.  4»p.  2200.  exRegid.  Abbatiae  S.  Mariae 
de  PratisLeicedriae.  Dedit  nobis  unam  virgatam  ter - 
ra  in  Scbepisbed  cum  tofto  &  Crofto.  Et  pag.  1378. 
ex  Chartulario  Abbatiae  Mortuimaris :  Cum  toftis 
(ffCroftis ,  pratis ,pafc uis. ]  Hidoria  vernaculaPrio- 
ratus  de  Wigmore  in  agro  Hereford.to.  2.  Mona¬ 
dici  Anglic.  pag.  219.  Roger ......  demanda  des 

autres  quelefu  cele  place  que  on  apelaletrefor  de  Mor- 
timer ,  &  li  fut  difi  que  ce  fut  une  Croufte  joignant  d 
VAbeye  ,  ajfes  bonne  terre  &  large  ,  &  d  merveille  bien 
fntttifiantc.  Eadem  Hidoria  Latine  feripta :  Ferti- 
liffimum  campum  prope  JUonaflerium  fituatum ,  Tbe- 
f aurum  Adortimer  nuncupatum  in  . ..  eleemofynam  do¬ 
navit.  Catholicon  Armoricum:  Crou  an  devet,  Gal¬ 
lice  Bergerie  ou  Clais  ou  couchent  les  brebis  aux  cbamps. 

Lat.  Caula,  ovile.  Crou  angueffr . caprile.  Croti 

an  moch. . .  hara .  Crou  un  boven  ,  bojlar. 

CROIA.  Vide  Cro  2. 

CROISARE.  Ricobaldi  Ferrarienfis  Hid.  Impe¬ 
ratorum  adan.  i  268.  apud  Murator,  tom.  9.  coi. 

Eece 


ii  yi  CRO 

137.  Conradus  igitur  cum  Duce  Auftria  ac  paucis  no¬ 
bilibus  jiatuit  furtivo  aditu  in  regnum  prodire  ,  quod 
pro  majori  parte  in  ICarulum  fe  Creferat ,  vel  Croifa- 
verat ,  ex  additione  dodiffmi  Editoris  ,  qui  ibi¬ 
dem  annotat  in  Eftenfi  Codice  legi  ,  fe  erexerat , 
melius  quam  alibi ,  ut  puto :  hic  enim  agitur  de 
Siculis ,  qui  a  Carolo  Sicilis  Rege  difcefferant. 

%  CROISCENS.  Vide  Cenfus  crefcens. 

«j[  CROISIATUS ,  Ad  modum  crucis  efformatus  , 
Gall .Croife.  Inventar.  an.  1 41 9.  in  Archivis  Ec- 
clefiae  Noviorn.  Jjfuatuor  panni  linei  Croifiati  nigro 
fendapillo  ad  ponendum  fupra  corpora  dcfunttorum. 

CROISUM,[  Vas  apum. ]  Vide  Truncus. 

«|[  CROIZATUS,  Gall.  Croife.  Infignitus  cruce  ad 
facram  militiam.  Chronicon  Bern.  YteriiMona- 
chi$. Martialis  Lemov.  inter  Fragm.  MSS.Stepha- 
notii  tom.  1.  Caufa  tanti  gaudii  fuerunt  Croit.au  qui 
alicriter  de  patria  exire  volebant ,  (fic. 
CROLLER1US,  pro  Trollerius ,  Olearius ,  perpe¬ 
ram  legitur  in  Commentariis  ad  Hiftor.  Dalphin. 
Edit.  Parif.  pag.  1  3  3  .coi.  2.  Vi  de  Trollerius. 
CROM A ,  Humores.  Infuper :  Frons  atrii.  Gloffar. 
Sangerrnan.  n.  501. 

f  Ckomaticus,  ibidem ,  Jftuj  non  confunditur ,  nec 
colorem  mutat.  Eft  a  Graeco >  Color;  unde 
pro  Croma  ,  Humores  ,  f.  leg.  Colores. 

CRONCULU S,  Saxonice ,  An^peta ,  in  Gloff.  Ail- 
frici:  id  eft ,  pullula,  pufula ,  unde  Somncrus  Fu¬ 
runculus  reltituendum  putat. 

CRONICA ,  pro  Chronicum.  Per  teftes ,  liter  as, Cro- 
nicas ,  formam ,  &c.  apud  Ry  merum  to.  5 .  p.  8  o  8 . 
coi.  2 .  V ide  Chronica. 

<j[CRONIS,  Nota  qua  in  f  ne  tantum  libri  ponitur.  Pa¬ 
pias  &  Gloffar.  San-German.  n.  501.  Legendum , 

Coronis. 

CRONTOCHlUM.Ordericus  Vitalis  libro  1  z.  p. 
872.  Dormitorium  &  Crontochium  ,  &  reliqua  Coe¬ 
nobitarum  abdita . . .  f 'curris  ac  meretricibus  patuerunt. 
Quid  hoc  loco  lit  Crontochium  ,  non  facile  ell  di¬ 
vinare  ,  etfi  Graecam  vocem  fapere  videatur.Un- 
de  nefcio  an  eo  exprefferit  Gerontocomium ,  quod 
y»pclzoq>i~cv ,  appellatura  Scylitzepag.  790 .y^ono- 
fjn7ov  a  Codino  inOriginib.Lambec.  p.  47.48  & 

5  3.  &  in  Menaeis  ad  27.  Febr.  Eli  autem  Geroco- 
mium ,  uti  definitura  Juliano  Anteceffore  Conftit. 
7.  c.  3  2.  Locus  venerabilis  in  quo  pauperes  (fi  propter 
fenettutem  folam  infirmi  homines  curantur.  Eline  qui 
praeerat.  Gerontocomiis  dicitur  in  Novella  7.  Jullin. 
Certe  in  Monafteriis  domicilia  fenibus  &  infirmis 
dellinata  extitiffe,  colligere  eft  ex  Regula  Sancti¬ 
monialium  canonice  viventium  cap.  a  3 .  in  Con¬ 
cilio  Aquifgranenfi.  Sed  potius  videtur  vox  con- 
fida  ex  ,  tametfi  vix  occurrat. 

f  CROO.  Vide  Cro  1. 

CROPA.Equi  tergum,  Gall.  Croupe. Petrus  deCref- 
centiisl.  9.  c.  7.  Caudam  habe  at  longam  cum  paucis 
(fi  planis  crinibus  .*  Cropas  latas  &  bene  carnofas ,  (fic. 

•H  CROPARIA  ,  Croperi  a.  Vide Cropria. 

f  CROPPUS,  ab  Anglico  Crop ,  Fruges  per  annum 
nafcentes ,  mellis,  Gall.  Moiffon,  Coupe,  Recolte.  Sa¬ 
xonice  Cp.oppay ,  Spicas ,  racemi.  Kennettus  in 
doliario  ad  calcem  Antiquit.  Ambrofden.  Idem 
Abbas  ex  mera  liber  alitate  fua  Croppum  de  ditia  crof- 
ta  prafato  Priori  infanter  conceffit  pro  hac  vice.  Ma- 
dox  Formul.  Anglic.  p.  1  3  1 .  Hanc  dimidiam  hidam 
terra  cum  omnibus  pertinendis  fuis ,  receperunt  prafati 
Monachi  ad  Nativitatem  S.  ffohannis  Bapt.  anni  In¬ 
terdicti  fexti ,  tenendam  bene  &in  pace  ufqtie  ad  ter¬ 
minum  duorum  annorum  fequencium,  fcilicet  donec  inde 
duos  Croppos  perceperint ,  proviginti  folidis  quos  &c. 


CRO  1172 

CROPRIA ,  Concilium Londinenfe an.  13  42.  can. 

2 .  de  abufu  Clericorum  in  veftibus :  Caligis  etiam 
rubeis  ac  fcaccatis,  viridibus ,  fotularibus  etiam  rofira- 
tis  &  inajis  multimode ,  ac  Cropriis  ad  fellas,  cornibus 
ad  colla  pendentibus ,  &c.  Forte  legendum  Croperiisr 
id  eft  ,  poftilenis ,  quas  Croupieres  Galli  dicunt ; 

[  vel  Cropariis ,  utapudLyndwoodum  in  fuo  Pro¬ 
vinciali  legitur  p.  1  2  3.  edit.  1679.  Caligis  etiam 
rubeis , [cacatis  (fi  viridibus,  fellis  cum  Cropariis ,  (fic .] 

^1 CROQU  A ,  Baculus  paftoralis ,  Gall.  Crojfe.  Char¬ 
ta  fundationis  MonafteriiS.  Catharinae  an.  1233. 
in  Archivo  S.  Vidoris  Maffil.  Epifcopus  non  intret 
Monaflenum  Mentalium  S .  Catharina  niji  cum  mitra 
&  Croqua.  Vide  Crocia.  2. 

CROQUETUS, Uncinus , fibula,  Gall .Crochet t 
^graffe.  Inventar.  Ecclefiae  Anicienfisann.  1444. 
Item  unus  parvus  Croquetus  cum  duabus  frangiis  ru¬ 
beis  deargentatus  in  duobus  capitibus  quaji  longitudinis 
unius  uncia  digiti  Vide  Crochetum. 

CROS ,  f.  Species  antiquorum  armorum  ,  ut  Crocs 
apudBorellumin  Didionario.  EpiftolaGuidonis 
de  Dampetra  ad  Philippum  Aug.  an.  1 1 1  3.  apud 
Marten.  to.  i.  Colled.  AmplilT.  col.11 1  4.  Guale- 
r annus  de  Corbelles  (fi  Robertus  tradiderunt  mihi  de 
munitione  de  Tornoilles . . .  duas  archas  quarrellorum  , 
unam  ad  efinf,  (fi  alteram  ad  duos  pedes ,  (fiu.  tors , 
(fi  n.  Cros ,  &  11.  glomosfili ,  (fi  c.  libras  cera.  Anglis 
Croff-bow  eft  Arcubahfta ,  Gall.  Arbalete. 

^  CROSA  ,  apudDumbenfes , Lacuna,  Gal.  Creux, 
Ravin.  Charta Thoffiac.  ann.  1462.  fignata2?o»- 
net:  [JuxtaCrofam  vocatam  de  [Jargeat  ex  meridie.  In 
altera  Charta  legitur,  p/uxtaCroz,am.Y  ide  Crojfau 
Crofum  &  Cuma  4. 

CROSATUS ,  Ad  inftar  crucis  efformatus,  Gall. 
Croife.  Statuta  Maffil. lib.  3.  cap.  14. §.  2.  Omnes 
autem  emina . . ,  Jint  femper  Crofata  cum  ferro  ,Jicut 
confuetum  eft.  Codex  MS.  prtefert  Croz.ata. 
CROSCUS,  pro  Croceus.  Charta  Capituli  Toloff 
apud  la  Faille  Annal.  T olof.  to.  1.  p.  5  7.  Inftrum. 
Nec  cancellatam,  nec  abolitam  in  aliqua  fui  parte,  cum 
vero  (fi  integro  Jigillo  cera  quaji Crofci  coloris. 

%  CROSERIA,  Feneftra,  Gall.  Croifee.  Tranfadio 
an.  1 490.  ex  Schedis  P  rxfidis  de  Maz.augues :  Li¬ 
ceat  eifdem  conficere  Cro  ferias  &  feneftr  as  lapidum 
quarumcumque. 

^1  CROSIA,Pars  illa  templi  chorum  inter  &  naven> 
ad  crucis  formam  exftruda,  Gall.  Croifee.  Johan» 
nis  Iperii  Chronie. S.  Bertini  continuatum ,  apud 
Marten.  to.  6 .  Ampliff.  Colled.  coi.  623.  Hic  to¬ 
to  fuo  tempore  ,  licet  parvo  ,  in  adificiis  fuis  a  prade- 
ceftoribus  incoeptis  ,  fcilicet  novo  choro  ,  Croijia  juxta 
clauftrum  atque  aliis  diligens  extitit.  Et  coi.  624. 
Circa  altaris  ornamenta  non  mediocriter  honeftus  fuit , 
Crojiam  Ecclejia  ab  ffohanne  VI.  incoeptam  cum  fene - 
I his  confummavit. 

CROSNA.  Vide  Crufna. 

1.  CROSSA.  Charta  fundationis  Abbatiae  de  Mira- 
torio  Ordinis  Ciftercienfis  ,  tom.  1  3.  Spicilegiji 
Aeheriani  p.  312  .Et  a  termino  illo  per  juxta  cam¬ 
pum  ufqtie  ad  Crojfam  Vongeii ,  &  a  Croffa  illa  ufque 
ad  terminum  Bellifortis  &  Calendiniaci.  Forte  pr« 
Crux  vice  termini. 

Potius  crediderim  Crojfam  pjo  Crofa  ,  Lacuna,1 
politam  effe ,  quam  pro  Cruce.  In  Breff  a ,  ubi  li¬ 
tum  eft  Monafterium  de  Miratorio,  multa  funt 
hujulinodi  loca  lacunofa  ;  deinde  Vongeium  idem 
puto  quodGallicum  Fange,  Lutum,  coenum.In 
lacunis  lutum  effe  non  eft  opus  dicere. 

<[  2 .  CROSSA  , Fulcrum  fubaxillare ,  Gall.  Bequille, 
alias  Crojfe.  Ada  SS.  April.  to.  2 .  p.  2  5  9 .  de  S.  Bo- 


1 1 73  CRO 

ncdidto  Avenion.  Dimittebant  Crojfas  Ecclejia  & 
recedebant  recti.  Vide  Croceus. 
f  3 .  CROSSA  ,  Lituus  pontificius  ,  Pedum ,  Gallis 
Crojfe.  Conluet.  MSS.  S.  Auguftini  Lemovicenlis 
Induat  fe  Dompnus  Abbas  cumjlola  &  Crojfa  &  ve- 
fiimento  parato.  Diploma  anni  1 307.  de  Jurifdi- 
Ctione  Canonicorum  Attanenfium  inter  Fragm. 
Hift.  Stephanotii  MSS.  to.  2.  Abbas  indutus  J 'acer - 
dotalibus  &  Crojfa.  Occurrit  apud  Gafiendum  in 
Notitia  Ecclefise  Dinienfis  ad  ann.  1430.  Baluz. 
Hift.  Arvern.  to.  2 .  p.  5  9 6 .  &c.  Vide  Crocia  1 . 
Crossalis  Baculus  five  pajloralis ,  apud  Stc- 
phanotium  Antiq.  Wafcon.  MSS.  to.  1.  p.  5  86. 

^  CROSSE  A ,  Idem  quod  Crojfa  3 .  Inventar.  Eccle- 
fice  Noviom.  an.  1419.  Item  una  parva  Croffea  ar¬ 
gentea  ad  baculum  nigrum  pro  Epifcopo  Innocentium. 
CROSSENEYHT  ,  apud  Rymerum  to.  2.  pag. 
247.  Nobis  nuper...  Avianus  &  filii  M^alenfes,  par¬ 
tem  illam  pretiojijfrmi  ligni  Crucis ,  qua  d  Walcnjibus 
Croffeneyht  vocatur  reddiderunt.  La  Croix  neybt  ap¬ 
pellatur  ejufd.  tomi  p.  1022.&  1023. 

*f  CROSSERIUS  ,  Epifcopalis ,  fi  bene  conjicio ,  a 
Crojfa  3 .  Baculus  paftoralis.  Hift.  Dalphin.  to.  2. 
p.  76.  coi.  1 .  in  Excerptis  Chartularii  Ebredun. 
an.  1295.  Die  z  5 .  menfis  fjunii  convenerunt  m  ca¬ 
mera  Crofferia  pradicti  D.  Arcbiepifcopi. 

«j[  CROSSUM.  Vide  Crofum. 

1 .  CROSSUS,  pro  Groffus.  Leo  Oft.  lib.  3 .  cap.  3  1 . 
(  al.  3  3 . )  Decem  iconas. . . .  Crojfo  argento  fculpfit  ac 
deauravit.  Infra,  Crojfa  maceria.  Vide  Groffus. 

2.  CROSSUS  ,  pro  Crocus  ,  ut  puto,  Gall.  Safran. 
Statuta  Arelat.  MSS.  art.  4  5 .  Statuimus  quod  Crojft 
&  alie  hortorum  berbe  infra  Arelatem  nullo  modo  cre¬ 
mentur. 

CROSUM ,  Caverim,  excavatio  ,  lacuna ,  Gallice 
Creucc ,  Ravin.  Hift.  Dalph.  to.  1 .  p.  4 1 .  coi.  1 .  in 
Inquifit.  an.  1323.  Item  quod  dictus Caftellanus  mi¬ 
natus  fuit  valde  palam  &  publice  Guigonem  Radulfi , 
qui  facit  Crofum  argenteria  de  Brandis ,  quod  ipfum  Gui¬ 
gonem  Radulfi  &  ejus  fidejujj ores ,  pignoraret  de  quin¬ 
gentis  libris ,  quas  habuerat  d  Domino  Prafetto  ditia  ar¬ 
genteria, ex  eo  quia  dittum  opus  nen  faciebat.Ordinatio 
Raimundi  Anderii,  de  abevratoriis  parvi  Rhoda¬ 
ni,  an.  1  2  2  3 .  e  MS.  D.  Brunet  fol.  6  7.  va.JjJuod- 
dam  abevratorium  habeat  in  latitudine  duas  cannas , 
Jit  de  cetero  ad  Crofum  de  Vatona  inter  terram  Domus 
militie  &  terram  uxoris  Bertrandi.  Eadem  notione 
Croffum  habetur  in  TranfaCtione  Florentii  Domi¬ 
ni  de  Mafalguis  cum  incolis  ejufdem  loci  anno 
1438.  ex  Archivo  Prxfidis  de  Maz.augues.  Vide 
Crota  2.  Crotum  &  Cuma  4. 
x .  CROTA.  Rupes.  Will.  Brito  lib.  1  o- Philippici. 

Dum  tu  conaris  Monachi  fubvertere  Crotam. 

Quo  loco  intelligit  caftrum  quod  Rupes  Monachi 
dicitur,  feu  Roche  da  Moine. Supra  : 

....  Monachi  rupem  confundere  demum 
Funditur  horre fcens  ,  armis  verbifque  minantur. 

2.  CROTA  ,  Antrum  ,  fpecus,  noftris  Crotte  ,  vel 
Grotte  ,  ex  Crypta.  Ita  cenfet  Bernardinus  Balbus 
ad  Vitruvium.  [  Crota  S.  Laurentii ,  in  Charta  an. 
1219.  ex  Libro  flavo  Epifcopatus  Mallii,  p.  25.] 
Le  Roman  de  Garin: 

Li  defirier  font  leans  el  fouflerrin  , 

En  une  Crote  que  firent  Saraun . 

Alibi  : 

Netreuve  Crote  que  il  neface  emplir. 

[Le  Roman  d’Athis  MS. 

Dehors  les  murs  d'  antiquiie 
Trouva  uneCroufle  foubs  terre  , 

Ld  fe  tournapour  la  mort  querre , 

Tom.  II 


CRO  1174 

Et  dit  que  jdmais  n'en  ifira , 

Mais  la  dedans  de  duel  tnourra.  ] 

3 .  CROT A  ,  Domus.  Charta  an.  1157.  apud  Ga- 
riellum  in  Epifcopis  Magalonenlibus  pag.  128. 
Uxor  Guillelmi  de  Torto fa ,  timens  mortem  ,  in  Crota 
turris  majoris  ante  diem  fjovis  qua  ipfa  mortua  fuit 
dixit ,  &c.  Tabularium  Ecclefise  Uticenfis  ann. 
1208.  pag.  5 .  Acta  funt  hac  apud  U celiam  in  Crota 
Domini  Epifcopi,  &c.  Charta  Avcnionenfis  apud 
Fantinum  Caftrucium  tom.  1 .  Hift.  Avenion.  p. 

1  77.  Item  folarium  fupra  Cretam  Alagiftri  Raimundi 
Praterii.  [Ibid.  pag.  1  7 6 .  Hofpitium  haredum  Pon¬ 
tii  Porcelli ,  exceptis  Grota  &  duabus  apothecis  defuper; 
ubi  pro  Grota  puto  legendum  Crota.  Charta  anni 
1  2  8  8 .  ex  Archivo  S.  V i&oris  Mallii.  Armar.  Reg. 
num.  x  1 .  Actam  in  Caflro  Regii  m  Crota  domus  dicti 
domini  Epifcopi.  Inftrumcntum  anni  1  242.ro.  3. 
Gall.  Chi  iit.  coi,  214.  Cum  Crota  &  fur  ne  Ilo  &  tur¬ 
re  &  fundamento  fupra  ,  cum  camera  fuperiori ,  &c. 
Inftrum.  ann.  1228.  in  parvo  Chartulario  S.  Vi¬ 
ctoris  Mallii.  fol.  128.  Videtur  impedire  elevationem 
Jive  exaltationem  p  radiet  a  Crota  turris  veflra.  Concef- 
fio  anni  1253.  Hifcor.  Dalphin.  tom.  1.  pag.  3  o . 
coi.  2.  Altum  apud  Venetum  retro  Crotam  Ecclejia. 
His  omnibus  in  locis  non  domus ,  utCangius  ex- 
ponit ,  led  pars  domus  ,  ut  crypta  vel  cella  in¬ 
ferior  ,  vel  quivis  alius  locus  concameratus  debet 
intelligi.^Provincialibus  Croto  Cavea  eft  ,  Croutat 
vero  Concameratus  :  quo  referri  poliunt ,  quse 
Browerus  feribit  in  Fortunatum  pag.  1  8  1 .  Ma¬ 
net  in  Francico  juxta  Gallicoque  fermone  ,  ut  teftudi- 
nes  Crotte  appellitent.  JjJua  de  re  vifum  efl  fubne clere 
viri  eruditi  judicium ,  Grottam  feri  b  enti  s ,  aut  durius 
Crottam ,  ejfe  omnino  teftudinem  fubfiructionis  in  adi- 
ficio  fubterraneo ,  voce  Galltca,  qua  Gracis  jtpvV!» ,  vel 
xpuWla.  Unde  &  Sidonio  &  Plinio  fj uniori  ujitatam 
Cryptoporticum  Francos  appellare  Grotte  &  Grotef- 
ques ,  Leodienfes  Crotte.  ] 

CROTER1UM ,  ut  Crofum ,  Gall.  Creux  ,  Exca¬ 
vationes  ,  quas  fodiunt  metallici  ad  eruendum  e 
fodinis  metallum.  Hift.  Dalphin.  tom.  i.p.  93. 
Edit.  Genev.  &  pag.  96.  Edit.  Parif.  in  Inquifi- 
tione  anni  1220.  Si  alius  minator  dimittit  Crote- 
vium  fuum  in  minaria ,  illud  D.  Comiti  remanet  pro  vo¬ 
luntate  fua  facienda  :  inde  &  fi  alius  eorum  incipiat 
aliud  Croterium  3  debet  illud  ei  manutenere  de  omnibus 
per  quinque  teffas  in  latere.  Vide  Crota  z. 

CROTINA.  Vide  Crufna. 

<1[  CROT ONUS.  Nova  Gall.  Chr.  to.  3 .  coi.  1 1 44. 
ex  Regefto  Hugonis  Bonifaciiadan.  1461.  Ifnar- 
da  de  Marculfo,  Monialis ,  Vicaria  nobilis  &  magni¬ 
fica  Domina  ff oh  anna  de  Medullione ,  Abbatiffa  AIo- 
naflerii  Digna  ,  Sifiarici  &  de  Subripis  Procuratorem 
conftituit  ad  conftituendum  quemdam  Crotonum ,  in  apo¬ 
theca  domus  ditti  Monafterii  Jita  Digna,  in  porta  Du¬ 
randorum.  Idem  videtur  quod  Crota  3 . 

CROTTA.  Vide  Chrotta. 

CROTUM ,  Gall.  Creux ,  Folia,  lacuna,  locus  ca¬ 
vus.  Charta  Tholfiac.  fignata  Bonnet  ann.  1462. 
fjuxta  Crotum  de  la  Cdefe  ex  meridie.  Altera  anni 
1404.  fjuxta  Crotum  vel  foveam  vocatam  La  Fejfe, 
&c.  IndexMS.  beneficiorum  Eccl  &  Dicec.  Con- 
ftantienf.  fol.  2  5 .  verfo  :  Rettor  percipit  decimam 
quindecim  virgatarum  terra  in  Crotis  de  Cathevill.  & 
novalia  &  minutas  decimas  totius  parochia.  Sed  in  hoc 
pofteriori  loco  puto  legendum  Croftis  pro  Cre¬ 
tis  ,  quod  Dioecefis  Conftanticnfis  non  multum 
diftet  ab  Anglia,  ubi  vox  Croftum  frequentillima 
eft.  Vide  Croftum. 

CROUTURA,  Locus  feptus,  a  Gall.  Cloture ,  Se- 

Ecee  ij 


II7J  CRO 

pimentum. Chartular.  S.  V andregelili  to.  2 .  pag. 
388.  Totum  mafagium  meum Jitum  apud  Fontams  in¬ 
tra  m  a  furum  GUleberti  ftitoris  &  Crouturam  G  alteri 
de  Pratelles .. .  Altum  an.  D.  m.  ecxxXi.  Alter 
Ainanuenfis  emendavit  Cloturam. 

CROXATI,  Iideni  qui  Crucefignati ,  apud  Oge- 
riumPanevnlib.4.  Annal.  Genuenf.adan.i  203. 

%  CROZA.  Vide  Crofa. 

f  CROZATUS.  Vide  Cro fatus. 

CROZOLA,  Baculus  fuperne  roft ratus  vel  in  for¬ 
mam  crucis  effbrmatus,  Gall.  Bequiile.  Miracula 
B.HenriciBaucenenfis  to.i.Juniip.  3  77.  Contra¬ 
rius  in  anc  his,  &  non  poter  at  ire fine  Cr  obolis  aliqualiter , 

C 'rrnodo  vadit  Jine  Crosolis.  Vide  Cruce  a  Sc  Croceus . 

CRUCA ,  Cremalter ,  Gallis  Cremaillere ,  ex  Angli- 
co  Crooke ,  aduncus.  Leges  Malcoimi  Ii.  Regis 
Scotiae  cap.  3  .  §.4.  De  homine  condemnato  ad  mor¬ 
tem  ,  coram  fjuflitiario  ,  Coronator  habebit ....  omnia 
titenjilia  infra  interiorem  partem  domus ,  videi.  infra 
Crucam  ft^er  igne  pendentem. 

CRUCCA ,  Furca  fubalaris,  qua  claudi  fefe  fuften- 
tant ,  quod  pars  fuperior  in  crucis  formam  ,  feu 
T  effida  fit.  Joannes  Monachus  Bertinianus  in 
Vita  S.  Bernardi  Pcenitentis  num.  1  o.  Ambo  non 
niji  cumCruccis  incedere  v alentes ,  ad  Sanctum  vene¬ 
runt.  Vide  Croceus. 

Cr  o  c  c  1  a,  in  Vita  S.  Zitae  Virginis Lucenfis  num. 
18.  VideSkinnerumin  Etymologico  Anglicoin 
Crutches. 

CRUCEOLA  ,  pro  Crucicula.  Lambertus  Ardenfis : 
Fecit  Jibi  apportari  parvam  Cruceolam  ,  quam  in  collo 
filo  per  argenteam  catenulam  appenfam  de  fepulcro 
Domini  reportaverat.  Vide  Croceus. 

CRUCES.  Charta  Alexandri  III.  Papae  pro  Capi¬ 
tulo  S.  Mammetis  Lingon.  an.  1170.  inter  ln- 
Itrum.  tom.  4.  novse Gall. Chrilt. coi.  i  86.  Con- 
fuetudines  feu  reditus ,  quos  Cruces  appellant  de  toto 
epifeopatu  Lingonenfi ,  exceptis  illis ,  qui  ab  Epifcopis 
Ltngonenjibus  conceffi  funt  Ecclejiis  aut  Monafteriis 
ejufdem  Epifcopatus ,  &fcripto  eorum  corroborati  no- 
fcuntur, vobis  duximus  c  enfirm  and  as:  Hic  Cruces  intel- 
ligo  Oblationes  fidelium  proceffionaliter  ad  quam¬ 
dam  Ecclefiam  confluentium  ,  quaeinvoCe  Crux 
dicuntur  Cruces  bannales  ex  Catalogo  Abbatum 
Andainenfium  ;  eademque notione  accipiendum 
puto  locum  Codicis  MS.  reddituum  Epifcopatus 
Autiffiod.  Denarii  pro  Crucibus  Kalendarum  Maii 
circa  lix.  libras ;  hoc  elt ,  fi  bene  conjedo :  Denarii 
quibfferuntur  tempore  Crucium [cu  procelfionum^ 
quae  fiunt  Kalendis  vel  circa  Kalendas  Maii ,  qua¬ 
les  funt  Rogationum  procefliones. 

qj  CRUCES1  GNATI ,  Qui  faerse  Crucis  militiae 
nomen  dabant ,  Gall.  Les  Croifez-.  De  his  infra 
poli  vocem  Crux,  lin.  Crucem  aff umere,  y  e rum  alii 
fuerunt  Crucefignati  apud  T olofanOs ;  fic  enim  ap¬ 
pellabantur,  qui  ab  Inquifitoribus  comprehenfi 
Sc  carceri  aliquandiu  mancipati  propter  haerefim, 
tandem  erroribus  abjuratis,  poenitentia  &  abfo- 
lutione  receptis ,  liberi  dimittebantur.  Inter  poe¬ 
nitentias  impofitas  prima  recenfetur  Crux,  quae 
fimplex  t  aut  duplex  J  ,  ante  &  retro ,  pro  deli¬ 
ctorum  ration*  erat  deferenda.  Harum  crucium 
formam  expreflam  habemus  in  libro  Sententia¬ 
rum  Inquifitionis  T olofanae  a  Philippo  Limborch. 
edito  pag.  1  3 .  Imponimus  &  injungimus  pro  poeni¬ 
tentia  duas  cruces  de  filtro  crocei  coloris  portandas , 
unam  anterius  &  aliam  pofterius  in  omni  vefte  veftra  * 
pr  at  er  quam  in  camifia  . . .  qu-arum  quantitas  in  longi¬ 
tudine  Jit  duorum  palmorum  (f  dimidii  brachium  unum , 
&  duorum  palmorum  brachium  aliud  i  fcilicet  tranf- 


CRU  1176 

ve rf  ale  &  trium  digitorum  in  latitudine  utrumque  bra¬ 
chium \.  Et  quia  tu  Mattbae ,  &c.  amplius  deliqui- 
fis ...  fuper  addimus  vobis ,  quod  cruces,  quas  volis 
imponimus,  fint  duplices.  Vide  Crux  lin.  Cruces  binas. 
CRUCHIGLXA ,  Idem  quod  Crucca  ,  Fulcrum 
fubaxillare.  AdaSS.  Junii  to.  i.p.  797.  Erant  duo 
anni ,  quibus  nunquam  potuit  ire  Jine  Crucbigliis. 

<5  CRUCIA,  Eadem  notione.  Magifler  Joanaes  in 
Vita  S.  Petri  Parentii,  tom.  5.  Maii  p.  93.  itor 
aliquo  modo  pojfet  incedere ,  niji  duas  Crucias  afcellis 
haberet  fuppojitas. 

CRUCIARiUM.  Commodianus  Inflr.  3  2. 

Auro  licet  cenfeantur ,  bacchent  aulica  femper', 

Cruciarium  Domini  Ji  non  adorafli ,  perifti. 

'Crucem  ,  vel  cruciatum  Chrifli  interpretatur Rx- 
galtius.  Vide,  an  aliud  ik  s-auptTov ,  de  quoNitc- 
tas  Rhetor  in  baffionc  S.  Stephani  &  corporis  ejus 
inventione :  nps/  ctChra  t dvov  iaXiar»,  J 

a-a.  tStcv  th;  to  \ti>  iyiu.ivcv  <^uv^{iov'  eviv  ef »  Ofxlivut, 

VTrc^eli^avh?  tu  apfUcch  ,  Sc  C. 

CRUC  iAT^E ,  Expeditiones  facrce  contra  Sarace¬ 
nos  Sc  Flsereticos ,  quod,  qui  iis  fefe  adjungerent, 
Crucis  fignum  in  veftibus  deferrent.  Occurrit 
non  femel  apud  Will.  Thorn.  Sc  apud  Ericum 
Upfalienlem  lib.  3.  Hili.  Suecor.  an.  1  292.  ubi 
Locccnius  ,  nefeio  quam  hifl  oriam  de  Cruce  Chrifti 
fomniat  :  vulgo  Crcifade.  Vide  infra  Crux. 
CRUCIATIO,  Miferia,  calamitas,  tormentum. 
Vita  S.  Urfmari  Abbatis  Laubienfis  n.  5.  Neque 
audivimus  quemquam ,  qui  in  corpore  tale  aut  tam  pre- 
lixum  fuftinuijfet  martyrium,  aut  qui  tantam  Crucia¬ 
tionem  fuftinuiffet  in  vita  prajenti. 

CRUCIBULUM,  Ugutioni,  Lucerna ,  ad  quam  vi¬ 
gilamus,  quod  Cruciet  bolum  ,  id  efl,  bolum  fepit.  Ri- 
fum  contine.  Gloff.  Lat.  Gall.  Crucii? olum,  Lurnic- 
re  de  nuit.  Catholicon  ArmOricum  :  Creufeul,  Gall. 
Crcijfol.  Lumierede  nuit ,  Crucibolum ,  vel  Cr tic\bolu.s. 
Vitae  Abbatum  S.  Albani  pag.  70.  Legebantur  au¬ 
tem  eadem  vocen.de  B.  Virgine  lectiones,  quas  corde 
tenus  Jine  candela  bajuli  tranfeurrere  confuev erunt , 
cum  fluis,  qua  fequuntur  refponforiis ,  tenui  tamen  lu¬ 
mine  Cruci  boli  per  vitrum  diaphanum  tranflucente.  Vi¬ 
ta  B.  Colettae  num.  74.  De  nocte  proferenti  f&pius 
extinguebat  candelam  ,  Crtuibulum  &  oleum  effunde¬ 
bat.  [Apud  Lobinellum  Hifl.  Britan.  to.  2.  pag, 
345.  A/cnafleno  igitur  Kemperlegienji ,  quod  villicus 
fuus  Kemperlegierjis  debet ,  hoc  efl... .  Ad  folempni- 
tatem  de  dedicatione  S.  Michaelis  in  Alonte  § argano 
duo  ferrea  Crucibola  annuatim.  ]  Quidam  a  Cruca  , 
Gallis  Cruche ,  German.  Cruyke  ,  deducunt  :  ma¬ 
lim  egb,  quod  ejufmodi  lucernae  in  formam  Cru¬ 
cis  effidtxequadrimyxae  fint.  Hinc  forte  noflri  Pi- 
tardi,  Cracets  vocant,  quali  Crucets:  vel  certe  quod 
uncis  ferreis  ad  parietes  appendantur ,  quos  Crc- 
chets  vulgo  dicimus.  Sed  &  Crucivolo  Itali  appel¬ 
lant  vas  fidile,  in  quo  metalla  funduntur,  nollri 
Creufet,  quod  ejufdem  formae  efl;  ac  materis ,  ex 
quibus  efl  vas  illud,  in  quo  infunditur  oleum  ad 
lucernas  illas.  Nam  Sc  Rulandus  in  Lexico  Alchy- 
miae,  Crucibulum  dixit  vas  e  fle  fu  forium ,  ex  terra 
igni  contiimacifflma  facium  >  acutiore  baji  &  tereti ,  in 
ampliorem  capacitatem ,  forma  triangulari ,  vel  rotun¬ 
da  dejinente ,  ad  fundenda  &  eliquanda  mineralia  (r 
metalla  formatum.  Sic  Geber  Arabs  lib.  de  Invefti- 
gatione  magifterii  :  Ponatur  veneris  flratum  fuper 
flratum  de  fale  communi  optime  mundato  in  Crucibulc. 
VideStephan.  Skinnerum  in  Etymologico  Angli- 
co ,  verbo  Crucible.  Meminit  Saxo  Grammaticus 
lib.  8.  nefeio  cujus Frofli,  cognomento  Crucibulum. 
Crvjcjb©lus,  Scyphus.  Charta  Witlajfii  Regis 


U77  CRU 

Merciorurft  apud  Ingulpftum  pag.  857.  Scyphum 
meum  deauratum  ,  &  per  totam  partem  exteriorem  vi¬ 
nitoribus  ad  dracones  pugnantibus  calatum ,  quem  Cru¬ 
cii’ olam  meum  folitus funi  vocari ,  quia  Jtgnttm  Crucis 
per  tranfverfum  fcypht  imprimitur  interius, cum  quatitor 
angulis  Jimili  impreffione  protuberantibus ,  &c.  Cru- 
ciboli  Witlafii  meminit  rurfum  infra  Ingulfus 
pag.  870.  Hinc  forte  Germanis  Kraus  eft  genus 
poculi,  ut  eft  in  Turcograph.  Crufiip.  490. 

«H  CRUCICHIUM  ,  Quadrivium  ,  Italis  Crocic- 
chio,  noftris  Currefour.  Hieronymus Radiolenfis  in 
Miraculis  S.  Joannis  Guallserti  tom.  3 .  Julii  pag. 

3  9  2 .  Ad  compitum  [eu  diverticulum  ,  quod  vulgares 
&  plkbcii  Crucichium  dicunt ,  eo  quod  via  quatuor  in 
crucis  formam  ad  loca  tendant  diverf a. 

CRUCICOLA3  ,  appellati  Chrilliani  ab  Ethnicis. 
Vide  Aldhelmum  de  Laudibus  Virginit.  cap.  1  7. 

%  1  .CRU CICULA  ,  Crux  parva.  Chronie.  Fon- 
tanell.  apud  Acherium  to.  3 .  Spicii,  p.  zzy.Hic 
dedit  in  EcclejiaS.  Petri Cruciculam  auream  unam, 
inaures  fex ,  fibulam  unam.  Vide  Cru  cilia. 
2.CRUCICULA  ,  Furca  fubalaris.  Richardus 
Abb.  Virdun.  in  Miraculis  S.  Vitoni,  inter  Ada 
SS:  Benedid.  fsec.  6.  part.  1.  pag.  567.  Lignea 
vero  fitftentaciila ,  qua  vulgo  Crucicnlds  vocant , fine 
quorum  adminiculo ,  nec  pajfum  quidem  pedis  claudus 
ille  ambulare  poterat ,  in  tefiimoniam  tanti  miraculi  ■ 
fufpenfa  funt  multo  tempore  in  pariete  facri  Templi. 
V  id  e  Croceus. 

CRUCIENTATUS,  in  GlofT.  Latiho-Gall.  Concine 
de  fang.  Sed  legendum  Cruentatus  ,  ut  apudjoan. 
de  Janua. 

j.  CRUCIFER,  Qui  Crucem  ante  Papam  defert, 
apud  Pandulfum  in  Adis  Gelafii  II.  PP.  [Vide 
Cambucarins  poft  Canibuta.  ] 

«f  2.  CRUCIFER  ,  Species  monetae,  in  Chronico 
Mellicenf.  pag.  572.  coi.  1 .  Singuli  flatus  Hunga- 
rorum  &  Aufir alium  &  perfoiu  donaria  conferunt : 
Epifcopus  v.  flor.  Abbas  &  Pr&pojitus  fub  infula  iv. 
flor.  . . .  Rufiicus ,  fervus ,  familia  ( lege  famula )  de 
talento  Cruciferum ,  mercenarius  &  mercenariae,  num. 

CRUCIFERI ,  Ordo  Monadicus ,  fic  didus ,  quod 
Monachi  Cruces  in  baculis  deferrent ,  ut  audor 
eft  Matth.  Paris  an.  1  244.  pag.  4  3  9.  Fafciculus 
Temporum,  &  M.  Chronie;.  Belgic.  Circa  hac 
tempora  Ordo  Crucifcrorum  renovatus  ejl  per  Innocen¬ 
tium  III.  anno  Pontificatus  fui  1  8 .  jam  devitta  harefi 
Albigenjtum  per  Cruce  Jignittos.  Addunt  quoldam 
jferibere,  B.  Qujriacum  Jerofolymorum  Epifco- 
pum  ,  iftius  Ordinis  primum  audorem  extitifte  , 
&  fub  Innocentio  IV.  apud  Lugdunum  creviftc  , 
Sc  privilegiis  donatum  ab  eodem  ,  anno  fcilicet 
3  248.  praeterea  primum  <5c  initiale  Monafterium 
totius  Ordinis  extitifte  in  Hoio  in  dicecefi  Leo- 
dienfi  ab  Joanne  Epifcopo  Lcod.  aedificatum  an. 
123  3.  Vide  AubertumMirseum  lib.  1. Originum 
Monaftic.  cap.  12.  13.14. 

Cruciferos  etiam  vocat  Chrbnicon  Aulae  Re¬ 
giae  cap.  1 1.  &  17.  Fratres  &  Milites  Ordinis 
Theutonici :  ut  &  Ericus  U pfalienfis  lib  3 .  Hift. 
Suecicae  pag.  6 1 .  lib.  5.  pag.  1 48.  Sc  alibi.  Vide 
Chronicon  MS.  Andrcae  Danduli  an.  1  1  54.  & 
Bohuflaum  Balbinum  in  Epiftola  rerum  Bohe- 
mic.  pag.  270. 

Exftat  Epiftola  Urbani  III.  PP.  ad  Magiftrum 
Sc  Fratres  CruciferosHofpitalis  Bononienlis,  qua 
eorum  Ordinem  approbat :  poft  Epift.  4.  in  nu¬ 
pera  Conciliorum  Colledione. 

CRUCIFERUS.  Charta  Ottonis  Epifcopi  Frifin- 
genfis an.  1154.  apud  Wiguleium  Hondium  in 


CRU  1178 

Metropoli  Salilburgenfi  tom.  2.  pag.  243.  Vnus 
Cniciferus  apud  Hachin ,  cum  molendino  alitfque  perti- 
nentiis  ,  &c.  Alia  apud  eumdem  Hondium  to.  3  , 
pag.  469.  Gurn  tribus  Cruciferis  ,  qua  ad  pojfeffionem 
Albnafterii  pertinebant ,  &c.  Sed  legendum  videtur 
Curtiferis ,  ut  alibi  paflim.  Vide  in  Cortis  1 . 

IT  CRUCIFICIO  ,  g-«vpw ,  Crucifigo ,  apud  Janum  in 
Supplemento  Antiquarii. 

CRUCIFIGlltM ,  Crucis  fupplicium  ,  Gall.  Cru- 
cifiement.  Epiftola  Joannis  de  Monfteriolo,  Col- 
led.  Ampiilf.  Martenii  to.  2.  coi.  1395.  Ut  ille 
cujus  Crucifigio  [alvi  fumus ,  &c. 

^  CRUClFIXORES,Qui  Chriftum  Dominum  cru¬ 
cifixerunt.  Occurritapud  S.PaulinumEpift.  1  8, 
num.  7.  novae  edit.  Sc  J oannem  Sarifb.  Epift.  286. 
&  alios. 

®I  CRUCIFIXUS,  Cruce  infignitus.  Miracula  S.Cu- 
neraeVirg.  Junii  tom.  2.  pag.  5  6 6.  Cum  oblatione 
duorum  cereorum  oculorum  atque  denario  Crucifixo. 

CRUCIFRATRES,  feu  Fratres  Cru  ci  s :  ita 
fele  appellitabant  quidam  haeretici ,  exorti  in  op¬ 
pido  Sangerbufen  in  Marchionatu  Mifnenfi  fub  an. 
1414.  qui  etiam  Fratres  Flagellatores  diceban¬ 
tur:  de  quorum  haerefibus  confidendus  Gobeii- 
nus  Perfona  in  Cofmodromio  aetate  6.  cap.  93. 
diverfi  ab  iis,  qui  FratresCrucis  appellati  fub  an¬ 
num  1309.  Vide  Crux. 

CRUCIGIRA.  Ephemerides  Monafterii  S.  Galli  • 
Eodem  die  dantur  4.  fercula ,  fcilicet  carnes ,  cafeus 
ova ,  Crucigira ,  cum  vino  &  majori  leib. 

CRUC  ILlJE,  Cruces  per  vias  ercdse ,  ex  Gallico 
Croijilles.  Concilium  Sueftion.  an.  744.  Conftitui- 
mus ,  ut  ill as  Cruditas ,  quas  Adalbertus  per  parochiam 
plantaverat ,  omnes  igne  confutuantur.  Codd.  alii  ha¬ 
bent  Cruciculas. 

CRUCIOLA,  Crucicula,  in  Adis  Monafterii  Mu- 
renfis  pag.  2  6. 

CRUCIOLATUS,  Crucibus  lignatus. Teftamen- 
tum  Ermentrudis  illuftris  Matronae  apud  Mabill. 
de  Liturg.  Gall.  pag.  463.  Nepti  mea  Deorovara 
fcutella  argentea  Cruciolata. 

«ir  CRUCIUM ,  Vinum  inf  nave  &  nimio  plus  aufierum , 
aut  afperum ,  in  Vocabulario  Suffannsei. 

CRUCIZARI,  Crucem  alfumere,  cruce  infignirl 
ad  peregrinationem Hierofolymitanam.  Hiftoria 
Hierofolymitana  in  Geftis  Dei  pag.  1156.  Fex 
Franc.  Philippus  &  Fex  Atiglia  Hernicus  apud  Ci- 
iLortium  CrucisLantur.  [Radulf.Goggeshale  in  Chro¬ 
nico  Terrae-Sandae  apud  Marten.  to.  6.  Ampliff. 
Colled.  coi.  573.  Fere  univerji  Proceres  utriufque 
regni  Crucir-anturf 

CRUDARIUM  ,  n/acXivov ,  in  GlolT.  Graeco- Lat. 
[  Linum  crudum,  linteum  nondum  fole  curatum, 
ut  adnotat  Martinius  ex  Vulcanio.] 

CRUDITARE  ,  Non  digerere ,  drnnFSv  ,  in  Glofl. 
Gr.  Lat.  [Tertull.  de  Jejunio  cap.  16.  Populus 
carnis  avidiffimus  ufque  ad  choleram  ortygometras  Cru¬ 
ditando .] 

CRUETTUS ,  Angi.  Cruet ,  Gall.  Burette.  Urceo¬ 
lus.  Cum  duabus  Cruettis  &  uno  tintinabulo  argenteo , 
apud  Rymerum  tom.  9 .  pag.  273.  coi.  2 . 

CRUMA,  Crumena.  Joan.  de  Janua. 

CRUMELUM.  Gregorius  Turori.  de  Gloria  Conf. 
cap.  9  8 .  Sapius  in  boc  vafculo  vel  olus ,  vel  Crume- 
lum  colium  cum  illo  fmnpjiffe.  Occurrit  in  Notis  Ty¬ 
ron.  pag.  1 1  2 . 

CRUMENlA  ,  funt  proprie  fragmenta  auri.  Gloftae 
Ifonis  Magiftri. 

CRUMENIFER  ,  Qui  fert  crumenam  ,  Gall. 
Bourjier .  Magifter  Giraudus  in  Vita  S.  Joannis 


1179  CRU 

Epifc.  Valentin.  in  AnecdotisMarten.  to.  3.  coi. 
1696.  Cum  d  portonarits  naulum  propter  multitudi¬ 
nem  caritative  exigeretur ,  Crumenifero  ut  perfolveret 
imperavit. 

«ftCRUMILUS.  S.  Paulinus  Ep.  23.11.  7.  Et  ut  to¬ 
tam  juxta  Dei  verbum  confectionem  Prophetici  panis 
impleret ,  lentem  quoque  &  hordeum  &  viciam  mif- 
cuijjet  in  Crumilum.  Editor  in  notis  :  Forte  legen¬ 
dum  ,  Grumulum.  MS.  Reg.  Crubilum.  Edit.Rof- 
weidi ,  Cumulum ,  Schot  in  marg.  Cumerum ,  ut  <3c 
Cauchius. 

CRUM1NARE. Fortunatus  1.  2. de  VitaS. Martini: 
Et  levis  umbrifer  a  volitavit  imago  figura, 
Vijibus  exclufus  cellam  pedore  Cruminam. 

Ubi  Interpres :  Crumina ,  focculi  genus  apud  Plau¬ 
tum  :  unde  Criminare ,  prifci  feltive  traxerunt  ad 
eam  corporis  partem  ,  qua  operari  naturae  fole- 
mus.  Id  fatis  in  illo  expreffit.  [GlolT.  lfid.  Cru- 
minat ,  Ruminat.  ] 

fCRUOR.  Charta  Joannis  Epifcopi  Carnot.  ann. 
1180.  inter  Anecd.  Marten.  to.  1.  coi.  5  96.  Vin¬ 
dicabat  enim  in  illis  Jibi  jus  hofpitandi ,  talliam  ,cor- 
vagium,  avenagium ,  jufiiiiam  Cruoris  &  latronis ;  id 
ed  Sanguinis  effulionis  &  latrocinii. 

«jfCRUPA,  Tergum  equi,Gall .Croupe.  Proceflus 
de  Vita  S.  Yvonis  ,  Maii  to.  4.  p.  56-7.  Nefcit 
quomodo  invenit  fe  ftiper  Crupam  equi  fui,  &  tenens 
Je  ad  feliam  ,  equus  natando  portavit  eum  fanum  & 
incolumem  ad  ripam  maris. 

CRUPELLARII ,  Gallorum  gladiatores  cataphra- 
£li.  Tacitus  lib.  3.  Annal.  Adducuntur  c  fervitiis 
gladiatura  deftinati ,  quibus  more  gentico  continuum 
ferri  tegimen ,  Crupellarios  vocant.  Boxhornius  ab 
Hebraeo  Cirbel ,  amicire  ,  vocem  deducit. 

CRUPPA,  Cru  pes.  GlolT.  Lat.  Graec.  Cruppa ", 
Kcihcc,  nrctx ve-  Crupes ,  xoivla  ,  funis.  [  Amalth.  Cru- 
pes ,  Funiculi.  Cruppa  ,  Rudens .  J 

CRUPPONUS  ,  Uropygium  ,  lumina  clunium  , 
vulgo  Croupion.  Fridericus  II.  Imp.  lib.  1 .  de  Ve- 
nat.  cap.  3  6.  A  lumbis  vero  defuper  renes  ufque  ad 
principium  cauda  fttper  anum  ,  dilatantur  fpondilia , 
&  intercipiuntur  inter  duo  offa  ancharum  ,  &  in  qui- 
bufdam  avibus  dilatantur  plus ,  in  quibufdam  minus: 
&  hinc  locus  d  quibufdam  appellatur  Crupponus,&  fo- 
lidiores  funt  ip for  um  j  unitur  a  ,  &  foramina  illic  am¬ 
pliora  ,  &c. 

CRUPTA.  Vide  Crypta. 

CRURAxLIA  ,  quibus  crura  vediuntur.  VitaLu- 
dovici  Pii  an.  786.  Habitu  Vafconum  . . .  indutus  i 
amiculo  fcilicet  rotundo ,  manicis  camijia  diffufis ,  Cru¬ 
ralibus  diftentis  ,  calcaribus  caligulis  infertis ,  miffile 
manu  ferens.  Vid e  Coxale. 

CRURAR1UM  ,  '£neXcJ'«r/xoc,  in  GlolT.  Graec.  Lat. 
Falcia  cruralis  ,  noltris  ,  fjarretiere. 

^[CRURIFRAGIUM,  Crurifrangium.  Gl. 
Lat.  Graec.  Crurifrangium,  'S.ntXia.yU  nycov  <nit\oM7rla, 
Cruris  f radio  vel  fettio.  Apul.  Met.  lib.  9.  Crurum 
ejus  fragium  abominata.  Crurifragium  Plautus  ap¬ 
pellat  fervum  ,  cui  crura  debeant  fuffringi :  fed 
alii  legunt  Crurifragum ,  ut  redus  cafus  fit  Cruri¬ 
fragiis  ,  non  Crurifragius. 

^[  CRUSCIRE  ,  Crepitare  ,  Gall.  Craquer.  Vita  S. 
Eligiic.  27.  apudAcherium  Spicii. to.  5.  p.  181. 
Omnes  qui  aderant ,  audiebant  cum  magno  flupore  jun¬ 
cturas  &  nervos  atque  omnia  ofj'a  claudi  illius  Crufcire 
ac  folidari. 

CRU  SCUMULUS  ,  Tumor  crurum.  Joan.  de  Janua 
[dcLaurent.  in  Amalthea  ,  ubi  etiam  Cruffi culus. ] 

CRUSEL1NUM  ,  Vas  potorium  parvulum  fi&ile, 
cujufmodi  funt,  quae  Creufets  vocamus.  Cala- 


CRU  1180 

rius  lib.  1  2.  cap.  41  •  Portabat  enim  vas  parvum  & 
fittile  ,  quod  vulgo  Crufelinum  dicitur ,  in  manu  fua ,  in 
quali  in  tabernis  potare  folebat. 

CRUSELLUS  Charta  ann.  1 144.  apud  Catellum 
lib.  2.  Rerum  Occitan.  cap.  1  7.  De  Crufellis ,  quos 
extranei  attulerint ,  &  vendiderint ,  pubeant  domino 

4.  den.  &  de  barda  duos. 

CRU  SERIUS ,  An  Crucifixus  feu  FiguraD.  N.J.  C. 
in  cruce  pendentis ,  quae  in  Ecclefiis  apponi  folet 
ad  pietatem  ,  Gall.  Crucifix. Charta  Abbatiae  Savi- 
gniac.Lugdun.  Dicecef.  an.  circiter  1300.  Prior 
a  Alix  habet  locum  &  fiallum  fuum  ,  quando  venit  in 
Adonafterium  in  choro  dextro  poft  Cruferium. 

CRU SNA ,Crosna,Crusina,  Pallii,  feu  ve- 
Eis  genus ,  Maltruca ,  vel  maltruga.  GlolT.  Saxon. 
uElfrici :  Adaftruga.  Cpiupne.  Somnero  Cjiupe- 
ne  dicitur,  tunica  fcilicet  ex  ferinis  pellibus.  Hinc 
emendandae  Gloflae  Ifonis  Magiltri  :  Vocamus 
etiam  maftrugas  Renones ,  qua  ruftice  Crotina  vocatur. 
Legendum  enim  Crojina.  Hincmarus  Remenlis 
Opufc.  5  7.  Adi  ito  vobis  per  eum  Crufnam  de  pellibus 
variis ,  cum  panno  coloribus  vario.  Charta  an.  1180. 
apudUghellum  in  Epilcopis  Vercellenf.  Et  ad 
hanc  confirmandam  promijfionts  chartam,  accepimus  nos 
Othonus  &  Alius  Launefchildt  Crofnam  unam  ,  utno- 
ftra  hac  promiffio  ,Jtcut  fupra  habetur  ,  firma  perma¬ 
neat  atque  perjiftat.  Statuta  Veneta  lib.  i.cap.  55. 

‘  Accipiet  etiam  de  bonis  Viri  per  Crofnam  &  pelliciam 
vidualem  ,  quam  mulieres  ex  confuetudine  habent. 
Quam  vocem  non  intellexit  Interpres  Italicus. 
Charta  Ottonis  M.  Imp.  an.  937.  apud  Meibo- 
tantum  Jingulis  annis  unum  cavalium,  fcu- 
tum  &  lanceam ,  vel  duas  Crufinas  dent ,  ut  fciant  in 
mundibor dio  Regis  fe  q|/i?.Chridianus  de  Scala  inVita 

5.  Wenceilai  pag.  5  5.  Tribuens  abunde  auri  vel  ar¬ 
genti  copiam  ,  Crujina  mantiperiaque ,  vel  veflimenta 
hilariter  largiens.  Ubi  perperam  Edit.  Trujina. 
Bluno  de  Bello-Saxonico  pag.  135.  Unus  ex  ipjis 
cujufdam  nobilis  ex  Curia  Crujinam  gulis  ornatam , 
quaft  furtim  pracidit,  &  inde  quaji furtum  volens  abf- 
condere  recejfit ,  &  tamen  volebat  deprehendi ,  ut  ac¬ 
ciperet  ,  quod  accepit.  Nam  ille ,  cujus  honefla  vefttis 
erat  dehoneftata  ,  ut  illum ,  qui  fuaveftis  partem  ge- 
flabat,  infequutus  eft ,  colaphum  ei  tantum  dedit  ,fuique 
v e ftimenti  particulam  recepit.  Quo  loco  Crujina  gulis 
ornata ,  ell  pallium  ,  pellibus  rubricatis  ornatum.1 
Hinc  Crujinatus  apudDitmarum  lib.  5.  pag.  54. 
Vivente  egregio  Hudone ,  pater  iftius  Adifeco  ,  domum , 
in  qua  eum  ejfe  fciebat ,  Crujinatus  intrare ,  vel  eo  ajfur - 
gente  ,  nunquam  prafumpjit  federe. 
CRUSSICULUS.  Vide  Crufcumulus. 

CRUSTA ,  Vellis  fpecies  variegato  colore  ex  pur¬ 
pura  &  alio  mixta.  Lex  1 1 .  Cod.  Theod.  deSce- 
nicis  :  Nulla  mima  gemmis ,  nulla  Jigillatis  fericis , 
aut  textis  utatur  auratis ,  his  quoque  veftibus  noverint 
abftinendum ,  quas  Gr&co  nomine  d  Latino  Cruft as  vo¬ 
cant ,  in  quibus  alii  admixtus  colori ,  puri  rubor  muricis 
inardefcit.  Sic  videntur  appellatae  crullae  ,  quod 
ut  crullati  parietes  dicuntur  ,  qui  fubinde  cru¬ 
dis  marmoreis  exornantur  ,  ita  ejufmodi  vedes 
afiutis  in  cruftarum  modum  fegmentis  vel  limbis 
didinguerentur.  Nam  Crufta  non  modo  de  mar¬ 
moribus  dicuntur;  fed  etiam  de  vafis  auri  &  ar¬ 
genti  ,  quae  interdum  Emblemata  vocantur,  uti 
ufurpat Tullius  Orat.  5.  in  Verrem,  &  Paulus 
jC.in  1.  3  2.§.  1.  D.  Auro ,arg.  leg.  Cymbia  argen¬ 
tea  Cruftis  aureis  illigata.  Vide  Cruftum ,  Purpura. 

^1  CRU ST  ACI  A.  Papias :  Lentaculum ,  Crufiacia. 

CRU  ST  ALI  A,  in  Notis  Tyronis  pag.  161,  inter 
lapillos  pretiofos. 


1 1 8 1  CRU 

CRUSTALLUM ,  4o'<po$  'o-oefw.  Gloff.  Lat.  Graie. 
Strepitus  pedum. 

CRU ST  ARE  ,  vulgo  Cruftam  inducere  ;  fed  con¬ 
traria  notione  fumitur  pro  Cruftam  tollere  de 
vafis  auro  vel  argento  cruftatis  in  Ottoboni  An¬ 
nalibus  Genuenlibus  lib.  3.  apud  Murator,  to.  6. 
coi.  388.  Pojlmodum  vero  obliti  Dominica  Crucis  re¬ 
cuperationem  &  ipfam  crucem  projicientes ,  Conftanti- 
nopolim  perrexeruut ,  (fi  civitatem  ceperunt  (fi  exfpo- 
liarunt,Ecclefias fpoliantes  &  cruces ,  &  textus  Ev an¬ 
gellorum  Cruftantes ,  (fi  Reliquias  S anciorum  inter  fe 
dividentes ,  huc  &  illuc  miferunt.  Vide  Crujla. 

^[CRUSTARIA  Taberna*  d  vafis  cruftatis.  Gl. 
Ifid.  Feftus  habet  :  Cruftaria  taberna ,  a  vafis  po¬ 
toriis  cruftatis  difta.V ide  Clepfedraria  yofiClepfydra. 

'f  CRU  ST  ELLUM  ,  ut  fupra  Coftellus  :  quod  hic 
quoque  forfitan  legendum.  Statuta  MSS.  Au- 
geriill.Epifc.  Conferan.  an.  1280.  In  didis  quo¬ 
que  locis  (coemeteriis  &  atriis  Ecclefiarum  )  &  in¬ 
fra  fpatia  vel  ( f.  iis )  adbarentix  a  jure  privilegiata 
paticulas,  (  patibula , )  furcas, Cruftella  (fi fimilia  po¬ 
ni  ,  &  pofita  teneri ,  vel  qualibet  alia  inhotiefta  fieri 
diftridius  inhibemus. 

CRU STIBIA  ,  Crux  ,  Cruciatus ,  in  Gloffar.  Ara- 
bico-Lat.  ubi  forte  legendum  Crucilia.  Vide  fupra. 

CRUSTICA  ,  Cenfus,  qui  pro  agris  &  praediis  ru- 
ft icis  Imperatori,  vel  domino  feudi  penlitabatur 
apud  Graecos.  Innocentius  III.  PP.  lib.  3 .  Epift. 
192.  Salvo  tamen  terrarum  cenfu,  qui  CrufticaGraco 
vocabulo  nuncupatur  ,  &  dudum  folvebatnr  a  Gratis. 
Lib.  1 4.  Epift.  1  1  o .  G.  de  Villaharduini ,  ad  quem 
ratione  feudi  didaCniftica pertinebat.  Occurrit  haec 
eadem  vox  non  femel  in  Epiftolis  ejufdem  PP. 
Eft  autem  Cruftica  ,  cenfus  qui  agri  nomine  pen¬ 
debatur  ,  Graecis  diy^uov ,  noftris  agrarium  aidus. 
Conje&uram  noftram  firmat  Epift.  Roberti  Imp. 
Conftantinop.  inRegefto  Honorii III.  PP.  lib.  6. 
Epiftol.  8  5.  apud  Odoric.  Raynald.  in  Annalib. 
Ecclef.  an.  1221.  num.  2  5 .  Omnes  Ecclefia  Ca- 
thedrales  habeant  poffejftones  fuas,  quas  habuerunt  tem¬ 
pore  Ale xii  Bambacoraci  Imperatoris  libere  ab  omni 
exadione  ,  (fi  laicali  jurifdidione ,  fulvo  tamen  debito , 
(fi  jnftoAcroftico ,  fi  quod  debent  pro  pojfejjionibus  ipfis. 
Vide  Ager ,  &  Aera. 

i.  CRUSTUM  ,  Cruftulum.fozn.  de  Janua:  Cruftum , 
vel  Cruftulum ,  pro  fragmento  panis.  Ita  Servius  ad 
3  .  Georgic.  &  7.  ^Eneid.  Cruftum  de  his ,  qua  co¬ 
medi  poffunt,  dici  ait.  GloflT.  Graec.  Lat.  , 

Cruftum  ,  KaTrvfiov  ,  Cruftulum  ,  uomii^a.  de  panibus 
dici  annotat  Athenaeus.  Spartianus  in  Adriano 
meminit  tetrapharmaci,  quod  erat  de  fafiano ,  fu- 
mine  ,  perna  ,  (fi  Cruftulo.  Perna  cruftulata  apud 
eumdem  in  JEYio  Vero.  Vide  S.  Hieronym.  Epi¬ 
ftol.  12.  initio  ,  praeter  Horatium  &  alios.  At 
longe  aliud  eft 

i.  CRUSTUM  ,  in  Charta  Eadredri  Regis  Angi, 
to.  1 .  Monadici  Angi.  pag.  210  .Duas  patenas  ar¬ 
genteas ,  auro  decenter  ornatas  ,  cum  2.  urceolis  pre- 
tiofifiimis ,  &  Crufto  aureo ,  columnis  de  liciis  9 6.  a 
Rege  Henrico  Ecclefia  donata  in  fuaextorfit.  Et  apud 
Matth.  Paris  an.  1252.  Auri  fititor  ,  talenta  ,  vel 
Crufta  ,  vel  joc alia  emunxit.  Eadem  videntur  hoc 
loco  Crufta  aurea ,  quae  Crufta  dicuntur  Scriptori¬ 
bus  Latinis,  feu  Emblemata  vaforum.  Vide  fu^ 
pra  Crufta. 

CRUSUL ,  Species  lucernae,  de  qua  fu fius  in  Cru- 
cibulum.  Confuetud.  Ecclefiae  Colon.  MSS.  in  Ar¬ 
chivo  Atrebat.  Alagifter  coquina  providebit  quali¬ 
bet  node  unum  Cruful. 


CRU  t  i8i 

<g  CRUTA  ,  Caverna  ,  habitatiuncula  fubterranea, 
quibufdam  in  locis  ,  Create.  Charta  Simonis  Co¬ 
mitis  Meldenfis  pro  Monafterio  Rodolienfi  ann. 
1160.  inter  Inftrum.  Hift.  Ecclef.  Meld.  to.  21. 
pag.  49-  Jftjjj*  vero  ad  nos  pertinebat  providere ,  unde 
Adonachi  fujtent arentur ,  duo  molendina ,  qua  fiunt  fu- 
per  Crutas  cum  prato,  (fic.  Vi deCrota. 

CRUX  ,  Crucem  Figere  ,  rirnyvvtiv  <?aajftv  ,  in  Nov. 
Juftiniani  5.  c.  i.Nov.  6  7.C.  i.Nov.  14.  c.  7.  in  li¬ 
gnum  lcilicet  Dedicationis  Ecclefiarum.  Julia¬ 
nus  Antecedor  Conft.  6  1 .  Nullus  audeat  adific are 
Ecclefiam ,  velOr atoriurn ,  antequam  civitatis  Epifco- 
pus  veniat ,  (fi  vota  faciens  fandijfimam  Crucem  infi¬ 
xerit  in  eodem  loco  ,  publice  procedens  ,  (fi  rem  omni¬ 
bus  manifeftam  faciens.  Ennodius  in  Vita  B.Epi5- 
phanii  Epifcopi  Ticinenfis  pag.  388,  fjamjam- 
que  tamen  faftigia  perfectionis  majoris  Ecclefia  opus  at¬ 
tigerat,  adificio  (fi  dedicationis  infignibus  adornato.  Ca¬ 
pitula  Caroli  magni  lib.  5.  c.  229.  Nemo  Eccle¬ 
fiam  adificet ,  antequam  civitatis  Epifcopus  veniat,  (fi 
ibidem  Crucem  figat  publice.  Eadem  ftatuuntur  & 
habentur  in  Ordine  Romano  &  apud  Herardum 
Turon.  Archiepifc.  in  Capitul.  cap.  46.  quibus 
confona  tradunt  Balfamon  incan.  7. Synodi  VII* 
Libri  Bafilicwn  Eclog.  4.  Theophyladhis  in  Epi- 
ftolaa  Meurfio  laudata  ,  qui  ejulmodi  crucis  fi¬ 
xionem  5-«upo77»7/cv  appellant :  qua  de  voce  multa 
habent  Gretzerustom.  1.  de  Cruce  lib  2.  cap.  8. 
&  in  Apolog.  pro  S.  Cruce  cap.  8 .  p.  1022.  Cru- 
fius  in  T urco-Graecia  p.  300.  Meurfius  in  Gloff. 
Allatius  de  Confenfuutriufque  Ecclef.  pag.  269. 
Goarus  ad  Eucholog.  Graecor,  p.  6  1  2.  &  erudf- 
tus  Poffinus  in  Gloff.  ad  tom.  1 .  Pachymer.  pag. 
414.  Neque  vero  Epifcopo  licebat  in  aliena  dice- 
cefi  Oratorium  aut  Ecclefiam  dedicare  ,  ut  eft  in 
Concilio  Araufic.  can.  t  o.  &  Arelat.  II.  can.  3  6-. 

Crucem  Ubi  oju  e  Proferendi  jus  habet 
fummus  Pontifex.  Anaftafius  in  Leone  IV.  Fecit 
ifdem  benigni  fimus  Crucem  auream  naviter  (fi  ipfii 
Crux  ,  ut  mos  antiquitus  eft ,  S  ubdiaconi  man  ibus  fere¬ 
batur  ,  ante  equum  pradecejforum  Pontificum  ,  quam 
Deo  juvante  in  auro  &  argento  ac  gemmis  melius  re¬ 
novavit. 

Majores  Patriarchae  ubique  etiam  habent  jus 
praeferendi  Crucem ,  praeterquam  in  urbe  Roma , 
&  nifi  fummus  Pontifex  extiterit  ,  rei  Legatus 
ejus  utens  infignibus  Apoftolicae  dignitatis  cap> 
Antiqua,  extr.  de  Privileg. 

Primates  &  Metropolitani ,  &  qui  jus  habent 
pallii ,  intra  Primatus  fui  limites.  AnfelmusCan- 
tuar.  Archiepifc.  lib.  3.  Epift.  72.  ad  Samuelem 
Dublinienfem  Epifcopum  :  Praterea  audivi ,  quia 
facis  portari  Crucem  ante  te  in  via.  fi)u,od  fi  verum  eft, 
mando  tibi  ne  amplius  hoc  facias:  quia  non  pertinet  nifi 
ad  Archiepifc opum  d  Romano  Pontifice  pallio  confirma¬ 
tum.  Vide  eumdem  lib.  4.  Epift.  27. 

Patriarchis,  Primatibus,  &  Epifcopis  in  prae- 
fentia  Cardinalium  ante  1'e  deferri  vetuit  Grego- 
rius  XI.  PP.  ea  Conftitutione  quae  deferipta  legi¬ 
tur  in  to.  2.  Concil.  Angi.  &  in  nupera  Concil. 
Editione  Parifienfi.  Vide  Willcl.  Neubrigenfem 
lib.  2. cap.  16.  Gervafium  Dorobernenfem  ann. 
1193-p.  1584.  1 5 8  5.  ContinuatoremFloren- 
tii  Wigornienfis  an.i  226.  Gefta  Innocentii  III» 
PP.  pag.  6 1 .  Bromptonum  ann.  1125.  Matth. 
Weftmonaft.  ann.  1  279.  Will.Thorn.an.13  78» 
Monaftic.  Angi.  tom.  3 .  p.  1 47.  Petrum  Mariani 
Campum  in  Fiiftor.  Eccl.  Placentinae  in  Regefto 
parte  z.  num.  1 6  7.  &  Baronium  an.  x  1  77.  ubi 


1183  CRU 

de  Romualdo  Salernitano  Archiepifcopo  ex  ejus 
Chronico,  &c.  prxterea  Sauffaium  in  Tra&atu 
fu  per  hoc  edito ,  &  Maream  in  Differtat.  de  Pri- 
matib  num.  1  a8. 

Moris  hujus  anteEpifccpos  ferendae  crucis  an¬ 
tiquitas  patet  ex  Vita  S.  Sannionis  Dolcnfis  Epi¬ 
fcopi  ,  qui  florebat  medio  faeculo  fexto ;  iic  enim 
ejus  Vitae  Scripror  fere  aequalis  lib.  2.  n.  10.  inter 
A&aSS.  Bened.  tom.  1 .  pag.  183.  Pojl  cujus  obitus 
Aliquod  intervallum  imago  Crucis,  qua  ante  eum  ferri 
femper /olebat ,  quamque  benedixerat ,  qua  denique  au¬ 
ri  &  argenti  (  laminis )  circum  fuerat  folidat a  ,  a 
quodam  malefico  ac  peffimo  homine  furtim  detecta  ac 
dehonejlata  efi. 

Crucem  de  Chrismate  faciunt Epifcopi  in Ec^. 
clefiae  parietibus,  cum  illam  confecrant.  Ordo  Ro¬ 
manus  :  Et  faciat  Crucem  per  parietes  cum  pollice  fio 
de  ipfo  chrifiniitetn  t  z.  locis.  Vide  Librum  Sacra- 
ment.  Gregorii  Magni ,  Ivonem  Carnotenfem  de 
Sacramentis ;  &  Petrum  Damiani  Serm.  i.de  £c- 
clefiaa  dedicat.  Solebant  vero  Chriftiani  figno  cru¬ 
cis  adtiones  omnes  fuas  munire  ,  juxta  illud  Hie¬ 
ronymi  Epift.  2  2.  cap.  1  5 .  Ad  omnem  aciam  ,  ad 
omnem  incejfum  manus  pingat  Crucem.  [.Similia  habet 
Tertull.  de  Corona  militis.  ] 

Cum  Cruce  Signare  ,  Epilcoporum  tantum  fuit. 
Privilegium  conceffum  ab  Urbano  II.  PP.  Abbati 
Cavenfi :  Concedentes ....  ut,  inquam  ,  fucccjfores  tui 
per  terras  tui  Monafierii  habitas  &  habendas  lilfere 
poffis  Ecclejias  confiruere ,  cum  Cruce  jignare ,  aliaque 
Pontifiealia  &  fpiritualia  exercere ,  &c. 

In  Cruce  ,  vel  Ante  Crucem,»»  altaribus , 
vel  ante  altaria  oblationes  facere ,  in  Charta  ann. 
1 1  2  3  .apudPuricellum  in  Monumentis  Bafilicae 
Ambrofianae  p.  5  6  8 .  5  6  9. 

Crux  Pectoralis,  eJkoAt rioc,  quam  Epifcopi  ad 
pe&us  appenfam  deferunt ,  in  Ceremoniali  Epi- 
fcopor  lib.  1 .  cap.  2  9.  lib.  2.  c.  3  8  [Hiff  Trans¬ 
lationis  S.  Antonini  :  Et  collo  jupra  pedtus  aptata 
Crux  aurea  cum  imagine  Chrifii ,  qua  Crux  Pectorales 
appellatur .]  Vide  Encolpium. 

Crucem  ex  Cinere  &  aqua  fuper  pedtus  infirmi 
faciebat  olirn  Sacerdos  cum  Extremae  -  un&ionis 
conferebat  Sacramentum.  Vide  Ratoldum  Abba¬ 
tem  de  Ordine  undionis  infirmi, apud  Menardum 
in  Librum  Sacram.  Gregor,  p.  3  37. 339-  345. 

Crucf.m  Bajulare.  Otto  Morena  in  Hift.  Re¬ 
rum  Laudenfium  p.  3 .  £)ua  pradidti  Laudcnfes  qui 
ibi  aderant ,  confider antes  ,  placuit  eifdem  de  mercato , 
quod  Mediolanenfes  Laudenjibus  ab  fi  illerunt, ante  ipfum 
Regem  querimoniam  proponere :  fiatimque  in  quandam 
Ecclejiam  introeuntes ,  duafque  inde  maximas  Cruces 
ad  humeros  levantes  ,  coram  ipfo  Rege  (  Friderico  I. 
Imp.  )  caterifque  Principibus  redierunt ,  &  precibus 
ipjtus  Regis  cum  ipfis  Crucibus  profirati  funt ,  maxime 
lugentes, &c.  Radevicus  lib.  4.  de  Geli.  Frideric  c. 
5 .  Videns  autem  multitudinem  eorum ,  qui  Cruces  ba¬ 
jularent  :  is  enim  Italorum  mos  efi ,  ut  habentes  quere¬ 
las  ,  Crucem  manibus  praf erant ,  mifertus  illorum,  ait , 
&c.  Guntherus  lib.  8-Ligurini : 

....  Ex  omnibus  undique  multi 
Urbibus  ac  vicis  aderant ,  queruloque  ferebant 
Innumeras  clamore  Cruces ,  hoc  quippe  querelas 
More  folent  aperire  fuas. 

Conradus  Abbas  Ufgergen fis :  Pofiremo  cives  ad  id 
devenere  conji  ii,  ut  fe  &  fu  a  Imperatoris  traderent  vo¬ 
luntati.  Gladios  itaque  denudatos  fuper  colla  ponentes, 
Cruces  quoque  &  alia  injignia  praferentes ,  nudis  pian¬ 
ti t  ad  pedes  Imperatoris  miferabt liter  fe  profirav erunt. 
Vide  Glabrum  lib.  5 .  Hiftoriae  cap.  1 .  extreme. 


CRU  1 1 84 

BAtuLATio  Cru  cis.  Charta  E  dw-.  I.  Rep.  Angi, 
an.  6.  apudGul.  Prynneum  in  Libertatib.  Eccl. 
Angi.  to.  3  .  p.  2  1  5 .  Portionem  aglfiamenti  pafiura  a 
fejlo  Pafch.  ufque  adfefium  Penteccfi.  qua  cejftbaju- 
iationi  Crucis  Archiepifcopatus  illius  (  Cantuar. )  pro 
rata  temporis  fui ,  &c. 

Crucem  Levandi,  Ponendi,  Portandi 
ubilibetParochis  &  Curionibus  facultatem  con¬ 
cedebant  Epifcopi  Charta  Amati  Archiepifc.  Sa¬ 
lernitani ,  apud  Ughellum  tom.  q.p.  508.  Vel 
ad  ipfos  Prefbjtcros ,  qui  in  fupradidtis  Ecclejiis  fue¬ 
rint  ordinati,  nullam  angariam  aut fervitium  pars  no - 
jlri  Arcbiepifcopii  illorum  imponere  queat ,  neque  ad 
Cruce  s  levandum ,  vel  Codices ,  aut  Baptifn  tum  fa¬ 
ciendum  ,  aut  illos  excommunicare  ■,  &c.  Infra  :  Et 
poteflatem  habeant ,  quando  meruerint ,  cereum  bene¬ 
dicere  ,  &  Baptifmum facere ,  &  aquam  fanttificatant 
per  vices  vicinantes  fpargere  ,  &  Cruces  ponere ,  & 
mortuos  ibidem fepelire ,  &c.  Charta  Alphani  Archie- 
pifeopi  Salernitan.  apud  eumdem  pag.  541.  Et 
extra  ipfam  Ecclejiam  fepelire,  &  per  domos  eorum 
qui  ad  ipfam  Ecclejiam  annualiter  ad  Dei  officium 
audiendum  ierint ,  ire  ,  &  aquam  fanUific at am  fpar¬ 
gere  ,  &  Crucem  in  ipjis  domibus  ponere  abfque  mea 
.. .  contranetate.  AliaUrfonis  Archiepifcopi  Ba- 
renfis ,  pag.  853.  Habeat  etiam potefiatem  recipere 
mortuos ,  &  fepelire  infspulturis  fuis  ,&  portare  Cru¬ 
cem  fuam  ubi  voluerit ,  ut  adducat  mortuos  qui  debent 
ibi  fepeUri.  Vide  Monumenta  Paderbofn  p.  1  3  4* 

Crucis  Adoratio  in  die Parafceves. S. Stepha- 
nus  ixl- Regula  Grandimonterifium  cap  5.  Rur- 
fus  Crucem  fanet  am  in  die  functo  Parafceva  nullis  ad 
Ecclejias  fuas  eodem  die  recurrere  valentibus  ,in  Ec¬ 
clejiis  vefiris  adorare  permittatis.  Vide  Oblatio  Cru¬ 
cis.  Ad  Cnicis  of culum ,  in  die  S.  Parefceves  ,  ne¬ 
minem  accedere  debere,  nifi  qui  a  mortali  pec¬ 
cato  immunis  fit  ,  fancit  Synodus  Ncmaufenfis 
an.  1248.  cap.  de  Eucbariflia . 

D  e  C  r  u  c  e  Cantare.  Capitula  Adalhardi  Ab- 
bat.  de  Admonitionibus  in  Congregatione  cap.  7. 
De  Cruce  decantare  &  legere  qui  non  pbteft ,  dimittat  , 
&  qui  poteft  ,  Je  non  fid  tr ahat ;  &  quinegligenter  facit t 
corrigatur.  Hoc  elt ,  ni  fallor ,  deambone ,  de  pul¬ 
pito  ,  ubi  major  Crux  etiamnum  ftatuitur,  adeo 
ut  qui  voce  non  valeret ,  in  eocanerevel  legere 
non  prafumeret.  Vide  Pronuntiator. 

Crucem  Apponere  folebant in  Wallia ,  quirem 
fibi  competere  afferebant ,  faijiebant.  Charta  Ed- 
wardi  L.Reg.  Angi,  apud  Gul.  Prynneum  in  Li¬ 
bertatib.  Ecclef.  Angi.  tom.  3.  pag.  219.  JfijoA 
quidam  de  partibus  illis  afferentes  quadam  blada  ,  qua 
idem  David  . . .  emit .  .  .  fua  effe ,  quandam  Crucem 
fuper  blada  pradicta ,  prout  moris  efi  in  partibus  illis  , 
apponi  fecerunt :  occajione  cujus  Crucis pr adiit us  David 
aliquam  adminifir ationem  debladis  illis  habere  nonpo - 
te  fi,  &c. 

Crucf.m  Sanctificare.  Capitula  Theodori 
Cantuar.  cap.  49.  Edition.  Acherianae  :  Prefbyte - 
ro  liceat  foli  Mijjam  facere  ,  Ji  neceffe  efi ,  &  populum 
benedicere,  in  Parafcevem,  &  Crucem  f anet ifi care. 
Totidem  ferme  habentur  in  Poenitentiali  ejuf- 
dem  Theodori  cap.  2.  Editionis  Jacobi  Petiti. 

Jurare  in  Cru  ce  confecr  at  a  ,  pejerare ,  in  Poe¬ 
nitentiali  [Cuineani  Abbatis  cap.  5.]  Gregorii 
III.  PP.  cap.  7.  Bedse  cap.  3.12. 

AdCrucemConfugere,  velutiad  locum  afy- 
li  &  immunitatis  jure  donatum ,  in  Concilio  Cla- 
romontenfi  ann.  1093.  can’  19*  3  o.Si  quis  ad 
aliquam  Crucem  in  via  perfequentibus  inimicis ,  con¬ 
fugerit  ,  liber  acjt  in  ipfo,  EccleJia  permaneat.  J^ffpd 


1 1 8  ;  CR.U 

Ji  quis  pro  fecuritate  Ecclejiavel  prodici  £  Crucis  ali¬ 
quod  crimen  peregerit ,  &  ad  Ecclejiam  vel  Crucem 
confugerit  ,  accepta  fecuritate  vita  &  membrorum  , 
reddatur  jufiitia.  Vetus  confuetudo  Normanniae 
cap.  23  .Si  comme  il  advient  de  ceux  qui  (ontfuitifs 
pour  aucun  crime ,  ou  qui  font  en  chartre ,  ou  en  lieux  , 
quiefebappent  &  s’enfuient  en  l’ Egltfe ,  ou  iis  embraf- 
fent  une  Croix.  Cap.  82,.  Se  aucun  damne  oufuitif 
s’enfuit  a  PEglife ,  ou  en  cymitiere ,  ou  en  lieu  faint, 
ou  Jiil  s'  aert  a  une  Croix  qui  foitfichee  en  terre ,  la  ju- 
fiicelaye  le  doit  laijfer  en  paixpar  le  privilege  de  l'E- 
glife ,  Ji  quelle  ne  mette  la  main  a  luy  ,  &c.  U  bi  La¬ 
tina  Editio  ,  vel  Cruci  fixe  adharet.  Vide  Anony- 
mum  Combefifianum  in  Leone  Philof.  n.  22. 

Cruce  Super  Caput  Posita  J u r a r e. Vi¬ 
de  juramentum. 

Crucis  Judicium,  quo  quis  reus  cujufpiam 
fadus  delidi  feu  criminis  ,  fefe  expurgabat ,  cu- 
jufmodi  per  Crucem  purgationis  mentio  eft  paf- 
fim  apud  Scriptores  aevi  medii.  Synodus  V erme- 
rienfis  ann.  751.  can.  1  7.  Si  qua  mulier  fe  recla¬ 
maverit  ,  quod  vir  fuus  nunquam  ctm  ea  manjiffet , 
exeant  inde  ad  Crucem ,  &Jt  verumfueht  ,fe parentur. 
Charta  Divilionis  Imperii  Caroli  Magni  cap.  8  .  Si 
caufa  ,  vel  intentio  controverjia  talis  inter  partes ,  pro¬ 
pter  terminos  aut  confinia  regnorum ,  orta  fuerit ,  qiu 
hominum  tefiimonio  declarari ,  vel  definiri  non  pojfit , 
tunc  volumus ,  ut  ad  declarationem  rei  dubia  judicio 
Crucis  Dei  voluntas ,  &  rerum  veritas  inquiratur  , 
nec  unquam  pro  tali  caufa  cujufiibet  generis  pugna  ,  vel 
campus  ad  examinationem  judicetur .  Siitiilia leguntur 
in  Praecepto  Ludovici  Pii  de  Divifione  Imperii 
cap.  io.nifi  quod  pro  judicio  Crucis,  habetur  ve¬ 
xillo  Crucis  :  quae  quidem  purgatio  ufurpari  potif- 
fimura  folita  fuit  in  controverfiis  Ecclefiaflicis. 
Capitula  Ludovici  Pii  ad  Legem  Sal  icam  :  In  Ja¬ 
culari  quidem  caufa  hujufcemodi  te ftium  diverjitas 
campo  comprobetur  :  in  Ecclejiafiicis  autem  negotiis , 
Crucis  judicio  rei  veritas  inquiratur. 

At  qualis  illa  fuerit  Crucis  examinatio  ,  am¬ 
bigunt  doftiores  ,  &  in  varias  varii  feceduntfen- 
tentias.  Quidam  enim  ,  atque  in  iis  Delrius  lib. 
4.  Difquifit.  magic.  fed.  3,  quaell.  6.§.  2.  Lin- 
denbrogius  in  GlolT.  &  alii ,  genus  fuilfe  purga¬ 
tionis  per  fortes ,  quibus  ad  Crucem  aliquam  ma¬ 
nus  imponens ,  vel  eam  ampledens ,  quis  fefe  ex¬ 
purgabat.  Certe  ad  Crucem  juramenta  exada  te- 
ftantur  pallim  Scriptores. Nithardus  lib.  2.  Hift. 
ann.  84 1 .  J, dum fprevijfent ,  clajfifque  appropin¬ 
quari  videretur ,  Crucem  in  qua  juraverunt ,  &  ICa - 
rolum  ut  cognoverunt ,  relitto  littore  protinus  fugerunt. 
Beda  de  Remediis  peccat,  cap.  4.  Qui  per  jurat  in 
manu  Epifcopi ,  aut  Prefbyteri ,  vel  altari ,  vel  Cruce 
confecrata  ,  unum  annum  poeniteat.  PiusPP.  I.  apud 
Gratian.  1  2.  quaell.  5.  Qui  pejerat  fe  inmanu  Epi¬ 
fcopi,  aut  in  Cruce  confecrata,  tres  annos  poeniteat. 
Si  vero  in  Cruce  non  confecrata,  unum  annum  poe¬ 
niteat.  Eadem  habentur  in  Pcenitentiali  Gregorii 
II.  PP.  cap.  7.  apud  Rhabanum  in  Epift.  ad  He- 
ribald.cap.  1  8.  Reginonem  lib.  2.  c.  331.332. 
&  Burchardum  lib.  12.  Cap.  5 . 

Cenfent  praeterea  idem  Delrius, Spelman.  &  La- 
landius  examen  Crucis  illud  forfitan  etTe  quod  in 
Legibus  Frifion.  cap.  14.  deferibitur  ,  &  fit  per 
duos  ramufculos ,  feu  tenes,  uti  vocantur,  quo¬ 
rum  alter  Cruce  infignitur  ,  altari  impofitos. 

Alii ,  quos  inter  Gretzerus  tom.  1 .  de  S.  Cruce 
lib.  2.  cap.  21.&  tom.  3.  lib.  5.  Paralip.  ad  cap. 
cit  •&  FerrandusJib.  2.  Difquifitionis  reliquiariae 
1.  part.  cap.  3.  putant  hanc  Crucis  exploratio- 
Tom.  II. 


CRU  ii8<5 

nem  fadam  ipfo Crucis  ligno  in  ignem conj edo, 
ut  fi  illaefum  permanfifiet,  reus  abfolutus  fue¬ 
rit  ;  fi  contra ,  damnatus. 

V erum  hifce  repugnant  fententiis  illius  exami¬ 
nationis  perCrucem  formulae  ,  quibus  eae  conce¬ 
ptae  leguntur,  Cruce  contendere  ,  decertare,  in  Ca¬ 
pit.  4.  an.  8  o  3  .  cap.  3 .  in  Lege  Langobard.  lib.  2 . 
tit.  2  8.§.  3.tit.  5  5-§.  2  2.Capitul.  Caroli M.  lib. 

3 .  cap.  4 6.  lib.  4.  Append.  2.  §.  3  3 .  Unde  qui¬ 
dam  ,  ait  Delrius ,  Crucem  fuille  genus  armorum , 
frullra  hariolati  funt. 

Legimus  etiam  non  femel  Stare,  Adfiare  ad 
Crucem.  Capitul.  ann.  779.  cap.  1  o.  &  Additio 

4.  cap.  1  29.  Si  accufator contendere  voluerit  deipfo 
perjuiio,  fiet  ad  Crucem.  Formula  vetus  edita  a  Bi- 
gnonio  &  Lindenbr.  Taliter  fuit  ei  judicatum  ,  in 
ipfo  placito  ante  ipfum  Vigarium,  vel  ante  ipfos  pa~ 
genfes ,  ut  ad  Crucem,  ad  judicium  Dei ,  pro  ipfa  terra 
in  no  fies  4.1.  in  ipfo  placito  pro  hoc  deberent  adfiare , 
quod  ita  &  fecerunt.  Exire  ad  Crucem  ,  in  Concilio 
V ermerienfi  an.  7  5  2 .  can.  1 7 .  Ordo  Romanus  : 
Singula  quaque  dijudicet  ,&  aliquos  'a  cibis  ab (linendo , 
alios  eleemofynas  dando  ,  nonnullos  fapius  flettendoge- 
nua,Jivein  Cruce fi  ando  ,  aut  aliquid  aliud  bu jufmodi 
quod  ad  anima  falutem  pertinet.  Eadem  habet  Beda 
in  Praefat.  ad  lib.  deRemediis  peccator. 

Exflat  porro  aliud  praeclarum  illius  judicii 
exemplum  in  veteri  Notitia,  quam  inCancellaria 
Canonicorum  Veronenfium  alfervari  audor  ell 
Flieronymus  dalla  Corte  lib.  4.  Hift.  Veronenfis 
pag.  178.  quo  non  minime  illullrantur  quaepau- 
lo  videntur  intricatoria  in  fupra  allatis  verbis  , 
etfirem  non  omnino  expediant.  Sic  autem  Chro- 
nicon  illud  fub  ann.  798.  Tandem  habito  conjilio 
padi  funt,  ut  hac  Dei  &  fandi  Spiritus  refervaren- 
tur  judicio ,  eligentes  duos  juvenes  Clericos ,  Jine  ullo 
crimine  exifiimatos ,  flatuerunt  in  Ecclejia  S.  juannis 
Eaptifta  ad  Domum  ,  &  ad  Crucem  fiare  fecerunt  , 
quorum  unus  Aregaus  ,  pofi  Archiprejbyter  Ecclejia 
majoris ,  nomine ,  ex  parte  publica  ,  alter  vero  ex  par¬ 
te  S.  Zenonis,  Pacificus  videlicet ,  qui  pofi  Archidta- 
conus  Ecclejia  majoris  fuit.  Hi  ambo  ab  introitu  Afijfa 
ufque  ad  mediam  Pa/Jionem  tantum ,  qua  e  fi  fecundum 
Alattbaum ,  pariter  flarent ,  ille  qui  de  parte  publica 
datus  fuerat ,  in  terram  velut  exanimis  corruit ,  Paci¬ 
ficus  vero  ufque  ad  finem  Pajfoms  ftetit.  HisgeJUs  ,.  & 
omnibus  gratias  Deo  agentibus  quartam  partem  tam  ci¬ 
vitatis  ,  quam  cafielli ,  pars  Epifcopi . . .  accepit.  No¬ 
titiam  integram  defcripfit  ex  PanvinioUghellus 
in  Epifcopis  V eronenfibus  p.  6 10. 

Ex  his  plane  docemur  eos  qui  hujufmodi  fubi- 
bant  examen ,  revera  in  pedes  ftetifle ,  illumque 
qui  hoc  vidus  divino  viaebatur  judicio ,  in  ter¬ 
ram  corruilfe  :  quod  &  indicant  verba  laudatae 
a  nobis  Formulae :  Sed  &  ipfe  in  ipfo  placito  ad  ip- 
fam  Crucem  vifus  cadijfe  :  fed  dUm  hac  caufa  Jic  fuit 
inventa  ,  quod  ipfe  ille  qui  ad  ipfum  judicium  ,  vel  ad 
ipfam  Crucem  cadiff et ,  &c.  Eo  etiam  referenda  vi¬ 
dentur  quae  habet  AgobardusLugdun.  lib. contra 
Judicium  Dei  num.  1.  jube  ferrum,  vel  aquas 
calefieri,  quas  manibus  ini  a  fu  s  attrectem  :  aut  confittue 
Cruces ,  ad  quas  flans  immobilis  perfeverem.  Illius  au¬ 
tem  qui  ad  Crucem  ceciderat ,  &  hac  examina¬ 
tione  vidus  fuerat ,  Crux  evindicata  dicitur  in 
lemmate  ejufdem  Formulae. 

Sed  ut  verum  fatear ,  quale  fuerit  ad  Crucem 
examen  ,  ex  his  non  omnino  percipi  conllat.  An 
enim  qui  illud  fubibant,  ante  Crucem  aliquam  in 
pedes  liabant, quod  vult  Hyeronymus  dalla  Corte  ? 
E  davanti  ad  una  Croce  gli  fecero  in  piedi  fermare . 

Ffff 


n  87  CRU  CRU  ii  88 


An  vero  ad  Crucem ftetiffe  didi  funt,  quod  expan- 
fis  brachiis,  efformata  quodammodo  Crucis  fpe- 
cie  ,  certo  temporis  fpatio  flarent ,  quae  fuit  poe¬ 
nitentiae  fpecies ,  potilfimum  apud  Monachos, 
uti  mox  indicabimus  ?  Verum  nodum  videtur  fol- 
vere  Rudolphus  Fuldenlis  in  Vita  S.  Liobae  Abba- 
tilfae  Bifcofheimenlis  cap.  i  5  .  Cum  enim  infan¬ 
tulus  recens  natus  in  Itagno  Monafterio  vicino 
inventus  fuilTet  ,  crimenque  alicui  e  SaniAimo- 
nialibus  adfcriberetur  ,  Lioba  AbbatilTaut  an  re¬ 
vera  alicujus  e  fuis  Sandimonialibus  partus  ef- 
fet ,  detegeret  ,  pracepit  omnibus  Oratorium  ingredi , 
&  extenjts  in  Crucis  modum  brachiis  flare  ,  qitoaduf- 
que  Jingula  Pfalteriunt  totum  ex  ordine  p fallendo  com¬ 
plerent, &  deinde  per  tres  vices  in  die, hoc  efl, tertia  hora, 
fcxta ,  &  nona  ,  vexillo  Crucis  elato,  cum  Litaniis  Mo- 
nafteriam  circuire  ,  &  pro  purgatione  fua  divinam  mi- 
fericordiam  invocare.  JVuod  cumfeciffent ,  &  in  hoc  or¬ 
dine  jam  bis  expleto ,  hora  nona  omnes  Ecclejtam  intra¬ 
rent  ,  c unctu j. que  populus  pariter  congregatus  adejfet , 
beata  virgo  Lioba  perrexit  ad  altare,  &  flans  ante  Cru¬ 
cem  ,  qua  jam  tunc  tertio  portanda  parabatur,  extendit 
manus  in  edam ,  &  cum  gemitu  ac  lacrytnis  precaba¬ 
tur  dicens :  Domine  fjefu  Chrifie  Rex  Virginum ,  inte¬ 
gritatis  amator  ,  invitti/fime  Deus ,  oflende  virtutem 
tuam  ,  &  libera  nos  ab  hac  infamia  ,  quia  improperia 
improperantium  tibi  ceciderunt  fuper  nos.  Hoc  cum  di- 
xiffet ,  paupercula  illa  ,  (  mendica)  antiqui  hoflis  & 
captiva  pariter  &  miniflra,  d amomo  repletur ,  &  quaji 
flammis  circumdata,  nomen  invocat  Abbatiffa,  crimen¬ 
que  quod  commi  fer  at  confitetur.  Tum  vero  in  edum 
clamore  [ablato  ,  plebs  omnis  objlapuit  miraculo ,  &c. 
Ex  his ,  inquam  ,  percipitur  eos ,  qui  Crucis  judi¬ 
cium  fubioant  ,  expanfis  in  Crucis  formam  bra¬ 
chiis  ,  ad  Crucem  revera  ftetiffe  certo  ac  definito 
tempore,  &  donec  recitaretur ,  vel  Evangelium, 
vel  Oratio  Dominica, &c.  qui  fi  immobiles  perma¬ 
nerent  ,  innocui ;  fi  vero  divino  quodam  judicio 
caderent ,  aut  crimen  fateri  ultro  cogerentur ,  rei 
habebantur.  Proinde  eo  referendum  exiftimave- 
rim  quod  habet  Halitgarius  Cameracenfis  in Poe- 
nitentiali  cap.  10.  Si  titubaverit  S  acer  dos  fuper  Ora¬ 
tionem  Dominicam  ,  qua  dicitur  Periculofa ,  una  vice 
5  o.  P  [almos,  fecunda  vice  centum  plagis.  Eadem  fer¬ 
ine  habet  Cumeanus  Abbas  de  Menfura  poeniten- 
tiaria  cap.  1  5.  [  Vide  Mabillonium  lib.  6.  de  Re 
Diplomat.  Charta  5  i.&  notam  adjunftam  ,  ubi 
examen  Cruciseodem  modo  explicatur ,  quo  hic 
a  Cangio.  Eluic  explicationi  fubfcribit  etiam  do- 
clillimusMuratorius  Scriptor.  Ital.  to.  2.  part.  2. 
pag.  101.  coi.  2.  Verum  Sirmond.  in  Gloffario 
ad  calcem  Supplementi  Conciliorum  Galliae  alio 
prorfus  modo  rem  expedit.  Examinationis  Cru¬ 
cis  ,  inquit,  forma  fic  deferibitur  ab  antiquis.  Duae 
praeparabuntur  telTerae  ,  quarum  una  pura  ,  altera 
Crucis  charadlere  infignita  fit,  quas  duae  linteo  ob¬ 
volvuntur  feorfim  ,  ne  internofei  poffint  ,  &  in 
Ecclefia  fuper  altare,  foras  fuper Sanflorum  Re¬ 
liquias  ponuntur  :  deinde  poli  varias  ad  Deum 
preces,  Prefbyter  aut  puer  innocens,  altero  ab- 
fente,  harum  unam  tollit,  quoe  fi  ea  fit,  quae  Cru¬ 
ce  lignatur  infontem  pronuntiant  accufatum,  fin 
vero  pura,  reum  judicant.  Huc  ufque  Sirmon- 
dus.  Vellem  ut  vel  unus  ex  illis  antiquis  conglo¬ 
batim  laudatis  nominaretur,  cum  hsec  expolitio 
nullo  modo  conveniat  diflis  ha&enus.] 

Hanc  demum  per  Crucem  examinationis  &  ju¬ 
dicii  fpeciem  abrogavit  Ludovicus  Pius  Imp.  ut 
habetur  in  Capitulari  Aquifigran.  an.  816  .  c.  27. 
in  Lege  Longobard  lib.  2 .  tit.  5  5 .  §.  3  2 .  <Sc  in  Ca¬ 


pitulis  Caroli  Magni  lib.  5  .  cap.  1 02.  Sancitum  efl , 
ut  nullus  deinceps  quamlibet  examinationem  Crucis  fa¬ 
cere  prafumat ,  ne  Cbrifti  Pajfio  qua  glorificat  a  efl,  cu- 
juflibet  temeritate  contemptui  habeatur.  Sed  &,  ut  fu- 
pra  attigimus , 

Ad  Crucem  Expansis  Brachiis  flare  ,  vel 
fe  profternere ,  poenitentiae  fpecies  fuit ,  ut  legere 
efl:  in  Canonibus  Saxonicfs  Edgari  Regis  cap.  de 
Magnatum  poenitentia  §.  3  .  Sape  etiam  Je  extendat, 
fuper flignum  Crucis ,  nunc  erectus ,  nunc  in  terram  pro- 
flratus.  Chrodogangus  Metenf.Epifc.  in  Reg.  Ca- 
nonicor.  cap.  33  .Si  quis  Clericus  contumax  aut  in - 
obediens ....  aut  indidi  jejunii  tranfgreffor ,  aut  jux¬ 
ta  Crucem  flandi  &  adorandi  contemptor ....  fuerit , 
&c.  Ubi  Editio  Labbei  c.  1  7.  aut  ad  Crucem  flare 
juffus  contempferit ,  &c.  Eo  etiam  referenda,  quae 
habet  auftor  Vitae  S.  Auftrebertoe  num  1  5.  Evi- 
gilanfque  Prapojita ,  nefciens  effe  Dei  famulam  ,  val¬ 
de  eam  increpavit ,  dicens :  Cur  ita  agis ,  Sorori  qua¬ 
re  inquietas  qiciefcentes  ?  vade ,  inquit  ,  ad  Crucem. 
Illa  autem  gavifia  ,  cucurrit  quantocius  ,  ftetitque  im¬ 
mobilis  ,  pfallens  ,  donec  hora  competenti ,  Jigno  dato , 
confurgerent  omnes.  Ubi  redle  Tepe 2.  obfervat  fuilfe 
in  ufu  ea  aetate  apud  Monachos  ejufmodi  poeni¬ 
tentiam  ,  idque  firmat  ex  Vita  S.  Lamberti  [apud 
Canifium  to.  2.  Var.  Lect.  p.  176.]  quae  quidem 
inde  videtur  fluxiffe',  quod  qui  criminis  argue¬ 
rentur  ,  in  purgationis  judicium  ita  ad  Crucem 
flare  cogerentur.  Proeallatis  addo  quae  habet  Pe¬ 
trus  Damian.  lib.  1 .  Epifl.  1 9.  /s  itaque  quandam 
feripti  ane  alam  reperit ,  ubi  dicebatur ,  quia  fi  quis  duo¬ 
decim  illic  notatos  P [almos  vices  quater  eredis  in  mo¬ 
dum  Cnicis  manibus  caneret  ,  pro  uno  poffet  anno  poeni¬ 
tentia  regulariter  compenfare ,  &c. 

^1  Ad  C  r  u  c  e  m  Comedere  ,  alia  poenitentiae 
fpecies  fuit  in  Monalterio  S.  Vi&oris  Maffil.  uti 
patet  ex  Capitulo  generali  anni  1 3  1  2.  in  quo  pro 
bono  pacis  flatuitur ,  quod  Prior  clauftralis  abftmeat 
fe  a  correctione  Monachorum,  nec  comedat  ad  Crucem, 
nec  det  licentias  comedendi.  Ex  quibus  verbis  conji¬ 
cere  efl  hujufmodi  poenitentiam  modo  fponta- 
neam,  ut  in  Monafleriis  fit,  modo  coaftam  fuiffe. 

Cru  ce  s  appellatae  Litaniae  publicae,  feu  Proceflio- 
nes  Eccleliallicae,  in  quibus  praeferri  folent  Cru¬ 
ces  ,  [ut  efl  apud  Sozomenum  lib.  8.  cap.  8.  ]  Vi- 
fiones  Flotildoe  :  Cum  veniffent  a.d  civitatem  homines 
illarum  villarum  ,  inter  quos  habitabat ,  Deum  preca¬ 
turi  cum  Crucibus,  vidit  B.  Remigium  &  S.  Murtinum 
deforis  eifdem  Crucibus  obviantes.  Wolfardus  Pre- 
fbyt.  lib.  3 .  de  Miraculis  S.  Walburgis  num.  11. 
Hebdomadam  Crucium  vocat  ,  quoenoflris  Rogatio¬ 
num  dicitur.  Ibidem  :  Accidit  ...uteo  tempore ,  quo 
per  univerfim  mundum  Cruces  in  Rogationibus  folen- 
niter  folent  elevari  ,  &c.  Infra  :  Dum  paratis  omni¬ 
bus  Cruces  a  fidelibus  efferrentur.  V  itaS.  Cunigundis 
Imp.  n.  1  2.  Dum  ipfa  cum  Conventu  Crucem  ( nam 
dies  Dominicus  erat )  fequihir , A bbatijfa  defuit.  Num. 

1  2 .  Cum  ad  fua  d  Crucibus  homines  effent  reverji,  nam 
dies  Rogationum  inflabant ,  &c.  VitaS.  Arnulfi  Me- 
tenfis  Epifcopi  cap.  1  o .  Extra  civitatem  cum  Cru¬ 
cibus  atque  promi fcuo  genere  populi  orandi  gratia  fe¬ 
cundum  morem procefflt.  SupplexLibellus Monacho¬ 
rum  Fuldcnfium  Carolo  Magno  oblatus  cap.  ici. 
Ut  Crucis  gloriatio  in Jingulis  diebus  Dominicis  fiat  an¬ 
te  Mijfam  ,  fratribus  omnibus  circa  vicina  quaque  loca 
Monafterii  Crucem  f 'e quentibus, Hymnos  &  Antiphonas 
cantantibus  ,  Jicut  apud  majores  noflros  ufus  erat  ,7» 
diebus  Dominicis  Pajfionis  &  Refurredionis  Domini 
gloriam  celebrari ,  &  quod  in  diebus  jejuniorum  ab  Epi- 
fcopo  decretis  ,  Crucem  portare  ,  &  Litanias  facere 


U89  CRU 

liceat.  Quo  loco,  G  lori  at  io  Crucis ,  non  eft  adoratio, 
uti  vult  Browerus,  fed  elevatio.  Arella  an.  1 2  6  o . 
in  i .  RegeftoParlamenti  fol.  2  2.  Super  equo, quem 
Dom.  de  Bailleul debet  ipji  Dom.dx  Caumont  reddere  in 
domo  fuade  Caumont  quolibet  anno  5  fupcr  quo  Doni,  de 
C aumont  facit  cum  fubmoneri  quolibet  anno  ad  primas 
Cruces. Id  ell,Procelfiones  quae  fiunt  in  die  S. Marci 
2  5 .  April.namfecundte  funt,quaein Rogationibus. 
Procelfiones  porro  etiamnum  in  Andaino  &  vici¬ 
nis  locisinDucatuLuxemburgico  Cruces  appellari, 
au&or  eft  JoannesRobertUs  ad  Vitam  S.  Huberti 
c.  4. Vide  Eckeardum  juniorem  dc  Cafib.  S. Galli 
e.6.&Chronicon  Montis- Sereni  p.  12  5  .  Praeterea 
Nov.  Juftiniani  123.  cap.  $  1.  &  Eclog.  Leonis  & 
Conflantini  Impp.  tit.  9.  §.  1  7. 

Cru  ces  Nigrae  ,  ita  dida  Litania  major ,  feu  Grc- 
gorianft,  quod,  cum  agebatur  ,  aedes facrae,  alta¬ 
ria  ,  atque  adeo  populus  ipfe  nigris  ornamentis 
&  veftibus  induerentur.  Durandus  lib.  6.  Ration. 
c.  1  o  2.  n.  i.  10.  Litania  hac  dicitur  Gregoriana  vel 
Romana :  vocatur  etiam  Cruces  nigra  ,  quoniam  injt- 
gnum  moeroris  ex  tanta  hominum  jlrage  &  in  Jignum 
poenitentia  homines  nigris  veftibus  induebantur  }  &  Cru¬ 
ces  &  Altaria  nigris  velabantur.  Quo  fpedlant,  quae 
ab  ipfo  Gregorio  feribuntur  in  Epill.  adEpiico- 
pum  Ravennatem  ,  in  qua  Litania  illa  :  Tempus 
cineris  &  cilicii  appellatur  :  «Sc  in  Ordine  Romano 
&  ab  audtoreMicrologi  cap.  5  7.  narrantibus  eam 
ob  caufama  Patribus  fancitum  ,  ut  non  equitando , 
non  veftibus pretiejis  utendo ;  fed  in  cinere  &  cilicio  per¬ 
ageretur.  Meminit  porro  Joinvilla  Crucium  nigra¬ 
rum  ,  dum  ait ,  natum  S.  Ludovicum  in  fello  die 
fan£li  Marci  Apoft.  Celtii  jour  portoit-onles  Croixen 
Procejfion  en  plujteurs  lieux  de  France  ,  &  les  appel- 
loit-on  Croixnotres. 

Cruces  Bannales.  Peregrinationes  &  Procef- 
fiones  ,  non  quae  Imperiali  banno  &  Edi&o  fta- 
tutae&  confirmataeerant ,  ut  cenfet  Joannes  Ro- 
bertus  ;  fed  quas  intra  paroeciarum  feu  Ecclefia- 
Jrum  bannum  &  diftri&um  peragebantur ,  vel  po¬ 
tius  Procelfiones  diltri&us  cujufvis  paroeciae,  ut 
docuimus  adjoinvillam.  Catalogus  Abbatum  An- 
dainenfium  ,  apud  eum  dem  Robertum  :  Item  ob¬ 
tinuit  confirmari  Monafteho  oblationes  fidelium  ,  qua 
vulgo  Cruces  bannales  dicuntur  de  tribus  Decaniis. 
Charta  Guidonis Cardinalis  Prericftini  an.  1202. 
apud  Bollandum  22.  Martii  pag.3  9  1 .  Diletti filii 
fratres  Eykenjis  Ecclefia  humiliter  'a  nobis  poftularunt , 
quod  Sacerdotes  &  parochianos  quarumdam  villarum 
Ecclefiam  fuam  infra  militare  circumjacentium ...  li¬ 
teris  noftris  commoneremus ,  ut  fmguhs  annis  cum  b an¬ 
nalibus  Crucibus  Jtcut  dc  jure  &  antiqua  confuetudine 
ad  alias  Conventuales  Ecclejtasper  Epifcopatum  Leo- 
dienfem  fideles  folent  convenire  ,  ipji  quoque  pro  falute 
anima  fua  peregrinantes ,  infra  4.  dies  Pentecofies  pra- 
dittam  Ecclefiam  vijitarent ,  &c.  Alia  Charta  pag. 
feq.  Et  Jingulis  annis  cum  brumalibus  Crucibus  fuis  & 
eleemofynts  fuis  Eykenfem  Ecclefiam  vijitarent. 
^CrUxTensa,  Ere£la  ad  Procelfionem.  T  efta- 
mentum  Guillelmi  Comitis  Narbon.  an.  1397* 
inter  Anecd.  Marten.  to.  1.  coi.  1 6  3  o.  E.  Et  ipfa 
Mijfa  ditta  &  celebrata ,  volumus  &  tefiando  ordina¬ 
mus  ,  quod  omnes  illi  dittam  Mijfam  cantantes  &  cele¬ 
brantes  ,veniant  cum  Cruce  tenfa,  &  aqua  beneditta, 
ad  dittos  tumulos ,  noftrum  &  ditta  Domina  matris  no- 
ftra ,  ubi  cum  fuerint  ,fpargant  aquam  benedictam  fu- 
per  dittos  tumulos  *  &  ibi  decantent  &  dicant  abfolu- 
tiones  &  orationes  pro  mortuis  dici  &  cantari  confuetas. 
Schola  Crucis,  feu  eorum ,  qui  in  procelfibus 
Cruces  praeferunt.  Cencius  Camerarius  in  Cere- 
Tom.  //♦ 


CRU  i  i  yd 

moniali  :  Prafetti  navales ,  fchola Crucium ,  &  Ca¬ 
pellam  tale  Prefbyterium .  ,  ,  accipiunt. 

C  ru  c  e  Su  b  s  c'r  i  b  Eft. e  ,  feu  Signum  Crucis ,  fub- 
feriptionis  vice,  chartis  &  inftrumentis  appone¬ 
re.  [  Diploma  Witredi  Cantide  Regis  editum  id 
Synodo  Becaceldenli  ann.  694.  quo  Diplomate 
fancit  non  efle  licitum  cuiquam  u  Turpa  re  ,  JJuod 
antea  fuerat  Domino  concejfum  ,  &  Cruce  Chrifti  fir¬ 
matum  atque  dedicatum .]  Concilium  Celichytenfe 
an.  816.  can.  6.  Sancitum  eft  ,  ut  non  frangantur 
judicia  Epifcoporum ,  qua  a  nobis  noftrifque  pradecef- 
fortbus  fynodali  decreto  conftititta  ftint ,  . .  .  feu  etiam 
de  omni  re  quacumque  cum  vexillo  fanet  a  Crucis  Chri¬ 
fti  roborata  eft  ,Jic  ftare  fervatcqtie  pracipimus.  Con¬ 
cilium  Triburienfe  an.  821.  can.  ult.  Et  Impe¬ 
rator  &  pane  omnes  Gallia  &  Germania  Principes  fub- 
fcripferunt ,  Jinguli  fingulas  facientes  Cruces.  Charta 
Philippi  Regis  Franc.  an.  1  076.  inChron.  Ab¬ 
batiae  S.  Joannis  de  Vineis:  Sicut  ufts  poftulat,  im~ 
pojita  Cruce  ,&unpoJito  meo  figillo  regali  adfiip illatio¬ 
nem  litteris  retrattam  confirmavi.  Charta  HenricilL 
Regis  Angi,  in  Monaltico  Anglic.  to.  3 .  pag.  7. 
Has  donationes  &  ordinationes  confirmarunt  &  Cruce 
Jignaruut  Hernicus  Rex  &  A/athildts  Regina ,  &c. 
Ordericus  Vitalis  lib.  4.  Dunftanus  etiam  Arebie- 
pifeopus  cum  fuffraganeis  Juis  pradittarum  rerum  dona¬ 
tionem  fatto  Crucis  inCharta  Jtgno  corroboravit.  Idem 
lib.  1  2.  Ipfe  vero(  Rex)  libenter  eam  (  Chartam) 
Cruce  fatta  firmavit ,  &  optimatibus  fuis ,  qui  aderam , 
Crucis  Jlgno  Jimiliter  corroborandam  tradidit.  Adde 
lib.  1 1.  pag.  840.  Arnulfus  LexovienfisEpifco- 
pus  in  Epill.  ad  Abbatem  S.  Ebrulfi  :  Jftjii  ohe - 
dientiam  Pralato  fuo  viva  voce  &  feripto ,  juramento 
etiam  corporaliter  interveniente  ,  adhibita  falurifera 
Crucis  imprejjione  Jignavit.  Ingulfus :  Nam  chirogra¬ 
phorum  confettionem  Anglic anam ,  qua,  antea  ufque  ad 
Ed-wardi  Regis  tempora  fidelium  praftntium  fubfcri- 
ptionibus  cum  Crucibus  aureis ,  aliifque  jignacults firma 
fuerunt,  Normanni  condemnantes ,  chirographa  Char¬ 
tas  vocabant ,  &c.  Ubi  obfervare licet ,  in  fubfcri- 
ptionibus  effi&as  cruces  aureas ,  ut  &  apud  Mat- 
thaeum  Paris  in  Vitis  Abbatum  S.  Albani  pag.  5  2. 
Cumque  infpicerentur  Regum  Anglic  anorum  ,  OJfafct- 
licet  ac  exterorum  feripta  ,  in  quibus  pro  jigillis  novo 
more  dependentibus  veteri  confuetudine  Cruces  aurea 
manu  Regum  depitta  ,  in  principio  pojita  erant ,  &ci 
Illius  porro  moris  Crucem  apponendi  in  fubfcri- 
ptionibus  proflant  palfim  exempla,  praefertim  iil 
Chartis  Anglo-Saxonicorum  Regum  ,  apud  ln- 
gulfum,&  in  Monallico  Anglicano  to.  1.  p-i4- 
15.  17.  &c.  Vide  Ordericum  p. 603 .  [  &  Ma- 
billonium  deReDiplom.  lib.  2.  cap.  21.  num.  9, 
ubi  docet  idem  fuille  ab  Hifpanis  Regibus  ob- 
fervatum.  ] 

Interdum  vero  in  ipfis  Chartulariis  Crux  fub- 
feribebatur  ab  iis,  qui  quidpiam Ecclefiis  dona¬ 
bant.  Liber  Chirographorum  Abfiae  fol.  6  1 .  Con- 
cejfitiifdem  Monachis  omnia  dona  matris  fua,  facien¬ 
do  Crucem  cum  matre  in  Chartulario.  Hujufcemodi 
fubfcriptiones  complures  exllant  in  Tabulario 
ejufdem  Monafterii,  hifce  formulis  ad  Crucis  fi¬ 
guras  adferiptis  :  Hanc  Crucem  fecit  Goffridus  Ru¬ 
fus  :  Hanc  fecit  Paganus  frater  ejus.  Ifiam  fecit  Ra - 
ginaudus  frater  ejus ,  &c. 

Quin  etiam  is  mos  apud  Graecos  obtinuit,  ut 
perinde  Cruce  fubfcriberent.  In  Synodo  VIII. 
adi.  1  o.  fubfcribunt  Imperatores  Bafilius  ,  Con- 
llantinus ,  Sc  Leo  ,  'tmi^cevl f?  eV  tcT;  -hAt* 

/3iCa/o;?  tk  Tifxln  5"aup«  t oV  T07rov  , .  .  .  yeygcayo Tf{  t«s 

elxslai  ovo/axa-ixe.  S.  Joannes  Damafcenus  in  Syno- 

Ffffij 


ngi  CRU 

dica  adTheophilum  Imp.  pag.  134.  A*>.« 
•tirXelovoc  irXitpcxpcpiaev  ,  iJ'ioXi' f«C  V*  t^Tro^poe- 

<pw  tw  t»;  c^folo^ia;  XiCiXXtf  ewo/xtvoc.  infra  :  trupci- 
CaT»?  twV  iV/o^e/pw  faupw  ,  dicitur  perjurus,  vel 
qui  fidem  fcripto  confignatam  fallit  ,  qui  sraupc- 
aliis  appellatur.  Nicetas  Paphlago  in  Vita 
S.  Ignatii  Patriarchae  Conftantinop.  Tw  /xvpiclku;  tov 
t ijuiov  t do  XpigS  Hciia.TrQctTmoTi  g-avpbv.  Scylitzes  in 
Michaele  Calaphate ,  qui  jusjurandum  ruperat  , 
pag.  730.  H' yoiic,  s-ccupcvr*™  Kct\aq>d,Tr,v  fiuriXix  i  Jt- 
'Ao/xiv.  A  udor  incertus  pofl  Theophanem  p.  436. 
K xl  «f  e-nW?  rov  g-ccupov ,  ^  tw  i7riypa.q»iv  ,  nv  hrcimiV, 
eg-p d<pt  iU  t 0  haCVTtov  fxtpoi. 

Interdum  quo  folennius  ac  firmius  e  flet  pa- 
dum ,  quod  fubfcribebatur  ,  cruces  ipfae  exara¬ 
bantur  calamo  in  pretiofoChrifli  fanguine  intin- 
do  :  cujus  rei  exempla  produntTheophanes  fub 
ann.  20.  Heraclii  pag.  275.  Leo  Grammaticus 
in  Michaele  Theophili  filio  p.  46  5 .  [&  Symeon 
Logotheta  in  eodem  Michaele  num.  40.]  Vide 
Chronici  veteris  fragmentum  apud  Baluzium  ad 
Agobard.  pag.  129.  Et  Allatium  lib.  de  utriuf- 
que  Ecclefiae  perpet.  Confenf.  p.  1,634.  163  5. 
Denique  cruce  fubfcribebant ,  qui  literas  nefcie- 
bant.  Vide  Gloflar.  med.  Graecit.  in  g-aupc?. 

Inde  porro  origo  vocis  Jignum  ,  pro  fubfcriptione 
petenda  ,  quod  qui  fubfcriberent ,  Jignum  Crucis 
non  modo  exararent;  fed  &  in  iifdem  fubfcriptio- 
nibus Jignum  fantta  Crucis  imprimere ,  vel Jignofan- 
tta  Crucis  chartas  firmare  fe  teftarentur  :  quod  qui¬ 
dem  adhibuere  ut  plurimum  fideles  ,  tanquam 
fymbolum  juramenti ,  feu  facrameriti:  cum  du¬ 
plex  fit  Sacramentum ,  corporale  fcilicet,  &  quod 
in  inftrumento  continetur :  Inftrumento  enim  ju¬ 
rare  dixit  Lex.  3  .  Cod.  Si  quis  minor  fe  majorem 
dixerit ,  ut  manu  jurare ,  vetus  Scheda  Abbatiae 
Moilfiacenfis  :  Comes  T  olo  Janus  hanc  eandem  dona¬ 
tionem  ibi  deveniens  rogatu  noftro  corroboravit , firma¬ 
vit  ,  manuque  propria  juravit ,  id  eft  ,  fubfcriptio- 
ne  fandae  Crucis.  Nam  ut  facramentum  corpo¬ 
rale  fiebat tadu  fandae  Crucis,  ita  facramentum 
inflrumentale ,  ut  ita  dicam  ,  fiebat  appofitione , 
&  imprefiione  figni  ejufdem  fandae  Crucis.  At¬ 
que  ita  cenfetvir  dodilfimus  Marea  lib.  5.  Hifl. 
Beneharn.  cap.  2  5.  Vide  Signum. 

§CF  Aliquando  prae  litterarum  ignorantia  fignum 
crucis  in  Diplomatibus  appofitum  fuiffe  tefies 
funtlocupletiflimi,  WithredusCantiaeRex  apud 
Spelmannum  to.  1.  Cone.  pag.  198.  qui  fubfcri- 
bit  in  hunc  modum  :  Ego  fVithredus  Rex  Can¬ 
tio.  omnia  fupra  [cripta  confirmavi ,  atque  d  me  dictata 
propria  manu  Jignum  fantta  Crucis  pro  ignorantia  lit¬ 
terarum  exprejfi :  quod  iterum  repetit  ibid.  pag. 
193.  Taflilo  Dux  Bajoariorum  ,  qui  Chartam 
pro  Attone  Abbate  Saltzburgenfi  ita  concludit 
Metrop.  Salilbur.  to.  1.  pag.  125.  Jfijiod  manu  pro¬ 
pria  ,  ut  potui ,  characteres  chirographi  inchoando  de¬ 
pinxi  coram  [Judicibus  atque  optimatibus  meis.  +  Ji¬ 
gnum  manus  mea  propria  T ajfilonis  ,  &c.  &  Heri- 
baldus  Comes  fub  Ludovico  II.  Imperatore  in 
Charta  ,  quam  exhibet  Mabill.  lib.  6.  de  Re  Di- 
plom.  pag.  543.  &  5  44.  4-  Signum  Berihaldi  Co¬ 
mitis  facn  palatii ,  qui  ibi  fui  ,&  propter  ignorantiam 
litterarum  Jignum  fantta  Crucis  feci.  Juftinian.  No¬ 
vella  73 .  cap.  8.  praecipit ,  ut  Contrahens  illite- 
ratus  paucas  ad  minus  litteras  feribat ,  teftibus 
quinque  praefentibus ,  quorum  unus  addat  quae 
pofl;  illas  paucas  literas  fuerint  addenda.  Et  Leo 
PhilofophusNovella72.ut  figno  Crucis  a  Con¬ 
trahente  appofico  fides  habeatur  :  Etiam  Ji  qui 


CRU  1192 

fi  altum  inierunt  fua  manu  facro-fancta  Crucis  nota  feri- 
ptumjignarint. 

Crux  Collaria,  quae  collo  appenditur,  *JW\- 
'mot  ,  Epifcoporum  fcilicet  apud  Ofbernum  in 
Vita  S.  Elphegi  Archiepifc.  Cantuarienf.  n.  40. 

CruxT  rjumphalis,  dida  Durando  lib.i .  Ra- 
tion.  cap.  1 .  num.  4 1 .  qua  in  plerifque  locis  in  me¬ 
dio  Ecclejia  ponitur.  Crux  triumphalis  ,  Crux  Do¬ 
minica  ,  quam  Veram  Crucem  vulgo  dicimus ,  apud 
Vincentium  Belvacenf.  lib.  3  2.  c.  97.  In  Charta 
Balduini  II.  Imp.  Conflantinop.  an.  1  247.  fit 
mentio  Crucis  triumphalis ,  quam  Byzantio  in  Fran- 
ciam  ad  S.  Ludovicum  Regem  mifit  idem  Prin¬ 
ceps.  Vide  Addit,  ad  Matth.  Paris  cap.  108.  & 
Notas  ad  Villharduinumpag.  3  1 1. 

Cruces  vice  terminorum  ,  in  agrorum  confiniis,' 
non  femel  occurrunt.  [Praeceptum  Childeberti  I. 
Franc.  Regis  am  528.  pro  S.  Carilepho  Colled. 
AmpliflT.  to.  1 .  coi.  2.  &  3 .  Et  inde  pergit  in  dextram 
ufque  ad  fummum  montem ,  &  interum  defeendit  ufque 
in  vallem ,  ubi  Cruces  in  arbore  &  lapides  fubtus  infi¬ 
gere  juffimus  ...Et  illa  in  Jiniflraparte  relicta  peragi¬ 
tur  per  terminos  &  lapides  fixas ,  propter  Ji ratum  vete¬ 
rem  per  fummum  frafugetum,  ubi  Cruces  in  arbores  quaf- 
dam ,  fed  &  clavos  &  lapides  fubterfigere  juffimus ,  & 
pervenit  ad  locum,  ubi  junguntur  fines  S  unemur  en fes 
dr  Baliavcnfes  &  Alarojalenfes  ,  ibique  in  arboribus 
Cruces  facere  &  fub  ipfas  lapides  fubterfigere  juffimus.] 
Charta  Childeberti II.  an.  706. apud  Mabillon. 
de  Re  Diplomat.  pag.  48  1 .  Et  oratorio  ille  ad  Cru¬ 
ce  ,  qui  conjungitur  ad  ipjfo  termeno  de  ipfa  villa  So¬ 
lanto,  &c.  Charta  fundationis  Abbatiae  S.  Guil- 
lelmi  in  deferto  an.  838.  Omnia  hac  cum  omni  in¬ 
tegritate,  Jic  uti  d  Miffo genitoris  noftriCaroli  Leydrath 
Archiepifcopo  traditum  efi  in  arboribus  per  Cruces  & 
terminationes  ajfignatum  fuit.  Liber  Mirabilis ,  feu 
Tabularium  Abbatiae  Conchenfis  in  Ruthenis 
Ch.  1  .  Per  concava  loca  ,  &  Jicut  mons  dividitur  per 
Cruces ,  quas  manibus  noflris  pofuimus  &  ibt  confiruxi - 
mus.  Charta  Calixti  PP.  ann.  1120.  pro  Ecclefia 
Matifcbnenfiapud Chiffletium  inTornutio  :  In¬ 
fra  quos  videlicet  terminos ,  Jicut  per  Cruces  juxta  terra 
confuetudinem  diflintti  funt ,  captiones,  depradattones , 
....  penitus  prohibemus.  Charta  an.  1277.  pro  Li¬ 
bertatibus  V ilice  Pruiiacenfis :  Si  aliquis  ex  juflitia 
ncftra  alicui  de  burgo  intra  Cruces  mjuriam  intulerit , 
&c.  Id  eft,  intra  banleucam.  Vide  Catellum  in 
Hifl:.  Occitan.  pag.  786.  Doubletum  in  Hifl:. 
Sandionyfiana lib.  3.  cap.  12.  pag.  83  5.Mabil- 
lonium  tom.  5.  Vitarum  SS.  Ordinis  S.  Benedidi 
p.  90.  Hifl;.  Monailerii  S.  Nicolai  Andegav.  pag. 
59.  Ingulfum  pag.  856.  878.  881.  Thomafle-» 
riumin Confuetud. Bituric.  lib.  i.c.  16.  57 .Sc 
pag.  143.  &c.Hifpani  porro  EncruBjada ,  appel¬ 
lant  vias  duas ,  quae  ad  unam  Crucem  tendunt, 
vel  definunt. 

Eidantiam  de  prima ,  fecunda  &  tertia  Cruce ,  ap¬ 
pellant  Fori  Arragonenfes ,  &  Vitalis  Ofcenlis 
Epifc.  apud  Hier.  Blancam  in  Commeat.  Rer. 
Arag.  cum  quis  idoneum  fide-julforem  teneba¬ 
tur  dare.  Siquidem  in  villa  ifla,  in  qua  moraba¬ 
tur,  invenire  non  poterat,  qui  in  ea  haereditatem, 
id  efl: ,  praedia  vel  immobilia  poflideret ,  jurando 
quod  non  poterat  habere ,  alium  tenebatur  e 
duobus  proximioribus  oppidis  dare.  Quod  fi  ne¬ 
que  id,  tunc  fe  tradere  debebat  cuftodiae  credi¬ 
toris.  Et  hanc  veteres  Fidantiam ,  de  prima  ,  fe¬ 
cunda,  &  tertia  Cruce  appellabant ,  nempe  a  la¬ 
pideis  vel  ligneis  crucibus,  quae  ad  locorum  por¬ 
tas  ,  feu  ad  bivia  poni  folent.  Martinus  Didacu? 


1193  CRU 

Daux  Juflitia  Aragon.  in  Obfervantiis  lib.  4.  tit. 
dc  Fidcjuffbrib.  §.  29.  Fidancia  de  Cruce  dicitur , 
qui  habet  bona  fufficenlia.  Fori  Ofcenfes  an.  1247. 
fol.  8.  Ipfa  fidantia  debet  ejfe  infantionia  ,&  etiam 
quod  Jit  bures  de  illo  loco ,  fecundum  quod  judicat  Fo¬ 
rus :  quod  fi  forte  habere  non  poterit  de  illo  loco ,  donet 
eant  de  Cruce.  Si  pignoratus  non  poteft  dare  fidantiam 
de  loco  ,  ubi  habitat  pignora  tor ,  det  eam  de  prima  Cru¬ 
ce  :  quam  Ji  habere  non  poteft ,  jurando  quod  non  poteft , 
det  de  fecunda  Cruce :  quam  Ji  adhuc  habere  non  poteft , 
jurando  quod  non  poteft  habere ,  det  eam  de  tertia  Cru¬ 
ce  :  quam Ji  habere  non  poteft ,  tradat  fe  cuftoduCttru , 
quoufque  jus  compleat  conquerenti. 

'Cruces  Erigere.  Statutum  2.  Weftmonafte- 
rienfe  cap.  3  7.  £Juia  multi  tenentes  erigunt  Cruces 
in  tenementis  Juis ,  aut  erigi  permittunt  in  prajttdicium 
Dominorum  fiiorum ,  nt  tenentes  per  privilegia  Teni- 
planorum  &  Hofpitaliorum  tueri  fe poffent ,  contra  ca¬ 
pitales  dominos  feodorum :  ftatutum  eft ,  quod  hujufmodi 
tenentes  capitalibus  dominis  aut  Regi  incurrantur. 

Cruces  ErectjE,  in  magnatum  funeribus,  iis 
locis,  in  quibus  paufabant,  qui  feretrum  dedu¬ 
cebant  i  quod  docent  etiamnum  flantes  ineo  iti¬ 
nere  Cruces,  quod  a  Lutetia  Pariliorum  adMo- 
nafteriumSandionyfianum  ducit,  in  quo  Regum 
Franciae  humo  reconduntur  cadavera.  Liber  Mi- 
raculor.  S.  Wandregifili ,  de  ejufdem  Sandi  reli¬ 
quiis:  Ipfo  autem  fluvii  ponte  beatijfmis  cum  corpori¬ 
bus  tranjito ,  in  loco ,  ubi  pau  faverant ,  Crux  lignea  a 
fidelibus  populis  ponitur.  Thomas  Walfinghamus  an  . 
l  29 1.  de  Reginae  AngliaeEdsxc  I.  uxoris  funere : 
In  omni  loco  &  vitia ,  quibus  corpus  paufaverat ,  jujftt 
Rex  Crucem  miro  tabulam  erigi,  ad  Regina  memoriam, 
ut  d  tranfeuntibus  pro  ejus  anima  deprecetur ,  in  qua 
Cruce  fecit  imaginem  Regina  depingi. 

^JCrux  Erecta  i»  Adonumentum  Miraculi  memo¬ 
ratur  inVitaS.  Liudgeri  Epifcopi,  Audore  ano- 
nymo,  qui  leribebat  nono  Eccleliae  faeculo,  inter 
Ada  SS.  Benedid.  faec.  4.  part.  1 .  pag.  4 3 . 

Crucem  Assumere  dicebantur,  qui  ad  facra 
bella  profeduri  Crucis fymbolum  palliis  fuisaf- 
fucbantdc  affigebant»  in  lignum  votivae  illius  ex¬ 
peditionis  ,  cujus  originem  Concilio  Claromon- 
tano  lubUrbano  II.  aalcribunt  Scriptores  omnes 
Rerum  Flierofol.  Si.  alii  paflim. 

Accipiebantur  autem  Cruces  ab  Epifcopis,  Ab¬ 
batibus,  &  majoris  dignitatis  Praelatis;  cujus  mo¬ 
ris  exempla  proferunt  Guibertus  lib.  2.  Geffor. 
Deic.  2.  Otto  Frifingenlis  lib.  1.  deGcflis  Fride- 
ric.  c.  3  7.  40 .  Joinvilla  in  Flift.S.  Ludovici.Vill- 
harduinusri.  22,Matth.  Weftmonafterienfis an. 
1178.  Godefrid.  Monach.  an.  1 188.  Malbrancus 
lib.  1  1.  de  Morin.  cap.  1  2.  &  alii  fine  numero. 

Varie  porro  in  his  expeditionibus  facris  Cruces 
veftimentis  fuis affixere  peregrini.  Nam  in  Hiero- 
folymitanis,  eas  in  dextris  fcapulis  poluere.  Ur¬ 
banus  II.PP.apudRobertum  Monachum  lib.  1. 
Hift.  Hierofolymit.  JJjj  vero  voti  compos  ingredi 
Voluerit ,  inter fcapulas  (  Crucem  )  retro  ponat.  Tu- 
debodus  lib.  I.  Franci  audientes  talia  eloquia  ,  pro¬ 
tinus  in  dextra  fecere  Cruces  fuere  fcapula.  Iifdem 
confona  habent  caeteri  Scriptores  Rerum  Hiero- 
folymitanarum;  praeterea  Lupus  Protofpataann. 
1  096.  Galterus  Tervan.  in  Vita  Caroli  Comitis 
F landr.  cap.  3 .  W illelmus  Neubrig.  lib.  3 .  c.  2  3 . 
GeftaLudovici  VII.  cap.  3.  Villharditinus  n.  2  2. 
&c.  Qujbus  haec  addo  ex  Poemate  MS  nfcripto 
le  Roman  du  Renard: 

Adais  coment  que  il  en  doie  eftre , 

La  Crois  eft  en  mepaule  deftre , 


CRU  1 1 94 

Ucfcharpe  &  bordon  li  aportent,  &c. 

Erant  Cruces  illae  ut  plurimum  fericae,  vel  auro 
textas ,  ac  denique  ex  quolibet  panno  in  chlamydi¬ 
bus  ,  aut  birrhis  Jive  tunicis ,  feu  in  veftibus  fuperami- 
tlis ,  affutae,  ut  habent  Guibertus  lib.  2.  cap.  5. 
Fulcherius  Carnotenf.  lib.  1 .  cap.  1 .  &  BaldricuS 
Dolenfis.  Sed  ut  plurimum  earum  color  erat  coc¬ 
cineus  ,  ut  eft  apud  Annam  Comnenam  lib.  1  o  - 
Alex.  pag.  284-  Poftmodum  in  ea  ,  quam  anno 
1  1  8  8.  Philippus  Franciae  &  HenricusII.  Angliae 
Reges  inierunt  Hierofolymitana expeditione, pra- 
ditti  Reges  infufeeptione  Crucis ,  ad  cogr.ofc elidam  gen¬ 
tem  fuam ,  Jignum  evidens Jibi  &  fuis  providerunt.  Rex 
namque  Francu  &gensfua  fufeeperunt  Cruces  rubeas , 
&  Rex  Anglia  cum  gente  fua  fufeepit  Cruces  albas  ,& 
Philippus  Comes  Flandru  fufeepit  Cruces  virides.  Ita 
Hovedcnus,  &  alii  a  nobis  laudati  ad  Alexiadem 
pag.  350. 

In  expeditione ,  quae  contra  Manfredum  Sicu¬ 
lum,  tanquam  haereticum  decreta  eft  an.  1264. 
Crucem  detulere  peregrini  partitam  ac  divifam  . 
cujus  pars  una  albi  ,  altera  rubei  erat  coloris. 
Chronicon  MS.  quod  exftat  in  Tabulario  S.  Ma- 
glorii  Parifienfis ; 

j V an  mil  deux  cens  foixante-quatre 
S’alla  Charles  li  Rois  combatre , 

En  Puille  encontre  Mainfroy . 

Alors  fu  une  Croiferie  , 

Dont  on  portoit  la  Crois  partie  , 

Les  Crois  furent  fi  come  fcmble , 

De  blanc  &  de  vermeil  enfemblc. 

In  aliis  aliquot  expeditionibus  facris,  ad  diferi- 
inen  Hierofolymitanarum  ,  non  in  fcapulis ,  fed 
alibi  affutae  Cruces  leguntur.  Verbi  gratia ,  in  ea , 
quae  contra  Albigenfes  fufeepta  eft,  in  pedore  eas 
detulere  Peregrini ,  ut  obfervant  Rigordus  an. 
1  2  1  3.  Chronicon  Andrenfe  an.  1212.  &  Chro¬ 
nicon  Flandriae  vernaculum  cap.  1 3  .Nicolaus de 
Braia  in  Ludovico  VIII. 

Vexilloque  Crucis  munito  pectore  Regis , 

Tota  cohors  Procerum  figno  fe  munit  eodem. 

Et  Chron.  MS.  Tabulariis.  Maglorii Parifienfis : 
Et  lors  fift  l' en  un  Croifement , 

Don  l’en  porteit  la  Croiz.  devanti 
In  praelio  contra  Mauros  Elifpanos  anno  1212. 
Chriftiani  pariter  Crucem  in  pedore  detulere, 
ut  eft  in  Epiftola  Arnoldi  Archiepifcopi  Narbo- 
nenfis,  quam  defcripfitUghellus  in  Epifcopis  Sa- 
binenfibus  pag.  191.  In  ea  expeditione,  quam 
Saxones  adverfus  vicinas  quafdam  gentes  idolo¬ 
rum  cultui  deditas  fufeepere,  Cruces  ii  affum- 
pferunt,  quae  non  Jimpliciter  veftibus  ajfuta  erant »5 
fed  d  rota  fubter  pojita  in  altum  protendebantur ,  ut  ait 
Otto  Frifing.  lib.  1.  deGeftisFrid.cap.  40. 

Ut  porro Cruceflgnati,  domo  excedentes,  fo- 
lenniritu ,  cumEcclefiafticaProceffione  deduce¬ 
rentur  extra  Parochiae  fines  >  vide  in  verbo  Pere¬ 
grinatio. 

Crucis  Privilegium,  feu  Crucefignatorum , 
multiplexfuit :  fuinmi  quippe  Pontifices  acPrin- 
cipes,  quo  fideles  ad  expeditiones  Hierofolymi- 
tanas  fubeundas  pro  Terrae-Sandae  tuitione  pro¬ 
vocarent  ,  eos  identidem  variis  donavere  privile¬ 
giis,  in  quibus  fequentia  recenfentur. 

A  debitis  perfolvendis  induciae  eis  concede¬ 
bantur,  donec  rediiflentab  expeditione,  vel  ali¬ 
quot  definitos  annos,  ut  eft  in  Conftitutione  S.  Lu- 
dovici  menfis  Odob.  an.  1245.  to.  6.  Spicilegii 
Acheriani  p.  467.de  apudRigordum  p.  26.  oc c. 

Ab  ufuris  pecuniarum  fibi  a  creditoribus  cre- 


1195  CRU 

ditarum exempti  pariter  erant,  ex  Conciliis  La- 
teranenfi  IV.  &  Lugdunenfi.  Vide  Otton.  Fri- 
fingenfem  lib.  i .  de  Geft.  Friderici  cap.  3  5 .  Ri- 
'gordum  an.  1 18  8 .  Gefta  Innocentii  111.  p.7  7. &c. 

Acolledtis  &  talliis  erant  immunes ,  nili  illae 
edent  reales.  Vide  Concil.  Lugdun.  an.  1245. 
apud  Matth.  Paris ,  &  Spicileg.  Acher.  tom.  6 » 
pag.  466.  467.  Sed  & 

Licebat  Crucefignatis  terras  five  poflefilones 
fuas  inconfultis  dominis*  Ecclefiis  vel  pcrfonis 
Ecclefiafticis ,  vel  aliis  quoque  fidelibus  pignori 
dare,  ex  Refcripto  Eugenii  PP.  apud  Ottonem 
Frifing.  lib.  1 .  deReb.  Frider.  cap.  3  5 .  &  Will. 
Neubrig.  lib.  3 .  cap.  2  3 . 

Eorum  bona  &  perbonae  poft  Crucem  affuirl- 
ptarn  erant  in  prote&ione  B.  Petri  &  fummoruin 
Pontificum  ,  atqUe  adeo  omnium  Praelatorum  , 
ut  eft  in  eodem  Concilio  Lugdun.  &  Lateranenli 
IV.  apud  Rogerum  Hovcdenum  pag.  639.  Pe¬ 
trum  Fontaneum  noftrum  in  Confilio  cap.  ij-. 
§.  7.  14.  Chopin.  lib.  3.  de  Sacra  Polit,  tit.  44 
§.15.  &c. 

Eorum  lites  ac  Caufa;  agitabantur  in  Foro  Ec^ 
clefiaftieo.  V ide  Innocent.  III.  1.  1 5 .  Epift.  197. 
GervafiumDorobern.  pag.  1521.  tom.  6.  Spici¬ 
legii  Acheriani  pag.  46  7.468.  veterem  Confue- 
tudinem  Normanniae  cap.  45.  Sammarthanos  in 
Archiepifc.  RotomagenF.  fuban.  1  267.  &  quae 
notamus  ad  Stabilimenta  S.  Ludovici  pag.  180. 

Ceflabant  tamen  ejufmodi  privilegia  in  cafibus 
criminalibus.  Vide  eadem  Stabilimenta  S.  Ludo7 
vici  lib.  1.  cap.  8  2.Confuetud.  Britan.art.  666. 
&.  Regeftum  3i.ChartophylaciiRegiifol.7.  &  8. 

Cum  igitur  ejufmodi  Crucefignatorum  privi¬ 
legia  non  creditoribus  modo ,  fed  ipfis  etiam  Cru¬ 
cefignatis  damnofa  elfent ,  ut  quae  aes  alienum 
propter  ingruentes  neceffitates  contrahendi  fa¬ 
cultatem  iis  adimerent,  indu&a  poftmodum  in 
eorum  favorem  ,  &  creditorum ,  in  contraftibus 
publicis,  Renunciatio  privilegio  Crucis ,  welCrucefi- 
gnatorum,  quam  iis  verborum  formulis  conceptam 
legere  eft  in  Charta  an.  1  2  7  3 .  in  Regefto  Comi¬ 
tum  Inculifmenfium  :  Renuncians  per  fidem  in  hoc 
facio  exceptioni  doli  mali ,  adioni  infadum ,  omni  pri¬ 
vilegio  Crucefignatorum  &  Crucefignandorum  inclulto 
&  indulgcndo ,  &c.  Et  in  alia  vernacula  an.  1  2  7  2 . 
in  eodem  Regefto  :  Et  ont  renoncie  au  privilege  de 
Croix  prife  ou  d  prendre,  au  benefice  de  divifion ,  d 
/’ aide  de  fait ,  d  l’ Epijlre  Velleien.  In  alia  denique 
an.  1278.  Renuntiantes  ,. .  immenfit  donationi,  & 
cuilibet  ingratitudini ,  &  privilegio  Crucis  fiumpta  & 
fumenda ,  &c.  Occurrit  ejufmodi  formula  in  Char¬ 
tis  aliis  apud  j®gid.  Menagium  in  Originib.Gal- 
lic.  pag.  830.831.  Gull.  Prynneum  in  Libertat. 
Angl.to.  2. pag.  98  1.  &c.  His  videntur  addenda, 
quae  habet  Statutum  Philippi  Pulcri  an.  1303. 
quod  defcriptum  legitur  in  Regefto  3  6.  Charto- 
phylacii  Regii ,  Charta  133.  Item  ordinamus ,  quod, 
fi quis  expreffe  &  ex  certa  fidentia  renuntiaverit  pri¬ 
vilegio  exercitus  Crucis ,  nova  bafiida  ,fieu  quinquen¬ 
nalium  induciarum ,  in  infirumento  debiti ,  vel  alterius 
contradas  exprejfi ,  non  poffiit  ex  tunc  fie  juvare  dido 
privilegio. 

Munere  Crucis  Armari.  Ermoldus  Ni¬ 
gellus  lib.  3 .  Carminis  Elegiaci  in  honorem  Lu¬ 
dovici  Imp.  apud  Muratdr.  to.  i.part.  2. coi.  5  3  . 

S  aptus  inde  means  mox  didam  vi/itat  urbem  , 

Se  Crucis  armari  munere  quaritope. 

Quo  in  loco  fic  conftrudo ,  Jfijgarit  fe  armari  mu¬ 
nere  &  ope  Crucis ,  clariilimo  Editori  videtur  quo- 


CRU  1196 

'damihodo  elucere  aliquid  fimile  confuetudint 
necdum  iis  temporibus  invc&ae ,  fcilicet  eos  Cru¬ 
ce  lignandi,  qui  expeditionem  bellicam  pro  Chri- 
ftiana  religione  fulcipiebant. 

CRtcfcs  Binas  in  veftibus  deferre  jubentur  hse- 
retici  fponteconverfi ,  in  deteftationis  veteris  ei- 
roris  argumentum  ,  in  Concilio  Tolofano  ann, 
1  2  2  9.  can.  i  o  .  alterius  coloris  quam fint  vefiles  eo¬ 
rum  ,unam  d  dextris ,  alteram  d  Jiniftris.  Ita  in  Con¬ 
cilio  Biterrenfi  an.  1233.  can.  4.  Tarraconenft 
an.  1242.  Biterrenfi  an.  1  246.  in  Concilio  Ar¬ 
chiepifc.  Narbon.  cap.  26. &c.  [Vide Crucefiguati 
fuo  loco.  ] 

Cru  x,  pro  acie  militari,  qusenoftris  olim  Schala  &t 
Scar.u  Laurentius  Veronenfis  de  Bello  Balearico: 
Inde  vitis  nummi  veniunt ,  Baleaque  ruina , 

Pifanos  equites  eundos  jugulare  *  Jimulque 
Confiitit  in  totis  circumdare  noctibus  agmen  : 

T rcfque  Cruces  nodis  quibus  alternare  laboret 
Continuos  po  fient ,  &  fie  recreare  quiete  , 

Sub  tribus  egregie  gener ojis  difinb nerunt. 

Ergo  Crucis  prima  curam  Gualandus  habebat  j 
Gualando  genitus ,  fuit  Ildebrande  fecunda 
Tradita  cura  tibi,  Qtti  pulcherrima  proles. 
Prafidet  extrema  Leo  ,  clara  propago  Leonis. 

Hi  loricati  fiociis  Comitatibus  ibant 
Murales  aditus  crebro  terrore  petentes ,  &c. 

Fratres  Crucis.  Levoldus aNortoff  inChron. 
MarkanO  an.  1  3  09.  Eo  anno  Crucefignati ,  qui  Fra¬ 
tres  Crucis  vocabantur ,  in  diverjis  terris  &  nationibus 
fie  per  turmas  collegerunt ,  &  ad  Romanam  Curiam 
concurrerunt  intendentes  ,  ut  dicebant ,  mare  tranjire 
in  fubfidium  Terra  Sanda.Sed  cum  venirent  Avenio- 
nern  vel  ad  mare ,  divifi  ab  invicem  per  vias  diverfas 
redierunt.  Iidem  qui  Paflorelli.  Vide  in  hac  voce> 
&  fupra  Crucifratres  ,  &  in  verbo  Stauria*. 

Crux,  Pars  Ecclefiae,  quae  vulgo  la  Croifiade  [vel 
potius  la  Croifee, ]  noftris  dicitur.  V ide  in  Cancellus. 

^[Cru  x,  in  monetis  dicitur  pars  illa,  in  qua  Crux 
reprefentatur,  Pila  vero  pars  averla:  &  fi  forte 
nulla  fit  in  alterutra  parte  crux  infculpta,  tum 
pars  illa ,  in  qua  Principis  effigies  exftat ,  Crux  ap¬ 
pellatur ,  retenta  femper  averlae  parti  Pila  nomen¬ 
clatura. Hujus  rei  veftigium  exftat  inT  ranfadlione 
Gaufredi  II.  Epifc.  Apt.  &  Raubaudi  de  Agouto 
an.  1  2  3  3  ;  ex  Schedis  Praefidis  de  Mat^augues ,  in 
qua  Tranfadlione  Raimundus  Eot  dicitur figillajfe 
cum  denario  Guillelmenfi  ex  parte  Crucis ,  quia  fi- 
gillum  non  habebat.  Vide  Pila. 

«ff  Crux,  Fulcrum  lubalare  in  formam  crucis  vel 
T  figuratum.  Miracula  S.  Vincefltii  Madelgarii, 
Julii  tom.  3.  pag.  686.  Adminiculis  (Cruces  vo¬ 
cant)  fulta,  Moniali  quoque  quadam  fuppetias  ferente, 
conabatur  ingredi.  Vide  Croceus. 

«U  Crux  alis  Poena,  Crucis  fupplicium.  Charta 
P.  Maclov.  Epifc.  an.  1 198.  apud  Lobineilum 
Hift.  Britan.  to.  2.  coi.  338.  Et  fi  Prior  ceperit  la¬ 
tronem,  Prior  faciet  eum  judicare  in  Curia  fua ,  & 
tradet  eum  Oliveri  0,  Cruxalem  recepturum  ab  eo.  Crug 
vel  Croug  &  Crouga  Armoricis  Sufpendere ,  Crou* 
ghet  Sufpenfus. 

CRUZATA.  Concil.  Tolet.  an.  1 3  2  3 .  cap.  1 8. 
tom.  3.  Concil.  Hifp.  pag.  57-5.  Grandis  malitia 
occafionem  in  congregatione  &  diftributione  eleemofyna 
captivorum ,  &  qua  vulgariter  Cruz,ata  dicitur,  adhi¬ 
beri  fiolitam  tollere ,  uteftpojfibile ,  cupientes ,  in  archi - 
prefbyteratibus  Archiprefbyteros ,  in  vicariis  vero  Vi¬ 
carios  effe  volumus  colledores. 

^  CRYPHIA ,  Circuli  pars  inferior  cum  pimdoponituf 
in  iis  locis ,  ubi  quafiio  dubia  &  obfcura  aperiri  vel 


1197  CRY 

folvi  non  potuit 'As .  Ihd.  Orig.  lib.  i.  cap.2o.  Pa¬ 
pias  MS.  Bituric.  habet  Criphia,  GlolTar.  Sanger- 
inan.  n.  501.  Crifta.  Legendum  cum  Ifidoro  Cry¬ 
pta,  aGraeco  Kpvspios ,  Abditus, occultus. De Cry- 
phiis ,  quos  oltenfos  fu  i  (Te  memorant  veteres  in- 
fcriptiones  Romante  in  ceremoniis  Deo  Mithrae 
facratis  confulendus  eil  Reinefius  Lpiftola  69. 
pag.  650. 

CRYPTA  ,  Cripta,  LoCus  fubtcrraneus ,  quo¬ 
modo  Cryptas  ufurpat  Ulpianus  in  leg.  1  .§.  5 .  D. 
U  biPoffid.  GlolT.  S.  Benedidli  cap.  de  Civitatibus. 
Cripta  ,  palyv  f.  t#?.  GlolT.  Lat.  Graec.  Crupta  , 
BciIths.  Hefychio  vero  (Ustui;  ,  eft  T 0  d.7ron^uyov  ju-fa; 
rSdepov.  At  unde  vox  /2‘tho  Sc  fixEre,  ,  plane  incer¬ 
tum  ;  [ab  Hebraeo  nfPD,  Baita ,  domus  pars  in¬ 
terior.  J  Walafridus  Strabo  lib.  de  Reb.  Ecclef. 
cap.  6 .  Crypta  funt  fpecus  fubterranea,  ditia  a  profun¬ 
ditate  abrupta  ,  Jlcut  &  Crepidines  dicimus  abruptas 
fummitates  quorumlibet  corporum.  Senator  lib.  4. 
Epilt.  5  1.  Caveas  illas  [axis  pendentibus  abjidatas , 
ita  juncturis  abfconditis  in  formas  pulcherrimas  conve- 
m(fe,  tu  Cryptas  magis  excelji  montis  crederes ,  quam 
aliquid  fabricatum  cjfe  judicares.  Gregorius  TurOn. 
lib.  1  o.  Hili.  Franc.  cap.  31.  Ac  per  Cryptas  &  la¬ 
tibula  cum  paucis  Chriftianis  per  eum  converjis  my fe¬ 
riam  folennitatis  diei  Dominici  clanculo  celebrabat. 
Vide  Gregor.  Magn.  lib.  9.  Epilt.  3  8.  Anallafius 
Biblioth.  in  S.  Hadriano  PP  .Confutuit  Monajlenum 
SS.  Hadriani  atque  Laurentii ,  quod  in  minis  mar- 
cefcebat  dprifcis  temporibus ,  &t unquam  Crypta  a  fa¬ 
ci;  laribus  inhabitabatur.  [  Greg.  Monachus  in  Chro¬ 
nico  Farfenli ,  apud  Murator,  tom.  2 .  part.  2 .  coi. 

5  1 1 .  Et  terra  pafinata  arboribus  olivarum  &  nucum 

6  ceterorum  pomorum  pomiferorum ,  fructiferorum  & 
in  frugiferorum ,  &  cum  Cryptis  ac  terris  fementariciis. 
Et  coi.  525.  Recepit  ab  eis  curtem  &  domum  cum  pu¬ 
teo  aqua  viva ,  &  majori  Cripta  ,  pofl  eam Jfnino  opere 
cooperta  ,Jicut  d  pariete  antiquo  circumdata  videbatur .] 
Sed  &  in  Cryptis  condita  &  fepulta  Martyrum  & 
aliorum  corpora ,  docent  S.  Hieronyntus  lib.  1  2. 
in  Ezechiel.  cap.  40.  Gregorius  Turon.  lib.  1. 
Hili.  cap.  5  9.  &c. 

Crypt  je  potilTimum  appellantur  Oratoria  &  Sa¬ 
cella  fubterranea  ,  cujufmodi  plurima  etiamnum 
occurrunt  in  vetuftioribus  tedibus  facris,  qux  in 
quibufdam  provinciis  Crouptes  dicuntur.  Grego¬ 
rius  Turon.  lib.  i.Miracul.  cap.  8.  In  qua Bajtlica 
eft  Crypta  abditiffma  ,  &c.  Cap.  4  3 .  Hujus  enim  al¬ 
tare  ,poJitis  in  altum  pulpitis ,  locatum  habetur ,  cujus 
pars  inferior  in  modum  Crypta  oftio  clauditur.  Cap.  5  o. 
Hic  in  Crypta  Bajilica  B.  fJoXnnis  fub  altari  eft  fepul- 
pi.ltus.  Addeeumdem  lib.  4.  Hili.  cap.  1  2.  Hili. 
Epifcoporum  Autifliod.  cap.  44.  Patefecit  quoque 
mediam  Cryptam  ipjiiis  cochlea  ad  introitum  commean¬ 
tium.  Cap.  45 .  Ambonem  ibi  vilem  afpiciens ,  Cryptis 
honefle  compojitts  defuper  honorifice  confractum  loca¬ 
vit.  Cap.  5  2.  Parietes  Chori  Ecclejtavitreavit,  dein¬ 
de  Cryptas ,  antea  nimium  tenebro  fas ,  geminis  ingref- 
Jibus  illuf  ravit.  Lanfrancus  in  Decretis  pro  Ord. 

•  S.  Benedi&i  fedt.  1  2 .  cap.  3 .  Egreffos  toto  Conventu , 
accepta  abfconfa  ,Ji  nox  eft ,  vadit  per  Cryptam  ,  & 
catera  membra  Monafterii.  Cap.  4.  Circumeat  omnia 
altaria  in  Cryptis ,  &  qua  ex  utraque  parte  Chori  (no¬ 
tus  funt.  AnfelmusLeod.  cap.  6  5 .  feupotiui  dEgi- 
dius  Aureae  vallis  Monachus : 

Cujus  praferiptam  titulavi  nomine  Criptam. 
Hariulfus  lib.  4-  Chron.  Centul.  c.  1  8.  Unde  & 
Cryptam  fatis  infignem  condidit . ...  quam  confecrare 
obtinuit  ad  honorem  S.  Dei  Genitricis  Maria,  m  qua 
Crypta  per  4.  qua  ibi  funt  altaria .. .  S  anctorum  ?  epo- 


CRY  1 1 98 

fuit  pignora.  Infra  :  Jfuarum  (  Reliquiarium  )  mul¬ 
titudine  decoratur  majus  altare  Crypta  Centulenfis.  Ai- 
moinus  lib.  2.  de  Mirae.  S.  Benedidti  cap.  6 .  Cry¬ 
ptas  tpjius  Ecclejia,  ingreffa  eft ,  in  quibus  pretioji  Pa¬ 
tris  noftri  Bcneditti  oratorium  habetur.  Candidus  Mo¬ 
nachus  Fuldenfis  apud  Browerum  lib.  2.  Antiq. 
Fuld.  cap.  2. 

Arcubus  atque  inter pojitis  hinc  inde  columnis. 

Binas  magnifice  erexit  pulchro  ordine  Cryptas. 

Infra ,  cryptas  illas  fpelai  &  antri  appellatione  do* 
nat : 

Nec  minus  hoc  fpeleum  capitis  invcrticegeftat 

Altare,  &c. 

Et  mox : 

In  parte  Occidua  confiruitum  cernitur  antrum,  &c. 
WiU.  Thorn.  p.  1  99  2.  Ut  ifta  Cdletta. . .  m  Miffa 
fanet  a  Alaria  m  Criptis  habeatur  perpetuo.  Vide  Dit- 
marum  lib.  6.  pag.  66.  Baldricum  in  Chron.  Ca¬ 
merae.  lib.  3.  cap.  1 9.Ughell.  to.  6.  p.  867.  &c. 

Gripta  ,  pro  Crypta,  in  Charta  ann.  1157.  apud 
Ughellum  to.  5.  p.  1  5  29.  Confecravimus  Griptam 
majoris  Ecclefia  ,  qua  eft  fedes  Reatini  Epifcopatus  , 
cum  majori  altari  in  eadem  Gripta  pojito ,  &c.  Adde 
tom.  6.  pag.  269. 

Cryptatim,  Inmodum  &  ad  inltar  cryptre,  feu 
porticus  cameratae.  Nam  crypta  Latinis  Scriptori¬ 
bus  funt  porticus  fubterraneae  ,  quae  ideo  etiam 
Cryptoporticus  dicuntur  Vitruvio  ,  Plinio,  Sidonio , 
Sc  aliis :  <5c  cryptas  cum  porticibus  jungitSpartia- 
nus  in  Adriano.  Ado  Viennenfis  in  Chron.  Non 
multo  pofl  venerabilis  etiam  Bonifacius  Pontifex  Ec- 
clejiam  S.  Aiichaelis  Arcbangeli  nomine  conftrultam 
dicavit  in  fummitate  Circi ,  Cryptatim  miro  opere  al- 
tiffime  porrectam.  Audior  Mamotredli  ad  Legendam 
ejufdem  S.  Michaelis:  Cryptatim,  id  eft ,  per  caver¬ 
nas  Jtve  Cryptas  porrectam  &  extenfam.  Vide  Baron. 
ad  8 .  Maii.  Sidonius  lib.  5 .  Epilt.  5 .  Vel  certe  per¬ 
vii  pontes ,  quos  antiquitas  a  fundamentis  ad  ufque  ag¬ 
gerem  ,  calcabili  filice  cruftatum  Crypticis  arcubus  for- 
nicavit.  Gregorius  Turonenf.  lib.  i.deMiracul. 
c.  3  8.  Crypta  fuper  eos  miro  opere  fabricata  eft ,  qua 
in  arcum  modo  tr  an  fu  olat  a  3  firmi  (fima  ftabilitate  fub- 
Jiftit.  Hieronymus  Prsefat.  inDaniel.  Cum&  qua- 
Ji  per  Cryptam  ambulans ,  rarum  defuper  lumen  afpi- 
cerem.  Monachus  S.  Mariani  ann.  1024.  Jftitam 
(  Ecclefiam  )  protinus  idem  Praful  coepit  majore  am¬ 
bitu  ac  Cryptarum  curvaturis ,  quadris  lapidibus  certa- 
tim  readificare. 

Cryptatu  s  ,  In  cryptae  modum  fornicatus.  Vitee 
Abbatum  S.  Albani  pag.  92  .Cum  atrio  &  fub  aula , 
qua  Palatium  regium  ,  quia  duplex  eft  &  Cryptata , 
dici  poti  fi. 

Cryptella,Criptella,  Parva  Crypta. Mi¬ 
racula  S.  Martialis  to.  5.  Junii  p.  5  5  5  -D.  In  Cry¬ 
ptam ,  ubi  conditum  corpus  f  anftijfimi  ConfejJ oris  quie¬ 
verat  ,  introgrefjus  ,  fe  in  tertia  Cryptella  retro  tumu¬ 
lum  Ducis  quondam  Stephani  occultavit.  Gelta  Abba* 
tum  Mediani  Monalterii  inter  Anecd.  Marten.  to. 
3  .  coi.  1  x  1 3 .  Pofl  plurimorum  curricula  annorum  hc- 
nefte  reconditi  jacent  in  quadam  Bajilica  S.  Maximi¬ 
ni  Criptclla. 

f  Cryptuncula,  Eadem  notione.  Adta  SS.  Maii 
tom.  1.  pag.  40  5.  de  S.  Juvenale  Epilcopo:  Re- 
quiefeebat  in  quadam  Cryptuncula  d  natura  condita. 

•[[  Crypticus  ,  Occultus , fubterraneus  ,  fidelis.  A- 
malthea  Pro  Subterraneo  legitur  fupra  in  Crypta¬ 
tim  ■,  pro  Fideli  vero  feu  pro  homine  abdito  &  ta¬ 
citurno,  cui  fecretatuto  committi  poliunt,  apud 
Julium  Firmicum  lib.  3.Mathef. 

CU  ADA.  GlolT.  Arabico-Lat.  Ros ,  Cuada, 


ii99  CUB 

i .  CUBA  ,  Cilterna,  Syris,  [  Arabibus  Gubb ,  Cifter- 
•na  ,  Carcer  in  agro  ,  Hebr.  ,Gebe  ,  Lacus.  ] 
Hieronymus  in  Vita  S.  Pauli  Eremitae  cap.  5 .  In 
cijlerna  veteri ,  quam  gentili  fermone  Syri  Cubum  vo¬ 
cant  ,  quinque  caricis  per  fingulos  dies  fuftentabatur. 
[Gravius  legit  Gubam.~\  Vide eumdem  Hierony¬ 
mum  ad  cap.  6.  Hierem. 

2>  C  U  B  A ,  Cupa ,  labrum  ,  Gall.  Cave.  Ratherius 
Veron.  in  Itinerario :  Cubam  frumento  onerari  pra- 
cepit.  Hepidanus  de  Vita  S.  Wiboradae  cap.  20. 
cujus  lemma  fic  concipitur  :  Qualiter  dijfoluta  Cu¬ 
la, ejus  precibus  rejunda  ejl,  in  ipfo  textu  tyna,  pro 
cuba  ponitur.  Occurrit  praeterea  apudMonach. 
Sangallenfem  inCaroloM.  lib.  1.  cap.  17.  Ta¬ 
bularium  ConchenfisAbbat.  in  Rutenis  Ch.  252. 
Cum  manjione  ,  cum  trolio  ,  cum  tornas ,  cum  Cubas  , 
cum  hortos ,  &c.  Ch.  298.  Cum  ipfa  vinea  &  cum  ip- 
fas  Cubas ,  &c.[  Notitia  Abbatiae  S.  Stephani  de 
Vallibus  apud  Santonas ,  inter  Inftrum.  tom.  2. 
novaeGall.  Chr.  coi.  474-  Dederunt  &  alia  multa , 
fcilicet  terras ,  vineas,  decimam  totius  parochia  tam  pa¬ 
nis  quam  vini ;  ita  quidem  ut  mejjis  ad  aream  a  colo- 
nibus  deportaretur  ,  &  vindemia  ad  Cubas.  Legitur 
iterum  in  Charta  Thomae  Abb.  S.  Germani  Prat. 
an.  1250.  ex  Tabulario cjufd.  in  AdisS.  Auftre- 
gifili ,  to.  5 .  Maii  pag.  2  3  o .  *  in  Adis  SS.  Bened. 
faec.  6 .  part.  2 .  p.  8 .  &c. 

3.  CUBA,  Alia  notione  ,  forte  pro  Cumba ,  Locus 
fubterraneus.  Rufinus  Monachus  S.  Sabini  apud 
Ughellum  in  Placentin.  Epifc.  Ad  pedes  B.  Sabini 
ejl  altare  S.  Martini ...  in  alia  Cuba  ,  juxta  Orien¬ 
tem,  fepulchrum  SS.  Victoris ,  Domnini  ,&c. 

4.  CUBA,  in  Gloflfario  Cambronenfi ,  extrema  pars 
navis,  dtda  quod  incubet  aquis.  Cumba  vero  dicitur  le- 
dica,  a  Cubando.  Vide  Cumba. 

CUBALUM.  Rolandinus  Patavinus  de  Fadis  in 
MarchiaTarvilina  lib.  9.  cap.  1  o .  Apertum  ejl  Cu- 
balum  de  villa  qua  appellatur  Cujlodia.  Inter  cetera 
namque  Cubala  Jive  cavernas ,  qua  funt  multa  per  mon¬ 
tes  illos,,  hac  ejl  caverna  pra  ceteris  mirabilior  fubter 
montem  ,  longa  per  milliare  &  ultra ,  in  altum  ardua, 
in  latum  ampla ,  hy emoli  tempore  calida  ,  frtgidijfima 
in  ajlate ,  objeura  omni  tempore ,  fi  non  illic  luceant  ce¬ 
rei  aut  faces ;  hinc  vina  optima  qua  tamquam  in  cellario 
eundi  de  circumdantibus  villis  tempore  vindemiarum 
reponunt. 

^CUBANTES  et  Levantes  ii  dicuntur,  qui  in 
alicujus  domini  territorio  fedem  habent  flabilem, 
eique  funt  obnoxii.  Regeftum  magnorum  dierum 
Campanice  apud  D.Brujfel  deUfu  feudorum  to. 
1 .  pag.  231.  Didus  vero  Dominus  fjoh  annes  in  dtda 
Curia  perfonaliter  conflitutus  dicebat ,  quod  erat  Cu¬ 
bans  &  Levans  in  poteflate  &  jurifdvdione  Domina  de 
Lyneriis ,  qua  in  terra  fua  &  potejlate  habet  omnimo¬ 
dam  jujlitiam  altam  &  bajjam  fuper  fuos  Cubantes  & 
Levantes.  Vide  Levantes  in  Levare. 

CU BARE,adive  fumtum,pro  ledo  aliquem  com¬ 
mendare.  Proceflus  de  VitaS.  Yvonis,  to.  4.  Maii 
p.  557.  Ledos  ipfemet  faciebat  &  Cubabat  pauperes. 
Legitur  etiam  ap.Lobin.  to.  2.  Hift.Brit.  p.  563. 

Cubare  Ova.,  pro  Ovis  incubare ,  ex  Gall.  Couver, 
apud  Frider.  II-  lib.  2.  de  arte  venandi  c.  7  .De 
tempore  Cubationis  avium  rapacium  certi  non  fumus. . . 
opinamur  tamen  ipfas  Cubare  ova  fua  infra  40.  dies. 

fC  ubat-or  Dominici  Pectoris  ,  JohannesE- 
vangelifla ,  S.  Paulino  Ep.  2  1 .  ad  Amandum  n.  4. 
CUBEBA  ,  Frudus  infulae  Javae  Pharmacopolis 
notus ,  haud  multum  abfimilis  piperi ,  Gall.  Cu- 
bebe.  Iter  B.  Odorici  Ordinis  Minorum  inter  Ada 
SS.  Jamjarii  to.  1.  p.  989.  In  ipja  ( infula  Java  ) 


CUB  1200 

nafcitup  c  amphora,  Cubeba  crefcunt  &  me  leget  a ,  nu¬ 
ce  f que  mufquat <e.  Hift.  Dalphin.to.  2.  pag.  284. 
Item ,  pro  quinque  libris  de  pipere  ,  quinque  de  z.inv,i- 
bero ,  &  duabus  de  candela ,  &  una  libra  cum  dim.  de 
suffer  ana  ,  una  libra  de  gariofolio ,  dim.  quart.  de  Cu- 
bebes,  &c. 

^[CUBELA,  Diminut.  a  Cuba,  Labrum.  Liber  Pon- 
tif.  Agnelli ,  apud  Murator,  to.  2.  p.  1  5  8. coi.  2. 
Tunc  extrahantur  (  recens  baptizati )  deCubela ,  c?* 
permaneant  in  Ecclefia  ufque  dum  Mijfa  celebratur , 
&  Dominicis  Sacramentis  confirmentur. 
CUBELLUM  ,  Arvernis,  Cubel ,  Dolium,  Gall. 
Tonneau.StepAranot.  Antiquit.  Pidav.  MSS.  to.  3. 
pag.  5  2  7.  ex  Codice  Nobiliacenfi :  Apud  Mat.erol 
percipit  Abbas  in  toto  territorio  decimas  &  terragia  de 
omnibus  bladis :  in  Prioratu  percipit  duo  Cubella  vini. 

^  CUBERTOR1UM,  Arvernis,  Coubertoire ,  Coo¬ 
perculum  ,  Gall.  Couvercle.  Cubertorium  argenti ,  in 
TeftamentoMS.  A.  San-Severini  Epifc.  Agathen- 
fis  ann.  1578. 

CUBESSELLUM,  ut  Cubertorium.  Inventarium  an. 
13  58.  ex  Archivo  S.  Vidoris  Maffil.  Unam  navi¬ 
culam  argenteam  pro  tenendo  thure  b  ab  ens  Cubejj ellum 
argenteum  frechifum. 

1 .  CUBIA ,  Idem  quod  Exculta :  Gallis ,  la  Garde. 
Charta  Libertatum  Baugiaci  ann.  1250.  apud 
Guichenon.  &  Charta  Libertatum  Sangiaci  ann. 
1280.  apud  Perardum  p.  510.  Item  fi  Cubia  vel 
excubia  alicui  unpofita  fuerit ,  &  eam  per  fe ,  vel  per 
idoneum  fubjlitutum  non  impleverit,  vel  fecerit ,  f nobis 
in  3 .  folid.  teneatur.  Charta  Libertatum  Jalferonis 
apudeumd.  Guichenonum  :  Non  tenentur  nos  juva¬ 
re  ad  guerras  noflras  ...nec  Cubiam  ,  vel  excubiam  in 
caftris  nojlris  facere. 

2.  CUBIA,  Poculorum  genera.  Papias  MS.  Bituric. 
Vide  Cubila. 

CUBICULARIS.  Sofipater  Charifius  lib.  1.  Inftit.' 
Grammat.  &  exeo  Bedal.  de  Otthogr.  Cubicula¬ 
rius  ,  Cujlos  cubiculi :  Cubicularis  vero ,  ledus  cubiculo 
aptus.  Cubiculares  &  tricliniares  ledi ,  apud  Lampri¬ 
dium  in  Heliogabalo.  [ Camera  Cubicularis ,  ubi  cu¬ 
batur  ,  apud  Muratorium  to.  3  .  p.  4  2  o .  coi.  2 .  J 

Cubicularis  Puella,  in  Vita  B.  Mathildis  Re¬ 
ginae  n.  4.  &  apud  Beraldum  Archidiac.  in  Vita 
Geraldi  Archiep.  Bracarenlis  n.  1  2. 

CUBICULARIUS.  Papias ,  ex  Sofipatro :  Cubicula¬ 
rius,  Cuflos  cubiculi.  Gloff.  Graeco-Lat.  K omwm?. 
Cubicularius.  Praefertim  vero  ita  appellati  Eunu¬ 
chi,  quod  praecipuum  illorum  fuerit  munus,  ut 
ait  Corippus, 

Confervare  domum ,  fandumque  intrare  cubile. 
GlolT.  Lat.  Graec.  Cubicularius,  iwux^-  Lexpenult. 
Codic.  de  Praepolitis  facri  cubiculi :  Cum  quis  de¬ 
derit  Eunuchum  facri  cubiculi  minijleriis  adh&furum. 
Scholiaftes  Juliani  AntecelT.  ad  c.  8  3.  fiju&fium 
Cubicularii  non  funt  fervi .'  &  didum  ejl , 
immo  &  conjlitutio  pofita  ejl  Leonis ,  ut  mox  oblatus  fue¬ 
rit  aliquis  Eunuchus  Principi,  mox  in  ipfa  oblatione  jiat 
liber.  Evagrius  lib.  4.  O  i  r  oh;  Vqjtt^vtoo- 

fxiva  xoiToori  ,  E wssxue,  h  <ruvt$tia  tutMi.  Sed  &  a  cu¬ 

biculi  cullodia  Evveuxuc  appellatos  indicat  Novella 
9  8  .  Leonis  :  Kal  t»;  eivpw?  dvu7ro7r%(  yvXuKctg  tlvcti ,  rS- 
tc  yap  »  kXho-ic  lyluctTcii. 

Cubicularios  Regum  Franciaei.  &  2. flirpis ali¬ 
quot  commemorant  Scriptores  ,  ac  Eberonem  fub 
Childeberto  Auflrafiae  Rege  ,  Faraulfum fub  Chil- 
perico  I.  Eberulfum ,  fub  eodem  Chilperico  ,  & 
Chundonem ,  fub  Gunthranno ,  Gregorius  Turon. 
lib.  7.  cap.  1 3 .  1  8.  2  1 . lib.  1  o.  c.  10 .Berth artum, 
fub  Theodorico  II.  Fredegarius  cap.  3  8.  Aujlra- 

pium , 


1 20 1  CUB  CUB  120  z 


pium,  fub  Dagoberto  I.  vetus  Charta  pro  Mona- 
IlerioS.  Dionyfii  apudMiramontium.  Adalgtfum , 
fub  Carolo  Magno  Eginhardus  ,  Poeta  Saxonic. 

Sc  alii  ad  an.  782.  Reginfredum ,  fub  eodem  Caro¬ 
lo,  Annales  ejufdem  Eginhardi  an.  791.  Rothber- 
num ,  fub  Carolo  Calvo,  ann.  8  $  2.  Audradus  in 
Revelat.  &c. 

Cubicularii,  apud  Julianum  Antecedor.  C011- 
flitut.  60.  Chartularii ,  fcilicet  facri  cubiculi,  in- 
telliguntur,  ut  eft  apud  veterem  Scholiaftem. 

Cubicui  arius  TonsuratUs,  in  familia 
Summi  Pontificis,  in  Ordine  Romano  ,  ad  difcri- 
men  Cubicularii  Laici ,  cujus  etiam  meminit  idem 
Liber.  Tonfurati  autem  munus  erat  circa  velles 
Ecclefiafticas ,  utLaici  circa  quotidianas.  Laico 
autem  ,  ut  eft  in  eodem  Libro  ,  hac  cura  eft  pra - 
fi cripta ,  ut  fella  Pontificis  in  facrario  Jit  parata  ,  do¬ 
nec  ille  veniat  celebraturus  dWma  Mj fleri  a.  DeTon- 
furato ,  idem  alio  loc.o  :  Pontifex  autem  per  manus 
Sub  diaconorum  mutat  ve  finient  a  hoc  ordine :  defert  ea 
plicata  Cubicularius  tonfuratus  ,  accepta  de  manibus 
Ofiarii.  Eligebantur  autem  Cubicularii  ifti  Pon¬ 
tificii  ex  Schola  Cantorum.  Idem  Ordo  Roma¬ 
nus  :  Primum  in  quacumque  fchola  reperti  pueri  bene 
p fallent  es  tollantur  inde ,  &  nutriantur  In  Schola  Can¬ 
torum  ,  &  poflea  fiant  Cubicularii.  Si  autem  Nobilium 
filii  fuerint ,  fatim  in  cubiculo  nutriantur ,  &  hanc  ac¬ 
cipiant  poteflatem  ab  Archidiacono ,  ut  liceat  eis  fuper 
linteum  vili ofum  federe ,  quod  mos  eft  ponere  fuper  fel¬ 
iam  equi.  Ceremoniale  Roman.  lib.  1.  Sed.  2.  Hos 
fequuntur  quattior  nobiles  ,  pilea  quatuor  fupra  bacu¬ 
los  quofdam  deferentes  ,  qui  Scutiferi  honorarii  vocan¬ 
tur  Cubicularii. 

Cubicularii  ,  Iidem  ,  qui  apud  nos Capellani 
Sacellorum ,  feu  Cubiculorum ,  de  quibus  mox ,  cu- 
ftodes.  Anaftafius  Bibi,  in S. Leone  l.PP .Hic  con- 
ftituit  fuper  fepulcra  Apo fotorum  cufiodes ,  qui  dicun¬ 
tur  Cubicularii ,  ex  Clero  Romano. 

Cubiculari  u  sEcc  lf.  sizE,  iEdituus ,  Alan- 
Jionarius.  Itinerarium  S.  Willibaldi  num.  25.  Et 
primo  anno  illuc  veniens ,  Cubicularius  fuit  Ecclejia : 
&  in  fecundo  Decanus  erat  in  Monaferio. 
Cubicularius  No vzE  Rom^e.  Ita  indigita- 
tur  quidam  Monachus  apudUgheilum  tom.  5. 
Italiae  Sacrae  pag.  1505.  Hilarius  Sacerdos  &  AIo- 
nachus ,  &  magna  Ecclefa  nova  Roma  Cubicularius . 
Quae  quidem  dignitas  alia  non  videtur  ab  ea, 
quam  K^CunXiurln  appellat  Pachymeres  lib.  12. 
cap.  2.  qua  etiam  donatus  fuit  Romanus  qui¬ 
dam  Kb£«;tA»oTc?  T»?  tS  QiS  iy'la.<;  ^  yiyuhv.e,  e’kkA«- 
riac  ,  ng«TG/awtVT>?f  tS  /ixo-iXuicv  perures  tS  M ugeXalv  ^ 
'srtycPbfy ,  cujus  liber  'mfi  Vcfiw  laudatur  a  viro 
dodiffimo  Petro  Lambecio  lib.  6.Comment.  de 
Bibi. Csefarea  pag.  141.  ut&Joannes  Catnenia- 
ta,  cujus  narrationem  de  Excidio  urbis  Thelfa- 
ionicae  edidit  Leo  Allatius,  in  cujus  Epigrapha 
dicitur  KAwpiKs?  ^  KaCnnXiimec.  Hujus  etiam  digni¬ 
tatis  Ecclefiafticae  meminit  Balfamon  adConcil. 
VI.  can.  7.[&jusGraeco-Roman.lib.  3 .  p.  204.] 
Sed  quae  illa  fuerit ,  haud  omnino  promptum  eft 
definire,  cum  de  ea  fileat Codinus  in  Catalogo 
dignitatum  Ecclefioe  Sophianae.  In  Concilio  Ni¬ 
caeno  II.  adi.  1.  &  4.  memoratur  Cofmas  Dia¬ 
conus  ,  NoTotpio?  KttGxiiteltrioi;  tS  euxyus  rfctTpmp^eiy. 
In  Adi.  5.  sosCisKXiicrlcsiv  dicitur.  Eadem  forte  di¬ 
gnitas,  quaeo  appellatur  in  Catalogo  di¬ 

gnitatum  S.  Sophiae  Medoniano  ,  ubi  ejus  offi¬ 
cium  fic  deferibitur  :  o'  KxCukXhc  ,  /m  flas-a  t«  <h- 
uolvikiov  t 5  A^/epew?  ,  otccv  'uripiTrePu.  Ita  Cubuclejius 
fuerit  Capellanus  Patriarchae.  Vide  Cubicularius. 

Tom.  II. 


Cu  B  1  ctl  lar  tu  S  ,  interdum  idem  qui  Camerarius , 
feu  Thefauri  Regii  cuftos.Ita  apudEalredum  in 
Vita  S.  Edwardi  Confeff.  cap.  2.  num.  9.  Came¬ 
rarius  acceffit  ad  thecam  ,  in  qua  as  Regium  fervaba- 
tur.  Et  mox:  Hoc  enim  Cubicularii  nomen  erat,  &c. 
Adde  Vitam  S.  Wlftani  Epilcopi  Wigorn.  apud 
Capgravium  cap.  2.  Ughellum  to.  1.  p.  m.  &c. 

CUBICULUM  ,  Cubile,  ledlus.  VitaS.  JoahnisTra- 
gurienfis  Epifc.  Nec  fecus  toto  vita  fua  curfu  fuit 
ufus  thalami  proprii  Cubiculo,  qitod  d  Cubiculariis  ejus 
egr+gie paratum  fpernebat  admfifo  fecretius pau¬ 

pere  eum  in  memorato  cubili  locabat . 

Cubiculum  ,  Tumulus  ,  fepulcrum  ,  cubile, 
quomodo  lettus  eadem  notione  dicitur.  Liber  Mi¬ 
raculorum  S.  Andeoli  apud  Columbum  in  Epi- 
fcopis  Vivarienfibus  lib.  2.  pag.  202.  Cum  fre¬ 
quens  oratio  ejfiet  cuncto  populo ,  ut  dominus  Cubiculum 
fervi  fui.  revelaret ,  &c. 

CubicUlu  m , Oratorium, Capella. Paulinus Epift. 

1  2.  ubi  templum  S.  Felicis  Nolanum  deferibi¬ 
tur:  Cubicula  intra  porticus  quaterna  longis  Baflicd 
lateribus  inferta ,  fecretis  orantium ,  vel  in  lege  Do¬ 
mini  meditantium ,  praterea  memoriis  religiofontm  Ac 
familiarium  accommodatos  ad  paiis  aterna  rCquiem  lo¬ 
cos  prabent.  Omne  Cubiculum  binis  per  liminum  fron¬ 
tes  verjibus  pranotatur.  AnaftafiuS  Bibi.  ihMarcel- 
lino  :  Hic  fepultus  efi  in  Coemeterio  Prifcilla  ,  in  Cu¬ 
biculo  claro.  In  Symmacho  PP.  Fecit  autem  oratoria 
2.  S.  fjoannis  Evangelifia,&  S.  fjoannis  Bapt. .  .  qua 
Cubicula  omnia  a  fundamento  perfetta  confruxit.  In 
Sergio  :  Hic  tettum  &  Cubicula ,  qua  circumquaque 
ejufdem  ( S.  Petri )  Bajilica  funt .  .  .  fludiojius  inno¬ 
vavit  ac  reparavit.  Ita  Cubiculum  hac  notione  ufur- 
pat  Anonymus  de  Locis  SS.  cap.  1.  Ka i  eis  to  ylo-ot 
T»?  Tf&Aa?  e/?  to’  itloupoi;  t»;  y»?  emi  nttCdiiXicv  ^TiT-iivov 
agoUCTcclcv.  Cap.  I  5  •  Emi  to  yvnyncv  t«?  P«^«A  y.  1  uh- 

£fciiAw  'sreVpiw.  Vide  Defcriptionem  noftram  cedis 
Sophianae  numero  39. 

Cubiculum,  Idem  quod  Camera,  Orarium.  The- 
faurus  Principis ,  feu  locus ,  ubi  reconditur  :  vm- 
tu>v  Anna;  Commense  lib.  2.  Alexiad.  pag.  5  6. 
Ita  ufurpat  non  femel  Senator  lib.  4.  Epift.  5  1. 
lib.  5.  Epift.  14.  39.  44.  lib.  1 1.  Epift.  1 5 .  Inde 
Cubicularius ,  Regii  aerarii  cuftos.  Vide  Bibliotheca. 
CubiculumSecretum,  Latrina  ,  quam  Chain- 
bre  aifee  appellant  aliquot  ex  noftris  Confuetudi- 
nes  municipales.  S.  Eulogius  lib.  2.  Memoria!» 
Sandor.  cap.  1 .  Cum  ad  purgandam  alvum  fecretius 
Cubiculum  peteret.  Vide  Privata. 

CUBICULUS,  pro  Cubiculum.  Itinerarium  Burde- 
galenfe  :  Ibi  etiam  confiat  Cubiculus ,  in  quo  ( Salo¬ 
mon)  fedit ,  &  Sapientiam  fcripjit :  ipfe  vero  Cubi¬ 
culus  uno  lapide  ef  tettus. 

«jj.CUBICUT A, Cubitus,  Gall.  Caudee.  Chartular. 
S.  Vandregifili-to.  1 ,  pag.  240. an.  1404.  Qua¬ 
libet  candella  continens  unam  Cubicutam  de  longo. 
CUBIERTA,  vox  fori  Hifpanici.  Martinus  Dida- 
cus  Daux  Juftitia  Aragon.  lib.  2.  Obfervantiar. 
Regni  Aragon.  tit.  de  Probationibus  §.  4.  Vel  po¬ 
terat  petere  pecunia  aliquam  quantitatem  ,  vel  alia  , 
quod  fuerat  p  alium  infide ,  vel  proCubierta ,  non  ad¬ 
mittetur  hoc  ad  probandum  per  teftes ,  &c.  Lib.  9. 
eod.  tit.  §.  1  7.  Si  dicatur ,  quod  inftr ument um  fuerit 
fattum  pro  Cubierta ,  non  admittitur  probatio  cum  aliis 
teftibus ,  &c. 

CUBILA ,  Poculorum  genera ,  apud  Papiam  MS.  Edit. 

habet  Cubia  ,  Copulor  um  genera.  [Vide  Cubta  2 .  ] 
CUBILARIS,  Praedium  rufticum,  villa.  Charta  Ala- 
rici Regis  Aragon. aerae  6o8.exTabular.  S.  Joan- 
nisPennenfis  apud  Bi varium  ad  Pfeudomaximum 

Gggg 


1203  CUB 

p.  5  70 .  &  MaitineziuminHifl. Pinnatenfi  lib.  i. 
cap.  6 .  Infupcr  ego  Rex  do  illum  Cubilarem ,  qui  nomi¬ 
natur  Ar  antei  a ,  &c.  Occurrit  nonfemel  in  Char¬ 
ta  Sandii  Majoris  Regis  Navarrae  serae  1  o  5  2  .apud 
Sandovalliuin  in  Epifc.  Pampilonenfib.  p.  3  2. 

CUBILE,  Cubiculum.  Caflianus  lib.  4.  cap.  12» 
Confidentes  intra  Cubilia  fua  ,  &operi  ac  meditationi 
(ludium  impendentes.  S.  Hieronym.  Epifl.  22.  Et 
quia  nocle  extra  orationes  publicas  m  fuo  Cubili  unuf- 
quifque  vigilat ,  &c.  Paulinus  Nat.  5. 

Ergo  Dei  ductu  capit  in  regione  remota  m 
Compluvium  ,  angujto  brevia  inter  te  It  a  Cubili . 
Berengolius  Abbas  I.  3.  de  Invent.S.  Crucis  c.  2 * 
Sed  &  Cubile  ejus  aureis  feris  mftruttum  &  it  fignitum, 
nobilitatem  in  ea  (  D.  Helena)  quafi  Romanorum  te- 
flabatur.  VideCafliod.  lib.  6.  Epifl.  1  3  .  Leonem 
Ofl.  lib.  3 .  Chron.  Cafin.  cap.  z6.  al.  z8.&He- 
raldum  in  Adverfariis  pag.  64. 

CUBILIA  ,  Promptuaria ,  in  doliis  MSS.  ad  Cano¬ 
nes  Conciliorum. 

CUBIO ,  Mafculus,  in  Gloff.  Ifid.  &  apud  Joan.  de 
Janua. 

CUBITAL  ,  Ayinovolcr/xos  ,  in  Glollis  Lat.  Groec. 
MSS.  S.  Germani  Parif. 

CUBITALE,  Super  quod  cubitum ,  vel  cervicem  recli¬ 
namus ,  ut  aure  alia  ,  id  eft  ,  pulvinaria  ,  Ugutioni» 
Gloffae  antiquse  MSS.  Pulvinar , Cubitale. 

f  CUBITALES  Littera,  Esedemqua zGrandes^ 
Jfluadrata,  Unciales ;  quo  poltremo  nomine  vo¬ 
cabantur  litterse  majufculae  ,  quoniam  uncia  id 
eft  pedis  duodecima  parte ,  conflabant.  Ita  Ma- 
bill.  lib.  1 .  deRc  Diplom.  cap.  n.n.  4. 

CUBITARE,  Cubito  inniti.  Hugo  Parifienfis  de 
Inflit.  No  vitiorum  :  Alii  caput  jaftant ,  comam  ex¬ 
cutiunt ,  veftimenta  adaptando  componunt ,  &  latera 
Cubitando  ,  pcdefqtte  extendendo  ridiculam  fatis  often- 
tationts  formam  fingunt.  V  ide  Accubitare  in  Accubitus. 

fCUBI  t are, Cubito  metiri.  Confuetud. Lemo- 
vic.  art.  1 6 .  Item  ,  quia  dUti  Confutes  nomine  fuo  & 
ditta  Communitatis  habent  in  domo  fua  communi  pon¬ 
dera  &  menfuras  frumenti ,  vini,  falis  &  olei,  ulnas 
&  Cubitos  ,  ad  quorum  exempla  menf uratur ,  ponde- 

’  ratur  ,  ulnatur  &  Cubitatur. 

<jj  CUBITELLUM ,  ut  infra Cubucellum.Greg.  Mo¬ 
nachus  in  Chronico  Farfenfi  ,  apud  Murator,  to. 
2.  part.  2.  coi.  474.  Item  pro  foltdis  centum  Roma 
in  regione  nona  in  Scorticlam  crytam  Simno  opere 
conflruttam  habentem  pofl  fe  arcus  iv.  cum  Cubitel- 
lis  fuis. 

CUBITORIUM.  Ceremoniale  Cencii  Camerarii 
lib.  2.  Tranfiens  autem  Pontifex  per  ipfam  Bafili- 
cam  ,  intrat  cameram  fuam ,  ubi  in  fcypho  argenteo  d 
Camerario  Presbytero  ,  eoque  ficut  in  Nativitate  Do¬ 
mini  ,  erogato ,  furgit ,  &  ducitur  d  Ad  agi firo,  Sene fc  al¬ 
eo  &  Pincerna  in  locum  ,  qui  dicitur  Cubitorium.  Ubi 
Alemannus  in  DifTertat.  de  Lateranenfib.  Parie¬ 
tinis  c.  4.  Cubitorium ,  ait  fuiffe  ledum ,  qui  Pon¬ 
tifici  flernebatur  fub  tribunali ,  nempe  fummo 
triclinii ,  in  quo  cum  Clero  &  Proceribus  epulari 
folebat ,  loco  ,  quafi  forte  accubitorium. 

CUBITUS,  Verfura  ,  flexus  ,  Grecis  dyxuv.  Audor 
incertus  inter  Agrimenfores  :  Pentigonum  ,  quod 
interpretatur  Cubitos  quinque.  VidePlin.  1.  3 .  c.  13 . 
uj>i  de  Ancona. 

Cubitus  Usualis.  Will.  Brito  in  VcTCab.  MS. 
Cubitus ,  merifur  a  geometrica ,  d  qua  differt  Cubitus  no- 
fter  ufualis.  Idobfervare  efl  ex  audore  Aurorae, 
ubi  de  Arca  Noe : 

Hac  menfura  fuit  geometrica  qua  facit  archam  , 
Non  aliter  caperet  tanta  tot  illa  filex. 


CUB  1204 

Hic  cubitus  quo  menfor  habet  geometricus  uti , 
Senos  feu  novem  fertur  habere  pedes. 

Sed  Cubitus  no  fler ,  quem  communis  tenet  ufus  , 
Ex  uno  conflat  dimidioque  pede. 

Apud  Heroncm  in  Belopoeecis  cubitus  geome¬ 
tricalis  etl  digitorum  24.  Apud  Vitruvium  pes 
duas  tertias  partes  cubiti  continet ,  hoc  efl ,  di¬ 
gitos  fexdecim.  [Papias  fic  diflinguit  Cub/tos  : 
Cubitus  duorum  fu  palmorum.  Cubitus  habet  pedem 
&  dimidium.  Cubitus  geometralis  fex  noflros  habet  Cu¬ 
bitus.  Cubitus  dupl.  Uniis  d  cubito  ad  digitorum  extre¬ 
mitatem  protenditur  $  quali  Moyfes  Artam  menfi- 
ravit.  Alius.. .  major  dicitur,  qui  brachio  extenfototo 
cubito  capiti  pr alato  fe  e ffe  demonflr at ,  quo  Arca  Noe 
demerita  efld]  Diinenfio  per  cubitos  familiaris  fuit 
Hebraeis ,  ut  ex  Libris  facris  colligitur. 
Cubitus  Terrae,  Modus  agri ,  in  Charta  ann. 

1  1  5  2.  to.  1 1 .  Spittflegii  Acheriani  pag.  335. 
Cubitus  Candela,  in  veteri  Charta  apud  Ca¬ 
tellum  lib.  5 .  Rer.  Occitan.  pag.  8  7  3 .  [  &  to.  4. 
rfovte  Gall.  Chrifl.  coi.  9 09. Idem  efl  quodC<i<>- 
dela  Cubitalis.  ] 

^  CUBL1SMON ARIUM  Aurum.  Teflamentum 
Adalaidis  an.  978.  inter  Anecd.  Marten.  to.  1. 
coi.  97.  Candelabra  duo  de  argento ,  unum  cum  roti) 
&  fic  cinclam ,  unum  cum  auro  Cublifmonario ,  &  det 
pro  eis  f olidos  t. 

CUBRECELLUM ,  Operculum ,  Gall.  Couvercle . 
Vide  locum  in  Capfia. 

CUBUCELA  ,  ut  Cubucellum.  Locum  vide  in 
Ludis. 

CUBUCELLUM.Vetus  Charta apudUghellum  to. 
5  •  pag.  5  3  9-  Oratorium  S.  Pant aleonis  fv.per  pnfle- 
rula ,  cum  fcala  marmorea ,  &  duobus  Cubucellis ,  uno 
terrineo  ,&alio  folariato,  fubtus  tunc  cafle Ilum  Ponte, 
&c.  [Vid eCubitellum.^ 

CUBU CLARIUS  ,  pro  Cubicularius.  Vetus  Infcri- 
ptio  Romae  :  m  1. 1.  m.  Livius,  Augusta. 
L.  Amaranthus.  Supra.  Cubuc larios. 
Alia  :  Dis.  Manibus.  Polybi.  Cubuc u- 
l  a  r  1.  Sic  Graeci  ,  pro  Cubiculum  dixe¬ 

runt  ,  uti  obfervatum  a  Meurflo.  Vide  fupra  Cu¬ 
bicularius  Nova  Roma. 

f  CUlBUCLESIUS,  Eadem  notione  ,  in  Adis  SS. 
Maii  to.  5.  pag.  304. 

CUBULUS,  Menfura  vinaria  apud  Hungaros.  Vide 
Innoc.  III.  PP.  lib.  1  5.  Epifl.  7.  Brocardus  in 
Defcript.  Terree  fandaa  lib.  z.  cap.  2.  Edit.  Ve¬ 
netae  an.  1  5  1  9.  Chnfltani  in  lapidibus  fignum  Cru¬ 
cis  infcripferunt  ,  illi  autem  fignum  Cubuit.  Sed  an 
haec  vox  idem  fonet 
definio. 

CUCHO  ,  Meta,  metula ,  parvus  foeni  cumulus, 
Ruflicis  Brefiiae  ,  Cuchon ,  Gall.  Meule  ,  Mule , 
Mulon.  Charta  Domini  de  Verfay  &  S.Nicetii 
in  Breffia  an.  1 4  5  y.Claufum  prati  continens  plateam 
unius  Cuchonis  feni. 

f  CUCIBOLDUS.  Vide Curcirnbaldus. 

CUCINA  ,  Carnificina  ,  Muyn^7ov ,  Gloff.  Lat.  Gf. 
Vide  Cocina. 

CU CINGA ,  Pedules  villofi.  S.  Wilhelmi  Con- 
flitut.  Hirfaug.  lib.  1 .  cap.  16.  Pro  figno pedulium 
villoforum ,  qui  ufitato  more  Cucinga  vocantur  ,  idem 
quod  pro  calceis  diurnis  pramijfum  eft  ,  facies ,  addit » 
pellicii  figno. 

•If  CU  CIONES.  V  ide  Cutiones. 

•IfCUCTIO,  V  ide  Cociones. 

%  CU  CTO ,  Goffipium ,  Ita!.  Cottone ,  Nobis  Cotton. 
ChroniconRichardi  deS.  Germano  apud  Mura¬ 
tor.  to.  7*  C°A  1031»  Dt  jure  lini  idem ;  de  jure 


quod  apud  Hungaros ,  non 


1205  CUC 

cannarum  idem ;  de  lana  Syria  idem ;  de  bambace  & 
de  arcu  Cuclonis  idem.  Vide  Cottonus. 

CUCUBA,  Nodua,  apud  Papiam.  Ita  emendat 
Meurfius  pro  Cucuma:  unde  Cucubare  in  Carmine 
de  Philomela,  quod  Ovidio  adferibitur.  Hefy- 
chius  tioKKoGa.,  »  Ita  etiam  emendat  idem 

Meurfius:  hinc  msmsCctToi;  ,  caefius,  noduinus,  apud 
Scholiaflem  Oppiani.  Noftr*  Coucous  Cuculos 
vocant. 

%  CUCU  BARL ,  Caput  in  terram  defigere  pedibus 
furfuin  eredis.  Hierolex.  Macri  ult.  edit,  ex  Dion. 
Carth.  in  4.  Reg.  cap.  2.  art.  3.  Vide  Cucuba. 

CUCUCIA.  Vide  Cugucia  pod  Cugus. 

CUCUFA  ,  Cucofaria,  Co  cufatu  j.  ViJe 
Cuphia. 

CUCULARE  ,  dicitur  de  clamore  cuculorum. 
Audor  Philomelae  verf.  35  .Et  cuculiCuculant. 

CUCULATA.  Gloff.  Arabico-Lat.  Lodix ,  Cuculata. 

CUCULLUS,  Cuculla,  Cucullio.  Cucul¬ 
lus ,  Vellis  notaScriptoribus  Latinis ,  qua  fcili- 
cet  caput  operiebatur.  [  Gall.  Cucule ,  alias  etiam, 
Coules  ,  Goules  vel  Cules.  Armoricane  Cougonl 
Operimentum  capitis eft  & humerorum.]  Vetus 
Scholiades  Juvenalis  Cucullum  ede  ait  galerum  fuf- 
cum&  horridum  ardeliunculum ,  quales  funt  latrun¬ 
culorum.  Nottumi  Cuculli ,  apud  eumdem  Juvena¬ 
lem  Sat.  6.  qui  nocturnales  Sidonio  lib.  y.  lipill. 

1  6 .  Cucullus  talaris ,  apud  Guibertum  lib.  2.  Hili. 
Hier.  cap.  8 . 

Cuculla,  femin.gen.  dicitur  praeterea  id  genus 
vellis  aliquot  Scriptoribus  ;  fed  3evi  inferioris, 
S.  Ambrolio  Serm.  ult.  S.  Hieronymo  de  Telia- 
mento  Hilarionis,Paulino  in Lpifb.  adCitherium, 
Lnnodio ,  &  aliis  :  fed  praefertim  iis ,  qui  mona¬ 
chicam  vellem  faciunt.  VitaS.  Deicoli  Abb.  Lu- 
trenf.  num.  9.  de  eodem  Sando  :  Succinctus  Cu¬ 
culla  non  Cucullo. 

Cucullarum  monachicarum  forma  varia  fuit  pro 
temporum  ratione.  Cafiianus  de  Habitu  Mona¬ 
chi  lib.  1.  cap.  4.  Cucullis  perparvis  ufque  ad  cervi- 
cjg  himieronmque  demiffs  confinia  ,  quibus  tantum  ca¬ 
pita  contegant  ,  indejinenter  diebus  utuntur  ac  nocti¬ 
bus.  Additio  1 .  Capit,  cap.  2 .  Ut  menfura  Cuculla 
duobus  conjiflat  cubilis.  Ardo  in  VitaS.  Benedidi 
Abbatis  Anianae  num.  40.  In  habitu  quoque  diffimi- 
les  fecerat  multorum  confuctudo:  Jiquidem  nonnullis 
ufque  ad  talos  Cuculla  pendebant.  Jjhiamobrem  vir 
I)ei  uniformem  cunilis  tenendum  Monachis  inftitutt 
modum ,  ut  non  amplius  a  duobus  cubitis  excederet  men¬ 
fura,  vel  ufque  ad  genua  pertingere  pofifent.  [Guido- 
nis  DifciplinaFarfenfis  cap.  4.  de  vcllimentorum 
menfura  :  Cuculla  qua  noftro  Jingularitcr  convenit 
Ordini ,  quod  vefiimentum  antiquitus  vocabatur  Colo¬ 
bium  ,  id  eft  Tunica  fine  manicis :  tantum  debet  habere 
latitudinis ,  ut  ambobus  convenienter  aptetur  cubilis ; 
longitudinis  vero  tantum  antea ,  quod  ad  callum  pedis 
ufqiie  pertingat :  &  fit  apta  corpori ,  ut  Jit  ex  omni 
parte  rotunda.  Capellum  ipjius  prater  limbum  integrum 
virilis  pedis  ex  omni  parte  quadratam  debet  continere 
menfuram :  apertura fiperior  habeat  cubitum  ufque  ad 
pollicis  fummum ,  inferior  cubitum  integrum  &  trium  di¬ 
gitorum  ;  in  ante  appareat  latitudo  CuculU  cum  ca¬ 
pitio.  Vide  Menardum  in  caput  6  2.  Concordix 
Regularum, &  Smaragdum  in  Rcgulx  caput  5  5 .  J 
Apologia  Henrici  IV.  Imp.  pag.  230.  Cuculla  efl 
tunica  talaris ,  &  cucullata  atque  manicata  ,  habens 
fpeciem  Crucis  per  quatitor  partes  extenfe,  &c. 

Cucullam ,  autem  ,  &  Cafulam ,  St  Cupam  voci¬ 
tatam  apud  Monachos  condat.  Papias  :  Cuculla 
per  diminutivum  dicitur  a  Cafula ,  quaji  minor  cella'. 

Tom.  II. 


CUC  1206 


Infra  :  Cucullus,  genus  veflts  monachalis ,  qttamCa- 
pam  dicimus.  Theode/narus  in  Epilt.  ad  Carolum 
Magn.  Cucullam  nos  cjfe  dicimus  ,  quam  alio  nomine 
Cafulam  vocamus.  Et  inde  efl,  quod  in  hieme  villo- 
fam,  in  ajlate  puram  aut  vetuflam  Beatus  Pater  ha¬ 
bendam  injlituit ,  quia  fcihcet  hoc  genus  indumenti  fo- 
let  vilius  intexi.  Illud  autem  indumentum  ,  quod  d 
Gallicanis  Monachis  Cuculla  dicitur ,  nos  Capam  vo¬ 
camus.  UtCW/>4 caput  tegebat,  ita&  Cuculla.  Ugu- 
tio  :  Cucullus  vel  Cuculla ,  vejtis  caputiata  ,  &  lata  , 
humeros  tamen  &  caput  tegens  infiar  capucii.  Papias : 
Cucullus ,  generis  mafculini ,  velamen  nigrum  vel  ve¬ 
netum  capitis  efl.  M.  Judinus  Lippiendis  in  Lip- 
pillorio  : 

Fejlis  longa  tegit  corpus ,  caput  ampla  Cuculla. 
Poeta  feu  Grammaticus  xvi  infimi  MS.  polt  Vo- 
cabularium  W-Britonis : 

Dic  Monachi  cullam  vejlem  fore ,  fiv e  Cucullam. 

Feflis  lata  tegens  caput ,  armos  ,  eflo  Cucullus. 
Gregorius  Turon.  lib.  7.  Hid.  cap.  3  9.  Dum  ob¬ 
tecto  capite  fugere  niteretur,  extracto  quidam  gladio  , 
caput  ejus  cum  Cucullo  decidit.  Vide  Addit.  1.  ad 
Capit.  Caroli  M.  cap.  35.  , 

Nec  defunt ,  qui  Cucullam  cum  Flocco  confun¬ 
dunt.  Glod.  Lat.  Gall.  Cuculla  ,  Froc  eu  Coule  de 
Aioine.  At  Clemens  V.  in  Concilio  Viennenii  dif- 
crimen  inter  utramque  vellem  liatuit  :  CuculU 
nomine  habitum  longum  &  amplum  s  fed  manicas  non 
habentem :  nomine  vero  Flocci  habitum  longum ,  qui  lon¬ 
gas  &  amplas  habet  manicas ,  nos  intelligere  declara¬ 
mus.  [  Cucullam  &  Froccum  pariter  didinguit  S. 
Wllhehnus  Condit.  Hirfaug.  lib.  1.  c.  70.  Erqo 
cimi  ad  lectum  venerit , fi  efl  Frocco  &  Cuculla  indutus , 
Froccum  plicat  &  fuper  tabulam  ,  vel Ji  opus  habet  J'ub 
capitale  ponit . .  .  Poflea  pedibus  aqualiter  levatis ,  & 
&in  lectum  collocatis ,  Cucullam  non  prius  exuit,  quam 
coopertorium  Jiib  cubitos  trahat.  Tunc  quidem  eam  exu¬ 
tam  ,Jive  jit  cum  pellicio ,  five  non ,  complicat ,  &  ad 
caput  ponit ;  vel  Ji  tale  frigus  habet ,  fuper  fe  extendit , 
capitio  tamen  ad  caput  verfo.  Hic  obfervare  elt  Mo  ¬ 
nachos  in  ledo  jacentes  cucullam  exuiffe  ;  at  le- 
cus  in  Monaderio  Palatiolo  ,utfatis  indicat  An- 
dreas  cjufd.  loci  Abbas  in  Vita  S.  Walfridi  num. 

1  2.  Praterea  frater  quidam ,  qui  fua  ncgligcniia  ufu 
ducebatur  ,  &  nolturnis  vel  meridianis  temporibus  ex¬ 
tra  Cucullam  illicite  jacere  prafumjit ,  etque  per  vifum 
apparens  (  R.  Walfridus  )  fortiter  increpavit ,  &  ubi 
fuam  haberet  Cucullam  inquirebat.  Et  dum  ipfe  per 
fomnium  ubique  quaji  anguflians  Cucullam  quarerct , 
ab  eo  ferula  quam  tenebat  manibus  caditur ,  & Jic  for¬ 
titer  ,  ac  Ji  nervis  ab  aliquo  caderetur.  In  Adis  S.  lier- 
nardi  Abbatis  Clarevallenfis  lib.  2.  cap.  8.  id  de 
LugenioPP. III. ejus  difcipulo  obfervatur, quod 
Pontifex  fadus  nunquam  fine  Cuculla  ibat,  jam 
vidimus  ex  Calliano  Monachos  Cucullis  ufos  fuilfe 
diebus  ac  noctibus.]  Vide  Haeftenum  pag.  474.de 
in  V.  Culla. 

Cuculla  Memorialis,  Cuculla  ,  qtiam  de¬ 
ferre  jubebantur  Canonici  Regulares ,  qui  Ordi¬ 
nem  regularem  Canonicorum  ,  fine  Abbatis  li¬ 
centia  deferuerant ,  &  monadicum  fufccperant: 
ii  enim  in  Choro  ultimi  federe, in  memoriam  (  unde 
adjcdivuin  )  &  poenam  defertionis  jubebantur. 
Quippe  id  erat  contra  Sandiones  Lcclefiadicas. 
Concilium  Aquifgran.  Ne  Canonici  Cucullas  Mo¬ 
nachorum  induant.  llatherius  Veron.  in  Apologet. 
deClericis  in  Abbatiam  introdudis :  Cocullum  ne¬ 
mo  illorum  portet.  Urbanus  11.  PP.  can.  2.  19.  qu. 
3 .  Pracipimus ,  ut  reueat ,  &  deinceps  memorialem  Cu¬ 
cullam  deferat ,  (J  ultimus  in  choro  maneat.  Perperam 

.  Gm  >j 


1207  CUC 

editum  Cellulam,  apud  Steph.  Tornac.  Epiffc.  i. 
ubi  hic  canon  laudatur.  Innocentius  III.  PP.  lib. 
2  .•  Epid.  i  2.  de  Canonico  ,  qui  habitu  Regula¬ 
rium  Canonicorum  rejedo  ,  line  Abbatis  fui  li¬ 
centia  monadicum  fulceperat  Ordinem  :  Ad  Ec- 
clejiam  redire  priorem ... .  compellas,  ubi  &  memo¬ 
rialem  eum  Cucullam  deferre  facias ,  &  ultimum  in 
choro  manere.  Et  in  Cap.  Intelleximus,  de  aetate  & 
qualit.  ord.  Ultimus  in  Choro  manendo  Cucullam  ad 
memoriam  delaturus.  Narratio  de  ejufmodi  Cano¬ 
nico  ,  qui  cucullam  induerat :  Nuper  te ,  frater  Ri- 
granne,  Canonicum  dimifi ,  &  modo  Cucullarum  video, 
in  Appendice  adCapitul.  n.  88.  Vocem  memo¬ 
rialis  eadem  notione  ufurpat  Vita  S.  Theodardi, 
Archiepifcopi  Narbon.  apud  Catellum  in  Hid. 
Occitan.  p.  752,.  ubi  memorialis  conditio  dicitur, 
quae  in  memoriam  rei  alicujus  impolita  dicitur. 

Cuculla  Ecclesiastica,  qua  in  facris  Li- 
turgiis  utuntur  Diaconi  &  Sacerdotes  Monachi , 
in  Statutis  antiq.Ord.  Cartufienlis  1 .  part.  c.  3  7. 
§.27  cap.  43 .  §.  6.  c.  46.  §.  1.  Statut.  an.  1 368. 
3 .  part.  c.  5.  §.  20. 

Coculla,  in  Capit.  Theodori  Cantuar.  Archiep. 
c.  2 .  Septem  dies  velat  caput  Coculla  Jua.  Videejufd. 
Poenitentiale  c.  3 .  [&  fuperius  vocem  Capit/a. 

CucUllumpedo,&Pedocucullum,  in  No¬ 
tis  Tyronis  pag.  157. 

Cucullare,  Idem  quod  Monachii.au ,  Cuculla 
obtegere,  «««aXAemivapud  Demetrium  Zenum  in 
Batrachom.  Liber  de  Fundat.  Monad.  Gozecen- 
fis  pag.  230.  Laicus  erat ,  fe  tonfuraverat ,  fe  Cu- 
cullaverat.  Will.  Wedmonaft.  an.  1254.  Loco  ea¬ 
rum,  qui  r ec effer ant ,  indignos  Cuculi avit.  Flinc 

Cucullati  appellati  S.  zEmilianus  ConfelTor  , 
&  Petrus  Abaelardus  ab  aliquot  Scriptoribus ,  uti 
obfervatumad  Alexiadem  pa’g.  3  49.  i.  Monachi. 
Certe  ita ufurpatPetrus  Cellenhs  lib.  7.  Epid.  14. 
Cucullarius,  Idem  qui  Cucullatus ,  in  V ita 
'  S.  Adalberti  tom.  5.  Junii  pag.  103.  inter  Ada 
SS.  Benedid.  faec.  3  .  part.  1 .  pag.  6  37.  &  to. 3 . 
Annal.  Bened.  pag.  648.  Hujus  tomi  pag.  339* 
Notkerus  fefe  ipfe  dicit  Cucullariorum  S .  G alii  no- 
vijfimum. 

^  Cucullata  Congregatio,  Ordo  Mona' 
dicus.  Charta  Agnetis  ComitiffaePidav.  proEc- 
clelia  Collegiata  S.  Nicolai  an  circiter  1 06  o .  Si 
quis . . .  Canonicis  expuljis  Cucullatam  Congregationem, 
dico  autem  Monachos  ,  inducere  maluerit : ..  perpetuo 
anathemati  fubjaceat. 

Cucullio.  Gloff.  Lat.  Grs ec.  Cuculio ,  rmiratg-  ov, 
ubi  Cafaubonus  reponit  o-jdwag-pet' ,  id  ed,  quo  ca¬ 
put  tegitur. 

Cucullio  Viatorius,  Cucullus,  quo  peregre 
proficifcentes  utebantur.  Capitolinus  *in  Helio- 
gab.  Jfhit  node  vagabantur  obiedo  capite  Cucullione 
viatorio. 

Cucullio  Mulionicus,  Quo  muliones  ute¬ 
bantur,  apud  Lampridium  inHeliogab. 

1.  CUCUMA,  Clava.  Vide  Cucurma. 

2.  CUCUMA ,  Nodua.  Vide  Cucuba. 

3 .  CUCUMA,  Vas  aereum ,  in  quo  aqua  calefit,  aut 
aliquid  maceratur ,  lato  ventre  indar  cucumeris. 
Glofl’.  vet.  Cucuma ,  ty/Mxpofov.  Gloff.  iElfrici :  Cu¬ 
cumas  ,  Cypepien  hpejp,  i.  aereus  lebes.  Ugutio  : 
Cucuma,  a Jono  fervoris  jicut  &  cacabus ,  1.  vas  meum 
defuper  coopertum,  in  quo  aqua  vel  cibus  coquitur.  Ada 
SS.  Juliani  &  Bafiliffaec.  5.  Dii  veflri  aut  arci funt , 
aut  lapidei :  fi  aret  funt ,  meliores  junt  iliis  Cucuma , 
qiu  ad  uftts  hominum  ex  ipfo  metallo  fiunt.  S.  Ambrof. 
in  Vita  S.  Agnetis  cap.  2.  Dii  autem  tui  aret  Junt, 


CUC  1208 

ex  quibus  Cucuma  melius  funt  ad  ufus  hominum.  Hi- 
doria  Miraculi  S.  Georgii  in  Puero  Paphlagone 
n.  2  7.  To'  rS  ceyfeTcv  ,  07n p  e»'«0ev  0  JW- 

Mulcc  Kbtxts^iov  KdXtT v,  dcc.Vide  Fortunatum  in  Vita 
S.  Germani  Epifc.  Parif.  c.  4.  Collationem  Legis 
Mofaicae  tit.  1.  Cafaubonum  adTheophradi  Cjia- 
raderespag.  219.  &  Meurfium  in  Khhv/aiov. 

Cucumellum,  idiminutivum  a  Cucuma ,  inter  fa- 
cra  minideria  vulgo  reponitur.  Indiculus  rerum, 
quas  Paulus  Cirtenfis  Epifcopus  tradidit  Felici 
Flaminii  curatori,  apud  Baronium  an.  303.011111. 
1  z.  Calices  2..  aurei ,  item  calices  6.  argenta ,  Cucu¬ 
mellum  argenteum ,  lucerna  argentea  7.  &c.  Petrus 
Diae.  lib.  4.  Chron.  Cafin.  cap.  90.  Coneas  duas 
librarum  odo  ,  Cucumellum  librarum  fex. 

Cucumula,  Minor  cucuma,  apud  Cyprianum 
lib.  1 .  V itae  S.  Caefarii  Arelat.  n.  1  3 . 

CUCUMERARIUM.  Gloff.  aElfrici  Saxon.  Poma¬ 
rium  vel  Cucumerarium  :  aeppel-hup.  i.  pomorum 
domus.  [Vet.  Interpreti  lfaiae  1 . 8. Cucumerarium 
locus  ed  ubi  crelcunt  Cucumeres :  Et  derelinque¬ 
tur  filia  Sion  ,  ut  umbraculum  in  vinea ,  &  Jicut  tugu¬ 
rium  in  Cucumerario.  Vide  Tertull.  adv.  Judaeos 
cap.  3  .  &  1 3 .  &  adv.  Mare.  2.23.] 

<![ CUCUMULA.  Videi nCucuma. 

CUCURBA.  Ifidoruslib.  10.  Orig.&  ex  eo  Papias: 
Spira  ,  funes ,  quibus  in  tempeftatibus  utuntur  ,  quos 
nautici  fuo  more  Cucurbas  vocant.  In  aliis  exemplari¬ 
bus  habetut  Curcubas.  Gloff.  Arabico-Lat.  Curcu¬ 
ba,  Lorum.  Ita  emendant  viri  dodi,  pro  Loreum» 
Vide  Cucurma ,  Curcuma. 

1.  CUCURBITA,  Ventofa,  unde  trahitur  [anguis] 
Joan.  de  Janua.  Vox  Cello  &.  Medicis  notiflima. 
2.  CUCURBITA  ,  Infamis  adulterio.  Papias  : 
Arga,  Cucurbita.  Boherius  in  Longob.  lib.  1.  tit. 
5 .  leg.  1 .  Argam  i.  Cucurbitam  qua  eji  nomen  verbale 
fecundum  GloJfas  ,  fcilicet  a  Cucurbitare  2.  quod 
vide. 

1.  CUCURBITARE,  Cucurbitam,  feu  ventofam 
adhibere,  more  Medicorum,  indrumentum  nem¬ 
pe  concavum,'  in  cucurbitce  formam  efSdiim  , 
cum  flamma  corporibus  adhibetur.  Crelius  Aure¬ 
lianus  lib.  2.  de  Tardis  paflion.  Pof  Cucurbitatio¬ 
nem  ,  atque  dropacis  ufum  ,  &c.  V ide  Gariopontum 
lib.  3.  c.  24.  &  Gorraeum  inDefinition.  medie, 
verbo  Nefcio  ,  an  ea  fignificatione  Cucur¬ 
bitare  intelligant  GloflTaria ,  an  vero  fequenti. 
Gloff.  Lat.  Gracc .Cucurbitat,  a-mvd^u.  Gloff.  Graec. 
Lat.  isKvdjfw  ,  Cucurbito. 

2.  CUCURBITARE,  Uxorem  alterius  adulterio 
polluere  :  proprie  de  vaffallo ,  qui  domini  uxo¬ 
rem  adulterio  polluit,  &  ejus  ventrem  indar  cu- 
curbita  inflat ,  i.  impraegnat.  At  Rodolpjius  Go- 
denius  in  LexicoPhilofoph.  pag.  298.  vocem  ef- 
fidam  ait  a  Corbita  ,  Loneobardico  vocabulo  . 
quod  ftuprum,  feu  infamiam  fonat.  Henrici  Imp. 
Edidum  ,  cui  titulus :  Quottedes  funtncceffarij 
ad  probandam  ingratitudinem  :  St  vaffallus  inhone- 
fis  f  idis  atque  indecentibus  machinaiiombus  dominum 
offendent ,  . ..  vel  fi  eum  Cucurbitaverit ,  feu  m  cam- 
pcftri  bello  fuum  dominum  dereliquerit ,  fetido  priva¬ 
bitur.  Liber  Feudor.  lib.  1 .  tit.  5 .  <5. 1 .  lib.  2.  tit. 

3  8.  §•  5  7. lib.  3.  tit.  2 . §.  i .  Si  fidelis  Cucurbitave¬ 
rit  dominum  ,  id  ejl ,  cum  uxore  ejus  concubuerit , . . , 
vel  fi  cum  filia  ,  &c.  Ubi  vetus  Interpres  Gallicus 
MS.  Siavier.t,  que  le  va/fal  gife  cbarnellement  avec 
la  feme  du  Seigneur  ,  dont  il  ttent  fie ,  il  ptrt  fon  fe. 
Sigeve  laidement  a  li}  oufigtfl  avec  la  niecedu  Sei- 
gneur ,  &c.  Exflatapud  Boncompagnum  in  Arte 
didaminis  MS.  lib.  1 .  ejufmodi  Epiftola  :  AucUe 


1209  CUC 

veftr&confalere  fapientu ,  ut  pcftpojito  /ludio  liter  urum 
ad  propria  reverti  curetis ,  quia  uxor  vcfira  cfi  pluri¬ 
mum  habilis  &  formo fa  ,  itnde  fandi  Spiritus  igne  non 
uritur ,  fed  carnalis  amoris ;  &  multi  ftudent partibus , 
&  laborant ,  ut  fundum  Cornelianum  mereamini  poffi- 
dere,  in  quo  vobis  plantabitur  Cucurbita  ortolana.W  ide 
Stabilim.  S.  Ludov.  lib.  i.  cap.  50.  Continuato- 
rem  Nangii  an.  x  3  1 4.  &  Confuetud.  Andegav. 
art.  x  9  3 . 

CUCURIRE.  Audor  Philomelae  vcrfu  25. 
Cucurire  folet  gallus ,  gallina  gro cillat. 
CUCURMA.  Joannes  de  Janua:  Cucuma,  vel  Cu - 
curma  dicitur  quoddam  genus  clava.  In  1. 1.  D.  ad  Leg. 
Aquil.  Si  clava  percujfit  aut  Cucuma.  Ita  etiam  le¬ 
gitur  in  Collatione  Legum  Mofaic.  tit.  1.  Vide 
Curcuma.. 

CUCURUM,  Pharetra,  corytus ,  theca fagittarum, 
ex  Germ.  Koker ,  theca.  Capitulare  de  Villis  c.64. 
Et  ad  unum  quoque  carrum  ,  fcirtum ,  &  lanceam ,  Cu - 
eurum,  &  arcum  habeant :  Graecis  inferioris 

aevi,  Conftantino  in  Tafticis  pag.  10.  Cedreno 
pag.  441.  &  aliis  a  Rigaltio  &  Meurfio  laudatis 
Scriptoribus. 

CUCUS.  Vide  Cugus. 

$  CUCUSAREy  de  clamore  cuculorum  dicitur  in 
voce  Baulare.  Vide  Cuculare. 

CU  CU  SSU  S,  Cucutiatus.  V  ide  Cugus. 
«pCUCUTERA.  Concil.  Trevir.  an.  1310.  inter 
Anecd.  Marten.  tom.  4/col.  240.  xtv.  contra  ge¬ 
rentes  Cucuteras  &  rigatas.  Sic  elt  titulus  articuli , 
in  cujus  corpore  pro  Cucutera  melius  legitur  Cu- 
cufa.  Vide  in  Cupbia. 

CUCUTIA.  Vide  Cucucia  in  Cugus. 

CUCUTIUM.  Trebellius  Pollio  in  Claudio  :  Bar- 
docuculum  unum ,  Cututia  villo  fa  duo ,  &c.  Cucullo¬ 
rum  fpeciem  hic  auguratur  Cafaubonus.  Vide 
Salmaliii  Conje&uras  pag.  344. 

CUDA.  Charta  ann.  857.  apudUghellum  tom.  1. 
Ital.  Sacr.  p.  8  1  5  .Et  per  jam  dictum  callem  defeen  . 
in  f  (fatum ,  quod  vulgari  nomine  dicitur  Cuda. 
CUDIS,  in  GlolT.  Lat.  Gall.  Coing  d  faire  monnoye , 
Inllrumentum,  quo  monetacuditur.  [Glolf.  Lat. 
Graec.  in  MS.  Sangerman.  Cudis  ,  Incus ,  ««juvr.J 
CUDO.  Mifcell.  Theodifca  apud  Bern.  Pet,  to.  1 . 
Anecd.  part.  1 .  p.  40  o .  Tcfiudo ,  S  neces  ;  Mango  , 
Choupbo  ;  Cudo ,  Smid.  Saxonibus  &  Belgis  Smid 
cft  Faber  feri-arius ,  Angi .Smi  b ,  Germ .Scbmied, 
Cudo  diCtus  a  Cudere.  Cudo ,  utt/xm ,  in  doliis  Lat. 
Graec.  MSS.  Sangerman.  Incus.  Additur  in  Supple¬ 
mento  Antiquarii.  Item ,  efc Tc?  7rtftxt^oiXa.la.e: ,  Galea 
pellicea.  Silio  Italico  Poetae ,  qui  fcripfit  de  Bello 
Punico  Cudo  vel  Cudon  ell  fpecies  galeae  non  ex 
coaftili  lana,  led  hircorum  pilo  vel  duriori  pelle 
contexta  &  quali fuccufa,  unde  (ic  lib.  8.  v.  494. 
Capiti  Cudone  ferino  fat  cautum.  Vide  Salmafium  ad 
Capitolin.  in  Pertinace  cap.  8  •  &  Lampridium  in 
Alexandro  Severo  cap.  40. 

CUDREACH,  Hibernis ,  Plegius ,  feu  tidejulTor, 
tjuem  quis  poli  tergum  fuum  ,  vel  poft  fe  relin¬ 
quit.  Nam  qui  petit  aliquem  remitti  ad  Curiam 
domini  fui,  debet  fidejulforem  dare,  &  relinquere 
in  Curia ,  a  qua  petit  hominem  replegiari ,  fi  fci- 
licet  replegiatio  fuerit  admilfa  per  judicem.  Haec 
Skenaeus  adc.  8-  §.4.  Quoniam  attach.  Relinquet 
ibidem  unumCudreacb  ,fcilicet  unum  plegium ,  &c. 
CUETELLA.  Ugutio  :  Laganum,  quoddam  genus 
cibi ,  quod  prius  in  aqua  coquitur  ,  poftea  in  cieo  frigi¬ 
tur  ;  &  fuut  lagana  de  pafla  quaji  quadam  membra 
ilua,  qua  quando  in  oleo  fatim  figuntur ,  pojlca  mei - 
U  conduntur ,  (  condiuntur )  illa  vulgo  dicuntur  Cue- 


CUF  1210 

fella  ,  ifla  Laffaaia :  &  dicuntur  Jic  ,  quia  funt  fua- 
vta  ad  comedendum  , 

1 .  CUFA.  Glolf.  Lat.  Graec.  Cufa  ,  naja^itt.  Eli  au¬ 

tem  nu/adoiov ,  cerebri  pars  fu  perior,  in  camerae 
formam  effiCla.  Atque  i n de  forte  Cofiarum  etymon 
petendum  ,  ejufmodi  fcilicet capitis  tegumenti, 
quod  vulgo  Coiffe  dicimus,'  quod  fupremam  ca¬ 
pitis  partem  ,  feu  cerebrum  tegat :  quomodo  Cer- 
vellerium  appellarunt  nollri  eam  Capitis  armatu¬ 
ram  ,  quae  caput  &  cerebrum  tegit.  Vid  e  Cupbia, 
Sc  Ccrvellerium.  At  Salmaliusad  Hili.  Aug.  pag. 
3^0.  pro  ,  reltituendum  v.at[xa.<rlu  cenfet. 

[Janus  in  Supplemento  Antiquarii  habet ,  Cufa  , 
HctfAotfa. ,  Fornix.  ] 

2.  CUFA  ,  Cucurbita ,  <mv' » ,  Ventofa.  GlolfaeMSS. 
ad  Alexandrum  Iatrofoph.  Ccber  ,  id  ef ,  Cufa  , 
qua  dicitur  Ventofa.  Matth.  Silvaticus  :  Sicia ,  ven¬ 
tofa ,  Cufa  ,  cucurbita  chirurgicorum.  Vido  Gario- 
pont.  1.  1 .  c.  5 . 8 .  9.  &c.  &  Cupbia. 

^F  CUF1A  ,  Cufha.  Vide  Cupbia. 

1.  CUGNUS,  Typus  quo  nummi  percutiuntur 
Sc  lignantur  ,  Gall.  Coin.  Charta  Capituli  Autif- 
liod.  ann.  1360.  Sub  annuo  reditu  fexies  viginti  & 
decem  florenorum  auri  ad  feu  tunc  de  Cugno  Domini  no - 
(Iri  Regis  Er  ancta.  Altera  anni  1  3  64.  ex  Archivo 
Callri  Brientii :  Ducentos florenos  auri  de  Cugno  Do¬ 
mini  fjob annis  Francorum  Regis.  Occurrit  in  Adlis 
SS.  Maiito.  1 .  pag.  6  5 .  apud  Baluzium  Hift.  Ar- 
vern.to.  2. p.  209.  Marten.  tom.  1.  Anecd.  coi. 

1  6  3  1 .  in  Hili.  Dalphin.  to.  1 .  p.  96.  Edit.  Ge- 
nev.&  pag.  99.  Edit.  Parif.  Sc  alibi  non  femel. 
^de  Cunhus  Sc  Cuneus  2. 

2-  CUGNUS  ,  Angulus,  Gall.  Coin  ,  alias  Coing. 
Edi&um  Caroli  Regentis  ann.  1358.  inter  Ordi¬ 
nat.  Reg.  tom.  3.  pag.  242.  Concedimus pradUtis 
Decano  &  Capitulo  ,  quod  ipji  di  clam  mellam  d  Cu¬ 
gno  dicti  refectorii  ufque  ad  capellam  S.  fjo annis  Ev an¬ 
geli  fe  dicte  Ecclefte  Metdenjis  valeant  claudere  &  fir¬ 
mare.  Vide  Cuneus  1. 

1F  3.  CUGNUS,  Cuneus,  Gall.  Coin  ,  inllrumen¬ 
tum  ferreum  ligneumve  findendis  lignis  Sc  aliis 
ufibus  accommodum.  Chron.  Dominici  de  Gra- 
vina  apud  Murator,  tom.  x  2.  coi.  6  78-  Jjhft  de 
nojlns  concivibus  retinent  in  cippis  ligneis  calcatis  pedi¬ 
bus  Cugno  ligneo  velut  canes.  Pluries  occurrit  apud 
hunc  Scriptorem.  VideCuneus  4. 

^FCUGUCIA.  Vi  de  Cucucia  in  Cugus. 

CUGUS,  Gallis  Cocu ,  vel  Coucou  ,  Comar  d  ,  Occi- 
tanisCo«7'i«/,noIlrisolim Coutc.  Lexicon  Lat.Gall. 
Niminvir  ,  Conte,  c’e(i  de  qui fa  femme  fait  avouterte. 
Ufatici  BarcinonenfesMSS.  cap.  6  7.  Si  quis .... 
appellaverit  aliquem  Cugus ,  propter  b annum  emendet 
ad  Principem  20.  unctis  auri.  Ufatica Regni Majo- 
ric.  an.  1  2  48 .  Si  quis  dixerit  alicui  Cugus  ,  vel  Re- 
■negat ,  &  fiatim  ibi  aliquod  damnum  acceperit ,  non 
teneatur  re fponder e  alicui  domino,  vel  ejus  locum  te¬ 
nenti.  Joannes  de  Condato  MS. 

Ce  fu  li  Kuqits  de  pute  aire. 

Occitanis  Cougot ,  idem  valet  ac  Cagot ,  Cafart} 
iners,  piger:  cujufmodi  funt  viri,  quorum  uxo¬ 
res  moechantur  ,  iis  tacentibus ,  quos  ideo  Argat 
vocabant  Longobardi.  Vide  in  Arga,[S>c  in  Cu¬ 
curbita  z.] 

Has  vero  voces  nollri  unde  ufurparint,non  pla¬ 
ne  conllat,eth  plurimi  in  eam  concedant  fenten- 
tiam,  ut  ita  di&os  cenfeant  adulterarum  conju¬ 
ges,  a  cuculis  avibus ,  quae  in  aliarum  avium  ni* 
dis  ova  edunt.  Nam  Cucus ,  pro  Cuculus  inferior 
aetas  dixit,  uti inGlolfario  Arabico-Lat.  rellituit 
Meurhus,  pro  Tucits.  Cucus ,  quem  Spani  Cuculum 


i2ii  CUG 

vocant ,  a  voce  propria  nominatus.  [Vetus  Poeta  MS. 
e  Bibi.  Coiflin.  •* 

Jfitumd  dn  Cucu  oient  le  eri , 

Ne forent  qtiel  oifel  ce  fu , 

Ai  ais  que  tofiens  difoit  Cucu.~\ 

Suidas  :  Kcjutu?  ,  tiPoc  opvbt  ,  o  omj  tiyav  khkxk.  Le 
Songecreux  fol.  5  r. 

Plufieurs  /’ aiment  poitr  fa  beaute. 

Et  par  amour  complait  a  tous , 

Gardei  doncnepeultf caute  , 

A  fon  mary  ,  mais  lefait  Coux ,  &c. 

At  noftrfolim  non  Cocu  ,  led  Coux  dicebant;  ita 
ut  Cocu ,  vox  fit  Coux  repetita  ,  tamet.fi  iftius  ety¬ 
mon  haud  planum  fit.  Apud  Philippum  Belloma- 
nerium  quaeftio  proponitur  de  eo,  qui  alium  in¬ 
terfecerat  ,  quod  fibi  exprobraifet  d’avotr geu  ofe 
feme  ,  &  l’ avoir faitCos.  Le  Roman  de  la  Roz*e  : 
Suis-jc  mis  d  la  Confrairie 
Saint  Arnonl  le  Seigneur  des  Coux. 

Vide  quae  de  vocis  etymo  conje&arunt  virido- 
dtiflimi  iEgidius  Menagius ,  &  O&av.  Ferrarius 
in  voce  Becca. 

Cucussus,  Cucutiatus,  Idem  quod  Cugus. 
Petrus  RexAragon.  in  ConftitutionibusCatalan. 
MSS.  Statuimus ,  quod  Ji  quis  uxorem ,  qua  nondum 
1  5 .  annum  explevit ,  defloratam  exiens  de  terra  nojlra 
per  7.  annos  reliquerit ,  fipoflea  forte  eam  accufave- 
rit ,  id  eft ,  Cucujfum fecerit ,  non  teneatur ,  nec  pcenam 
aliquam  patiatur.  Infra :  Et  hac  ipfa  ratione  ipfe  accu- 
fattis  ,idefi,  Cucuciatus  fuerit  ,  Crc. 

Cucucia,  Cugucia,  Adulterium  ,  vel  raptus 
virginum  ,  aut  viduarum  :  proprie  Placitum  , 
quod  in  Gallia  Raptus  dicitur.  Ufatici  Barcino- 
nenfes  MSS.  cap.  9  9 .  De  rebus  &  poffeffionibus  Cu¬ 
cutiorum  ,  fi  maritis  nolentibus  eritfatia  Cucucia ,  ipfi 
&  eorum  feniores  aqua  portione  habeant  partem  totam 
adulter  antium  ccnqugum.  Sivero  ,  quod  abfit , maritis 
volentibus  ,  &  pracipientibus  Jive  ajfentientibus  fuerit 
facta  ipfa  Cucucia ,  illorumtalium jus  &  juflitiam  ha¬ 
beant  integriter  illorum  Seniores.  Alibi :  Cumvero  am- 
bojimul  fuerint  /&  eam  ( uxorem  )  maritus  fipe  & 
f&pius  aggravaverit  &  molefiaverit ,  vel  male  inductam 
fecum  habuerit ,  &  hac  ratione  ipfe  accnfatus  Cucutia¬ 
tus fuerit ,  nullo  modo  ipfa  increpetur  ,  aut  in  aliquo  pu¬ 
niatur.  Charta  Raimundi  Comitis  Paliarenfis  an. 
1055.  edita  a  Stephan.  Baluzio  :  Valentiam  filiam 
veftram  in  conjugio  accipio ,  &  vobis  manifefte  conve¬ 
nio  ,  ut  eam  femper  cum  honore  teneam  ,  ficut  homo  de¬ 
bet  tenere  fuam  legitimam  uxorem  ,  &  nunquam  eam 
dimittam  ,  dum  vixero ,  nfi  propter  Cucuciam ,  quam 
ipfa  mihi  faciat ,  &  ipf a  Cucucia  mihi  fit  probata  d  me 
legaliter  ,  &  manifefte  convicia ,  &  non  fit  fati  a  per 
meum  ajfenfum  ,  nec  per  meum  confilium ,  nec  per  meum 
ftabilimentum.  Lenocinium,  inGloffisantiquis  MSS. 
dicitur  effe  uxoris  meretricatio  mariti  confenfu.  Vide 
Licentia  mala.  Charta  Hugonis  de'  Belpin  Militis  , 
qua  Gaucerandodc Pinos  vendit  villam  dePi  in  Ce- 
ritania  ann.  1138.  Etoftem  ,  &  cavalcatas ,  &  fe- 
quis  ,  &  Cucucias ,  &  exorquias ,  &  homicidia  ,  Ce  in- 
teftationes ,  &  arfinas ,  &c.  Alia  Rogcrii  Comitis 
Fuxenfis  x  3 .  Kl.  Madii  1250.  Enfr anquimus om¬ 
nes  &  fingulos  homines  &  feminas  de  valle  de  Mcr  an¬ 
ges  &  eorum  proles  in  perpetuum  de  exorquia ,  ir.te- 
ftia ,  arfena  ,  &  Cucugia  ,  ...  &  de  queftis  . . .  jufti- 
tiis ,  monetaticis  ,  exceptis  exercitibus  &  cav aleatis  , 
Crc.  Alia  an,  1  304.  Item  pronuntiamus ,  quod  Vica¬ 
rius  Ceritania  det  tertiam  partem  de  his ,  qua  habebunt 
ratione  juftitiarum ,  exorquiarum  ,  Cogociarum  Cr  arfi- 
narum  ab  hominibus  Ceritania  ,  &c.  [  Charta  ann. 
1153.  Mareae  Hifp.  coi.  1318.  Scilicet  Cogocias , 


CUI  ir  11 

homicidia ,  adulteria ,  furta  ,  &c.  Alia  anni  1068. 
coi.  11  44.  Cum  baucias ,  Cugucias  Cr  exerquias  & 
homicidiis ,  Cr  omnia  placita  qua  pertinent  ad  Jeniorem 
majorem.  Alia  anni  1141.  ibidem  coi.  1288.  In¬ 
cendia  atque  homicidia ,  ruptiones  (  f.  raptiones )  at¬ 
que  Cucucias  Cr  omnia  placita,  &c.~\  Alia  vetus 
Charta HifpanicaMS.  Ego  Ahnimill  D. de  Plano  de 
Curtis  accipio  per  te  Oliba  Comitem  meum  Seniorem  ad 
fevum . . .  meum  alod  de  Placurt ...  Cr  ego  Oliba  Co¬ 
mes  . .  .  &  fic  totum  dono  Cr.  firmo  Cr  laudo  ,videli- 
ces  homicidias ,  Cugucias  }  firmandas  Crjuftitias,  qua 
ibi  ejfepojfunt ,  Crc.  Fatiaefifcriptura  5 .  Kl.  Aug.an. 
22.  regnante  Leutario  filio  Lodenarii.  In  alia  Char¬ 
ta,  Cugucia  videtur  reddi  per  raptum  virginum  & 
viduarum.  Michael  Carbonellus  in  Chron.  Hifp. 
fol.  97.  Efpecialment  los  enfranqui  quels  vene  los 
ufos  e  cofiums  mals :  fo  es  intefiies ,  exorquies ,  Cucu- 
cies ,  e  arfies-,hon  encara  lo  bovatge ,  rebotvage ,  e 
herbage  a  tots  aquells  ,  qui  volgueren  e  comprar  ne 
pogueren.  Videtom.8.  Spicilegii lAcheriani  pag. 
2^68.  270. 

^JCUIDERE,  Servire.  Leges  Palatinae  Jacobi  II. 
Regis  Majoric.  inter  A6ia  SS.  Junii  tom.  3.  pag. 
xiv.  Si  vero  aliquo  cafu  eveniret ,  quod  nullus  de  Jcuti- 
feris  nofiris  ad  Cuidendum  coram  nobis  deftinatis  pra- 
fens  ejfet ;  tunc  unus  ip forum  qui  potus  curam  habent ,  qui 
antiquior  erit  officio  . , .  praditiorum  abfentium  officium 
fibi  affumat  faciendum.  Alias  GalhsCuider  xeljjfiii- 
der ,  Cogitare ,  aeftimare. 

CUIGNUS,  Forma,  qua  monetae  percutiuntur, 
Gall.  Coin  vel  Coing.  Necrologium  Confratrias- 
Clericorum  apud  Pontifaram  :  Item  tres  fiorenos  au¬ 
ri  ad  fcutum  de  Cuigno  Regis  Philippi.  Vide  Cugnus 
Sc  Cuneus. 

CUILIBET ,  Vocabulum  in  Capitulo  Bellova- 
cenfi  ufitatum  ,  pro  Cumulo  minutarum  obven¬ 
tionum  &  diftributionum  ,  quae  fiebant  Cuilibet 
praefentium  pro  diurnis  Horis  ,  Milfis  extraor- 
.  dinariis,  &c. 

CUILLA,  Navis  adtranfvehendum.  Lobinellus  in 
GloITario  ad  calcem  Hift.  Britan.  Petrus  deCraon 
cum  fuis  gentibus ,  in  tribus  Cuillis  mare  intravit.  An 
fic  dida  navis  per  fynecdochen  a  Carina,  quam 
vulgo  dicimus,  Jjhiille ,  uti  Poetae  Carinam  pro 
navi  dixerunt  aliquando  ? 

CUJORUM  ,  pro  Quorum.  Cujorum  inter  eft  ,apud 
Rymerum  to.  2 .  p.  1 1  5 . 

«JJ  CUISSELLUS  ,  Ferreum  femoris  tegumentum  , 
Gall.  Cuiffard.  Teftamentum  Odonis  deRolfilio- 
ne Militis  ann.  1298.  apudMarten.  Anecd.tom. 
1 .  coi.  1306.  Aleos Cuijfellos ,  meos chantones ,  meum 
magnum  cultellum  &  meam  parvam  enfem. 
CU1SSER1US,  ut  Cuijfelhis.  GarniGones  feu  mu¬ 
nitiones  inventae  in  caftro  Carcalfonenfi  ann. 
1294.  n.  paria  camb  eri  arum fineCuijfertis,i.  par  cam- 
beriarum fine  Cuijferiis. 

CUISSETUS  ,  An  genus  panni?  Teftamentum 
Garini  Goujons  ann.  1314.  Unum  fupertunicale  de 
cindalo  ,  unam  pliciam  de  Cuiffetis. 

^fCUISSIA,  Coxa,  Gall.  Cuiffe.  Onomafticon  ad 
calcem  tom.  2.  SS.  Aprilis. 

^[CUISSINUS  ,  Pulvinar,  Gall.  Couffin.  ChartaLu* 
dovici  IX.  Franc.  Regis  ann.  1228.  apudMar¬ 
ten.  Colleift  AmplifT.  tom.  1 .  coi.  1  2  2  1 .  B.  Cum 
hofpites  nofiri  de  S.  Germano  in  Laya...  tenerentur 
nobis  providere  de  culcitris  &  Cuiffinis ,  quandocumque 
in  eadem  villa  jacebamus.  Vi  de  Cufifinus.  * 

H  CUISTA  ,  vel  Cu  1  stu m  ,  Qu  1  stu  m,  Col- 
Ie£ta ,  tributum  afubditis  exadtum  ,  colleftum, 
quafinm.  Venditio  Comitatus  Rellaniae  perLu- 


1213  CUL 

dovicum  II.  Coinitem  Provinciae  fa£la  Petro  d’J- 
cigne  Sencfcailo  ann.  1410.  ex  Schedis  Praefidis 
de  Maz.augues :  Cum  ...  Menis >  cavale  atis ,  adem- 
pris ,  tafquis ,  Cuijhs ,  vintenis ,  &c.  lnquifitio  ju- 
rium  Curiae  regalis  in  loco  Aufeto  an.  1364.  ex 
iifdem  Schedis :  Item  ha.be t  ibi  in  dicta  fefto  (  Paf- 
chae)  pro  Quifto  ditiarum  cavale  At  arum  folidos  4.  & 
denarios  8. Quod  autem  hic  Quiftum  ,  Colletlio  di¬ 
citur  in  Recenfione  anni  1  41  4.  Item  habebat  ibi¬ 
dem  dicta  Curia  pro  Collectione  ditiarum  cavale ataruM 
folidos  4.  denarios  8  •  Vide  Collecta  1 .  &  Quafta. 

CUJUSMODI ,  pro  quahbufctmque ,  utitur  crcbfo 
S.  Auguflinus.  Vide  lib.  2.  deOrdine  cap.  1  4;  • 

tjj CULAGIUM  ,  Tributum  afubditis  matrimonio 
jungendis  Domino  exfolvendum,  Cullagc  in  quo- 
dam  Inftrumento  anni  i  5  07.  quod  laudat  D.  de 
Lauriere  in  fuo  juris  Gallici  Glolfario.  Polyptycha 
Fifcamn.  ann.  1235.  Cum  villanus  maritat  filiam 
fuam,  extra  villanagium ,  debet  tres  folidos  de  CulagiOi 
Vide  Marcheta. 

CULBARE ,  Subfiillare ,  ,  in  GIolT.  Grsc. 

Lat.  ibid.  ,  Culbicio ,  fubftillatio. 

CULCA,  Culcare.  Exculcator.  Vide  Collocare. 

CULCITA,  Culcitra.  Culcitarum  vel  Culcitra¬ 
rum  exatiiones, quae  fiebant  a  vaffallis  &  tenentibus 
ad  dominorum  exceptiones ,  cum  peregre  ibant. 
Quae  quidem  Culcitarum  prabitiones  Comitibus ,  vel 
Tribunis,  aliifve  Magiftratibus  fieri  vetantur  in 
leg.  2.  3.  Cod.  Theod.  de  Salgamo  hofpitibus 
non  praebendo.  Charta  Wiilel.  Nothi  Regis  Angi, 
pro  fundatione  Abbatis  S.  Trinitatis  Cadomcn- 
iis  an.  1082.  Sed  &  gablum  &  confuetudinem  Cul¬ 
citrarum  ,  quod  in  eadem  parte  burgi  habebat ,  Eccle - 
Jia  S.  Trinitatis  ad feribit.  Charta  Communis  Bitu- 
ricenfis  ann.  1281  .Ab  omni  tolta ,  t  allia  &  botagio  , 
&  Culcitrarum  exactione  quieti  &  liberi  erunt.  Char¬ 
ta  Hugonis  Decani  Autifiodorenfis  an.  1280.  in 
Tabular.  Ecclef.  Autifiodor.  fol.  249.  Item  con¬ 
fuetudinem  de  Culcitris  tradendis ,  quotiefcunqtte  De¬ 
canum ,  vel  Camerarium  ,  feu  alios  Canonicos  ad  lo¬ 
cum  illum  declinare  contigerit ,  &  ibidem  pernoctare  , 
remittimus.  Tabularium  Foffatenfe  :  Tenentes  di¬ 
tias  terras  de  quarta  debent  Culcitras  &  linteamina  ad 
opus  D.  Al  batis  &  ejus  familia  ,  quando  pernotiat  ibi- 
dem.  Charta  Beatricis  Abbatifiae  B.  Mariae  Suef- 
fion.  ann.  1232.  pro  Communia  Aifiaci  :  Itemji 
contingat  nos  Abbadjfam  in  ditiavilla  jacere ,  homines 
villa  tenentur  nobis  minifirare  tn  qualibet  hoftifia  Cul¬ 
turam  (  f.  culcitram  )  &  pulvinar  ad  petitionem  ma¬ 
joris ,  vel  alicujus  Scabmorum  ,  ubi  viderit  bona  fide  , 
quod  haberi  pojfit ,  &c.  Regeftum  Caltri  Lidi  in 
*  Andibus  fol.  47.  Quando  Dominus  Sufa ,  vel  Do¬ 
mina  ad  S ufam  Venerint ,  Praco  debet  quatere  paleam 
&  bucham ,  &  Culcitras ,  &  lintea ,  &  napas ,  &  cj- 
phos  per  domos  burgenjium  ,  per  amorem,  non  per  fico- 
dum  :  &  debet  quatere  ea,  qua  nece (fana  fuerint  in 
bofpitio  Domini.  Charta  Alani  Epiicopi  Autifio- 
dior.  apud  Sammarthanos :  Si  Epifcopus  venerit  m 
villam  ,vel  hofpites  ei  fupervenerint ,  accipiet  patellam , 
cacabunt ,  fcutellas ,  aphos ,  Culcitras ,  quijf.nos  &  pan¬ 
nos  ad  jacendum.  Tabularium  Fifcanenfe  fol.  6  7. 
Et  2.  corveias  ad  opus  f  oenorum  ficorum  ,  &  accommo¬ 
dationem  Culcitrarum  &  linteaminum  meorum ,  &  fo- 
ragium  vinorum  meorum  ,  &c.  Charta  ann.  1210. 
in  Chronico  Andrcnfi  :  Confuetudinaliier  folebamus 
habere  apud  H ames . . .  dimidiam  frefc rugam  ,  tres  bti- 
ftellos  avena ,  unam  Culcitram,  quoties  fupervemrent 
hofpites.  Charta  Philippi  VI.  Regis  Fr.  an.  1  3  40. 
Quod  fuerint  in  pojfejfione  &  faifina  talis  libertatis  & 
immunitatis ,  quod  ditius  Archiejsifcopus  exiftens  in 


CUL  1214 

villa  RCmenji ,  aut  gentes  ftu ,  letios ,  Culcitras  ,  cvf- 
Jinos ,  coopertoria  ,  aut  alta  letiorum  efior amenta ,  in 
domibus  iftorum  conquerendam  capere  nequeunt ,  niji ad 
hoc  eorumdem  conquerendum  voluntas  occurrat , 
Compotus  Praepofiturs  Parifienfis  pro  termino 
Afcenfionisann.  1333.  per  Joannem  de  Milone 
Prxpofitum  Parificnf.  De  Prapojitura  Montifltrici  : 
De  hallagio , ...  de  pondere  &  cojluma  befitarum  ,  dc 
egrunt) ,  de  arrivagio  *  ...  de  trulla ,  . . .  de  cojluma 
Culcitrarum  ,  &c.  Majus  Tabular. Corbeienie , ubi 
de  juribus  Abbatis: ...  Item pluifour  deleditevile 
li  doivent  Colites  d  court ,  quant  il  en  font  femons.  Char¬ 
ta  ann.  1247.  apudPerardum  in  Burgundicis: 
Que  nuis  ne  en  nojlre  venue  ,  ne  fens  nojlrevenue  ,  ne 
pregne  d  Rouvre ,  gchne ,  ne  pitcin  ,  ...  ne  Coutte  , 
ne  cui/fin  ,  ne  charrot,  &c.  [Lditdum  Johannis  Fr. 
Regis  ann.  1355.  tom.  3.  Ordinat.  Reg.  pag. 
2  8  •  Notre  tres  chiere  compaigne  &  noflreditfilz.  allanz, 
par  chemin  par  nojlre  roj  aume  ,  noz.maijhe  d’ojlel  pour 
nous  ,  pourronthorsbounes  villes  ,faire  prendre  par  la 
jujlice  des  heus  ,  fourmes ,  t  abies ,  trcjhaux  ,  Coujies , 
coujins ,  feurres  ,  &c.  ]  Adta  Murenfis  Monallerii 
pag.  39.  Adducit  edam  ante  Nativitatem  Domini 
duo  plaujlra  ligni,  &  ter  in  anno  Letios  hofpitibus  pra- 
jlabit.  Charta  ann.  1  3  x  2.  in  48.  Regefto  Tabu¬ 
larii  Regii  num.  17  y.Tam  in  Corveis ,  quam  in 
capdone  Culcitrarum ,  &  aliis  quibufeunque ,  &c.  Ne¬ 
que  opinor,  aliud  fuit  fervitium,  cujus  non  fe» 
mei  mentio  in  Charta  Grodegangi  Epifcopi  Me- 
tenfis  ann.  765.  apud  Meuriifium  :  Debent  autem 
curtim  indominicatam  muro  circumdare  ,  vineas  vallo 
munire  ,  vigilare,  Letios  dare,  arare ,  frc.  Adde 
Chartam  Libertatum  villae  S.  Hilarii  ann.  1324; 
in  Probat.  Hift.  Caltilionenfis. 

Culcitram  Auee*rh,  jure  Mortua  manus.  Ma¬ 
gnum  Chronicon Belgic.  an.  1 1 3  3. de  Adalbe- 
roneEpifcopo  Leodienfi  ,  qui  Mortua  manus  jus 
in  fua  dioecefi  extinxit :  Maxima  pax  Lcodienfium 
hoc  tempore  fuit :  unde  de  notie  dicitur  orare  folitus  hic 
Epifcopus  pro  grege  Jibi  commijfo  ante  fores  diverfarum 
Ecclejiarum  ,  ubi  femel  vidit  mulierem  flentem  mortem 
mariti  fui ,  &  praferdm  propter  mortuum  maritum  Cul¬ 
citram  fuatn  auferri  ab  Epifcopo. 

Culcitra  Puncta,  Gall.  Coute  pointe ,  quam  per- 


cifmo  c.  1  2. 

Ejlque  Thoral  letio  quod  fupra  ponitur  alto , 

Ornatus  caufa ,  quod  dicunt  Culcitra  puntia. 
Perperam  editum pitia  in  editione  Lugdunenfi  an. 
1490.  Rainaudus  Abbas  Ciftercienfis in  Inllitu- 
tisejufdem  Ordinis  c.  29.  Nullus  ferat  fecum  invia 
puntiam  Culcitram  ad  jacendum  ,  ni/i  is  ,  cui  in  Capi¬ 
tulo  concejfum  fuerit.  Ubi  Manriquez.  perperam  pul¬ 
vinum  fella  equtftri  impojitum  interpretatur.  [Anti¬ 
quae  Conllitut.  V  allis-Caulium  in  Anecdotis  Mar- 
ten.to.  4.  coi.  1661.  Nullus  prior  extra  domum  fe¬ 
rat  Culcitram  puntiam  vel  coopertorium ,  exceptis  his 
qutfunt  in  Scotia ,  vel  qui  longum  iter  arripuerint.  ] 

f  Culcitrarum  Portitor,  inter  Minifteriales 
Curiae  recenfetur  inChartaJoann.de  Avenis  Co¬ 
mitis  Hannoniae  ann.  1 2.8  7.  apudMiraeum  tom. 
1  *  P^g'  777'  c°l'  t*  Minifteriales  quoque  in  Curia 
Feodatos  fc  ilice  t  ,  Dapiferos ,  Pincernas ,  Piftores  , 
Camerarios ,  Portarios ,  Coquos ,  Culcitrarum  Portito¬ 
res  ,  Ballivos ,  &c.  Eorum  ,  opinor,  cura  erat  cul¬ 
citrarum  ferendarum  quocumque  pergeret  Co¬ 
mes. 

Culcitrare,  Calcare  plumis,  farcire ,  apud  Lau¬ 
rentium  in  Amalthea. 

nc  ulcitrarius,  Qjd  facit  culcitras. Ibidem.  Oc- 


IZIJ  CUL 

currit  in  Mirae.  S.  Angeli  Mart.  to.  z.  Maii  p-  94. 

Culcitarum  ufum  ac  nomen  a  Gallis  primum 
promanaffe ,  funt  qui  putant ,  ex  hoc  Plinii  loco 
lib.  1 .  cap.  I  8.  Sicut  in  Culcitris  pracipuam  gloriam 
Cadurci  obtinent ,  Galliarum  hoc  &  tomenta  pariter 
inventum. 

f  CULCITERNUM,  Pulvinar ,  Gall.  .  Coufftn  , 
Oreiller.  TeftamentumGuidonis  de  Cuiliaco  Mi¬ 
litis  ann.  1247.  Hili.  Eccl.  Meld.  tom.  2.  pag. 
150.  Unicuique  domorum  Dei  de  Porta  S.  Meloti 
Meldenfis ,  deCornillo  ,  de  Dompno-Martino ,  de  S. 
Patujio,  de  Remeya,  de  Wareddis  unam  culcitram 
cum  Culciterno  &  duo  linteamina. 

CULDEA,  <®lep voi,  Calx ,  calcaneum  ,  in  Supple¬ 
mento  Antiquarii. 

CULDEI.  Vide  Colidei. 

CULEATA.  Charta  an.  1  z  9  o.  in  Tabulario  S.  Ma- 
gloriiParifienfis  fol.  96 .  Habent  mortuum  nemus  tam 
in  communi  ,  quam  in  defenfo  ,  quoquo  modo  ceciderit  , 
remota  Culeata ,  [  Id  elt ,  Securi.  Vide  Cuneata.  ] 

CULFUM  ,  Sinus  maris,  Italis  Colfe ,  noftris  Golfe. 
Occurrit  non  femel  apud  Sanutum  lib.  z.  part  4. 
cap.  2  5 . 

^fCULHERIUM,  Cochlear  ,  Gall.  Cuillier.  Ono- 
malticon  ad  calcem  Anecd.  Marten.  Unum  Ctilhe- 
rium  argenti. 

f  CULIARIS,  ut  Culherium.  Scriptura  Principis  A- 
delgaftri  pro  Monafterio  S.  Mariae  de  Obona,  inter 

Concilia Hifp.  to.  3.  p.  90.  Damus . quatuor 

tapetes  &  tres  vafos  S alomoniegos  &  duodecimCuliares 
argenteas. 

CULINA.  Ifid.  GlolT.  Culina,  latrina,  fecejfum.  GlolT. 
Lat.  Graec.  Conclavis  &  Culina  ,  dquPpw ,  uorlCaflcs. 
Culina ,  aTroCarc;.  Culina ,  Xarguv.  GlolT.  Graec.  Lat. 
txTToCuro; ,  Culina ,  Recejfmit. 

Culina,  Polyandrium.  Aggenus  de  Limitibus 
agror.  lib.  1 .  Sunt  in  fuburbanis  loca  publica  inopiun 
deftinat a  funeribus  ,  qua  loca  Culinas  appellant.  An 
hac  notione  fumatur  Culina  in  veteribus  Infcript. 
apudGruterum  24.  2.49.  3*&  in  alia  apud  Ja- 
cob.  Sponium  in  Itinerario  tom.  5.  pag.  4  7.  plane 
incertum. 

CULIT  ,  Vehementer  percujfit.  GlolT.  Uid.  Eli  ab 
inulitato  verbo  Cellere;  de  quoPerottus  ait:  Item 
a  Cedo  eft  Cello,  quo  veteres  utebantur  pro  Cedo.  Nunc 
compojitis  tantum  utimur ,  Excello  &  Pr&cello ,  quod 
eft  Excedo  &  Antecedo ■  Habet  vero  etiam  ,  ut  rite 
obfervatMartinius,  percutiendi  lignificationem: 
unde  Percello ,  Procello,  Recello. 

•i  CULITIA  Olivarum  ,  Praeftatio  ex  olivis.  Vide 
locum  in  Corfura. 

CULLA ,  Genus  v  e fis  Monachorum  ,  unde  Cuculi  a ,  id 
eft,  parva  Culla ,  &  Cullatus,  Culla  indutus.  Ita  Joan. 
de  Janua  ,  qui  addit  Cullam  idem  elTequod  Cucul¬ 
la  ,  fic  dida ,  quafi  minor  Culla ,  Poeta  infimi  aevi 
MS. 

Dic  Monachi  Cullam  veftem  foifc  jive  cucullam , 
Veftis  lata  tegens  caput ,  armos  ,  efto  cucullus. 
[Armoricani  Ctp/?  vel  Cvol  appellant.]  Certe  in  Or¬ 
dine  Ciftercienfi  Moniales  amplum  &  latum  pal¬ 
lium,  quo  in  majoribus  Feltis  utuntur,  etiamnum 
Coule  vocant.  Le  Roman  de  Vacces  MS. 

*  Du  cbef  de  fon  braier  une  clef  deffer merent , 

Et  Cole  &  eftamine ,  &  un  froc  en  ojlerent. 

Vide  Cuculla. 

^[CULLEA,  Scrotum.  Miracula  S.  Zitae ,  tom.  3 . 
April.  p.  5  1  o.  Semperfuit  in  Cullea  ruptus ,  &quod 
habebat  gr offam  Culleampropterea  ire  non  poterat. 

«j[  CULLICOLUM ,  Juxdmv,  Culeus,  in  Supplemen¬ 
to  Antiquarii. 


CUL  1216 

CULMEN  ,  Tectum  domus ,  noftris  Cornble.  GlolT. 
Lat.  Graec.  Culmen ,  epe^w.  Servius  ad  Ecl.  1 .  Culmen 
dici  ait  tedum  ,  quod  veteres  aedificia  culmis  te¬ 
gerent,  id  eft,  paleis  e  melfibus.  Ita  etiam  Ilo  Ma- 
gifter  in  Gloffis  ad  Prudentium.  Lex  Bajwar.  tit. 
9.  de  Incendio  domorum  ,  cap.  1 .  §.  2.  De  fcuna 
vero  liberi  ,ft  cor.cluf a  par  ietibus ,  &  pejfulis  cum  cla¬ 
ve  munita  fuerit ,  cum  12.  fol.  Culmen  componat.  Cap. 
6 .  Si  quis  . . .  liberi  Culmen  ejecerit,  domino  domus  cum 
40 .  fol.  componat.  §.2  .Si  eam  columnam,  a  qua  Cul¬ 
men  fuftentatur . . .  ejecerit ,  &c.  Beda  in  Vita  fandi 
Cuthberti  Epifc.  Lindisfarn.  n.  29.  Culmina  vero 
(  habitaculo  )  de  lignis  informibus  &fcenofuperpofuit. 
Charta  Edgari  filii  Malcolmi  Regis  Scotor.  to.  1 . 
Monaftici  Anglic.  p.  4  5 .  Jjfua  (  Ecclefia  )  cum  per 
1  5 .  annos  deferta  Jine  tetto  durajjet  ,  eam  Alonacht 
Culmine  impofito  revocaverunt ,  &  per  tres  annos  pof- 
f ederunt. 

Culmen,  Titulus  honorarius  fu  minorum  Magi  - 
ftratuum,  qui  crebro  occurrit  in  Conftitutionibus 
Itnpp.  in  utroque  Codi c<z. [Culmen  regium,  in  Chro¬ 
nico  Andres  Danduli,  apud  Murator,  to.  12.  coi. 
4  9  3 .  &  494-] 

Culmen,  Culmus,  calamus ,  Gallis,  Chaume.Ta-l 
bularium  S.  Egidii  Pontis  Audomari :  Habet  .... 
unamdietam  ad  garbas  quadrigandum ,  unam  ad  poma 
terendum  ,  unam  ad  Culmen  colligendum . 
CULMINARE,  Culmen  agere  vel  accumular e. Papias 
MS.  Mart.  Capella  lib.  9.  pag.  3  09.  jQn/i  fenatui n 
lumina  Deum  verendo  Culminatis  vertice  :  id  eft  Ex¬ 
tollitis. 

CU  LMlTES,/>ro  Divites  ponitur.  Papias.  [  GlolT.  San- 
german.  MS.  n.  501.  Culmtespro  Divites  poni  puto. 
In  edit.  GlolTarii  Cangiani  Francofurd.  male  legi¬ 
tur  Culmifes.  ] 

CULMUS.  Culmo  fubnixa,  connixa,  [hoc eft, 
traditione  culmi  vel  ftipulae  roborata  &  confirma¬ 
ta.  ]  Traditiones  Fuldenfes  lib.  1.  tradit.  5 .  &  lib. 
2 . trad.  16.  21.28.42.43.  Firmiffimam  habeatis 
pote  flatem  Culmo  fubnixam .  Alibi :  Hoc  jit  attum  co¬ 
ram  teftibus  fubterpofitis  Culmo  fubnixum.  Tradit.  11. 
Firmiffimamque  habeatis  potejlatem  jhpulatione  fubni¬ 
xam.  Unde  liquet  ,  Culmum  &  ftipulationem  idem 
Tonare.  Eft  autem  Culmus  idem  quod  ftipula.  Gl. 
Lat.  Graec.  Culmus,  Huxdfjw  ,s-d%u<;.  Will.  Britto  in 
Vocab.  MS.  Stipula  funt  folia  feu  vagitu,  quibus  Cul¬ 
mus  ambitur ,  atque  fulcitur ,  ne  pondere  fruges  *  cuetr. 
[f.  curventur.  ]  Vide  Stipulatio. 

CULPA,  ut  Coipus, Idus, interprete  Eccardo.  Lex- 
Salicatit.  2o.art.  8.  Sivero  fingitis  exierit,  taliter 
Culpam  componat,  quantum  fi  eumdem  ferramento  vul- 
neraffet. 

Culpam  Fa  c  ere  ,  Culpam  expiare,  agnofeere. 
Hugo  Flaviniae,  in  Chron.  an.  1097.  ^>ro  reten ' 
tione  Culpam  fecit ,  &  abfolutus  eft.  Infra :  Multo 
tempore  d  nobis  excommunicatus ,  tandem  culpam  fecit 
apud  Conedam,  &  abfolutus  d  nobis  eft.  [Schramb. 
Chronicon  Mellicenfe  pag.  334-  coi.  2 .  iA  Regula 
reform.  ejus  Monafterii :  Similiter  fervitores  exce¬ 
dentes  venias  faciant ,  nihilominus  de  gravioribus  m 
Capitulo  fratres  Culpas  fuas  faciant .] 

Culpa  Gravis,  &  Gravior,  dicitur  non 
modo  gravius  Monachi  delidum ,  quod  graviori 
poena  expiatur,  fed  etiam  ipfa  poena ,rqu^i  puni¬ 
tur.  Joannes  Monachus  lib.  1.  Vitae  S.  Odonis 
Abbatis  Cluniae.  Ab  illis  non  folum  eft  auditus,  ve¬ 
rum  contra  fub  gravi  Culpa  adjudicatus.  Bernardus 
Monach.  in  Confuetud.  Cluniae.  MS.  cap.  60. 
Nec Jilendum  eft ,  quod  omnis ,  qui  ei ,  qui  in  gravi  Cul¬ 
pa  eft ,  loquitur ,  aut  jignum  facit  fine  Abbatis  juffu  , 

dignus 


i2i7  CUL 

dignus  eft  poni  in  eadem  Culpa.  U dalricus  lib.  3 .  Con- 
fuet.  Cluniae,  cap.  2.  de  Abbate  :  Sibi  [oli  repnji- 
tumeji,  ut  quemlibet  fratrem  mittat ,  ut  aiunt ,  in  Cul¬ 
pam  graviorem.  Quae  autem  Iit  illa  Culpa  ,  feu  po¬ 
tius  poena  gravior,  pluribus  docet  cap.  proxime 
feq.  Vide  Statuta  Ord.  Praemonftrat.  Dift.  z.c.  z. 
Dift.  3  .  cap.  1 . 2.  3 . 4.  5 .  10.  Conllitut.  Fratrum 
Caritatis  B.  Marite  c.  1  8. &  feqq. Stat.  Praedic. <5cc. 
f  Culpa  Gravis,  Capitulum  ubi  hujufmodi 
culpae  feu  poenae  injungebantur,  vel  forte  locus 
iftii  expiabantur.  Hilt.  Gemmetic.  p.  6  5 .  Epita¬ 
phium  Domini  Engilberti  feu  Enfulberti  quiefeentis  in 
clauflro  coram  Gravi  Culpa  ,  fculptum  in  lapide  im- 
prejfo  in  muro  prope  fenejlram  Gravis  Culpa  refpicientis 
in  clauflro. 

CULPABILIS,  Gall.  Coupable,  Sons ,  nocens,  in 
veteribus  Chartis  non  femel ,  ut  &  apud  Apu- 
leium, Tertullianum,  Arnobium,  Salvianum,&c. 

%  CULPABILITER,  Nocenter,  apud  Symmachum 
S.  Augullinum,  S.  Paulinum  &  alios  inferioris 
aetatis. 

CUf PALIS ,  ut  Culpabilis.  Chartular.  Ecclefioe 
Aptenfis  fol.  1  3  7.  v°.  Sane  (i quis ....  inquietare 
voluerit ,  non  hoc  valeat  vindicare  quod  quarit ,  &  Jit 
Culpalis  &  impleturus  auri  libras  duas. 

CULPARE,  Delinquere.  Capitulare  Pipini  Regis 
Italiae  cap.  1  7.  &  Lex  Longobard.  lib.  2.  tit.  5  6. 
Ero  fatisfattione  hominis  illius ,  contra  quem  Culpavit, 
fecundum  ipjius  legem  . . .  emendet. 

1.  CULPATURA  ,  Culpa,  deli&um.  Charta  San- 
<ftii  Regis  Navarroe  aerae  1125.  apud.Sandoval- 
lium  in  Epifcopis  Pampilon.  pag.  7 6.  In  diebus 
\ vero  mercati ,  Ji  homines  f  'ancla  M 'ana  cum  aliis  homi¬ 
nibus  in  illo  mercato  Culpaturam fecerint ,  habeat  fan¬ 
da  Mana  medietatem  de  calumnias ,  &  fenior  mercati 
alteram  medietatem. 

2.  CULPATURA,  Caelio,  fcihio  ,  exGallico  Cou - 
peure.  Rogerus  Hovedenus  pag.  784.^3!  autem 
forisfecerit  inforefta  Regis  de  viridi,  Jive  per  Culpatu¬ 
ram  ,Jiveper  efbranCaturam ,  Jive  per  f  aditionem  tur- 
v arum,  Jive  per  excoriationem  mora  ,  Jive  per  culpa¬ 
tionem  defub  nemore  ,  Jive  per  ejfartum  ,  &c. 

CULPONES,  vel  Culponei,  Papise  &Ugutioni, 
Rujhca  calciamenta.  Romualdus  Salernitanus  Ar- 
chiepifcopus  in  Chronico  MS.  an.  1 1  3  2-  Sacra¬ 
menta  Ecclejia ,  id  eft ,  fandum  chrifma ,  m  fuis  pero¬ 
nibus  deridendo  ,  feu  Culpombus fundebant. 

<Jf  CULTA ,  Ager  cultus.  Mabillonius  narrat  to.  3  . 
Annal.  Bened.  pag.  229.  in  Caroli  Cralfi  Diplo¬ 
mate  pro  Monalierio  Brumadenli  in  Liguria  me¬ 
morari  Carolum  Magnum,  ac  LudovicumPium, 
necnon  Lotharium  &  Ludovicum  Imperatores, 
qui  eidem  Monalierio  quandam  Cultam ,  qua  voca¬ 
tur  Accola,  cum  adjacente  lilva,  unus  poli  alte¬ 
rum,  fuis  praeceptis  confirmarunt. Vide  Cultura  1 . 
^[CULTARE,  Colere  ,  Gall.  Cultiver.  Chronicon 
Farfenfeapud  Murator,  tom.  2.  part.  2. coi. 3  97. 
Conflit uit  libertos  ipjius  ad  Cultandum  &  meliorandum 
in  libellario  nomine ...  &  ad  perfolvendum  annualiter 
. . .  hordei  modia  x.  Et  coi.  398*  Conflit uit  ipjius  li¬ 
bertos  . . .  ut  ipfas  resCnltarent  &  meliorarent  &  an- 
tuialiter  perfolverent  hordei  modia  x.  Vide  alium  lo¬ 
cum  in  Precaria  lin.  Alia  precaria  formula  ,  &c. 

<1  C ULTELLA ,  f.  Scutella,  fpecies  lagani ,  de  qua 
Ugutio  in  Scutella.  Jura  &  reditus  EccIelioeNo- 
biliac.  apud  Stephanot.  to.  3.  Antiquit.  Pi&av. 
MS.  fol.  532 .  Jn  feflo  omnium  Sandorum percipit  a 
Priore  Maniaci  quadraginta  folidos  &  quinquaginta 
Ciiltella:  p'arvas  &  magnas.  Similiter  in  Refurredione 
m  f  eft  0  B.  [Juliani. 

Tom.  //. 


CUL  2218 

CULTE  LLARE,  Cultellatavefles ,  de  vallibus,  quas 
Franci  noftri  lubinde  in  ligulas  incidere  folent : 
Taillader  les  habits ,  habits  tailladex :.  Csefarius  Hei- 
fterbach.  lib.  4.  Mirae,  cap.  1  5 .  Superbiavero Jicin 
cis  regnavit ,  ut  cogitare  non  [afficerent ,  quali  modo  ve- 
(liifienta  fua  inciderent ,  fh ingerent ,  atque  Cultella- 
rent.  Idem  iib.  5 .  cap.  4  5 .  Damonem  m  fpecic  viri , 
tunica  Cultellata  contra  fe  flare  confpexit.  Lib.  10. 
cap.  1  1 .  Erat  indutus  veflibus  purpureis  atque  Cul¬ 
tellatis.  Et  mox  :  Concedam  tibi  unam  lingulam  pal¬ 
lii  mei. 

Ejufmodi  veftium  fcilfuras ,  quae  frequentes 
fuere  apud  noftros,  damnarunt  pallim  Scriptores. 
VitaS.  Gerlaci  Eremitae  cap.  9.  Milites  de  percuf- 
Jione  &  fcijfura  veftium ,  de  oppreffione  pauperum  ,  de 
vanitate  alearum...  arguebat.  Chronie.  Vofienfe  : 
Dehinc  reperta  funt pretiofa  aevaruveftes ,  dejignan- 
tes  varias  omnium  mentes ,  quas  quidam  in  fpb arulis 
&  ligulis  minutijjimc  frepantes ,  pidi  Diaboli  formam 
ajfumunt.  De  hujufmodi  veflibus  fic  llatuit  Jaco- 
bus  I.  RexAragon.  in  Conftitutionibus  Catala- 
nioeMSS .  Item  ftatuimus ,  quod  nos,  nec  aliquis  fub- 
ditus  nofter  non  portet  veftesincif as  ,  liflatas ,  vel  tro- 
patas ,  nec  portet  aurum  vel  argentum ,  nec  aurifrigium , 
nec  fetam  [udam,  nec  jembelhnum ,  nec  ermintum ,  nec 
lutrtam  ,  nec  aliam  pellem  fractam ,  nec  ajfibiays  cum 
auro  vel  argento ;  fed  ermintum  ,  vel  lutriam  integram 
Jimphcem  f  lummodo  in  longitudine  incifam  circa  capu- 
iium  cap  a,  &  operturas  manicarum,  qua  dicuntur  BraJ » 
/ 'aleres ,  &  in  capitibus  inanitarum ,  &  in  mantellis Ji- 
militer  &  cotis ,  Jive  garnariis.  Balduinus  de  Con- 
dato  MS. 

....  Et  quis  homs  es  tu , 

J9ui  voijt  f  alternent  veftu 

De  draps  ouvers  &  Feneflrez 
Ejufmodi  fciffoe  velles  Clericis  potiliimum  inter¬ 
dicuntur  in  Concilio  Melfitano  can.  1  3.  &  Re- 
menfi  can.  2 . 

Cultellare  Agrum,  Frontino  de  Limitibtis 
agror.  eft  agrum  eminentiorem  ad  planitiem  redigere  t 
&  quafi  cultello  decidere  tumores  .Cultellatus  ager , 
efl  libratus ,  &  ad  planitiem  exaequatam  redadtus. 
Vide  Salmafium  adSolinum  pag.  690. 
f  CULTELLARII,  Milites  cultellis  inftrufti.  Vide 
poli  Cultellus. 

f  CULTELLARiUS,  GlolE  Lat.Gr. 

MSS.  Sangerman.  Cultorum  artifex, Gall. Coutelier. 
Cu  ltell  arius  ,  Theca  cultelli,  Gall.  Gaine. 
Apud Ry merum  to.  8.  p.  428.  inter  fupelle&ilia 
Epifcopi  recenfentur  Duo  Cultellarii  cum  cultellis. 
CULTELLIFERI  ,  Matthaeo  Paris  ii  dicuntur, 
qui  aliis  AJfaJini ,  qui  fcilicet  accepta  mercede 
homines  jugulant.  De  iis  adum  in  AJfaJini. 
CULTELLUS  US  ,  Scalpellus  acuendis  calamis 
feriptoriis,  Gall.  Canif.  Anonymi  Epifl.  ad  Joan- 
nem  deMonfterolio  apud  Marten.  AmplilT.  Col- 
left.  tom.  2.  coi.  1455.  Habui  munera  tua  .. .  vi¬ 
delicet  ihftrumenta  feriptoria  ..  .forficulas  &Cultelli- 
num  argenteum  &  ornatum. 

y CULTELLUM-P odare,  Maflilienfibus  Ponda - 
dcire  ,  Species  falcis  vinatoriae.  Legitur  in  quodam 
Inventario Malfilienli  an.  1294. 

CULTELLUS,  Dentale,  dens  aratri ;  Plinio,  Cul¬ 
ter  pradenfam  profeindens  terram  :  noltris  Coultre. 
I.exSalica  tit.  29.  §.12.  Si  quis  Cultellum  alienum 
f uraverit ,  &c.  Vide  Cultellare. 

Cultellus,  Inter  arma  bellica  rccenfetur  in 
Mandato  Regis  fuper  juratis  ad  arma  :  Unufquif- 
qtie  habeat  Cultellum.  Rigordus  an.  1214.  Habe¬ 
bant  Cultellos  longos ,  graciles triacumines ,  quolibet 

Hhhh 


1219  CUL 

acumine  indifferenter  fecantes ,  a  cufipide  ttfique  ad  ma¬ 
nubrium ,  quibus  utebantur  pro  gladiis.  Coufiillesv ul- 
go.  Chronicon  MS. BertrandiGucfclini : 

Et  s'  av  oie  nt  Coufiilles ,  qui  bien  furent  trancbans. 
Infra  : 

Chacan  lance  deus  cos ,  ains  qui  fuffent  finez, , 

Puis  traient  les  Coufiilles  par  vive  poefie. 

Hinc 

Cultellarii,  Milites  ejufmodi  cultellis inflru- 
di,  quemadmodum  Sicarii ,  de  quibus  Jofephus 
«Sc  alii.  Statutum  Raimundi  Comitis  Tolofae  an. 
1151.  apud  Catellum  in  Comitibus  Tolofanis 
pag.  218.  219  .Si  quis  aliquem  hominem  malum  , 
quem  Cultellarium  dicimus ,  cum  cultellis  euntem  no¬ 
cte  caufa  furandi  occiderit ,  nullum  damnum  patiatur 
propter  hoc.  Occurrit  paflim  infra.  Coufiilliers  ap¬ 
pellantur  a  Froiffarte  1.  vol.  cap.  i9.Monftrel- 
leto  3.  vol.  pag.  29.  Berrio  in  Hifl.  Caroli  YII. 
pag.  144.  1  5  6.  &  Raveflano  in  Tadicis  p.  8  1 . 
Vide  Catellus  &  Coterelli. 

Cultelli  BarbaRini.  Statuta  antiqua  Ordi¬ 
nis  Cartufienfis  2 .  part.  cap.  1  9 .  <5.  21.de  Merce¬ 
nariis  :  Cultellos  barb annos  non  portent ,  &c.  E  bar¬ 
baria,  feu  Africa  forte  allatos. 

fCOLTELL!  Feritorii.  Cliron.  Dominici  de 
Gravina,  apud  Murator,  to.  12.  coi.  599.  Eattis 
per  eos  quaji ficalis  cum  Cultellis  feritoriis.  Italis  Feri- 
tore ,  Qui  ferit ,  vulnerat ,  caedit. 

Cultelli,  in  alis  avium.  Fridericus  II.  Imp.  lib. 
2.  de  Arte  venandi  cap.  24  .Penna  major  es  alarum, 
tam  cooperta  ^  quam  illa ,  qua  cooperiunt ,  quas  coope¬ 
rientes  vocamus  Vanos,  &  coopertas  vocamus  Cultel¬ 
los  ,  funt  plana ,  non  crifipa ,  ampla,  &  dura.  Coufieaux 
ejufmodi  pennas  etiamnum  vocant. 

^IPer  Cultellum  Tradere.  Vid e  Invefii- 
tura  ad  lin.  Per  Cultellum,  &c. 

«|[  Cultelli  Tab larii  siveMensalesQu 
Charta  an.  1  2  5  6.  e  Tabulario S.  Germani  aPra- 
tis.  Gall.  Couteaux  de  Table. 

CULTER  A  ,  Culcitra ,  Gall.  Coite.  Statuta  Equi- 
tumTheutonic  cap.  4.  apud  Duellium  Mifcell. 
lib.  2.  pag.  2  3 .  Ad  leftifiernia  vero  fiaccum ....  & 
Culter am  de  Uno  vel  de  bukfprano  &  cervical  haben¬ 
tes  fint  contenti. 

<j[  CULTERARE  ,  nude,  Laurentio  in  Anlalthea 
idem  quod  fupra  Cultcllare  agrum. 

%  CULTIBILIS  Terra,  Quse colitur  vel  colipo- 
tefl, Arabilis, Gall.  Labourablc.  Occurrit  in  Annal. 
Bened.  tom.  5 .  pag.  1 1  8  •  num.  1 1 .  ex  Charta  an. 
1  077. .apud  D.  Brujfel  de  Ufu  feudorum  to.  2. 
p.  884.  ex  Charta  an.  1  200.  in  Anecd.  Marten. 
to.  1.  coi.  769.  &  in Formulari  Anglic.Thomac 
Madox  pag.  i  8  8 .  &c. 

«I  CULTIFER.  Vide  poft  Cortis  1 . 

CULTILUM.  Vide  pofl  Cortis  1 . 

^[CULTIV  A  Terra,  Terra  culta ,  Gallice  Terre 
Cultivee.Manuoperator,  qui  terram  Cultivam  non  ha¬ 
bet  ,  apud  Martenium  to.  1 .  Anecd.  coi.  6  54. 
CULTI  VARE,  Colere,  a  Gallico  Cultiver.  Sen- 
tent.arbitr.  an.  1446.  ex  Tabulario  Corbeienfi  > 
fifinpd  fi  contingat  aliquem  incolam  villa  de  Baiviller 
. . .  Cultivare  vineas  in  parrochia . . .  quod  ipfie  reus . . . 
fuit  tempore Cultiv  ationis  ipfiarumvenearurn  incola  di- 
IlavilU  . . .  Cultiv avit  quoque  per  fc  vel  fiuos.  Charta 
anni  1284.  ex  Schedis  D.  Lancelot :  Divifierunt 
majorem  partem  ipfius  territorii  incolis  dicti  loci  ad 
Cultiv andam  ad  novum  accapitum. 

CULTOR  Ecclesiae  ,  Idem,  utvidetur,  qui 
Colonus, Cultor  agrorum  Ecclefiae.Concil.Legion,. 
an.  1  o  1  2 .  can.  2 .  Si  vero  Ecclefia  aliquid  jure  tenue- 


CUL  1220 

rit ,  &  inde  tefiamentym  non  habuerit ,  firment  ipfiurn 
jus  Cultores  Ecclefia  juramento.  TeftainentumBea- 
tricis  de  Alboreya  Vicecomitiflae  Narbonae  ann. 
1367.  inter  Anecd.  Marten.  tom.  1 .  coi.  1529. 
fubfcribit  Stephanus  Pafichalis  Cultor  Narbonenfis. 

^1 1.  CULTRA  ,  Culcita,  vel  Stragulum.  Chartula¬ 
rium  Compendienfe :  Utenfiha  Parifius.  vm.  Cul- 
tras  cum  v.  pulvinaribus  &  duo  paria  pannorum  de  lecto 
Domini  Abbatis.  Raimundus  Capuanus  in  Vita 
S.  CathaiinaeSenenfis,  April.  to.  5  •  p.  9 5  o.  <%on- 
tigit  eam  lavare  quoddam  coopertorium  letti ,  quod  de 
lineo  panno  &  Bombyce  conficitur  ,  &  vulgari  vocabulo 
Cultra  vocatur.  Mag.  Joannes  in  Vita  S.  Petri  Pa¬ 
rentii  ,  tom.  5.  Maii  p.  89.  Sepulto  itaque  Domino 
Petro  Parentii ,  non  lapide  ,  fied  Cultra  r~endadi  coo¬ 
pertum  e  fi  modico  tempore  monumentum.Chartul.S.  Pe¬ 
tri  de  Domina  fol.  87.  Donavit  Domnus  Aub  er  tus 
Prior  Stephano  quindecim  fiolidos  &  Cultram.  Legitur 
etiam  apud  Murator,  tom.  7.  coi.  951.953. 

2.  CULTRA  ,  fau^txipla  xougtos,  Novacula ,  culter  ton- 
fiorius.  Supplementum  Antiquarii. 

«II  CULTRIX,  apudRymerum  tom.  7.  p.  356.  coi* 
1.  idem  quod  Cultra  1.  Culcita:  Unam  magnam  Cul¬ 
tricem  pro  letto. 

1.  CU LTRUM,  pro  Cultra  1.  Statuta  Equitum 
Theuton.  art.  74.  apud  Raimundum  Duellium 
lib.  2.  Mifcell.  p.  5  9*  JjEfilib  et  fratrum  debet  habe¬ 
re  . . .  carpe  tam ,  linteamen  ,  cujfiinum  &  Cultrum.  In 
Onomadico  ad  calcem  tom.  5.  SS.  Maii ,  Cultrum 
redditur  Jugerum. 

2.  CULTRUM ,  Patella,  Joan.  de  Janua.  In  Cultrum 
pofita,  collocata  ,  dicuntur  apud  Vitruvium  1.  10. 
c.  1 4.  ea  ,  quae  perpendiculariter  funt  collotata  , 
ita  ut  opponantur  planis. 

CULTRUS,  GlofT.  Lat.  Graec.  MSS.  San- 

German.  lq>uyk  quandoque  vidimam ,  quando¬ 
que  cultrum ,  quo  jugulatur  ,  fignificat.  In  Supple- 
mento  Antiquarii  habetur:  Cultrus,  faaytlpis  trq>zyu$> 
Secefipita  ,  Securis  poparum  ;  ubi  puto  legendum 
e-cpctyn;. 

1 .  CULTURA ,  Ager  cultus ,  Gallis,  Coutnre.  GlolE 
Lat.  Groec.  Cultura  ,  Tiwgylx,  yiu^ovlu.  Ladantius 
de  Mortibus  Perfecut.  n.  7.  Ut  enormitate  indittio- 
num  confiumptis  viribus  colonorum  de  fererentur  agri ,  & 
Cultura  verterentur  in  filvam.  Lex  Wifigoth.  I.  1  oJ 
tit.  1.  §.  9.  De filvis,quaindivifia  forfitanrefederunty 
. . .  &  fortaffie  fecerit  Culturas.  Adde§.  1  5 .  Polypty- 
chus  Floriacenfis :  Nonus  manfius  efi  indominicatus , 
ubi  habet  Culturas  5  .  &  pratum  ,  &  filvas ,  d"  aquas 
cum  farinario.  Fulcherius  Carnot.  1.  3.  Hiffc.  Hie- 
rof.  cap.  3  7.  Hic  potitur  vineis ,  ille  Culturis.  Suge- 
rius  de  Reb.  a  fe  geftis  c.  1  2.  Culturas  nofiras ,  quas 
ibidem  habebamus  dominicas ....  colonis ,  qui  ibidem 
inhabitarent,  cenfiuales fecimus.  Charta  Gaufredi  Co¬ 
mitis  Andegav.  apud  Chopin.  i.  3.  de  Sacra  polit, 
tit.  1 .  §.  8.  Terram  quoque,  quam  pater  meus  bubut 
propriis  excolebat,  &  dicebatur  Cultura  Comitis.  [Co¬ 
dex  MS.  Irminonis  Abbatis  San-German.  fol.  94. 
Coi.  2.  Habet  ibi  de  terra  arabili  Culturas  vmi.  qua 
habent  bimaria  cccim  .  Index  MS.  Beneficiorum 
Ecclef.  &  Dicec.  Conflantienfis  fol.  24.  Exceptis 
Culturis  fupra  quibus  Re £1  ores  duarum  portionum  per¬ 
cipiunt  decimam. ]  Fleta  lib.  2.  cap.  7 1  .§.  3 .  jfhiot 
campi ,  &  quot  fiunt  Cultura  in  dominico,  &  quot  aera 
arabiles  in  qualibet  Cultura.  Occurrit  hsec  vox  paf¬ 
lim  in  utroque  fignificatu,  apud  Gregor.  Turon. 
lib.  6. Hifl.  cap.  20. lib.  9.C.  24-Ingulfum  pag. 

8  88.SilveltruinGiraldum  1. 1.  Itiner.  Cambriae 
c.  2.Hemeraeum  in  AuguilaViromand.  p.  '228. 
in  Probat.  Hifl.  Vergiac.  p.  i45.apudDouble- 


izii  •  CUL 

tum pag.  88  2.  Vafforium  in Hift-  Noviomenfi  p. 
925.  Perardum  pag.  17.  21.  22.  47.  in  Miraculis 
S.  Vedafti  n  1  o.  &c.  Habetur  etiam  pluries  apud 
Agrimenfores  ,  locis  a  Rigaltio  indicatis. 

Cultura  faepe  fumitur  pro  modo  agri ,  qui  coli¬ 
tur  &  aratur.  Tabularium  S.  Remigii  Remenfis : 

Sunt  ibi  Cultura,  tres,  ubi poffunt  feminari  inter  utram¬ 
que  fationem ,  figula ,  frumenti  ,  hordei ,  modii  1  1  6 . 
Chronicon  Valcidiorenfe  pag.  526.  Ipfe  vero  Co¬ 
mes  ,  qua  eidem  Abbatia  ab  eodem  Rege  conferebantur, 
ibidem  replicavit,  &  defignatis  9  5 .  terra  manjis ,  Cul¬ 
turis  1  o .  cum  magnis  redditibus ,  &c.  Baldricus  No- 
viom.  lib.  i.cap.  25 .  Manfos  60.  Culturas  11.  Ec- 
clejias  1 1.  &c.  KcuATspo'  eadem  notione  in  Diplo¬ 
mate  Rogerii  Comitis  Siciliae  apudUghellum  to. 

1.  pag.  1025. 

Costura,  Idem  quod  Cultura ,  ex  Gallico  Couture, 
in  Charta  Hugonis  Comitis  S.  Pauli  ann.  1229. 

Et  duo  arpenta  terra  in  Coflura  nofira  defuper  Volen- 
giatum.  [Chartularium  S.  Vandregefili  tom.  1.  p. 

1 48  •  Pratum ....  Jitum  intra  hardineas  ex  una  parte 
&  Co (luram  S.  Vandregefili  ex  altera . .  .Actum  ann. 
MccLv.JMaiftre  Vacces  en  fon  Roman  de  Rou  MS. 

N’y  a  beufne  charue  ,  ne  villain  en  aree , 

Ne  vigne  prooignie  ,  ne  Couture  femee. 

Le  Roman  du  Renard  MS. 

La  fusemmi  cele  Couture , 

Me  faites  une  fepulture. 

fCoTURA,  Eadem  notione.  Madox  Formul.  Angi, 
pag.  184.  Ego  Simon  de  Pinkeni  dedi  &  conceffi .... 
Roberto  filio  Hernaldi ,  pro  homagio  fuo  &  fervitio ,  & 
pro  iv.  marcis  de  gerfuma  ,  totam  Coturam  meam  de 
Borthfurlong  voanndbilem ,  &  tantum  pratum  quantum 
habui  ibi  ,  in  campo  Orientali  Caturam  (  Coturam  ) 
meam  fuper  Hethul  juxta  terram  molindinani .  . . .  & 
fuper  aliam  Coturam  de  Hethul  defuper,  duas  forer  as 
cum  capuciis  prati. 

^Coutura, Eodem fignificatu. Chartularium  SS. 
Trinitat.  Cadomenfis  fol.  70.  v°.  Coutura  qua  eft 
juxta  mafuravi  Lefceline  quatuor  aerarum  efl ,  &  va¬ 
let  quinque  fext.  frumenti.  Chartular.  S.  Vandrege¬ 
fili  tom.  1 .  fol.  22.  Vendidi . . .  unam  pechiam  terra 
. . .  intra  Couturam  Monachorum  S.  Vandregefili. 
aj  Cous  tura,  Idem.  Charta  Odonis  Abb.  Cazia- 
cenfispro  Ecclefia  Refbacenfi  ann.  1264.  ex  Ar¬ 
chivo  hujus  Monafterii  :  Noverint  univ  er  fi  nos  te¬ 
nere  ab  Ecclefia  Resbacenfi  terram  des  Effarts  ufque  ad 
undecim  quarteros  continentem ,  medietatem  Conflaro,  de 
Luquie ,  &c. 

«[f  Cu stu R  a.  Bullarium Fontanell.  fol.  17.  v°.  De 
Ciifluris  quas  ego  vel  homines  mei  in palufiribus  ejufdem 
villa  facimus  vel  facere  poterimus . . .  Ann.  mlxxxvi. 

2.  CULTURA ,  Cultus ,  adoratio  ,  in  leg.  un.  Cod. 
Theod.  de  Imag.  Imper.  [Cultura  idolorum ,  in  S. 
Udephonfi  additione  ad  librum  S.  Ifidori  de  viris 
illuflribus  ,  interConcilia  Hifp.  to.  3 .  p.  7 8 .3 
CULTURARE,  Colere.  Papias :  Holerare ,  Olera 
Culturare.  Gall.  Cultiver.  Onomaft.  ad  calcem  to. 

3 .  SS.  Maii :  Culturare ,  ad  Culturam  aptare. 

H  CULVERTA.  Libellus  fupplex  anni  circiter 
1 1  06.  apud  Murator,  tom.  2.  part.  2.  coi.  66  2. 
In  tantum  Ecclefiam  aff  igebant ,  ut  Culvertas  fuas 
mitterent ,  quas  ojfertiones  de  manu  Presbyteri  per  vim 
diflraherent ,  in  quorum  manibus ,  qui  offerebant ,  ofeu- 
lum  prebebant.  Cl.  Editor  Culvertas  fervos  viles  in- 
telligit.  Rede  quidem ;  id  Eatis  patet  ex  fequenti 
voce  Culvertagium.  Sed  cum  non  una  fuerit  fervo¬ 
rum  vilium  conditio, reflat  invefligandum,  quae¬ 
nam  fuerit  Culvertarum  propria.  Illam  ,  mea  qui¬ 
dem  fententia  ,  retegit  Caput  96.  libri  1 .  Stabi- 
Trm.  II. 


CUL  1222 

Ementorum  S.  Ludovicicum  veteri  Confuetudi- 
ne  Andegavenfi  comparatum.  Hoc  caput  inicri- 
bitur  in  Stabilimentis :  De  hons  mefconntt  en  terre  cie 
gentilbons ,  vel  ut  praefert  codex  MS.  DD.  Cancel¬ 
larii  :  De  horne  meferu  de  fon  feigneur ;  in  Confuetu- 
dine  vero  Andegavenfi.  notis  illullrata  :  De  horne 
eftrange  &  Cuvert.  Idem  fonant  Mefconnu,  Meferu, 
Eflrange  &  Cuvert:  funt  autem Mefconnus  vel  Mef- 
crus  hoc  in  loco ,  ut  rite  probat  D .de  Laurieie to.. 

1 .  Ordinat,  pag.  1  8  7.  Albani  leu  advena:  ex  alio 
regno  egredi ,  quorum  origo  incerta  eft  &  inco¬ 
gnita.  Hujufmodi advenas  pluribus  inlocis  cum 
lervis  annumeratos  f  uilfe  teftis  efl  inter  alios  Bel- 
lomanerius  cap.  45 .Des  Avenx  pag.  2  5 4.  II y  a 
de  telles  terres ,  quant  un  frans  horne ,  qui  n  efl  pas  gen- 
tixhome  de  lignage ,  i  va  manoir  &  i  eflrefident  un  an 
&  unjour,  il  devient  foit  horne  ,foit  femme  ,  Serf  au 
feigneur  fous  qui  il  vient  cflre  refident.  Statuta  Da- 
vidis  Regis  Scotiae  lib.  2.  cap.  3  •  Homo  qui  in  terra 
Domini  Regis  fine  domino  inventus  fuerit ,  poftquam 
breve  lettum  fuerit  incuria  domini  Regis ,  habeat  fpa-^ 
tium  quindecim  dierum  perquirendi fibi  dominum.  Et  fi 
ad  proximum  fibi  terminum  dominum fibi  non  invene¬ 
rit  ,jufiitiarius  domini  Regis  ollo  vaccas  de  eo  capiat , 

&  hominem  ad  opus  domini  Regis  cujlodiat ,  donec  do¬ 
minum  invenerit.  His  addit  D.  de  Lauriere  Confue- 
tudines  Vitriaci  art.  72.  &  Campaniae  art.  58. 
necnon  Inquifitionem  alienigenarum  Calniaci  relatam 
in  Gloffario  Juris  Gallici  in  voce  Aubaine :  ex  qui¬ 
bus  liquet  alienigenas  fervituti  faepius  obnoxios 
fuilfe.Sed  illud  ipfum  comprobant  Stabilimenta 
S.  Ludovici  cap.  96.  primum  laudato ,  ubi :  Se 
gentilhons  a  hons  mefeoneu  en  fa  terre  ,  fe  il  Seryoitle 
gentishons :  vel  ut  habet  MS.  DD.  Cancellarii ,  S  il 
efioii  Serf :  pro  quo  Confuetudo  Andegav.  Si  gen¬ 
tis  horne  a  horne  s  Cuvert  en  fa  terre :  quibus  non  fo~ 
lum  declaratur  fervitus  alienigenarum  ,  fed  vo¬ 
cum  Mefconnu  8c  Cuvert  una  &  eadem  notio  con¬ 
firmatur.  His  politis,  nemo  eft  qui  non  videat , 
quam  facile  explicentur  loci,  quos  in  voce  fubfe- 
quenti Cangius  exhibet. Unus  fitinflar  omnium: 
Rex  Francorum  omnes  cum  equis  juffit  fub  nomine  Cul- 
vertagii  convenire ,  id  eft.  Sub  pcena  dejedionis  in 
conditionem  Culvertarum  feu  fervorum  extraneo¬ 
rum  :  quo  poena:  genere  congruenter  pleduntur 
qui  militiam  detredant ,  quam  amore  patriae,  ubi 
bellum  urget ,  ultro  fequuntur  fideles  indigenae» 
hineque  magis  ac  magis  evincitur  Culvertas  ex-  t 
traneos  fuiffe  infimae  conditionis  &  incognitae. 
Neque  fortalfis  aliunde  arccffendum  vocis  ety¬ 
mon  ,  quam  quod  hujus  fortis  homines  parum 
noti  effent  <Sc  obfcuri.  Ad  hanc  notionem  proxi¬ 
me  accedit  vox  nofira  Couvcrt ,  Tedus  ,  velatus, 
occultus  :  quam  alias  Culvert  vel  Cuivert  efferre 
potuerunt.  Huic  conjedurae  non  parum  favet  vox 
fynonyma  Mefconnu ,  ignotus.  Sunt  qui  deducunt 
a.  Collibertus  ex  aliquanta  vocum  affinitate  ,  quae 
me  non  multum  movet ,  quod  non  eadem  fit  Cttl- 
verta  &  Colliberti  notio.  Vocem  Cuivert  ufurpavit 
Helinandus  in  fuoPoemate  delaMort: 

Mors  fuit  franc  homme  de  Cuivert. 

Hoc  efl ,  e  fervo  facit  liberum ,  ut  rede  interpre¬ 
tatur  Menagius. 

Culvert  agium.  Matth.  Paris  anno  1212.  Rex 
Francorum  omnes  cum  equis  juffit  fub  nomine  Culver- 
tagii  convenire ,  ne  crimine  lafa  majeflatis  damnum  ex¬ 
heredationis  incurrere  viderentur  ,  &c.  Infra:  Rex 
fjo annes  brevi  fuo  adVicecomttes  jujfit ,  ut  nullus  re¬ 
maneat  ,  qui  arma  portare  poffit  ,fib  nomine  Culverta- 
gii,  &  perpetue  fervitutis.  Ibidem  :  Nihil  magis  quam 

tlhhh  ij 


1213  CUL 

opprobrium  Culvertagii  metuentes ,  &c.  Eadem  Iia- 
fcetMatthseus  Wefcmonaltcrienfis  an.  12x3.  Vide 
Gul.  Prynneum  inLibertat.  Angi.  to.  2^.269. 
Voxfervitutem  quamdam  ignominiofam  deno¬ 
tans  Francis  perinde  acAnglisjled  incertae 6c  igno¬ 
tae  prorlus  iignifieationis  utriufque  gentis  peri- 
tioribus.  Nam  vix  ell,  ut  quampiam  ex  prolatis 
aSpelmanno  in  Nidering ,  ut  &  a  Watlio,  Somne- 
-ro,  &  Twifdeno  fententiis  ample&ar,  qui  a  cu¬ 
lum  vertere  ,  feu  fugam  arripere,  vocis  etymon  ac- 
cerfunt ,  nullo  fane  fundamento,  Si  tamen  cum 
aliis  divinationi  liceat  indulgere  ,  Culvertagium 
idem  valet  hoc  loco  quod  confifcatio ,  feudorum 
fcilicet.  Nam  inConfuetudine  Solenfi  tit.  xo.art. 
8 .  Couvrir  le  feu  de  fon  fivatter ,  feu  ignem  fui  vaf- 
falli  operire  ,  dicitur  dominus ,  cum  ex  defedtu 
vel  delido  aliquo,  valfallorum  feudalium  feuda 
ac  tenementa  in  manu  fua  ac  poteltate  ponit. 
Verba  autem  fub  nomine  Culvertagii ,  idem  fonant, 
quod  fub  poena  confifcationis.  [  Vide  Culverta.  ] 
CULULLI ,  Calices  flttiles.  Papias. 

CULUST  A.  Fragmentum  Petronii :  Nam  mihi  ni¬ 
hil  novi  poteft  afferri  ,Jicut  ille  feri  Culufla  mei  habuit 
praxirn.  [  Valefius  in  Valefianis  p.  233.  hunc  lo¬ 
cum  Petronio  perperam  attributum  ftc  corrigit : 
Sicut  ille  feroculus ,  tamen  habuit  praxirn.  Non  mul¬ 
to  clarior  evadit  locus  obfcurus  ingeniofa  corre- 
dione.  Hinc  tamen  fit,  ut  vocem  Culufla  creda¬ 
mus  fidis  vocibus  annumerandam.  ] 

%  i.CUMA ,  Poma  Silvejhia.  GlolT.  Ifid.  Grsevius 
monet  legendum  ex  Conflantienfi ,  Corna ,  Poma 
fylveftria.  Virgil.  3.^neid. 

Victum  infelicem  baccas  lapidofaqtie  Corna 
Dant  rami,  &c.  Vide  Cofnia. 
f  2.  CUMA,  u/rasci. pa^c? ,  in  Glolfis  Lat.  Grsec.  Afpa- 
ragus. 

^  3 .  CUMA  ,  Brevis  dittio ,  inGloffar.  San-German. 
num.  501.  Legendum  Comma  ut  in  GlolT  Ifid. 
V ide  lib.  1 .  Orig.  cap.  9 .  &  lib.  2 .  c.  1 8 . 

4.  CUMA,  Coma  ,  ut  infra  Cumba,  2.  Locus  de¬ 
clivis,  propenfus,  in  vallem  delinens.  Ada  con- 
fecrationis  Ecclefiarum  S.M.  &  SS.  Petri  &  Pauli 
in  valle  Albania ann.  955.  in  Appendice  Mareae 
Hifp.  coi.  875 .  His  affrontationibus  includuntur  ,  a 
parte  orientis  in  Cuma  crofa  ,  &  pergit  per  ipfa  Cuma 
de  pugo  rotundo  ...  &  vadit  per  ipfa  Cuma  qui  pergit  ad 
manjione  Radone  ...  per  ipfam  rocham  de  Maz.anedo , 
&  per  aliam  Cumam  qua  dicitur  Gotalio.  Pluries  oc¬ 
currit  ibi ,  atque  bis  aut  ter  feribitur  Coma. 
CUMACUS.  Epillola  Valeriani  apud  Pollionem  in 
Claudio:  Fibulam  auream, Cumaeum,  cypream  unam. 
[Forte  legendum ,  Cum  acu  Cyprea  una.  ] 
CUMADA.  Capitulare  de  Villiscap.  42.  Unaquaque 
villa . . .  habeat . . .  catenas ,  cramaculos ,  delaturas  , 
fecures ,  id  efl ,  Cum  ad  as ,  terebras  ,  &c.  Ubi  legen¬ 
dum  indubie  Cuniadas  ex  Gallico  Coignee  ,[&c\ins. 
Vide  Cuneata. 

CUMASCLE ,  Provincialibus ,  Catena  ferrea  fuf- 
pendendis  in  foco  lebetibus,  Gall.  Cremalliere. Le¬ 
gitur  in  Inventario  anni  1294.  ex  Schedis  D.  le 
Fournier. 

CUMATICUS,  Verfificator.  GlolT.  San-German. 
num.  501.  Lege  Commaticus ,  ut  in  Glolfis  Ifido- 
ri.  Vide  Comma. 

CUMATILIS ,  vox  formata  ex  Graec.  wy* ,  fludus ; 
unde  Commodianus,  de  Neptuno: 

Patet  effe  Deum  Cumatilem  illo  paratu. 

[Nonius  Marcellus  cap.  1 6.  de  genere  vel  colore 
vellimentorum.  n.  1 .  Cumatilis ,  aut  marinus  ,  aut 
eatruleus  d  Craco  traftum,quaji  fluttutimjimilis  ,&(<] 


CUM  1224 

1 .  CUMBA  ,  Cymba ,  navis ,  feti  potius  navis  fpe- 
cies.  Glofllir.  Arabico-Latinum :  Lembus  navicula 
brevis ,  diti  a  &  Caupulus ,  &  Cumba,  &  Lintris.  Pa¬ 
pias  :  Cumba ,  navicula ,  locus  navis.  GlolT.  Gr.  Lat. 
iKclcp»  ,  to  <sry\oi«p/ov ,  Alveum ,  Alveus ,  Cumb a .  Ali¬ 
bi  :  Audrtov ,  Cumba.  GlolT.  Saxon.  iBlfrici :  Cumba , 
vel  caupolus ,  &c.  Lexicon  MS.  Regium  :  Ki!y€xit 
w-Xe7a  arig/yepei ,  Vuyaloie.  Ugutio :  Cumba  &  Cimba, 
ima  pars  navis  &  vicinior  aquis  ,Jic  ditia ,  quod  aquis 
incumbit ,  unde  &  ipfa  navis,  &pracipue  parva  dici¬ 
tur.  Feftus  Avienus  in  Defcript.  Orse  maritimre : 

. . .  Cumbis  turbidum  late  fretum 

Et  beluofi  gurgitem  Oceani  fecant. 

Flodoarduslib.  14.  Carm.  18. 

Siflerejic  triduo  cogens fine  gurgite  Cumbam. 
Alibi: 

Applicitas  qua  littoribus  propellere  Cumbas 

Infurgunt. 

Utitur  <St  Prudentius  lib.  Perilleph.  Hym.  2.25. 
Occurrit  etiam  in  Notis  T yrortis.  Hinc  forte  Kcy- 
&d<>iov ,  navigium  maj  us ,  apud  Conllantin.  Porph . 
in  liallho  cap,  4  2.  TgictuoltTet  TrXiioo v  ysyl^-uv  ,  e?  Koy- 
Gagici  Xej,sTa<,Cap.  43  .e 'luotri  KoyCdpict.  Utitur  etiam 
Leo  lrnp.  inTadic.cap.  i8.§.  1 40.  ( qui  a  Sara¬ 
cenis  vocabulum  accerfit,  dido  cap.  i8.J&cap. 
19.  §.  70.  ut  &  Cedrenuspag.  580.  58  1. Editi 
Reg.  &  Zonaras  in  Balilio.  uoy7rdpov  idem  Con- 
Rantinus  dixit  lib.  2.  de  Themat.  c.  1  1 .  p.  1 06. 
Gombarias  vocat  Andreas  DandulusinChron.  MS. 
ann.  992 .  N aves ,  quas  Veneti  Gombarias  nominant, 
contra  Narent  anos  Sclavos  mifit.  Vide  Glolfar.  med. 
Grsecit.[&  fuprzCaupulus.] 
f  Cumbus,  Eadem  notione  in  Agnelli  Libro  Pon¬ 
tificali  apud  Murator,  to.  2.  pag.  60.  coi.  2.  Alia 
vero  die  ,  Cumbum  ingreffus  propitiis  ventis  properavi 
ad  iftam  fervat am  a  Deo  civitatem  Ravenna. 

2.  CUMBA ,  Hifpanis  Comba, elt  Curvatura,  Vafco- 
nibus  locus  declivis  &  propenfus ,  qui  in  vallem, 
definit.  [  Armoricis  Combant.^  GlolT.  Lat.  MS.  Re¬ 
gium  Cod.  1  o  1  3  .  &  Gloflfa?  Ifidori :  Gumba ,  cu¬ 
neus  ,  crypta.  Cnpa,  in  Glolfis  Ifid.  ubi  alii  pro  Cu¬ 
neus  ,  legunt  Cuniculus.  Anglo  -  Saxonibus  etiam 
Comb  ell  vallis, montibus  undique  oblita,  quem¬ 
admodum  veteribus  Britannis  Kum,  ut  obfervat 
Cambdcnus  in  Dammoniis.  Sic  autem  dida,quod 
Cumba  ,  feu  navigii  ita  nuncupati,  quod  cavum 
ell ,  &  longius,  fpeciem  referat :  feu  ab  alveo  na¬ 
vis,  qui  Cumba  etiam  dicebatur.  Hiltoria  fundat. 
Monafterii  Miratoriiin  dioecefi  Lugdunenfi  MS. 
Tempore  vero  pracedente  D.Guerricus  praditli  Htim- 
berti filius  anno  1156.  Cumbatn  Ojjei ,  &  omnem  ter¬ 
ram  praditla  Cumba  circumquaque  adjacentem  pradi- 
dts  fratribus  vendidit.  Tabularium  Bellilocenfe  in 
Lemovicibus  n.  8  3 .  Manfosmeosin  Bretenis dimitto 
tres ...  ita  quidem  dimitto ,  ut  frater  meus  Ratbodus 
teneat  ad  obedientiam  S.  Stephani  ad  ( aerarium  dena¬ 
rios  2.  de  vine  a  in  Tib  ena  intrante  in  ill  a  Cumb  a.  Ea¬ 
dem  habentur  in  Charta  an.  1 1 3 1.  to.  1 3 .  Spici¬ 
legii  Acheriani  pag.  3  r  1.  Vetus  Charta  apud  Pe- 
rardum  in  Burgundicispag.116.  Etincircum  vol¬ 
vitur  per  rupes ,  infra  quas  Cumba  permaxima  tendens 
ad  curfum  S ujionis  ,  &  per  ipfum  curfum  pergit  ufque 
ad  terram ,  unde  fluunt  olle.  [  Charta  anni  1  o  6  8 .  in 
Appendice  MarcseHifp.  coi.  1143.  Et  extra  hoc 
habeat  ibi  Agerenjis  Ecclejia  duas pariliatas  terra . . . 
in  Cumba  de  Artejia.  Vide  Cuma  4.  &  Valefii  No¬ 
titiam  Galliarum  pag.  415.  coi.  2.  ubi  obfervat 
Provinciales,  Dalphinates  ac  Sabaudos  praeter  ce¬ 
teros  Convalles  Cumbas  appellalTe.  ] 

Comba,  Eadem  notione.  [Pattum  iater  Jacebum. 


112 5  CUM 

Arragonise Regem  &  Berengariom  MagalotiaelN 
pifc.an.1z7z.  De  limitibus  jurifdi&ion is  utriuf- 
que  :  Fluit  aqua  pluvialis  ad  ipfum  flumen  per  filum 
Comba  qua  e (l  juxta  ipfaiti  rupem.  Comba  Regerit,  in 
qua  iitse  erant  vineae,  pluries  memoratu  linKe- 
gelto  87.  Chartophylacii  regii.]  Charta  Henrici 
Comitis  Augi  tom.  1.  Monallici  Anglic.  p.  9Z0. 
JVertham  cura  Comba  juxtaferefiam  meam,&c.Chro- 
nic.  Befuenfe  pag.  640.  Et  pro  tali  commercio  dedit 
illi  z  5  .  folid.  &  unam  Combam ,  quam  plantaverat. 
Occurrit  praeterea  in  aliquot  Chartis  apud  Du» 
chefnium  in  Probat.  Hift.  Vergeiacenfis  p.  1 3  5. 
14  3  •  &  Guichenonum  in  Probat.  Hift.  Sabaud.  p. 
y.Le  Roman  deGarin  MS. 

For  chevaucbier  le  bruel  de  S elve  longae  t 
Si  defeendirent  les  une  b affle  Combe. 

Hinc  Altaccmba  in  Sabaudia  ,  &  Combalonga  in 
Conforannis ,  Monafleria  feu  Abbatiae,  nomen 
accepere,  quod  in  altis,  profundis,  &  longis  val¬ 
libus  exftrudae  fint.  Vide  Catacumba. 

Cuxmbus,  apud  Moretum  Antiq.  Navafrae  p.  3  oo* 
&  3  o  1 .  ex  Archivo  S.  Joannis  :  Dedit  illis  unam 
fpeluncam ,  qua  eft  fub  Orolis  facie ...  &  inde  devallat 
contra  illa  ferra  de  tras  illos  Cumbos  de  fonte  fr  igida. 
Ubi  verfio  ejufd. Moreti :  Les  dio  una  cueba  a  la  vi- 
fi  a  dei  Uruel ...  y  de  alii  correpor  valle  contra  la  Jierra 
de  aquellos  Cumbos  de  fuen  frigida. 

Subcumbus,  Terminus  cavus.  Latinus  de  Ter¬ 
minis  :  Terminus Ji  Subcumbus  pojitus  fuerit ,  limitem 
ofiendit:  quidam  maxime  per  conv allia  pergunt.  Siau- 
temin  plano  Subcumbus  pojitus  fuerit, ubi  vallis  non  f.t, 
in  proximo  ante  fle  claudet  finem.  Alius  Agrimenfor: 
Terminus  decum  x.  habuerit ,  quadrifinium  exponet :  Ji 
Subcumbum  fuerit ,  limitem  ofiendit ,  aut  vallem  deji- 
derat. 

%  3.  CUMBA.  Theloneum  Monafterii  S.  Bertini; 
Carteia  de  Cumbis  falconum  z,  den. 

CUMBRI.  Vide  Combri. 

CUMBUS.  S.  Audoenuslib.  z.  VitaeS. Eligii  c.  5. 
Arrepto  Eligitis  farculo  coepit. . .  terram  f anilis  effodere 
manibus:  mox  reperit  Cumbum  fane  veterrimum ,  te¬ 
gentem  corpus  f aeratum.  Ubi  legendum  puto  Tum- 
bum,  feu  tumulum  ,  id  eft ,  Tumbam.  [  V ide  Cum- 
bus ,  aliis  notionibus  in  Cumba  1 .  &  z .  ] 

CUMERA,  Vas  frumentarium  de  fe (lucis.  Ugutio, 
[Papias  MS.  Bituric.  Cymeras  ,  vas  frumentarium.'] 
CU MERUS,  Urbanus.  Gloff.  lfid.Conje&ores  re- 
flaurant :  Camerus  ,  Curvatus.  Mallem ,  Comes ,  Ur- 
banus.  Mihi  favet  Conflantienfis  ,  ubi ;  Cumes  , 
Urbanus ,  Nomen  civitatis.  Ultima  verba  pertinent 
ad  vocem  praecedentem  ,  Cuma ,  Civitas  Campania. 
Haec  fere  Graevius. 

f  CUMEX ,  Scutella  profundior,  Belgice  Komme. 
A&aSS.  Junii  to.  1.  pag.  3  zo.  de  S.  CoemgenO: 
Coemgenus  jam  non  inveniens  patellam ,  lac  effudit  in 
Cumicem  ligneam ,  pofuitque  manibus  fluis  fuper  ignem, 
&  ignis  nullo  modo  ligno  nocuit. 

f  CUMLATERATIONES  ,  Limites.  Charta  Al- 
cherii  Aurucii  pro  Abbate  Sichardo  ,  apud  Ste- 
phanotium  tom.  1 .  Antiq.  Occitan.  MSS.  pag. 
368.  fffiuantum  infra  iflas  affrontationes  vel  Cumla- 
terationes  includunt  ,Jlc  vendidimus  vobis.  V ide  Colla- 
teratio. 

CU  MMA.  Vide  Conduma  pofl  Condamina. 

f  CUMPADIS  ,  vel  Cunpadis.  Agnellus  lib.  Pon- 
tif.  part.  z.  cap.  3.  Aiunt  alii  quod  pofi  mortem  ip- 
forum  pofi  plura  tempora  Roma  in  concilio  hac  caufd 
difcujja  f  difflet ;  qui  providentia  Epifcoporum  quaji  pro 
depojittone  illorum  inciderunt  fummitatem  Cunpadis 
(  vel  CutnpadisyUt  in  nota )  pedis  dextri.  Quid  hoc  fit 


CUM  1  zi6 

jpoft  eruditiffimum  Editorem  Muratoriqm  ultra 
fatemur  nos  ignorare. 

IT  CUMULATUS  ,  Cumulus.  Barthius  in  Gloflari» 
ex  Hifloria  Palaeltina. 

CUNA.  Vide  Cuva. 

1 .  CUNAGIUM  ,  a  Cuneus ,  Gall.  Coin. ,  Typus , 
feu  ipfa  typi  percullio  ,  qua  lignantur  monetae 
aliaque  quam  plurima  e  metallo  confe&a;  Tri¬ 
butum  pro  imprelfione  typi  exfolvend.um.  Char¬ 
ta  Edwardi  III.  Angi.  Regis  an.  1337.  apud  Ry- 
merum  to.  4.  pag.  736.  coi.  1»  Dederimus  eidem  fi¬ 
lio  nofiro  fiannariam  nofiram  in  Comitatu  pradido  , 
una  cumCunagio  ejufdem  fiannaria.  Et  paulo  poli  i 
Cum  omnibus  ad  pradida  fiannariam  &  Cunagium  ac 
curiam  qualitercumque  fpedantibus .  » .  una  cum  Cu- 
nagio  ejufdem  fiannaria  ,  &  cum  omnibus  'exitibus . .  * 
curia  pradida.  Ejufdem  tomi  pag.  748.  coi.  1 .  in 
Charta  ejufd.  Reg. proWillelmo  de  Monte-acuto 
fuper  exitibus  Cunagii :  RexColledoribus  JiveCu- 
fiodibus  Cunagii  ft  anni  in  Comitatu  Cornubia  falutem... 
Concefferimus . . .  de  exitibus  Cunagii  pradidiper  ma¬ 
nus  vefiras ,  &  aliorum  Colledornm&  Cufiodum  ejuf¬ 
dem  Cunagii ,  &c.  Ibid.  p.  648.  coi.  6.  in  alia  Char¬ 
ta  ej ufd.  Edw.  de  compofitione  fuper  emolumen¬ 
tis  Cunagii :  Nifi  tantum  tertias  partes  emolumenti 
didi  Cunagii.  Etto.  7.  pag.  41.  coi,  1.  in  Charta 
ejufd.  de  moneta  Scotiae ,  ad  Joannem  de  Bolton 
an.  1  3  74.  Pro  eo  quod  gentes  Scotia  per  fubtilitatem 
fluam  bonam  monetam  argenti  extra  regnum  nofirumAn- 
glia  fubtraxerunt ,  &  in  Cunagium  fuum ,  ad  minorem 
valorem  quam  moneta  Anglta  extitit ,  pofuerunt ,  & Jic 
currit  in  folutione  in  regno  pradido  ,  ad  grave  datn- 
pnum  &  deceptionem  nofiram  ■,  &c.  Denique  tom.  9 . 
pag.  471 .  coi.  z.  in  Charta  Henrici  V.  Angi.  Re¬ 
gis  an.  1417»  Controfador  miftera  moneta  &  Cuna¬ 
gii  multiplicator ,  &  lotor  auri  &  argenti  cum  cuneo  no¬ 
firo  Cunatorum. 

%  z.  CUNAGIUM ,  f.  ut Canicularia.  Vivarium  cu¬ 
niculorum.  Tabularium  Calenfe  pag.  40 .  Meta, 
rerum  pradidarum  .  .  .  fiunt ,  hac  videlicet  pradida 
noa.  .  .  ufque  ad  ardillariam ,  &  de  ipfa  ardillaria 
ufque  ad  Cunagium  S.  Andrea&  de  illo  Cunagio  ufque 
ad  vineam  Petri ,  &c. 

H  CUNATUS,  Cuneo  feu  typo  percultus  VideCtf- 
rngium  r. 

CUNCIDA ,  ut  Concida ,  Sepimentum.  Lex  Salica 
tit.  I9.art.  1  o.  Edit.  Eccardi :  Siquis  Cuncidam 
alienam  capulaverit ,  &c. 

IT  CUNCTABlLIA,  Morae,  dilationes  Ut  conjicit 
Sollerius.  A&a  S.  Reginfwindae ,  Julii  to.  4.  pag. 
95  .Et  tanta  illum  difciplina  fiigmativavit ,  ut  vide¬ 
licet  livida  cutis  apta  vefiigia  divina  vifionis  Cundk- 
bilia  omnia  facerent  credibilia. 

CUNCTALIS  ,  Generalis.  Papias.  [Mart-  Capella 
lib.  1.  pag.  6.  Lar  omnium  Cuudalts ,  i.  e.  Genera¬ 
lis  ,  oppolitus  familiari.] 

^CUNCTARI,  Inficiari , negare,  aut  faltem  du¬ 
bitare  ,  quia  qui  cundantur  quali  dubitant  inqui¬ 
rendo  num  aduri  lint  necne  :  haec  propria  vis 
verbi  Cun&ari.  Chriftophorus  Papa  in  confirma¬ 
tione  Privilegiorum  Corbeienlium ,  apud  Ache- 
rium  to.  6.  Spicii,  p.  41  $■  Nulli  Cundandutn  efi , 
quod  eunda  Ecclejia  paci ,  f  aluit  &  quieti  profpicere 
nos  oporteat. 

f  CUNCTIClNtJS ,  Omnifonus.  Mart.  Capellalib» 
9*p.  306.  Plenitudo  Cundicina  voluptatis. 

CUNCTIGENA,  Omnisgeneris,  in  Decretis  Syn¬ 
odi  Ainhamenfis  ann.  1009.  can.  zz.  Nequitia 
Cundigena  ,  &c. 

f  CUNCTIO.  Vide  Cociones. 


1717  CUN 

<j[  CUNCTIPARENS,  Parens  omnium.  Prodent. 
Paflf.  S.  Agnetis  v.  12,8.  Cui  poffe  foli  Cunliiparens 
dedit . 

CUNCTIPATER,  Omnium  pater  Deus.  Theo- 
dulphus  1.  Carm.  v.  69.  de  Hifkia  Rege : 

Cui  tria  Cunclipater  voluit  fuperaddere  luftra. 

CUNCTIPOTENS,  pro  Omnipotens.  Cunltipotentia , 
in  Prologo  ad  Vitam  S.  Turiani,  Epifcopi  Dolen- 
fis.  [  Prudent.  inPafT.  S.  Quirini  v.  5  6.  fjefu Cun¬ 
ctipotens.  Legitur  &  alibi.  ] 

«H  CUNCTITENENS  &  Omnipotens ,  in  Praecepto 
Ludovici  Balbi  an.  879.  apudMabill.  de  Re  Di- 
plom.  lib.  6.  pag.  549. 

f  CUNCTITONANS  Deus  ,  in  Adis  SS.  Julii 
to.  1 .  pag.  1  3  3 .  de  S.  Swithuno. 

CUNCTIUM  ,  Rellauratio,  reparatio.  Adta  SS. 
Junii  to.  3 .  p.  9  3  6.  de  B.  Michelina :  Res  relidas 
Ecclejia  pradilta  expendendas  in  CunCtio  Ecclejtapra- 
dilta. 

CUNCTUS ,  Scyphus ,  patera.  Ita  Papias  MS.  Edit. 
hdbetCundus.  [MS.  Bituric.  habet  etiam  CunCtus. ] 

f  CUNDUS.  Vide  CunCtus. 

CUNEATA,  Gall.  Coignee  ,  Securis.  Tabularium 
Vindocin.  Ch.  54.  Favente  Hilgodo  fratre  fuo  Se¬ 
curi  ,  Jive ,  ut  vulgus  loquitur  ,  Cuneata  cognominato. 
Vide  Meurfiumin  Kumov ,  &  fupra  in  Cumada. 

f  CUNELA ,  Qu/aCg*.  GlolT.  Lat.  Graec.  Sangerman. 
Thjmbra.  Lege  cum  Plinio ,  Cunila ,  Herba  odo¬ 
rifera,  quam  vulgo  dicimus,  Sariette. 
CUNENEA.  Computus  an.  1201.  apudD.  BruJJel 
de  Feudorum  ufu  ad  calcem  to.  2 .  p.  cliv.  coi.  1 . 
ProCunenea  facienda  veteris  turris  &  pro  aula  deal¬ 
banda  &  capella  xx.  /.  Sufpicor  legendum  elfe  Ca¬ 
mine <&,  Gall.  Cbeminee ,  Camini  fpiraculum.  Erit 
forte  qui  malit  Cuneneam  ede  Angulum  Gall.Cotw. 

^1  1.  CUNEUS,  Angulus ,  Gall.  Coin.  Charta  Phi¬ 
lippi  Augufti  an.  1  2 1 1 .  to.  1 .  Ampliff.  Colledt. 
coi.  1 1  00.  Ab  era  S.  Venantii  ufque  ad  Cuneum 
muri ,  &c.  Charta  Philippi  III.  Erane.  Regis  ann. 
1272.  in  Hili.  Sangerman.  Jacobi  Bouillart  pag. 
lxv.  col.i.^  Cuneo  adaquat  orn .  .  .eundo  ad  portam 

5.  Germani  de  Pratis.  Liber  Anniverf.  ejufd.  Ab¬ 
batiae  fol.  70.  Super  domo  qua  facit  Cuneum ,  &c. 

2.  CUNEUS,  Sigillum  ferreum,  quo  nummi  cu¬ 
duntur ,  Gallis  Coin:  a  cudendo  didlum  cenfet 
Cokus  ad  Littletonem  fedl.  335.  Alii  a  cunei  fi¬ 
gura  ,  &  probabilius.  Lexicon  Gr.  MS.  Apyvpoxo- 
rrtiov  ,  ev  w  uoorlirat  r st  vcjAtr [acito.  ,  0  vCV  i /jluvtmv  kx- 

Leg.  c-w/xavT &>v.  Matth.Paris  an.  1248-  Cuneus 
monet alistCunei  emolumentum.  Monallic.  Angl.to.z . 
p.  308.313.  Carucatam  terra ,  qua  jacebat  olim  ad 
Cuneos  moneta.  Adde  Will.  Thorn.inChron.  pag. 
i8i6.Fletal.  1.  c.  2  2.§.  5 .  Fabricatores  Cuneor um.%. 

6.  Fabricatores  falfa  monetajine  Cuneo.YideAfoneta. 

Saepe  etiam  fumitur  pro  ipfo  jure  cudendi 

monetam ,  in  Alfifiis  praefertim  Hierofol.  MSS. 
Le  chief  Signor  a  Cour ,  Coins ,  &  ffufiice ,  qui  efi  la 
haute  Cour.  Palfim  ibi. 

3 . CUNEUS ,  Species  vel  forma  panis.Chron.  Win- 
defem.  Bufchii  lib.  2.  cap.  43.  Uno  Cuneo ,  hoc 
efi ,  albo  pane  ,  modicifque  cibariis  in  hebdomada  fu- 
flentabatur.  P  icar  di  Cuignet  etiamnum  appellant, 
panem  ladle  fubadlum,  &  in  varios  angulos  for- 
mafum.  Audior  Mamotredli  7.  Levit.  Collyridis , 
id  eft ,  panes  Jimilagineos  triangulos ,  vel  circulos. 

4.  CUNEUS,  Latinis  ,  ellinflrumentum  ferreum , 
aut  ligneum  ,  quo  finduntur  ligna.  VitaS.  Joan- 
nis  Epifc.  Tragurienfis  :  Accedentes  autem  plures 
prioribus ,  adjellis  ferreis  palis  &  Cuneis ,  fubmovere 
illum  ( lapidem)  non  potuerunt.  Miracula  S.  Richa- 


CUN  1228 

rii  Abb.  lib.  1 .  c.  1  .Cum findere  tentajfent  cum  mal¬ 
leis  &  Cuneis ,  &  omni  hujus  generis  machinamento  , 
&c.  VideCrdericum  Vital.  lib.  8.  pag.  698.60 
Meurf.  in  KxvvU. 

«fi  CUNGNUS,  Angulus,  Gall.  Coin  ,  alias  Coing. 
ConfuetudinesMSS.Tolofanae  ex  Bibi.  D.Abbat» 
de  Crocat  fol.  1  8.  vel  19.  Et  exinde  ufque  ad  cru¬ 
cem  de  Cungno.  Vid e  Cuneus  1 . 

«IICUNHUS,  Typus  quo  moneta  cuditur  &  ligna¬ 
tur,  Gall.Coiw.Extradlum  computiSiardelliMaf- 
faritiae  Magillri  monetarum  an.  1  3  3  9 .  Hili.  Dal- 
phin.  to.  1 .  p.  9  5  •  Primo  videlicet ,  quod  fierent  de¬ 
narii  curnbiles .  ..  fiub  forma  &  Cunho ,  &c.  Pluries^ 
repetitur  eadem  voxibidem ,  pro  qua  bis  habetur 
Cugnus.  Vide  in  hac  voc eSzCuneus  2. 

CUNIADA  ,  Securis.  Vide  locum  in  Caradrus 
&  fupra  vocem  Cuneata. 

f  CUNICULA.  Vid eConucula. 

CUNICULARIA  ,  Vivarium  cuniculorum ,  Gallis 
Lapiniere ,  Garenne.  Occurrit  non  femel  in  Fleta 
lib.  2.  cap.  52.  §.  1  2.  cap.  71.  §.  12.  cap.  71. 
§.  1 4*  &c. 

CUN1CULARIS  ,Quj  cuniculos  venatur.  Fori  Ley- 
renae  :  Cuniculatis  pofl  unam  nollem  det  unum  Cunt- 
niculum  cum  fua  pelle. 

^[CUNICULINA  Caro,  in  Epillola  Evantii  Ar- 
chidiaconi ,  inter  Concil.  Hifp.  tom.  3 .  pag.  8  7. 
Cuniculina  pelles ,  id  eft ,  Cuniculi,  apud  Johannem 
de  Janua. 

CUNICULUS ,  Mendofe  pro  Duciculus.  Ibi  vide. 

1f  CUNIRE  ,  Cuneo  notare  ,  Typo  fignare  ,  Gall. 
Marquer  au  coin.  Praeceptum  Edwardi  III.  Angi. 
Regis  an.  1  3  3  8.  de  Hanno  capiendo  ad  bellum , 
apud  Rymerum  to.  5.  pag.  3  9.  AJfignavimus  vos 
conjunEim  &  divijim  ad  capiendum  ad  opus  noflrum 
totum  flannum  in  Comitatibus  pradiclis  Cunitum  & 
etiam  Cuniendum  ,  cum  Cunitum  fuerit  &  in  eifdem 
Comitatibus  jam  inventum.  Apud  Felium  Cuntre  ell 
Stercus  facere  ,  quod  de  infantibus  fafeias  in  cunis 
polluentibus  maxime  intelligendum  ell.  Vide 
C  unarium  1 . 

o 

CUNlTAi  ,  Haeretici,  quorum  audior  Cunus  qui¬ 
dam  ,  in  Anglia  noti  an  1  147.  M.  Chron.  Belgic. 

%  CUNPADIS.  Vide  Cumpadis. 

1.  CUPA,  Vas  vino  condendo  paratum  ,  Latinis  ,  k 
Koupar  Anglis,  nollris,  Cuve,  [Germanis  Kuffe .] 
Lucanus  lib.  4.  de  Bello  civ. 

.  .  .  Ratem  vacua  fuftentant  undique  Cupa. 

Vide  Petrum  Blefenf.  Epiffc.  63.  Navis  capacita¬ 
tis  40.  Cuparum  ,  inNovella  Valentiniani  deNa- 
viculariis  amnicis.  Nos  dicimus  :  Un  vaiffeau  de 
40 .  tonneaux.  GlolT.  ^Elfrici :  Cupa,  tunne.[Com- 
putum  Capituli  Autilfiod.an.  1  247,  Eodem  anno 
habebat  Capitulum  duo  prejforia  munita ,  &  xxu.  ton- 
nas ,  &  quinque  canales  ad  eas  implendas ,  &  feptem 
Cupas  cum  quadam  parva  ,  in  qua  vinum  colatur.  Jo- 
nas  Monachus  inVita  S.  Columbani  n.  5  3.  Re¬ 
petit  eos  facrificium profanum  litare  velle ,  vafque  ma¬ 
gnum  ,  quod  vulgo  Cupam  vocant ,  quod  26.  modia s 
amplius  minufue  capiebat ,  cervijia  plenum  in  medio 
habebant  pojitum.  V ita  S.  Aullregifili  Epifc.  Bitu¬ 
ric.  inter  AdlaSS.  Bened.  faec.  2.  pag.  97.  Repleto 
vafe  mu  fio ,  unum  quod  illi  vocant  Cupam  ,  ferme  vi- 
ginti  metra  capiens  refedit  vacuum.  Sed  &  apud  Ul¬ 
pianum  inter  vafa  vinaria  numerantur  Cupa  &  do¬ 
lia  ,  qua  in  cello  fixa  funt .  Bertha  Monacha  in  Viu 

S.  Adelheidis  Abbatiflae  n.  1  5 .  Cellerariam  enim 
aliquando  ,  vinum  de  Cupa  producentem  ,  feftinanter 
per  nuntium  accerjivit :  qua  in  obedientia  nefeiens  mo¬ 
ram  ,  ejus  prafentiam  velociter  adivit,  ore  Cupa  non 


CUP 

ob firmato  ,  fed  ducibtilo  fecum  in  munibus  afportato. 
Occurrit  eadem  notione  pro  dolio  vel  doliolo  , 
in  Vita  S.  Willibrordi ,  inter  Ada  SS.  Benedid. 
fxc.  3 .  part.  i .  pag.  6  1 5».  n.  xvm.  in  Vita  S.  Ge- 
novefae  ,  tom.  1.  Januarii  pag.  140.  145.  <Stc. 
Ifid.  lib.  a.Orig.  cap.  6.  Cupas,  d  capiendo  ,idejl, 
decipiendo  aquas  vel  vinum  vocatas  volunt.  Genui¬ 
num  etymon  Kv-rn ,  fpecies  navis  de  qua  mox  in 
Cupa  2.] 

Cuppa,  Eadem  notione.  Charta  anni  1047. 
inter  InRrum.  to.  2.  Gall.  ChriR.  coi.  480.  Item 
de  fylva  nojlra ...  ad  domos  fcilicet  adificandas  vel  re- 
fiaurandas ,  ad  Cuppas ,  ad  dolia  ,  ad  vallum,  ad  na¬ 
ves  ,  &c.  BernardiOrdo  Cluniae,  part.  1.  c.  47. 
Cuppa  quatuor ,  una  ad  fabas  fervandas ,  quando  fue¬ 
rint  bainata ,  altera  in  quam  cadit  aqiuduflus ,  tertia 
in  qua  lavantur  fcutella,  quarta  ad  hoc  ut  aqua  cali¬ 
da  in  eam  mittatur  ad  Alandatum  &  ad  rafuram  Fra¬ 
trum. 

Cupella  ,  Minor  cupa.  EpiRoIa  Bonifacii  Ar- 
chiep.  Moguntini  :  Vice  ofculi  duas  Cupellas  vini 
Celfxtudini  vejha  tranfmijtmus'. 

2.  CUPA ,  Cuppa,  Coppa.  Hefychius :  KvCCa , 
'5rol»p(oi'.  GlofT.  Lat.  Gr.  Cupa  ,  fidrli;  [atyolxn ,  «V 
Tire;  yuvXov  K&xwtv.  ER  autem  ya.vXc; ,  certa  navigii 
fpecies  :  &  apud  Hefychium  ,  y.ottu.1  ,  t7do;  Ti  noo;  , 
pariter  efle  dicuntur.  [Sic  vocem  Copa  Nicolaus 
Specialis  ufurpat  lib.  7.  de  Rebus  Siculis  cap.  1  7. 
apud  Murator,  to.  10.  coi.  1070.  Sed  die  tertia  , 
ut  ipfos  defenfores  urbis  in  multarum  partium  defenfio- 
ne  diflraberent ,  quo  debilitatam  urbem  viris  bellato¬ 
ribus  facilius  fuper arent ,  catbenam  qua  portum  urbis 
conclu fer  at ,  pramiffis  por  tenuis ,  quas  vulgo  alii  Filvas, 
alii  Copas  vocant ,  magnifque  navibus  fuccedentibus  in¬ 
fringere  conabantur .]  Idem  GloRarium  *c'4 a ,  urna , 
hydria.  Ubi  forte  legend.  K oV«.  At  apud  Hero- 
nem  Mathematicum  ,  «SVa  ,  &  /SQtIi;  ,  pro  vafis 
vinariis  fumuntur;  fed  Cupa  major  cR  butti.  Re- 
centioribus  vero  Cupa  &  Cuppa  ,  ufurpantur  pro 
poculo  ,  feu  vafe  potorio,  quod  videtur  fic  ap¬ 
pellatum,  quod  Cupa  formam  referat.  NoRri  Coupe 
appellant ,  [Armorici  Cop.]  Vita  fandi  Guidonis 
Abbatis  Pompofiani  :  Cuppam  ,quabibebat  Abbas , 
ab  eo Jibi  petiit' porrigi.  [ CupaS .  Columbarii ,  in  ejus 
Vita  inter  Ada  SS. Benedid.  fec.  2.  pag.  5  3.]C«/> 
pa  aurea  &  argentea ,  in  ConRitut.  Siculis  1.  3 .  tit. 
3  6 .  <£.  i .  Liber  de  Contemptu  mundi : 

Injtgnefque  tbori ,  Cupa ,  cypbique  decori. 

Vide  Lupum  FerrarienfemEpiR.  8j.  Salmafium 
ad  HiR.  Aug.  pag.  2  5  3 .  [  Naevium  ex  quo  lauda¬ 
tur  :  Duas  Cupas  mero  plenas  exbaufit.  6c  Anecd. 
Marten.  to.  1 .  coi.  1525.&1527.  Coppa  una  ar¬ 
gentea,  in  Chronico  Romualdi  II.  Archiep.  Sa¬ 
lem.  apud  Muratorium  to.  7.  coi.  242.  Cuppa  ar¬ 
genti  fujilis ,  quam  Calicem  interpretatur  Mabil- 
lonius ,  in  Tranflatione  S.  Filiberti ,  inter  Ada 
SS.  Bened.  faec.  4.  part.  1 .  pag.  5  5  2 .  J 

'Cuppa  ,  Eadfm  notione,  apudSimeonem  Dunel- 
menf.  Charta ABthelRani  Regis  Angi.  to.  1 .  Mo- 
naftici :  Tria  tapetia,  &duasCoppas  argenteas  cum 
cooperculis.  Cuppas  vocat  mox  idem  Dunelmenfis. 
Eckeardus  junior  deCafib.  S.  Galli  cap.  t.  Cop- 
pam  auream  Domiti  tui . .  .pincerna  meo  confeftim  of¬ 
fero.  Supra  cantharum  appellavit.  Chronicon  Ca- 
Jinenfe  lib.  3  .  cap.  5  7.  (  al.  5  8  -  )  Coppas  duas  ar¬ 
genteas  deauratas  cum  nigello  librarum  1  5 .  Romual- 
dus  Salernitanus  in  Chronico  MS.  Scrinium  Hu- 
golini  Bom  Comitis  fregerunt ,  &  ex  co  Coppam  unam 
argenteam  ,  &  privilegium  ,  quod  Rex  Imperatori  fe¬ 
cerat ,  afport arant.  Otto  Murena-:  Et  ipji  unam  Co¬ 


pam  auri  denariis  plenam  ipji  Regi  portaverunt. 

^[Copa  Ff.rrea,  recenfetur inter  coquinx vafa  * 
in  Inventario  anni  1342.  ex  Archivo  S.  Vide¬ 
ris  Mallii.  Armar.  Din.  num.  38. 

Cu  p  a.ri u  s  M a  j  o r  ,  dignitas  in  aula  Regum  Lu- 
ftanise.  Vide  Brandaonum  in  Monarch.  Luiitan. 
to.  5.  pag.  304.  v. 

f  Cupp arius.T raditiones San-Emmeram.  apud 
Bernardum  Pez.  to.  1 .  Anecd.  part.  3 .  coi.  1  7 1 . 
Udalric  Swarfcepfe  Cupparius. 

^  CuPHA,Idem  quod  Cupa  2.  VitaS.  Godehardi 
n.  6  2.  Petendo  eum ,  ut  benedicat  parum  vini  in  Cu- 
pha  vel  fcypho  feto. 

Cupellus, vel  Cupella, Vafis  potorii  fpecies* 
ex  Cupa  ,  aut  a  Graeco  HvmWw  ,  quod  Flefychio 
eduda;  rsrcT «mtk.  Ubi  forte  legendum  wwts  , 
in  formam  ovi.  Alii  a  Germanico,  ICuebel  dedu¬ 
cunt.  Glolf.  Lat.  Gt2EC.  Capillum  ,yeu$'tpldsic>y,  f.ytu- 
s >  poculum  quo  vini  gullus  capiebatur ,  apud 
Athenaeum  :  Gujlatorium ,  in  Fragmento  Petronii 
de CoenaTrimalcionis.  Apitiuslib.  i.cap.  i.  Pi¬ 
per  tritum  cum  meile  difpumato  in  Cupellam  conditi 
modo  mittito.  Alia  Editio  habet  Cupellam. 

Cu  pe  lla  ,  Vas  potorium.  [Supplem.  Antiquarii  i 
Cupella (ZcvtIicv ,  Gaulus .]  VitaS.  Paterni  Epifc. 
Abrincat.  cap.  5 .  Potum  per  Cupellas  difpofitum  evel¬ 
lere  voluerunt.  ER  etiam  Cupella ,  parva  cupa  apud 
Gregorium  Turon.  lib.  2.  de  Mirae,  cap.  3  5. 

fCuPELLAApuM.Vas  apum ,  Alvus ,  Gall.  Ru+ 
che.  Inflrumentum  anni  1267.  ex  Archivo  S. 
Vidoris  MalTiI.  Reflor  hofpitalis  S.  Andrea  . . .  inter 
alia  promittit  reddere  Priori  ejufdem  Sanfli  d  S.  Vi- 
flore  dependentis  Cupellas  apum  quadraginta. 
Coppula,  Cupa  minor.  Computum an.  1333. 
HiR.  Dalphin.  tom.  2.  pag.  277.  Item  pro  duobus 
bacilibus  de  are  pro  Domino  ,taren.  \ni.gran.  m.  Et 
pro  Coppulis  fex  pro  Domino ,  taren.  m. 

Cuppa.  ChartaHenricilll.  Regis  Angi.  apudPryn- 
neum  in  Libertatib.  Eccl.  Angi.  to.  2.  pag.  834. 
Cum  ex  confuetudine  approbata  &  obtenta  habere  coti- 
fueverimus  palefridos  &  Cuppas  Epifcoporum  &  Ab¬ 
batum  regni  cedentium  &  decedentium ,  &c.  Haben¬ 
tur  fimiles  aliae  Chartae  aliquot  to.  3  .hujufce  ju¬ 
ris  Regii  teRes.  Vide  Hermam . 

Cu  ppa  vel  Copa  ad  reponendam  Eucharifiam.  Ne- 
crologium  Eccl.  Parifienfis  Id.  Aug.  Dedit  nobis 
Calicem  aureum  cum  patena  ponderis  4.  mare  arum 
auri ,  de  quo  fafla  fuit  Cuppa  ad  reponendum  Eucba- 
rifliam :  Charta  Anglica  apudPrynneum  in  Liber¬ 
tatib.  Angi.  to.  3*  pag.  798.  Alandatum  ejl  ffufli- 
ciario  Hibernia  ,  quod  tn  jingulis  Ecclefiis  Cathedra- 
libus  Hibernia  inveniat  unam  Cuppam  ad  Euchari- 
ftiam  in  ea  reponendam.  [  Chartularium  S.  Martialis 
Lemovic.  Capfa  capitis  Apofioli[S.  Martialis)  manet 
renovata  &  Copa  ubi  Corpus  Domini  refervatur.~\ 

f  Coppa,  apud  Martenium  Itiner,  to.  2.  p.  241. 
ex  antiquo  Inventario  Thefauri  MonaRerii  Ab- 
dinghotf.  Paderborn.  Aureus  calix  1.  cum  patena 
lxx.  lapidum  decoratus  ornatu.  Argentei  vero  vii. 
Coppa  1 .  argentea ,  An  ad  reponendam  Euchari- 
Riam  ,  non  fatis  liquet. 

f  Copa  Calicis,  in  Notis  marginalibus  anti¬ 
qui  Martyrologii  Ecclefiae  Aquenlis. 

3.  CUPA  ,  Menfura  frumentaria.  Charta  an.  1241» 
tom.io.Spicileg.  Super  f exter  ali ,  &  corda ,  ferro  y 
pondere ,  &  Cuppis.  [  Antiqux  Recogn.  de  Alor  as , 
in  RegeRo  Probus  i ol.  xxxv.  Guigona  Panalli  tenet 
de  Comite  1.  ennn.  terra  ,  &  debet  inde  vm.  Cupas 
fru  nenti.  ER  autem C/i/u  nudedida,  inquibuf-- 
dam  locis  ,  ut  Bellijoci ,  quarta  pars  Bicheti  * 


1231  CUP 

fexque  Coponos  continet ;  Cupa  vero  tertia  Bicheti 
pars  tertia  efl ,  &  o£to  Coponos  compledlitur.  Co¬ 
poni  viginti  quatuor  faciunt  Bichetum.  Sed  om¬ 
nium  locorum  non  eadem  ratio  efl.  In  agro  v.  g. 
Atrebatenfi  Cuppa  efl  quarta  pars  Mencoldi  ,  Bur¬ 
gi  apud  Sebufianos  in  Breffia  Cupa  efl  viginti  qua- 
tuorlibrarum ,  &c.] 

Cupa  Octavalis.  Confuetudines  MSS.  Solem- 
niaci  in  Arvernis  :  Omnes  homines  de  ditia  communi¬ 
tate  debent  molere  unum  [extarium  bladi  pro  una  Cupa 
ottavali ,  perfolvenda  de  tali  blado ,  quo  perfulvi  con- 
futvit ,  nec  debent  defengranari. 

Cupellus, Menfura frumentaria. Libertates  MSS* 
vilke  S.  Defiderii  in  Campania  ann.  i  2x8.  Mo¬ 
lendina  habebit  dominus  in  ditta  villa  bannalia ,  & 
erunt  CupelU  rationabiles  &  menfurabiles ,  quorum  Cu- 
pellorum fexdecim faciunt  [extarium. 

Copa,  Menfura  frumentaria  minutior,  vox  pariter 
formata  a  Cupa.  Charta  Alphonfi  Comitis  Tolofa- 
niann.  1144.  pro  Montalbanenfibus  apud  Catel¬ 
lum  lib.  2.  Rerum  Occitanar.  cap.  17 .Ufus  talis 
ejl:de  duobus  [extariis  avena,  quam  afiportabunt  ex¬ 
tranei  ad  vendendum  ,  habeat  dominus  unam  Copam  , 
de  uno  f 'extario  mediam  Copam  ....  de  faumata  [alis 
....  habeat  dominus  unam  Copam.  Charta  an.  1246. 
in  lib.  r.  Feodorum  Burbonenfis  dominii  fol.  96. 
Ger ardus  de  Beria  duas  Copas  ordei Jifenals  ,  &  2 .  de¬ 
narios  3  &c.  Infra  :  B.  Rahnundi  4.  Copas  Jifenals Jl- 
liginis ,  &c.  Occurrunt  liaec  verba  pluries. 

<f  C  oppa,  Eadem  notione.  Antiquae  Recogn.Al- 
beripae  in  Regeflo  Probus  fol.  lxiv.  verfo  :  Refchi 
tenet  de  Comite  1. pedam  &  debet  inde  11.  Coppas  fru¬ 
menti  ,  &  1.  quart.  vini  &i\.  den »  pro  efpalla ,  & 
habet  ibi  cibum  ,  quando  folvit  cenfutn.  Charta  Ro- 
berti Comitis  Arverniae  ann.  1284.  apud  Baluz. 
in  Hifl.  ejus  familiae  tom.  2.  pag.  1 5  4. De  quoli¬ 
bet  [extario  bladi  debent  levari  &  percipi  pro  moltura 
diu  Coppa  rafe,  a  feflo  Nativitatis  B.  fijoan.  Bapt.  uf- 
que  ad  Natale  Domini ,  &  pro  rejiduo  temporis .... 
debet  levari ....  una  Coppa  cumulata  &  rata  Coppa 
pro  rata  bladiqucd  ibidem  molet ,  &  Jic  xi  1.  Coppa 
rafa  dicta  menfura  debent  complere  &  perficere  car- 
tamfori  de  Vico.  Chartularium  primum  Moiiafte- 
rii  Aquicindlenfis  fol.  xxv.  Lambertus  tenet  partem 
unius  modii  una  Coppa  minus  ,  alii  bofpites  catera  & 
Jilvam  ,  de  qua  cenfum  habemus  quinque  dor-ellos 
avena. 

f  Cuppa,  Idem.  Litterae  Radulfi  Epifc.  Atrebat. 
pro  Monaflerio  Strumenfi  ann.  1  204.  Recognovit 
[e  vendidijfe  . . .  dimidiam  mencoldatatn  Ce  dimidiam 
Cuppam  . . .  &  pro  terra  illa  [olvebat  dicta  Ecclejia 
tres  mencoldos  frumenti  &  dimidium  ,  &  dimidiam 
Cuppam. 

CoPonagiUm,  Copponagium,  Jus  exigendi 
ejuCmodiCopas  ex  frumentariis  mercibus ,  quae  in 
mercatis  veneunt.  Charta  Odonis  Ducis  Burgun-t 
diae  ann.  1  266.  apudPerardum  pag.  511.  Item 
homines  ditia  villa  ad  praftandum  ,  leida  &  pedagio  pe¬ 
nitus  fiunt  immunes  :  Coponagium  vero  debent  die  mer¬ 
cati  folvere  tantummodo  ,  &  non  aliis  diebus.  Coppo- 
ttagiimentio  occurrit  in  aliquot  aliis  Tabulis  apud 
Guichenonum  in  Probat.  Hifl.  Breffenfis  p.  64. 
107.  &  in  Genealogia  Dominorum  deThoire, 
pag.  2 5 x. 

Copa  g  ium,  Eadem,  ut  puto,  fignificatione. 
Litterae  Johannis Franc.  Regis  ann.  1356.  Ordi- 
dinat.  tom.  3.  pag.  75.  Primo  ,  quod  in  univerfio 
omnes  habitatores  dicti  loci  Avinioneti  qui  nunc  fiunt  & 
qui  pro  tempore  erunt ,  poffint  Jine  licentia  cujuflibet  , 
ufque  ad  tres  annos  d  die  concejfionis  prafentis  nofire 


CUP  1232 

gratie' computandos ,  a  regno  nofiro  extrahere  pafiellum 
cretum  in  terris  propriis  eorumdem ,  &  etiam  bladum 
cretum  in  eifdem  ,  ufque  ad  mille  cartones  pro  quolibet 
dictorum  trium  annorum :  provifo  tamen  quod  ditle  mer¬ 
cature  [eu  aliquid  ex  eis  ad  nofiros  vel  regni  noftri  ini¬ 
micos  nullatenus  transferantur  vel  portentur.  .  . .  Item , 
quod  omnes  venientes  ad  locum  [eu  forum  de  Avinioneto 
pr editio  cum  ip fotum  mercaturis ,  Jir.t  immunes  &  li¬ 
beri  die  fori  dicti  loci ,  emendo  &  vendendo ,  a  leuda  fete 
Copagio  per  tres  annos ,  d  die  concejfionis  prafencium 
computandos.  Item ,  quod  omnes  venientes  ad  nundinas 
dicti  loci  de  Avenioneto  ,  eundo  &  redeundo  ,  venden- 
doque  &  emendo  ,Jint  immunes  d  Copagio  ,  leuda  & 
barra ,  atque gabclla  per  tres  annos  continuos  d  die  con- 
cejfionis  prafentium  numerandos.  Ex  integro  tedlu  li¬ 
quet  inter  mercaturas ,  de  quibus  hic  agitur,  po- 
tiffimum  recenfenda  effe  blada  ,  quibus  belle  con¬ 
venit  notio  Copagii  a  nobis  praenotata. 

•H  Copa  ,  Menfura  agraria  in  Comitatu  Vien- 
nenfi,  f.  tanta  quae  capiat  feminis  unam  Copam 
frumenti. Inflrumentum  an.  1 3  09.  in  Hifl.  Dal- 
phin.  to.  1.  pag.  97.  Dominus  Comes  habet  apud  S. 
R impboriamm  in  dominio  fuo  unum  curtilejitum  juxta 
fojfiata  caflri  prope  caminum  Vienna  continens  tres  Co¬ 
pas  terra.  Item  habet  ibi  molendinum  ditium  de  Novet 
infra  villam ,  ubi  fiunt  dua  rota,  &c. 

*|  Cupata  ,  Eadem  notione.  In  agroDumbenfi 
interdum  efl  media  pars  Bicherata,  modo  tertia, 
modo  quarta  fecundum  locorum  varietatem. 

^fCuPA  ,  Menfura  olearia' etiamnum  in  ufu  pluri¬ 
bus  in  locis,  fed  diverfa  in  diverfis  regionibus. 
Memoratur  in  Charta  anni  1130.  ex  Chartulario 
Aptenfifol.  69.v°.&in  Charta  anni  125  2. apud 
Columbum  Geneal.  Simian.pag.  592. 

4.  CU  P  A  ,  Cuppa,  T  ributi  vel  penfitationis  fpe- 
cies  apud  Occitanos,  eademforte  quae  coponagii. 
Charta  ann.  1292.  apud  Sammarthanos  in  Epi- 
fcopisMagalonenfibus.  JjJuantum  ad  Cupas  &  len - 
das.  Ufatica  ,  feu  Leges  municipales  MSS.  urbis 
Monfpelienfis  cap.  7  1 .  Jjhulibet  habitator  Alontif- 
peffulani  pro  domo  ,  vel  locali  fuo  ,  cujufcunque  Jit  pre¬ 
tii  ,  debent  falvare  Cuppas  &  lefdas  ,  &  Bajulus 
Montifpcjf.  debet  ei  laudare  illam  domum  vel  locale. 
Vernaculum  fic  concipitur.-  Cafquun  habitaire  de 
A/onpefiier  per  maifon  &  per  logal  Jicn  de  qel  pres  que 
Jia  petito  gran ,  deufaluar  Copas  e  leiclas ,  &c.  Etcap. 
91.  Captalarius  non  debet praftare  Lefdam  vel  Cup¬ 
pas  ,  nijt  pro  ea  parte  pro  qua  pertinet  ad  cum  lucrum 
jam  Curia  acquifitum.  Vernacul.  Captalier  nondeu  do¬ 
nax  leidas  ni  Copas ,  Ji  non  per  aqella  parte  per  la  qal 
az.el  perten  locaptal ,  0  per  aqella  part ,  par  laqal  par- 
ten  az.el  la  gat,anh  que  a  dona.  Charta  ann.  1231. 
in  Regeflo  Comitum  Tolofae  :  Item  petebat  me¬ 
dietatem  dei  Cop  ,  qui  datur  ab  illis ,  qui  vendant  bla - 
dum  in  villa  G alliacenjt  ad  pilam.  Infra  :  Abbas  au¬ 
tem  &  Monaftcrium  Galliacenfe  habebit  tertiam  par¬ 
tem  in  toto  blado ,  quod  colligitur  dei  Cop  ,  ab  illis  qui 
vendunt  bladum  in  villa  Galliaci.  Charta  Liberta¬ 
tum  oppidi  de  Meneto  in  Biturigib.  ann.  1260. 
De  tousbleds  de  fextier  une  Cope  delaide ,  &c. 

5 .  CUPA  ,  Urna ,  arca  fepulcralis.  Vetus  Infcriptio 
Romae  :  D.  M.  D.  Apuleius  fjonicus  fecit  Eutjchia 
for  ori  fu  &  Eutycheti  filio  ejus ,  m  hac  Cupa  mater  & 
filius  pojitt  funt.  Vetus  Scheda  apud  Ughellum  to. 
2.  Itai.  facraepag.  247.  Inalta  Cuba  juxta  Orien¬ 
tem- fepulcrum  SS.  Victoris ,  Dominici,  &c.  Vide 
Cuba. 

CUPARIA.  Arborum  extremitates ,  feu  Rami 
decifi  ,  Gall.  Coupiers.  Charta  Hugonis  Abb.  Cor- 
beienfisan.i  183.  e  Tabulario  cjufd.  Monaflerii; 


/ 


1233  CUP 

Hugo  guerpivit  nobis  qua  in  nemoribus  nsflris  tam  ipfe 

'  quam  pradecejfores  fui  reclamare  confucverant  ,  vide¬ 
licet  nemus  mortuum ,  geneftas  ,  Cuparia  ,  ramofque 
reftdttos  ,  circam ,  cuftoduni. 

CUPATA  D  o  mu  5  ,  in  modum  Cupa  feu  Capella 
te&a,  in  Charta  ann.  i  3  56.  in  Hift. Bononienfi 
Ghirardacci  lib.  1 .  pag.  2  5  .  [Vide  Cuppas .] 
CUPBURD  ,  Angiis  Cup-board  ,  Abacus ,  Gall. 
Buffet.  Charta  Henrici  IV.  Regis  Angi.  an.  1405. 
apudRymerum  toin.  8.  pag.  384.  coi.  2.  Qua¬ 
titor  veteres  tabulas  pro  camera  &  aula. . .  umm  ve¬ 
tus  Cupburd ,  duo  gr offa  plumba  in  fornacibus  pojita. 

f  CUPED1US.  Vid e  Cuppes. 

«^CUPELLA,  Cupellos.  Vi  de  Cupa  z.  Sc  3. 

CUPER  AMENTUM  ,  Acquifitio,  Re  caper  amentum. 
Tabular.Montismoriiionis  in  Pictonibus :fJoannes 
Areos  donavit  pauperibus  Dei  de  Monmorlo  fe  &  om¬ 
nia  fua  Cuper amenta ,  qua  fecit  in  vita  fua.  Et  fol. 
44.  Donaverunt  Pauperibus  domus  Dei  de  Monmorlo 
. . .  omnia  Cuper  amenta  fua  ,  qua  Cuper  av  erant  Do¬ 
mini  domus  Dei ,  vel  qua  Cuper  at  uri  fuerant  in  omni 
terra  fua ,  &c.  Occurrit  ibi  non  femel. 

CUPERIA,  [Quae  vendit  fulem  cum  Cupa  fingula- 
tim.]  Charta  Udephonli  Comitis  Tolofe  apud 
Catellum  in  Comitio.  Tolof.  pag.  192.  Et  femi¬ 
na  Cuper 'ut  ■,  qua  falem  voluerint  revendere  ,  emant  ad 
falinum  >  &c. 

«[[  CUPERTOR1UM,  ut  fu  pra  Coopertorium ,  Stra¬ 
gulum  quo leCtus infternitur.  Donatio  anni  855. 
Mareae  Hjfp.  coi.  788.  Septelamos  tapites  11.  Cu- 
pertorio  firicio  1.  &  vellat  as  xi.  &c> 

CUPES.  Vide  Cuppes. 

1.  CUPHA,  Scyphus.  Vide  Cupa  1. 

«f  2.  CUPHA,  Cucurbita  medicinalis,  Gall.  Ven- 
toufe.  Vide  Scupba. 

CUPHI A ,  &c.  T egmen  capitis ,  quod  caput  totum 
ambiebat.  Ugutio  :  Caleptra  proprie  dicitur  Cupbia 
equi.  Olim  virorum  maxime,  nunc  mulierum  , 
Gall .Coife.  Papias :  Cy daris,  mitra,  tyara,  pileus  fa- 
cerdotalis ,  Cupbia.  Alcuinusde  Offic.  divin.  ait, 
Graecos  pileos ,  ideft  ,  Cuphias  geftare  in  capite  ,  dum 
ajfijlunt  altaribus.  Joann.  de  Janua  :  Caleptrum  ejl 
proprie  Cufia  ( al.  Cupbia  j  equi. 

C  u  f  f  1  a  ,  apud  Lobinell.  in  Gloflario  ad  calcem 
Hift.  Britan.  In  poffeffionem  mijl per  Cujfiam  Comitis. 

Coffia,  Cofia.  Chronicon  Vofienfc  cap.  74. 
Mitras  in  capite  ge flabant  juvenes  utriufyue  fexus , 
quas  vocabant  Bonetos ,  poftCapellos  de  lino  ,  vel  Cof- 
fias ,  dehinc  Capellos  de  pilis  cameli.  [Ciemeils  IV. 
PP.  Epifl.  427.  n.  5  2.  inter  Anccd.Marten.tom. 

2 .  coi.  485.  Item ,  quod  ipji  Clerici  vel  Canonici . . . 
nec  cappas  quarum  caputta  alterius  coloris  exifiat  ,  nec 
cum  capellis  feu  Coffiis  lineis  apparentibus  incedant .] 

Cofea.  Fortunatus  inVitaS. Radegundis  cap.  13 . 
Stapionem ,  cami  fas ,  manicas ,  Cof 'eas,  fibulas,  cuncta 
auro, quadam  gemmis  exornata . . .  f  anclo  tradit  altari. 
Coyffia.  Computum  Johann.  Humberti  fub 
Guigone  Dalphino  ann.  1328.  Item  f/udas.  pro 
Coy fiis  Domina  augmentandis  12.  fol. 

C  o  y  s  1  a.  Ordinatio  Regis  Angliae  contra  Majo¬ 
rem  &  centum  Pares  Baion.  apud  Ry  merum  to. 
2 .  pag.  169.  Ordinamus ,  laudamus  &  dicimus ,  quod 
. . .  Major  &  alii  pr&dicti . . .  centum  Pares ,  proce f- 
Jionem  folempniter  faciant ...  in  fola  tunica  fjtne  cor¬ 
rigia  &  Coyjia  ,  &c.  Puto  legendum  Coyfia. 

Cucufa,  Eadem  notione.  Gelta  Guillelmi  Majo¬ 
ris  Epifcopi  Andegav.  c.  22.  Omnibus  ornamentis 
Pontificalibus  etiam  cafula,  &  mitra  albis  ,  videlicet 
debougran  reveftiti ,  &  etiam  propter  unitionem  ,  Cu- 
cufati  quadam  magna  Cucufa  fubtus  mitram.Qccmni 
Tom.  II. 


CUP  1234 

rurfum  infra,  &  in  ejufdem  Statutis  Sy nodali¬ 
bus  an.  1314-  Regeftum  Parlamenti  Parif.  fign. 
B.  fol.  44-  inter  Arcfla  an.  1  277  .A  difiantia  unius 
leugte  venient  pedites  in  caligis  ad  domum  dicti  Militis  , 
in  tunicis fine  tLonis  ,Jine  cApuciis  &  fine  Cucufis ,  &c. 
Occurrit  etiam  apud  Continuatorum  Nangii  ann. 

1 3  26.  &  in  Statutis  Collegii  Navarraei  an.  12x5. 
apud  J.  Launoium  in  Hili,  ejufd.  Collegii  p.  89. 
Cucu  fatus,  Cucufa  caput  te&us,  in  Synodis 
Rotomagenfib.  an.  129 9.  &  1313.  can.  1 . 

^  C  u  cu  f  a  r  1  a  ,  Quae  facitaut  vendit  cucufis.  Co¬ 
dex  MS.  redituum  Epifcopi  Autiffiod.  Vendemes 
culcitras  debent  de  qualibet  culcitra  unum  denarium. 
Qualibet  Cucufaria  debet  unum  dena  rium  &  duas  leva¬ 
tas  ad  manum.  Eadem  vox,  fed  incerta  mihi  notio¬ 
ne  legitur  inObituatioBellijOci  ante  annos  trecen¬ 
tos  exarato  :  Dedit  domum  fiam  Jitam  ante  Cuctifa- 
Yiam.  An  taberna  Cucufaria  feu  vendentis  Cucufas  l 
cjCucutf.ra,  pro  Cucufa.  Articulus  Xiv.  Concilii 
Trevir.  an.  1310.  inter  Anecd.  Marten.  to.  4.  coi. 

2  40 .  inferibitur  :  Contra  gerentes  Cuctiteras  &  riga¬ 
tas  ;  fed  in  iplius  articuli  corpore  vetantur  mitra  feu 
Cucufa. 

innq dac  dixit  Codinus  de  Offic.  cap.  2.  n.  52. 
Corona  pretiofa trxvcpict ,  capitium.  Galli  etiam- 
num  dicimus  Scoufion.  Vide Pfeudo-Chronicon 
Luithprandi  pag.  322. 

C  o  1  f  1  s  hodie  etiam  caput  operire  Servientes  ad  le¬ 
gem  in  Anglia  ,  teftantur  Spelmannus  &  Watfius, 
ad  tonfuram  celandam  Clericalem  uti  opinatur 
idem  Spelmannus, indeque  vulgo  vocari  Sergeants 
of  tbe  Coife. 

^1  Cofa  ,  Caffis ,  galea  ferrea.  Statuta  Bajuliae  Fo- 
rojul.  ann.  1 2. 3  5 .  ex  Archivo  S.  Vibtoris  Malhl. 
Peditem  armatum  intelligimus  armatum  fcuto  &  pro- 
punlto  feu  afpergoto  ,  &  Cof  a  feu  capello  ferreo  ,  & 
cargan  vel  fine  cargan  vel  fcutum  inter  dtlos  pedites. 
f  Coifa  Ferrea.  Teftamentum  Bartholomxi 
de  Lega  apud  Th.  Madox  Formul.  Anglic.  pag. 
423  .Item  iV.Bordel  loriculam  fu  amcumCctf a  ferrrea. 
^  Cophia.  Vita  S.  Guillelmi  tom.  5.  SS.  Junii 
pag.  1 1  7  .Ut  &  galeatus  pojjet  ad  bellum  procedere, 
ad  modum  fui  capitis  ferreum  tegumen  fieri  jujfit,  quod 
vulgo  Cophia  dicitur ,  quam  poftquam  Domini  miles  in 
capite  fumpfit ,  eam  ulterius  non  removit. 
f  Copha,  Eodem  lignificatu.  Statuta  Maffil.  lib. 
2.  cap.  38.  Qui  arma  piEa  faciunt  five  facient 
in  Majfilia ,  vel  Cophas,  vel  galeas ,  &c. 

Cofiarum  Fenearum  meminit  Froiffiartes  4.  vol.  cap. 

3  8  •  Cottes  defer ,  Gantelets  ,  Coiffettes  d’ acier.  G  tiilh 
Guiartzn.  1301. 

Boucliers  es  poins ,  Coife  s  laciees. 

Et  blanches  efpeesfacbiees. 

Idem  an.  1  3  o  4. 

Armees  de  cotes  a  leur  tailles , 

Et  de  bons  hauberjons  d  tnaillis , 

De  fors  gans ,  de  Coiffes  jerrees  , 

De  gorgieres  &  fefpees. 

Le  Roman  de  Garin  : 

Parmi  la  Coife  de  blanc  hauberc faffre. 

Charta  Odardi  Dom.  Hamenfis  an.  1328.  Hau 
bregon,  bachtnet ,  Coi  fete  ,  ou  piate  011  autre  armeure 
femblable. 

Hoc  porro  tegumento  Clerici  caput  operiebant, 
praefertim  cum  itineri  fefe  committebant:  nam 
alias  id  iis  vix  indultum.  Conllitutio  Ottoboni 
apud  Lindwodum  ,  feu  Concil.  Londinenfe  an. 
1268.  can.  5  .  de  habitu  Clericorum  :  Clerici  non 
niji  in  itinere  confiituti  unquam  aut  in  Ecclefiis  ,  vel 
coram  Pr alatis  fuis,  aut  in  confpeEu  communi  horni- 

Iiii 


1235  CUP 

r.utn  publice  infulas  fu  as ,  vulgo  Cloypbos  (Lind^o- 
-dus  legit  Coyfas)  vocant ,  portare aliquatenus  audeant 
vel  pr&fumant.  Alibi :  JjAtin  tamen  hujufmodi  Cloy- 
pham  veltenam  portare  pojjit  in  burfa  ,  vel  crumena 
fua  ad  utendum  de  node.  Coifam  Clericis  etiam  tri¬ 
buit  Matth.  Paris  an.  i  2  5  9.  JViUelmus  de  Buffey 
....  cum  non  pojfet  objectis  refpondere,  quia  multis  ir¬ 
retitus  erat  [celeribus ,  voluit  ligamenta  Coifafua  fol- 
vere ,  ut  palam  monflraret  tonfuram  fe  habere  Cleris 
calem.  At  in  Conftitutiotte  Petri  Epifcopi  Rutc- 
iienfis  in  infulaCypro  an.  1 3 1 3 .  Cojia interdicun¬ 
tur  Clericis  cap.  8.  Et  repertus  portare  Ccfam ,  fil- 
vat  pro  poena  2.  f olidos  ^  &  perdat  Cofam. 

CUPI  DENARIUS,  Mercator  ,  cupidus  denariorum. 
Ita  nugatur  Ugutio,  pro  Cupediarius. 

«([ CUPIDICINUS  vel Cupidicoenus,  Cupidus 
coense ,  epulo ,  parafita.  Gloff  Lat.  Graec.  Cupidi- 
ccenus  ,  MS.  Sangerman.  Cupidicinus  ■, 

Tpe ,  Qui  currit  ad  cenam. 
CUPIDINAR1A  Fascinatrix  ,  Cupiditas 
prava,  effrenatus  appetitus.  Godehardus  Abbas 
Tegernfenfis  adTheodulumEpifcopum,  ih  Ana» 
ledis  Mabillonii  tom.4.  pag.  350.  Abjit  ame  de- 
ceptrix  cupiditas ,  ut  aliis  tam  impie  vellem  inhiare , 
quamquam  fine  veftris  nullo  modo  vivere  poffem.  Ve¬ 
nena,  quin  immo  Cupidinaria  fafeinatrix  ita  penitus 
fiat  in  me  fopita  ,  ut  alterius  copula  jundarn  vel  concu - 
pifeibili  oculo  invidiofe  infpicere  prafumam. 
CUPIDINARIE, Cupide,  mala  cupiditate.  Char¬ 
ta  Hugonis  Archiep.  Bifuntiniann.  1041. inter 
Anecd.  Marten.  to.  1 .  coi.  165.  Vifum  fuit  nofiris 
Fratribus ,  ut  quod  antea  Cuptdinarie  fuerat  adum , 
caritative  ejfet  emendatum.  . 

*§  CUP1DIN ARIUS,  Voluptarius.  Papias.  MS.  Bitu- 
ric.  habet  Voluntarius. 

^  CUPIDINEUS,  Avarus ,  Cupidus  pecuniae.  Go- 
celinus  Monachus  iu  Vita  S.  Auguftini  Cantuar. 
Maii  tom.  6.  pag.  407.  Sed  pecuniam ,  non  pretium 
fanditatis  bruto  intelledupenfabat.  Hinc  femen  Cupi¬ 
dinea  vanitatis,  &c. 

^  CUPIDINOSUS ,  ut  Cupidineus.  Miracula  S.  Ma¬ 
ximini,  tom.  7.  Maii  p.  28.  Nofiris  Cupidinofam 
injuriam  proclamantibus  ,cauf  a  refertur  ad  Comitem. 

%CUPIDIOSUS,  mCupidineus.  GocelinusMon.  in 
Miraculis  S.  Auguft.  Cantuar.  Maii  to.  6 .  p.  40  7. 
Crefcebat  avo ,  crefcebat  &  avaritia  fludio.  fjam  canis 
albefeebat ,  &  Cupidiofa  mente  nigre  fiebat. 

CUPIDITIA,  pro  Cupiditas.  Ratherius  Veronenfis 
Epifc.  in  Synodica  ad  Prefbyter.  uiCupiditia 
afluant ,  qui  invidia  vel  odio  tabefiunt. 

CUPIENTIA  ,  E7r«0vjtti« ,  in  vett.  Gloffis,  Cupido. 

CUPILLUM.  Gloff  Lat.  Graec.  Cupillum,  ytu^-fidur. 
[  Vide  Cupellus  podCupa  2.  &  Lexicon  Martinii.] 
CUPISCERE,  Cupere.  AdaS.  Caffiani  apudlll. 
Fontaninum  in  Appendice  Antiq.  Hortae  p.  3  49. 
....  Animo  &  praflanti  corde  Cupifiens  , 

Has Jitiens  epulas,  ne  quid fperaret,  habebat ,  &c. 

1 .  CUPLA.  Papias :  Cupla  in  tedis  domorum ,  quod  co¬ 
pulent  in  [e  ludantes.  Addit  Joan.  de  Janua  deri¬ 
vari  a  copulare  &  ludantes  appellari ,  quod  eredi 
invicem  fe  teneant  more  ludantium.  [Quae  om¬ 
nia  defumtafunt  ex Ifidoro  Orig.  lib.  19.  c.  18. 
Pro  Cupla  Martinius  in  Lexico  legit  Cupta.  Unde, 
nefeio-]  VidePhilandrum  ad  Vitruvium  1. 4.  c.2. 

2.  CUPLA ,  Copula  canum  venaticorum,  Gali.  Cou- 
ple.  Capitula  Caroli Magni  an.  879.  cap.  iq.Ut 
Epifcopi  &  Abbates  &  Abbatiffa  Cuplas  canum  non 
habeant ,  nec  falcones ,  nec  accipitres.  Capitula  Pla¬ 
citor.  Coronae  fub  Ricardo  I.  Rege  Angi,  apud 
Hovedenum  :  Jj)ui. . .  canes  duxerint Jine  Copula  per 


CUP  1236 

forcftato  . . .  Regis  ,  ...  erit  in  mifericordia  Regi • .  Co¬ 
pula  ,  eft  d.Xuir'Aicv ,  in  Gloff.  Lat.  Graec.  id  eft,  in¬ 
terprete  Suida,  nXclUU  ylvoc  -TTlfl  TOV  TgcityACV.Ovid. 
7.  Metamorph. 

Copula  detrahitur  canibus. 

Et  lib.  5 .  Trift. 

Ut  que  canem  pavida  nadum  vefligia  cerva 
Ludantem  fruflra  Copula  dura  tenet. 
Nemefianus  in  Cynegetico : 

Libera  nunc  primum  confue fiant  colla  ligari , 
Concordes  &  ferre  gradus ,  claujique  teneri. 
IwtPuctfyiv  Ti*c  ,  apud  Xenophontem  de  Ve¬ 
rat.  cap.  i  o.  V ide  Sidon,  lib.  8  -  Epift.  6.  Roger; 
Hoveden.  pag.  78  5  -  &  in  verbo  Difcopulaie.  Le 
Roman  de  Garin  MS. 

Cueilliet.  ces  Copiis  for  ces  chiens  retenir. 

3  .CUPLA.  Vita  S.  Drogonis ,  to.  2.  Aprilis  pag. 
444.  Tanta  plebium  rnulttiudo  ad  Jepuhrum  B.  Dro¬ 
gonis  confluebat ,  quod  non  poterant  omnes  fipulcrum pra 
multitudine  plebis  attingere ,  f  id  aptatu  Cuplis  oblatio¬ 
nes  fuas . . .  apponebant,  hoc  eft ,  munera  fua  fimul 
copulabant  five  colligabant,  ut  per  manus  tradita 
facilius  offerrent^ 

CUPPA.  Vide  Cupa. 

Cuppa  Mazerina.  V ide  Mauer. 

CUPPATUS.  Vide  in  Cuppus. 

CUPPES,  Faflidiofus,  Cupidus.  Gloff.  Ifid.  Papias 
addit,  Superbus i  quod  idem  eft  ac  Faflidiofus ,  ut 
in  illo  Poetae : 

Carpit Jingula  dente  [uperbo. 

Plauto  Cupes  eft  Sedator  Ctipediarum  : 

Elandiloquentus ,  harpago,  mendax.  Cupes ,  avarus , 
Feftus:  Cupes  &  Cupedia  antiqui  lautiores  cibos  nomi¬ 
nabant  ,  &c.  Sealiger  pro  Cupes  didi.m  fuiffeCw- 
pedius  afferit :  hunc  confule  ad  Feftum. 

%  CUPPLANTARE  ,  Impedire,  compedibbs  irre*- 
tire.  Supplem.  Antiquarii  :  Cupplanto,  <rv [0.710^1- 
£« ,  Impedio.  Puto  legendum  Supplanto. 

1.  CUPPULA,  Cupula  ,  Tholus,  trullus,  for¬ 
nix  rotundus  in  altum  porredus,  &  in  modum 
cupa  effidus  :  Cupola  ,  Italis ;  Coupele  ,  Gallis.  Cc- 
currit  apud  Baron.  an.  68  z.  num.  4 1 .  [  Tranf- 
latio  SS.  Profperi  &  Venerii  to.  5.  Junii  p.  70. 
Retento  Jibi  ex  didis  reliquiis  fruflulo  ,  ad  effedum  il¬ 
lud  collocandi,  ut  dixit ,  in  cruce  Cupula  Ecclefiapra- 
dida. ]  Matthaeus  Villaneus  lib.  3.  cap.  42.  Una 
folgore  cadde  in  Roma ,  &  perceffe  il  campanile  di [anto 
Petro ,  &  abbate  la  Cupola.  Ita  apud  Hefychium 
ksT tyiiov  ,  eft  xayUetpa»  Ini  tw  a/xet^uv  ytvbfxivn  ,  tegu¬ 
mentum  eurruum  in  cupa  formam  cameratum. 
[Bernardinus  Balbus  in  Vitruvium  ait ,  tholum 

’  etiam  vocari  Cubam  &  Cupolam  ,  &  haec  Arabica 
effe  cenfet.  Etenim ,  inquit ,  Cabubu  Rotundavit, 
contraxit ,  &  Tbachbabo  Rotundatio ,  contra-1 
dio  :  unde  Cuba  Podium,  menianum,  tholus, 
faftigium ,  camera.  Simplicius  a  Cupa  derivaveris. 
Vi  de  Cuppus.  ] 

2.  CUPPULA.  Charta  Eberhardi  Archiepifc.  Salti-* 
burgenfis  an.  1246.  apud  Wiguleium  Hondium 
to.  2 .  p.  6  9 .  Nudi  falis  libram  dimidiam  Cuppularum 
...  in  falina  noflra  tradidimus  annuatim.  V ide  Cupa  3 . 
CUPPUS ,  Tedum  in  modum  Cuppa.  ChronicoQ 
Parm.  ad  an.  1247.  apud  Murator,  tom.  9.  coi. 
772.  Afportantes  Cuppos ,  lateres  &  alia adificia  do¬ 
morum  ,  ut  fuas  domos  de  ipfis  adificarent.  Ibid.  coi. 
7  7  3 .  xEdificavit  civitatem  nomine  Vidoriam  &  con - 
jlruxit  burgos ,  &  domus  muratas  &Cuppatas,  facient 
ibi  circumquaque  foveas  magnas  valde  &  plane ata  -t 
bitifredos  &  betrefebas,  &  pontes  levatores ,  &c.  Vide 
Cupata  Domus. 


1237  CUP 

Cuppv  s,  pro  Cuppa,  in  veteri  Charta  fub  J tr¬ 
iti  n iano  fcripta ,  apud  Briflonium  de  Formulis 
pag.  647. 

CUPRUM  ,  Latinis  Cyprum,  five  as  Cyprium,  vel 
etiam  quodlibet  aes :  noftris  Curare.  Spartianus  in 
Caracalla  :  Ex  are  &  Cupro  cancelli  fiperpofiti  cjfe 
dicuntur.  Chronicon  Abbatiae  S.  Trudonis  lib.  1. 
Item  Cruciculas  aureas  3 .  argenteas  6 .  ex  Cupro  z . 
&c.  Occurrit  apud  Vegetium  de  Re  veterinaria 
non  femel,  &  apud  alios  Scriptores.  FUnc  Cupra - 
tus ,  Cupreus ,  apud  Ebrardum  Betun.  in  Graecif- 
mo  cap.  2  5.  [  &  alios.  Statuta  Arelat.  MSS.  art. 
99.  Commune  habeat  menfuram  Cupi  eam ,  qua  legi- 
timentur  barraliaf  Commendatur  vero  prcefertiin 
cuprilm  Hifpanicum.  Geda  Francor.  ufque  ad 
Robertum  Reg.  MSS.  ex  Bibi.  Loifeiliana  ann. 
1014.  Chorum  etiam  pfallentium  tabulis  Htfp.mici 
Cupri  circumdedit  opere  fufili.  Hifpanicum  metallum 
paulo  ante  appellatur.  Sed  &  Cyprum  ,  pro  Cu¬ 
prum,  dixit  Ethelwelfus,  lib.de  A  bbat.Linden- 
farn.  cap.  1  4. 

Nec  minus  ex  Cypro  fonitant  ad  gaudia  fratrum 
Alnea  vafa  cavis  crepitant  queis  pendula fijlris. 
yide  in  Cyprinum. 

CUPSONES.  Vox  incertae  notionis  apud  S.  Augu- 
Itin.  in  Sermonibus. 

CUPTARE,  Papiae  ;  Capere  multum.  Alia  notione 
vocem  ufurpat  Padus  Legis  Salicae  tit.  6  1 .  <5. 1 . 
De  eo,  qui  chrenecrudam  peragit ,  de  qualupra:  Et 
poflea  debet  in  cafam  fuam  intrare  ,  &  de  quatuor  an¬ 
gulis  terra  pulverem  in  pugno  colligere  ,  &  poflea  in 
duropello  (lare,  &  intus  cafam  Captare  debet ,  &  fic 
de finifira  manu  trans  fuas  fcapulas  jadare  fuper  pro¬ 
ximiorem  parentem.  Lex  Salica  recentior  habet :  Et 
flare  in  durpilo,hoc  efl ,  in  liminari,  &  intus  Capta¬ 
re  ,  &c.  Ubi  Wendelinns  Cuptare  idem  elle  vult, 
quod  Belgis  Kuppen  ,  obtegere,  occultare,  ita  ut 
ille  fe  intra  cafam  ab  aliorum  confpedu  fe  lub- 
movere  debeat.  Nec  fcio ,  an  a  Captare  ,  quae  in 
aliis  Editionibus  occurrit ,  vox  noltra  Cacher,  pro 
Occultare,  deduci  debeat.  [Eccardus  aliter  inter¬ 
pretatur  Cuptare  vel  Captare,  nimirum  per  Refpi- 
cere.  Refpicere  autem  ,  inquit,  &  Circumfpicere 
nobis  olimCapen  vel  Capfen  jam  Gaffen  dicitur.] 
CUPULA.  Vide  Cuppula. 

CUR,  pro  Jjfuia,  ufurpat  Lucifer  Calaritanus  p.24. 

1. CURA,  Dignitas  feu  munus  Curionis,  Cure . 
Concilium  Rotomagenfc  an.  1072.  Venduntur 
Cura  Paflorales  ,  fciltcet  Ecclejia  Parochiales.  Ste- 
phanusTornacenfisEpid.  1 7  9.  Laborat  &  murum 
Je  opponit  contra  filios  inobedientia,  qui  extra  clauflrum 
fub  obtentu  parochialium  Curarum  morari  defiderant 
atque  mori ,  &c.  Ubi  plura  in  hanc  fententiam. 
Braulio  Caefarauguftanus  in  Vita  S.  iEmiliani 
cap.  5  .Quapropter  in  Ecclejia  Bergegii  Prefbyteri  efi 
fundus  officio.  Tunc  relidis ,  quibus  dediti  ejfe  folent 
ijlius  ordinis  ,  nojlri  quidam  homines  temporis  fandam 
imp  artiebatur  Curam  ,  &c.  [S.  Bernardus  Epifl.  42. 
cap.  7-n.  27.  ad  HcnricuinSenon.  Archiep.Gir- 
ritur  in  clero  paffim  ab  omni  atate  &  ordine  ,  d  dodis 
pariter  &i'ndodis  ad  ecclejt aflicas  Curas,  tanquam  fine 
curis  quifque  vidurus  fit ,  cum  ad  Curas  pervenerit. 
Occurrit  alibi  paffim.] 

Cura,  Domus  Curionis.  Odo  Cluniae,  lib.  4.  Col- 
lat.  pag.  243.  Timentes  eos ,  in  Curam  Ecclejia  di¬ 
verterunt. 

2.  CURA ,  inMonaderiis ,  qui  curam  hofpftum  ha¬ 
bet  ,  feu  Hofpitalis.  Statuta  Monadica  in  Vitis 
Abbatum^.  Albani:  In  allate  flatimpofl  Er  atrum 
■refedioveni ,  &  gratiarum  adionem,  in  locutorio  hc- 

Tam.  II i 


fpitttm  divertant ,  feu  in  aho  quolibet  loco  fibi  deputatd 
Cura  cum  ipfis  exifiente  ,  qui  propter  Ordinis  difcipli- 
nam ,  hora  illa  cum  eis  remaneat.  Intra :  Hora  vefper - 
una  femper  remaneant  ,  Cura  cum  ipfis  remanente,  qui 
cum  ipfis  manducet ,  &c.  Eadem  nempe  forma,  qua 
Cura  Palatii,  dignitas ,  de  qua  mox ,  Cura  Pratorii, 
genus  fervi  apud  Trebellium  Pollionem,  Cura 
Epijlolarum ,  inter  officia  Praefedi  urbis  in  Notitia 
Imperii ,  Cura  domus ,  in  Capitul.  Caroli  Magni 
lib.  6.  cap.  127.  Cura  hara ,  pro  fubulco,  apud 
Ovid.  in  Epift.  Penelop. 

f  3-  CURA  ,  vox  Provincialis,  Purgatio,  ablatio 
fordium  &  luti.  Capitula  pacis  inter  Carolum  I. 
Comitem  Andegav.  &  Provincia  cum  Maflilien- 
fibus  ann.  1257.  Jguod  ad  Curam  portus  Maffilix 
eligantur,  ut  ceteri  ofiiciales ,  tres  probi  viri  ,  quibus 
V icarius  annis  fingulis  dabit  ccc.  libras  regalium  coro¬ 
natorum  vel .MaJJilienfium minutorum .  ..ile  quibus fa¬ 
cient  expenfas  ad  Curandum  portum-,  id  eft ,  ad  pur¬ 
gandum.  Gallis,  Curer ,  ut  Italis  Curare  ,  Purgare. 

f  4. CURA,  Curatio  vulneris ,  Gail.  Cure.  Litterae 
Elizabethae  Reginae  Angi.  an.  1562.  apud  Ry- 
merum  tom.  r  5 .  pag.  627.  coi.  1  .Ordinamus  & 
facimus  habendum  ,  tenendum ,  gaudendum  &  occu¬ 
pandum  didum  officium  fervientis  chirurgorum  noflro- 
ftm  tam  le  bouge  de  courtc  hofpitii  noflri ,  quam  vim, 
cera  &  aliorum  requfitorum  pro  Curis ,  &  aliis  proficuis 
commoditatibus ,  &c.  Similia  leguntur  p.  6  5  9 .  coi.  1 . 

<Jf  5. CURA.  Epitaphium  vetus  apud  Claudium  Aie- 
nejhier  Flid.  Lugdun.  pag.  3  4.  D.  Ai.  &  memoria 
aterna  Aufidi  Adilitaris ,  qui  vixit  ann.  xxii.  cujus 
fuprema  talia  fuerunt.  Hic  iens  in  Curam  per  amnem 
Arar,  fubito  cafu  abreptus.  Hunc  tumulum  po fuit  L. 
Ignius  Charito  fororius  ejus  &  Claudianus  Dulcicius 
furor.  Quidam  pro  Curam  legerunt  Curiam,  alii  Cur¬ 
ru,  non  fatis  attendentes ,  inquit  laudatus  Hido- 
riographus,  Curam  praedium  elle  Ulpiano  leg.Abf. 
D.  de  Judic.§.  Si  quis  tutelam ,  vel  Curam,  vel  nego¬ 
tium, vel  argentariam,  vel  aliquid  aliud, unde  obligatio 
oritur ,  certo  loco  admimflravit.  Flaec  Menederius, 
qui  &  ipfe  non  fatis  attendit  Curam  hic  Ulpiano 
non  elfc  praedium  ,  fed  tutelam  vel  bonorum  pu¬ 
pillarium  adminidrationem  ,  Gail.  Curatelle ,  quae 
tutelae  folet  adjungi  :  quocirca  fineque  Curiam 
neque  Curru  legendum  elt  in  Epitaphio  fuperio- 
ri,  crediderim  Curam  munus  ede,  officium  vel  ad¬ 
minidrationem  ,  qua  notione  Cura  non  femel  le¬ 
gitur  apudScriptores  Latinos. Tacitus  lib.  4.  Hid. 
A  re  tinum  Clementem  Pratorianis  prxpofuit ,  patrem 
ejus  fub  Caio  Cafare  egregie  fundum  e  a  Cur  a  didit  ans. 
Suetonius  in  Claudio  cap.  2  5 .  Provincias  Achaiam 
&  Alacedoniam  ,  quas  Tiberius  ad  Curam  fuam  tranf- 
tulerat ,  Senatui  reddidit. 

Cura-P  acis,  apud  Anianum  ad  leg.  1 .  Cod. 
Theod.  de  Pignorib.  in  qua  Prafedus  pacis  is  dici¬ 
tur,  qui  Grxcis  eJpwa^Kf.  Vide  JacobumGotho- 
fred.  ad  hanc  legem. 

Cura  PaLatii,  Dignitas  Palatina,  cui  Senator 
lib.  7.Epid.  5.  Palatinorum  aedificiorum  indau-' 
randorum ,  &  de  novo  extruendorum  curam  po- 
tiffimum  incubuiffie  ait :  qua  qui  donatus  a  Prin¬ 
cipe  fuerat ,  aurea  virga  decoratus  inter  obfequia  m  - 
merofa  ante  pedes  regios  primus  incedebat.  De  qua  qui¬ 
dem  virga  videtur  intclligendus  S.  AderiusOrat. 
in  Oeconomum  iniquit.  Tl  St  r  m  ti7ru%XovTuv 
h  o"AH V» ,  t 0  atpyrjfiv  o^n/ixct ,  »  xaCha.fJ.lt;  »  fyvm-  Ejlll- 
modi  ed  dignitas  illa  apud  Reges  nodros:  Inten¬ 
dant  des  baftimens  du  Roy. 

Certe  quidquid  fit  de  Cura  Palatii ,  cujus  mu¬ 
neri  aedificia  Palatina  incumbebant  ,  apud  Go- 

liiiij 


1 2  39  CUR 

thicos  fortaffeltaliaeReges ,  alia  fuit  illius  digni¬ 
tatis  fu  ndio  apud  Auguflos  Byzantinos, quantum 
conjedura  licet  aflequi ,  qua  donatos  Apollina¬ 
rem  &  Saturninum  fub  Conflando  tradit  Ammia¬ 
nus  lib.  14.  &  2  2.  de  Apollinare  :  Paulo  ante  agens 
PalatiiCafaris  Curam.  De  altero  :  Saturninus  ex  Cu¬ 
ra  Palatii.  Idem  1.  3  1 .  Tribunus  EEquitius ,  cui  tunc 
erat  Cura  Palatii  credita.  Sidonius  carm.  2  3 . 

Intra  aulam  foceri  mei  expetitus , 

Curam  cum  "moderatus  es  Palatii. 

In  Codice  Theod.  Cura  Palatii  mentio  occurrit , 
jungiturque  Tribuno  &  Comiti  Stabulorum  in  leg. 
unie,  de  Comitib.  <3c  T rib.  Schol.  &  leg.  1 .  Qui  a 
praffiit.  tyronum  excufentur.  Sed  quod  illius  po- 
tiffimum  fuerit  munus,  non  omnino  conflat:  etfl 
probabile  fit ,  eofdem  fuilfe  ejufmodi  officiales , 
qui  poflmodum  Curatores  Palatiorum,  vel  qui  Pra- 
pofiti  Palatii  appellati  funt.  At  Alamannos  exifli- 
mat ,  eum  ,  qui  vulgo  Cura  Palatii ,  &  poflmo¬ 
dum  Curopalates  appellatus  efl,  effe,  qui  Scripto¬ 
ribus  aliis  Prafetfus  Pratorianorum  indigitatur,  qui¬ 
que  Praetorianis  militibus  praeerat:  idque  potiffi- 
mum  elicit  ex  Procopio ,  in  Hifl.  Arcana  feriben- 
te  ,  Juflinum  Principem  cuflodem  Palatii  confli- 
tutum  ab  Anaflafio  Auguflo:  Ap^evra  ya.(>  aulcv  Am- 

B ar/AeJ?  KaTtf  iiff-a.ro  t oov  Iv  rictXaT/»  tpuXayMV. 

Quae  quidem  dignitas  eadem  efl ,  qua tCuropolata. 
Nam  caeteri  Scriptores  hac  donatum  paffim  tra¬ 
do  nt.Evagrius  lib.  5  .  cap.  1  ■  I affivot;  t»V  quXukhv  t»£ 
ttuEUt;  t/j.7Tt7ri^"eufjitV6C  ,  ov  KtSfOVetXclrnv  »  Vos/xa. lusv  Xtyti 
Vigilius  PP.  Epill.  1  5.  Sed  &  ffu fimum  Ex- 
confulem  &  Curapalattt.  Cujus  quidem  dignitatis 
audoritas  magna  erat,  ut  quae  primas  ab  Augu- 
flali  teneret,  ut  habent Theophyladus Simocat- 
ta  lib.  3 .  c.  1  8 .  S.  Nicephorus  in  Brev  iario  p.  1  6. 
primae  Edit.  Photius  in  Biblioth.  Scc.  Corippus 
1.  1.  de Laud.  Juftini Junioris: 

Par  extans  Curis ,  folo  diademate  difpa? 

Ordine  pro  rerum ,  vocitatus  Cura  Palati. 

Et  lib.  2. 

Difpofitorque  novus  fiacra  Saduarius  aula 
Succeffior  foceri ,  fattits  mox  Cura  Palati. 

Hinc  viros  primarios,  &  qui  proxima  Auguflos 
attingebant  neceffitudine  &  affinitate  ,  hac  po- 
tiffimum  donatos  legimus  ,  in  Chronico  Alexan¬ 
drino  pag.  868.  apud  Luitprand.  in  Legatione  , 
Zonaram  pag.  8 2.  127.  166.  &c.  ApudGrego- 
rium  Turon.  lib.  2.  Hifl.  cap.  8.  Aedus  Curam 
Palatii  gejfiffe  dicitur ,  quo  loco  meminit  fjoannis 
Cur  a- Palatii. 

Curopalatas  Iberiae  Principes  appellatos  do¬ 
cemur  ex  Conflantino  de  Adm.  Imp.  c.  4  3 .  4  5 . 
&  Zonarapag.  178. 

Curopalates.  Paulus  Diae.  lib.  4.  Chron.  Ca- 
ftn.  cap.  108.  Maurum  quoque  Curopalatem  Palatii 
Imperatoris  Confiantinopolitani. 

Choropalasiu  s  ,  eidemcap.  17. 

Corpalatius,  apud  Baldricum  in  Hifl.  Hiero- 
folymitana  pag.  9  3 . 

Corpalasius,  apud  Petrum  Tudebodum  lib.  1. 
Vide  Major  domus. 

CURAC^, Primores  apud  Indos  Hifpanos.  Con- 
cil.  Liman.  an.  1  5  8  2.  Vitia  Primorum  inter  Indos , 
quos  illiCaciques  autCuracas  vocant ,  facile  diffimu- 
lanttir.  Alterum  ejufd.  urbis  Concil.  ann.  1  594. 
Indorum  Parochi  caveant  ne  Indos  ad  offerendum  ... 
compellant. . ..  claudendo  portas  Ecclefia ,  ne  fine  ob¬ 
latione  fatta  egrediantur.  . .  nec  mittendo  petitum  elee- 
viofynam  ad  ipforum  domos  per  ipforum  Cur  ac  as  feu  Re¬ 
ctores  aut  Officiales  vel  Mmifiros , 


CUR  1240 

f  CURAGULUS.  Vide  Curagulus. 

CU RADIA.  Charta  ann.  1  1 49.  apud  Petrum  Ma¬ 
riam  Campum  in  Hifl.  Eccl.  Placentinae  in  Rege- 
flo  2.  part.  Ch.  41.  Super  c  au fa  qua  vertebatur  inter 
D.  Tbeobaldum  Epifcopum  Placentia  ex  una  parte,  & 
Confules  &  Commune  Placentia  ex  alia,  de  pedato  Flo - 
rencioU,  de  advocatia  ,  &  Curadia,  &c.  [  Forte  me¬ 
lius  legeretur  Curaduria  ,  Hifpanis  ,  Pupillarium 
bolorum  curatio ,  Gall.  Curatelle.  Saltem  eadem 
efl  notio.  Hic  Advocatia  pro  T  utela  fumitur.  Vide 
Curatura. ] 

CURAGENDARII ,  qui&  Curiofi ,  in  leg.  1.  Cod. 
Theod.  de  Curiofis,  qui  Curas  agunt,  in  leg.  2.4. 
&  5 .  eod.  Curam  publicam  agentes ,  in  veteri  For¬ 
mula. 'Hiftoria  S.  Clementis  Epifcopi:  Pofl  myfie- 
na  autem  facta  ,  profiravit  fe  ad  pedes  B.  Clementis 
Theodora ,  dicens  ,  virum  fuum  Citras  agentem  fecre - 
torum  Domini  noftri  fj.  C.  cacitatem  incmriffe  oculo¬ 
rum  amborum ,  &  utrarumque  aurium  auditum  perdi - 
diffe.  Cum  is  nimirum  ad  (  hriftianorum  colledas 
veniffiet,  infpedurus,  quid  in  iis  ageretur.  Paffio 
S.  Bonifacii Martyris, edita  ab Holltenio:  Habens 
fub  fe  feptuaginta  &tres  Procuratores  t  qui  Curas  age¬ 
bant  in  poffejjionibm  ejus.  V  ide  Curiojus. 

CURAGULUS ,  Curam  gerens.  Gloffise  MSS.  Cur  4- 
gulus ,  follicitus.  Gloffi  Ilidori ,  Curagulus ,  Curiofus. 
[vel  ut  eas  exhibet  Georg.  Graevius :  Curagulus ,  id 
efl,  Curiofus.  Cur aculus ,  Curiofus. Quae  verba  vide¬ 
tur  haufiffea  Prifciano  1.  4.  Partitionum  ,  qui  ta¬ 
men  non  dicit  idem  fonare  Curagulum  ,  ac  Curio - 
fum ;  fed  vocem  utramque  a  Cura  derivari.  Charta 
Edmundi  Regis  tom.  2.  Monaflic.  Anglic.  Igo 
Edmundus . ..  Rex  Anglonnn ,  &  Curagulus  multarum 
gentium. 

^1  CURALLUM  ,  pro  Coralium  vel  Corallium ,  Gall. 
Corail.  Fliflor.Dalphin.tom.  2.  pag.  275.  Pro... 
duobus  filis  de  paternefiris  de  ambro ,  &  duobus  filis  de 
paternofiris  de  Curalio ,  &c.  P aternoficr  de  auro  cum 
gaudiis  de  Curalio .  . .  Paternofier  de  Curalio  cum  gau¬ 
diis  de  ambro ,  apudRymerum  tom.  9.  pag.  276. 
coi.  2. 

CURAMENTUM  ,  Cura,  curatio  ,  Gall.  Soin ' 
Adminiflration.  Chartular.  S.  Vandreg.  to.  2.foI. 
1282.  P.  miferattone  divina  Rothomag.  Arcbiepifc. 
dileffo  filio  Decano  S.  Georgii  falutemin  Domino.  Te¬ 
nore  prafentium  tibi  mandamus, quatenus  Ric  ardum  Pre¬ 
sbyterum  latorem prafentium  exparte  Abbatis  S.War - 
dreg.prafentatum  &  d  nobis  receptum ,  cui  contulimus 
curam  de  Cur  amento  Ecclefia  de  Cravenfon  auttoritate 
nofira  inftituas  in  eadem. . . .  datum  apud  Pratum  S. 
Gervafii  an.  mccxl. 

CURANDERII  telarum ,  in  Charta  an.  1  3  3  7.  in 
M.  Paflorali  Eccl.Parif.  pag.  368.  Curatores ,  Aiv- 
km-t Eg ,  feu  Tr^vTut ,  Theophilo  Anteceflofi. 

CURANTIA,  Acquifitio.  Charta  Philippi  Epifc, 
Pidav.  an.  1  2  3  6.  apud  Beflium  in  Epifc.  Pidav. 
pag.  8  2 .  Si  vero  in  diflsa  Ecclefia  'aliquem  monachan- 
do ,  feu  confenfu  proprio  aliquo  modo  acquijitiones  ,Jive 
Cur  antias  fecerit,  eidem  permanebunt  propria,  & fi  Ca- 
pellanus  ibidem  fecerit  fumptibus  propriis  acquijitiones , 
feu  Cur  antias ,  eidem  &  fuccejforibus  fuis  remanebunt. 
[Vide  Covrantia.f 

1 .  CURARE ,  Ev\a.qiaf  tiv ,  Curare  funus,  lavare,  un-< 
gere ,  lepelire ,  &  omnia  proeliare ,  quae  requirun¬ 
tur  ad  fepulturam.  Palladius  cap.  1  o.  £)uem  cum 
ego  Curaffem  ,  &  linteis  fincli  corpus  involvtjfem,  & 
depofuiffem  ,&c.  Vide  Procurare. 

2.  CURARE,  Hofpitio  Sc  convivio  excipere.  Vi¬ 
de  Procurare. 

f  3.  CUR  ARE,  Purgare ,  Gall.  Curer,  Ita  l.  Curare, 


I 


1241  '  CUR 

in  Statutis  Maffil.  lib.  2.  cap.  41.  Arelat.  MSS.art. 

1  5  9.  in  voce  Cura  3 .  &c. 

^i  CURASSIA ,  Gall.  Cuiraffe ,  Thorax  ,  lorica.  Ap¬ 
pellatio  Conventus  Monafterii  S.  Vigoris  Mallii, 
ad  Concilium  generale  an.  1  424.  Lanceis  &  bom¬ 
bax  dis  ,  Curaffus  &  cajjidilibus  ,  &c. 

1.  CURATA,  [Species  telonii.]  Vi  de  Curatura. 

f  2.  CURATA  ,  Idem  ,  ni  fallor  ,  quod  Procuratio  , 
feu  Hofpitium  &  convivium  ab  Tcclefiis  debita 
Epifcopis  &  Archidiaconis ,  cum  ab  eis  vifitaban- 
tur.  Charta  fundationis  Prioratus  S.  Fromondi  ex 
Archivo  Monafterii  Carifiac.  Concedente  etiam  H li¬ 
gone  Conflantienji  Epifcopo  pradiclarn  Ecclejiam  ejfe 
quietam  &  liberam  ab  omni  fynodo  &  Curata  &  con- 
fuetudine.  Vide  Procurationes  Epifcoportm. 

f  3.  CURAT  A  ,  Fofla,  quae  purgari  folet  faepius , 
unde  egeruntur  fordes,  quas  Galli  dicimus  Cu.ru- 
res ,  Purgamenta.  Charta  Calomontis:  Juxta  do¬ 
mum  &  pedam  liberorum  Petri  Bone t i ,  quadam  Cura¬ 
ta  intermedia  ,  juxta  muros  vilis.  &  carreriam  publi¬ 
cam.  Computum  anni  1  3  14.  Hift.  Dalphin.  to. 

1 .  p.  1  3  2.  coi.  1 .  Pro  ganta  facienda ....  Pro  Cu¬ 
ratis  dici  a  ganta  faciendis  centum  folid.  Hic  Curatae 
funt  effofla  garits  fundamenta.  Vide  Curare  3  . 

4.  CU  R  AT  AEcclhsia,  Parochialis ,  cui  pne- 
eft  Curio.  Legitur  in  Charta  Conradi  Ducis  Sile— 
diae  ann.  1345.  inter  Reliq.  MSS.  Ludewig.  to.  5 . 
pag.  635.  Curata  Capella  ,  ead.  notione  ,  in  Indi* 
ce  MS.  Beneficiorum  Dioecefis  Conftantienfis  fol. 

6  1 .  Vide  Ecclejta. 

«H  CURATELA,  Curatio,  Pupillarium  bonorum 
adminiftratio  ,  Gall.  Curatelle.  Occurrit  in  Arre- 
ftoParlamenti  Parif.  an.  1  440.  Hift.  Harcur.  to. 
3.p.  328.  &  apudRymer.  to.  i6.p.  178.  Vox 
Jurifconfultis  nota. 

CURATERIA ,  Ars  coriaria.  Statuta  Maffil.  lib. 

2.  cap.  41 .  Confiituimus  ut  omnes  illi ,  qui  erunt  con- 
flituti  d  curia  tam  fuper  minifierityC urat  eris  quam  blan- 
caris  teneantur  fpeciali  f aeramento ,  quod  ipji  bona  fide 
&  Jine  dolo  faciant  jurare  omnes  blancarios  qui  faciunt 
aptari ,  &  operarios  fuos  qui  pelles  aptandas  accipiunt, 
&c.  Vide  Corrateria  2. 

%  CURATERIUS ,  Sutor,  Gall.  Cofdonnier.  Charta 
pro  Communia  Balneoli  ann.  1300.  Ordinaverunt 
quod  itnufquifque  fabaterius  &  Curaterius  de  Balneolo 
pojfit  &  debeat  tenere  unam  b  ancam  in  mercato ...  & 
Ji  fabaterius  ejfct  Curaterius,  vel  Curaterius  fabaterius 
exifteret ,  in  hoc  cafu  Jibi  liceat  tenere  duas  hanc  as  in 
mercato ,  unam  fcilicet  in  loco  ubi  &  alii  Curaterii  fuas 
banc as  tenent ,  &  aliam  in  illo  loco ,  ubi  &  fabbaterii 
tenerent  banc as  fuas.  Aliaan-.  1  3  44.  ex  Schedis  D. 
Lancelot :  Item  fiatuerant  quod  Curaterius  Jive  femel- 
lator  aut  fabaterius  Jit  aufus  tenere  in  mercato  vilis 
Balneolis  banca  ,  niji  &c.  Concil.  Biterrenfe  ann. 
3299.  inter  Anecd.  Marten.  to.  4.  coi.  2  2  5 .  De 
Clericis  qui  carnifices ,  pelliparii,  futores ,  fotularium 
Curaterii  feu  aluderii  ,  Jive  fabri  communiter  publici  ac 
manifefii  exifiunt ,  vel  alia  mechanica  viliora  commu¬ 
niter  &  publice  exercere  nofcuntur  ,  auctoritate  prsfen - 
tis  Concilii  innovamus ,  quod  in  alio  fuperiori  Con¬ 
cilio  vetitum  eft. 

f[  CURATIUS,  Accuratius,  curiofius.  AdaSS.  Ju¬ 
lii  to.  3 .  pag.  1  5  o.  de  S.  Udalrico :  Accepit  provin¬ 
ciam  ,  tnfpetloque  Curatius  loco  ,  divinis  ineptum  fer- 
vitiis ,  &  commodis  Monachorum  necejfariifque  adver- 
fiim  deprehendit. 

1 .  CURATOR.  Curator  f  s  in  civitatibus  didi , 
qui  rebus  venalibus  pretia  imponebant ,  Curiali¬ 
bus  praeerant,  vedigalibusac  tributis  perfolven- 
dis  invigilabant ,  ut  eft  in  Curatoris  civitatis  for_ 


^  CUR  1 242 

mula  apud  Senatorem  3.  7.  E  pift.  t  2 .  ex  qua  prae¬ 
terea  Curatores  civitatibus  ac  Principibus  datos 
docemur :  quod  firmant  etiam  aliquot  veteres  In- 
feriptiones  apud  Gruterum.  Capitolinus  in  An¬ 
tonino  Philofopho:  Curatores  multis  civitatibus  e  Se¬ 
natu  dedit.  Reditus  etiam  civitatis  colligebant : 
unde  &  A oyi<?a.l  didi.  Gloff.  S.  Benedidi  cap.  de 
Magiftr.  Curatsr  ,<j>povTisr>k  >  Aoyis-»?  GloflaeNo- 
micae  MSS.  Hapamop ,  cppomg-»?.  Julius  Firmicus  lib. 

5 .  cap.  1 .  Faciet.. .  Curatores  vel  principales  civita¬ 
tum  publicis  rationibus  prspojitos ,  Rationales  &  qui 
fifcalcs  rationes  fideli  fetnper  ojficio  exigant.  Curatores 
pecunia piiblic s ,  srani ,  in  aliquot  Infcriptionibus: 
Curatores  urbis  ,  aut  civitatis ,  nude  in  aliis.  Curator 
civitatis ,  in  Adis  Proconfular  ibus  Martyrii  SS.  Di- 
dymi  &  Theodorae  n.  1 .  C-;i  arer  urbis ,  apud  Am- 
mian.  1.  1 4.  Apud  Auguftinum  1.  3 .  contra  Cref- 
con.  c.  2  9.  ex  Adis  Munatii  Felicis :  Flaminis  per¬ 
petui  Curatoris  Colonia  Cirtenjts :  in  Collat.  1 .  con¬ 
tra  Do'nat.  c.  1.  fit  mentio  Curatoris  celfa  Cartha¬ 
ginis  :  Curatoris  Alexandria ,  apud  Pollionem  in 
JEmilid.no :  Curatoris  Aquini ,  apud  Spartianum  in 
Pefcennio,&c. 

Mf.gas  Curator,  Dignitas  in  aula  Byzantina. 
Habetur tom.  i.Hift.  Francor.  EpilL  Childeberti 
Reg.  inferipta  Viro glonofo  Meganti Curatori:  qui, 
nili  fallor ,  non  alius  eft  ab  eo  ,  qui  Curator  Impe¬ 
rialium  domortun  dicitur  in  ESift.  Mifcella ,  lib.  1  8. 
Kypar&sp  xm  oiku>v  ,  Theophani  pag.  220. 

ruv  feiwv  ehuv  ,  in  Novella  Tiberii  Imperat,  cap.  1. 
Agathias  1.  5  •  de  Anatolio  :  AvcTp a.  tmts  tuv  vndxuv 
ufyq.  rflifxnfjLtvoiv,  ^  <®-p otrytro  (pfovriLct  t IQterQai ,  Zj  \m- 
fxlXtiav  tw  Bao -AeV’;  ollzuv  n  yj  kIh{/.oltu>v  «p %>>v  iiXuxolu. 
KapafTwpa;  J'e  tutm;  zctxStri  P  u/xcuoi.  T  radit  Theopha¬ 
nes  p.  41  2.  Nicephorum  Imperatorem  praecipua 
fubditorum  praedia  £/?thV  Cunhuinv  uu^dtluaeluv  rede- 
gifte ,  id  eil ,  Magno  Curatori  fubjeciffe ,  qui  eo¬ 
rum  reditus  fifco  inferret.  [  Anonymus  Combe- 
hfianus  in  Lacapeno  num.  24.  aiteumdem  Im¬ 
peratorem  capta Melitene  ,  hanc  e/5  Kaparwp/av  re- 
degiffe  ,  multis  inde  auri  argentique  millibus 
quotannis  &  tributis  eo  illatis.  Vide  Curatura 
fub  finem.  ]  Exftat  apud  Gregorium  Magnum  1* 
8.  Epiftola  (  quae  eft  7.  )  inferipta  Theodoro  Cu¬ 
ratori  ,  ex  qua  colligitur  ,  Curatorem  dignitate 
admodum  illuftrem  ,  militefque  illius  quodam¬ 
modo  imperio  fuilfe  fubditos.  Summus  Cur  ater , 
occurrit  in  veteri  Infcriptione  43  1.  1.  fed  alius 
forte  a  Magno  Curatore. 

Curator  Divinae  &  dominica  domus ,  in  leg.  u!t. 

Cod.  de  Quadrienn.  praefeript.  &Nov.  1 .  Juftin. 
Curatores  vero  Ungulorum  Palatiorum  non  le- 
mel  memorant  Scriptores  Byzantini  :  Curatorem 
Palatii  Hormifda  ,  fexta  Synodus  Ad.  1 .  &:  Chro- 
nicon  Alexandrinum  pag.  8  68.  870.  Curatorem 
Palatii  Manganorum  ,  Leo  Grammaticus  p.  496. 
Curatorem  Palatii  Antiochi ,  Chronicon  Alexandr. 
pag.  870.  Curatorem  Palatii  Marina ,  Theophanes 
an  3  5.  Juftiniani.  Ita  porro  appellati,  non  quod 
ipforum  Palatiorum  curam  haberent  ;  fed  aera¬ 
riorum,  quae  in  iis  repoli ta  erant ,  &aflervaban- 
tur  ,  quod  ex  Scriptoribus  Byzarkinis  licet  colli¬ 
gere.  Vide  Henr.  Valefium  adEvagrium  lib.  5» 
cap. 1 8 . 

Curatores  Operum  Publicorum, 
Curatores  aErarii, 

Curatores  Annona:, 

Curatores  A ctp arum, 

Curatores  Viarum, 

Curatores  Calendarii  , 


1143  CUR 

Curatores  ^dium, &c. habent paffim veteres 
Infcriptioncs ,  quas  indicant  Index  Scaligeri  ,  & 
JCtorum  Libri. 

Curatores  Domus,  vetantur  effis  Clerici  & 
Monachi ,  td  eft ,  villici ,  in  Capitulis  Caroli  Ma¬ 
gni  lib.  6 .  c.  i  2  2 .  V ide  Meurlium  in  Kagal wgefce. 

Curatore s  Regionum,  in  veteri  urbis  Con- 
llantinop.  delcript.  in  infcriptionibus  apudGru- 
terum  p.  i  5  o.  2  5 1  •  apud  Capitolinum  in  Anto¬ 
nino  Philofopho ,  &c. 

5J  z  .CURATOR,  Prior,  Superiorapud  Cartufianos. 
Chronicon  Trivetti  adann.  1200.  Henricus  II. 
Rex  Angi,  vix  multis  precibus ,  ut  (  Hugo)  in  domo 
quadam  ejufdem  Ordinis  ( Cartuliani )  inAnglia  .... 
Curatoris  admitteret  officium ,  potuit  obnnere.  Gfucm 
.....  vacante  [ede  Lincolnievji ,  fuajit  Canonicis ,  ut 
Priorem  domus  fua  Hugonem  in  Epiftopum  digerent  & 
proficerent  in  Pafiorem. 

5f  CURATORIA,  Officium  Curatorispupillorum. 
Vox  forenfis.  Vide  Leg.  1.  &  2.  Digeft.  de  Ex¬ 
cubationibus  tutorum. 

CURATORICII  Equi.  Lex  29.Cod.Theod.de 
Annona  &  trib.  Ut  vicenis  [olidis ,  qui  in  proterit um 
pro  equis  Curatoriciis  petebantur ,  duo  [olidi  detrahan¬ 
tur.  Meminit  praeterea  1.  2.  eodem  Cod.  de  equo¬ 
rum  colla  i.  Equorum ,  qui  Curatoricio  nomine  flagi¬ 
tantur.  Ubi  ejufmodi  equos  didlos  putat  Jacobus 
Gothofredus,  quod  iis  uterentur  Curatores,  &  Cu¬ 
ragendarii  ,  vel  Palatini ,  qui  ad  agendas  curas  reipu- 
blic&  in  provincias  deltinabantur.  V ide  alias ej uf- 
dem  conje&uras  ad  has  Leges. 

CURATORIUM,  ^des  curatoris.  Lexic.  Graec. 
MS.  Reg.  Cod.  2062.  KfeijixTMgsTcv  ,  tv  <x>  b  Jtagsmog. 

ff  CURATORIUS ,  Spe&ans  Curatorem  pupillo¬ 
rum.  Initrumentum  an.  1  3  3  2.  ex  Archivo  S.  Vi- 
ftorisMaffil.  Cau[a  ventilata  inter  Petrum  de  Bran- 
dijio  de  M ajfili a  Curatorem  &  Curatorio  nomine  Bar- 
tholomaa  neptis  [eu  felev,ena  fua. 

CURATURA,  vel  Curata  ,  Telonei  fpecies  ex 
mercibus  in  nundinis  diltra£tis.  Charta  Berenga- 
riilmper. ann.  91  6.  apud  Ughellum  tom.  4.  pag. 
794.  in  E pi fcopis  Cremonenfibus  :  Placita  cuflo- 
dire ,  manjionatica [acere,  portatica  tollere  ac  telonea  , 
ac  Curatam  publiciter  erigere  qimebat.  Infra  :  Aut 
Curatam  aut  portaticum  ibi  tollat  nemo ,  &c.  Ita  pag. 
§  1  7.  At 

Curatura,  fcribitur  in  Charta Henrici  Imp.  ibi¬ 
dem  p.  808.  Alia Ardoini  Regis  Italiae  an.  1011. 
apud  Guichenonum  in  Biblioth.  Sebufiana  pag. 
249.  Omnem  diftriclum  ,  mercata ,  teloneum  ,  Cura¬ 
turam ,  &c.  Alia  Anfelmi  Archiepifcopi  Mediolan. 
anno  1100.  apud  eumdem Ughellum  ,  &  Puri- 
cellum  pag.  48  2.  Stabilitur  quoque  &  communi  in- 
ftitutione  d  nobis  laudatur  ,  quatenus  ibi  Jit  mercatum 
annuale  omnium  rerum  fluens  &  venale  ,  ex  quo  nullus 
prafumat  Curaturas  quarere,  &c.Turadia ,  perperam 
pro  Curadia ,  editum  apud  eumdem  Puricellum  p. 
519.  Coloneum  (  1.  teloneum  )  quod  vulgoTuradia 
dicitur  ,Jive  Portenaticum.  Sed  & 

Currita,  perperam, ni  fallor ,  exaratum  legitur 
in  Charta  Lotharii  III.  Imper.  anno  1133.  apud 
eumdem  Ughellum  &  Cadeftinum  in  Epifcopis 
Bergomenfib.  Theloneum  videlicet,  quod  Currita  vul¬ 
gariter  dicitur ,  de  omni  mere ato ,  quod  infr a  civitatem 
fit ,  cirr.Ut  & 

Curri  tura  ,  in  Charta  Friderici  I.  Imper.  anno 
1156.  apud  eumdem  Ughell.  ibidem  :  Cum  ufi - 
bus ,  conditionibus, [odro,  diflricio ,  atque  teloneo ,  quod 
vulgo  Curritur  a  dicitur ,  ubicumque  mercatum  fuerit , 
At  unde  di£um  ejufmodi  teloneum  ,  non 


CUR  1x44 

plana  affequor ,  nili  debitum  illud  fuerit  civita¬ 
tum  Curatoribus ,  tainetfi  extremis  faeculis  ejufmo¬ 
di  dignitatis  vix  mentio  occurrat)  vel  potius,quod 
tributa  in  Curatorias  ,  de  quibus  fupra  in  voce  Cu¬ 
rator  1 .  inferrentur. 

51  CURATUM  Beneficium  ,  Sacerdotale ,  ad  quod 
pertinet  Cura  animarum  ,  Gail.  Benefice  cure ,  vel 
Benefice  d  charge  d' ames.  Beneficium  Curatum  &  non 
Curatum  ,  apudllymerum  tom.  8 .  pag.  293.  coi. 
2.  Vide  Curata  4. 

I .  CURATUS  ,  Curio ,  Sacerdos  Ecclefiae ,  vulgo  , 
Cure.  Thomas  Walfinghamus  pag.  275.  Docuit 
etiam  decimas  &  oblatuv.es  [ubtrahendas  Curatis  ,Ji 
conflaret  [ubjecium  aut  Parochianum  melioris  vita  fore 
quam  Curatum  fuiim.  Charta  Joannis  Regis  Franc. 
anno  1363.  deEpifcopo  Parifienfi ;  Inter  alias  di¬ 
gnitates  pr alatus  cfl  &  quaji  Curatus  Regum  Francia . 
[Occurritalibi  non  femel.  Capell ani  Curati, inLau- 
dibus  Papiae ,  apud  Murator.  tom.  11.  coi.  38.] 

5J  2.  CURATUS  ,  Purgatus  ,  in  Charta  anni  1471. 
ex  Camera  Comput.  Provinciae  Regelt.  Columba 
fol.  282.  Vide  Curare  3 . 

CURBACULUM,In(lrumentumad  capiendas  aves 
tempore  nivium  ,  ex  paucis  virgulis  confe&um, 
interius  concavum ,  &  in  parte  poftrema  acutum, 
habens  oftiolum  ,quod  in  terra  jacet,  coopertum 
palea  ,  quod  cum  uno  vimine  in  terram  infixo 
elevatur, &  pofterius  percutit  adefeam  intrantem 
quae  intus  elt,  quam  aliunde  accipere  nequit,  cum 
fit  undique  terra  te&um.  Petrus  de  Crefcentiis 
lib.  1  o.  de  Agricult.  cap.  28. 

51  CURBADA ,  ut  Corvada.  Vide  in  Corvata. 

51 CURBIT A,  Stuprum  ,  Infamia,  in  LegibusLon- 
gobard.  telte  Martinio.  Hinc  Cucurbitare  ,  de  quo 
fupra.  t 

51  CURCEBOLDUS.  Vide  Curcinbaldus. 

5f  CURCILLA,  Oppilago.  Gloffi  lfid.  &  Papias.  Mar- 
tinius  vocem  hanc  ducit  a  Curculio ,  quod  guttur, 
inquit ,  exerceat  edendo.  Oppilago  ,  quali  Oppilatio, 
quod  corpus  Oppilet  cibis  &  oppicat. 

CURCINBALDUS,  Curceboldus,  Vehis  fpecies. 
Odo  Cluniacenf.  lib.  2.  deVitaS. Geraldic.  23. 
De  [uo  quoque  veftimento  ,  videlicet  Curcimbaldo  in¬ 
dutam  latenter  extra  tentoria  deduci  fecit.  Wolphar- 
dus  Prefb.  lib.  1 .  de  VitaS.  Walburgis  num.  1  9. 
Curceboldum  ,quem  prius  ad  texendum  erexerat ,  fle¬ 
xis  digitulis  texere  coepit.  Quidam  Codd.  habent  Cur - 
ciboldum,  aliiCuciboldum.  Innocentius  III.  PP.lib. 
1 .  Epift.pag.  3  1 .  Edit.  Venetae,  &  29.  Edit.  Co¬ 
lon.  de  CanonicisRegularib.  Cortibaldum  infuper , 
fubaros  quoque  in  hieme  ,  [otulares  habeant  in  aflate , 
caligas  tam  lineas  quam  laneas ,  &  [cafones  Jimiliter 
habeant  duplicatos ,  cap  as  nigras  Jinguli  de  manteli  ano 
habeant  vel  nadivo,  pelles  agninas  albas ,  &c .  Ex  his 
emendanda  AbfcaMurenfis  Monallerii  p.  55-  Dc 
ftola  [anili  Defiderii,  &  Thurciboldo  ejus  ,  &  cali¬ 
gula  ejus.  Legendum  enim  Curcinbaldo  ,  ut  &  in 
Querimonia  Berengarii  Vicpcomitis  Narbonen- 
fis  adverfus  Guiffredum  Archiepifc.  Narbon.iVo» 
chlamydes  neque  capas  polemitas )  non  cyclades ,  non 
dalmaticas,  non  Cureballt ,  non  lignum  dominicum ,  &c. 
Ubileg.Curcinbaldos ,  [aut  Cortiballos ;  nam 

51  Cortib allus  &  Cortibaudus  ,  Bituricenfib. 
ac  Lemovicenfibus  Courtibault ,  Tunica  brevior 
eft  feu  Dalmatica  ,  quam  geftabant  Diaconi,  cae- 
terique  miniftri  inferiores.  Confuetudines  MSS. 
S.  Augullini  [.emovic.  fol.  2.  Matricularius  indu¬ 
tus  debet  prdre  procejfionem  cum  magna  cruce  &  uno 
vexillo ,  &  Diaconus  indutus  dalmatica  portans  librum 
Evatigeliorum  in  manibus ,  cum  duobus  pueris  indutis 


1245  CUR 

Cortib  audis  &  tenentibus  candelabra  cum  candelis,  di¬ 
tet  ire  ultimus  pofi  Prionem ,  &c.  Fol.  3.  Nona  dici  a 
induat  fe  Dompnus  Abbas  cum  fiola  &  crojjfa  &  vefii- 
mento  parato  ,  &  minifiri  cum  Cortibaudis  accipiant 
crucem  &  aquam  benediBam.  Et  fol.  2  2.  Acquifivit 
huic  Ecclejia  xxx.  fext.  frumenti . . .  .pratcrea  quam¬ 
dam  cafulam  ,  dalmaticam,  Cortib audum  dolfamit  ru¬ 
beum.  In  Regulis  antiquisOfficiariorumS. Martia¬ 
lis  ejufdem  urbis  dicitur  ThefaurariielfeCVyaffr 
&  Cortib  alios  cuftodire,  &  in  MS. anni  1 2  29. me¬ 
morantur  Cortib aus  fejlals  &  Cortib aus  ferials.  Or¬ 
dinarium  ejufd.  Ecclef.  apud  Marten.  de  antiqua 
Eccl.  Difciplina  in  Officiis  celebrandis  p.  98  .  d<3 
Odava  Natalis  Domini :  Primam  ledionem  vigi¬ 
liarum  nodurnarurn  debet  legere  Succentor  indutus 
Cortiballo ,  id  efi ,  dalmatica  *  ajfifiente  Jibi  Diaconi 
ordinario ,  non  Canonico  ,  tenente  duas  parvas  candelas 
tnjimul  junctas  ad  librum  :  quinque  teBior.es  fequentes 
leguntur  per  Canonicos  in  Cortiballis ;  tres  ultima  le- 
Biones  fequentes  leguntur  per  C  anonicos  incappisfericis. 

$  CURCIO ,  itfdva.  Gloff.  Lat.  Graec.  Sangerman. 
Vipera. 

^CURCUBA.  Vide  Cucurba. 

CURCULIO.  Papias  :  Curculias  nauta  fio  more  vo¬ 
cant,  quibus  in  tempefiatibus  utuntur.  Eadem  habent 
Ugutio  &  Joan.  de  Janua.  [Vide  Cucurba.  ] 
CURCUMA,  Capiilruni ,  x.cbp:cvfjLov  Hefychio  6c 
Achmeti  c.  271.  Vegetius  1.  a.Mulomed-  c.  3  3 . 
Curcumam  confiriBam  oportet  imponi  ,  ne  depravet 
dentes  &  labia.  Hanc  vocem  teftituunt  viri  dodi 
inleg.  unie.  Cod.  Nulli  in  frenis,  &Ci  VideMeur- 
fii  Glolf.  &  Cucurba. 

C  ti  R  c  m  a  ,  S  and  alium ,  in  Lexico  Chaldaico,  apud 
Cujae,  lib.  1 1 .  Obf.  eap.  1  o . 
f  CUREBALLUS.  Vide  Curcinbaldus. 

l.  CURELLUS.  Charta  ann.  1185.  pro  pedagiis 
pontis  AVenionenfis  :  De  bove  1 .  denar.  cie  bacone 
1  ^  den.  de  Cure  Ilo  4.  den.  &c.  ubi  quidam  Currum 
interpretantur.  [Non  male.  Vide  infra  Curre  Ilus.'] 
«[[  2.  CURELLUS  ,  Species  loricae.  Statuta  Maffil* 
lib.  4.  Cap.  19.  §.  1.  Generaliter  decernimus  obfir- 
vandum  a  modo ,  quod  omnes  mercatores  portantes  in 
aliqua  nave  Majfilia  valens  c.  lib.  regal.  vel  amplius , 
habeant  &  portent  loricam  vel  aufbergotum  m  qitod- 
tumque  viagium  ibunt  per  pelagus ,  & fimiliter  omnes 
portantes  valens  Cc.  Lib.  vel  amplius ,  portent garnifo- 
nem  ,  &  pro  fervitiali  fuo  aufbergotum  vel  Cur  ellum. 
CURER HET ,  ChU rer  egth ,  Curia  redi,  fo¬ 
rum  judiciarium  ,  in  quo  jus  feu  reBum  dicitur. 
Charta  Roberti  Comitis  Flandriae  in  Tabulario 
S.  Bertiiii :  Jgjficumque  in  prafata  villa  Popenngehen 
de  furto  aut  faljis  nummis ,  vel  de  alio  crimine  ,  prater 
quod  pertinet  ad  Curerbet ,  conviBi  fuerint ,  ad  Abba¬ 
tem  tota  terra  ipjius  ,  &  tertia  pars’  fubfiantia  de¬ 
volvatur.  Alia  an.  izoi.  ibidem  :  In  villa  &  terra 
de  Poperinghem  Chureregtb ,  Jient  Charta  ejufdem  avi 
hofiri  te  fatur ,  habeatis ,  &  forum  in  eadem  villa ,  & 
cotifuetudines ,  &c.  Vide  Cbora  [  &  Cora.  ] 
CURESCET.  Vide  Cirifcetum. 

CURETTA,  Lorica j  thorax, G ali. Gdr^,Itai. 
Corana. Hift.  Dalphin.  to.  2.  pag.  278- in  Com¬ 
puto  ah.  1  3  3  3  .  &  feqq.  Item  ,  pro  Curettis  tribus , 
barbuta  una  &  cerbellena  una  *  unc.  m.  taren.  xvm. 
CURFODI,  [in quibufdam  codidbus  legitur  pro 
Zurb.  Eli  autem  Zurb  ,  Cefpes  avulfus  ad  ignem , 
quem  vulgo  dicimus  Tourbe.]  Vide  Zurb. 

H  1.  CURIA,  Kvfia,  Domina.  Tranflatio  brachii 
S.  Philippi ,  Maii  to.  1.  pag.  1  6.  Imperator  Emma- 
tiuel  largitus  fuerat  S.Apofioli  Philippi  brachium  nepti 
fu a  Curia  Mariti 


40 

z.  CtJRlA  •,  Meretrix  :  unde  Joahhes  de  Janua  s 
Curia  jus  curat ,  meretrix  ejl  Curia  diBa. 

Vide  Meurfium  in  k^Gu. 

j.  CURIA,  Dignitas  vel  Officium  Curionis,  Curet. 
Jacobus  de  V itriaco in Fliltor.  Occid.  cap.  2  z.  dc 
Prtemonftratenfibus  :  Habent  autem  Curias  &  Prio¬ 
ratus ,  non  filum  hominum  >  fed  &  feminarum ,  in  qui¬ 
bus  tam  Clerici  vel  Laici ,  fecundum  quod  eis  a  fupe - 
ri eribus  injungitur ,  commorantur. 

Curia  Persona  Ecciesi,e  ,  Domus  Cur io- 
nis,  Angi.  Parfonage,  Gall.  Prcfiytere.  Charta Hii- 
gonis  Lincoln.  <Sc  Jocelini  Barthon.  Epifcoporum 
apud  Kennettum  ih  Antiquit.  Ambrofden.  ad 
annum  1228.  pag.  2  05.  Epifiopus  Sarum  &  ejus 
fucce fores  conferent  in  perpetuum  cui  voluerint  idonea 
perjona  tertiam  panem  decimarim garb arum  totius  pa¬ 
rochia  de  Cumpton  &  omnes  minutas  decimas ,  qua  de 
jure  delentur  eidem  Ecclejia  ,  &  omnes  obventiones 
altaris  &  cmeteriipradiBa  Ecclejia,  &  totam  terram 
&  Curiam  ,  qua  fuit  Perfina  illius  Ecclejia ,  cum  om¬ 
nibus  libertatibus  &  liberis  confuetudinibus  ad  pradi- 
Bam  Ecclejiam  &  terram  illius  pertinentibus :  prater 
duas  panes  decimarum  garb  arum  pradiBa  parochia  6"' 
crcftam  qua  jacet  juxta  Cunam  Perfina ,  &  unam 
aeram  prati  vicinam  eidem  crofta. 

4.  CURIA  ,  Senatus  civitatis,  cujus  Magiftratus 
Decuriones  &  Curiales  dicuntur  in  Cod.  Theod.  & 
Juftin.  de  Decurionibus  paffim,  in  Glolf.  Lat. 
•  Groec.  Bax»  ,  /3aAst/]wp(oi/.  Gloil.  Gr.  Lat.  BsAc-iil igicv , 


Curia,  ordo. 

Inftitutae  porrb  Curia  fuentnt  in  municipiis 
exemplo  Senatus  Romani,  kala  f}a.<nXeir<strr,i;  770- 
[xifxmnv ,  ut  eft  in  Juftiniani  Novella  3  8  •  unde 
6c  Senatus  nomen  iifdem  inditum.  S.  Ambroiius 

2.  adTimoth.  Jduos  confiat  m  ficietatem  Romano¬ 
rum  receptos ,  ut  de  catero  appellarentur  Romani ;  id¬ 
circo  necejfe  efi  eos  Curiam  habere ,  in  quam  more  Ro¬ 
manorum  penulati  conveniant.  Senator  lib.  6.  Epift. 

3.  Curiales  etiam  verberat ,  qui  appellati  funt  legibus 
Minor  Senatus.  Idem  lib.  (j.Epift.  2 .Non  enim  in- 
caffum  vobis  Curiam  conceffit  antiquitas ,  non  inaniter 
appellavit  Aiinorem  Senatum ,  nervos  quoque  vocitans 
ac  vifiera  civitatum.  Aufonius  ih  Mofella : 

GIups  Curia  fummos 

Municipum  viuit  proceres ,  propriumque  Senatum. 
AddeS.  Auguftinumin  Pfalm.  1  2  1 .  MarculphuS 
lib.  2.  forni.  3  7.  In  civitate  illa  adjlante  viro  illo 
laudabili  Defenfore ,  &  omni  Curia  illius  civitatis.  V i- 
de  Bertherium  lib.  1 .  Pithan.  cap.  10.  Jacobuni 
Gothofred.ad  tit.  Cod.  Theod.  deDecurion.  & 
Jurifconfult. 

Curijg  Obnoxius  dicitur  ■,  qui  ad  munera  Cu- 
rialia  ,  aut  ad  Curiam  devocatur ,  uteltin  leg.  7.  & 
1 1 .  Cod.  Theod.  de  Epifc.  Nam  olim  poenae  ge- 
hus fuit  Curiis  mancipari,  quod  graviffima Curia¬ 
libus  onera  incumberent,  quibus  ex  eo  nec  Cu¬ 
riam  deferere  fas  erat ,  lege  122.  Cod.  T heod.  de 
Decurion.  &c.  AnaltahuS  in  S.  Bonifacio  :  Nec 
fervum  Clericum  fieri ,  nec  obnoxium  Curia  Poeniten¬ 
tia,  vel  Curia ,  vel  cuilibet  conditioni  obnoxius ,  apud 
Gfcgorium Magnum  lib.  2.  Ind.  io.Epift.  25. 
S.  AmbroliusEpift.  17.  Aliwfiri Ecclejia  retrahuntur 
d  munere  facro  ,  &  Curia  deputant «r.ConciliumTi- 
cinenfe  fub  Benedifto  VIII.  PP.  Ecce  Clericos  Cu¬ 
ria  &  firvos  legibus  traditos ,  num  mutire  fas  erit  J  Si 
fervi  funt  patres,  fervi  erunt  &  filii :  fervient  itaque 
cum  filiis  patres  in  Curia ,  id  efi ,  curam  fuper  his  tan¬ 
tum  in  publico  habebunt ,  qua  ad  fol am  Eulejlavuuli- 
tatern  forenfem  pertinebunt.  Nulli  obnoxius  civitati , 
ih  Edido  Theodorici  cap.  64.  Curialis  conditio. 


1147  CUR 

in  Capitulis  Caroli  Magni  lib.  6.  cap.  i 16.  At 
Valentinianus  1.  6  6.  Cod.  Theod.  de  Decurioni¬ 
bus  vetuit  iupplicii  loco  quempiam  in  Curiam  ad- 
gregari ,  mitti,  addici.  Adde  1.  108.  infra. 

Curia  ,  nude,  pro  foro  fseculari  faepe  fumitur. 
Jura  &  Confuetudines  Normanniae  cap.  5  3  .  Lai- 
c dis  Curia  ejl  congregatio  eorum  certo  loco  &  die  affi- 
gnato,  fer  quos  jus  ejl  fuper  querelam  contentionis  pla¬ 
citantibus  exhibendum.  Anaftafius  in  S.  Silveftro  PP. 
Hic  confutuit,  ut  nullus  Clericus  propter  caufam  quam¬ 
libet  in  Curiam  introiret  ,  nec  ante  judicem  cinttum 
caufam  diceret ,  nijiin  EccleJia.Lex  Longobard.lib* 
2.  tit.  5  1.  §.  12.  Nemo  Clericus ,  vel  Diaconus , 
vel  Prefbyter  pro  qualibet  caufa  intret  in  Curiam ,  nec 
ante  judicem  caufam  dicere  pr  a  fumat :  quoniam  omnis 
Curia  a  cruore  dicitur  &  immolatione  Jimulacrorunu 
Hildebertus  Cenomanenfis  Epifcop.  Epift.  30. 
Reos  tormentis  afficere  ,  vel  fuppliciis  extorquere  con- 
fejfionem ,  cenfura  Curia  efl ,  non  Ecclejia  difciplina. 
Ivo  Carnotenfis  Epill.  22.  Calumniatoribus  meis 
....  refpondere  non  fubterfugtam ,  vel  in  Ecclejia ,  Ji 
Ecclejiajliea  funt  negotia  ,  vel  in  Curia ,  Ji  fmt  Cu- 
rialia.  Epift.  5  3 .  de  quodam  Clerico  :  Verberatum, 
fpoliatum  per  manus  fervorum  trahi  feci/lis  ad  carcerem, 
&  Curia  traditum  nulla  conflatione  refovijlis.  Epift. 
237.  De  Curia  autem  in  caujis  Clericorum  vitanda , 
&c.  Adde  cap.  Novimus.  Extra  de  Verbor.  figni- 
fic.  Ita  Clerici  Curia  tradi  dicuntur ,  cum  de  crimi¬ 
ne  ,  quod  vitae  difpendio  luitur,  accubantur,  in 
Vita  S.  Anfelmi  Lucenfis  Epifcopi  num.  8.  Sc 
apud  WillelmumNeubrig.  lib.  1.  cap.  19.  Vide 
Capit.  Caroli  Magni  lib.  5 .  cap.  228.  &c. 

f  Curia  Appellationum  Malfiliae  ad  hoc 
unum  inftituta,  ut  audiret  caufas  eorum  ,  qui  a 
lentendis  a  Judicibus  aliarum  curiarum  latis  ap¬ 
pellabant.  Exftat  de  jure  hujus  Curiae  caput  in¬ 
tegrum  in  Statutis  ejufdem  urbis  lib.  1 .  pag.  2  7. 
&  feqq. 

•Curia  Baronis,  Anglis,eft  locus  pedaneus, 
in  quo  dominus  feudi  intra  limites  feudi  fui  ju- 
xifdidionem  in  tenentes  fuos  exercet.  Baro  enim 
in  hac  fignificatione  a  Domino  feudi  nihil  dif¬ 
fert.  Ita  Cowellus.  Leges Edwardi  ConfelF.  c.  9. 
Barones  vero  ,  qui  fuam  habent  Curiam  de  filis  homini¬ 
bus,  videant ,  ut  Jic  de  eis  agant ,  quatenus  erga  Deum 
reatum  non  incurrant ,  &  Regem  non  offendant.  Mox: 
St  quis  Baronum  jufiitiam  non  habet ,  in  hundredo  ,  ubi 
placitum  habitum  fuerit ,  ad  propinquiorem  Ecclejiam , 
ubi  judicium  Regis  erit ,  determinandum  efi.  Adde  cap. 
21.  35.  Leges  Malcolmi  II.  Regis  Scotiae :  Nul¬ 
lus  Baro  vel  Comes ....  receptabit  malefattorem  ali¬ 
quem  ....  infra  dominationem  fuam  fub  poena  amijfio- 
tiis  Curia  fua  in  perpetuum.  AflifiaeHierofol.  II y  a  au 
Royaume  de  fjerufalem  4.  Baronies  &  plujieurs  autres 
Seigneunes,  qui  ont  Cour ,  Coin  ,  &  JJuffice.  In  Sta¬ 
tutis  Alexandri II. Scotiae  Regis,  cap.  14.  Baro¬ 
nes  non  poliunt  tenere  Curias  fuas  nili  Vicecomes 
Regis,  aut  ferviens  Vicecomitis  nomine,  inter¬ 
fit,  ad  videndum  fi  Curia  rede  tradetur  :  Scin 
omnibus  eorum  Curiis  4.  placita  refervantur  ad 
Curiam  Regis ,  videlicet  de  raptu  mulieris  ,  de 
incendio,  de  murdro,  Sc  de  roboria,quae  dicitur 
rapina.  Qualiter  autem  Dominus  feu  Baro  perdat 
Curiam  fuam ,  docent  pluribus  Leges  Baronum 
Scoticorum,  feu  Quon.  Attach. cap.  8 .  &  9.  Agi¬ 
tur  etiam  de  Curiis  Baronum  ibid.  cap.  3  4.  Brit- 
ton.  cap.  2  7.  ubi  Rex  loquitur  :  En  Countes  avons- 
nous  double  Court ,  une  des  plees  denoflre  peas  ,  lequel 
ttennent  nos  Coronnes  &  les  Suters ,  (  fedatores  j  & 
dount  les  Coroners  feulement  ont  rtcord.  Et  Ji  avent 


.  CUR  1248 

Court  come  Court  de  Baron,  &  dontlcs  Suters  fount 
‘ chargez. .  de  jugement ,  &  nontpoint  de  records  hors  de 
leur  Court,  &c.  Exftat  in  Libro  Anglico ,  inferipto 
JJuffice  ofpeace ,  forma  procedendi  in  Curiis  Baro¬ 
num  ,  pag.  8  2 .  Sc  feqq. 

^Curia  L  et  a,  iifdem  Anglis  Court-leet ,  minor 
eft  &  inermis  Jurifdidio,Gall.  Ccur  fonctere ,  vel 
Bajjcjujhce.  Charta  Henrici  VI.  Regis  Angi.  ann. 
1443.  apud  Rymerum  to.  1  1 .  p.  41 .  coi.  1 .  Fe¬ 
riis  ,  m areatis ,  chaceis ,  parcis  ,  Tvarennis ,  Curiis  Le¬ 
tis  ,  vijibus  franciplegiis ,  confuetudimbus ,  libertati¬ 
bus  ,  &c. 

Curia  Christianitatis,  Britoni  p.  46.  v. 
Cour  Chreflienne  ,  aliis  Cour  de  Chrefiiente ,  Jurifdi- 
dio  Ecclefiaftica ,  forum  Ecclefiafticum  ,  in  quo 
caufse  ac  quxftiones ,  quae  ad  religionem  perti¬ 
nent,  agitantur.  Quippe  ex  leg.  1.  Cod.  Theod. 
de  Religione,  quoties  de  religione  agitur ,  Epifcopos 
convenit  judicare ,  cateras  vero  caufas ,  qua  ad  ordina¬ 
rius  cognitores  vel  ad  ufum  publici  juris  pertinent ,  legi¬ 
bus  oportet  audiri.  Ita  in  leg.  ult.  de  Epifcopali  ju¬ 
dicio  eodem  Cod.  in  Nov.  Valentiniani  III.  de 
Epifc.  judicio ,  &c. 

Religionis  porro  voce  Epifcopi  deinceps  jurif- 
didionem  fuam  adeo  porrexerunt,  ut  ordinariis 
judicibus  nihil  fere  judicandum  relinquerent;  ex 
quo  fubinde  graves  querimoniae  exortae  de  Eccle- 
fiafticis  judicibus,  qui  Ordinariorum  jurifdidio- 
nem  contra  fas  fi bi  adferibebant  ac  ufurpabant: 
de  quibus  vide  Chartam  an.  1  2  o  4.  De  interceptio¬ 
nibus  Clericorum  adverfus  Do.  Regis  fj uri f dictionem , 
in  nupera  Conciliorum  EcclefiaeRotomag.  Edi¬ 
tione,  Regeftum  Parlamenti  lignatum  Oltm  fol. 
6  3.  Librum  Jacobi  de  Cugneri is  Advocati  Regii 
an,  i  329.cuititulus;  EI  ac  funt  gravamina  &  ufir - 
pationes ,  qua  &quas  Er  alati  Fr  ancta.  &  alia  per fona 
Ecclejia  Regni  Francia ,  vel  eorum  officiales  &  judices 
pro  ipjis  fecerunt  &  faciunt  in  prajudiciim  j urif dictio¬ 
nis  temporalis  D.  Regis ,  Baronum  &  aliorum  [abdito¬ 
rum  fucrum  dominorum  temporalium:  Sc  Refponfio- 
nem  Cardinalis  Bertrandi  ad  eumdem  librum: 
Brittonum  in  Legib.  Angi.  cap.  3.  Philippum 
Bellomanerium  c.  61.  66.  veterem  Confuetud. 
Franciae,  Wilh  Stanfordium  lib.  2.dePlacit.  Co¬ 
ronas  cap.  4 1 .  Sc  feqq.  Guliel.  Prynneum  in  Li¬ 
bertatibus  Angi,  palfim ,  &c.  Ad  jurifdidiones 
denique  iftas  Epifcopales  haec  fpedant  Guilielmi 
Neubrigenfislib.  2.  cap.  16.  Nempe  Epifcopi  dum 
defendendis  magis  Clericorum  libertatibus  vel  dignita¬ 
tibus  ,  quam  eorum  vitiis  corrigendis  refecandifque  in¬ 
vigilant,  arbitrantur  obfequium  fe  praflare  Deo  &  Ec¬ 
clejia  ,  Ji  facinorofos  Clericos,  quos  pro  officii  debito  , 
Canonica  rigore  cenfura  coercere  vel  nolunt ,  vel  negfi- 
gunt ,  contra  publicam  tueantur  difciplinam. 

Curia  igitur  CZ>ny?irf«ft4mamplilfimafuit  jurif- 
didio,  cum  quaeftionum  ac  caufarum  omnium, 
quae  non  modo  res  Ecclefiae ,  fed  &  facramenta  , 
&  quidquid  ex  iis  dubietatis  oriretur  ,  fpedant, 
cognitionem  fibi  arrogaflet.  Cognofcebat  enim 

De  caulis  Clericorum  ac  tonfuratorum.  Vide 
Appendicem  Codicis  Theodof.  Conftit.  6.17. 
Capitul.  3.  ann.  81 1.  cap.  1.  veterem  Chartam 
apud  DiagodeComitib.  Barcin.  lib.  2.  cap.  3  1. 
Bradonum  lib.  5-trad.  5.  cap.  2.§.  5.  cap.  10. 
§.  1.  <Scc.  Petrus  de  Cugneriis  in  Gravaminibus, 
ait,  Praelatos,  ut jurifdidionem  fuam  augerent, 
Sc  omnium  paene  ad  fe  caufas  traherent ,  /olere fa¬ 
cere  magnam  multitudinem  tonfurarum  pueris  atate 
minoribus. 

In  rebus  criminalibus  Clericorum  judex  Ec- 

clefiafticus 


> 

V 


1249  CUR 

clefiafticus  non  habet  jurifdidionem,  fed  tantum 
judicii  executionem ,  v.  gr.  degradationem.  Vide 
Matth.  Paris  pag.  i  1 3 .  &  Bra&on.  lib.  5 .  trad.  5 . 
cap.  9.  §.  3 . 

De  caulis  fpiritualibus,  vel  fpiritualitati  an  ne¬ 
xis,  &c.  Vide  Bradon.  lib.  5  .trad.  5.  cap.  2.S.  5. 

De  decimis ,  Sc  aliis  Ecclefiae  proventibus.  V i- 
deeumdem  Bradonum  lib.  5.  trad.  5.  c.  2. e.  5. 
cap.  1  o.§.  1  •  6.  cap.  1 6.$.  1. 

Decaufis,  in  quibus  fidei  aut  facramenti  ia- 
'terpofitio  occurrit.  Vide  Matth.  Paris  pag.  xi  u 
Brad.  lib.  4.  trad.  1 .  cap.  1  2.  AiTifias  Flierofol. 
cap.  2  o  •  Concilia  Rotomagenfia  pag.  185.  &c. 

De  Haereticis.  Vide  Matth.  Weftmonaft.  pag. 
333.  &Gariellum  in  Epifc.Magalonenf.  p.  2  7  5. 

De  infradura  Ecclefiae  vel  atrii  ,  de  ludione 
Clerici,  de  opprelfione  &  violatione  feminae.  Vi¬ 
de  Confuetud.  S.  Audomarian.  1 1  2  7.  in  Probat» 
Hili.  Guinenlis  pag.  194. 

De  advocationibus  Ecclefiarum.  Vide  Regiam 
Majeftat.  lib.  1 .  cap.  2. 

De  privilegiis  Crucefignatorum.  Vide  eumdern 
Brad.  lib.  5 .  trad.  5.  cap.  9.§.  1.  Stabilimenta 
S.  Ludovici  lib.  1.  cap.  82.  &c.  nuperam,Edit. 
Concil.  Rotomag.  Eccl.  pag.  179.  180.  181» 

De  caulis  matrimonialibus  ,  dotibus  ,  &  ea¬ 
rum  acceiToriis.  Vide  Joannem  Sariiber.  E  pili. 
89.  Regiam  Majell.  lib.  1 .  cap.  2.  Matth.  Well- 
monaft.  ann.  1247.  pag.  3  3  3  -  Matth.  Paris  pag. 
I  1  3 .  48  8.  Bradon.  lifi.  5. trad.  5.  cap.  2.  §.  2. 
cap.  10.  §.  i.cap.  1  2 .  §.  3.  Stabilimenta  fandi 
Ludov.  lib.  i.cap.  18.131.  AlfiliasHierof.  cap. 
lo.Rocchum  Pii-rum  to.  i.pag.  145.  Concilia 
Rotomagenfia  pag.  185. 

De  adulteriis.  Videeumdem  Rocchum  Pir- 
rum  in  Notit-.  Ecclef.  Sicil.  to.  1 .  pag.  125.  ve¬ 
teres  Chartas  apud  Ughellum  tom.  7.  pag.  400. 
1327.  [&  Statuta  IVfSS.  Caroli  I.  Regis  Siciliae 
cap.  296.] 

De  ballardia ,  legitimatione,  feu  de  natalium 
jure.  Vide  Regiam  Majeftatem  lib.  2.  cap.  50. 
^  4.  cap.  5  9.  §.4.  Bradonum  lib.  4.  trad.  3 .  cap. 
19.  lib.  5»  trad.  5.  cap.  6.  §.  1.  c.  19.  <?.  1. Matth. 
Paris  pag.  488-  veterem  Confuetud.  Norman. 
cap.  27.  Guliel.  Prynneum  in  Libertatibus  Angi, 
to.  2.  pag.  393.  &c. 

De  Teltamentis  &  caulis  tefiamentariis.  Vide 
Regiam  Majell.  lib.  1.  cap.  2 .  Matth.  Paris  p.  1 1 3 . 
488.  Bradonum  lib.  2.  cap.  26.  §.  2.1.  4.  trad. 
i.cap.  12.  lib.  5 .  trad.  5 .  cap.  2.  §.  3 . cap.  1  o. 
§.  1.  2.  4. Fletam  lib.  2.  cap.  57.  §.  13.  Alfifias 
Hierofol.  cap.  20.  Foros  Beneharn.  Rubr.  de  y/u- 
gi  ament ,  art.  8 .  Rocchum  Pirr.  pag.  145.  Sed  per 
Arelta  Parif.i  1.  Januar.  1355.  18.  Novemb.  & 
Decemb.  1372.  14.  Novemb.  1 3  76.  15.  Dec. 
1377.  &c.  didium  fuit.  Regem  de  jure  &  ufu 
habere  praeventionem  in  cognitione  tellamento- 
rum  omnium  in  regno  fuo  decedentium. 

De  catallis ,  quae  funt  de  tellamento  vel  matri¬ 
monio.  Vide  Concil.  Infulae  bonae  an.  120  5.  Bra¬ 
donum  lib.  5.  trad.  5.C»  2.  §.  5. 6.  cap.  5»§.  1. 

Deufuris.  Vide  Matth.  Paris  pag.  113.  Matth. 
Wdtmonalt.  pag.  333. 

De  feudis &  tenementis  >  datis  in  liberam  clee- 
mofynam»  Vide  Bradon.  lib.  5  .trad.  5 .  §.  1.  cap. 
10.  %.  1.  Inter  querelas  *  quas  Barones  Franciae 
Regi  Ludovico  VII.  detulerunt  contra  ufurpa- 
tiones  Ecclefiallicorum  ,  illa  eft  :  Jfijpd  Clerici 
trahant  caufam  feodortm  in  Curiam  Chrifiianitatis , 
propter  hoc  quod  dicunt ,  quod  fiducia  vel  juramentum 
Tom.  II. 


-  CUR  iz5o 

fuerunt  inter  eos  5  intto  quos  *aufa  vertitur  ,  &  propter 
hanc  occajionem  perdunt  Domini  jufiitiam  feodorum 
fuorum.  Re  fponfto.  In  hoc  concordati  fiunt  Rex  &  Ba¬ 
rones  ,  quod  bene  volunt ,  quod  ipji  cognoficant  de  per¬ 
jurio  ,  &tranfgrefiione  fidei :  fed  nolunt ,  quod  cognd- 
fcant  de  feodo.  Et  Ji  convictus  fuerit  de  perjurio  ,  vel 
tr anfgrcjfione  fidet  ,  injungant  eis  poenitentiam  :  fied 
propter  hoc  Dominus  non  perdet  jufiitiam  feodi ,  nec 
propter  hoc  fie  capient  ad  feodum.  Sed  de  fori  Ecclejia- 
fiici  origine  &  ufu  confidendus  Olorinus  lib.  1.  de 
Poenitent.sap.  9.[<5c  D.  Fleury  in  Praefatione  ad 
to.  xix.  Hili.  Ecclefiall.] 

^1 C  u  ri  a  Archidiaconi,  in  qua  Archidiaco- 
nus  jurifdidionem  exercebat  fuam.  Pro  emolumen¬ 
to  Jigilli  Cuna  Archtdiaconalis ,  in  Charta  an.  ^40. 
inter  Probat.  HiU.  Eccl.  Mcld.  to.  2 .  pag.  218.  I11 
Chartulario  S.  Nicafii  Remenlis  plures  habentur 
Chartae  Curia  Archidiaconi,  velArchidiaconatus  Rc- 
menjis.  Vide  Archidiaconus. 

Curiae, Domini  cales,  German  is  Dinckaf  quae 
Dominis  villarum  vel  territoriorum  competunt  : 
deiisZazius  part.  11.  de  feud.  §.  3. 

Curia  Inferior,  feu  Baronis,  Cour  baffe ,  in 
Confuetud.  Aquenfi  tit.  14.  art,  1. 

Curia  Major,  fic  appellata  apud  Beneharnen- 
fes  Curia  illa,  in  qua  relidebant  Epilcopi  duo ,  to  - 
tidem  Abbates,  cum  Provincias  magnatibus  ,  qui 
de  majoribus  &  publicis  negotiis,  &  de  valfallo- 
rura  litibus  fupremo  judicio  dijudicabant ,  ut  au- 
dor  ell Marea  lib.  5 .  Hili.  Beneharn.  cap.  3»n.  2. 
Vide  Eoros  Beneharnenfes  Rubr.  de  Cort  Major , 
ubi  de  illius  jur^didione  ,  &  eumdern  Maream 
lib.  4.  Hili.  Beneharn.  c.  17.  n.  6.  lib.  6.  c.  23» 
n.  5  .  cap.  24.  n.  7. 

f  D  are  Judices  ad  Curiam,  dicebatur  de 
Judicibus  quos  ad  dirimendas  lites  exortas  inter 
fe  &  fubditos  Domini  conllituebant ,  qui  judi¬ 
ces  ab  adverfa  parte  primum  erant  approbandi. 
Concelfio  feodi  per  Guillelmum  Bertmndi  pro 
Odone  Alamandi  coram  judicibus  datis  pro  Cuna. 
Hili.  Dalphin.  p.  20.  Anno  1282.  Indici,  x.  xiv°. 
Kal.  [Julii  ad  requijitionem  nobilis  viri  Odonis  Ala¬ 
mandi  Domini  de  Campis  fuit  confeffus  &  publice  fo- 
lemniter  recognovit  ex  fu  a  certa  [cientia  &  fpontanea 
voluntate  Dominus  Guillelmus  Bertrandi  Miles  >  in 
prafentia  Petri  Domini  de  Bucunone  &  Falconis  Do¬ 
mini  de  Canuto  datorum  pro  Curia  d  pr  aditio  Domino 
Odone  Alamandi ,  &  per  pradittittn  Dominum  Guillei- 
mum  Bertrandi  approbata  &  recepta  ,fe  habere  &  te¬ 
nere  in  feudum  &  nomine  feudi  ab  ipfo  Domino  Ala¬ 
mandi  ,  &  defendo  &  dominio  ipjius  Domini  Odonis , 
quidquid  ipfe  habet ,  tenet  &poj]idet }  &c.  Videto.  2. 
pag.  20.  coi.  1. 

^[PonereJudicEs  pro  Curia  sua,  iifdem 
notione  &  conditione.  Recognitio  fadaperVuil- 
lelmum  de  S.  Martino  Annue  relidae  Petri  Selvoii 
an.  1259.  ibid.  to.  1 .  pag.  6.  Ad  requijitionem  feu 
interrogationem  Domina  Anna  uxoris  quondam  Petri 
Selvon,  coram  Gorta  de  Monte  Bononi  &  Guiffrcdo 
de  V alie  S.  Stephani ,  quos  dicta  Anna  pofiierat  pro 
Curia  fua ,  quam  quidem  &  approbavit  ditius  Vuillel- 
mus  de  S.  Martino. 

f  Curiam  Habere  dicuntur  Domini  qui  facul¬ 
tatem  habent  judicandi  fubditos  fuos  in  Curia 
fua.  Chartular.  S.  Vincentii  Cenoman.  fol.  5  1. 
Si  homines  Monachorum  ,eju fidem  Nundinis  forisfa- 
cerent ,  vel  quod  eis  ejfet-  aliquid  fonsf actum ,  Mona¬ 
chi  haberent  Curiam  &  emendas  fuorum  bominuni.  Ma- 
dox  Formul.  Anglic.  pag.  3  8.  Jguod  Ji  hujufmodi 
fonsf  actura  fuper  terram  Ecclefia  evenerit,  pracipii 

Kkkk 


1251  CUR. 

quod  Prior  (fi  Monachi  inde  furni  plenarie  habeant 
Curiam ;  (fi  defendo  ne  in  alus  locis  qltocunque  modo 
placitentur  ,  niji  in  eadem  Cuna  S.  Alaria  &  fua . 

«tfClJRI  a  m  P  et  er  e  ,  Litem  aliquam  ad  luam  Cu¬ 
riam  advocare. Confuetudines  Brageriaci  art.  6  2, 
Item  fi  duo  Feodat  ani  ad  invicem  litigent ,  &  Dominus 
feodalis  petat  Curiam  ante  litis  conteftationem  ,  (fic. 
Gallica  veriio  fic  habet :  SideuxTenanciers  plai- 
dentlun  contrff autre ,  &  le  Seigneur  feodal  demande 
le  renvoy  avant  la  conteftation ,  &c.  Vide  raoxC«- 
riam  reddere. 

Starf.  in  Curia,  &  inCuria  detineri,  apud  Ve¬ 
netos,  quid  fit,  docent  Statuta  Venetorum,  edita 
a  Jacobo  Theupulo  Duce  an.  1242.  lib.  1.  e.  5 r. 
Quippe  debitor ,  qui  judicis  lententia  ad  folutio- 
nem  debiti  condemnatus  erat,  fubmonebatur  & 
citabatur  per  miniflerialem  a  Duce,  ut  in  Curia 
Itaret ,  &  debitum  exfol veret  intra  S.  dies  ,  aut 
pignus  vel  vadium  daret.  Quod  fi  juri  non  flaret, 
capiebatur  ,  &  detinebatur  inCuria.  Stare  autem 
in  Curia  fic  intelligimus  (verba  funt  Statupi)  ut  in 
territorio  Ecclefia  S.  Marci  per  dies  3  o .  flet ,  ita  ut 
pontem  aliquem  non  tranfeat :  quod  fi  recedens  pontem 
aliquem  tranfierit ,  Dux  faciat  eum  capi,  (fiin  carce¬ 
rem  retrudi,  ubi  erit  per  3  o  .dies.  Si  vero  d  Curia  non 
recefferit ,  fed  prafato  modo  inCuria  (fi  in  territorio  S. 
Marci  fle  terit ,  (fi  creditori •  fuo  infra  eofdem  3  o .  dies 
non  perfolverit  debitum, debet  in  carcerem  retrudi  ufque 
ad  alios  3  o  .dies  -.quibus  expletis ,  fi  debitum  non  perfol¬ 
verit  ,  jurabit  manife  flare  quidquid  habet ,  quod  Dux 
accipiens  dabit  illud  creditori.  Pro  his  vero ,  qua  defe¬ 
cerint  creditori  fuo  de  fuo  debito, faciet  debitor  cartulam 
promiffionis ,  &  jurabit  quod  de  omnibus ,  qua  lucratus 
fuerit ,  tertiam  partem  creditori  fuo  dabit,  ufque  quo 
redditum  erit  debitum  univerfitm.  Alioquin  flabit  in 
c arcere ,  donec  hac  faciat ,  aut  perfolvat.  Id  poflea 
immutatum  a  Francifco  Dandulo  Duce  lib.  6. 
cap.  14.  eorumdem  Statutorum  ,  ubi  flare  inCuria , 
ell  remanere  reclufum  in  carceribus  Communis  Vene- 
ttarum  ,  ubi  incarcerari  folent  debitores  ,  de  quo 
exire  non  pollit ,  nifi  pofl  2 .  menfes  :  quibus  exa- 
dlis,  flare  debent  in  Curia  S.  Marci  per  alios  2. 
menfes ,  ex  qua  exire  ei  non  licet :  quod  fi  exeat , 
vel  pontes  tranfeat ,  a  Duce  rurfum  in  carcerem 
conjicitur ,  in  quo  per  alios  2.  menfes  detinetur , 
fi  debitum  non  folverit. 

Curiam  Tenere,  eadem ferme  notione  habent 
Libertates  urbis  Barcinonenfis  a  Petro  Rege  Ara- 
gon.  conceffse  an.  1283.  In  electione  eft  creditoris 
vel  convenire  principalem  debitorem ,  vel  fidejujforem  , 
falvo  quod  poflit  tenere  Curiam  per  unum  annum. 

Curia  Pedis  Pulverizati,  [idefl,  peculia¬ 
ris  extraneorum  mercatorum  in  nundinis.]  Vide 
Pede  pulverofi. 

CuriaPublica.  Formulae  veteres  apud  Bigno- 
nium  cap.  3  .  Geflis  municipalibus  cum  Cuna  publica 
(fi  defenfore  profequi  (fi  alligare  deberem.  Id  efl ,  la 
Cour  affemblee. 

Cu  ri  am  Reddere  ,  dicitur  Dominus  aut  vaffal- 
lus  ,  cum  advaffallum  ,  aut  Dominum  lis  ante  al¬ 
terutrum  intentata  remittitur.  Rendre  laCour ,  in 
Confuetudine  Andegavenfi  art.  79.  80.  &  Ceno- 
manenfi  art.  9.RegeflumParlamentiB.  fol.  67. 

,  Cum.  .  .  tenens  locum  Comitis  Campania  Curiam fibi 
reddi  petiijfet,&c.  Curiam  repetere ,  amittere,  fol-  70  . 
Occurrit  pafhm  in  hoc  Regeflo.  [Vide  D.  Bruffel 
de  Ufu  feodorum  to.  1 .  p.  2  2  3 .  ] 

Curia  Franci^,  in  Charta  Galcheri  deCaflel- 
lione  Comitis  Porceani  &  Comitis  Stabuli  Fran¬ 
cis  20.  Febr.  ann-  1316.  apud  Duchefnium  in 


CUR  1252 

Probat.  Hifl.  Caflilion.  pag.  209.  videtur  fuiffe 
Magnatum  ac  Procerum  Francicorum  Conventus 
pofl  mortem  Ludovici  Hutini  Regis  ad  Regni 
gubernationem  coadtus  ,  donec  Clementia  Re¬ 
gina  ad  partum  veniret  :  feu  Curia  Baronum  ,  vel 
Parium  Francis. ,  hoc  efl ,  Curia  Parlamenti  Pari- 
fienhs.  Ubi  haec  verba  fubinde  repetita  notanda ; 
Par  jugement  de  nos  grans  Seigneur  s  :  Par  le  jugement 
de  l a  Cour  de  France  :  Et  avons  encore  promis .... 
loyaument  &  en  bonnefoy  ,  &  en  noni  de  nos  grans  Sei- 
gneurs  defftfdiz. ,  que  fi-toft  comme  on  commencera  a 
eferire  &  a  feeller  au  nom  de  cellui  ou  de  ceus ,  qui  le 
Royaume  de  France  deveront  gouverner  ,  nous  leurs 
baillerons  Lettres  feellees,  &c.  Habetur  Regeflum 
vetus  ,  cujus  titulus  ita  concipitur  :  In  nomine  Do¬ 
mini  noflri  y.  C.  incipit  Rcgiftrum  Curia  Francis,  de 
litteris  (fi  inftrumentts  figillatis  cum  figillis  authenti¬ 
cis  ,  prout  ipfs  littera  &  inftr  ument  a  fuerunt  in  ipfa  re- 
pofita  per  Magiflrum  Bartholomaum  de  Podio  ,  Cleri¬ 
cum  D.  Regis  judicem  C arc affonenfem  ,cum  mag.  Ni¬ 
colao  de  Autholto  D.  Regis  Clerico ,  (fi  quandoque  cum 
Dom.  fio  anne  de  Mur  lento  Canonico  Capella  Dom. 
Regis  in  fex  feriniis  per  numerum  &  ordinem ,  de  man¬ 
dato  Dom.  Ludovici  inclyt  arceor  dationis  Regis  Fran¬ 
cis  an.  Dom.  1269.  menfibus  Oftobr.  Novembr.  (fi 
Decembr.  qua  quidem  fcrinixfunt  his  litteris fignata  in 
thefauro  Capella  P arifiis  ejufd  Dom.  Regis.  Deinde : 
Hoc  efl  Rcgiftrum  Curis  Francis  D.  Regis  de  Fetidis 
&  negotiis  Senefcallianm  Carcajfona  &  Bellicadri  ac 
Tolofa&  Caturcenfis  &  Rutenenfis  an.  1269. 

Curia  de  Arcubus,  ita  appellatur  Curia  Ar- 
chiepifcopi  CantuarienfisLondini  ,  quod  tenea¬ 
tur  juxta  Ecclefiam  B.  Matia  de  Arcubus ,  ut  Ra- 
flallus  audior  efl  :  quas  quidem  Curia,  Fama  ce¬ 
lebris  ,  dicitur  in  Synodo  Cantuarienfi  an.  1295. 
in  Prxfat.  Ea  autem  Synodus  continet  Statuta 
Roberti  Winchelfei  Archiepifcopi  Cantuarien- 
fis  pro  meliori  ejufdem  fua  Cuna  regimine  :  ubi  Con- 
fiftoriurn  de  Arcubus  appellatur  c.  2.  32.  &c. 

CuriaRogationum.  Libertates  villae Martelli 
in  Lemovicibus  an.  1219.  apud  Juflellum  :  Nemo 
debet  vendere  ad  talum  res  extraneas ,  ntfi per  concef- 
fum  procuratoris  particularis  inCuria  Rogationum ,  & 
qui  fecerit ,  pro  juftitia  60.  folidos  dabit. 

5  •  CURIA  ,  Praedium  ruflicum  ,  poffeffio ,  Curtis , 
manfus.  Charta  Leonis  IX.  PP.  apud  Meuriffium 
in  Ephc.  Metenfib.  pag.  355.  Cum  Ecclefia  (fi  de¬ 
cimatione  in  villa  five  Curia  ,  qua  vocatur  Rumelia- 
cum.  Charta  Ruperti  fenioris  Comitis  Palatini 
Rheni  an.  1380.  apud  Freherum  lib.  2.  Origi¬ 
num  Palatin.  Curtes ,  five  Curias  in  Nuvoenhoffe prope 
villam  Altripf.  Speculum  Saxonicum  lib.  2.  art. 
5  4.  §.  3  .  Ubi  pretium  Paflori  folvitur  de  manfis ,  feu 
Curiis.  Art.  49.  Unufquifjue  tenetur  partem  Curia 
fua  fepire.  Art.  5  o.  fiftuy  Curiam  fepit  virgis ,  (fic. 
Adde  art.  48.  §.  7.  &  Wichbild  Magdeburg.  art. 
124.  §.  1.  art.  126.  §.  1.  Chronicon  Laurisha- 
,  menfe  pag.  91  .Tres  Abbatia  Curias ,  videlicet  Ob~ 
benheim  ,  IVibelingcn  ,  Cingen  regia  poteflati  in  con » 
cambium  tradidit.  Et  infra  :  Prater  hac  etiam  fra¬ 
trum  utilitati  confidens ,  2 .  huobas  cum  area  in  fVi- 
nenheim fit  as ,  multa  pecunia  ab  haredibus  comparatas , 
itemque  Curiam  cum  vineis  in  Hophenheim  ip forum  vi¬ 
dualibus  adjecit.  Curia  Marfnenfis  in  Diplomat. 
Friderici  I.  an.  1 1  5  2.  apud  Mineum  in  Donat. 
Belgic.  [  Curia  Haneberg  qua  quinque  manfos  habet, 
apud  eumdem  to.  1.  p.  28  i.col.  2.  edit.  1723. 
in  Charta  Philippi  Heinbergii  Archicp.  Colon, 
an.  1180.  Curia  de  Maidieres  cum  appenditiis  (fi per- 
tinentiis  ejus,  in  CJjarta  anni  circiter  1  2  2  7.  to.  3 . 


1253  CUR 

jiovoeGall.  Chr.  Inllrum.  coi.  t  40 .  'C'uri&  domini- 
cales  ejufd.  to.  coi.  153.  in  Charta  anni  1 1$  5 .] 
Burehard.  de  Cahb.  fandi  Galli  cap.  8.  In  bac  pe- 
(lilentia  ,  fideles  hujus  Eccleju  pojfeffioncs  noftras  di¬ 
videbant ,  optimos  manfus  Curiarum  nofirarttm  elige¬ 
bant.  Cap.  ult.  &  alibi  non  femcl  utitur.  Lib.  2. 
Feud.  tit.  5 1 .  JjEndam  Capit  aneus  in  quadam  Curte 
fua  beneficium  dedit  militibus ,  &  pofiea  eandem  Cu¬ 
riam  vendidit.  Charta  Cunradi  Regis  in  Privilcg. 
Ecclef.  Hamburg.  pag.  178.  Jnjuper  duas  curtes 
Wtfelam  &  Goganheun  . . .  matri  fuadedit ,  hac  in- 
terpojita  rationis  conflantia  ,  ut  non  ex  jure  beneficii  eaf- 
dem  Cunas  teneant 5  fed  ,  &c.  Adde  p.  1  90.  Vide 
pnEtereaStatutaOrdinisPraunonftratenf.  dift. 4. 
cap.  2.  10.  Diplonui  Joannis  Comitis  Holfatice 
an.  1330.  apua  Pontahum  lib.  7.  Hift.Danicre 
pag.  552.  Conradum  Ufpergenf.  an.  1209.  Al- 
bertum  Stadenfem.  ann.  1105.  1112.  [  Hilio- 
riam  Mediani  Monailerii  p.  330.331.  <Sc  Scliil- 
teri  Gloflarium  in  Cburt.  ]  &c. 

Curia  Capitalis,  Praedium  praecipuum , Do¬ 
mus  principalis  eadem  quae  Caput  tnanji,  quod  vi¬ 
de.  Charta Edw.  II.  Regis  Angi.  to.  2.  Monadici 
Anglic.  pag.  271;  Cum  omnibus  libertatibus  ,  liberis 
confuetudinibus  fi  &  omnibus  aliis  rebus  ad  Capitalem 
fuam  Curiam  de  Worle  pertinentibus.  Alia  ibidem 
p.  326.  Dedi  etiam  totum  mantrium  deTborne  ,  cum 
Capitali  Curia  &  virgulto  ,  &c.  [Kennettus  Anti- 
quit.  Ambrofden.  an.  1 1  9  3.  p.  1  5  o.  Ego  Tbo- 
mas  de  S.  IV ale,  ico  dedi . . .  Deo  &  Ecclejta  E.  M. 
de  Ofcneia .  .  .  totum  manensm  meum  Mixcbury .  .  . 
cum  capitali  Curia  &  cum  omnibus  pertinendus ,  &c.~] 

«j[  C  u  R  1  a  J U  m  1  n  t  a  l i  s ,  fic  forte  dida  quod  ple¬ 
raque  edent  ibi  jumenta.  Litterae  Leopoldi  Du¬ 
cis  Auftriae an.  120  2.apudLudewig.  Reliq.  MSS. 
to.  4.  p.  182.  Confirmamus  eidem  Monajlerio  (  Ad- 
montenfi  in  Sty  ria  )  Cunam  jumentalem  dittam  IV vr- 
Tpiz,  in pr alenda  fubjtdium  datam  fratribus  cum  omni¬ 
bus  alpibus  pafcuahbus ,  fdvis ,  vallibus  ad  eandem 
Curiam  pertinentibus. 

6.  CURIA,  Atrium  ,  impluvium  quod  vulgo  Cour 
dicimus.  Ebrardus  in  Graseifmo ,  cap.  1  o. 

Curia  planities  in  terris ;  Curia  Regum : 

Sed  Curtis  proprie  dicitur  Canonicorum. 

Leges Edwardi  ConfelT.  Si  ( reus )  fugiendo  domum 
Sacerdotis  vel  Curiam  ejus  intraverit ,  eamdem  fecu- 
ritatem  &  pacem  habeat ,  quam  &  apud  Ecclejiam : 
dum  tamen  domus  Sacerdotibus  &  Curi  a  ejus  infun¬ 
do  Ecclejta  conjiflant.  Ita  paflim  Scriptores.  Vita 
Ludovici  Pii  an.  811  •  Caefarius  Heitlerb.  lib.  4. 
Mirae,  cap.  7 6.  77.  94.  lib.  5.  c.  28.  1.  8-  c.  96. 
1.  1 1 .  c.  6  3 .  1.  1  2 .  c.  5 .  Speculum  Saxon.  1.  3 . 
art.  51.  §.  1.  Thwrocz.  1.  part.  Chron.  Hung. 
cap.  41.  &c. 

Curia,  Ambitus,  incindus  domus.  ChartaLudo- 
vici  Regis  Franc.  an.  1  1  2  o .  pro  Monaftcrio  San- 
dionyliano  apud  Duchefnium  in  Hift.  Drocenli 
pag.  220 .Curia  etiam  &  propriis  domibus  Beatorum 
Martyrum  in  eadem  Curia  perennem  indulgemus  li¬ 
bertatem  ,  vicanam  omnimodam  in  Curia  ipfa ,  &  Cu¬ 
ria  domibus  conferimus.  Quod  vero  Curia  hic  dici¬ 
tur,  Curtis  Monafterii  appellatur  Joanni  Diacono 
lib.  4.  Vitae  S.  Gregoriicap.  197. 

^Cu  ria  Beghinarum,  Claultrum  in  quo  Be- 
ghinae  commorantur.  Statuta  Ecclefiae  Leodienlis 
ann.  1287.  inter  A  necd.  Marten.  to.  4.  coi.  879. 
Item  ,  pracipimus ,  quod  omnes  Beghina  privilegio  Be- 
ghinali  gaudere  volentes ,  intrent  Curiam  Beglnnarum , 
&  pracipimus  commorantibus  extra  Curiam  Beghina¬ 
rum  ,  quod  difiinguant  habitum  fmm  ab  habitu  Begbi - 
T om.  II . 


CUR  1254 

narum,  &ji  aliqua  Beghina  extra  Curiaih  accefferii 
moratura ,  vel  ejecla  fuerit  propter  incontinentiam  vel 
aliud  deiiitum ,  habitum  non  deferat  Beghinarum  . . .'  . 
alias  autem  inCuriis  commorantes  declaramus  ad  pra- 
m-ffa  non  teneri. 

ijj  Curia  Canonicorum, fimili  notione,  apud 
Kennettum  in  Antiq.  Ambrofden.  ad  ann.  I2r2. 
pag.  1  76.  Charta  Johannae PriorilToeS.  Trinit.  de 
Bofco: Noveritis  quod  nos  dedimus. ..Hervico  Priori  dc 
Bemcefler  &  ejus  loci  Canonicis  duos  felior.es  in  Hodes- 
ham  qui  jacent  juxta  rivulum  extra  Curiam  dictorum 
Canonicorum  habendos  &  tenendos  diftis  Canonicis  in 
perpetuum.  Canonicorum  domum  interpretatur 
Kennettus  in  Gloflario,  fed  forte  melius  intelli- 
geretur  Praedium  rufticum.  Vide  Curia  5 . 

7.  C  U  R I A  ,  Regius  Comitatus  ,  vulgo ,  la  Cour . 
Monachus  Sangallenlis  lib.  2.  c.  41  .In  qua  etiam 
cunctis  in  Palatio  miniftr antibus  t  &  in  Curia  Regia  fer- 
vientibus  ,  juxta  jingulorum  perfonas ,  donativa  largi¬ 
tus  eft.  Guntherus  lib.  4.  Ligurini : 

Nec  tamen  emiffa  tantorum  plebe  virorum 
Vel  Princeps  vacuus ,  vel  Curia  fola  remanjit. 

Et  mox : 

Sive  novi  veniant ,  fett  qui  venire  recedant  ■, 
Semper  inexhaufta  celebratur  Curia  turba. 

Curia  ,  nude  pro  Papali ,  vulgo,  la  Cour  de  Rofne i 
Gefta  Abbatum  S.  Germani  Autifiiodor.  cap.  1  5. 
Pro  qua  pofiulatione  . . .  mijfusfuit  ad  Curiam  :fed  Pa¬ 
pa  poflulationem  hujufmodi  non  admittens',  &c.  Ryth- 
ini  antiqui  de  origineMonafterii  Pratenfis  in  Flari- 
dria : 

Bis  perrexit  ad  Curiam  formam  nequiens  habere  , 
Paucam  habebat  monetam  ,  nihil  poterat  pr alere , 
Et  qui  nihil  potefl  dare ,  non  ejl  opus  in  Curia. 
Bonum  facit  variare  plures  atque  pecunia. 

Adde  Joannem  Sariiber.  lib.  5.  Policrat.  cap.  6. 
Michaelem  Scotum  lib.  4.  Menfae'  Philofophicas 
c\  3  o  •  &  alios  paffim.  Carmen  de  Curia  Romanas 
Ver fibus  eloquere ,  quis  Jit  (latus  Urbis  avita 
Detur  materuCuria  noftra  tua. 

Infra  : 

Plurimus  impugnat  Romam  detratter ,  &  ipfa 
Curia  multorum  morjtbus  alma  patet. 

8-  CURIA.  Curia  praeterea  didi  illi  folennesRegum 
Conventus ,  quos  in  praecipuis  anni  feflivitatibus 
celebrabant ,  advocatis  omnibus  Regni  Magnati¬ 
bus  &  Praelatis  :  iifque  Curiarum  nornen  inditum, 
quod  ut  plurimum  majoris  momenti  negotia  in 
ipfis  difceptarentur ,  &  lites  ac  controverfice  Ma¬ 
gnatum  dirimerentur.  Eoeporro 

CuRiiE  Solennes  appellantur  apud  Hariulphum 
lib. 4.  cap.  6.  Petrum  de  Vineis  libro  j.Epift.  1. 
2  1 .  Thwroczium  part.  1.  cap.  15.  17.  in  Char¬ 
ta  anno  1129.  apud  Duchefnium  inHiflor.  Dro- 
cenli  pag.  221.  &c, 

CuRiiE  Generales,  apud  eum  dem  Petrum  de 
Vineis  lib.  3  .  Epifl.  5.  77.  in  Chronico  Longi- 
pontisp.  8 •  in  Hiffc.  Cortufior.  lib.  6.  cap.  2.&c. 

CurijE  Augustales,  inVitaS.  Ennenoldi  Ab¬ 
batis  lib.  1 .  c.  3 .  n.  3 . 

CuRiiE  Publici  ,  in  Diplomate  Fridericl  II. 
Imp.  ann.  1220.  apud  W.  Hedam.  in  Epifcop# 
Trajed. 

Curia  Paschalis,  quae  in  fello Pafchatis  tene¬ 
batur,  apud  S.  Anfelmum  lib-  2 .  Epift'.  2  6 .  [ Cu¬ 
ria  Pafcha,  in  plerilque  diplomatis.] 

f  Curia  EpiphanijE  fimilem  ob  rationem  di¬ 
citur  in  Charta  Philippi  I.  Milidunenfi  coenobio 
concelfa,  cujus  meminit  Mabill.  1.  2.  de  Re  Di- 
plom.  num.  28.  ubi  etiam  obfervat  iifdem  ma- 

Kkkk  ij 


1255  CUR 

joribus  fellivitatibus ,  alios  etiam  Principes  Cu¬ 
riam  fuam  habui  Ile  &  Diplomata  condidille,  ut 
probat  exemplo  Balduini  Comitis  Flandrix,  qui 
Bergis  diploma  dedit  in  follemni  Curia  Pentecfles 
an.  i  06  7.  Vide  lib.  3.  c.  1 .  n.  8. 

C  wi  1  m  illae  indicebantur ,  &  banno  feu  edido  pu¬ 
blico  Magnates  praelati,  &  urbium  ac  civitatum 
nuncii  totius  regni  ad  eas  fubmonebantur.  Hinc 
Curia  indicta ,  quae  Corte  bandita ,  Scriptoribus  Ita¬ 
lis  dicitur.  Fridericus  II.  Imp.  apud  Petrum  de 
Vineis  lib.  5 .  Epill.  1  .Apud  Parmam  folennemCu - 
riam  duximus  indicendam ,  ad  quam  ab  Ui  be  citra  om¬ 
nes  urbium  Italia  nuncios  invitamus.  Epill.  5 .  Indi¬ 
cta  etiam  Moguntina  Curia  generali ,  &c.  Adde  Ep. 
7 6.  &  Arnoldum  Lubec.  lib.  3 .  c.  9. 

In  his  porro  Curiis  quid  potillimum  ageretur, 
multis  profequitur  Richardus  de  S.  Germano  in 
Chronico  ann.  1  2  3  3 .  ut  &  Anonymus  de  Geftis 
Friderici  II.  Imp.  pag.  852.  ubi  earum  magnifi¬ 
centiam  defcribit:  de  qua  adjungam  ,  quae  habet 
Ditmaruslib.  4.  pag.  3  6.  Celebrata  proxima  Paf- 
cbalis  folennitas  in  Jguidtlingeburg  a  {'HenricO 
Imp.  )  ubi  quatuor  miniflrabant  Duces ,  Henricus  ad 
menfam ,  Conradus  ad  Cameram ,  Hecil  ad  Cellarium, 
Rernhardus  equis  pr afuit.  Albertus  Argentin.  ann» 
1356.  Eodem  anno  venit  Carolus  Imperator  ad  civi¬ 
tatem  Metenfem  in  Adventu  Domini  celebrans  ibidem 
Natalem  Domini :  fueruntque  ibi  Elettores  &  Officia¬ 
les  feu  Minifirales  Imperii ,  quorum  quilibet  minijlra- 
b at  Imperatori  [edenti  in  menfa  ,  in  officio  feuminijle- 
rto  fao  proprio.  Quilibet  autem  veniebat  fuper  equo 
ufque  ad  menfam.  Defendentes  vero  de  equo  coram 
menfa ,  hiftrionibus  &  mimis  dabatur  equus  ,  &  ali 4 
plures  folennitates  fiebant  ibi,&c. 

Interdum  ob  anguftias  civitatum  feligebantur 
ad  ejufmodi  folennes  Curias  amplae  planities ,  in 
quibus  &  tentoria,  &  aedes ,  &  Palatia  ex  lignis 
tumultuario  opere  erigebantur  ,  ut  in  illa  Curia 
folenni,  quam  ad  Moguntiam  tenuit  Fridericus 
I.  an.  1182.  apud  Arnoldum  Lubec.  loco  proxi¬ 
me  laudato  ,  ubi  multa  perinde  habet  de  harum 
Curiarum  magnificentia ,  in  qua  officium  Dapiferi 
feu  Pincerna ,  Camerarii  feu  Marfchalci ,  non  niji  Re¬ 
ges  ,  vel  Duces,  aut  M 'ar chiones  adminifirabant. 

Reges  ac  Principes  in  hifce  occafionibus  coro¬ 
nati  procedebant ,  &  facris  Liturgiis  intererant , 
&  conviviis  publicis,  in  tribus  folennitatibus ,  ut  eli 
apud  Gillebertum  Lunicenfem  Epifcop.  de  Ufa 
Ecclefiaftico  fub  finem,  cujus  moris  palfim  ex- 
ftant  exempla  apud  Scriptores :  in  Geftis  Dago- 
berti  Regis  cap.  5 1.  in  Annalib.  Francor.  Meten- 
fib.  ann.  837.  apud Witkindum  lib.  2.  pag.  3  2. 
Wipponemann.  103  9. ConradumUfpergenf.  p. 
305.  Edit.  1540.  Godefridum  Monach.  S.  Panta- 
leon.  an.  1231.1235.  Rogerum  Hoveden.  pag. 
40 1.  Will.  Neubrigenfem  lib.  4.  cap.  42,'Her- 
mannum  Monach.  lib.  3 .  de  Miracul.  S.  Maria 
Laudun.  cap.  2  2.0rdericum  Vitalem  lib.  4.  pag. 
515.  516.  669.6 pp.Ivonem  Carnotenf. Epilt. 
66. Continuatorem  Florentii  Wigorn.  an.  1126. 
Turpinum  cap.  20.  Albertum  Aqu.lib.  1  2.  c.  7. 
Gaufridum  Monemuthenfem  lib.  5 .  c.  5 .  lib.  7. 
cap.  4.Sugerium  in  Ludovico  VI. pag.  318.  in 
Legibus  Alfonfinis part.  2.  tit.  j.apudiEgidium 
de  Roya  anno  1  3  1 3 .  in  Chron.  Fland.  cap.  5  2, 
apud  Prynneum  in  Libertatib.  Angi.  tom.  1 .  p. 
1  2  48 .  &  alios  a  nobis  laudatos  Scriptores  in  Dif- 
fertat.  5.  adjoinvillam,  &  inDefcript.  aedis  So- 
phianae  num.43 . 

Corona  vero  eorum  capitibus  imponebatur  in- 


CUR  1256 

ter  faers  Liturgice  folennia  ab  Archiepifcopis  vel 
Epilcopis  ,  ut  obfervare  ell  ex  iis  ,  quae  habent 
S.  Anfelmus  ad  Ernulphum  Priorem  1.  3. Epilt. 
90.  Eadmerus  lib.  4. Hili.  Novor,  pag.  1  o  5-Ivo 
Carnotenfis  Epill.  66.67. 84.  Joan.  Sarifburien- 
fis  Epill.  3  4.Baldricus  lib.  3.  Hilfc.  Camerae,  c. 

5  5 .  Bromptonus  ann.  1125.  pag.  1016.  Will- 
Neubrigenf.  lib.  1.  cap.  18.  &c.  Hinc  folennes  illi 
Regum  Conventus 

CurijE  Coronat^  appellantur  in  Charta  Lu- 
dovici  VI.  Regis  Franc.  an.  1128.  pro  Commu¬ 
nia  Laudunenfi  :  Dies  Corona  Regis ,  apudEadme- 
rum  lib.  4.  &  Hugonem  de  Cleeriis  de  Senefcalli» 
Francix  ;  denique  Coronamentum  nude  apud  eum- 
dem  Hugonem. 

Defcripta  legitur  Charta  S.Ludovici  Regis  as- 
no  i  260.  in  Tabui.  S.  Dionyfii ,  qua  duas  coro¬ 
nas  aureas  cum  lapidibus  pretiofis ,  quae  a  Rege 
Philippo  avo  pro  coronandis  Regibus  &  Reginis 
Francix,  olim  fadx  ,  inThefauris  Regiis  ferva- 
bantur  ,  &  unam  coronulam  auream  cum  lapidi¬ 
bus  pretiofis,  quam confueverat Rex  die  corona¬ 
tionis  fux  in  prandio  deportare  ,  Abbati  &  Con¬ 
ventui  S.  Dionyfii  cullodiendas  ,  &  in  Thefauro 
Ecclefise  deponendas  llatuit ,  ut  de  ipfoThefauro 
cum  aliis  indumentis  &  ornamentis  regalibus  pro 
coronandis  Regibus  &  Reginis  Franciae  afiuman- 
tur ,  &c.  Exltat  alia  in  hanc  rem  Matthaei  Alaha- 
tis  S.  Dionyfii  m.  Gdobr.  ejufdem  an.  quae  qui¬ 
dem  Chartae  de  Coronationibus  Regum  in  prae¬ 
cipuis  fellivitatibus  accipiendae  funt. 

Curiam  Tenere,  feu  folennem  Conventum 
celebrare  ,  apudTurpinum  de  Carolo  Magno  cap. 
20.  Petrum  de  Vineis  lib.  3.  Epill.  77.  in  Ad¬ 
dit.  ad  Willelm.  Gemeticenfem  pag.  327.  &c. 

Curi  je  Generales  Ar  agonum  ,  de  Foro  , 
celebrantur  de  biennio  in  bienni, um.  Has  Rex  in 
quocunque  loco  regni  ad  arbitrium  convocat :  cui 
foli  interfunt ,  qui  revera  Baroniam  habent.  His 
praeeft  Jullitia  Aragonum  ,  &c.  Vide  Michaelem 
dei  Molino  in  Repertorio  Fororum  Aragon.  p.  79. 

CuriaGallorum,  [  Celebrior  Gallorum  con¬ 
ventus  in  campo  Roncalix  fuper  Padum  cele¬ 
brari  folitus.]  Vide  Roncalia[ poli Runcalis.'] 

CuriaJesu  Christi,  vel  Dei.  Godefridus 
Monachus  S.Pantaleon.  an.  1188.  Latare  Hieru- 
falem ,  Curia  celeberrima  apud  Moguntiacum  celebra¬ 
tura  totius  Teutonici  regni  Capit aneis  \  tam  de  Clero , 
quam  de  ordine  Laicah  ,  prafente  Hernico  Cardinale , 
qua  a  Sereniffimo  Imperatore  &  filio  ejus  Rege  Curia 
fjefu  Chrifli  ante  fuit  intitulata.  Qupd  nempe  in- 
dida  elfet  ad  decernendam  Cruciatam  contra  Sa¬ 
racenos.  Curiam  Dei  didam  feribit  Silveller  Gi- 
ralduslib.  2.  deExpugn.  Hibern. cap.  26.  [Cu¬ 
ria  Dei  alia  notione  ac  forte  pro  Valetudinario 
publico ,  Gall.  Hotel  Dieu  fumitur  in  Computo 
generali  reddituum  regni  Gallis  an.  120  2 .  quem 
D.  Brujfel  exhibet  ad  calcem  tomi  2.  de  Ufu  feti¬ 
dorum  pag.  cxl.  Moniales  de  hofpitio  xx  /.  Curi * 
Dei  x.  /.  Carnalium  lx.  I.  ] 

CuriaPlenaria.  Hugo  Flaviniacenfis  in  Chro¬ 
nie.  pag.  243.  Eodem  anno  Aymo  reddidit  3  .[olidos 
cenfuales  ...de  terris  in  circuitu  caftri  ad  jus  Ecclejia 
Elaviniacenjis  pertinentibus  in  fejlivitate  S.  Petri ,  in 
plenaria  Curia ,  quos  retinuerat  pluribus  annis ,  &u. 
Charta  Willelmi  Nothi  Regis  Angi,  in  Monafti- 
co  Anglic.  to.  1 .  pag.  44.  Et  ut  Curiam  fuam  ple¬ 
nariam  &  IVrech  in  terra  fua  habeant ,  concedo.  Char¬ 
ta  Henrici  II.  Reg.  Angi.  to.  2.  pag.  zSi.  Et  Cu¬ 
riam  fuam  plenariam,  pr  at  er  quam  de  furtis  &  de  pro- 


ny7  CUR 

priis  hominibus  ipjius  Comitis  ,  &t.  Charta  Petri  Co¬ 
mitis  Bigorrae  in  Regello  Bigorrae  fol.  i  3.  Curia 
namque  ibi  er  At  magna  &  plenaria.  In  Tabulario 
Vindocinenfi  fol.  z  5  o.extac  Judicatum ,  plenaria 
Curia  vidente.  Chron.  MS.  Bertrandi  duGuefclin: 

Et  tontc  fa  vaijfelle  face  amener  dnit  Id  , 

Pour  ce  que  Cour  plainierc  ce  dit  tenir  voudra. 

Curiam  autem  plenam  &  plenariam  proprie  vo¬ 
cabant  ,  quae  conflabat  pluribus  Paribus ,  feu  vat- 
fallis  judicibus.  Id  potiflinium  difcimus  ex  Con- 
fuetudine  Belloquercenfi  art.  5.  Le  Seigneur  de 
fief ,  qui  a  un  botmne  de  fief ,  que  l’on  dit  communement 
de  Court,  ou  plujieurs  homtnes  de  fief ,  que  fon  dit  pleine 
Court ,  il  a  <fujiice  de  Vicomte :  &  s’tl  na  quun  homine 
de  fief,  il  peut  emprunter  hommes  pour  faire  fes  JJn- 
gemens . 

MagnaCuria,  a  Friderico  II.  Imp.  inftitttta  , 
cui  praefidebat  Magifter  Jullitiarius ,  qui  in  Curia 
cum  Imperatore  commorabatur,  &  cum  4.  aiTei- 
loribus  judicibus  de  crimine laefae  majefiatis ,  de 
feudis ,  de  appellationibus  ordinariorum ,  l'eu  de¬ 
legatorum  interjectis ,  de  caulis  Curialium  ,  feu 
eorum ,  qui  Curiam  ledabantur ,  &c.  cognofce- 
bat.  Vide  Conltit.  Sicul.  lib.  1.  tit.  3  7. 

fCURIA  Magna  Dalphinalis  dicebatur  illa,  cui 
praefidebant  Magiltri Rationales,  ut  patet  ex  Lit¬ 
teris  Humberti  Dalphini  an.  1534-  diredis  Ju¬ 
dici  Graifivodani ,  Hift.  Dalphin.  to.  2.  p.  26  5. 
Przcipimus  dilettis  nofiris  fidelibus  Magifiris  magna 
noftra  CuriaJfiLaticnalibus ,  ut  &c. 

^  9.  CURIA,  Conventus,  coetus  publicus  ad  ludos, 
choreas,&c.StatutaEccl.Argentin.an.i43  5. inter 
Anecd.Marten.  to.  4.  coi.  550.  Choreas  quoque  om¬ 
nibus  Dominabus  quorumvis Monafieriorum  noftra  Dtce- 
cejis  &  fpecialiter  in  publico  ,fcilicet  in  ftupis  virorum  , 
qua  dicunturT rinkafluben ,  &  in  Curiis  &  folemnita- 
tibus  qua  fiunt  pro  haftitudiis  (  haftiludiis )  vel  fponf  *- 
Hbus ,  diftiicie  inhibemus.  Parilius  de  Cereta  in 
Chronico  Veronenli  ad  an.  1242.  Eo  anno  Domi¬ 
nus  Henricus  de  Egna  tunc  exiftens  Potefias  V erona 
fecit  magnamCuriam  militum  &  dominarum  cujufcum- 
que  conditionis  in  palatio  communis  Verona,  &in  fero 
feu  mercato  Verona  milites  bagordaverunt  ,& tunc  do¬ 
mina  b all av erunt  in  ponticellis  factis  extra  palatium 
communis  Verona.  Rolandinus  lib.  2.  Chronici  cap. 
14.  Erat  nempe  Conftituta  Curia  quadam  caufa  folatii 
Venetiis  ,  ubi  fuit  Arvo  Afarcbio  pater  Marchionis 
iftius ,  &  alii  de  Marcbia  nobiles  &  potentes ,  quam 
Cariam  pater  meus  honorare  dejlderans ,  fecum  habuit 
xi.  Afilites  &  ipfe  exftitit  duodenus ,  quorum  omnia 
Jimilia  fuerunt  veftimenta ,  &c. 
f  10 .  CURIA ,  Capitulum  ubi  Monachi  folent  con¬ 
gregari.  Vita  S.  Anfegili  Abbat.  Fontanell.  inter 
Ada  SS.  Benedid.  liec.  4.  part.  1 .  p.  6  3  5 .  JJuJftt 
praterea  aliam  condere  domum  juxta  abjidam  bajilica 
S.  Petri  ad  plagam  feptentrionalem ,  quam  Conventus, 
Jive  Curia  ,  qua  Grace  Beleuterion  dicitur ,  appellari 
placuit ;  propter  quod  conjilium  in  ea  de  qualibet  re  per¬ 
quirentes  convenire  Fratres  foliti  Jint. 
f  CURIACA ,  Lorica,  thorax,  Gall.  Cuirajfe, Ital. 
Coratava.  Informationes  Civitatis  Mallii,  pro  paf- 
fagio  tranfmarino ,  e  MS.  Sangerman.  Secantur  ar¬ 
ma  neceffaria  pro  galeis ,  videlicet  centum  viginti  Cu- 
riace  pro  galea ;  item  centum  viginti  fervellerie ,  &c. 
|.  CURIALES,  Udem  &  Decuriones ,  ait  lfidorus 
lib.  10.  cap.  4.  Et  ditti  Curiales ,  quia  civilia  mu¬ 
nera  procurant.  Senator  lib.  9.  Epifb.  2.  Curiales , 
quibus  a  provida  gubernatione  nomen  eft.  Gloff.  Graec. 
Eat.  ,  Decurio ,  Curialis.  UoXnmol  Sucxrxi , 

..ia Novellis  Jultiniani.  Salvianus  1. 3.  Jj)uanquam 


non  fbluni  injuria  contemnamus  Dium ,  qna  contemni 
a  fervis  fuis  Curiales  folent.  Infra  :  jQuid  aliud  eft 
Curialium ,  quam  iniquitas  ?  Idem  lib.  5 .  £)ua  enim 
funt  non  modo  urbes ,  fed  etiam  municipia  atque  vici ,  ut 
non  quot  Curiales  fuerint ,  tot  tyranni  Jint\  [Litterae 
Petri  Ducis  Borbonii  an.  1345.  confirmat*  Lit¬ 
teris  Johannis  Franc.  Regis  an.  1  3  56.  to.  3. Or¬ 
dinat.  pag.  159.  Item ,  concedimus  quod  Bavilus  feu 
alii  Curiales  ditti  Caftri  (  S.Genelii)  &  ejus  manda - 

.  d amenti  f  non  poffint  nec  debeant  procedere  contra  ali¬ 
quam  perfonam  ditti  mandamenti  ad  inqueftam ,  tiijt 
prius  fatta  de  crimine  legitima  informatione.  UbiC«- 
riales  funt  Ballivi Conliliarii  feu  Aflefiores.  Enu¬ 
meratio  jurium  Comitis  Biterr.  in  Civitate  AI- 
bienli  an.  1252.  Cum  dittus  Epifcopus  &  cives  AD 
bienfes  nuper  citati  fuerint  ad  parendum  juri  in  curia 
veftra  ,  idem  Epifcopus  confoeder avit  fe  juramento  in- 
terpojito  cum  quibufdam  civibus  Albienjibus ,  qui  des¬ 
tinent  poffeffiones  &  bona  faiditorum  &  de  hareji  con¬ 
demnatorum  &  alia  jura  ad  dictum  Regem  pertinentia 
ut  omnes  injimul  fe  def  enderent  contra  Curiales  do¬ 
mini  Regis  ,  qui  peterent  pramijfa  ab  ipjts.~\  Maxime 
vero 

Curiales  dicuntur,  qui  Curialium  oneribus  & 
praellationibus  obnoxii  funt  &  adferipti  ,  apud 
Jurifconfultos.  Vide  Edidum  Tfieoderici  c.  2  7. 
52.69.  113.126.  &  Legem  Wifigoth.  lib.  5 » 
tit.  4-§.  1 9.  npcryfxenwG/Mvoi,  inConcilio  Calche¬ 
don.  Ad.  I  3.  E7 roiilirxv  O.UTHV  T»V  <3 roXtv ,  30  XciCtoV  «7 TO 
N/Jtsc/a?  [XXTtvo uarig-ito-tv  hnT.  Ubi  Inter¬ 
pres  Curiales  vertit. 

Curiales  dicuntur  etiam  Homines  Curia ,  Hommes 
de  Cour ,  in  Confuetudine  Belloquercenfi.  Charta 
anni  1  27  5. in  TabularioS.  Flori  Arvern.  Si  vero 
aliquis  de  praditta  familia  noftra . . .  tale  crimen  com¬ 
mitteret, per  quod  cognitum  Curiam  noftratn  debere  deca- 
pitari  vel  puniri ,  judicatus  hujufnodi  per  Curiales  no- 
ftros  traderetur  Curialibus  veftris  ad  ipjius  judicati  fen- 
tentiam  exequendam.  Statuta  Philippi  Pulcfi  Regis 
Franc.  an.  1302.  art.  3 .  pro  reformatione  Regni ; 
Et  volumus ,  quod  in  Par  lamento  &  Curia  pe,  Cana¬ 
les  noftros  tr attexuur.  Vide  iEgid.  Aureae  Vallis  Mo¬ 
nachum  cap.  26. 

Curiali  Jure  feudum  poflidere dicitur ,  qui  il- 
lud  poffidet  finehomagio ,  utMinilleriales.  Vide 
Jus  feudale Saxonum  cap.  22.  <5.  2. 

2 .  CURIALES ,  Palatini ,  Magnates ,  Regvim  Offi¬ 
ciales,  &  caeteri ,  qui  Principum  Curias  fedantur, 
vulgo  Courtifans .  Glolfar.  Latin.  Gall.  Aulicus : 
Curtaux.  Sueno  deLegib.  Curialib.  Danicis  c.  5  * 
Prifcorum  autem  Curialium ,  qui  &  nunc  AJihtari  c  ru¬ 
fentur  nomine ,  hac  vigebat  confuetudo  ,  crc.  Petrus 
Damiani  lib.  2.EpiR.  3.  Sicut  ii ,  qui  Ecclejia  mi¬ 
litando  promoti  funt ,  vocantur  ex  more  Pontifices:  ita 
qui  famulando  Principibus  fiunt ,  dicuntur  d  Curia  Cu¬ 
riales.  Will.  Tyrius  lib.  20. cap.  25.  Ibi  vero  oc¬ 
currentibus  ei  magnis  [acri  Palatii  Principibus  ,  cum 
maximo  Curialium  numero.  Lib.  22.  cap.  4.  Si  fa¬ 
mulorum  &  Curialium  numerojitatem  feripto  compre¬ 
hendere  tentemus.  Charta  Simonis  Comitis  Leice- 
Ilriae  ann.  1  2  1 1 .  qua  donat  Raimundo  de  Ca¬ 
durco  callrum  de  Tornes ,  conjilio  Procerum  &  Cu¬ 
rialium  fuorum.  Alia  ann.  1126.  Attum  eft  hoc  fub 
prafentia  fttenui  Comitis  Theobaldi  &  ejus  Curialium 
apud  Vitriacum.  Libertates,  concelfae  Villae  Mon- 
tilbrufonis  a  Guigone  Comite  Forenfi  an.  1  2 1 3  * 
MSS.  Si  aliquis  de  Curialibus ,  vel  de  familia  Comitis 
verberaverit  aliquem  de  villa ,  &c.  Vide  Joannem 
VIII. PP.  Epift.  199.  Conftit.  Sicul.  lib.  i.tit. 
5).  tit.  3 7. tit.  29. §.  2.&c. 


12  59  CUR 

Magnos  Curialis  ,  Dignitas  in  civitatibus* 
•GrandCurial  de  B  auge, d' Tenne, ^  pudGuichcnonum 
in  Probat.  Hift.  Brcffienfis  pag.  51.  59. 

Rec-enfendum  non  eft  inter  dignitates  civita¬ 
tum  Magni  Curialis  officium.  Curialis  Balgiaci 
Magnus  didlus  ell ,  quod  effiet  Scriba  Judicis  Bal¬ 
giaci,  majorque  CaftellanOrum  Curialibus,  qui 
&  ipfi  inter  Dignitates  urbium  iniBreffianon  de¬ 
bent  annumerari.  In  ulibus  aut  adlu  Notorieta- 
tis  ffiagnorum  Breffiae  ,  apud  eumdem  Guiclie- 
nonum  in  Probat,  pag.  170.  &  apud  Revellum 
pag.  265.  Curialem  &  Scribam  unum  eumdem- 
que  fuiffe  aperte  claret  :  Teftes  coram  nobis  Petro 
€aft  ellam  Cajtellano  de  Villariis  &  manibus  mei  Cu¬ 
rialis  fubfignati  de  &  fuger  pradifta  confuetadine  in¬ 
terrogati  . . .  ann.  1502.  De  iis  Curialibus  eorum- 
que  muniis  fufius  agunt  Revellus  p.  261.  &  Col- 
letus  pag.  1  74.  &  Teqq. 

3.  CURIALIS.  Bulla  Benedidli  VIII.  PP.  Ind.  i. 
apud  Ughellum  inEpifc.  Portuenfib.  Concedimus 
vobis  &  veftris  fucccffonbus  in  perpetuum  de  civitate 
Portuenfe  duos  pifcatores ,  &  duos  Curiales ,  quales  vos 
eligere  volueritis  de  ipjis  hominibus,  qui  ibidem  fuerint. 
Et  infra  :  Ipji  namque  duo  pifcatores  &  duo  Curiales 
ulterius  nullam  dationem  aut  fervimini  facient.  Charta 
Libertatum  villae  S.  Germani  in  Forelio  an.  1147* 
Jjhwd fi  aliquis  de  Curialibus  vel  de  familia  nofira  ver¬ 
beraverit  aliquem  de  villa  , ...  nifi  Curialis  faceret  il¬ 
lud  catifa  correctionis ,  &c.  Ubi  Curiales  iidem  vi¬ 
dentur  ,  quos  Hofpites  &  Manfionarios  vocabant  : 
Curia  &  praeftationibus  ac  muniis  Curialibus  ob¬ 
noxii. 

4.  CURIALIS.  Joann.  de  Janua :  Comis ,  fuavis ,  Cu¬ 
rialis  ,[Gall.  Courtoisfi  Henricus  Huntindonenfis 
de  Contemptu  mundi  cap.  1  .Guillebertus  verfibus 
&  profa  &  habitu  Curialiffmus. 

Curialitas.  Joan.  de  Janua :  Comitas ,  Curialitas , 
vel fuavitas.  Alibi:  Facetia ,  Curialitas.  Gallis  Cour- 
toifie.  Philippus  de  Pergamo  in  Catone  moralizato 
Curialitas  eft  qtiafi  idem  quod  nobilitas  morum :  Mox : 
Sicut  virtus  legalis ,  qua  eftjuftitia ,  eft  omnis  virtus  cx 
eo  ,  quod  facit  actum  omnis  virtutis  :fic  Curialitas,  qua 
dicitur  'a  Curia ,  efl  magna  domus  Nobilinm\  quantum 
ad  mores  ,&c.  Deinde:  Ille,  qu  i  Curialis  eft,  libe¬ 
ralis  eft ,  quia  prompte  tribuit :  &  eft  magnificus.,  quia 
magnos  fumptus  facit  in  magnis  operibus,  &  eft  tempe¬ 
ratus..  . .  affabilis ,  &c.  Metellus  in  Quirinalibus: 

Ut  convivarum  primo  fummoque  fuorutn  , 

Et  Curialitate  fe  vivere  mandat  adhuc. 
Nangius  in  S.  Ludovico  pag.  365.  Eos  adtrahebat 
ad  pacem  &  benevolentiam  fuis  Curialitatibus  &  auxi¬ 
liis  opportunis.  Rodericus  Toletan.  lib.  5.  deReb. 
Hifpan.cap.  2.  £htos  Curialitate ,  affabilitate  &  bo¬ 
nis  moribus  fic  inftruxit ,  &c.  Hift.  Cortuliorum  lib. 
7.  cap.4.  Tanta  Curialitatis &  largitatis ,  utvix fibi 
equum  &  tunicam  retineret.  [  Charta  anni  1209.  ex 
Archivo  Monafterii  B.  M.  de  Bono  Nuntio  Roto- 
mag.  Monachi  de  Curialitate  fua  michi  dederunt  quin¬ 
que  libras  Andegav.  Charta  anni  1  303.  apud  Ste- 
phanotiumto.  3.  Antiq.Pidav.MSS.p.  9  3  5  .Con- 
c effit . . .  Helia  Guidcnis  ...pro  Curialitatibus  &  mul¬ 
timodis  gratiis  ,  &c.  Regeft.  Parlamenti  an.  14  5  6. 
apud  Baluz.  to.  2 .  Hift.  Arvern.  p.  4  3  3 .  In  recom- 
penfationem  plurium  Curialitatum  &  fervidorum,  &c .] 
Charta  vernacula  ann.  1 3  99.  in  Hift.  Vergiacenli 
lib.  5. cap.  4.  Leslongs  &  agreables  fervices  &  Cu_ 
rialitet ,  quelle  tnafait  au  tems  paffe.  Vide  Guiche 
nonum  in  Epifcopis  Bellicenlib.  p.  44.79.  He- 
meraeum  in  Auguft.  Viromand.  p.  202.  [  Ache 
rium  Spicii,  te.  6.  p.  664.  AdlaSS.  Martii  tom.  2 


CUR  1260 

p.  123.  Maii  to.  7.  pag.  851.832.  &  8  3  6.  &c. 
Murator,  to.  i  2.  coi.  690.  ] 

Curi  ali  t  a  s  A  nc.  li£  et  Scoti  JE.  Ea  olim  , 
nefeioan  &  hodie  ,  inoleverat  in  AngliaLex,qua, 
qui  uxorem  duxerat  feodo  fimplici  vel  talliato 
fai  litam  ,  illa  extinda,  Illiberi ,  qui  ex  eorum  ma¬ 
trimonio  nati  fuerant,  feu  mas ,  feu  femina,  vel 
flante  matrimonio  ,  vel  poft  uxoris  mortem  obiif- 
feiit,  feodo  illo  fruereturad  vitam.  Quae  quidem 
Lex  Curialitas  Anglia  ideo  dicta ,  quod  in  eo  tan¬ 
tummodo  regno  locum  haberet ,  inquit  Littleton 
ledi.  3  5 .  cujus  lemma  concipitur  :  Curtefie  d’An- 
glctetre.  Monafticum  Anglic.  tom.  2 .  p.  6 4  5 .  Le- 
quel  Sire  fjean  ( le  Spenfer  )  engendra  fur  ly  un  fis  ,  cu 
une  fili  e  ,  que  mouruft  ,  ifft  ke  apres  la  mort  fjeannc , 
Sire  fjean  le  Defpenfer  tint  le  maner  duCbaftel  per  U 
Curtayfiede  Engleterre.  [  VidcNomolexicon  Tho- 
mae  Biount  in  Curtefie  df  Englandf] 

Neque  tamen  in  Angliaduntaxat  locum  habuit 
Curialis  feu  officiofa  Lex  illa ,  fed  &  in  Scotia ;  at- 
queadeo  in  burgagiis. Leges  Burgorum  Scotico¬ 
rum  c.  44.  cujus  lemma  eft  De  Curialitate  Scotia 
m  burgo  :  Si  aliquis  capiat  burgagium  cum  aliqua  in 
Uberum  maritagium  ,  &  cum  ea  genuerit  tnafculum  vel 
feminam,  &  cafu  contingente  moriatur  uxor  viri  illius , 
&  poft  mortem  ,fi  filius  vel  filia  vivat ,  vel  moriatur , 
vir  illo  burgagio  omnibus  diebus  fuis  vitagaudebit ,  &e. 
Vide  Tenens ,  &  Viduitas :  praeterea  Skseneum  de 
Verbor.  lignificat.  in  verbo  Curialitas. 

Curiali  ter,  Comiter,  humaniter,  Courtinfeme.it: r 
more  Curialium,  'a  la  maniere  des  Courtifans.  Audior 
de  DMciplina  Scholarium  cap.  4.  Jguafivit ,  cujas 
effet  ?  fecumque  me  adduxit ,  Curialiter  confclans ,  &c. 
Adde  c.  5 .  Fulbertus  Carnotenf.  Epift.  2 1 .  Jgjd 
noft.er  neque  A/onachus  fit,  neque  Clericus ,  &  p  lares 
habeat  teftes  Curialiter  agitandi,  (f.  agendi )  quam  nti- 
naftice  vivendi.  Nangius  in  S.  Ludovico  pag.  356. 
Et  omnia  neceffaria . . .  abundanter  &  Curialiter  mini- 
ftrari  fecit.  Occurrit  non  femel  in  Hift.  Cortufio- 
rum  ,  lib.  4.  c.  10.  lib.  6.  c.  7.  lib.  7.  c.  19.  &c. 
Huic  voci  opponitur  alia  , 

Incuri aliter  ,  in  Concilio  Avcnionenfi  anno 
1326.  can.  4.  Atanus  temerarias  ad  capiendum  Cle¬ 
ricos  aliafqite  perfinas  Ecclefiafttcas  Incurialiter .... 
extendere  nonverentur.  U  bi  vir  dodtus  ad  m arginem, 
f.  inciviliter  :  1'ed  perperam. 

5 .  CURIALIS.  Charta  Aldegaftri ,  filii  Sylonis  Re¬ 
gis  Ovetenlis ,  an.  781.  Jffu,at nor  tapetes  ,  &  tres 
vafos  Sulomoniegos ,  &  duodecim  Curiales  argenteas , 
&unum  (  aquimanile  )  argenteum.  Ubi  Sando vallius 
editor  vertit,  dor^c  eucharas  de  piat  a, y  un  aguamanil 
de  piata.  Proinde  aquimanile  deeft  in  Latino.  Eft 
autem  Euchara,  Hifp.  Cochleare,  noftris  Cueilliere. 
CURIARIA ,  Praedium ,  Curia  ,  Curtis.  Charta  Ba- 
refoni  Reg.  Sardiniae  ann.  1 1 64.  apudUghcllum 
to,  4.  pag.  1203.  Dabo  etiam  operi  S.  Laurentii  duas 
Curianas,  quas  confules  fj anu  a  praelegerint  in  tota  Satr 
dinia ,  ex  quarum  reditibus  ipfa  Ecclefia  perficiatur. 

^  CURIAllIUS.  ChartaHugonis  Abb.  Corbeienfis. 
an.  1 1  77.  ex  Tabulario ejufdem  Monafterii  :  Ipfe 
Ever  ardus  five  ejus  mCuri artis ,  id  eft ,  Cur  iam  S.  Pe¬ 
tri  inhabitantibus  ,five  inhofpitibus  in  terra  de  dote  al¬ 
taris  manentibus  ,  five  in  culturis ,  five  in  carnbariis 
nullum  dominii  jus  poffdebit. 

CURIATIO ,  Curia ,  feu  Comitatus,  vel  etiam  C<- 
riafolennis,  Concilium  Budenfe  ann.  1279.C.  2. 
de  veftib.  Praelatorum  :  Cum  ad  exercitui ,  feu  Cu- 
riationes ,  aut  expeditiones  ex  certis  &  necejjariis  cau - 
fis  eos  contigerit  profteifei.  1 

CURIA-TOGA,  id  eft ,  advocatio  juridica.  Papias. 


1 2,6 1  CUPv 

CURIATUS,  Curia,  Senatus.  Statuta  Philippi 
Regis  an.  i  3  o  3 .  in  Codice  MS.  Confuet.  T olof. 
fol.  3  5 .  Item  quod  Notarii  Curiatus  Tholof.  [cubant 
acia  bene  &  [delirer ,  &c. 

CURIFUG1US ,  Qui  fugat  curas,  &  taedia  difpel- 
lit.  Angelus  Rumplerus  1. 3 .  Hift.  Monaft.  Eorm- 
bacenfisapud  Bernard.  Pe z.  tom.  1.  Anecd.  part. 
3  .  coi.  4 66.  Scribit  Perottus  homo  dottijftmus  dc  vil¬ 
la  fua ,  quam  Curifugiam  nominavit . . .  Ego  illud  ca- 
firum  prafero  ,  quod  &  Curifngium  genere  neutro  ap¬ 
pellavero . 

CURIO  ,  Sanguis ,  inGloffis  Hidori.  Patet  legen¬ 
dum  Cruor. 

f  1 .  CURIOSUS ,  Facetus ,  dicax  ,  urbanus.  Papias 
MS.  Haud  abfimili  prorfus  ratione  Gallice  quan¬ 
doque  dicimus,  Curteux ,  pro  Concinno  &  ele¬ 
ganti. 

4. CURIOSUS,  Kupiua-o-cc ,  Palladio  in  VitaChryfo- 
ftomi  pag.  1 5 .  Edit.  Emerici  Bigotii.  GlolE  Balil. 
Kap/cfl-e? ,  udoi;  afyto/jLaiTcs.  Sic  autem  appellabantur, 
qui  deledli  ex  Memorialibus  ,  atque  etiam  ex  Agen¬ 
tibus  in  rebus ,  ab  Imperatoribus ,  per  lingulas  pro¬ 
vincias  ,  modo  duo  ,  modo  iinguli ,  annuum  mu¬ 
nus  afturi  mittebamur  ,  qui  &  curfui  publico  in¬ 
vigilarent,  ne  videlicet  citra  eveftionem  quis  eo 
uteretur,  &  omnia,  quae  geri  in  Republica  vi¬ 
derent  ,  ad  Principis  notitiam  deferrent.  Unde 
re£le  Scaliger  ad  Manilii  1.  5.  dixit,  Curiofos idem 
munus  obiilfe  ,  quod  in  Gallia  Contrarotulatores 
difpolitorum  equorum  ,  les  Controlleurs  des  Pojlss. 
In  Notitia  Imperii  occurrunt  Curioji  curftts  publici 
prafentalis ,  St.  Curioji  per  omnes  Provincias ,  fubdif- 
pofitione  Magiftri  Officiorum  :  Curioji  litorum ,  in 
Novella  Tlieod.  &  Valent,  de  Tribut.  fifcal.  Cu- 
rioforum  fit  etiam  mentio  apud  Firmicum  lib.  3  . 
cap.  1  3.  Tertullianum  lib.  de  Fuga  in  perfecut. 
Athanafium  Apolog.  2.  Suidam  in  VitaChryfo- 
ftomi,  &c.  qui  cum  multiplici  nequitia  &  con- 
cuffionibus  infamarentur,  fublati  demum  funta 
Juliano Imp.  De  his  pluribus  agit  praeterea  titu¬ 
lus  Codicis  Theodof.  deCuriolis  ,  &  ibi  Jucobus 
Gothofredus. 

CuRicrsi-apud  Ordericum  Vitalem  lib.  8  •  p.  704. 
videntur  iidem  ,  qui  Curiales. 

Curiosi  &  Correctores  Fratrum  Ordinis  Grandimon - 
ts,  in  Arefio  Pariam.  Parif.  1  5-Jan.  1  3  2  z.[  An¬ 
tiqua  Statuta  ejufdem  Ordinis  in  Anecd.  Marten. 
tom.  4.  coi.  1  43  z.  n.  1  5.  Ad  portam  eat  ille  quem 
Corrector  &  Curiofus  huic  officio  deputandum  decreve¬ 
rit  pro  communi  utilitate  &  pace.  Literae  Simonis  Ar- 
chiep.  Bituric.  ann.  1  z  z  3-proiifd.  Grandimon- 
tenfibus  ,  Anecd.  Marten.  to.  1 .  coi.  9  1  o.  Duo¬ 
bus  Jingularum  domor um  minifter  io  deputandis ,  uno  vi¬ 
delicet  Clerico ,  alioque  Converfo  :  quorum  alter ,  Con- 
verfus  fcilicet  Curioji,  Clericus  vero  Correctoris  officium 
gereret ,  fecundum  quod  etiam  nunc  ob fervatur  in  Or¬ 
dine  fupraditto.  Corredor  fpiritualium  curam  ge¬ 
rebat,  Curiofius  temporalium.] 

CURITA.  Vide  Curatura. 

CURITIS,  pro  Curtis.  Occurrit  non  femel  in  Diplo¬ 
mate  Mathildis  Comitiffie anno  1078.  apud  Fr. 
Mariam  in  Mathilde. 

CURITZE,  Modius,  Slavorum lingua ,  apudHel- 
modum  lib.  1 .  cap.  8  8 . 

CURMEDIA  ,  fervitutis  fpecies  in  Germania ,  quae 
ejufmodi  erat ,  ut  obeunte  aliquo  obnoxiae  con¬ 
ditionis  ,  dominus  jus  haberet  rem  ,  quam  vellet, 
in  illius  bonis ,  verbi  gratia  equum ,  vellem ,  an- 
nulum  ,  &c.  feligere ,  fibique  afferere.  Quae  fpe¬ 
cies  eft  laudium,  feu  relevit ,  Germanis  Cbur  muart 


CUR  1263. 

dida ,  ut  audor  ell  Rofentalius  lib.  de  Fetidis  c. 
2 .  §.  39.  cap.  5 .  §.  1 3 1 .  Caefarius  lib.  4.  Miraculi 
cap.  6  2 .Cia cum  Converfus  refponderet  ;•  Talis  homo 
eum  (  pullum  equinum  )  nobis  legavit ;  ait  PrapoJi ~ 
tus  ,  utrum  ex  devotione  >  'vel  ex  aliquo  jure  legavit 
eum  ?  Refpondtt  Converfus  t  Ex  decejfu  illius  cmerjit , 
nam  uxor  ejus ,  eo  quod  effet  de  familia  noftra  .  jure 
C/,  media  illum  obtulit.  Charta  Caroli  IV.  Imp.  an. 

1  3  49. apud  Willelm. Hedam  pag.  360.  1.  Edit* 
S vper  folutione  cenftts  ,  cera ,  pecunia ,  vejlium ,  equo¬ 
rum  ,  pecorum  ,  &  j unum  (  vulgariter  Cormede  )  aut 
aliarum  quarumcumque  rerum  ,  qua  in  vita  vel  poji 
mertem  cujujlibet  hominis ,  conditionis  bujnfnodi  ( ler- 
vituti  obnoxii )  Epifcopis  &  Pralatis  ac  Ecclejiajli- 
cis  perfonis  hactenus  dari  confuev erunt.  Huc  etiam 
pertinet  Diploma  Henricilmper.  &  Cunegundis 
pro  Fundatione  Monallerii  S.  Michaelis  Bamber- 
genfis  apud  Brufchium  de  Monaft.  Germ.  p.  8  7. 
Elaee  fervitus ,  inquit  Molahus  lib.  3.  de  Canon, 
cap.  36.  multis  in  locis  primum  redempta  fuit 
pecunia  ,  deinde  ex  magna  fumma  in  parvam  eft 
derivata  ,  &  paulatim  per  negligentiam  &  rebel¬ 
lionem  evanuit.  Vide  Cat alium  melius. 

^Coremede,  Cor  ime  de, 'Eadem  notione.  Di¬ 
ploma  AbbatialisEcclefiae  Bilifienfis  ann.  1  1  8  1. 
apud  joan.  Mantelium  Hift.  Lolfenfis  part.  2.p. 

2  .Notum  facimus  tam  futuris  quam  prafehttbus ,  quod 
quadam  mulier  Margareta  liberis  orta  natalibus ,  titu¬ 
lum  fua  ingenuitatis  in  liberiore  Dei  redigens  fervit, ne, 
EcclcJiaB.  Amoris  condidit ,  hocque  conditionis  fenore , 
quod  tam  ipfa  quam  omnes  pojleritatis  fua  [oboles ,  lin¬ 
gulis  anilis  ibidem  ad  altare  pradicti  patroni  fui  duos  ptr- 
folvent  denarios ;  mulieres  libere  nubentes  in  orbitu  fuo 
xii.  denarios  pro  Coremede  darent ;  viri  vero  alienas 
ducentes  xu.  denarios  ad  licentiam  folvent,  totidemque 
in  orbitu  fuo  darent ,  nullumque  advocatum  habentes 
prater  altare  fuum  ,  nullis  placitis  nullifque  exactioni¬ 
bus  tencientur  obnoxii.  Ibidem  pag.  3 .  in  Diplomate 
anni  1040.  Tota  autem  illacognatio  p/Jl  mortem fuam 
de  capite  fuo  ,  pro  jure  quod  vulgo  attulit ,  Jive  Cori - 
mede  dicitur ,  tantum  xii.  denarios ,  &  nihil  amplius 
folvat.  Hinc,  ni  fallor,  emendandus  alter  locus 
Tabularii  S.  Trudonis  ibid.  part.  1 .  p.  8 1,  lauda¬ 
tus:  Ceterum  lipet  Abbaii  vel  ab  ipfo  cotjlitutis ,  de 
quocumque  negotio  Jine  Advocato  placitare ,  td  ejl ,  pla¬ 
cito  jive  judicio  decernere  . .  .  fcilicet  de  terris ,  de  do¬ 
mibus  ,  de  externis  uxoribus ,  Coreniedis  Jive  citermix- 
dis  &  familiis ;  melius  enim  Coremedis  >  quam  Core¬ 
niedis  legeretur. 

CURMEN,  Kap /ai,  Diofcoridi  lib.  4.  cap.  no. 
aliis  Fumen ,  Potus  quidam  ex  hordeo,  fimilis 
zytho.  Glolf.  Lat.  Graec.  Curmen ,  /fodo;  cvno  fiTou. 
Occurrit  apud  Ulpianum.  Vide  Hadrian.  Junium 
lib.  4.  Animadverf.  c.  1  2.  Salmafiun?  ad  lnfcri- 
ptionem  Herodis  p.  5  1.  &  Camdenum  in. Agro 
Dorbienfi. 

CUROPALATES.  Vide  fupra  in  Cura  5 . 

CURRABIUS,  Species  navis.  Laurentius  Diaconus 
Veronenfis  de  Bello  Balearico  lib.  1 .  pag.  899. 

Hoc  varix  fiunt  diverfo  robore  naves , 

Gatti ,  Dromones ,  Carabi ,  celerefque  Galea  , 
Barca,  Currabii ,  Lintres ,  grandefque  Sagina, 
Etplures  alia  variantes  nomina  naves. 

Ubi  f.  Ieg.  CurrariivelCurfirii.  Vide  in  hac  voce. 

CURRALE,  Curtis  atrium.  ForiOfcae  ann.  1  247. 
fol.  5.  fjhtipignor at  boves,  bravos  ,  (  branas)  equas, 
vacas ,  vel  oves,  &  miferit  eos  inCurrali,  peytet  pro  ■ 
calonia  6  o  .fol.  &c. 

CU  RRATE  RIU  S  ,  apud  Hofmannum,  Idem 
qui  fupra  Corraterius. 


I 


X 


i 


1263  CUR 

«[  CURRATOR1A.  Charta  fundationis  Turritani 
Monafterii  in  Sardinia  an.  1205.  Pradiltus  judex 
dedit  prafato  Conventui  P utiles  cum  pertinentiis  fuis , 
in  Currat  ori  a  de  Romagna  curiam  de  Save  cum  perti¬ 
nentiis  filis  omnibus  ...  &  in  Curratoria  de  Nolauro 
curiam  de  Obneto  cum  omnibus  pertinentiis.  Sic  lego 
pro  Incurratoria ,  ut  fcribitur  to.  1.  Anecd.  Mar- 
ten.  coi.  800.  Curratoriam  autem  puto  idem  elle 
quod  Parochiam  ab  Italico  Curato,  Parochus, 
Curatus. 

CURRAX  ,  in  leg.  1  8 .  D.  de  iEdil.  Edid.  ut  Vigi¬ 
lax  eodem  ioco.  [GlofiT.  Lat.  Gr.  Currax ,  «/'go/xaf. 
Gratius  Cynegetico  v.  89. 

Nam  fuit  &  laqueis  aliquis  Curracibus  ufus. 

Ubi  Laquei  Curraces  dicuntur  qui  facile  currunt, 
currenteque  nodo,  Gall.  Nceud  Coulant,  illaqueant 
&  n  edunt.] 

«J[  CURRELLUS,  Currus.  Charta  Confulum  Ave- 
nion.an.11 9  5 .apudFantonum  to.2.  Hift.  p.8 3 . 
Concejfimus  ut  de  Jingulis  equitionihus  duos  denarios,  de 
ajinoununt  denar .  de  Currello  quatuor  denar.  de  Jingu¬ 
lis  peditibus  Jingulos  ebulos  i  &c.  Vide  Catellus  1. 

CURRERE  dicebantur  ,  qui  ob  crimen  aliquod 
per  urbem  traducebantur. Charta R.  Abbatis  Ca- 
roffenfis  ann.  1  3  o  8 .  ex  Regefto  2 .  Philippi  Pul- 
cri  Regis  Franc.  num.  1 1 .  in  Tabulario  Regio  : 
Item  adulter  &  adultera,  Ji  deprebenji fuerint  m  adul- 
term  ,Ji  inde  fattus  fuerit  clamor ,  vel  per  homines  fide 
dignos  convilti  fuerint ,  vel  confejfi  in  jure ,  quilibet  in 
centum  foftdis  projufiilia  puniatur ,  vel  nudi  Currant 
per  bajlidam ,  &  Jit  optio  eorumdem . . .  Item  quicum¬ 
que  aliquid  valens  duos  folidos  vel  infra  de  die  vel  de 
nolle  furatus  fuerit ,  Currat  villam  cum  furto  ad  col¬ 
lum  fufpenfo  ,  &  in  quinque  folidos  pro  jufiitia  punia¬ 
tur  ,  &  refiituat  furtum ,  cui  furatus  e  fi ,  &c.  Vide 
Trotare. 

2.  CURRERlUS,  Apparitor ,  Sergeant.  Charta  an. 
1258.  apud  Petrum  Mariam  Campum  in  Hift. 
Placentinae  Ecclefiae,  in  Regefto  z.part.  Ch.  98. 
Citatis  dictis  vicinis,  &  ipjis  Templariis  per  parabolam 
Currerii  Communis  ofiiatim,  ad  quos  ifia  divijio  perti¬ 
mere  videbatur.  [Statuta  Maflil.  lib.  1 .  cap.  9.  §.  3 . 
Licet  autem  inter  officiales  curiarum  intelligamus  nun¬ 
tios  curiarum ,  excipimus  tamen . . .  Currerhos  palatii  & 
curiarum.  Vide  Currerus.] 

«Ji  2. CURRERlUS,  Curfor,  Tabellarius,  Gallice 
Couner ,  Ital.  Corriere.  Caffarus  Annal.  Genuenf. 
lib.  1 .  ad  an.  1162.  Confules  vero  ne  galea  a  civi¬ 
tate  recederent, donec  liter  as  diffidentia  Pifias  mitterent, 
praceperunt ,  & fine  mora  Currerium  quemdam  cum  li¬ 
teris  Pifanos  diffidando  Pifasmifcrunt. 

«([CURRERUS,  Apparitor.  Laudes  Papiae  apud 
Murator,  to.  1 1 .  coi.  2  6.  Omnes  homines  collegium 
facient,  quod  Paraticum  vocant,  etiam  ufque  ad  Curre- 
ros  Communis ,  quos  Mijfos  vel  Servitor  es  appellant. 

%  CURRIB1LIS  Moneta,  Qu  x  currit,  ut  in  Char¬ 
tis  non  femel,  live  quae  in  ufu  cft,  Gall.  J>Vli  a 
cours.  Capitul.  General.  MSS.  S.  Vidoris  Maliil. 
Libras  quindecim  Turonenfes  argenti  cum  O  rotundo 
boni&Curribilis.  Occurrit  alibi  non  femel. 

CURRICULO,  Celeriter.  Papias.  [Utuntur  Plautus 
&  Terentius.] 

«K  CURRiCULOSUS,  Currens.  Vita B. Idae  Comri- 
tiflae,  tom.  2.  April.  p.  145.  Fefiivitates  SS.  Vi¬ 
duarum  Curiculofa  per  anni  tempora  dum  revolvimus. 
Vide  mox  Curriculum. 

(  'I.  CURRICULUM,  Annus,  le  Cours  d’un  an,  no¬ 
ftris:  quomodo  anni ,  &  annorumCurricuJa  non  fe¬ 
mel  in  Cod.  Theod.  [&  in  Praecepto  Ludovici 
Imp.  an.  8  2  3 .  in  Appendice  Mareae  Hjipan.  c@l. 


CUR  1264 

768.]  Vetus  Diploma  profert  Viago  in  Comiti¬ 
bus  Barcinon,  lib.  2 .  cap.  3  4.  quod  lic  clauditur : 
Altum  e(l  hoc  annorum  Dominica  Incarnationis  qua¬ 
ter  quinquagenis  &  quinquies,  quinis  luflris ,  &  tribut 
Curriculis  ,  menjibufque  quinque  peractis.  Ubi  innui¬ 
tur  annus  1228.  nam  quater  5  o.  conficiunt  200. 
rurfum  quinquies  200.  conficiunt  1 000.  quin¬ 
que  luftra  2  5.  tria  curricula  3  .  annos. 

2.  CURRICULUM ,  Semita,  via.  Charta  donatio¬ 
nis  Ecclefiae  Cornutianenfis  edita  a  Suarefio  :  In. 
pronao  velum  lineum  . . .  ante  fecretarium ,  vel  Curri¬ 
cula  ,  velalinearofulata penjilia habentia  arcus  duos. 

CURRILES  aqua ,  &  incurriles ,  quae  fluunt ,  curfurtt 
habent,  aut  non  habent,  in  Chartis  Alfonfi  VL 
Regis  Hifpan.  apud  Antonium  de  Tepet,  in  Chro¬ 
nico  Ordinis.  S.  Benedidi  to.  6.  p.  489.  490. 
CURRISARE ,  Curru  vehi.  Ada  Capituli  Gene¬ 
ral.  Ordinis  Praedicator,  an.  1264.  inter  Anecd, 
Marten.  to  4.  coi.  1738  num.  1  2.  Item  quicum¬ 
que  fratres  equitaverint  vel  Currifaverint ,  fecundum, 
gravitatem  culpa  gravius  puniantur. 

CURRIT  A.  Vide  in  Curatura. 

1 .  CURRITORES,Iidem,  qui  Cur  fores ,  infra.  Tu- 
debodus  lib.  1.  Hift.  Hierofol.  pag.  788.  Coepe¬ 
rant  Curritores  noftris  anteire ,  donec  pervenerunt  a<i 
Er  acie  ani. 

2.. CURRITORES ,  Proxenetae,  noftris  Couretiers. 
Curia  Generalis  Catalaniae  in  villa  Montis-albi 
an.  1333.  fub  Alphonfo  Rege  Arag.  MS.  Merca¬ 
tor  vel  draperius ,  &  eorum  negotiatores  feuf altor  es . . , 
hoc  idem  obfervari  jubemus  inCurritoribus  &  peleriis , 
qui  pcls  0  robes  recipiunt  ad  vendendum ,  Vide 
Curfor ,  Corraterius. 

%  CURRITORIUM  ,  f.  Opertum  iter  ex  altera 
parte  domus  in  alteram ,  ab  Italo  Condor  e,  vel  Hi- 
fpano  Coredor,  noftris  Corndor.  Teftam.  Guillelmi 
Vencienf.  Epifc.  an.  125  7.  inter  Inftrum.  tomi 
3 .  novae  Gall.  Chrift.  coi.  195.  Altum  in  dillo  Mo- 
nafterio  (S.  Vidoris  Maflih  )  m  quadam  turri  quaeft 
juxta  Curritorium.  Vide  Cur  fena. 

CURRITURA.  Vide  Curatura. 

CURRO DREP ANUS ,  vox  hybrida ,  Currus  falca¬ 
tus  ;  ex  Currus ,  Sc  Ap eVavoy ,  Falx.  Exftant  apud 
Anonymum  de  Rebus  bellicis ,  fubjedum  Notitiae 
Imperii,  Lxpcjttiones  Currodrepani,  Currodrepanijin - 
gularis ,  &  Currodrepani  clypeati ,  quas  confules* 
poterit ,  qui  volet. 

CURRULUS  Equus,  Iwfxiui  Tolutarius , 
in  Supplemento  Antiquarii. 

CURRU  PIRE,  Invadere.  Gloflar.  Sangerman« 
num.  5  o  1 .  f.  Corrumpere. 

«j[  CURS ,  Cortis.  Vide  in  hac  voce. 

CURSA  ,  Gall.  Courfie ,  Excurfus  militaris ,  incur* 
fio  ,  praeda  ipfa ,  in  Capitul.  Sicardi  Princip.  B«- 
nev.  inPraefat.  [Fragmenta  Hift.  Dalphin  to.  2* 
p.  624.  coi.  1 .  ad  an.  1  346.  Baillivus  Vienn.  cucur¬ 
rit  vexillis  evellis ,  in  qua  Curfa  . . .  omnia  mala  fece¬ 
runt  qua  potuerunt  excepto  incendio.~\  Vide  Curfus  3 . 
CURSABILIS  Mensura,  Quae  in  ufu  eft ,  in 
Charta  anni  1  26  2.  ex  Chartulario  S.  Vandrege- 
filitom.  2. pag.  1566. 

«([Cursabilis  Moneta,  Eadem  notione,  Gall, 
Monoic  qui  a  cours ,  in  Charta  Bartholomaei  Lau- 
dun. Epifc. an.  1138.  apud  D.  du  Pleffis in  Hift. 
Cociacapag.  1  39.  Vide  Curfalis. 

CURSALICA  Litteralis.  Vide  Scriptura. 

^[CURSALIS,  Idem  qui  Curfarius.  Ottoboni  An¬ 
nal.  Genuenfes  lib.  3.  ad  annum  1192.  Prafati 
Confules  armaverunt  vm.  galeas  pro  fugandis  galeis 
Curfalimn  de  Provincia ,  qua  capiebant  ligna  per  mare . 

4  Item® 


12  65  CUR 

Iterum  utitur  ad  annos  1171.  115)4*  1195» 
uo5.&nn. 

Cursalis  Canis.  Vide  in  Cunis. 

C  ursa  lis  Mensura,  ut  Curfabilis ,  in  Char¬ 
ta  anni  1  2  3  3  •  ex  Archivis  Abbatiae  de  Lanvaux. 
«{[Cursalis  Moneta,  ut  Curfabilis ,  apudAche- 
rium  to.  1  3  .  Spicii,  p.  629.  Vid eCurfibilis. 
CURSARI  A.  Vide  Cur  foria. 

CURSARII,  Praedones  maris,  noftris  Cor  faires ,  Pi¬ 
ratae.  Leges  Alfonfinae  part.  2.  tit.  14.  lib.  18. 
Mas  por  rar-on  de  furto  no  deve  matar ,  ni  cortar  mem¬ 
bro  ninguno  ,  fueras  ende  Ji  fuejfe  ladron  conocido ,  que 
manifeftiamente  toviejfe  caminos }  e  que  robajfe  otres  en 
la  mar ,  con  navios  armados ,  aquien  dr~en  Curf  arios , 
eW'.  Tit.  2  6.  leg.  3  1 .  Curfarios  fat,en  mucbas  vega- 
das  grandes  dannos  fobre  mar  ,  mutanda  los  ornes ,  c 
prendiendo  los ,  erobando  les  lo  que  traen  ,  &c.  Epi- 
ftola  Gregorii  PP.  apud  Matth.  Paris  anno  1234. 
Cur  farti  &  pirata  nimis  impediunt  fibfidium  Terra 
Sancta.  Utuntur  idem  Paris  an.  1  245.  Jacobus  a 
Vitriaco  inHift.Occident.  cap.  2.  Sanutuslib.  1 . 
part.  5. cap.  2.  &c.  Ita  Graeco-barbaris  K«p«-stpw? , 
in  GlolT  Meurfii.  Ex  quo  emendare  licet  Gloflas 
B ajtrCKMUV ,  pag.  5*  I^aupo»,  oi  cporsT? ,  ci  ^  ei 

nttrid^toi ,  legendum  enim  xapc-ap/oi.  Vide  Cur  for  3. 

9 .  <5c  Curf  ‘us  2 . 

«j[  CURSATOR.  Vide  Curfatores  in  Cur  for  4. 

CU RSERI A ,  Via  in  muris  u rbium  ad  holtes  in  ex¬ 
pugnationibus  propulfandos  difpolita ,  per  quam 
ex  una  turri  in  aliam  fit  tranfitus:  unde  Curforiae 
didae.  Litterae  Philippi  Regis  Franc.  an.  1280. 
de  compofitione  murorum  civitatis  Carcaftonae , 
inter  Anecd.  Marten.  tom.  1.  coi.  1160.  Item  , 
concejfnnus  eidem  Epifcopo  &  dictis  ftucefforibus  fuis , 
quod  unam  de  turribus  qua  conji ruuntur  in  muris  pradi- 
His  habeant teneant  &  pojfideant  a  parte  inferiori 
ufque  ad  Cur  ferias ,  qua  fient  defuper  in  muris  pradi- 
ttis :  parte  vero  dicta  turris  fupra  Cur  felias  pradittas 
femper  nobis  &  noflris  gentibus  remanente  ....  Fiant 
Jt  quidem  claufura  ,five  porta  defuper  in  dictis  Cur  feriis, 
tibi  muri  incipiunt  domibus  epifcopalibus  jungi  in  utroque 
capite  dictarum  Cur  feriarum  a  parte  domuum  epifcopa- 
Hum  ,  ne  tranfitus  &  a f pe  cius  in  eifdem  domibus  pa¬ 
teat  cuilibet  tranfeunti.  Vide  Curritor  ium  &  Cor  ferta. 
^fCURSETUS  ,  Idem  quod  fupra  Cor fetus ,  Tho¬ 
rax,  tunica,  Gall.  Corfet.  Hift.  Dalphin.  tom.  2. 
pag.  283.  in  Computo  annorum  1  3  3  3 .  &  feqq. 
Item ,  pro  quinque  alenis  de  ventato  proDom.  Andre  a 
filio  Domini ,  ad  faciendum  duos  Cur  fetos ,  xxix.  fol. 
Vienn. 

^CURSIBILIS  Moneta,  in  Statutis  Capituli 
Tuli.  an.  1  49  7.  cap.  1 1 .  dc  Praepofitis ,  Moneta 
communis,  publice  recepta ,  Gall.  Monnoie  cou- 
rante.  Pecunia  numerata ,  bona  &  approbata  ,  Curfi- 
bilis ,  inTradatu  Matrimonii  ann.  1283.  Hift. 
Dalphin.  tom.  2.  pag.  26.  coi.  i.Vide  Curfabi¬ 
lis  Sc  Cur  fu  alis. 

«[}  CU  RS1LIS  M  o  n  e  t  a  ,  ut  Curfibilis,  in  Charta  an. 
1  2  5  4.  ex  Archivo  Cafiri  Nannetenfis 
CURS1LITAS,  Ad  curfitandum  propenfio.  Va¬ 
gabunda  Curfilitas  difplicet ,  apud  Fulgentium  3. 
Myth. 

CU RSIN ARIUS.  Vide Curfirius  in  Ctirfus  2. 
CURS1TORES,  lidem  qui  Curfores,  Coureurs.  Apud 
Ordericum  Vitalem  lib.  9.  pag.  731.732. 

4;  CURSLVA  Italica.  Vide  Scriptura. 

1 .  CU RSOR,  T abellarius ,  ifve,  qui  ad  aliquid  pcr- 
ferendum  mittitur.GlolT.Graeco-Lat.  Exercipes , 
Tct^utfpo/uc? ,  ti?  >t)  y.u p«"«p.  GlolT.  Lat.  Graec. 
Cur  for ,  T^cjjLioc.  Gefta  Purgationis  Felicis :  Subor- 
Tom.  II. 


'  CUR  it66 

natus  efi  quidam  privatus  homo ,  qui  modum  Cur  foris 
haberet.  Vetus  InfcriptioTrevirenfis ,  apud  Bro- 
werum  in  Treveri : 

Nanctus  augufit ,  velox  pede ,  Cur  for  ut  aura. 

In  alia  Chriftianalnfcript.  apud  euradem  :  Ur fa¬ 
ctus  Curfor  Dominicus.  Lupus  Ferrar.  Epift.  ult. 
Cur  for  nofier ,  donec  veniamus,  pauperis  apud  vos  locum 
implebit.  Matthaeus  Paris  an.  1276.  Cum  . . .  contra 
Regem  tenere  aufifuiffent ,  &  paulo  ante  Cur  for  em  Re¬ 
gis  apprehendiffent ,  &  jibt  manum  amputaffent.  Cur¬ 
fores  ordinis ,  Tabellarii,  in  Nomaftico  Ciftercienfi 
p.  3  3  5.  VideFabrotum  inGlolF. ad  Cedrenum, 
verbo  kdp<rwg ,  &  Cafaubonum  ad  Spartianum. 

Cursores,  ut  cft  apud  Academicos  Crufcanos, 
fono  detti  in  Roma  i  Alandatarii  publici  dei  Papa ,  che 
intimano  i  Cardinali  a  Conciftoro ,  &  ad  alii  atti  pu¬ 
blici  ,  &c.  Concilium  Avenionenfe anno  1279. 

Si  Officiales  vel  locorum  domini  quilibet  fete ul ares ,  feu 
eorum  Curfores  aut  Bannerii  ceperint  Clericum  ali¬ 
quem  ,  &c.  [Hoc  in  loco  debet  Apparitor  intelligi, 
Gall.  Sergent ,  Huiffier ,  ut  alibi  non  femel.  Statuta 
Maffil.  lib.  1.  cap.  35  .De  Nuntiis  feu  Curfonbus 
curia  &  baculis  curia  fignatis ....  Curfor  pro  loquerio 
cujujlibet  perfonet  de  qua  quis  Conqueretur ,  profingulis 
vicibus ,  quibus  ipfum  inveniet  vel  ibit  ad  domum  ejus , 
ab  illa  perfona  unum  obolum  habeat.  Infra :  Statuentes 
etiam  quod  illi ,  qui  voluerint  ejfe  Curfores ....  jurent 
ad  fantta  Dei  Evangelia ,  quod  fideliter  faciant  per 
totum  unum  annum  mejfajarias  &  omnes  alias  caufas , 
&  ea  qua  pertinebunt  ad  officium  curia  ...  &  quod  por¬ 
tent  baculos  &  calotas  de  figno  communis  APaJfilia. 
Rurfum  memorantur  cap.  6.  §.  2.  Charta  Caroli 
Comitis  Provincite,  de  pignoribus  an.  1290.  e 
MS.  D.  Brunet  fol.  7  6 .  Nullus . . .  Curfor  feu  exedi¬ 
tor  ,  vel  alius  officialis  pignoret  de  bobus  aut  beftiis  aliis 
aratoriis.  Occurrit  hac  notione  in  Statutis  Ave- 
nion.  lib.  1.  rubrica  3 . art.  2.] 

2 .  CU  RSOR.  Curso  res,T  adicis  dicuntur ,  qui 
aciem  in  praeliis  antecedunt.  Vide  Leonem  in 
Tadicis  cap.  4.  §.  20.  cap.  7.  §.  36.  &  alios, 
quos  laudat  Meurfius  in  GlolF.  Qui  iis  praeerat , 
ngwlefcapo-wf  didus.  [Adde  GlolT.  med.  Graecit.J 
Cursores  ,  Qui  agmen  Imperatorii  comitatus 
praecedebant,  &  in  Palatio  cum  Decanis,  Lam- 
padariis ,  Menforibus,  &  aliis  militabant.  Corip- 
puslib.  3 .  deLaud.  Juftini : 

. fjamque  ordine  certo 

Turba  Decanorum ,  Curfor um ,  in  rebus  Agent um , 
&c.  Lampadariis  adjunguntur  in  leg.  ult.  Cod.  de 
Diverf.  Qlfic.  de  quibus  idem  Corrippus  : 

.....  Pranuntius  ante 
Signa  dedit  Curfor  pofita  de  more  lucerna. 

Ubi  tamen  alii  legunt  lacerna.  De  iis  etiam  inteJ- 
ligendus  Philoftorgiuslib.  2.  cap.  4.  Videntur  id 
muneris  obiifte,  quod  in  Regum  noftrorum  Pa¬ 
latio  les  Guides  des  cbemins,  qui  Comitatum  Re¬ 
gium  praecurrunt ,  ne  quod  in  viis  impedimen¬ 
tum  obftet ,  quibus  qui  praeeft  ,  Capit aine  des  Gui¬ 
des  dicitur.  Qui  curloribus  Palatinis  praeerat,  Pra- 
pofitus  Curfor  um  dicitur  in  vetere  Infcriptione :  Sep. 
Aug.  lib.  Zibi  Prap.  Curfor  um. 

3  •  CURSOR,  Cursores,  cfjvgygdcpei , 

Joanni  Euchaitarum  Epifc.  p.  16.  T«^fw?  y^ov- 
rt;  apud  Eunapium  in  Proaerefio  ,  &  Damafcium 
in  Vita  Ifidori :  Notarii  ,qui  notis  verba  curfiin 
expediunt ,  in  leg.  3  3 .  D.  Ex  quibus  caufis  majo¬ 
res.  Ita  deferibuntur  a  Nicolao  de  ClemangisEp. 
109.  Cejfavit  igitur  cum  diftatu  antiqua  feribendi 
formula ,  qua  per  feliam  ac  rite  formatam  litteram  cum 
certa  diflinflione  claufularum  notifque  accentuum  tra- 

L1U 


l^6^  CUR 

ttim  antiquarii  fcrilebant ,  &  f, arrexerunt  fcriptores, 
quos  Curfores  vocant ,  qui  rapido  juxta  nomen  curftt 
properantes ,  nec  per  membra  curant  orationem  difeer - 
nere ,  nec  pleni  aut  imperfefti  fenfus  notas  apponere , 
&c.  Sidonius  lib.  9.  Epift.  1  1.  Tribuit,  &  quod¬ 
dam  diftare  celeranti  feribarum  fequacitas  faltuofa  , 
compendium  ,  &c.  Vide  Brodiator. 

Cursarii  videntur  appellari  in  Fleta  lib.  2.  cap. 

3  6.  §.  i. 

4  •  CURSOR.  Cursores,  Proxenetae ,  qui  aliis 
Curaterii,  &  Curritores.  Libertates  Barcinonae  an. 

1  28  3  .  guod  aliquis  non  pojfit  repetere  aliquam  rem 
ab  illo ,  qui  emerit  eam  per  Cur  forem  publicum  ,  &  pu¬ 
blice ,  nifi  r e ftituerit  pretium.  In  alio  capite  Corredo- 
res  &  Curritores  dicuntur. 

Cursator  f.s,  Eadem  notione  in  Charta  Liber¬ 
tatum  Caroffenf.  oppidi  in  Biturig.  anno  1 1 94. 
apudThomaflerium. 

5.  CURSOR  Publicus,  Praeco  ,  qui  fubhafta- 
tioni  praeeft.  Jacobus  I.  Rex  Aragon.  in  Foris  Of- 
caean.  1  247.  fol.  2.  Tamen  Ji  voluerit  pignoratus , 
quod  bejlia  illa  ponatur  in  manu  Cur  foris  publici ,  & 
vendatur ,  pretium  illud  tribuatur  pignoratori.  Fol.  3 . 
Si  ille,  qui  m  jit  in  pignore  b  are  ditat  em  f  ape  didi  am, 
non  habuerit ,  unde  pojft  eam  redimere ,  dicit  Forus , 
Per  buccam  fjujlitu  mittatur  ipfa  hareditas  in  manu 
Cur  foris ,  &  ex  illa  die  ,  qua  fuerit  pojita  in  manu 
Curforis  ,  ufque  ad  30.  dies  vendatur ,  &c.  Obfer- 
vantix*  Regni  Aragon.  lib.  6.  tit.  de  Generalib. 
privileg.  §.  39.  Et  f  adi  a  eft  venditio  Jine  traditione  , 
&  fine  carta  ,  &  fine  arra  ,  & fine  Cur  fere ,  &c.  Lib. 
8.  tit.  de  Contumacia,  §.  12.  Et  poft  lo.diesCur- 
for  faciat  fidem  de  praconit-atione.  Lib.  9.  tit.  Decla¬ 
rationes  $.  2.  Curfor  feu  Sagio. 

6- CURSOR.  Cursores  ,  apud  Nicolaum Uptonum 
lib.  1.  de  Militari  officio  cap.  9.  dicuntur  Nuncii 
pedit  antes  Imperatorum ,  Regum ,  &  Principum , 
quorum  officium  eft  pedibus  tranfire  ,  qui  in  fuper  portant 
arma  Dominorum  florum  in  pixidtbus  depidla ,  penden¬ 
tibus  in  fuis  cingulis  ,fiv e  cinctoriis  fupr a  renes.  Nec 
eis  eft  permijfum  fuortm  Dominorum  arma  alio  aliquo 
loco  portare.  Et  ifti  pojfunt  effe  Milites  propter  peri¬ 
tiam  in  officiis  b  abitam  ,  non  tamen  funt  nobiles  ,  &  vo¬ 
cantur  Milites  Caligati ,  ut  C.  de  Nuptiis ,  L.  A  cali¬ 
gato ,  per  Accurfium.  Vide  Profecutor. 

Cursores  Baccalarii,  [Theologiae  Candi¬ 
dati  ,  qui  ad  curfum  Theologicum  explicandum 
admittuntur  in  Academiis.  ]  Vide  Baccalarii  3 . 

Cursores  de  Orf. ia,  qui  dicantur  apud  Cae- 
farauguftanos  ,  vide  Michaelem  dei  Molino  in  Re¬ 
pertorio  Foror.  Aragon.  pag.  79. 

CursorEquus,  Courfier,,  in  Confuetudine  An- 
degavenfi  art.  47.  &  Cenomanenfi  art.  5  5.  Wil- 
lelmus  Malmefburienfis  lib.  2.  de  Geftis  Angi, 
cap.  6 .  Equos  Curfores  plurimos ,  cum  phaleris  fulvum, 
ut  Maro  ait ,  mandentes  fub  dentibus  aurum.  Gun- 
therus  lib.  7.Ligurini : 

Non  tamen  aut  galea  muniri  tempora  curat , 

Aut  Curforis  equi ,  quo  pralia  femper  agebat , 
Officio  fungi ,  &c. 

Conftitutio  Caroli  Craffi  pro  Expeditione  ^Roma¬ 
na  anno  884.  Bini  ducantur  equi ,  unus  Currens ,  al¬ 
ter  ambulans.  Cur forii equi,  apud  Ingulfum  p.878. 
Et  apud  Bernaldum  Archidiacon.  inVitaB.  Ge- 
raldi Archiepifcop.  Bracarenlis  num.  11.  [Vide 
Cor  ferius.  ] 

CURSORIiE  ,  Naves  expeditiores  ,  veloces ,  Ifi- 
doro  lib.  1  9.  cap.  1 .  Navires  de  Courfes.  Sidonius 
lib.  1.  Epift.  5 .  Ticini  Curforiam  (fic  navigio  nomen ) 
afeendi ,  qua  in  Eridanum  brevi  delatus ,  &c.  Willsl- 


CUR  1268 

mus  Brito  lib.  7.  Philippid.  pag.  171. 

Septuaginta  rates,  quibus  eft  Curforia  nomen. 
Naves  Curforia  Rigordo  an.  1213.  Roger us  Ho- 
vedenus  inRicardo  I.  Anno  eodem  applicuerunt  ibi 
naves  &  bufeia  plufquam  500.  exceptis  galeis  & 
Curforiis  ,  qua  multa  fuerunt.  Bromptonus  habet 
Curfariis.  Vide  Scaligerum  ad  Aufon.  lib.  2.  c.  6. 
Couraux  videntur  appellari  aGuiarto  : 

Engtns  ront  de  part  &  d’ autre  , 

De  fuft  parfais  &  achevcz, , 

En  nez,  &  en  Couraux  levetL , 

Defquiex  grojfes  pterres  efchappent. 

^  CURSORIE,  Curfim .celeriter.  Ordinarium  MS. 
Piperac.  Abbatiae  an.  1 3  o  1 .  Antiphona  dicitur  Cur. 
forie.  Madox  Formul.  Anglic.  pag.  3  3  9.  in  Char¬ 
ta  anni  1503.  Et  infuper  quod  feptimanatim  quoli¬ 
bet  anno ,  perpetuis  futuris  temporibus ,  unus  Presbyter 
Canonicus  ipfius  Monafterii  per  Abbatem  ejufdem. . . 
Cur  forie  affgnandus ,  Mijfam  cum  fpecialiColledta  pro 
animabus  ipfortim  . . .  celebrabit.  Hic  vox  Cur  forie 
du&a  videtur  a  Curfu  feu  Officio  Ecclcliaftico , 
quod  quotidie  certo  ordine  decantandum  eft,  ac 
proinde  idem  fonarequod  per  ordinem  a/fignandus . 

ff  CURSORIUM ,  Arelatibus  Coffiou  vel  Coujfou.  Sic 
vocantur  apud  Arelatenfes  lingulae  pafcuorum. 
portiones,  quas  in  planitie  de  Cravo  finguli  te¬ 
nent  pafcendarum  ovium  caula  hyemis  tempore. 
Vocis  etymon  a  Curfu  ,  quod  intra  Curfqrii  limites 
pecori  liceat  Currere  &  pafcere.  Charta  an.  1221. 
proArchiepifeopo  Arelat.  in  Libro  viridi  fol.  119. 
verfo:  Concedimus  &  confirmamus  in  perpetuum  Cur- 
forium  quoddam  de  Cravo ,  quod  vocatur  Malcrejfet 
cum  omni  jure  &  pertinentiis  ,&c.  Charta  Ludovici 
Regis  Siciliae  e  MS.  D.  Brunet  fol.  108.  Curforium 
Avellmi  Comitis  vulgariter  appellatum ,  fcitum  utique 
in  Cravo. 

*f[  Corsorium  ,  Eadem  notione.  Charta  Curiae 
Arelatis  an.  1225.  e  MS.  D.  Brunet  fol.  84.  Hec 
eft  carta  continens  quantum  quodque  Cor  forium  debeat 
continere . . .  Corforium.de  Moliarie . . .  habuit  cccxv. 
cannas  in  longitudine  &  cclx.  m  latitudine.  Non  fe- 
mel  occurrit  ibi. 

«Jf  Cossoriu  m,  Eodem  fignificatu.  Conventio  in¬ 
ter  Ludovicum  Regem  Siciliae  &  urbem  Arela¬ 
tem  an.  1385.6  MS.  D.  Brunet ,  fol.  3  .  v°.  Poffi- 
derc  bona  ac  acquirere  de  novo  mobilia  &  immobilia , 
atque  jura,  cenfus  ,  redditus  ,  patua ,  Co/fona  ffalinas. 
CURSOR1US.  Vide  fupra  Curfor  equus  &  infra 
Curfus  1 . 

^1  Cursoriu  s,  Scriba  citiffimus,  idem  qui  Cur¬ 
for  3  .  V  ide  Brodiator. 

Cursoria  Nota  Decantare,  in  Capitulo 
generalis.  Vidoris Maffil. an.  1  3  48.Curlim  ,  ce¬ 
leriter  ,  non  protrahendo. 

% CURSOTENUS,  Juxta  curfum.  Supplementum 
Vitae  S.  BonifaciiMart.  to.  1.  Junii  pag.  474.  Et 
fic  Curfotenus  fluminis  Eulda  ne  f  ciendo  enabat. 

f  CURSU  ALES  Equi.  Vide  Curfus  7. 

CURSU  ALIS  Moneta,  id  eft,  Communis  &  re¬ 
cepta  ,  Gall.  Monnoye  courante.  Legitur  in  Charta 
Mathildis  Comitiffae  Autiffiod.  pro  Monafterio 
S. Mariani  an.  1226.  Vide  Lobinellum  inGlof- 
fario  ad  calcem  Flift.  Britan.  &  fupra  Cmfibilis. 

1.  CURSUS  Limitis  ,  Curforius  terminus ,  Cur  fo¬ 
rium,  voces  Agrimenforum  ,  apud  quos  ita  dici¬ 
tur  limes  , terminus  procurrens,  quomodo  fe  ex¬ 
porrigit  in  latitudinem  ,  vel  longitudinem.  Vide 
Gloffarium  Rigaltiiad  Agrimenfores. 

i.  CURSUS  ,  Officium  Ecclefiafticum,  feu  feries 
Orationum ,  Pfalmorum ,  Hymnorum ,  &  caete- 


ii69  CUR 

rarum  precationum  ,  quae  quotidie  in  Ecclefia  de¬ 
cantantur  ,  quam  a  D.  Hieronymo ,  Damafi  PP. 
rogatu  ,  difpofkam  Peribit  Honorius  Auguftodu- 
nenfis  lib.  3 .  cap.  1 .  Concilium  Calchutenfe  an. 
78  7.  cap.  7.  Ut  omnes  Ecclejia publica  Canonicis  ho¬ 
ris  Cur fum  fuum  cum  reverentia  habeant.  A  Herus  de 
«<3flfredi  reb.  geft.  Po(l  hac  Curfum  diurnum  ,  id  efi , 
celebrationes  horarum  ,  &c.  Item  :  Libellum  ,  in  quo 
diurnus  Cur fus  &  Pfalmi  feripti  habebantur .  Beda  lib. 
deGefl.  Angi.  c.  1  8.  Accepit  &  prafatum  f/o  annem 
Abbatem  in  Britanniam  perducendum  ,  quatenus  in 
Monaflerio  fuo  Curfum  canendi  annuum  .  . .  edoceret. 
Abbo  lib.  2.  de  Bell.  Parif. 

Qui  Miffas ,  Curfufque  facros  illic  celebraffent. 
Eckeardus  Junior  de  Cafib.  S.  Galli  cap.  3 .  Plerum¬ 
que  Cur  fus  &  Miffas  neghgebat.  Cap.  4.  Matutinas 
deinde  Laudes ,  Curfum  de  S.  Cruce  .  . .  perfolventes. 
Padim  Scriptores ,  Gregorius  Turon.  lib.  5 .  Hift. 
cap.  2 1 . lib.  8.  cap.  15 .lib.  10.  c.  19.  lib.  1 .  de 
Mirae,  cap.  1  1.  de  Gloria  ConfefT.  cap.  38.  Ana- 
ftafius  in  S.  Telefphoro  PP.  S.  Bonifac.  Mogun- 
tin.  Epift.  17.  CaefariusHeifterbach  lib.  1.  c.  6. 
VitaS.  Bertilae  cap.  2.6.  Vita  S.  Alberti  Gam- 
bron.  num.  1  2.  Leo  IV.  PP.  de  Cura  Paftorali, 
initio  :  S.  Audoenus  lib.  2.  Vitae  S.  Eligii  cap.  20 . 
Jonas  lib.  2.  Vitae  S.  Joann.  Abbat.  Reomaenf. 
cap.  7.  Lib.  de  Miracul.  S.  Qujntini  c.  18.  Wil- 
lelm.  Malmefb.  lib.  2.  de  Geft.  Angi.  cap.  4.  Ha- 
riulfus  lib.  4.  c.  3  5.  Vita  S.  Odon.  Abbat.  Clu¬ 
niae.  iib.  1  .pag.  27.  Paulus  in  VitaS.  Hilari  Ab¬ 
bat. Galeat,  n.  9.  VitaS.  OttonisEpifc.  Bamberg. 
lib.  2.  cap.  44.  EgbertusEborac.  Archicpifc.  in 
Pcenitent.  pag.  1 4.  VitaS.  Geraldi  Auriliac.  1.  2. 
c.  9.Baudovinia  inVita  S.  Radegundis  c.  18. &c. 
Wandelbert.  in  VitaS.  Goaris ,  Hift.  Epifc.Saltz- 
burg.  p.  2  5  o .  Fortunat,  in  V ita  S.  Germani  Epi- 
fcopi  Parif.  e.  6  3 . 76.  idem  lib.  2.  Poem.  19.  & 
in  VitaS.  Radegundis  cap.  4.  1  1 .  18.22.  Beda 
lib.  x .  de  Wiremuthenfi  Monaft.  cap.  1 4.  Ricul- 
fusSueflionenlis  in  Conflit,  cap.  3  .  VitaBurchar- 
di  Wormacienfis  Epifcopi.  Vita  S.Valarici  c.  2-6. 
VitaS.  Goaris  cap.  4.  5.  Vita  S. Serenicicap.  9. 
1  5.  Vita  S.  Fru&uofi  Epifc.  Bracar.  c.  13.  Vita 

S.  Eparchii  cap.  17.  Vita  S.  Nicetii  Lugd.  Epilc. 
pag.  9  7.  Honorius  Auguftod.  lib.  2 .  c.  6  3 . 6  5 . 
Amalarius  deOrdin.  antiph.  cap.  1.  Regulae  SS. 
Patrum  parte  2.  c.  5.  Regula  S.  Macarii  cap.  9. 
S.  Ferreoli  cap.  1  2.  S.  Columbani  cap.  7.  1  o.  S. 
Aureliani  ad  Virgines  c.  3  8.  Sic  «fpc/xc? ,  Graecis. 
Vide  Joan. Phocam  cap.  x. 

Regula  et  Cur  su  sfantti  Beneditti,  in  ChartaS. 
Draufii  Epifcopi  Suellionenlis. 

Cursartus,  Cursinarius,  Liber Ecclefiafti- 
cus ,  continens  Curfum ,  feu  Officium  Ecclefiafti- 
cum.  AdaMurenfis  Monafterii  p.  10 .  Lccliouarius 
autem  vetuflus ,  &  Cur  fartus  antiquorum ,  &  Liber  re¬ 
gula,  &c.  Alibi :  Sunt  &  duo  Curjinarii  ,  &tres  Be- 
nedultonales  libri . 

3 .  CURSUS ,  Excurfus ,  praeda ,  quae  in  ipfis  excur- 
fibus  capitur. [Ga  11.  Courfe.^  Gregor.  Magn.  lib. 
1  2.  Epift.  2  3  .Hoflem  colleltum  habet , . . .  &  Ji  huc 
Curfum  Deojibi  irato  mittere  voluerit ,  vos  loca  ipjius, 
quantum  vos  Dominus  juvent ,  depradamini ,  &c.  Ubi 
mittere  Curfum  ,  nihil  aliud  fonat  quam  mittere  ad 
pradam ,  feu  praefatores.  Cur  fus  enim  ,  ut  Tadicis 
Gracis  kaf<r«? ,  pradam  fonat.  Leo  in  Tadtic.  cap. 
I  2.  §.  2  7.,  A -ro  KUftro^wv  ,  ilyovv  t uv  ii<;  xtsgcrcv  r Ptcty- 
fxtvuv  g-gscTsufActTw.  Joannes  Cananus  :  On  re  tm? 
VoAtucmcv  'srAtfVc v  ..  .  fi?  (Piavofxd.i’  vrctpxd' idn  ,  >cep- 
re?  tc7?  Mcvff-cvXfxxvctc.  Et  inox  :  Qi  jacnc,  ei?  t x 
Tom.  II. 


CUR  1270 

H«pc-«.  Hinc  Kcuga-iwv ,  praedari.  Hiftorla  Belliffarii 
MS.  AiuXcIthv  ,  y.aptnvurtv  rtiic  ;^wpe?  rcov  Vu/xAm.  Alia 
fuggerunt  Rigaltius  ,  Meurfius,  &  Fabrotus  in 
Glolfariis  Gr.  [Obert<us  lib.  2.  Arinal.  Genuen- 
fium  apudMuratorium  tom.  6.  coi.  303.  Doleo 
quod  galea  ifla  exivit  nunc  de  portu  iflo  &  vadit  in  Cur¬ 
fum.  Ibidem  coi.  3  y^.Supradicli  veroConfules  ma¬ 
ris  tres  magnas  naves  cum  tribus  galeis ,  tribufqueb  ar¬ 
ebis  ,  tribufque  cantheriis  magnis  viriliter  armaverunt 
&  in  Cur  fu  miferunt.  ] 

4.  CURSUS.  Fori  Morlanenfes  art.  3  2.  de  Homici¬ 
da  :  Si  vero  ifias  leges  dare  nequiverit ,  quidquid  ha¬ 
bet  ,Jit  in  Curfu  meo  ,  &  fepehatur  fubtus  mortuum . 
Ubi  legendum  ,  in  mcurfu  meo  ,  [i.  e.  muldtam  in¬ 
currat.  ]  V ide  Incurfus  [  1 .  poft  Incurnmtntum.  ] 

5.  CURSU  S,  Locus  ludicri  certaminis.  Vita  S. 
Magdalena  de  Pazzis ,  to.  6.  Maii  p.  251.  Erant 
autem  parentum  ades  ad  plateam ,  quam  Cur  fus  appel¬ 
lant.  Cum  ergo  circa  fefium  S.  fj oh  annis .. . .  publica 
decurjiones  ad  pallium,  ut  aiunt ,  celebrarentur ,  &c> 

Cursus  Equ  o  r  u  m,  iTr^od^ixiov.  Libertates,  con* 
ceffa  Villa  Francha  ab  Archembaldo  D.  Burbo- 
nenfi  an.  1217.  Dom.Archimbaudus  &  Agnes  ejus 
uxor  conjlituerunt  Curfum  equorum  apud  FtlUm  Fr an¬ 
ebam  in  crajlinum  nundinarum , qtu  funt  in  citabis  Pen- 
tecofies ,  &  dederunt  illi ,  qui  Curfum  lucraretur,  unam 
marcbam  argenti ,  &  illi ,  qui  equos  equaret  ad  pontem 
de  Baria  5.  fol.  Vide  ThomafTerium  in  Confuet. 
Bituric.  lib.  1 .  c.  1 00.  101. 

6.  CURSUS  Moneta  ,  [dicitur  de  Moneta ,  qua  in 
ufu  eft.  ]  Vide  Moneta. 

7.  CURSUS,  Cursus  Pub  l  icus ,  V chicularius  > 
cujus  Augultumaudorem  memorat  Suetonius  in 
Aug.  c.  49.  Trajanum  ,  Aurelius  Vidor  Schotti 
c.  1  3 .  De  cujus  ufu  ,  &  cateris  ad  hanc  rem  per¬ 
tinentibus  ,  vide  Titulum  de  Curfu  publico  in 
Cod.  Theod.  &  qua  ibi  notavit  Jacobus  Gotho- 
fredus ,  Cafaubonum  ad  Spartianum,  Savaronem 
ad  Sidonium ,  &c. 

Cursuales  Equi,  Ad  curfum  publicum  defti- 
nati ,  in  1.  6 4.  Cod.  Theod.  de  Curf.  &  apud  Se¬ 
natorem  lib.  4.  Epift.  47.  lib.  5.  Epift.  5.  Qui  ad 
continuos  Cur  fus  conftituti  funt  lib.  1 .  Epift.  2  9.  Cur¬ 
fu  alis  tractus ,  apud  eumdem  lib.  4.  Epift.  47.  Cur- 
fuale  miniflerium  ,  apud  eumdem  Senatorem  lib.  5. 
Epift.  5.  PrapofiiiCurfis  publici ,  in  leg.  3  5.  Cod. 
Theod.de  Curf.  1. 9.  de  Curiof.  Primi  quibus  Cur- 
fus  publici  cura  follicitudoque  mandatur ,  Firmico  lib. 
3 .  cap.  4.  Mancipes  Cur  fus  publici ,  lib.  1 5 .  de  Curf. 
6cc.  Gregor.  Magn.  lib.  3 .  Dial.  cap.  8 .Andreas ... 
qui  quondam  in  Jtabubis  itinerum  Curfum  fervaverat 
equoium.  Vetus  Infcriptio  ,  apud  Gualterum  in 
Tabui.  Sicul.  p.  18.  Inflante  EI.  Valeriano  Ducena¬ 
rio  Agente  m  reb.  &  PP.  Cur  fus  publici.  Exflat  Dia¬ 
logus  Theodori  Abucara  Scriptus  npc'?T«V  T«cfpo- 

fxx  E/xlrru^. 

8.  CURSUS, Pradium.  Diploma  Rudolphi  Reg. 
Rom.  de  Dotalicio  Filiae  Regis  Angi,  apud  Ry- 
merum  to.  2 .  pag.  1  1  2 .  Damus  &  ajfignamus .... 
oppidum  Zuge  &  Curfum  feu  curiam  ibidem.  Donatio 
anni  1078.  apud  Joan.  Mantelium  Hift.Loffen- 
fis  part.  2. p.  1  4 .Hujus  autem  boni  operis  beata  me¬ 
moria  Dominum  Epifcopum  Hernicum  incentorem  ha¬ 
buit  &  devotiffimum  fuffr  agat  orem :  &  ut  hoc  libentif- 
Jime  perageret,  quorumdam  Epifcopi  Cur  fuum  delega¬ 
vit  ei  redditus ,  donec  viveret. 

9.  CURSUS  ,  Ordo  laterum  in  ftruendis  parieti¬ 
bus.  Vide  Corium. 

f  CURSU VIROTOS.  Vide  Fmfmrotos. 

%  CURTA.  Vide  poft  Corus  1 . 

LUI  ij 


n7i  CUR 

CURTALINUS.  Vide  Cohortalis  &  Cortinam  in  Cor¬ 
tis  3 . 

CURTAM1SIA.  Hiftoria  de  Fratribus  confcriptis 
tom.  2.  Alamannicorum  Goldafii :  Unicuique  fra¬ 
trum  pellicium  cum  pelle . . .  Ctirtamtjia  dari  pracepit. 
An  cum  pelle  &  curta  cami/ia  ? 

i.CURTANA, Curtein.  S.  Edwardi Confeftb- 
ris  Angi.  Regis  gladius ,  vel  enfis ,  qui  in  Regum 
Anglorum  coronatione  a  Ceftrenfi  Comite  prae¬ 
fertur  ,  cufpide  acieque  rctufus ,  in  fignum  mi- 
fiericordiae,  populis  a  Rege  proeliande  ,  unde  no¬ 
men.  [  Hodie  defertur  inter  duos  gladios  alterum 
Juftitiae  temporalis ,  alterum  fpiritalis.  ]  IVJatth. 
Paris  de  Apparatu  nuptiarum  Henrici  III.  anno 
i  z  3  6 .  Comite  Cejlria gladium  S.  Edtvardi ,  qui  Cur¬ 
tem  dicitur ,  ante  Regem  bajulante  ,  in  fignum ,  quod 
Comes  ejl  Palatinus ,  &  Regem ,  Ji  oberret ,  habeat  de 
de  jure  potejlatem  cohibendi.  Id  etiam  juris  fpcdtafle 
Ducem  Lanccftriae,  docet  Proceftus  fa&us  ad  co¬ 
ronationem  Regis  ....  2.  f]o annes  Rex  Caflilia  & 
Legionis ,  DVx  Lancaftru ,  coram  dttto  D.  Rege  ,  & 
Cuti/ilio  ftto  compar  e  ns  clamavit ,  ut  Comes  La  cejlria 
officium  Senefcalcia  Anglica ,  &  ut  Dux  Lancajlria  ad 
gerendum  principalem  gladium  D.  Regis  vocatum  Cur¬ 
iana  ,  &  ut  Comes  Lincolnenfis  ad  findendum  &  fe¬ 
tandum  coram  ipfo  D.  Rege  [edente  ad  menfam  dicto  die 
coronationis ,  &c.  apud  Edw.  Cokum  ad  Littleton. 
fe£t.  3  5  .  [Curtens  appellatur  apud  Rymerum  to. 

3 .  p.  6  3 .  c.  i.  ubi  de  Coronatione  Edwardi  1 1. 
an.  1308..  Gladium  qui  vocatur  Curtens  portavit  Co¬ 
mes  Lancajlria.  \  Dehocenfe  fic  etiam  Poeta  no- 
Ilras  neotericus  Morellus  in  Triumpho  Henrici 
Magni : 

Ces  lames  de  Damas ,  ccs  coutelas  th antei. , 

Ce  branc  que  nos  guerriers  pcrtoient  d  leurs  coflez. , 
Sous  des  titrespompeux  bruient  dedans  /’ Hiftotre , 
Mais  ffoyeufe ,  Corto  ,  Flamberge ,  Dordonnois , 
Rompie  ,  Durandal ,  &  Courtin  le  Danois , 

Cedent  d  fon  taillant ,  &  bien  plus  d  fa  gloire. 
Neque  id  Anglisduntaxat  familiare  fuit,  ut  enfis 
Regius  peculiari  interdum  nomine  donaretur. 
Nam  fimilia narrantur  de enfe  RegioDanic.  apud 
Saxonem  lib.  2.  Biarco  utebatur prs flantis  acuminis, 
inujitatsque  longitudinis  gladio  ,  quem  Lovi  vocabat. 
Lib.  4.  Erat  Regiinujitati  acuminis  gladius  Skrep  di¬ 
tius ,  qui  quodlibet  obflaculi  genus  uno  ferientis  ittu  me¬ 
dium  penetrando  diffinderet.  Et  lib.  7 .Haldenus  avi¬ 
tos  d  matre  gladios  recepit,  quorum  alter  Ltujingus ,  al¬ 
ter  Hwyntingus  cb  colliniati  acuminis  nitorem  vocabu¬ 
lum  habuit.  Ita  Arthuri  Brittonum  Regis  gladius 
Caliburne  di&us,  ut  au&or  eft  Rogerus  Hovede- 
nus  in  Ricardo  I.  V  ideGaralfum  in  lacris  Remen- 
'fibus  c.  de  enfe  Regio,  &  infra  in  verbo  Durandal. 

<$2.  CURTANA,  Scripturoe  genus.  Vide  Scriptura. 

CURTARE ,  GlofT.Lat.Gr.rc.  Curtatus, Ko^oCf.  Gl. 
Graec.  Lat.  k oXoCoc  ,  b  fxl pcc  iZ a-d/xEoi;  dcpHj» [alvos,  mu¬ 
tilus  ,  truncus.  Comam  alieni  caballi  turpare ,  aut  cau¬ 
dam  Curtare,  inLegib.  Wifigoth.  lib.  8 .  tit.  z. 
Curtatus  caballus ,  in  Lege  Burgund.  tit.  73-§.  3. 
cui  cauda  decifa  eft.  Curtus  canis ,  apud  Audtorem 
Queroli.  Membris  decurtare ,  in  Epillola  inter  Su- 
gerianas  5  9.  [Horatius  ipfe  2.  Sat.  3. 

Quantulum  enim  fumms  Curtabit  quifque  dierum.  ] 
Vide  Decorticare ,  Caudatus. 

f  CURTARIUS.  Vide  poli  Cortis  1. 

CURTE.  Vide  Cortis  1 .  initio. 

^CURTEIN,  Curtens.  Vi deCurtana  1. 

CURTESTA.  OttoMorenain  Hiltor.  rerum  Lau- 
denfium  pag.  1 8 .  Papienfes  vero  iterum  viriliter  pu¬ 
gnantes  ,  omnes  Mediolanenfes  tunc  debellaffent ,  ac 


CUR  1272 

maxima  Curtefla  eos  cepijjent ,  nift  Dominus  fua  pieta¬ 
te  ...  qtiandam  pluviam  eis  tribuifjet ,  &c.  [Murator. 
Scriptor. Ital.  tom.  6.  coi.  9  8  5 .  pro  Curtefla  reiti- 
tuit  Virtute,  additque  in  notis, obfervato  primum 
.  apudOfium  legi  Curtefla,  &  abOfio  Cangium  vo¬ 
cem  hanc  defumfiffe  :  Si  meam  de  hac  re  fenten- 
tiam  proferre  debeam,  expungendum  prorfus di¬ 
cerem  peregrinum  hoc  antiquitatis  vocabulum  , 
cum  illud cenfeam  purum  amanuenfis  mendum , 
qui  in  confufo  aut  corrofo  codice,  male  intelle¬ 
ctis  primis  lyllabis  Eirt  pro  Curt ,  reliquas  pejori 
errore  corruperit.  Ingeniofa  eft  pro  more  &  veri- 
fimilis  clariffimi  viri  conjedura.  ] 

1.  CURTI.  Tudebodusl.4.  Hili.  Flierofol.  p.  794. 
Saracenos ,  Publicanos ,  &  Az,ymitas ,  &  Curtos ,  & 
Per  fas  ,  &  Agulanos,  &  alias  multas  gentes.  Horum 
meminit  rurfum  fub  finem  lib.  5.  p.  814.  Populi 
ita  appellati;  ledqui  ii  fuerint,  &  an  nomen  la- 
dionisfit,  ut  Publicani,  ScAzymita,  mihi  non  con¬ 
fiat  ,  ni  fi  iidem  fuerint  cum  Tureis  ,  quomodo 
vocem  hanc  ufurpare  confiat  Albertum  Argentin. 
pag.  141.  Eo  tempore  Humbertus  Delphini ,  qui  per 
annum  erat  inter  Curtos ,  &c.  Rex  enim  Curtorum  , 
cum  venijfet  Delphinus  in  terram  fuam,&c.  Vide  Hili. 
noftramFranco-Byzan tinam  lib.  B.cap.  6.  ubi  de 
de  hac  Delphini  expeditione. 

2.  CURTI.  Tabularium  Abbat.  Conchenfis  in  Ru¬ 
thenis  Ch.  415  .Et  habet  cenfum  ad  Calendas  duos 
folidos  de  Curtos  ,  &  2.  gallinas  . . .  &  in  Augufto  duos 
folidos  de  Curtos ,  &  unum  porcum ,  &c.  [  Vox  Curtus 
quandoque  fumitur  pro  Cortis ,  ut  in  hac  vocedi- 
dum  eft  poft  Cortis  1 .] 

CURTICELLA  ,  Curticlis,  &c.  Curtifer, 
Curtilagium,  Curtile  ,  &c.  Vide  in  Cortis  1. 
CURTIDUS,  mendofe  pro  Curticlus.  Vide  Curti- 
clis  poft  Cortis  1 . 

CURTIMARCHIA,  Terminus  curtis,  Quidquid 
ad  eam  pertinet.  Praeceptum  Henrici  II.  Impcr. 
apud  Freder.  Sch annat  pag.  4 1 .  Vind.  Litter.  Er¬ 
go  curtes  &  Curtimar chias  cum  his  qua  praferipta  ftnt, 
Monafterio  S.  Micbaelis . . .  noftra  imperiali  donatio¬ 
ne  contulimus.  Vide  Curtis  1 .  &  Marcbia. 

%  CURTiNA  ,  Curtinum.  Vide  poft  Cortis  2. 
f  CURTIS.  Vide  Cortis. 
f  Curtis  -  B  a  s  s  a.  VideBaJfa  Curtis. 
f  r.  CURTIS  ANI  ,  Aulici.  V  ide  poft  Cortis  4. 
2.CURTISANI,Qui  Cortes  curant.  Vide  Cor  tif ani 
poft  Cortis  1 . 

CURTORIA.  ChartaHenrici  II.  Regis  Angliaepro 
Monafterio  de  Bernaio  in  Norman.  in  io6.Rege- 
fto  Tabularii  Regii  Ch.  8  4.  Fidelicet  villam  qua  di¬ 
citur  S.  Albini ,  &  Ecclejtam  ejufdem  villa,  fagetum , 
logias  ,-Curtoriam  ,  cum  f  is  appendiciis ,  &c. 
CURTUS.  Vide  in  Cortis  1 . 

CURVADA.  Vide  Corvata. 

•ifCURVALICA  Simplex,  Curvalis  Anti- 
qu  a  ,  Species  feripturae.  Vide  Scriptura. 

^  CURVALIS,  Modus  agri.  Charta  A debertiMo- 
guntini  Archiep.  Rcr.  Mogunt.  to.  2.  pag.  464. 
Edit.  1722.  Madtildis  vidua  ,  foror  JVolffmanni 
xxiii.  Curvales ,  IVolffmannus  &  frater  ejus  decem 
&  dimidium  ,  Gez.acba  tres  &  dimidiam  fretam .  .  . 
eorum  Fratrum  ufibus  mancipavit.  Vide  Croada  2. 
•[fCURVANA  I  n  jE  qjj  alis.  Species  feriptura?. 

Vide  Scriptura. 

CURVARE.  Vide  Cr avare. 

CURVATA.  Vide  Corvata. 

CURVATURA.  Index  errorum  ValdenfiumS.i  5* 
Omnia  par  amenta  Epifcoporum  ,  infulas  ,  chirotecas  , 
Curvaturam ,  anmtlos  [reprobant.)  Legendum  forte 


1273  CUR 

paraturam ,  ni  CiCurv  at  ura  nomine  intelligatur  pe¬ 
dum  Epifcopale  incurvum. 

CURUCA  ,  Navis ,  alias Carmcha  ,  noltris  Canache. 
Gildas  in  JBpilt.  led.  i  5.  Itaque  de  illis  ad  fua  re¬ 
meantibus  emergunt  certarim  de  Curucis  ,  quibus  funt 
trans  Styticam  vallem  evelli,  quajl in  alto  Titane ,  &c. 
Polydori  Virgilii  Editio  Carruchis  praefert ;  Editio 
Jon.  Joffelim  Curucis. 

CURVIS.  Vetus  Charta  Longobardica  in  Chronico 
Monalterii  S.  Sophiae  Beneventani  pag.  613.  In 
prunis  cafas  cum  Cmvibus  &  ortis ,  molimo ,  balneo  , 

(eu  c  l  au  furis ,  &c.  Videtur  legendum  Curtibus. 
CURULLUM ,  Supelledilis  menfariae  fpecies.  Ta- 
bulariumMonalteriiS.  AndreaeViennenfis:[/z<7.d- 
cunque  Coenobita  deinceps  facrilegium  facere  aufus  fue¬ 
rit  , [abripiendo  de  Refectorio  cyffum ,  aut  Curulium  , 
aut  mantile  ,  aut  quodlibet  utenjile  refectorii ,  ultimus 
maneat  ubique  velutfur.\EnCochlear,Gd\\.CuillierV\ 
CURULUS,0psVc?  nytfxoviKof,  S  eila  Curulis ,  in  Sup¬ 
plemento  Antiquarii. 

^[CURUSTUS,  Alagnus.  Gloff.  Ilid.  Excerpta  le¬ 
gunt  ,  Corufcus.  Cerda  in  Adverlariis  emendat : 
Gr offus  vel  Crajfus  ,  Magnus. 

^fCUSARE  ,  Frequenter  cudere  ,  apud  Prifcia- 
num  pag.  8  90.  Sed  infra  in  Cujire  idem  elt  quod 
Suere ,  Gall-  Coudre. 

CUSCHA.  Charta  anno  1158.  apudUghellum  in 
Archiepifcopis  Mediolan.  Cum. .  .  campis ,  pratis , 
vineis ,  Cufchis ,  gerbis ,  &c.  Forte  TaJchis.  Vide 
T afea ,  Tafchia. 

f  CUSCFilNUS,  Anglis  Cufhion,  Pulvinus  ,  Gall. 
Carreau  ,  Couffin.  Charta  Ricardi  I.  Angi.  Regis 
an.  1381.  apud  Rymer.  to.  7.  pag.  356.  Cortinas 
pro  lettis  blueti  colori)  continentes  fex  pecias ,  unam  ma¬ 
gnam  cultricem  pro  lecto ,  &  fex  Cufchinos  pro  camera. 
Vi deCuffinus.  ■ 

f  1.  CUSINUS,  Gall.  Coujin ,  Confobrinus,Patruelis. 
Miracula  B.  Hcnrici  Baucenenf.  to.  z.  Junii  pag. 
384  .Teftis  Benedictus  de  T bnello  ejus  Cujtnus. 
f  2.  CUSiNUS  ,  Pulvinus.  Vide  in  Cujfinus. 
CUSIRE,  Ifidoro  in  Gloff.  Confitere.  Italis  Cucire , 
Gallis ,  Coudre.  Gloff  Grcec.  Lat.  n«p<p«TT« ,  Suo  , 
Cttjio.  Cu fuere  ,  p d.7r\uv ,  in  Gloff  Lat.  Graec.  Gloff. 
Arabico -Lat.  Infao ,  fagitto  ,  Cofuo.  Cufare  dixit 
Pelagius  in  VitisPatrum  :  Faciebat  quoque  plectam 
de  ipjis  palmis ,& Cufabat  ufque  ad  horam  fextam.  Oc¬ 
currit  praeterea  lib.  2.  de  Miracul.  S.  Bertini  c.  5 . 
CUSOR  ,  eA«r»?‘  ypiurcu  »  dxxwc  bxn; ,  lur  auri  aut 
alterius  materu.  Supplementum  Antiquarii. 
CUSORES  Linarii,  in  leg.  1.  deExcufat.  artif. 

1.  1  o.  T«V  xivafcov  Kvii^at ,  qui  cudunt  lina.  Cujae. 
CUSPUS  ,  Ligneum  fandalium.  Gloff.  Latin.  Graec. 
Cufpus  ,  ^vXivov  e-uvdctXiov ■  Glolffe  Bafilicwn  :  Ki>vcr7rc( 
^uXornsc,.  Regula  Magiffri  cap.  81.  de  calceis  Mo¬ 
nachorum.  Ad  Notturnos  vero  in  afate  ligneos  Cufpos 
utantur ,  ne  inquinatis  pedibus  ad  futim  revertentes  flra- 
tum ,  lettorum  fagos  coinquinent.  Ita  Codex  Regula¬ 
rum  apud  Menardum. 

Graecis  recentioribus  ,  mwtoc,  ,  eff  Cippus ,  ge¬ 
nus  tormenti,  quo  fervi  torquentur.  Gloffae  Ba- 
fllic.  Ho^oKchiK»  ,  %vXov  to  iv  ejpstTW,  Iv  w  t*'?  teodat; 
t/aCetXXoVTet;  e%uo-iv  ,  0  <nra.fi.  Vu/aulvi;  uaXurai  ncva-Trcc,. 

Gloff.  Lat.  Graec.  Cippus ,  <woc/'<»t£tWw.  Vide  Gloff. 
Meurf.&Fabrotiad  Cedrenum,[ac  med.Grxcit.J 
^[CUSSINUM,  Cervical  ,  Gall.  Couffin ,  Orciller , 
Chevet.  Bernardi  Ordo  Cluniae,  part  1 .  cap.  1  7. 
Pro  figno  capitalis ,  vel  quod  vulgariter  Cnffinum  dici¬ 
tur  ,  &c.  Bis  legitur  inTeltamento  Abbonis  Ca¬ 
nonici  Autiff.  an.  1 1 9 1 . 

CUSSINUS ,  Pulvinus ,  Gall.  Couffin .  Occurrit  apud 


CUS  1274 

Arnoldum Lubecenf.  lib.  3.  cap.  29.  in  Speculo 
Saxon. art.  2i.§.  4.  art.24.  §.2.  in  Chron.  Centui. 
Hariulfi  lib.  3  .  c.  3  .  in  Vita  B.  Dodonis  de  Hafch 
Ord.  Praemonltr.  num.  2.  in  Chronico  Abbatise 
S.  Trudonis  lib.  1.  p.  3  5  o.  apudMichaelem  Sco- 
tum  lib.  4.  MenfaePhilofophicae  cap.  43.&C.  Ex 
quibus  emendandum  Teftamentum  Riculfi  Epi- 
fcopi  Helenenlis  an.  915.  Facifiergio  uno  ,  Cejfi- 
nos, pallio  uno ,  &c.  Legendum  enim  Cujfnos.  V ide- 
tur  autem  vox  haec  Gallica  Coujfin  ,  effida  ,  quali 
Cocfjin ,  derivariaue  a  Coite ,  Culcita.  [Derivatur 
a  Germano  Kuffen  ,  quod  idem  figniheat.  ]  Vide 
Cottiis ,  &  [  Coijinus.  ] 

Cusinus.  Epiftola  Incerti  ad  Pipinum,  tom.  2. 
Hift.  Franc.  p.  66 4.  Dirigo  mtinufcula  parva,  non 
tamen  parvo  voluntatis  affettu ,  id  efl ,  Cufinos  2  .&c. 
^[Co  sinus.  Eadem  notione ,  in  Statutis  Cardina¬ 
lis  Trivulcii  Abb.  S.  Vidoris  Mallii,  an.  1531. 
«fCovsiNUs.  Charta  anni  1 3  77.  ex  Archivo  S. 

V idoris  Mallii.  Item  tres  Coyfinospyo  tenendo  miffale. 
f  Cuzinus.  Leges  Palatina  Jacobi  II.  Regis  Ma- 
joric.  inter  Ada  SS.  Junii  to.  3  .p.  lxxii.  Necnon 
tuabola  ,  &  Cumini,  &  frontalium,  &  alia  de  quibus 
in  Ecclejia  copiofe  haberi  noftra  intentionis  efl. 
<j[CussYNs,  Anglis  Cufhion.  Chartula  an.  1388. 
apud  R-ymerumto.  7*.pag-  5 90. coi.  1.  Sex  ban- 
tbalia ,  duas  duodenas  de  Cuffyns  de  opere  tapferia  , 
viginti  candelabra  de  laton ,  &c. 

^ICUSSIO  t»?  ,  Percuffto  moneta  ,  in  Sup¬ 

plemento  Antiquarii.  Cuffio  moneta  ,  apud  Ry- 
merum  to.  5.  pag.  5 06. coi.  2. 

CUSSOLS, Species  tributi,  ac  penfitationis.  Curia 
Generalis  celebrata  Barcinone  an.  1  2  9 1 .  a  Jaco- 
bo  II.  Rege  Aragon  MS.  Item  quod  Clerici  &  Mi¬ 
lites  non  teneantur  folvere  in  Ilerda,  vel  in  aliis  locis 
leudas,  pedagia ,  vel  CuJJols  de  re  ditibus  e  orum  propriis. 
CUSSUS  ,  Cufus ,  percullus.  Ctiffa  moneta  ,  apud 
Ry merum  to.  4.  pag.  609.  &  to.  5 .  pag.  71. 
CUSTAGIUM,C  USTAMENTUM)  Cu  STANCIA, 
Custare.  V  ide  in  Cufus. 
i*CUSTODIA.  Custodi  je  ,  Vigiliae,  excubiae 
Latinis  Scriptoribus.  Decretio  Chlotarii  II.  Re¬ 
gis  cap.  1 .  Decretum  efi ,  ut  quia  in  vigilias  covfli- 
tutas  nocturnos  fures  non  caperent ,  eo  quod  perdiverfas 
intercedente  conludio  fcelera  pratermiffa  Cufiodias  exer¬ 
cent  ,  Centenas  feri.  Infra  :  Capitale  tamen  qui  perdi¬ 
derit  ,  d  Centena  illa  accipiat  abfjue  dubio  ,  hoc  efl , 
de  fecunda  &vel  tertia  Cufodia. 

Sumitur  etiam  pro  ea  obligatione  ,qua  tenen¬ 
tur  vaffalli  excubias  facere  in  caftris  dominorum, 
quas  vulgo  Gardes  vocant.  Regeltum  Caltri  Lidi 
in  Andibus  fol.  2  2.  Hi funt  homines ,  qui  debent  Cu- 
fiodiam  apud  Caflrum  Lidi ,  Dominus  Montis  aurei  per 
duos  menfes ,  &c.  Fol.  x6.Hi  funt ,  qui  debent  G arde 
apud  Cafrum  Lidi.  Alainnus  de  S cmblenp ai  duos  men¬ 
fes,  &c.  Fol.  3  7.  Comes  habet  in  terra  deCorcillon 
hofiem ,  Cufi odiam ,  talliatam ,  &c.  [Regeltum  Cam¬ 
paniae  apud  D.  Bruffel tom.  1.  deFeudorum  ufu 
p.124.  Lucans  de  Triaus  &  Gervafius  de  Vienna  de¬ 
bent  facere  continuum  efagium  in  caflro  fanttaMenoldis 
ab  inflanti  feflo  S.  Remigii ,  quod  efl  anno  Incarnationis 
Dominicam.0 .  cc° .  primo  ,  in  duos  annos  completos. 
Et  deinceps  unufquifque  eorum  faciet  in  eodem  caflro 
Jingulis  annis  fex  feptimanas  de  Cufodia.  Ego  autem 
Blanca  Comiti ffa  ( Campania)  dedi  unicuique  illorum 
fexaginta  libras  pro  domibus  faciendis.  Pag.  125.  He¬ 
res  G  alteri  Chafce  feneratoris,  tres  menfes  Cufodia  ; 
&  quoniam  Cu  fodiam  fecit ,  Comes  dabit  ei  centum  fo- 
lidos.^VidelVarda. 

CustopiaTerRjE.  Vetus  inquelta  in  Regelto 


i275  CUS 

•Philippi  Aug.  Herouvalliano  fol.  163.  Hugo  de 
Soleto  tenet  Cuftodiam  terra  fua  ,  unde  debet  duos  men- 
[es  de  Cufiodia.  Infra  :  Unde  debet  exercitum  &  equi¬ 
tationem  ad  cuftum  domini ,  &  unum  menfem  de  Cufto- 
dia  ad  fuum.  Vide  Stagiumz. 

Custodia  ,  Idem  qui  Circa ,  Circator  ,  qui  vigi¬ 
lias  circa  Monalterium  no&u  obit.  VitaS.  Aica- 
dri  Abbatis  Gemeticenfis  cap.  28.  Quadam  nocte 
ille  p a flor  egregius  vigilias  divinas  fuper  gregem  domi¬ 
nicum  faciens,  fratribus  omnibus  prater  CuJlodias  fopo- 
ratis ,  vidit ,  &c.  [  Ne  Prior  Clauftralis  faciat  Cufto- 
dias ,  prohibetur  in  Capitulo  Generali  S.  Vitto» 
ris Maffil.  an.  1  3  1  2 .  ex  Archivo  ejufdem.  ] 
a. CUSTODIA  ,  dic  Monaflerium  fuum ,  feu  Cu fo¬ 
dis  Mon  alteri  i  dignitatem  vocant  Francifcanfquo 
modo  Graecis  dicuntur  mulierum  Mona- 

Ileria  ,  apud  Palladium  in  Hili.  Laufiaca  cap.  j  5 . 
O  /xiv  yd p  nrdv\u 1  fitttnispTrls-cit;  'idumv  arxurupicii ,  kai 
LKnXucrltue  ,  Kj  (puXctnaTc.  Idem  cap.  39.  Oluovt/auvTii 
tu.  T*>v  yvveUnuv  Kj  QuXcty.ct<; .  Adde  C.  I  44* 

f  CusTODutANONicoRUM,  Simili  notione 
pro  Collegium.  Praeceptum  Caroli  Simplicis  an. 
919. apud  Mabill.  lib.  6.  Diplom.  pag.  163  .  de¬ 
linente.'  Denique  difponimus  m  eadem  capella  Cu- 
ft  odiam  Canonicorum ,  qui  ibifmt  jugiter ,  ac  die  nodi  li¬ 
que  Deo  laudes  horis  f  fallant  competentibus . 

3 .  CUSTODIA ,  Dignitas  Cultodis  Ecclefiaftica  , 
apud  Ughellumto.  4. pag.  410. 

4.  CUSTODIA  dicitur  ,  quoties  judex  officialibus 
fuis  reum  cullodiendum  tradit,  quae  Cufiodia  offi¬ 
cii  dicitur  inleg.  2.  Cod.  Theod.  de  Exhib.  reis 
&lib.  4.  de  Abolit. 

Custodia  Captorum,  ad  quam  tenebantur  ex 
Lege ,  urbium  aut  oppidorum  incolae.  Charta  Lu- 
dovici  Comitis  Blefenfis  &  Claromontis  pro  vili» 
Credulienfi,  feu  deCreil,  anno  1197.  Nullus  Cre- 
dulii  manens  extra  villam  corvatam  faciet .  Cufl odiant 
Captivorum  quito  ,  &c.  Eadem  habet  Charta  Com- 
muniae  Britul.  an.  1224.  Vide  Efcapium ,  Prifo . 
fCusTODiA  Pupillo  lum.  Vide  pofl  Cuflos. 

5.  CUSTODIA.  VilitatioThefaurariaeS. Pauli  Lon- 
dinenfis  aft.  1  29  5 .  Item  aliud  Omeliim  ,  (Home- 
liarium ) . .  .  incipiens ,  prater  ea,  qua  feribuntur  in 
Cufiodiis  ,  Dominica  prima  Adventus ,  in  illo  Ev an¬ 
gello  ,.  &c.  prater  ea ,  qua  feribuntur  in  Cufiodia .  .  . 
Item  novum  fandiorum  Ricardi  de  Ely  ,  incipiens  in 
tranflatione  S.  Thoma  Martyris ,  quafi in  primis  Cu¬ 
fiodiis  ,  &  initio  aliarum  legendarum  anni ,  &  finit  in 
tegenda  S.  Edmundi  Archiepifccpt. 

■6.  CUSTODIA,  Theca,  Gall.  Cufiode.  Charta  an. 
1321.  apud  Catellum  in  Hilt.  Occit.  pag.  901. 
Et  unum  amictum ,  &  quadam  palla  ,  &  2 .  Cufiodia , 
&  quidam  manipulus  de  aurefrijio ,  &c.  Petrus  de 
Ale&is  Epifcop.  Senogallienfis  in  Itinerario  Gre  - 
gorii  XI.  Refervata  Eucbariftia ,  repojitaque  per  fias 
manus  f 'aerati ffim as  in  Cufiodia.  [  ConllitutionesEc- 
cleffie  Valentinae  inter  Concil.  Hifp.  tom.  4.  pag. 
177.  Collatio  jive  guflatio  haflenus  dari  fohta  per 
Suboperarium  Ecclejia  Canonicis  ahifqiie  Presbyteris 
atque  minifiris  deferentibus  Cuftodiam  in  proceffione 
SS.  Corporis  Chnfii ,  &c.]  Occitanis,  Cuftodio  ex¬ 
ponitur,  Coffre  ou  poitrine  d’ animal,  Squelete ,  in  Di- 
dtionario  Occitanico  Goudelini. 

Cu  stodiam  Dare.  Species  infeudationis  ,  forte 
ad  vitam.  Benedidus  Abbas  in  Hili.  Henrici  II. 
Regis  Angliae  :  Tradidit  autem  Dom.  Rex  iVillelmo 
filio  Aldelmi  Dapifero  fio  civitatem  JVexfordu  in 
Cufiodia  ,  cum  omnibus  peytinentiis  fuis  ,  &  (latuit , 
ut  fubfcripta  in  pofierum  pertinerent  ad  fervitium 
IVexf ordia ,  Arkelofv  cum  pertinenttis  fas ,  &c.  In- 


CUS  127  6 

fra  :  Tradidit  autem  ibidem  Dom.  Rex  Roberto  It 
Poer  in  Cuftodiam  civitatem  W at  er  for  dia  cum  omni¬ 
bus  pertinentiis  fuis ,  &  ftatuit ,  ut  hac  fubfcripta  in 
pofierum  perimerent  ad  fervitium  Waterfordia,  &c. 
Rurfum  :  Poftquam  autem  Dom.  Rex  apud  Oxenford 
in  pradiflo  modo  terras  Hibernia ,  &  eorum  fervitia  di- 
vifijfet  ,  fecit  omnes ,  quibus  Cuftodias  commiferat ,  ho¬ 
mines  fio  s  ,  &  y/o  annis  filii  fui  devenire,  &  jurare  iis 
lige antias  &  fidelitates  de  terris  Hibernia.  Vide  Eeu- 
dum  Gardia . 

CUSTODIANATUS  ,  Officium  Cuflodis ,  feu 
Guardiani ,  Gall.  Gardiennat  apud  Fratres  Minores. 
Necrologium  MS.  Fratrum  Minorum  Silvane£t. 
Eebr.  obiit  an.  Dom.u.  ccc.  lxxx.  v°.  ixa.  die  men- 
Jts  Februarii  bone  memorie  fr.  fjob.  Hale  quondam 
Cuftos  Parif.  &  de  Conventu  ifto  nativus  ,  recepit  me 
ad  facrumf  Ordinem  Francifcan.)  videlicet  fr.  Pe¬ 
trum  Paymont  pro  tempore  fui  Cufiodianatus  vm*.  die 
Aprilis.  TideCiiftodiatus  ScCuftodia  1. 
CUSTODIARIUM,  fpecula,  tugurium  Cufto- 
dis.  Tertul.  adv.  Judaeos  :  Derelinquetur  filia  Sion 
jient  cafa  in  vinea,  & Jicut  Cuflodiarium  in  cucumera¬ 
rio.  Vide  eumdem  ad  Martyres  cap.  2.  Laurentio 
fn  Amalthea  Cuftodianum ,ei t  locus  ubi  aliquid  cu- 
ftoditur » 

CUSTODIARIUS  ,  Ugutioni  &  Joan.  de  Janua, 
Cuftos.  Vetus  Infcriptio  :  Saniliffimo.  Herculi,  in- 
vitto.  corpor.  Cuftodiar.  L.  Curtius ,  &c. 
CUSTODIATUS ,  Idem  quod  Cufiodianatus.  Mi¬ 
racula  S.  Antonii  de  Padua,  to.  2.  Junii  p.  730. 
Cum  vero  poftea  d  Cuftodiatu  Lemovicenfi  exoneratus x 
de  Lemovicio  verfus  Italiam  tendens  ,  &c. 

CUSTODIRE  FesiUm  ,  feu  obfervare  felium  ali- 
cujusSandli ;  quomodo  Garder  une  Fefte ,  dicimui. 
Anonymus  de  Miraculis  S.  Bertini  cap.  14.  apud 
Mabillonium  :  Nulla  ifiic antiquitus  de prafatoChri- 
fti  martyre  Cufioditio  agebatur  folennitatis ,  niji  tribui 
lecliombus  totidemque  refponforiis.  Infra :  Aram  ipjius 
Martyris  in  eodem  (Oratorio)  jufit  confiitui ,  &  ex 
tunc  omni  anno  ejus  natalem  in  albis  cum  omni  devo¬ 
tione  decentiffime Cuflodiri.  Obfervare ,  cap.  2 9.  [Ita 
q>uXct<re-m>  ulurpat  Typicum  S.  Sabbae  c.  14.  Vide 
Gloff.  mediae  Graecit.  ] 

Custodire  fefe  invicem  dicuntur  virgines  Deo 
facratae ,  in  Capitulari  1 .  Caroli  Magni  incerti 
anni  cap.  2o.tanquamvitxtelles :  Ut  virgines  Deo 
facratafimul  habitantes  invicem  fe  Cuftodiant ,  nec  paf- 
Jvn  vagando  Ecclejia  Udant  exifiimationem.Vide  Syn- 
cellus ,  &  Concellaneus. 

CUSTODRIX  ,  Cultos  femina.  Hyppol.  Florea- 
tinus  in  Miraculis  S.  Humilitatis ,  Maii  tom.  4. 
pag.  403.  Petiit  a  Domina  Gijla  Cuftodrice  ejus. 

<[f  CUSTOR ,  f.  pro  Cuflos ,  nifi  mavis  Cuftores  hic  di¬ 
ci  Procuratores  a  voce  Cufius ,  quodipfi  Cuftus  fa¬ 
ciant  feu  expenfas.  Charta  anni  79  5 .  apudSchan- 
nattum  Tradit.  Fuld.  pag.  5 1.  De  fupradicla  re  fu- 
pradiffus Abbas  habendi,  donandi,  dominandi ,  pojfi- 
dendi ,  vel  Cuftores  illius  . . ,  habeant  poteftatem.  V  ide 
Cuftos  4. 

CUSTORIiE  ,  f.  Expenfaea  Gallico  Couft.  Index 
MS.  Beneficiorum  Eccl.  &  Dicecef.  Conflant,  fol. 
29.  Reflor  habet  manerinm prefbyteratus  continens  fep- 
tem  virgatas  terra,  &  debet  facere  Cuftoriam.  Et  fol. 
41 .  Reflor  halet  manerinm  continens  unam  acramvel 
eo  circa ,  pro  cujus  parte  facit  Cuftoriam.  Vide  Cuftus. 

f  Coustoria,  ibidem  fol.  3  9.verfo:  Prefbytera¬ 
tus  continet  duas  partes  unius  virgate  terre  ,  &  debet  fa¬ 
cere  Couftonam. 

1 .  CUSTOS  ,  Prefbyter  aut  Clericus ,  cui  Ecclefice 
feu  templi  cura  incumbit,  aedituus,  qui  Cuftos  Ei- 


1277  CUS 

clejia  dicitur  in  OrdineRomano.  Adrevaldus  lib. 
i  .de Miraculis S.  Benedidi  cap.  26.  Excubitorum 
officium  f 'acris  templis  dicatum  non  modo  modernis  tem¬ 
poribus  conjlat :  verum  prifca  atatefub  B.  Moyfe  a  Do¬ 
mino  legimus  tabernaculo  [aerato  Cuftoduni  munia  fub- 
rogata:  qua  procejfu  temporis  'a  [ancto  Propheta  nec  non 
Pege  mirabili  David ,  ampliori  difpofitione  ordinata  , 
morem  nobis  noflraque  religioni ,  ut  ita  dixero ,  fuggefi- 
[ere.  Et  quidem  vetujia  at  as  idem  officium  per  [uccejjio- 
nem  prolis  excipiebat :  noftra  vero  non  propagatione  pre¬ 
lis  ]  [ed  magis  puritate  vita ,  morumque  probitate  Officia¬ 
les  admittit ,  &c.  Cuftodis  munus  ficdefcribitS.  Ili- 
dorus  in  Regula  cap.  19.  Ad  Cuftodem [acrarn per¬ 
tinet  cura  vel  cuftodia  templi,  Jignum  quoque  dandi  in 
vefpertinis  nofturnifque  officiis ,  vela,  veftejque  f. 'aera , 
acva[a [acrortm  ,  codices  quoque ,  injlr ument aque  cun¬ 
cta  ,  oleum  in  u[us [anttuarii ,  cera  &  luminaria.  Simi¬ 
lia  habentur  ex  ConcilioToletanolib.  2.  Decret. 
tit.  27.  c.  2.  &  apud  Bernardum  Praepolitum  Pa- 
pienfem  lib.  i.tit.  49.  cap.  1 .  Walafridus Stra¬ 
bus  de  VitaS.  Othomari  cap.  1  1.  Prc[bjter  quidam 
. . .  dum  in  Ecclejia  Cuftodis  officium  gereret ,  nocturna 
quietis  tempore  proficiendis  luminaribus  Bajilicam  foli- 
tus  introire,  &c.  Udalricus  lib.  3.  Confuet.  Clu¬ 
niae.  c.  8.  Cufiodi  Ecclejia,  quando [unt  omnia  Jign a 
palanda  pro  anniver[ario  cuju[que ,  &c.  Willelmus 
Abbas  Andrenfis  in  Chrqn.  J^Etidam  eju[dem  loci 
adit  au  quem  noftro  more  Cuftodem  vocamus.  Eadme- 
rus  1.  x .  Vitae  S.Anfelmi  Archiep.  Cantuar.  c.20 . 
Riculphus  Secretarii,  id  eft ,  Cuftodis  ,  officio  in  ipfo 
Co-nobio  fungebatur.  Adde  cap.  3  3 .  Ea  notione  oc¬ 
currunt  Cujiodes  Bajilicarum,  feu  Ecclejiarum,  apud 
Juiianuin  Antecellor.  Conflit.  61.  inLegeLon- 
gobard.  lib.  2.  tit.  5  5.  §.  1  8  -  lib.  3.  tit.  1  o.  §.  1. 
in  Capitulis  Caroli  Magni- lib.  5.  cap.  2  29.  apud 
Matth.  Paris  afl.  1  244.6:  in  Vitis  Abbatum^.  Al¬ 
bani  pag.  3  5 .  WHl.  Thorn.  pag.  1927.  Paulum 
Warnetrid.  lib.  5.  de  Geliis  Longobard.  cap.  40. 
Baron.  an.  872.  n.i  5.  &c.  Adde Gregorium  VII. 
PP.lib.  2.Epill.  1  o. 

Custos  Altaris,  Idem  qui  Cuftos  Ecclejia.  Char¬ 
ta  Ifarni  TolofaniEpifcopi,  apud  Catellum  lib.  5. 
Rerum  Occitan.  Statuo  &  firmo  cum  Hunaldo  Ab¬ 
bate  Moifftacenji de  loco  S.  Saturnini ,  quem  ego  laudo 
&  committo  domino  Hugoni  Abbati  Clumacenji  &  Hu¬ 
naldo  [upraficripto. . . .  hoc  videlicet  pacto ,  quod  haben¬ 
dum  [emper  retineo  quartam  partem  omnium  oblationum 
Ecclejia  fupradicti  Martyris  ,  &  proprium  Cuftodem 
altaris ,  &  victum  ipjius  Cuftodis  de  Clauftro  accipien¬ 
dum,  &  domum  ad  opus  Cuftodis  prepe  ofttum  Eccle¬ 
jia  ,  &c. 

2.  CUSTOS.  Custodes  in  Collat.  I.  Carthagin. 
c.  1  3  2.  2  24  dicuntur,  qui  Notariis  vel  Excepto¬ 
ribus  publicis  ac  deledis  adjunguntur,  ne  quid 
contra  veri  fidem  in  ada  referant :  Jfiuy  Notariis 
&  Exceptoribus  videntur  appojiti ,  ut  ell  in  Collat. 
II.  cap.  1  9.  Addecap.  5  3. 

3.  CUSTOS  Angli  m  ,  qui  alias  Gubern  itor ,  Pege 
abfiente ,  noltris  Regent.  Florentius  Wigorn.dc  Si- 
meon  Dunelmenfis  ann.  1067.  Rex  Guillelmus 
Normanniam  repetiit . . .  fratremque [uum  Odonem  Ba- 
jocenfem  Cuflodes  relinquens ,  &c.  T radit  Matthaeus 
Weilmonafter.  anno  1254.  Henrico  111.  in  V a- 
fconia  agente,  Reginam  &  Richardum  (Cornubien- 
fem)  Comitem  regniCuftodes  fui  fle  :  Henricus  Knyg- 
thon  Comitem  Cornubiae  Cardianum  terra  Anglia 
conftitutum  anno  1284.  ab  Edwardo  I.  in  Va- 
fconiam  proficifcente:  6t  Seldenus  Joannem  Bed- 
fordiae  6c  Humfredum  Glocellriae  Duces ,  quibus 
vicillim  regimen  Angliae  ,  Henrico  Rege  V.  in 


CUS  1278 

Galliis  agente  ,  permitium  ell,  Cuftodes  Anglia  vo¬ 
citatos.  Sic  Arthurus  Princeps  Walliae  Cuji  os  An¬ 
glia  conllitutus  ell ,  Henrico  Rege  VII.  ex  Anglia 
profedo.  Sic  Petrus  Gavellonus  Cuftos  Anglia  erat, 
Edwardo  II.  Rege  in  Galliis  agente.  Sic  alii.  Adde 
Chronicon  Flandr.  cap.  74.  Sed  6c  HibernixPro 
rex  ,  Cuftos  Hibernia ,  &  dignitas  ejus ,  Hibernia 
Cuftodia  ,  ftylo  folenni,  Joannis  6c  Henrici  Ili. 
Regum  maxime  aevo  nuncupabatur. 

Custodes  Regni  :  didi  etiam  apud  nollros,  qui 
poftmodum  Regentes  in  Epill.  1 1  6 .  ex  Sugerianis. 
Exftat  Charta  Philippi  IU.  Regis  an.  1  2  70.  data 
iaCaftris  juxta  Carthaginem  ,  deferipta  a  Du- 
chefnio  in  Probat.  Hift.  Callilioneae  pag.  6  9.  qua, 
fi  quid  fibi  humanitus  contingeret,  fratrem  fuum. 
Carolum  Cuftodem  /fegwiconflituit ,  donec  Ludo- 
vicus  filius  Regis  filius  annum  14.  complevilfet. 
Vide  Regens. 

4.  CUSTOS,  Syndicus,  Procurator  in  Monafte- 
rio  S.  Bertini.  Chron.  Joannis  Iperii  inter  Anecd. 
Marten.  to.  3  .  coi.  757.  Primum  officium  fuit  Cufto¬ 
dis,  cui  addiderunt  officium  Procuratoris  ad  caufas  Ec¬ 
clejia  defendendas  &  proficquendas ,  cum  bonis  Cufto¬ 
dia  ab  antiquo  deputatis. 

Custos  Assisarum,  in  Fleta  lib.  t  .c.  20.?. 2  2. 
Custos  Cambii,  apud  Anglos  ,  in  Fleta  lib.  1. 
cap.  2  2 .  §.  12.  Liber  Rubeus  Scacarii  Dublinen- 
fis  apud  Jac.  Waraeum  in  Antiquit.  Flibernicis 
cap.  2  5 .  A/ agi ft er  Guillelmus  de  tVimundbam  Cuftos 
Cambiorum  Doni.  Regis  in  Anglia. 

Custodes  Castrorum  vel  Maneriorum  Regis , 
in  Fleta  lib.  1 .  cap.  20.  1  1  4.  qui  alias  Villici. 
Custos  Ciborum,  Officium  in  Coquina  Regia, 
in  Ordinat.  HofpitiiS.  Ludovici  Regis  Franc.  an. 

1  269.  vulgo  G arde-manger. 

Custodes  Civitatis  W  recognitiones  debitorum 
accipiendas  deputati ,  in  Fleta  lib.  2 .  c.  6  8 .  §.  2 . 7. 
Custodes  Communiae,  Major  6c  Scabini  ur¬ 
bis,  penes  quos  obfervationis  Chartae  Commu¬ 
nis  cura  incumbebat,  in  Charta  Communiae  Bel- 
nenfis  an.  1202.  apud  Perardum  pag.  275.  6c 
Valliacian.  ii87.tom.  13.  Spicilegii  Acheriani 
pag.  325 .  VideChron. Flandr.  cap.  7 6. 

Custos  Corporis  Regis  ,  Quj  veilium  Re¬ 
is  curam  habebat,  Veftiarius.  Helgaudusin Ro- 
erto  Rege  Franc.  Evocat  f hi  corporis  Cuftodem ,  & 
ut  aliud  Jibt  ejufdem  generis  deferat  ornamentum ,  hu¬ 
millimis  verbis  imperat. 

Custos  Crucis,  Cui  facrae ,  ut  opinor,  Crucis 
Chrilli  Hierofolymis  infanda  Analtafi  fervandae 
cura  incumbebat,  ut  in  aliis  Ecclefiis  reliquia¬ 
rum  Martyrum  cuftodia  penes  eos  erat,  qui  Cufto¬ 
des  Martyrum  6c  Martyr arii  nuncupati  funt.  Vi- 
dor  Tunnenfisin  Chron.  inAnallafio :  Elias  Epi- 
[copus  Hier ofiolymit anus  . . .  exilio  traditur ,  &  pro  eo 
fjoannes  Crucis  Cuftos  E pifc opus  ordinatur.  U  bi  T  beo- 
phanes  pag.  134.  K ai  l%upo\ovtlf>i  lwtlvm  a.7ro  g-civpo- 
quXcUuv.  Sane  Francis  noltris  Hierofolymitanum 
regnum  obtinentibus ,  hocce  titulo,  Dominicam 
-crucem  fervabat  Canonicus  fandae  Anallafeos. 
Vide  Gretzer.  de  Cruce  pag.  2  56.  6c  2  5  84. 
Custos  Dominicorum  Regis,  apud  Anglos, 
in  Monaftico  Anglic.  tom.  2.  pag.  278.  id  eft, 
Domanii  Regii. 

Custos  Domus  Inf  i  rm  o  ru  m  ,  OfficiumMo- 
nafticum  ,  idem  quod  Infirmarii ,  de  quo  Chroni¬ 
con  S.  Trudonis  lib.  10.  pag.  464. 

Custos  Dormitorii,  in  Libro  MS.  Ordinis 
S.  Vidoris  Parifienfis  cap.  6  8.  Cui  Dormitorii 
Monaftici  cura  incumbit. 


> 


1X79  CUS 

Custos  Ecclesias.  Vide  fupra  Cufios  i. 

Custodes  Ecclesiarum  &  fanltorum  locorum, 
in  leg.  26.  Cod.  Theod.  de  Epilcop.  quam  legem 
deEcclefiis  &  Jocis  SS.  Paladtinoe  interpretantur 
viridodli.  Vide Baron.an.  38  1 .  n.16.  &  Warda. 

Custodes  feu  Magiftn ,  &  Cuji  odes  For  eft  arum  & 
Aquarum ,  in  Statuto  Philippi  Pulcri  pro  reforma¬ 
tione  Regni  ann.  1302.  art.  7.  noftris  :  Maifire 
desEaux  &  Forefts  de  France.V ide  Foreftarius. 

Ccstodes  Gaolarum,  feucarcerum,  quorum 
munus  fuitquandoque  infeodo,  &  quadam 
jantia  reputabatur,  ut  elt  in  Fleta  lib.  1  .c.26  5  . 

Custodes  Gaugeriae  ,  in  Itinere  Camerarii 
Scotici  cap.  1 .  Vide  Gagcria  poli  Vadium. 

Custodes  FI  ostiorum  in  itineribus ,  qui  virgam 
portant  coram  f/uftitiai iis  deBanco ,  de  quibus  Fleta 
lib.  2.c.  39.  &  Statutum  2.  Weltmonalt  c.  48. 

Custos  Laboris,  Qui  Monachorum  labori  in¬ 
vigilat  ,  in  Ufibus  antiquis  Cillere,  cap.  7  5  . 

Custos  Martyrum.  Vide  Martyr arius. 

Custos  Meretricum.  Charta  Roberti  Ducis 
Normannise  Richardi  filii ,  in  Regcllo  Norman- 
niae  fign.  P.  in  Camera  Computorum  Parif.  Et 
pradittus  Baldricus  &  Regardator  &  Panagator  mea- 
rumforeftarum  habens  tantum  in  donis  &  liberationi¬ 
bus  reguardi  &  panagii ,  quantum  unus  ex  Magijlris 
reguardatoribus  &  panagatoribus  meis  per  totam  Nor - 
manniam  &  *  Cuflodum  meorum  ad  juftitiam  gladii  mei 
pertinentium ,  &  Cufios  meretricum  publice  venalium  in 
lupanari  de  Roth.  &  Marefcallus  meus,  quando  moror 
Roth.  habens  unaquaque  die  pro  ordinationis  mea  Roth. 
de  liberatione  6.  panes,  &  6.  fercula  coquina ,  &unum 
[extarium  vini ,  &c. 

51  Custos  Monasterii,  Idem  qui  Ecclefia  Mona¬ 
chorum.  Epillola  Monachorum  Burgidolenlium, 
vitam Flervei  continens,  librofquc  ab  eo  confcri- 
ptos, apud  Acher. Spicii. to. 2.  p.  5 1 6. Librum  etiam 
non  minimum  fecit  de  miraculis  S.  M  an  a  Dei  genitri¬ 
cis  ,  qua  eadem  inviolata  Virgo  temporibus  ejus geffit  in 
Dolenji  Templo ,  qua  ipfe  mox  pofiquam  gefta  erant , 
jicut  audiebat  ab  ipfis ,  in  quibus  fiebant ,  &  d  Mona¬ 
cha  Cufiode  Monafierii  ,Jine  aliqua  dilatione  feribebat. 

Custodes  Monetae,  in  Statutis Davidis II. Re¬ 
gis  Scotiae  cap.  4 6.  §.  2.  qui  Monetae  cudendae 
praefectus  eft ,  nollris :  G arde  de  la  Monnoie.  Statu¬ 
to  S.  Ludovici  Regis :  Le  Garde  de  l  a  Monnoie  de- 
voit  jurer,  que  il  gardera  bien  &  loiaument  la  Mon¬ 
noie  ,  &  que  les  Trouffeaux  &  les  Piles ,  que  h  tail- 
leur  dlcelle  monnoie  lui  baudra ,  queil  les  gardera  bien 
&  loiaument ,  &  ne  les  baillera  d  nulli ,  fors  que  as 
■monnoiers ,  qui  l a  monnoie  monnoieront.  Cullodes  Mo¬ 
netas  in  unaquaque  officina  monetariaadduos  re¬ 
duxit  CarolusV.  Regens ,  2  7-Febr.  an.  1359. 

Custodes  Nundinarum  Campania,  in 
Statuto  Philippi  Pulcri  an.  1302.  pro  reforma¬ 
tione  Regni  §.  7.  qui  quidem  ut  plurimum  ex 
Militari  &  Nobilium  ordine  erant .  &  mercato¬ 
rum,  qui  ad  has  nundinas  conHuebant,  lites  & 
controverlias  dirimebant.  In  Regello Magnorum 
dierum  Campaniae  fol.  34.  35.  mentio  fit  Joan- 
nis  de  Breonne ,  &  Guillelmi  de  Vdlarcey  Militum 
Culiodum  nundinarum  Campaniae  ,  quo  loco 
ffiaec  habentur  :  Ratione  Cufiodia  &  officii  nundinarum 
pradiclarum ,  quod  fecundum  ufus  &  confuetudines  di¬ 
tiarum  nundinarum  ,fi  Cuflodes  earumdem  nundinarum 
ponunt ,  vel  poni  faciunt  in  prtjionem  aliquem  debito¬ 
rem  de  corpore  nundinarum ,  ad  requifitionem  alicujus 
mercatoris  Ji  evadat  d  ditia  prijione  Jine  voluntate  & 
afienfii  ditti  mercatoris ,  dicti  Cuflodes  ratione  didi  offi¬ 
cii,  &  Dominus  Campank ,  cujus  perfonamreprafoi- 


CUS  1280 

tant ,  in  cafu  ifio  tenentur  reddere  &  folvere  ,feu  reddi 
&  folvi  facere  mercatori  praditto  fiium  debitum ,  ratio¬ 
ne  cujus  didas  nundinas  frequentantes  erant  &  fuerant 
in  tali  prijione.  De  nundinis  vero  Trecenfibus,  im 
Monachus  S.  Mariani  anno  1189.  In  crafiinum 
ejufilemfefii  (S.  Magdalenae)  'Treca  civitas  populofa , 
referta  opibus ,  te  ilis  ampliffima ,  repentina  conflagra¬ 
tione  fere  funditus  eft  everf  x.  Celebrabantur  ibi  nundina , 
in  quibus  diverfas  congeffierant  opes ,  qui  de  diverfis 
partibus  confluxerant  infiitores.  [Inltrumentum  Ta¬ 
bularii  Calenfis  pag.  208.  inferiptum :  De  quadam 
venditione  fada  de  mandato  Magiftrorum  nundinum . 
De  mandato  di  fer  et  orum  virorum  Domini  J/o  annis  de 
Brena  Militis  &  Gene  i  ani  de  Parifiis  Domini  Regis 
Fr uncia  Pennetarii ,  Cuflodum  nundinum  Campania  & 
Bria  d  Domino  Rege  deputatorum ,  &c.  ]  V  ide  Sta¬ 
tuta  fecunda  Roberti  I.  Regis  Scotiae  cap.  20.  & 
infra  in  verbo  Nundina. 

Custodes  Ordinis  appellantur  Decani  in  Or¬ 
dine  Ciltercienli ,  ut  oblervat  Haeftenus  lib.  3.. 
Difquifit.  Monafl.  tradi.  6.  difq.  4.  VideUghel- 
lum  tom.  4.  pag.  1209.  Hilloria  depolitionis 
Arnulfi  Remenfis  Archiepifcopi  :  Habitaque  ra¬ 
tione  totius  fumma  Synodi ,  dignitas,  pralatura  ac  pote- 
fias  quaji  judiciaria  ftetit  penes  Archiepifcopum  Signi¬ 
num  (Senonenfem)  quem  &atas  &  vita  meritum  ac 
[cientia  commendabat. Arnulfus  amemvenerabilis  Epi- 
fcopus  (Aurelianenfis)  Ordinis  Cufios,  ac  omnium  ge¬ 
rendorum  interpres  declaratus  eft ,  eo  quod  inter  omnes 
G  alitarum  Epifcopos  fapientia  &  eloquentia  clarior  ha¬ 
beretur.  Confuetud.  Eoveshamenfis  Coenobii  in 
A  ngl  ia:  A  Celer  ario  igitur Jingtilis  diebus  debent  venire 
in  Refectorium  72. panes  monachiles ,  quorum  quilibet 
erit  ponderis  6  5  .f 'olidorum :  ex  quibus Jtngult  Monachi 
Jingulos  percipient :  Prior  &  per  duplum ,  niji  cum  Ab¬ 
bate  comederit.  Nihilominus  qui  ad  f  aperior  em  menfam , 
&  Cufios  Ordinis ,  /ederit ,  duplum :  qui  Miffam  ma¬ 
jorem  celebraverit ,  duos,  &c. 

Custodes  &  Gardiani  pacis,  in  Anglia,quiaRege 
flatunntur,  ut  in  delinquentes  contra  pacem  Re¬ 
giam  animadvertant,  eamque  curent  &  tueantur. 
Hi  lub  Edw.  III.  [Juftitiarii pacis  appellari  coepere.' 
Multi  horum ,  ait  Spelmannus,  in  lingulis  urbi¬ 
bus  &  Comitatibus,  cum  e  majori  nobilitate, 
tum  e  minori,  a  Cancellario  feu  Cuftode  magni 
figilli  Angliae  defignati.  Prima  inllitutione  duo 
vel  tres  folummodo,  &  juxta  Statutum  1  3. Ri¬ 
chardi  II.  non-ultra  fex:  fed  audio  in  dies  eorum 
munere,  reperti  demum  funt  60.  atque  eo  am¬ 
plius  in  uno  aliquo  Comitatu,  ad  hoc  fullinen- 
dum.  Erant  olim  pacis  Cuflodes  a  populo  eledli  in 
Comitatibus :  nonnulli  ex  tenuroe ratione,  &  qui¬ 
dam  virtute  officii ,  de  quibus  Lambardus  Eire- 
nar.  lib.  1 .  cap.  3  .Vide  Paciarus,  in  Pax. 

Custos  Palatii.  Quidam  Ludovicus  hac  di¬ 
gnitate  donatus ,  inter  Minifteriales  fubfcribit 
Chartam  Lotharii  Imp.  an.  1 1  3  1 .  apud  Duchef- 
nium  i  1.  Probat.  Hili.  Luxemburg.  pag.  3  4.  Idem 
forte ,  qui  Cura  Palatii. 

Custodes  quinqjJe  Portuum  Anglia:. 
V  ide  Barones  quinque  Portuum. 

Custos  Puerorum  Regis,  Maitre  des  Pages 
dn  Roy.  GuillelmusCarnotenfis  de  Vita  &  Mira- 
cul.  S.  Ludovici :  Dominus  Petrus  de  Laudum  AFw 
les  Cufios  puerorum  Domini  Regis  Philippi. 

Custos  Puerorum,  Infantium,  feu  eo¬ 
rum  ,  qui  adhuc  pueri  Monalterio  oblati  erant; 
Magiller,  qui  iis  proefedlus  efl :  nam  Cuflodes  pro¬ 
prie  juvenum  &  puerorum  dicuntur,  ut  ex.  Tul¬ 
lio  annotat  Servius.  Horatius : 

Imberbis 


ii8i  CUS 

Imberbis  juvenis  tandem  Cuflode  remoto. 

Gaudet  equis ,  &c. 

Udalricus  lib.  i.  Confuetud.  Cluniae,  cap.  41. 
Et  finguli  (Fratres)  fedent  in  fedili  ftuo  captu  cooperti} 
juvenes ,  qui  in  Cufiodia  funt ,  juxta  Qtjiodes  [nos ,  de 
quibus  fanmoperc  cavetur ,  ne  Jimul  ita  fedeant  ,  ut 
non  habeant  inter  fe  probabilem  &  boni  teflimonii  me¬ 
diatorem.  Lib.  3.  cap.  6.  ait,  Circatores ,  Magiflros 
puerorum , juvenum  Cujlodes ,  fubeffe  Priori  Clau- 
ftrali.  Hariulfus  lib.  4.  Chron.  Centul.  cap.  14. 
Ut  humilitatis  ejus  conflantia  certius  no f ceretur,  factus 
eft  Puerorum  Cufios ,  ut  qui  Dei  judicio  paflor  anima¬ 
rum  erat  eligendus.  Cujlodes  Infantum ,  apud  Floren¬ 
tium  Wigorn.  pag.  6  3 1.  Vide  Confuctud.  Flo- 
riacenfis  Monaft.  pag.  399.  Chron.  Trudonenfe 
Jib.  3 .6.  8.  pag-.  381. 400. 439. S.  Bonifacium 
Mogunt.  Epifl.  t  7.  &  Haeftenum  lib.  4.  Difqui- 
fit.  Monaft.  tradi.  1.  difquifit.  6. 

Custodi  a  Pupillorum,  quae  dominos  feuda- 
Jes  fpedlat  in  Vaflallis.  Duplex  autem  eft ,  altera 
Regalis ,  altera  feudalis.  Garde  noble  Royale  & gar- 
de  noble  Seigneuriale,  in  Confuetudine  Normannise 
art.  214.  Cufiodia  Pupillorum  Regalis  illa  eft  ,  quae 
ad  Regem  ipfo  jure  devolvitur  ratione feudorum 
ab  eo  nude  pendentium,  qui  non  modoejufmo- 
di  feudorum  pupilli  vaffalli  ,  fed  etiam  aliorum 
feudorum  Erupturarum  ab  iis  dominis  feudalibus 
pendentium  redditibus  fruitur ,  teneturque  tan- 
quam  bonus  paterfamilias  &  tutor  aedificia  ac  prae¬ 
dia  in  bono  ftatu  continere  ,  pupillumque  juxta 
ejus  natalium  praerogativam  alere  &  educare.  Do¬ 
minus  vero  feodalis  iis  tantummodo  feodis  nobi¬ 
libus  vaffallorum  gaudet ,  quae  ab  ipfo  nude  pen¬ 
dent  ,  ut  eft  in  eadem  Confuetudine  Norman.  art. 
115.dt216.Jus  feudale  Saxonum  art.  1  8  •  §.  6 . 
Dominus  etiam  efl  tutor  pueri  in  bonis ,  qua  de  ipfo  tenet 
infra  annos  pueriles,  dum  nulli  contulit  hoc  emolumen¬ 
tum  :  &  debet  inde  reditus  accipere  ,  donec  puer  ad  an¬ 
nos  perveniat  fupraferiptos ,  infra  quos  puer  fe  negligere 
non  valebit  ,Ji  d  Domino  non  potuerit  invefliri.  Char¬ 
ta  Libertatum  Angliae  an.  12  1  5 .  Si  autem  alicujus 
hares  talium  fuerit  infra  at  at  em ,  &  fuerit  in  Cufiodia, 
dominus  ejus  non  habeat  Cuflodiam  ejus ,  nec  terra  fua , 
antequam  bomagium  ejus  ceperit ,  perdat  Curiam  ,  & 
pofquam  talis  hares  fuerit  in  Cufiodia ,  &  ad  atatem 
pervenerit  ,fcilicet  viginti  &  unius  anni,  habeat  baredi- 
tatemfuam  fine  relevio  ,  &  Jine  fine  :  ita  tamen  ,  quod 
Ji  ipfe ,  dum  infra  atatem  fuerit ,  fiat  Miles ,  nihilomi¬ 
nus  terra  remaneat  in  Cufiodia  dominorum  fu  orum  uf- 
que  ad  terminum  pradiclum.  Cufios  terra  bujufnodi 
haredis ,  qui  infra  atatem  fuerit ,  non  capiat  de  terra 
haredis ,  nifi  rationabiles  confietudines,  &  rationabilia 
fervida,  hac  fine  deflr  ultione ,  &i >aflo  hominum  vel  re¬ 
rum ,  &c.  De  Cufiodia  Regali ,  haec  etiam  habet 
WillelmusMalmefbur.  1.  5.  de  Ricardo Ceftrenli 
Comite  pag.  157«  Erat  ille  tunc  pro  atate  parvulus, 
&  Regis  fidei  tutelaque  accommodatus.  [Hernicus  ve¬ 
ro  Rex  Angi,  in  Charta  an.  1 1 5  5 .  apud  D.  Erupi 
deUfu  feudorum  tona.  2.  pag.  v.  ad  calcem  :  Nos 
non  habemus  Cuflodiam  haredis  vel  terra  alicujus ,  qui 
tenet  de  alio  per  fervitium  militare ,  occafione  alicujus 
ferjantura ,  qua  tenetur  de  nobis  per  fervitium  reddendi 
catellos  vel  fagittas ,  vel  bujufnodi.  J  De  Cuflodiarum 
exitibus ,fpect antibus  ad  coronam, rationes  inibantur, 
ut  eft  apud  Matthaeum  Paris  p.  258.  2  7  7. 

Cuftodias  iftas  Regales  Rex  aliis  donare  ,  vel 
vendere  ut  plurimum  confuevit ,  qui  de  iis  com¬ 
puta  ad  pupillorum  commodum  reddunt ,  ut  eft 
in Confuet. Norman.  art.  215* Matth.  Paris  ann. 
1231.  p.  253.  Ad  hac  Rex  dixit  Comitem  profatum 
Tom.  II. 


CUS  1281 

de  fe  tenere  in  capite ,  &  vacantes  'Cuftodias  Comitum 
&  Baronum  &  eorumdem  haredum  ad  fuarn  Coronam 
ufjue  ad  atatem  legitimam  pertinere  :  ttndejtbi  licere 
propofuit  tales  Cuftodias  cui  voluerit  vendere  vel  con¬ 
ferre.  Idem  an.  1245.  pag.  445 .  Obiit. . .  Gilbertus 
de  Himfrevilla  parvulum  fuum  quemdam  relinquens 
haredem  ,  cujus  Cuflodiam  flatim  conceffit  Rex  Comiti 
Legeceftria.  Idem  ann.  1257.  Concejfa  fuit  Regina 
Cufiodia  terra  JVillelmi  de  Cantelupo  ,  qua  prius  con- 
ceffa  fuerat  Edveardo ,  &  Cufiodia  terra  IVillelmi  Lon - 
gafpatha.  De  ejufinodi  cuftodiis  pupillorum  vide 
praeterea  eumdem  Matthaeum  Paris  p.  2  5  3 .  Ro- 
gerumHovedenum  p.  549-  Leges  Malcol mi  Re¬ 
gis  Scotiae  cap.  1 .  §.  3 .  Regiam  Majeftatem  lib.  2 . 
c.  41.  42.  &  feqq. Quoniam  attachiamentac.  1  8. 
Stabilimenta  S.  Ludovici  lib.  i.c.115.  veterem 
Confuetudinem  Normannise  cap.  3  3  .  novam  art. 
129.  21  3.  &  feqq.  Bradtonum  lib.  2.  cap.  3  5. 
?.  1 . 6. cap.  3  7 .  §.  1 .  3 .  5 .  Fletam,  lib.  1 .  cap.  9. 
§.  2.  Brittonem  cap.  66.  Littletonem  fcdl.  103. 
&  leqq.  &  fedl.  125.  Chriftophorum  de  S.  Germa¬ 
no  de  Confuet.  Angi.  cap.  7.  p.  2  5 .  FroifTartem 

4.  vol.  cap.  90 .  p.  271  .Thomam  Smith.  de  Re- 
publ.  Angi.  lib.  2.  c.  4.  Chopinum  lib.  1 .  de  Do*- 
maniotit.  i.n.  18.  lib.  3 . tit.  19.  num.  8.  9. 10. 
Cambdenum  in  Britannia  p.  108.  Edit.  3 .  &c. 

f  Custodes  R  e  c,  aliarum.  Vide  Regalia ,  Fifcus, 

Custos  Regalis.  Ita  indigitatur  Samuel  Abbas 

5.  Joannis  Reomaenfis  fubann.  691.  in  Catalogo 
Abbatum  ej  ufee  Monafterii.  Vide  Con  jeduras  Pe¬ 
tri  Roverii  de  hac  nomenclatura  n.  9  3 . 

Custos  Reg is.  Ingelrannus  fubfcribit  cum  aliis 
Proceribus  P  receptum  Philippi  Regis Franc. ann. 
1060. Regis  Philippi  primo  quo  vixfeptennisRex 
erat.  Vide  Bajulus. 

Custodes  Saltuum  z hllarumque  regiarum,  in  Chro¬ 
nico  Fontanellenfi  cap.  1 .  pag.  1 94.  iidem ,  qui 
Saltuarii  ac  Villici. 

Cu  stodes  Sepulcrorum.  Julius  Firmicus  lib. 

3.  c.  11.  Pollinctores ,  &  funerarios ,  mortuorum  cada¬ 
verum  Cujlodes ,  aut  fepulcrorum  faciet  janitores.  Lib. 

4.  cap.  1.  Faciet  quoque  pauperes ,  mi  fer  os,  deflitutos, 

. . .  Cuftodefqiie  fepulcrorum  ,  &c.  Vide  cap.  6.  Mo¬ 
numentorum  Cuflodes ,  lib.  8.  cap.  26.  in  Concilio 
Parifienfi  III.  can.  9.  Degeneres  fervi  ,  qui  fepulchs 
definitorum  pro  qualitate  ipjtus  miniflerii  deputantur. 
Vide  Ieg.  2.  Cod.  Theod.  de Sepulcr.  violat.  Alii 
Chriftianis  fuere  Cuflodes  fepulcrorum  ,  qui  fcilicet 
corpora, reliquias,  &  confeffiones Martyrum cu- 
ftodiebant.  Ademarus  Cabanenfis  in  Abbatibus  S. 
Martial.Lemovicenfispag.  272  .Et  intra  1  5.  dies 
crypta  aurea  cum  gemmis  d  novo  reflaurata  eft  a  fjof- 
berto  Cuflode  fepulcri  ( S.  Martialis )  Monacho.  Vide 
Martyrarius. 

Custodia  Sigillorum  Regalium.  Statutum 
Philippi  Regis  anni  1302.  pro  Reformatione  Re¬ 
gni  :  Item  volumus ,  &  tenore  prafentium  fancimus , 
quod  Jigilla  Sene  [calli  arum  &  Bajuliarum ,  Vicaria¬ 
rum  &  fjudic  at  urarum  regni  tioflri  de  c  at  ero  non  ven¬ 
dantur;  fed  in  Cufiodia  tradantur  perfonis  legalib  ts  & 
bona  fama.  Idem  Statutum  legitur  a  Philippo  Re¬ 
ge ,  13 .  Maii  ann.  1 3  47.  in  Regefto  Olim  fol.  2  o . 
[Vide  Cancellarius.  ] 

Cu.  sto  des  Silvarum.  Vide  Forefiarius. 

Custos  SpiRiTUALiTATis,Cui  rerum  fpiri- 
tualium  &  ad  animarum  falutem  pertinentium 
cura  committitur ,  epifcopali  fede  vacante.  Pro¬ 
vincialis  Lyndwoodi  pag.  3  2 3. Edit.  167 9.  Sdis 
Epifcoporum  bujufnodi  perfonis  (  inceffs  )  ab f  ludio¬ 
ne  m  fententia  refervantes ,  excepto  mortis  articulo ,  tu 

Mmmm 


i283  CUS 


quo  abfolvi  valeant  a  quolibet  Sacerdote  ‘,Jic  ut  Ji  con¬ 
valuerint  ,  peccatum  futm  hujufeemodi  teneantur  fu b 
poena  anathematis  infra  fpatium  trium  menjium  pro¬ 
priis  Epifcopis  confiteri ,  aut  fede  epifcopali  vacante  , 
Cuji  odi  fptr  itu  alitatis ,  aut  Decano  Ecclejia  Cathedra- 
lis.  Vide  ibi  notam  1. 

Custos  Summariorum  &  caretiarum  Regis ,  in  Fle- 
talib.  2.  cap.  i4.§.  4* 

Custodes  V  inearum  ,  in  lege  Burgundion.  Ad¬ 
dit.  i.tit.  i.§.  3. Vide Meffarius. 

Cu  stos  Vini.  Vide  Vinarius ,  Officium  Monaft. 

CU STRIX  ,  Officium  ,  feu  dignitas  in  Monafteriis 
feminarum  ,  ut  Cuftodis  in  virilibus  ,  -cui  fcilicet 
incumbebat Ecclefiae  cura:  occurrit  hac  notione 
apud  Wolfardum  Monachum  1.  3.  de  Vita  fandae 
Walburgis  cap.  2. 

Cu s t ri x,  Abbatiffa,  Formulae  vett.  Lindenbro- 
gianae  21.  22.  Ubi  inluftris  Abbatiffa  ill.  Cujirix pra- 
effe  videtur  ,  una  cum  norma  plurima  ancillarum ,  ibi¬ 
dem  conft 'flentium. 

f  CUSTULAR1A ,  Cultrorum  officina,  Gall.  Cou- 
telerie.  Vicus  Cuflularia  ,  in  Charta  anni  1  369.  e 
Chartulario  S.  Mellani  Pontifarenfis. 

CUSTUMA,  Custumare,  Custumariu s.  Vide  Con- 
fuetudo  4 

%  CUSTURA.  Vide  Cultura. 

4  CUSTURAR1US,  a  Gallico  Couturier,  Sartor,  Sar¬ 
cinator  ,  in  Chartulario  S.  Martini Pontifarenfis. 

1.  CUSTUS,  Costus  ,  Costacium,  &c.Ex- 
penfae ,  impenfae ,  ex  Gallico  Couft ,  Hifpan.  Csfia. 
Matth.  Paris  ann.  1  244.  Ad  proprium  fiumCujlum 
ipfum  compellent.  An.  1258.  Sine  omni  Cujlu  appo¬ 
nendo.  Occurrit  apudWill-  Thornnon  femel,  & 
in  Prob.  Hili.  desChaftaigners  pag.  5  3. [apud  Ry- 
merum  to.  8.  p*  727*  c0^  1  •  Latiner e  tom. 

2.  Ordinat.  Reg.  pag.  1 2 6 .in  Chartulario  S.  V an- 
dreg.to.  2.  p.  1673.  &  alibi  paffim.] 

Costus,  ex  Anglico  &  Cambro-Britannico  Coft , 
Sumptus.  Regiam  Majefl.  iib.  3 .  cap.  3 .  Si  res  talis 
fuerit ,  quod  e  xp  en  fas ,  aut  Cojlum ,  vel  fumptus  exigat 
necejf ariosf  Apud  Lobinellum.Hift.  Britan.  to.  2. 
coi.  324.  Faciet  fervidum  decem  militum ...  ad  Co- 
flum  &  expenf  am  ejufdem.  ] 

4RCoustum.  ChartaS.  Martini Pontifar. an.  1244. 
Dampna  &  deperdita  &  Couft  a  inde  habita  Priori  ple¬ 
narie  reftituantur. 

Custagium,  in  Fleta  lib.  2.  cap.  i.§.  27.  [&  in 
Formulari  Anglic.  Thomae  Madox  p.  148.J 

Costacium.  Statuta  fecunda  Roberti  I.  Scotorum 
Regis  c.  19.5.  10.  Et  referventur  femper  mercatori 
fua  damna  &  Cuftagia  necejf aria  &  rationabilia  ,  &c. 
Knyghton.  an.  1357.  Convenerunt  dare  Duci  ioq. 
mille  fcutorum prof uis  Coftagiis. Hift.P rioratus  Wig- 
morienfis  tom.  2.  Monadici  Anglic.  Et  ve  [quit  en- 
tre  les  Cbanoines  a  fes  Cojlages  demcines.  Ibid.  Ades 
apres  il  fachevy  a  fes  Cojlages  demeines.  Et  mox:  La- 
quelle  ilfift  tcft  perfere  a  fes  Cojlages.  Id  efl,  propriis 
impenfis. 

Constangium  ,  feu  forte, Coujlangium  :  in Ch ro- 
nico  Senonienfi  c.  1  6.  Unde  contigit  Abbatem  ipjius 
Monaflerii  Conftangtis  ditiorum  armatorum  ita  attri¬ 
tum  ,  &c.  [  Gefla  T revir.  Archiepifcoporum  apud 
Marten.  to.  4.  Ampliffi  Colled.  coi.  3  7 6.  Siatim 
Ecclejia  fua  terras  plurimas  &  redditus  pignorali  cau¬ 
tione  &  litterali  obligatione, Conftangtis  gravibus  dam- 
nifque  datas  impignor at afque  per  maxima  debita  con¬ 
traxit, de  quibus  parum  dicitur  per folviffe .]Odavianus 
de  S.  Gelais  in  Viridario  honoris: 

Lcfqttrls  apres  merveilleufe  Couft  ange 
En  ceftui  cas  acquirent  gr and  louange. 


CUS  1284. 

4J Constangia  ,  Gall.  Couftange.  ChartaHugonis 
Comitis  Regifleftenfis  de  Maceriis  ann.  1233.6 
Mufaeo  D.  deCange  :  Ipfos  poffum  ducere  in  exerci¬ 
tum  .. . .  per  unam  j ornatam  ad  ip forum  Conftangias. 
Gall.  Chrifl.to.  4.  coi.  782.  ex  Charta Guidonis 
-de  Rochefort  Epifc.  Lingon.  ann.  1265.  Priori  & 
Fratribus  reftituimus  &  reddidimus  pro  injuria  Jibi  d 
nobis  illata ,  in  terra  ip  forum  conftruendo  ftagnum,  Con- 
(iangias  ,quas  illud  faciendo  fecimus ,  concedentes  eif- 
dem  ut  ab  hac  hora  ditium  ftagnum  pacifice  poffdeant. 
Utitur  etiam  Richerius  Chronographus  in  Vita  S, 
Hildulphi  Epifc.T revir.  inter  Ada  SS.  Benedid. 
faec.  3  .  part.  2.  p.  4  80. 

fCoUSTA  ngia,  legitur  in  Hoftis ,  Lin.  Paulo  ali¬ 
ter  ,  &c. 

Cu  sta  n  c  1  a  ,  in  Domefdei,  in  Monaflico  Anglic. 
to.  3 .  p.  3  06. Ditium  manerium  reddit  duas  firmas  in 
pane  &  cerevijia ,  &  Cuftancias  pijlrini  &  br acini.  &c. 

Con  stamen  tum,  Eadem  notione, unde  vocabu¬ 
la  priora  a  conft  are  deducunt  viri  dodi.  Scriptum 
de  fervitiis  Militum  Normann.  pofl  Ordericum 

V  italem  :  Ricbardus  filius  Rou ,  1 .  Adii . uno  die 

cum  Conftamento  fuo ,  &  deinceps  cum  Conftamento  Co¬ 
mitis.  Occurrit  ibi  pluries.  Henricus  Huntindo- 
nenfis  de  Contemptu  mundi  c.  6.  Jftvibusjam  du- 
dum  magni  Conft  amenti  fervitium  impendere  jocundum 
mihi  videbatur.  Coftement ,  apud  Wilharduinum  nu¬ 
mero  10 1. 

4JConstamentum,  alia  notione  fumi  videtur, 
acf.  eadem  qua  S  talium  in  Charta  Philippi  Regis 
Franc.  an.  1 2 10 .  e  Chartulario  Montis  Martyrum : 
In  his  autem  omnibus  tam  in  ftallis  ,  quam  in  pradi- 
cta  domo  ponent  fepefati  carnifices  omnia  Conftamenta. 
Charta  Officialis  Curia  Parif.  ann.  1264.  Ditius 
Guillermus  preditias  nundinas  logiare  tenetur  3  &  om¬ 
nia  que  ad  cas  pertinent  de  omnibus  Conft  amentis  facere 
fuis  propriis  fumptibus  &  expenfis.  Sunt  autem  S  talla 
fedes  &  apothecae  mercatorum  in  nundinis  ,  ut 
fuo  loco  dicitur. 

41  Constamen  ,ut  Cvnft  amentum ,  Expenfae ,  fu  in¬ 
tus.  Gefla  S.  Anfelmi  ,  tom.  2 .  April.  pag.  907. 
fftuod  enim Jine  multis  periculis  magnoque  labore  atque 
Conft amine  obtinere  nonpoffes. 

f  Coustamentum,  Idem.  Litterae  Officialis  Pa¬ 
rif.  an.  1241.  e  Tabulario  Portus  Regii :  Ipfe  red¬ 
dere  tenetur  Adonafterio  pro  damnis  &  expenfis  xl.  li¬ 
bras  Par.  f  alvis  omnibus  legitimis  Couft  amentis.  Char¬ 
tularium  S.  Martini  Pontifar.  Exceptis  vindemiis  ni¬ 
hil  omnino  Conftamenti  in  vinea  ,  qua  dicitur  Hortus 
Monachorum  ,  ponemus.  Legitur  iterum  in  Charta 
Monaflerii  S.  Germani  Autiffi  an.  12  5  6. 

41  Costa  mentum,  Eodem  fignificatu.  Litterae 
venditionis  caflri  de  Glane  ann.  1 294.  ex  Char¬ 
tulario  ^Eduenfi :  Damna  deperdita  ,  miffiones,Co- 
ft  ament  a  ,  qua  ditius  Epifcopus  fecerit  vel  incurrerit 
ob  defectum  garantia  ,  tenebitur  ditius  fjoh annes  eidem 
Epifcopo  reftaurare.  Charta  Simonis  domini  Rupis- 
fortis  ann.  1  2  3  2.  ex  Archivo  Monaflerii  Bone- 
vallis:  Volo  etiam  &  concedo  quod  ditius  Abbas  &  Mo¬ 
nachi  adquirant ,  Ji  potuerint ,  &  pacifice  pojftdeanty 
Jine  Coftamentis  erga  me  vel  haredes  meos  fatiis ,  de¬ 
cimam  Roberti  de  Efcuretis,  quam  ipfe  Robertus  habet 
in  parrochia  de  Danciaco.  Quae  fere  totidem  verbis 
repetuntur  in  Charta  Galteri  Archiepifc.  Senon. 
eodem  an.&  ex  eod.Archivo.OccurritapudRym. 
to.  2 .  p.  3  o  3 .  Marten.  to.  1 .  Anecd.  coi.  8  8  7. 8$ 
D.  Brujfel.  de  Ufu  feudorum  p.  clxxxix.  ad  cal¬ 
cem  tomi  2. 

4JCustu  mentum.  Eodem  int^lledu,  apudRy- 
mer.  to.  3 .  p.  1 6.  coi.  2. 


128;  CUT 

f  Custamhntom,  apud  eumd.  Rymer.  to.  x.  p. 
244.  coi.  2. 

C  u  stare,  Conflare,  Gall.  Couter.  Tabularium 
S.  Bartholomaei  Bethun.ad annum  1226.  fol.3  8. 
verfo  :  Pratum  quoddam  quod  habemus  [itum  in  par- 
r  ocina  de  G  erga  juxta  bufcttm  Her  manni .  ...ita  quod 
Ji  . . .  aliquid  Cufiaret ,  dittus  R.  &  hares  [mu  tenere¬ 
tur  Cuftum  reddere.  Jjhiantum  poterit  Cuflare  repara¬ 
tio  feu  refettio  dicti  pontis,  in  Littcrisjohannis  Franc» 
llegis  an.  1 3  5  6.  to.  3 .  Ordinat,  p.  8  2. 

f[  2.  CUSTUS ,  apud Rymcrum to.  10. p.  5 o 8.  coi. 
I.  Invia  &  extra  viam  ,  redeundo ,  deferentes  ,Jive 
non  deferentes  gladios  ,  dagaria  &  parvos  Cttflus.  Et 
coi.  feq.  In  via  &  extra  viant ,  redeundo  ,  gladios  , 
dagaria  ,  Bouges.  Haec  vox  Bouges  idem  fignificare 
videtur,  quod  Cufius :  funt  autem  Bouges ,  fi  bene 
conjedo ,  Bulgae  feu  Sacculi  ad  feliam  equi  vel  ad 
brachium  pendentes  ,  noflris  Bougettes ,  Anglis 
BougetSc  Budget.  Erit  forte  qui  Cufius  pro  Cultros 
pofitum  conjiciat. 

%  CUSUERE.  Vide  Cufire. 

«jj  CUSU  RA  e  fi  fpecies  luti ,  qua  dicitur  Magra,  Mattii. 
Silvatico. 

%  CUSUS,  %vXinrmXn%.  GlolT.  Lat.  Graec.  Sangerm. 
Pii  pro  Cujfus ,  Vermis  in  ligno. 

CUT,  Tributi  fpecies  apud  Scotos.  Leges  Burgo¬ 
rum  Scoticorum  c.  5  9.  Et  [ciendum  eft  ,  quod  fial- 
langiator  non  potefi  habere  lot ,  Cut ,  vel  cavel ,  ullo 
tempore  de  aliquo  mercimonio  cum  burgenfc  ,  niji  infra 
nundinas.  [  V»de  Cutum,  ] 

CUTARIA.  Charta  an.  1 1 79.  exarata  Papiae  ,  MS. 
Cum  omnibus  honoribus ,  conditionibus  ,  diftrittis  ,  al~ 
bergariis ,  fodris ,  b  annis ,  collectis ,  Cut  artis,  &  aliis  re¬ 
bus  ,  &c.  In  alia  an.  1298.  Fodris ,  b  annis ,  teloneis , 
Curadiis ,  &  aliis  rebus.  Idem  valet  ac  Conredium . 
Vide  in  hac  voce. 

CUTELLA  argenti ,  in  qua  Dominicis  diebus  fal  po¬ 
nitur.  Sic  Inventarium  S.  Martialis  Lemovic.  ubi 
etiam  :  Item  major  Cutella  &  minor  argentea.  Utro- 
bique  videtur  eife  pro  Scutella. 

CU  TELLUS  ,  pro  Cultellus,  ex  Gallico  Colite  au. 
Will.  Blito  lib.  5 .  Philipp. 

. Et  nudis  agitur  res  dura  Cute  Ilis. 

Lib.  8. 

Haftis  nil  agitur ,  gladius  folufque  Catellus. 

Liber  Ordinis  S.  Vidoris  Parilienfis  MS  cap.  25. 
Pro figno  Cutelh ,  &c.  [Capitul.  General.  S.  Vido- 
ris  Maffil  MSS.  ftatuunt«r  nullus  Clericus  vel  Lay- 
cus  rejidens  &  moram  in  Monaflerio  faciens . . .  pr&fu- 
mat  privatim  vel  manifefie  Catellos  vel  alia  arma  qua¬ 
cumque  deportare.  Hic  Cutellus  videtur  efle  Acina¬ 
ces  ,  Gall.  Coutelas."\ 

CUTICA ,  Cutis ,  cuticula.  Lex  Longobard.  lib»  1  * 
tit.  7»§.  2.  St  quis  alii  plagam  fecerit  in  capite  ,  ut 
Cutica  tantum  rumpatur ,  quam  capilli  cooperiunt,  &c. 
Occurrit  rurfum  tit.  8.  §.  16.  Dantes  in  Inferno 
eant.  32. 

Alhor  li  prefe  per  la  Cutticagna. 

Id  eft  ,  per  capillos. 

CUTIONES ,  vel  Cuciones  ,  inquit  Marcellus  Em- 
pir.  cap.  9.  &  1  5 .  befiiola  funt  multipedes ,  cute  dura 
&  [olida  ,  qua  talla  complicant  fe  in  orbem  pilula  ro- 
tundiffnna ;  Polypodes  Graci  appellant.  Noftri  Clauf- 
portes  vocant ;  fed  male ,  aitSalmafius  adSolinum 
pro  Claufporcs.  Certe  Porcelliones  dicuntur  Caelio 
Aureliano  lib.  1 .  de  Tardis  Palfion.  c.  4.  Percellet  $ 
Campanis  noftris ,  atque  inde  vocem  Coche  ,  pro 
porca,  &  Cocbons ,  pro  porcello  deducunt  viri  do- 
di.  [Laurentio  in  Amalthea Cujiones  iidem  funt 
qui  fupra  Cociones.  ] 

Tom.  II. 


CUV  1186 

1.  CUTIS  Olearia,  perperam ,  ni  fallor ,  feribi- 
tur  ptobutis  olearia ,  in  Charta  plenariae  fecurita- 
tis  apud  Brifionium  lib-  6.Formul.  pag.  647. 

2.  CUTIS ,  [  Cute  privari.  ,  Fuftibus  vel  virgis  caedi. 
Conftitutio  Henrici  II.  Imper.  de  contentionibus 
inter  Fuldenfem  &  HersfeldenfemEcclefias  apud 
Eccardum  in  Addit,  ad  Legem  Salic.  p.  lox.Illi 
qui  hujus  [alti  dux  &  princeps  fuerit ,  tollatur  corium 
&  capilli,  &  infuper  utraque  maxilla  ferro  candenti 
comburatur ;  reliqui  ejus  fequaces  Cute  &  capillis  pri¬ 
ventur.  ]  V  ide  Crines. 

<[f  CUTTELLUS ,  ut  Cutellus .  Charta  Bernardi  Do¬ 
mini  de  Turre  ann.  1  308.  apud  BaJuz.  Hift.  Ar* 
vern.  to.  2.  p.  782 .Etji  percufferit  Cuttello,  debet 
fex  libras  Domino. 

^  CUTULLUS ,  afy.a>v ,  Cubitus.  Supplem.  Antiq. 
CUTUM  ,  f.  Idem  quod  fupra  Cut.  Edward.  II» 
Rex  Angi,  pro  Univerfitate  villae  Fiorentiae  ann. 
1317.  apud  Rymer.  tom.  3 .  p.  6  7  5  .  coi.  1 .  Cum 
Univerfitas  ipfa  &  Confules  ejufdem  a  tempore  coii- 
fir ultionis  villa  pradtcla ....  Cuto  &gardiag  'to  uji  funt 
h attentis  &  gavift. 

CUTURNUS,  Supercilium ,  faftus.  Gloffar.  San- 
german.  n.  5  01.  Eft  pro  Cothurnus ,  Calcei  Tragoe¬ 
dorum  altiores,  &  metaphorice  Superbia. 

CUVA,Cupa,exGall.  Cuve.  Domefdeitit.  Ceftria; 
JQuando  Rex  ibi  veniebat  ,  reddebat  ei  unaquaque 
carrucata  20  o.hefias&  unam  Cuvam  plenam  cer- 
vijia.  Ubi  Spei  mannos  perperam  Cunam  legit.  Vitae 
Abbatum  S.  Albani :  Unam  majorem  Cuvam  de  dra- 
fco:  Alibi  „•  Cuva plena  aqua.  Rurfum  :  £hndqui.l  in 
corpore  repertum  eft ,  in  quadam  Cuva  repojitum  eft. 
[  BernardusGuido  in  Hiftor.  fundationum  Con¬ 
ventuum  Praedicat,  apud  Marten.  to.  6.  AmplilT. 
Colled.  coi.  521.  Exceptis  torculari ,  &  Cuvts ,  & 
doliis,  &  aliis  lignis  ,  qua  in  dittis  domibus  non  funt  in¬ 
fixa.  Pro  minori  capfa  fumitur  in  Adis  SS.  Junii 
tom.  2.  pag.  64.  ubi  de  S.  Syria  Trecenfi :  Et  intra 
eamdemcapfam  quandam  Cuvam  feu  capfam  parvam. ~} 
Vide  Cupa. 

f  CuvA,f.  Locus  claufus  ita  didus ,  quod  extru- 
dus  cflet  in  formam  Cuva  :  vel  f.  legendum  Cava 
pro  Cavea  ,  Locus  fubterraneus  feu  Sacellum  in¬ 
ferius  &  fubterraneum  ,  cujufmodi  pleraque  vi¬ 
dentur  in  quibufdam  Ecclefiis.  Gefla  Guillelmi 
Majoris  Epifc.  Andeg.  cap.  2  2.  Spicii.  Acher.  to. 
Io.  p.  298.  Inchoata  fuit  Mtffa . . .  Dum  autem  ad 
Oblationem  ventum  fuit ,  intravimus  unam  Cuvam  ,  ne 
preffura  hominum  in  oblatione  currentium  gravaremur. 

f  CUZIN  US.  Vide  Cttftnus. 

CUZUPIT IE,  Montenfes,  Rupitani Romae  olim* 
qui  alias  Donatiftae  appellati  funt.  Hofmanni  Le- 
xicon. 

CYANEA ,  Scythia  gemma  coeruleo  corufcans  nitore , 
purpura  interdum  &  punttulis  intermicantibus  auratis 
pulvifcults  varians ,  Ifidoro  lib.  16  Origin.  cap.  9. 
Perperam  in  doliario  San-German.  MS  Cunea  5 
eft  enim  a  Graeco  uvumo;  ,  vel  kvuvio?  ,  coeruleus  , 
quo  Plinius  dixit  Cyaneus. 

CYlllARlUS  ,  qui  vendit  Cybia  ,  pifces  Plinio  , 
Varroni  &  Fefto  notos ,  f.  a.  Graaco  xvCicv  fic  di- 
dos,  quod  formae  eflent  cubicae  feu  quadratae.  Sal- 
malius  in  Solin.  pag.  174.  novae  edit.  Cybium  non 
pifcem  ,  fed  quadratum  intelligit  fruftum  falfa- 
menti.  Arnob.  lib.  z.  JjduidCy Harios ,  Salinatores , 
Bolonas,  Unguentarios ,  Aurifices  ,  Aucupes ,  &c. 

CYBURIUM  ,  C  ibu  reum.  Vide  Ciborium. 

^  CY CARDIA ,  pro  Circadia ,  Cenfus  Epilcopo  vel 
Archidiacono  pro  vifitatione  folutus  ab  Ecclefiis. 
Charta  an.  1  269.  Hift.  Eccl.  Meld.  to.  2.p.  171. 

Mmmm  ij 


iz87  CYC 

Perpetuo  fine  aliquo  onere  liberam  pr&terquam  de  Cy - 
cardia  &  fynodo  liber  aliter  concedimus  &  donamus . 
Vide  Circada. 

«J[  CYCEON ,  Kumuv,  Mifcellanea  potio.  Arnob.  iib. 
5 .  Ebibi  Cyceonem.  Laurentio  in  Amalthea  ,  Cy- 
ceon  ,  Cynnus ,  Mifcellanea  potio  liquidorum  ex  vino 
cum  farina  dr  cafeo,vel  ex  multis  herbis  ad  fedandam 
fitim. 

CYCLAS,  Vellis  undique  claufa  per  extremum 
ambitum ,  finuofa ,  &  dum  terram  verrebat ,  cir¬ 
culum  quempiam  efficiens,  unde  nomen  a  Grae¬ 
co  joJjcXo;  inditum  videtur.  Papias  -.Cyclas,  genus  ve- 
fits ,  d  rotunditate  dicta  ,  furfum  firicta ,  deorfum  am¬ 
pla.  Gloffi  Saxon.  iElfrici:  Cyclas ,  vel  oraria  ,Oji- 
lay.  Saxonibus  Op.1  effc  limbus.  Gloil.  Grec.Lat. 
KvnXct;,  VGrtfi  tw  ;^A«v/av7ro£<j>i/pa  kvkAcj  ,  limbus.  Ibid. 
n ,  »  jiyxA «? ,  limbus.  Ifidorus  lib.  19.  Orig.  cap. 
24.  Circumtextum  efi  ,  quod  Grace  kuuXols  dicitur  de 
quo  Vir  filius 

Et  circumtextum  rofeo  velamen  acantho. 
Circumtextum  autem  dictum, quia  efi  rotundum  pallium. 
In  vocis  origine  aberrat  G uillelmus  Britto  lib.  9. 
Philippid.  qui  a.  Cycladum  infularum  incolis  primo 
adin ventas ejufmodi  velles  putavit : 

Stamina  Phoenicum  ,  ferum ,  Cycladumque  labores. 
Cyclas  autem  proprie  feminarum  fuit.  Britanni¬ 
cus  adSat.  6.  Juven.  Cyclas  vefiis  efi  muliebris  tenuif- 
fima  &  rotunda.  Hanc  pronubis  tribuit  Sidonius  1. 
I .  Epill.  4.  fiam  Cyclade  pronuba.  Regino  an.  7  5  5 . 
Sed  &  B ertr ad am  conjugem  ipfius  Regis ,  indutam  Cy¬ 
cladibus  regiis.  Et  Monachus  Pegavienlis  an.  10  9 6 . 
fiuditha  Comitijja ,  filia  Uratifiai  Boiemici  Regis ,  co¬ 
ronata  ,  &  auro  textis  induviis  regaliter  adornata  ,pro- 
cejfit ,  &  coronam  auro gemmifque  infignitam ,  &  Cy¬ 
cladem  auro  textam  ,  infiar  Dalmatica,  & preciofijfi- 
wii  operis ,  quam  fub  mantello  ferebat,  etiam  auro  tex¬ 
to  induta.  Cofmas  Pragenfis  an.  1086.  Et  impofuit 
diadema  fuper  caput  ipfius ,  &  ejus  conjugis  Zuatavca 
Cyclade  regia  amitta.  S.  Althelmus  de  laude  virgin. 

Et  peplo  chlamydis  necnon  Cycladibus  ornat. 

Et  alibi  de  S.  Anallalia  : 

Ut  nullus  membris  pofiet  auferre  Cyclades. 

Vide  Lampridium  in  Alexandro  ,  Vopifcum  in 
Saturnino ,  Chilienum  inVita  S.  Brigidae  virg.  c. 
1.  num.  9.  Chronie.  Reichefpergenfe  ad  annum 
7  5  3.  &c. 

Cyclas  virorum  etiam  fuit.  Anonymus  in  Reve¬ 
latione  corporis  S.  Aullremonii :  Podera  quoque  & 
Cyclades ,  quarum  amiciebantur  tegmine ,  nivium  fu¬ 
per  ab  ant  candorem.  Matth.  Paris  ann.  12  3  6.  de  ci¬ 
vibus  Londonienlibus  :  Sericis  veftimentis  ornati , 
Cycladibus  auro  textis  circundati.  Joannes  Monachus 
Majoris  Monafterii  lib.  1 .  Hillor.  Gaufredi  Ducis 
Norman.  deferibens  cerimonias  in  Militia  ejuf- 
dem  Ducis  obfervatas ,  tradit  poli  corporis  ablu¬ 
tionem  ,  Gaufredum  byjfo  retorta  ad  carnem  indutum, 
&  Cyclade  auro  texta  fupervefiitum.  Joan.  Sarifber. 
lib.  8.  Poli  erat,  cap.12.  Alter  folis  lineis  bruma  hor¬ 
rores  excludit ,  &  dum  omnia  gelu  confiritta  rigent,  te¬ 
nui  fudat  in  Cyclade.  Anonymus  vernaculus  in  Ri¬ 
tibus  creationis  Militum  de  Balneo,  Cyclade  pariter 
novitios  tyrones  velliri  folitos  refert ,  ap.  Edwar- 
dum  Byffiaeum :  II  fera  amende ,  c’efl  ajfavoir  avec 
un  couverton d'or , appelle  Sigleton.Ht  infra,  avec  le 
Swgleton.Sed  &  vellem  militarem  facit  Chronicon 
Bertrandi  Guefclini  MS. 

Voit  fon  frere  venir ,  qui  Hanryot  a  nom  , 
fihit  devantfa  bataille  venoit  fur  un  Gafcon, 
Armez.de  haubregon,  couvert  d’un  Singlaton, 

C efioit  Hamis  armes  a  loy  d$  Champion. 


CYC  1 288 

rHiuImodi  vellimenti  non  femel  etiam  meminit 
ie  Roman  de  Garin  MS. 

Si  a  vefiu  un  hermin  pelipon , 

Et  par  defeurc  un  vermeil  Ciglaton  , 

Mantel  a  riche  ,  qui  nefi  mie  trop  lon. 

Alio  loco  : 

Vent  &  engage  tes  alites  &  tes  fies , 

Emprunte  patlles ,  &  Ciglaton  s  plaies  , 

L'or  &  l' drgent ,  les  mars  ,  les  deniers. 
LeRomatt  de  Roncevaux  MS. 

Hafcons  couvert  d’ un  vermoil  Syglaton. 
Fatendum  tamen  his  locis  pro  pretiofo  panni  ge¬ 
nere,  ex  quo  conficiebantur  ,  cyclades  interdum 
ufurpari :  undeEbrardusBethunienfis  in  Grecif- 
mo  Cycladem  ,  pannum  elfe  dixit : 

Efi  Cyclas  pannus ,  circundat  cyclada  pontus. 
Joan.  Bromptonus :  Pertabant  autem  diverfi  gene¬ 
ris  fpecies  pretio  fas ,  aurum  &  argentum  ,  pallia  olofe- 
rica, purpuram, Siclades ,  ofirum ,  &  multiformium  ve- 
fiium  ornamenta.  Et  Knyghtonus  an.  1392.  Fefli- 
bus  cultioribus ,  aureis  fiy  argenteis ,  velvetis  ,  fyndo - 
nicis  Sicladibus ,  aliifque  pretiofis ,  &c.  Ubi  forte  le¬ 
gendum  fyndonibus.  Necrologium  Ecclefre  Pari- 
lienlis  Idib.  Aug.  Dedit  nobis  unum  Cy  elatum  pretio 
12.  libr.  Charta  Aldephonfi  Imp.  Hilpanix  aere 
1 1 9  1 .  apud  Antonium  Tepe z.  in  ChronicoOr- 
dinisS.  Benedidi  to.  7.  In  ornatum Ecclefia  trium 
mar  carum  pretio  ,  tres  frontales  ,  duos  de  Ciclaton  ,  in¬ 
fulas  tres ,  unam  de  Ciclaton  ,  aliam  de  palio  ,  du.w 
dalmaticas  palias ,  unam  capam  de  Ciclaton ,  duo  ve- 
fitmenta  linea  cum  fiolis  &  manipulis ,  &c.  Monalli- 
cum  Anglic.  tom.  3.  pagina  316.  Capa  fioanms 
Maunfelf ,  de  panno  aureo  ,  qui  vocatur  Ciclatoun. 
Adde  pag.  314.  &c.  Computum  Stephani  de  la 
Fontame  Argentarii  Regii  an.  1352,.  Pour  unepiece 
de  Chigaton  de  Luqties  achetee  ,  &c. 

CYCLICUS  ,  Pirata.  Vita  S.  Gudwali ,  to.  1/ Ju¬ 
nii  pag.  743.  Gens  totius  Britannia  a  Cyclicis ,  qui 
&  Pirata ,  undique  infeflata.  A  Cyclo  fic  videntur 
didti. 

CY  CLUS,  Circu  J  us ,  zvxXce.  Cyclum  orbis  peragrare  Sol 
&  Luna  dicuntur  ,  apud  Vidorinum  Afrum  de 
Principio  diei,  pag.  199^ 

Cyclo  Curare,  Certo  modo  ac  methodo  cu¬ 
rare  ,  cum  imperata  dierum  aliquot  abltinentia, 
aut  preferipto  corporis  exercitio,  non  primo  faltu 
aut  impetu  proceditur  ;  fed  ordine  fervato  per 
augendi  ac  minuendi  llatus  vices.  Occurrit  apud 
Vegetium  lib.  s .  de  Re  veterinaria  cap.  5. 6.  Cae¬ 
lium  Aurelian.  lib.  1 .  Tardarum  Paffion.  cap.  1. 
Odav.  Horatianum  lib.  2.  Rer.  medie,  cap.  1  5. 
&c.  Hoc  genus  curationis ,  Graeci  rrepiec Tiav  vocans 
negiolemv ,  Cyclo  curare  ,  apud  Pelagonium  cap. 
1 8  7.  &  3  3  3  *  Interdum  quolibet  modo  ac  me¬ 
thodo  curare, apud Eumelium  c.  5  3  5 . 6  5  3 .6  5  4. 

Cyclus  Metasyncriticus,  &  Cyclus 
Resumptivus,  voces  Medicorum  ,  de  quibus 
idem  Caelius  Aurelian.  libro  1 .  Chron.  cap.  1 . 

CyclusPaschalis,  ad  Lunae  aetatem  invelli- 
gandam  &  diem  Pafchatis  inveniendum.  Vide 
Ilidorumlib.  6.  cap.  1  7.  Durandum  lib.  8.  Ra- 
tion.  cap.  i3.Scaligerum  1.  2.  deEmendat.  tem¬ 
porum,  BucheriumadCanonesPafchales  inPrae- 
fat.  Galfenditm  in  KalendarioRom.  cap.  4.  [Ma- 
billonium  to.  3.  Analed.  pag.  5  14.  &  feqq.  Di- 
plom.  pag.  176.  194.  581.  fupra  vocem  A n- 
««.«.]  &c. 

CyclusAureus,  de  quo  Compotillae  paffim, 
&  fequentesVerfus  in  MS.  Thuano,  quos  hic  ap¬ 
ponam  ,  ne  pereant :  • 


1 2  89  CYC 

Prima  dies  Jani  ,  qua  janua  diiitur  anni  , 

*  'Taurum  tenet ,  «e  pojlcrus  ordo  vacillet . 

Majori  numero  debetur  tertius  ordo  , 

Sicque  minor  [equitur ,  majori  continuatur 
Per  duodena  loca,  non  cjl  hac  regula  vera. 

XJndeno  Februi  numerum  conjunge  fequentem. 

S unt  qiioq~,  fex  menfes ,  [Julius prior ,  atq\  fequentes , 
//ii ,  quamvis  crefcat ,  undenis  fumma  propinquat. 

O clavo  iiwior  numerus  [equitur ,  nec  continuatur  , 
Oftavo  [accedentem  conjungit ,  a  in  au. 

October  quintus  prope  debet  habere  [cquentem ,  . 
Nonarum  quartis  duodeni  denique  tnenjis 
Ter  decimum  numerum  conjunttos  atque  fecundum. 
Linea  [ola  tamen  nemo  Jic  ejje  recufet: 

Tali  quippe  modo  componitur  Aureus  ordo. 

Cyclum,  feuK^Aot'  Graeci  vocabant  Indictionem: 
lirivl/i wriv  vero  kukXh  ,  id  eft ,  partitionem  circuli ,  an¬ 
num  Indidionis.  Vide  Henricum  Valefium  ad 
Evagrium  lib-  3.  cap.  3  3. 

CYCNUS  ,  Ordo  Militum  Cliviacorum  an.  Chri- 
fti  71 1.  poft  obitum  Theodorici  Cliviae  Ducis 
inftitutus.  Hujus  enim  fine  mafcula  prole  dece¬ 
dentis  unica  filia  Beatrix ,  ditionum  paternarum 
haeres,  a  vicinis  exagitata,  nobili  viroEliae,  a  quo 
fortiter  fuerat  defenla  ,  nupfit ;  qui  cum  in  cly- 
peo  Cycni  geftaret  imaginem  ,  hinc  Ordini  oc- 
cafio.  Ita  Hofmanni  Lexicon  exFavyni  Theatro 
Honor.  &  Eq.  tom.  2.  1.  7.  pag.  1373* 

•tfCYFRA.  Vide  Cyfra. 

CYFUS,  aut  Cyphus  ,  Scutula  ,  vel  Scyphus.  Bur- 
chardus  de  Cafib.  fandi  Galli  cap.  7.  Prater  1 4. 
Cjfos  lampadum.  Occurrit  paffim.  [  Cyphi  lignei  & 
[cutella ,  in  Confuetudinibus  MSS.  Ecdefiae  S.  Au- 
domari ,  ubi  de  oneribus  navium.]  Vide  Crater. 

CYrGNOS  habendi  jus  non  omnibus  erat.  Tabula¬ 
rium  fandi  Bertini  Ch.  8  3  .  Super  jure  habendi  Cy- 
gnosin  mer a  ,& fuper jure  tendendi  rena  ad  capiendas 
aves  in  mera  eadem  ,  &c. 

CYTIACIS1S  ,  Solutio  ajftdua  ventris.  GloiT.  San- 
german.  num.  501.  Eft  aGraeco  mixI*  ,  Venter ; 
unde  y.ciXietv.cc  dicitur  qui  hujufmodi  morbo  la¬ 
borat. 

^  CYLLEUS,  Bc^ofoe,  Ccenum.  GloiT.  Lat.  Graec. 
Sangerman. 

«fi  CYMBALIA  C  omare  Aplustria  ,  Metapho- 
rica  locutio  proNavigare.  Vide  locum  in  Comans. 

CYMBALUM  ,  Campana ,  qua  Monachi  cientur  ad 
refectorium  ,  quaeque  appenditur  in  clauftro,  ut 
obfervat  Durandus  lib.  1 .  Ration.  cap.  4.  n.  1 1 . 
ScChronicon  Abbatiae  S.  Trudonis  lib.  9.  p.  406. 
Cymbalum  refectorii ,  lib.  4.  Flifior.  Vezeliaccnfis 
p.  6  q  5 .  Lanfrancus  in  Decretis  pro  Ordin.  S.  Be- 
nedidi  cap.  x .  Cantata  Nona  exeant ,  Prior  ad  per¬ 
cutiendum  Cymbalum ,  Hebdomadarii  coquina  &  exteri , 
qui  [ervituri  [unt  ad  injuncta  J ibi  officia.  Alibi :  £hia 
{  Nona)  cantata ,  pulfate  Cymbalo  'a  Priore  ,  pergant 
ernnes  inrefettorium.  Conftitut. Ordinis  Praed.  dift. 
I .  cap.  5  .  Poftmodum  pui[etur  Cymbalum  ,Ji  cibus  Jit 
paratus.  V ita  S.  W illelmi  Abbat.  Rofchild.  n.io. 
Hora  refectionis  accejjit  ad  Cymbalum, & percujjo  Cym¬ 
balo  convocavitConventum.LibetOrdinis  fandi  Vi- 
doris  Parifienfis  MS.  c.  1 1.  Pertinet  ad  Cellerarium , 
ut  auferat  malleolum  ,  qui  pendet  ad  Cymbalum.  Ada 
Epifcoporum  Cenoman.  pag.  303. 

Hoc  tantum  paucis  volui  concludere  verbis  , 

JJIupd  dedit  Ecclejix  duo  Cymbala  maxima  ttoftra. 
Et  pag.  308. 

Detulit  plane  duo  pretiofa  Cymbala ,  &c. 
Cymbalum  porro  ita  expreflitEthelwlfus  de  Ab¬ 
bat.  Lindisfain.  cap.  1  o. 


1290 


Continuo  infonuit  percuffis  cudo  metallis , 

Malleus  &  vacuas  volitans  cum  verberat  auras  t 
[Jam  ccenam  fratrem  pedituns  caldor  eos  ornat. 
Occurrit  crebrius  in  Ordine  Romano,  in  ordine 
converfationis  monafticae  cap.  11.  &  in  Vitis  Ab¬ 
bat.  S.  Albani. 

Cymbalum  etiam  pulfatum  ad  mOrtuos  indicat 
Gregorius  Magnus  lib.  1.  Dialogorum  cap.  9. 
Vita  &  obitus  S.  Leonis  IX.  PP.  apud  Ughellum 
tom.  8.  In  cujus  obfequio  B.  Petri  Cymbalum  a  fe- 
metipfo ,  nullo  cogente ,  fonare  coepit.  Ad  Ecclefiam 
perinde  accitos  cymbalo  Monachos ,  colligitur  ex 
Vita  S.  Telliai  Epifcopi  Landavenf.  cap.  2.  apud 
Capgrav.  &Bolland.9  .Febr.  Cymbalum  dehique  in 
Choro  etiam  ftatuit  Beletus  de  Divin.  Ollic.  cap. 

8  6 .  &  cx  eo  Durandus  loco  citato. 

CYMBILLIA  ,  pro  Cimelia ,  apud  Anaftafium  Bibi, 
in  Severino  PP.  pag.  47.  Sigillaverunt  omne  vcftix- 
rium  Ecclejix ,  fex  Cymbilia  Epifcopi. 

H  CYMB1US,  Fornix,  concameratio  ,  quod  Cymba 
formam  quodammodo  referat  forte  fic  dida.  Ada 
apocrypha  S.  Torpetis ,  Maii  to.  4.  pag.  9 .  T 'une 
xdificavit  Ecclefiam  mira  magnitudinis  fundatam  can¬ 
cellis  &  Cymbio  aureo  fulgentem.  Corippus  Gram- 
mat.  Afer  lib.  3  .  in  laudem  Juftini  Junioris  apud 
Volfium  de  vitiis  fermonis : 

JVuas  fnper  ex  liquido prxfalgens  Cymbius  auro , 

In  modico  Jimulans ,  convexi  climata  mundi , 
Immortale  caput  foliumque  [edentis  obumbrat. 

CYMBOLA.  Vita  S.  Heldradi  Abbatis Novalicenfis 
num  24.  Ob  frequentiam  itaque  populi ,  cuflodibus  per 
Ecclcjias  deputatis ,  unus  de  ipjius  Monaflerii  clienti¬ 
bus  ad  B.  Heldradi  Oratorium  accedens  ,  Cymbolum 
d  cuflode  petiit ;  fed  non  impetravit.  Inflindu  igitur  dia¬ 
boli,  cuftode  nefeiente  ,  Cymbolam  de  altari  furtiva  te¬ 
meritate  capere  prxfumpJit.XJWi  vir  dodiflimusHen- 
fchenius  fymbolam  legendum  cenfet,  efleque  aut 
intelligi  rei  alicujus  efculentae  oblationem  ,  quae 
fuper  altare  fieri  folita  eflfet  a  tenuioris  fortunae 
Fidelibus. 

U  CYMBOR1UM.  Vide  Ciborium. 
CYMENTERISA.  Charta  Teuderici  Aptenfis 
Epifcopi  de  Canonicorum  infiitutione  inEccle- 
fia  Aptenfi  an.  99 1.  inter  Inftrum.  tomi  1.  novae 
Gall.  Chrift.  pag.  7  5 .  coi.  1 .  Concedimus  ad  ipfos 
Canonicos  omnes  Ecclejiis  noflris  qua  funt  in  Apta  civi¬ 
tate  ,  vel  in  circuitu  ejus ,  vel  quidquid  mpojjefjionibus 
tam  vineis  quam  campis  cultis  &  incultis ,  auri  &  ar¬ 
genti  ,  &  omnibus  rebus  tam  mobilibus  ,Jlve  in  Cymen - 
terijis ,  vel  m  nomine  Canonicorum  conlatum  ejl ,  vel 
donatum  Deo  propitio  in  antea  fuerit ,  totum  &  ad  in¬ 
tegrum  tradimus  atque  tr an  Jundimus  perpetualiter  ad 
poffidendum ,  pulfa  omni  contradictione.  Lubens  le¬ 
gerem  Cymelns.  Vide  Cimelia  ,  Suppellex  Eccle- 
fialtica. 

^1  CYMERA.  Vide  Cumera. 

CYMETER1UM.  Vi  de  Cimiterium. 

■^[CYMILIA.  Vide  Cimelia. 

JjjCYMlNALE  ,  Globus  vel  fluxus  fanguinis  ab 
Italico  Chimo ,  Sanguinis  maflfa  in  jecore  efforaia- 
ta.  AdaSS.  Junii  to.  3*  pag.  46  5.  de  S.Raynerio: 
Erat  m  Sicilia  cum  [ociis  futs  ,  fluxu  fanguinis  inter¬ 
ceptus  eft  novem  diebus  per  os  fuperius  &  longaonem  in¬ 
ferius.  Tria  vel  quatuor  Cyminalia  erant  in  die. 

^[CYMITERIUM.  Vide  Cimiterium. 

■[[CYNDOUWE.  VitaS.  Lidwinae,  to.  2.  April. 
pag.  27  6.  Ex  hac  igitur  aqua  cum  aqua  Cyndouvoe 
permixta  ,  cum  aliqua  fecijfet  emplaftra ,  &  prxdicto 
foramine  per  aliquantos  annos  faperpofdflet  [foramen 
illud  curatum  fuitj  In  hunc  locum  Henfchenius ; 


X. 


1291  CYN 

ItaMS.  Vereor  ut  fatis  fincera  Ie&io  fit.  Videtur 
autem  nomen  ede  detortum  a Centauria ,  quam 
Botanici  nodri  corrupte  Santorie  ,Centorie  &  Cin- 
torie  appellant ,  edque  tantae  efficaciae  herba  ad 
leniendos  membrorum  internorum  externorum¬ 
que  dolores ,  fananda  vulnera ,  &c.  ut  lint  qui  pu¬ 
tent  ipfam  effie  formofam  illam  Poetarum  Pana- 
cen  ,  dc  a  Germanis  appelletur  Tbaujent-gulden 
fraus ,  Herba  mille  florenorum ,  quali  nullo  fatis 
pretio  aellimanda. 

CYNEBOT  ,  vox  Anglo- Saxon ica  :  idem  quod 
Cyne^ilt>  &  Cenejilt» ,  Compenfationis  pars, 
quae  populo  debetur  ob  Regis  caedem.  Saxonibus 
Cyn  ,  eligens ,  boS,  dc  ^ilt)  compofitio.  Vide 
Botha,  dc  Gildum.  Leges  Athelllani ,  dc  Concilium 
Grateleanum  an.  928.  an.  3.  de  Regis  caede  :  Ip- 
fium  natale  ejus  pertinet  cognationi ,  &  Cynebot  ipjius , 
terra  nationi. 

CYNEDOMAS.LegesAthelUani  Regis  apuaBrom- 
ptonum  pag.  845.  dc  Concilium  Grateleanum 
an.  928.  cap.  1  3.  Regis  yperegildum  efi  cum  Anglis 
in  jure  publico  triginta  millia  tbrimfa  ,  id  efi ,  trium  , 
quindecim  millia  trimfia  fiunt  de  wera  &  quindecim 
millia  Cynedomas ,  id  efi,  regia  cenfiura  ,  ipfium  na¬ 
tale  ejus  pretium  pertinet  cognationi ,  &  Cynebot  ipjius 
terra  nationi :  Eli  autem  Anglo- Saxonibus  Cyne- 
toome ,  imperium ,  regnum ,  Cynet>omap ,  faf- 
ces ,  dignitas ,  magillratus. 

«JfCYNEGILD.  Vide  Cenegild. 

CYN1PHES,  Mufcae  minutilfimse ,  de  quibus  in 
Cinifes.  Cyniphes  dixit  Augullinusde  Trinitat.  3 .7. 

%  CYNITUS.  Vide  Cenitus. 

CYNOGAUMA ,  i£dus  Caniculae  ,  exGrcec.  «wo- 
kxv/jlu.  Ruricius  Epifcopus  Lemovicenfis  lib.  1. 
Epill.  17.  Etjic  inundatio  roris  afipergit ,  ut  contracti 
frigore ,  vel  coatti  apricitatem  ignis  plurimi  diebus  Cy¬ 
no  caumatis  quarimus. 

f  CYOLA.  Vide  Ceola. 

f  CYPHUS.  Vide  Cyfus. 

CYP1ACUS.  Vide  Cippus. 

CYPPUS ,  pro  Cippus ,  de  quo  fupra,  carcer.  Exi¬ 
tibus  &  redditibus ,  &  banno  &  Cyppo  ,  in  Charta 
Lotharii  Imp.  apudLud.  Laguille  in  Probat. Hili. 
Alfac.  pag.  4.  dc  Eccardum  de  Origin.  familiae 
Hablburgo-Audrise  coi.  108.  Cyppus  mar catus , 
apud  cumdem  Laguille  pag.  5. 

<([  CYPREA.  Vide  Cumaeus ,  dc  Cyprinum. 

CYPRENSE  Opus.  Liber  anniverfariorum  Bafilicae 
Vaticanae  apud  Joan.  Rubeum  InVita  Bonifacii 
VIII.  PP.  pag.  345.  Jfiuinqtie  aurifrygta,  quorum 
tria  fiunt  opere  Cyprenjinobtlijjima  ,  &  unum  efi  de  opere 
Anglic ano ,  &c. .  .  item  4.  camifias  de  cortina  ,  cum 
pector alibus  &gramiciis  de  opere  Cyprenji. 

CYPRI  ANA.  Ita  annuum  felium  S.  Cypriani  vo¬ 
cabant  Carthaginenfes  ,  quod  ii  ad  ejus  aedem  fa- 
cram,  ante  urbem  ad  littus  maris  fitam,  folenni 
cultu  celebrabant :  quo  etiam  nomine  donabatur 
a  nautis  inlignis  quaedam  ac  perieulofa  tempellas: 
quae  in  mari  circa  id  felium  fere  femper  orieba¬ 
tur.  VideProcopium  lib.  1.  Vandal.  cap.  20.  dc 
2 1 .  dc  Gregor.  Nazianzen.  Orat.  18. 

CYPRINUM  Metallum,  Cuprum,  aes  Cyprium: 
in  Cypro  enim  prima  aeris  inventio  fuit ,  ut  ait 
Plinius,  1.  34.  cap.  2.  unde  arofiam  dc  'S-cA 
appellarunt  Veteres ,  ut  audior  ell  Fellus.  Cyprini 
clavi,  Palladio.  Acutum  Cyprinum ,  clavus  aereus, 


CYR  1292. 

apud  Innoeent.  Agrimenforem.  Acus  Cyprea ,  in 
Epillola  Valeriani  apud  Pollionem.  Cypria  trabs , 
pro  aerea  ,  apud  Horatium.  Anallalius  in  Leone 
III.  PP.  pag.  139.  Alias  fenefiras  ex  metallo  Cy¬ 
prino  reparavit.  Idem  pag.  128.  Necnon  &  fenefiras 
ipjius  Ecclejia  ex  metallo  Cypjino  decoravit.  Sed  ibi 
legendum  Cy^/TwocenfetSahnafius :  ell  enim  Gy- 
pfium  lpecularis  lapis ,  quo  erant  decoratae  fene- 
lirae,  cT/Wlpc?  ^  Vide  Cuprum. 

CYPSINUM.  Vide  Cyprinum. 

f  CYRCBOTA.  Vid eCircbota. 

CYREATH  ,  vox  Anglo  Saxonica  ,  Jusjurandum 
eledlum  ,  id  fcilicet  quod  quis  cum  aliis  conju- 
ratoribus,  e  majori  numero  feledtis  praedat,  cui 
opponitur  Rimeatb ,  quod  vide.  Leges  Athelllani 
cap.  15.  Et  jurent ,  quod  illud  pecus  N.  in  tertiatum 
in  peculio  fiuo  natum  Jit Jine  rimatb ,  &  fiet  tbes  Cyreatb , 
id  efi  , jusjurandum  electum  fiuper  20.  den. 
CYREGRAPHAR1US.  Vide  in  Chirographum . 

f  CYRICBOTA.  Vide  Cincbota . 

CYRICSEAT.  Vide  Ciric fetum. 

%  CYR1CUS,  pro  Sericus  ,  apud  Baluzium  to.  2. 
Hid.  Arvern.pag.  727.  dc  alibi. 

CY  RIUS  ,  Dominus,  exGraeco  Ktlp/e?.  Aldhelmus 
AbbasMahnefburrienlis  \Ad  doxam  onomatisCytti: 

d c^uv  ovcyictTcc  Kvfins. 

H CYRLISCA  ,  Uxor  hominis  primae  cladis,  apud 
Saxones.  Vid  e  Hindeni. 

CYRL1STUS.  Leges  Henrici  I.  Regis  Angi.  c.  7 6. 
Eodem  modo  per  omnia  de  Cyrlifii  vel  Villani  i  vera  jieri 
. .  .  diximus.  Saxonibus  Cyplice,  ed  Ecclefiadi- 
cus.  Forte  igitur  haec  vox  delignat  colonum  vel 
fervum  Ecclefiadicufn. 

CYROGRAPHUM  ,  [C uograf fare  ,  dcc.J 
Vide  Chirographum. 

CYROGRILLUS.  Vide  Chirogrillus. 

CYROICUS.  Medicus Cyroicus ,  Chirurgus,  inSta- 
tut.  Mediolanenf.  2.  part.  cap.  354.  cui  opponi¬ 
tur  Medicus  Phyjicus.  Vide  Phyjicus. 

%  CYROLOGUS ,  Chirurgus.  Miracula  B.  Henrici 
Baucenenlis,  Junii  to.  2.  p.  3  87 .Magifier  Gusd» 
Cyrologus ,  qui  eum  tentavit  &  afiferuit  eum  Uberatum. 

f  CYROSTRATA.  Vide  Cereoftata. 

CY  ROTHECA.  Vide  Cbirotheca. 

H  CYRUPUS  ,  pro  Syrupus  ,  vox  Medicis  nota  , 
Gall.  Sirop.  Occurrit  pluries  in  Statutis  Mallii. 
1.  2.  c.  2  5 .  de  Medicis ,  dc  in  Statutis  Arelat.  MSS. 
art.  1 3  7. 

H  CY  SURGIUM.  Vide  Cifiurgium. 

^[CYVARIUM.  Vid eCivata. 

CYULA.  Vide  Ceola. 

U  CZOTATA  Vestis.  An  eadem  qu xCrufia  ,  de 
qua  fuperius  ?  Laurent.  Byzynius  in  Diario  Belli 
HuditiciapudLudewig.Reliq.MSS.  to.6.p.  18  $. 
Vefies  fiuper  b  as  non  portent  nec  portare  permittant  con¬ 
tra  Dominum  Deum  pretio  fias  nimis  ,Jicut  purpuratas 7 
pratextas ,  pictas ,  deargentatas ,  C  notatas ,  feci  as. 
CZUDARUS  ,  Cadellanus ,  ut  puto,a  ir«<Li,Ca- 
dellum.  Privilegium  Nobilium  Hamlburg. datura 
a  Wencedao  an.  13  8  3  ■  apud  Lude wig.  to.  6.  pag. 
6  5 .  Mandantes  Camerario  nojiro fiupremo ,  necnon  om¬ 
nibus  Beneficiariis ,  CLudans ,  jjufiiciartisjive  Tr-ued- 
nikpnibus  ,  qui  fiunt  vel  tempore  fuerint ,  quatenus  in 
cafiu  quocumque  eundem  IVillelm.  ultra  modum  pr&- 
fentis  gratia  nofira  citare  vel  judicio  convenire  praten- 
derit ,  eandem  vel  eafidem  citationes  non  advertant . 


1293  DAC  DiEM  -1294 


L ITERA  numeralis  quae 
500.  denotat.  Unde  verius : 
Littera  D.  velut  A  quingentos 
Jignificabit. 

Seu ,  ut  legit  Ugutio  : 

Alpha  D.  compar  duo Jic  tria 
nomina  prodat,  al.  portat. 
Eidem  literae  fi  reda  linea  fu- 
peraddatur,  quingenta  millia 
lignificat. 

D.  In  fuperferiptione  cantilena ,  ut  deprimatur ,  demon- 
firat.  Notkerus  Balbulus  Opufculo,  JjhiidJtngula 
Utera  in  fuperferiptione  Jignificent  cantilena.  Vide  A. 
D.  nonnunquam  pro  B.  feriptum.  Sic  a  Graeco  Ai? 
faftum  ell  Latinum  Eis ,  «5c  a  voce  Duellum  vocem 
i  ellum  ortam  arbitrantur.  Mutatur  in  T.  non  fe- 
mel ,  ut  Set  pro  Sed  ,  aut  viciffim  ,  quodArrago- 
nenfibuspraefertimfamiliareeft,ut  DadaSc  Data. 
D.  etiam  non  raro  tranfit  in  Z.  ut  Zabulus  pro 
Diabolus  apud  Cyprianum  ,  Zarrhjtus  pro  Diar- 
rbyttis  in  Itinerario  Antonini.  Apud  veteres  pro  ¬ 
clivis  ell  in  nominibus  propriis  mutatio  litterae!) 
in  Tb,  maxime  apud  Germanos,  &  littere  GinD, 
ut  obfervat  Mabill.  num.  5.  Praefat.  in  part.  2. 
Ibec.  4 .  SS.  Benedid.  pag.  xi.  In  compofitis  muta¬ 
tur  in  N.  P.  Sc  S.  ut  Annitor ,  Appareo,  Ajfldeo,  pro 
Adnitor,  Adpareo,  Adjideo.  Rariores  funt  aliae  com¬ 
mutationes  apud  Latinos. 

f  D-  inverfum  fica-  pro  Depojitus  legitur  apud  Ma- 
billonium  inSupplem.  Diplomaticae  p.  1 1  3.  ubi 
refert  lianc  inferiptionem  in  Romano  coemeterio 
ante  quatuor  annos,  dum  feribebat ,  repertam : 

Anime  Innocenti 

•  G  A  u  D  E  N  T  I  AE 

Que  Vixit  An  v.  m.  vii.  d.  xxi.  in  Pace 
Mlrcurius  Pater  Filiae  d  vi.  id.  Novimbris, 
Urso  et  Polemio  Coss. 

Quales  litterae  inverfae  nonnumquam  in  Romanis 
inlcrjptionibus  occurrunt  ut  apud  Fabrettum 
pag.  566.  Infcript.  cap.  vin. 

DA  ,  pro  De,  praepofitione,  occurrit  non  femel  in 
Chartis  Longobardicis  in  Bullario  Cafinenfi  tom. 
2.  pag.  14.  54.  67.  &c. 

f  DA  BILIS,  pro  Dandus,  inConcilio  Pifanoapud 
Acherium  Spicii,  tom.  6.  pag.  271.  Ntmquid  non 
funt  Dabiles  alia  via  rationabiles  pro  habendo  unionem 
EccleJia  fantta  ? 

DACA.  Vide  D  agger. 

«Jj  DACFIBR AND.  Leges  &  Confuet  Furnenfes  in 
Archivo  S.  Audomari :  Dominus  Comes  retinet Jibi 
ad  jufhficandum  per  curiam  fuam . . .  combuflioncm  de 
die  faciam  ,ide(l,  Dachbrand.  Belgis  Dach,  Dies, 
Sc  Brandt,  Combuftio.  Vide  Daghbrant. 

DACIA,  Da  cio,  Daci  tu  m.  Vide  Data. 

DACRA ,  vel  D  acrum  ,  conjiflitex  10.  coriis;  de¬ 
cem  vero  Dacra ,  vel  Dacra ,  confriant  unum  laflum 
conorum.  Ita  D  aerum  chirothec  aram  conjiflit  ex  10. 
paribus  chirothec  arum  :  D  acrum  vero  ferrorum  equo¬ 
rum  ,  ex  20.  ferris.  Haec  Fleta  lib.  2.  cap.  1  2. 
§.  5.  Statuta  Gildae  Berwicenfis  cap.  43 .In  di¬ 
midio  quarterio  pellium,  &  dimidio  Dacra  coriorum  , 
&  duobus  petris  lana.  Teloneum  urbis  S-  Audo- 
mari ,  in  Tabular.  S.  Bertini  :  De  Dacra  pellium 
h  urorum  2.  den.  ...de  Dacra  de  pellibus  faljts ,  &c. 


[Chartularium  SS.  Trinit.Cadom.  £01.47.  verfo: 
fjodumus  pro  una  virga  xvi.  den.  &  ferramenta  iv. 
carruchis. . .  &  amandare  penturas  hofliarum ,  &gus, 
&bafpas ,  &  unam  D  aeram  de  ferris.'] 
DACUSATA,0rKrff4.Papias,aDtff«/it  civitate  de 
qua  idem  Scriptor,  in  Bituric.  MS.  habet  Humata. 

^[DADA,  pro  Data  faepius  apud  Arragonenfes. 

DADEA.  Charta  an.  1220.  apud  Georgium  Pilo- 
num  in  Hift.  Bell  unenfi  pag.  iio.v.  Et  juraverunt 
fequi  Poteftatem  vel  Confides  fecundum  quod  alii  cives 
civitatis  Tarvijti  facient  :  &  quod  facient  coltam  , 
(colledam)  milites ,  &  Dadeam  ,  quandocunque fa¬ 
cient ,  &  eodem  modo.  [Edpro  Datea  ,  quod  idem 
ellacDacia ,  Tributum  ,  penfitatlo.  Vide  Data.] 

DADSISA.  Indiculus  fuperflitionum  &  pagania- 
rum,  ex  Concilio  Liptinenfi  an.  743  .Defacrile- 
gio  ad  fepulcra  mortuorum.  De  ficrilegio  fuper  deftin- 
ttos,  id  cfi ,  Dadjifas.  Quo  vocabulo,  ni  fallor,  in- 
telligunturr/a/w ,  feu  convivia  quae  fiebant  fuper 
fepulcris  mortuorum.  Vide  Convivium. 

DADUS.  Vi  de  Decius. 

DAE ,  Stria.  Ita  Papias  MS.  Editus  vero,  Daha, 
Scotia.  An  pro  Dea\ 

DAEMON ,  D^e  m  on  i  u  m  ,  quid  apud  Graecos  fi- 
gnificarit,  non  difquiro  :  id  conltat  apud  Chri- 
ltianos  hac  voce  femper  intelle&os  fpiritus  im¬ 
mundos  &  malignos,  hominumque  inimicos,  ve¬ 
xatores  &  fedudiores ,  Sc  quicquid  occurfaculo- 
rum  &  terriculamentorum  ,  five  noOlu  ,  live  in» 
terdiu,  nobis  adverfatur,  obfillit,  Sc  perturba¬ 
tioni  eR.  In  qua  fignificatione  accipiturabApu- 
Jeio  lib.  de  Virtutibus  herbarum  cap.  1  o.  ubi  de 
Artemifia  :  Fugat  &  D  amoma  in  domopojita,  &c. 
Et  cap.  1  9.  §.  6 .  Si  infans  contri fatus  fuerit ,  herba 
arifiolocbia  fnffumigabis  infantem  ,  hilarem  facit  & 
convalefcit  infans ,  fugato  D  amomo.  Neque  aliter  ac¬ 
cipi  videtur 

D  vEmon  Meridianus  :  apud  Gregorium  Tu- 
ron.  lib.  4.  de  Miracul.  S.  Martini  cap.  36.  Cum 
de  cultura  rediret,  fubito  inter  manus  delapfa  comitan¬ 
tium  terra  corruit ,  ligat aque  lingua ,  nullum  verbum  ex 
ore  potens  proferre ,  obmutuit.  Interea  accedentibus  ac¬ 
colis,  ac  dicentibus  eam  meridiani  Damonis  incurfum 
pati ,  ligamina  herbarum ,  atque  incantationum  verba, 
proferebant ,  &c.  Mox  addit,  adhibito  oleo  de  fe- 
pulcro  S.  Martini ,  fermone  reddito  ,  nequitia  dolo 
perempto,  convaluijfe.  Vita  S. Rulticulae  Abbatifiae 
Arelat.  cap.  27.  Una  de  Sororibus ,  cum  graviter  ab 
infefatione  Meridiani  Damonis  nimiam  fatigationem 
fufiineret ,  &  corpore  tremebunda  nullatenus  fe  erigere 
pojfet,  &c.  Miracula  S.  JoviniAbb.  Erant  duo  pueri 
in  via  publica  circa  meridiem  foris  flantes ,  qui  valida 
impulji  turbine  graviter  infirmati,  quajlinfanire  coepe¬ 
runt,  &  parentum  fuorum  neminem  recognofcere  va¬ 
luerunt  ,  ...  qui  meritis  SS.  Martini  atque  fjovini  d 
Damonio  Meridiano  funt  liberati.  Ex  praediolis  eruit 
vir  apprime  doOlus  Joan.  Mabillonius,  incurfum 
daemonii  meridiani ,  eflc  fubitam  quamdam  & 
apertam  morbi  violenti  incurfionem ,  qua  quis 
fenfuum  mentifve  facultate  privatur ,  fic  diOlum, 
quod  a  daemone  imprimi  crederetur,  tum  quod 
fummo  die  proveniret.  Pro  quovis  diaboli  ijn- 
pullu  ac  fuafu  videtur  fumere  Gregorius  in  Vita 
S.  Bafiiii  Junioris  num.  15.  <bro'  ts 


1295  D.AEM 

l^u.7Ta\<jd\no$  aiflS  fxtvnfxC^ivis  cTct^s^.Pachymeres  lib. 
1 1 .  cap.  8.  de  quodam  agyrta,  qui  defperatione 
adadus ,  laqueo  fe  fufpenderat  :  Kal  /xarn/xC^vov 
ixeivdj)  daifxoviav  r i  ....  \tt  annue  ufufxtvce 

f&pc%ov ,  (Tta&tqtomii.  ExPfalmo  90.  v.  6.  A  fagitta 
volante  in  die,  d  negotio  perambulante  in  tenebris ,  ab 
incurfu  &  D  amomo  meridiano  Evagrius  de  odo  co¬ 
gitationibus  ait,  dmiflav  eum  ede  Sul/uuvcc,  U  fx*.- 

C-H/xfylVOS  KuXilTUl  ,  TM  JalfXCVUV  fictpUTigOV.  V  ide  quae 

in  hunc  locum  habent  Genebrardus  &  alii  Com¬ 
mentatores,  &  infra  Incurfus. 

DAEMONIACUS ,  Damone  correptus,  energume- 
nus.  Agobardus  in  Epid.  ad  Bartholomseum :  Ita 
ut  caderent  quidam  modo  epilepticorum ,  vel  eorum  quos 
Dxmoniacos  vulgus  putat  vel  nominat.  Rogerus  Ho- 
vedenus  :  Jjfuidam  civis. .  .f alius  efi  cnergumenus , 
id  eft ,  Dxmoniacus.  Occurrit  paffim ,  apud  D.  Gre- 
gor.lib.  i.Dial.  cap.io.  Gelafiuml. PP.Epid. 9. 
in  Lege  Longob.  lib.  1.  tit.  i  9.  §.  15.  lib.  2.  tit. 
1 .  §.  3 .  Aaiyuovapjo? ,  apud  Nicetam  in  Ifaacio  An¬ 
gelo  :  O  tyjnv  dctl/xova  ,  0  evcnicv  tcv  chiaCoXcv  tXMV  , 
apud  Chryfoflom.  KuTtyofxtvce  w to  I ulfxovoe ,  apud 
Strabon.  &cu/xcvo<pof>iToe ,  0  c hui/xovidchu;,  apud  Epi- 
phanium ,  &  c. 

D^moniaci  didi  praeterea  Epileptici.  Gario- 
pontus  lib.  1.  cap.  6.  Epilepfix  genera,  duo  funt , 
unum  eft ,  in  quo  fubito  cadunt ,  nefcientes ,  &  contra - 
clionem  manuum  pedumque  patiuntur ,  &  cervicis  tre¬ 
morem.  Aliud ,  in  quo  fpumant  &ftertumt ,  nec  contra¬ 
huntur  membra ,  cum  ceciderint ,  quos  vulgus  Dxmo¬ 
niacos  dicit.  Et  cap.  7.  de  iilHem  Epilepticis :  Qui 
cum  tremore  totius  corporis  tenentur ,  d  Dxmonibus  te¬ 
neri  dicuntur. 

DjEmoniaci  Advexaticii, apud Amulonem 
Lugd.  in  Epifl.  ad  Theodboldum,i.  a  daemone  ve¬ 
xati  :  qui  xiifxa^ofxtvn  dicuntur,  Arreptitii  qui 
malo  fpiritu  agitantur ,  vexantur,  Tribulantes ,  in 
Epiftola  Nicetii  Epifc.  Trevirenfis  ad  Chlodof- 
windam.g^ai  Dxmonio  infeftantur,  in  Concil.Arau- 
ficano  I.  cap.  1 4.  &  Arelatenfi  II.  cap,  3  9.  Con¬ 
cilium  Ancyranum  cap.  16.  Ta?  uXoytvtrafxm;  xul 

Xt-srpa?  ovrcts  ,  »t oi  Xt7TQt6<rav\as ,  t»t«;  urgotrsTufyv  »  uylee 
e-vvccPcs  eic  tk;  yu/xu^o/xim  eilyerQcci.  Ubi  Ilidorus 
Mercator  :  Placuit  inter  eos  orare  qui  tempejlate  ja¬ 
ctantur  ,  qui  d  nobis  Energumeni  appellantur.  Quo  lo¬ 
co  Cellotiuslib.  6.Hierarch.  cap.  ip.?.  i.xu/xu- 
^o/xim  cenfet  effe  pcenitentes ,  qui  extra  Ecclefiam 
Rabant  pluviae  &  hiemi  obnoxii,  in  quos  tempe- 
flates  &  aeris  injuriae  omnes  depluunt.  Cujuf- 
modi  erant  oi  ‘srpcmiXulovlee ,  qui  etijeo  tm?  7rvX»e  tS”  ivx- 
r»p lu  flabant,  cum  aiigcwm?  &  uis-eT/Vbms  evchcfilvc 
woXns  lv  tw  v«g 0»x<  confiderent ,  ut  ed  apudGrego- 
rium  Thaumaturgum  Can.  1 1 . 

m  m  oniatu  s,  Eadem  notione.  MiraculaB.  Si¬ 
monis  Erem.  April.  to.  2 .  p.  8  2  6.  Erat  d  dxmone 
vexata,  &  opera  faciebat ,  ut  faciunt  Damoni  at  a. 
DAEMONICOLA ,  Cultor  daemonum.  Dxmonico- 
la  civitas ,  apud  S.  Augudinum  de  Civit.  Dei  lib. 
1 8.  cap.  4.  Idem  Conf.  lib.  cap.  2 .  Offendere  fu- 
perbos  Dxmomcolas. 

DiEMONIOSUS,  Idem  qui  Dmoniacus ,  apud  Ju¬ 
lium  Africanum  lib,  8 .  Hid.  Apod.  pag.  9  7.  Be- 
dam  inVitaS.  CuthbertiEpifcopi  n.  2  3  .  inVita 
S.  AI tmanni Epifc.  Patavienfis  p.  5  o.  apud Orde- 
ricum  V italem  p.  40  o .  &c. 

DAEMONIZARE,  Daemonio  corripi ,  daemoniacus 
fieri,  in  Miraculis  S.  Pelini  Mart.  apudUghell. 
tom.  9.  pag.  3  7. 

%  DAEMUL  US,  Ejufdem  artis  amulator.  Papias. 

DA  ERI  A.  Fleta  lib.  a.  c.  8  2.  §•  3 .  Seu  cafei ,  butiri. 


DAG  1296 

vel  D  aeria.  Cap. 8  7.  de  Cafeatrice  :  Androchia  pu¬ 
dica  effe  debet ...  &  laboriofa  in  officio Dacna.  Vide 
Androchia.  Habent  Campani  nodri  ac  Lotharingi 
vocem  Dayer,  fed  alia  notione.  Ita  enim  appel¬ 
lant  ,  utaudor  ed  Jacobus  Bourgoing,  de  Origine 
&  ufu  vulgarium  vocum  pag.  27.  conventus  fe- 
rotinos  quos  mulierculae  penfa  agentes  fub  vefpe- 
rum  facere  folent,  quos  Belgae  nodri  Series  vo¬ 
cant.  [Vide  Dayeria.j 

f  DAGA,  Dagari  u  m  ,  Dagarius.  Vide  D  agger. 

DAGASCALCI ,  [Servi  feu  operarii  diurni  a  Teu¬ 
tonico  Dag  velTag,  dies,  &  Scalc  Saxon.  Servus.] 
Charta  Henrici  IV.  Imper.  an.  1065.  pro  Abb. 
S.  Maximini  Trevir.  Prabendarii  autem  ...  vel  qui 
foris  ad  curtes ,  Dagafcalci  vel  pifcatores ,  aut  pijto- 
r  es  dicuntur ,  nulli  Advocato  vel  Hunoni  fub  jaceant , 
fed  tantum  Abbati Jicut  cereales,  vel  cenfuales  proqui- 
bufeumque  rebus  refpondeant.  Alia  Elenrici  III.  Imp. 
an.  1056.  apud  Zyllehum  habet  Dagefcalci.  Alia 
Henrici  IV.  Imper.  ann.  1 1  1  6.  apud  eumdem  : 
Prabendarii  etiamjive  manjionar ii  fratrum  circa  Mo- 
najlerium  infra  milliare  unum  e  vicino  manentes  ,Jive 
Dagefcalci ,  aut  Cerearii  foris  ubique  per  villas  poJitit 
nullius  Advocati  vel  Hannonis  placitum  . .  .refpiciant. 
DAGEN,  Operae ,  Schiltero  in  Gloffario  Teuto¬ 
nico,  ex  Diplomate  Sigifmtmdi  Imp.  an.  1417. 
pro  MonaderioLuccIlenfi :  Cum  pifcatione ,  molen¬ 
dinis ,  Dageti,  hortis ,  lignis ,  fy  Ivi  s ,  nemoribus,  &c. 

DAGEWARDU  S  ,  [Operarius  ,  fervus  inferior 
Eifcalino ,  ut  rede  Schilterus.]  Burchardus  Wor- 
macienfis  Epifcopus  in  Lege  Familiae :  Si  quis  Fif- 
giltnus  homo  exfamiliarem  aliquam  magnam  vel  par¬ 
vam  ad  injufiitiam  patraverit ,  ad  b annum  Epifcopi  5. 
folidos ,  ut  Dagcjv ardus ,  vadetur  ,  &  5 .  folidos  com¬ 
ponat  ei  cui  iniquitas fatta  eft.  Infra:  Si  Eifgilinus 
homo  Dagcve  ardam  accepit,  ut  filii  qui  inde  nafcamur, 
fecundum  pejorem  manum  vivant :  Jimiliter  fi  Dage- 
Veardus  Tifgilinam  mulierem  accepit.  Rurfum  :  Si 
quis  Eifcalt  viro  juftitiam  fiam  infringere  voluerit,  id 
eft ,  ad  Dagevoardum ,  vel  ad  cenfum  injuftum,  Fifca- 
lisvir  cum  feptem  proximis  fuis  non  mere  ede  conduttis 
juftitiam  fili  innatam  obtineat ,  &  fic  ex  patris  parte 
vituperetur ,  ex  eadem  parte  dux  cognatorum  fuorum  & 
tertia  ex  jure  aff uniatur. 

^1 DAGGA  ,  ut  mox  D  agger.  Habens  ficam  velDag- 
gam  ad  latus,  in  Chronico  Cornelii  Zantfliet,  apud 
Marten.tom.  5.  Ampliff.  Colled.  coi.  357. 

DAGGER ,  Dagger  xus  ,  Dacgardum,  Pu¬ 
gio,  fica,  Anglis Dagger ,  Hifpanis  Daga ,  Gallis 
Dague ,  Cambro-Britannis  Dagger  &  Dagr.  [Ki- 
lianus :  Dagge ,  Dagger ,  Pugio  ,Sica,  Dolch.J  Ca- 
thojicon  Armoricum  :  Dac,  Gall.  Dague, Lat.  Pu¬ 
gio  ,  ou  c’e(l  badelaire.  Statuta  Willelmi  Regis  Sco¬ 
tiae  cap.  2  3 .  Habeat  equum ,  habergeon ,  capitium  e 

ferro ,  enfern  ,  &  cultellum  qui  dicitur  Dagger . 

Habeat  arcum  &  fagittas,&  D aggarium,& cultellum. 
Thomas  Wallinghamus  pag.  252.  Mox  extratto 
cultello  ,  quem  Dagger  vulgo  dicimus ,  illum  Militi 
minabatur.  Alibi :  Extratto  cultelloD aggardo  ejus  ce¬ 
rebrum  perforavit.  Henr.  Knyghton  in  Edw.  IIL 
Habentes  cultellos ,  quos  Daggerios  vulgariter  dicunt. 
Liber  Anglicus  inferiptus  fjuffice  ofpeace  p.  7  3  o . 
Longum  Daggarum  fuum  extraxit ,  &  in  prxfatum  N. 
infultum  fecit.  Odavianus  de  S.  Gelais  in  Virida¬ 
rio  honoris : 

Harnois  compleits  de  fine  armurerie , 

Tret, ,  arbaleftres ,  Dague  de  Praguerie. 

Alibi : 

A  fon  cofte  chafcun  la  courte  Dague. 

Rurfu